Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 819 1978460 1870965 2026-09-11T15:25:41Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978460 wikitext text/x-wiki {{dagatal|apríl}} '''23. apríl''' er 113. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (114. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 252 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1014]] - [[Brjánsbardagi]] var háður á Írlandi. * [[1016]] - [[Játmundur járnsíða]] varð [[konungur Englands]] eftir lát föður síns [[Aðalráður ráðlausi|Aðalráðs ráðlausa]]. * [[1374]] - [[Játvarður 3.]] Englandskonungur veitti rithöfundinum [[Geoffrey Chaucer]] gallón (um 3,8 lítra) af víni á dag það sem hann ætti eftir ólifað. Síðar var skáldalaununum breytt í peningagreiðslu. * [[1455]] - [[Kalixtus 3.]] (Alfons de Borja) kjörinn páfi. * [[1516]] - [[Bæversku hreinleikalögin|Reinheitsgebot]], reglur um hreinleika [[Bjór (öl)|bjórs]], sett í [[Bæjaraland]]i. * [[1568]] - Fyrsta orrusta [[Áttatíu ára stríðið|Áttatíu ára stríðsins]], [[orrustan við Rínardal]], átti sér stað. * [[1660]] - [[Svíþjóð]] og [[Pólland]] gerðu með sér [[Oliwasáttmálinn|Oliwasáttmálann]]. * [[1661]] - [[Karl 2. Englandskonungur]] var krýndur öðru sinni í [[Westminster Abbey]]. * [[1889]] - [[Kaupfélag Skagfirðinga]] var stofnað. * [[1924]] - [[Thorvald Stauning]] myndar fyrstu ríkisstjórn danskra jafnaðarmanna. * [[1927]] - [[Cardiff City]] sigrar [[Arsenal F.C.|Arsenal]] í úrslitum [[enski bikarinn|enska bikarsins]] og verður þar með eina liðið utan Englands til að verða bikarmeistari. * [[1935]] - Ný [[stjórnarskrá]] tók gildi í [[Pólland]]i. * [[1964]] - [[Leikfélag Reykjavíkur]] hélt upp á 400 ára afmæli [[Shakespeare]]s með hátíðarsýningu á ''[[Rómeó og Júlía|Rómeó og Júlíu]]''. * [[1961]] - [[Judy Garland]] kom fram í [[Carnegie Hall]]. * [[1968]] - Nemendur við [[Columbia-háskóli|Columbia-háskóla]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] lögðu undir sig skólabyggingar til þess að mótmæla [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]]. * [[1970]] - [[Borðtennisfélagið Örninn]] var stofnað á Íslandi. * [[1972]] - Haldið var upp á sjötugsafmæli [[Halldór Laxness|Halldórs Laxness]], hann var útnefndur heiðursborgari [[Mosfellsbær|Mosfellsbæjar]] og heiðursdoktor við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. * [[1972]] - [[Sporvagn]]ar voru lagðir niður í [[Kaupmannahöfn]]. * [[1976]] - Fyrsta hljómplata [[Ramones]] kom út í Bandaríkjunum. * [[1983]] - [[Alþingiskosningar 1983]]: [[Kvennalistinn]] fékk 3 konur kjörnar á [[Alþingi]]. * [[1983]] - [[Corinne Hermès]] sigraði Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva fyrir Lúxemborg með laginu „Si la vie est cadeau“. * [[1984]] - Bandarískir vísindamenn sögðu frá uppgötvun [[AIDS]]-vírussins. * [[1985]] - [[Coca-Cola Company]] gaf út nýja útgáfu af [[kóka kóla]] undir heitinu [[New Coke]]. Viðbrögð urðu svo neikvæð að fyrirtækið tók aftur upp gömlu uppskriftina þremur mánuðum síðar. * [[1990]] - [[Neslistinn]], fyrsta bæjarmálafélag á Íslandi, var stofnaður á Seltjarnarnesi. * [[1990]] - [[Namibía]] gerist aðildarríki [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]]. * [[1992]] - [[Halldór Laxness]] varð níræður og af því tilefni var farin blysför að [[Gljúfrasteinn|Gljúfrasteini]] og efnt til leiksýninga. * [[1993]] - Stærstur hluti bátasafns [[Þjóðminjasafn Íslands|Þjóðminjasafns Íslands]] brann í skemmu við [[Vesturvör]] í [[Kópavogur|Kópavogi]]. * [[1993]] - [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]] lýsti því yfir að [[berklar]] væru orðnir að heimsvá. * [[1993]] - Yfirgnæfandi meirihluti íbúa [[Erítrea|Erítreu]] samþykkti sjálfstæði frá [[Eþíópía|Eþíópíu]] í þjóðaratkvæðagreiðslu. * [[1997]] - [[Omaria-fjöldamorðin]] áttu sér stað í Omaria, litlu þorpi í suðurhluta [[Alsír]] þar sem 42 þorpsbúar, konur og börn voru drepin. <onlyinclude> * [[1998]] - [[Júgóslavíuher]] veitti sveit úr [[Frelsisher Kosóvó]] fyrirsát þar sem þeir reyndu að smygla vopnum frá Albaníu til Kosóvó. * [[2003]] - [[British Airways]] og [[Air France]] gáfu út yfirlýsingu um að þau myndu ekki notast við Concorde-flugvélar framar. * [[2005]] - Fyrsta myndskeiðið var sett inn á [[YouTube]]. * [[2007]] - [[Glópera|Glóperur]] voru bannaðar í [[Kanada]]. * [[2008]] - [[Mótmæli vörubílstjóra á Íslandi 2008]] héldu áfram. Lögreglan var vopnuð [[óeirðabúnaður|óeirðabúnaði]], t.d. múgskjöldum og [[piparúði|piparúða]] og beitti gegn mótmælendum. * [[2009]] - [[Jacob Zuma]] var kjörinn forseti Suður-Afríku. * [[2012]] - Dómur féll í Landsdómsmálinu, [[Alþingi gegn Geir H. Haarde]], með sakfellingu fyrir hluta ákæruliða. * [[2018]] - [[Trukkaárásin í Torontó]]: 10 létust og 16 særðust þegar 25 ára gamall maður ók trukk á hóp fólks í Torontó í Kanada.</onlyinclude> == Fædd == * [[1121]] - [[Jón Ögmundsson]], Hólabiskup (f. [[1052]]). * [[1464]] - [[Jóhanna af Valois]], drottning Frakklands (f. [[1505]]). * [[1676]] - [[Friðrik 1. Svíakonungur]] (d. [[1751]]). * [[1775]] - [[William Turner]], breskur listmálari (d. [[1851]]). * [[1791]] - [[James Buchanan]], forseti Bandaríkjanna (d. [[1868]]). * [[1858]] - [[Max Planck]], þýskur eðlisfræðingur og [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Nóbelsverðlaunahafi]] (d. [[1947]]). * [[1858]] - [[Pandita Ramabai]], indversk baráttukona (d. [[1922]]). * [[1883]] - [[Clara Pontoppidan]], dönsk leikkona (d. [[1975]]). * [[1891]] - [[Sergej Prokofjev]], rússneskt tónskáld (d. [[1953]]). * [[1897]] - [[Lester B. Pearson]], kanadískur ríkiserindreki (d. [[1972]]). * [[1902]] - [[Halldór Laxness|Halldór Guðjónsson]] (síðar Laxness), rithöfundur og [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Nóbelsverðlaunahafi]] (d. [[1998]]). * [[1924]] - [[Margit Sandemo]], norskur rithöfundur (d. [[2018]]). * [[1928]] - [[Shirley Temple]], bandarísk leikkona og erindreki (d. [[2014]]). * [[1936]] - [[Roy Orbison]], amerískur tónlistarmaður (d. [[1988]]). * [[1937]] - [[Júlíus Sólnes]], íslenskur verkfræðingur. * [[1943]] - [[Hervé Villechaize]], franskur leikari (d. [[1993]]). * [[1947]] - [[Glenn Cornick]], breskur bassaleikari ([[Jethro Tull (band)|Jethro Tull]]). * [[1958]] - [[Hilmar Örn Hilmarsson]], tónskáld. * [[1961]] - [[Andrej Kúrkov]], úkraínskur rithöfundur. * 1961 - [[Þröstur Leó Gunnarsson]], íslenskur leikari. * [[1963]] - [[Magnús Ver Magnússon]], kraftlyftingamaður. * [[1963]] - [[Robby Naish]], bandarískur seglbrettamaður. * [[1967]] - [[Melina Kanakaredes]], bandarísk leikkona. * [[1968]] - [[Timothy McVeigh]], bandarískur hryðjuverkamaður og fjöldamorðingi (d. [[2001]]). * [[1971]] - [[Silja Bára Ómarsdóttir]], íslenskur stjórnmálafræðingur. * [[1972]] - [[Magnús Orri Schram]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1975]] - [[Jón Þór Birgisson]], söngvari í hljómsveitinni [[Sigur Rós]]. * [[1975]] - [[Christian Corrêa Dionisio]], brasilískur knattspyrnumaður. * [[1979]] - [[Lauri Ylönen]], finnskur söngvari ([[The Rasmus]]). * [[1986]] - [[Jessica Stam]], sænsk fyrirsæta. * [[1990]] - [[Þórarinn Ingi Valdimarsson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[1997]] - [[Alex Ferris]], bandarískur leikari. * [[1999]] - [[Laufey Lín Jónsdóttir]], íslensk tónlistarkona. * [[2018]] - [[Lúðvík prins af Cambridge]], breskur prins. == Dáin == * [[303]] - [[Heilagur Georg]], píslarvottur. * [[871]] - [[Aðalráður af Wessex]], Englandskonungur. * [[1014]] - [[Brian Boru]] (Brjánn), yfirkonungur Írlands (f. um [[941]]). * [[1014]] - [[Sigurður Hlöðvisson]], Orkneyjajarl (f. um 960). * [[1016]] - [[Aðalráður ráðlausi]], Englandskonungur (f. um [[968]]). * [[1121]] - [[Jón Ögmundsson (biskup)|Jón Ögmundsson helgi]] [[Hólar í Hjaltadal|Hólabiskup]] (f. um [[1052]]). * [[1124]] - [[Alexander 1. Skotakonungur]] (f. [[1078]]). * [[1151]] - [[Adeliza af Louvain]], drottning Englands (f. [[1103]]). * [[1200]] - [[Zhu Xi]], kínverskur fræðimaður (f. [[1130]]). * [[1217]] - [[Ingi Bárðarson]], Noregskonungur (f. [[1185]]). * [[1605]] - [[Boris Godunov]], Rússakeisari (f. um [[1550]]). * [[1616]] - [[Miguel de Cervantes]], spænskur rithöfundur (f.[[1547]]). * [[1616]] - [[William Shakespeare]], enskur rithöfundur (f. [[1564]]). * [[1625]] - [[Mórits af Nassá]], staðarhaldari í Hollandi (f. 1567[[)]]. * [[1670]] - [[Loreto Vittori]], ítalskur söngvari (f. [[1604]]). * [[1840]] - [[Sveinn Pálsson (f. 1762)|Sveinn Pálsson]], læknir og náttúrufræðingur (f. [[1762]]). * [[1841]] - [[Edmund Fanning]], bandarískur landkönnuður (f. [[1769]]). * [[1850]] - [[William Wordsworth]], breskt ljóðskáld (f. [[1770]]). * [[1915]] - [[Rupert Brooke]], breskt skáld (f. [[1887]]). * [[1939]] - [[Þorbergur Þorleifsson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1890]]). * [[1951]] - [[Charles G. Dawes]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1865]]). * [[1978]] - [[Jacques Rueff]], franskur hagfræðingur og ráðgjafi [[Charles de Gaulle|de Gaulles]], hershöfðingja og Frakklandsforseta (f. [[1896]]). * [[1986]] - [[Alberto Zorrilla]], argentínskur sundkappi (f. [[1906]]). * [[1992]] - [[Satyajit Ray]], bengalskur kvikmyndagerðarmaður (f. [[1921]]). * [[2007]] - [[Boris Jeltsín]], forseti Rússlands (f. [[1931]]). * [[2008]] - [[Elsa G. Vilmundardóttir]], íslenskur jarðfræðingur (f. [[1932]]). * [[2013]] - [[Múhameð Ómar]], leiðtogi [[Talíbanar|talíbana]] (f. [[1960]]). * [[2014]] - [[Yozo Aoki]], japanskur knattspyrnumaður (f. [[1929]]). * [[2019]] - [[Jóhann af Lúxemborg]], stórhertogi (f. [[1921]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Apríl]] mj9mh0e0m0qcr7w4pt1l0txbs0kqjtx 0 950 1978459 1977583 2026-09-11T15:24:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978459 wikitext text/x-wiki [[Image:megas_DSC07085_NY.jpg|thumb|right|260px|Megas á Sjómannadaginn í Reykjavík (2011)]] '''Magnús Þór Jónsson''' ([[fæðing|fæddur]] [[7. apríl]] [[1945]] í [[Reykjavík]] á [[Ísland]]i, d. [[6. júlí]] [[2026]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[tónlistarmaður]], dægurlagahöfundur, [[rithöfundur]] og [[myndlistarmaður]], hann var best þekktur undir [[listamannsnafn]]inu '''Megas'''. Megas var sonur skáldkonunnar [[Þórunn Elfa Magnúsdóttir|Þórunnar Elfu Magnúsdóttur]] og Jóns Þórðarsonar kennara og rithöfundar. Magnús Magnússon nafni hans og móðurafi var verkamaður í [[Reykjavík]] og sjómaður. Margrét, amma Megasar, var frá Horni í [[Skorradalur|Skorradal]] en föðurforeldrarnir [[Snæfellsnes|Snæfellingar]]. Megas ólst upp í [[Norðurmýri]]nni í Reykjavík og gekk í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskólann]] og svo í [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann í Reykjavík]], þaðan sem hann lauk stúdentsprófi árið 1965. Þá vann hann um hríð sem gjaldkeri í Landsbankanum, en hélt svo til Noregs til að stunda nám í þjóðháttafræði við Háskólann í [[Osló]]. Megas byrjaði snemma að fást við lagasmíðar og textagerð, lærði á píanó og samdi meðal annars lagið „Gamli sorrí Gráni“ fyrir fermingu. Á gagnfræðaskólaárunum samdi hann menúetta áður en hann hellti sér út í þjóðlagapælingar, keypti sér nótnabók með amerískri alþýðutónlist og lagði sig eftir skandinavískum þjóðlögum. Helstu áhrifavaldar Megasar á æskuárum hans voru [[Halldór Laxness]] og [[Elvis Presley]]. Á menntaskólaárunum tók Megas þátt í að mála leiktjöld fyrir hundrað ára afmælissýningu [[Skugga-Sveinn|Útilegumannanna]] eftir Matthías Jochumsson, gerði myndskreytingar í skólablaðið og fékk nokkur ljóða sinna birt í blaðinu og smásögur. Hann hlustaði á klassík, einkum þungmelta tónlist og [[Bob Dylan]] sem hafði mikil áhrif á hann. Að loknu stúdentsprófi innritaðist Megas í [[Háskóli Íslands|Háskólann]]. Þar rakst hann á nafnið Megas í grískri orðabók og ætlaði að nota það sem skáldanafn þegar hann fékk birta eftir sig smásögu í Lesbók [[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]]. Hann varð að birta söguna undir eigin nafni en notaði listamannsnafnið Megas eftir þetta.<ref>{{cite web|url=https://www.ismus.is/einstaklingar/1006899|title=Magnús Þór Jónsson - Megas|website=Ísmús}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Áður en fyrsta [[hljómplata]] hans kom út í Noregi árið 1972 komu út eftir hann þrjú hefti með textum, nótum og teikningum. Þau hétu einfaldlega ''Megas I'' (1968), ''Megas II'' (1969) og ''Megas III'' (1970). Árið 1973 gaf hann heftin þrjú út aftur, endurskoðuð, og bætti fjórða heftinu við, ''Megas IV''. Fyrsta nótnaheftið innihélt lögin „Dauði Snorra Sturlusonar“, „Jón Sigurðsson & sjálfstæðisbarátta Íslendinga“, „Með gati“, „Ófelía“, „Ragnheiður biskupsdóttir“, „Silfur Egils“, „Um óheppilega fundvísi Ingólfs Arnarsonar“, „Um skáldið Jónas“, „Um grimman dauða Jóns Arasonar“ og „Vertu mér samferða inní blómalandið, amma“. Margt af því efni sem birtist í heftunum átti síðar eftir að rata inn á plöturnar hans. Á tónlistarferli sínum urðu ein vinsælustu lögin Megasar: „Spáðu í mig“, „Tvær stjörnur“, „Reykjavíkurnætur“ og „Fatlafól“. <ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/07/07/andlat_megas/?origin=helstu|title=Andlát: Megas|website=Mbl.is|access-date=7. júlí 2026}}</ref> Hann vann með fjölda listamanna á ferli sínum. Þeirra á meðal eru [[Bubbi Morthens]], [[Nýdönsk]], [[Spilverk þjóðanna]] og [[KUKL]]. Viðurkenningar sem hann hlaut á ævinni voru m.a. [[heiðurslaun listamanna]] og [[verðlaun Jónasar Hallgrímssonar]] fyrir framlag sitt til íslenskrar tungu.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262906323d/megas-er-latinn|title=Megas er látinn|website=Vísir.is|date=7. júlí 2026|author=Eiður Þór Árnason}}</ref> Megas var umdeildur og vakti umtal fyrir líferni sitt og hegðun. Hann var um tíma í sambandi við ungan taílenskan [[kynsegin]] mann sem heimsótti hann til Íslands. Hann samdi til hans ástarlögin „Fílahirðirinn frá Súrín“ og „Tvær stjörnur“. Lagið „Litlir sætir strákar“ sem vakti umtal, var líka innblásið af sambandi þeirra sem stóð stutt.<ref>{{cite web|url=https://heimildin.is/frett/forbodid-samband-megasar-vid-ladyboy/|title=Fjallað um forboðið samband Megasar við „ladyboy“|website=Heimildin|date=16. apríl 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://glatkistan.com/2022/11/16/litlir-saetir-strakar/|title=Litlir sætir strákar|website=Glatkistan|author=Helgi Jónsson|date=16.11.2022}}</ref> Kona sem kynntist honum tvítug sakaði hann um kynferðisbrot og að hafa stráð salti í sárið með laginu „Litla ljót“ sem samsvaraði hennar reynslu um atvikið.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20212188353d/-kominn-timi-til-ad-hann-se-opin-beradur-|title=Kominn tími til að hann sé opin­beraður|website=Vísir|date=26. nóvember 2021|author=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Eftir andlát hans fór af stað umræða um að honum hefði verið [[slaufun|slaufað]] af [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]], en starfsfólk þar neitaði því alfarið.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262907959d/sar-reidir-ruvar-ar-hafna-thvi-ad-megasi-hafi-verid-slaufad|title=Sár­reiðir Rúvar-ar hafna því að Megasi hafi verið slaufað|author=Jakob Bjarnar|date=10. júlí 2026|website=Vísir}}</ref> == Útgefin verk == === Breiðskífur === *1972 - ''[[Megas (hljómplata)|Megas]]'' *1975 - ''[[Millilending]]'' *1976 - ''[[Fram og aftur blindgötuna]]'' *1977 - ''[[Á bleikum náttkjólum]]'' (með Spilverki þjóðanna) *1978 - ''[[Nú er ég klæddur og kominn á ról]]'' *1986 - ''[[Í góðri trú]]'' *1987 - ''[[Loftmynd (hljómplata)|Loftmynd]]'' *1988 - ''[[Höfuðlausnir]]'' *1988 - ''[[Bláir draumar]]'' (með Bubba) *1990 - ''[[Hættuleg Hljómsveit og Glæpakvendið Stella|Hættuleg hljómsveit & glæpakvendið Stella]]'' *1992 - ''[[Þrír blóðdropar]]'' *1996 - ''[[Til hamingju með fallið]]'' *1997 - ''[[Fláa veröld]]'' *2000 - ''[[Svanasöngur á leiði]]'' *2001 - ''[[Far þinn veg]]'' *2001 - ''[[Haugbrot]]'' *2005 - ''[[Hús datt]]'' (með Súkkat) *2007 - ''[[Frágangur]]'' ásamt Senuþjófunum *2007 - ''[[Hold er mold]]'' ásamt Senuþjófunum *2008 - ''[[Á Morgun|Á morgun]]'' ásamt Senuþjófunum *2011 - ''[[(Hugboð um) Vandræði]]'' ásamt Senuþjófunum *2011 - ''[[Aðför að lögum]]'' ásamt Strengjum *2017 - ''Ósómaljóð'' (Megas syngur Ósómaljóð [[Þorvaldur Þorsteinsson|Þorvaldar Þorsteinssonar]]) === Tónleikaplötur === *1979 - ''[[Drög að sjálfsmorði]]'' - tónleikar í [[Menntask%C3%B3linn_vi%C3%B0_Hamrahl%C3%AD%C3%B0|MH]] (með Sjálfsmorðssveitinni) *1994 - ''[[Drög að upprisu]]'' - tónleikar í MH (með Nýdönsk) *2006 - ''[[Passíusálmar í Skálholti]]'' - upptaka frá 2001 *2006 - ''[[Greinilegur púls]]'' - upptaka frá 1991 *2009 - ''[[Segðu ekki frá (með lífsmarki)]]'' - tvöföld tónleikaplata (ásamt Senuþjófum) === Safnplötur === *1993 - ''[[Paradísarfuglinn (hljómplata)|Paradísarfuglinn]]'' *2002 - ''[[(Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta]]'' *2002 - ''Megas 1972–2002'' *2012 - ''Megas raular lögin sín'' *2020 - ''Syngdu eitthvað gamalt!'' === Safnkassar === *1986 - ''[[Megas allur]]'' - safnkassi með öllum plötum Megasar fram til 1986, ásamt tveimur plötum með óútgefnu efni og efni af plötum með öðrum listamönnum === Leikhúsplötur === *2013 - ''Jeppi á fjalli'' - lög úr samnefndu leikriti, lög og textar eftir Megas og Braga Valdimar Skúlason === Smáskífur === *1975 - ''[[Spáðu í mig / Komdu og skoðaðu í kistuna mína]]'' === Aðrir listamenn flytja lög Megasar === *1997 - ''Megasarlög'' - ýmsir flytjendur *2006 - ''Pældu í því sem pælandi er í'' - ýmsir flytjendur *2006 - ''Magga Stína syngur Megas'' === Bækur === *1968 - ''[[Megas I, ljóðabók, endurútg. 1973]]'' *1968 - ''[[Megas II, ljóðabók, endurútg. 1973]]'' *1973 - ''[[Megas III, ljóðabók]]'' *1990 - ''[[Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ]]'' ásamt [[Þórunn Valdimarsdóttir|Þórunni Valdimarsdóttur]] *1991 - ''[[Textar]]'' *1994 - ''[[Björn og Sveinn eða makleg málagjöld]]'' *2001 - ''[[Megas. Greinasafn eftir ýmsa höfunda, myndir, nótur, viðtöl]]''. Mál og menning 2001 *2009/2010 - ''Megas I-III Pjáturútgáfa'' (í fyrst 20, svo 100 eintökum númeruð og árituð) [[Flokkur:Megas]] {{fd|1945|2026}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Heimildir == * Þórunn Valdimarsdóttir. 1993. ''Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ''. Mál og menning, Reykjavík. * Jónatan Garðarsson. 2002. „Megas 1972-2002“. Æviágrip í bæklingi plötunnar ''Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta''. Íslenskir tónar, Reykjavík. * Óttar Guðmundsson. 2015. ''(Esenis tesenis tera) Viðrini tel ég mig vera: Megas og dauðasyndirnar''. Skrudda. aqp547ybv7blt19lq39akxumoy49fx8 0 1071 1978451 1925365 2026-09-11T15:07:56Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978451 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''6. ágúst''' er 218. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (219. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 147 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1218]] - [[Ormur Jónsson Breiðbælingur]] og Jón sonur hans voru drepnir af norskum kaupmönnum í Vestmannaeyjum. * [[1228]] - [[Þorvaldsbrenna]]: Synir Hrafns Sveinbjarnarsonar fóru að Þorvaldi Snorrasyni, goðorðsmanni frá Vatnsfirði, og brenndu hann inni. * [[1414]] - [[Jóhanna 2. Napólídrottning|Jóhanna 2.]] varð drottning Napólí eftir lát Ladisláss bróður síns. * [[1538]] - Borgin [[Bogotá]] í Kólumbíu var stofnuð. * [[1623]] - Maffeo Barberini var kjörinn [[Úrbanus 8.]] páfi. * [[1661]] - [[Portúgal]] og [[Holland]] gerðu með sér [[Haagsáttmálinn|Haagsáttmálann]] þar sem Portúgal fékk formlega viðurkennd yfirráð sín yfir [[Nýja Holland (Brasilíu)|Nýja Hollandi]] í [[Brasilía|Brasilíu]]. * [[1759]] - [[Björn Halldórsson]] í [[Sauðlauksdalur|Sauðlauksdal]] fékk sendar útsæðis[[kartöflur]] frá [[Kaupmannahöfn]]. Hann setti þær niður í ker og fékk smávegis undan þeim seint um haustið en þó er jafnan miðað við að hann hafi hafið kartöfluræktun [[1760]]. Þá hafði hann fengið nýtt útsæði. * [[1806]] - [[Heilaga rómverska ríki|Hið Heilaga rómverska ríki]] var formlega leyst upp þegar síðasti keisarinn, [[Frans II (HRR)|Frans 2.]], sagði af sér. [[Austurríska keisaradæmið]] og [[Þýska bandalagið]] tóku við. * [[1809]] - Í Klúbbnum í [[Reykjavík]] (þar sem síðar var hús [[Hjálpræðisherinn|Hjálpræðishersins]]) efndi konungurinn, Jörgen Jörgensen, til dansleiks. * [[1824]] - [[Simón Bolívar]] sigraði spænskt riddaralið í [[Orrustan um Junín|orrustunni um Junín]]. * [[1825]] - [[Bólivía]] lýsti yfir sjálfstæði frá Spáni. * [[1907]] - [[Lárus Rist]] fimleikakennari vann það afrek að synda yfir Oddeyrarál. Hann lagði af stað alklæddur og í sjóklæðum og vaðstígvélum en tíndi fötin af sér á leiðinni. Markmið hans var að sýna fram á að sjómenn hefðu gagn af sundkunnáttu. * [[1933]] - [[Steinn Steinarr]] skáld og fjórir aðrir hlutu dóm fyrir að skera niður fána við hús þýska vararæðismannsins á Siglufirði. * [[1937]] - [[Kaupfélag Reykjavíkur og nágrennis]] var stofnað á stofnfundi þar sem mættir voru 93 fulltrúar frá Pöntunarfélagi verkamanna í Reykjavík, Kaupfélagi Reykjavíkur, Pöntunarfélagi Verkamannafélagsins Hlífar í Hafnafirði og Pöntunarfélagi Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur, en félög þessi ákváðu á þessum degi að sameinast í eitt félag. * [[1945]] - [[Kjarnorkuárásirnar á Hiroshima og Nagasaki]]: Bandaríkjamenn vörpuðu kjarnorkusprengju á japönsku borgina Hiroshima og drápu með því allt að 180.000 manns. * [[1960]] - [[Steingrímsstöð]], 26 Mw virkjun í Soginu, var tekin í notkun við hátíðlega athöfn. * [[1962]] - [[Jamaíka]] lýsti yfir sjálfstæði frá Sambandsríki Vestur-Indía. * [[1965]] - Hljómplata Bítlanna, ''[[Help!]]'', kom út í Bretlandi. * 1965 - [[Lyndon B. Johnson]] undirritaði lög sem afnámu ýmsar hindranir gegn kosningaþátttöku svartra Bandaríkjamanna. * [[1966]] - [[25. apríl-brúin|Salazar-brúin]] var opnuð við Lissabon í Portúgal. * [[1967]] - [[Jocelyn Bell]] og [[Antony Hewish]] námu merki frá [[tifstjarna|tifstjörnu]] í fyrsta skipti með sérstökum stjörnukíki. * [[1974]] - [[Gerald Ford]] tók við embætti Bandaríkjaforseta í kjölfar afsagnar Nixons. * [[1983]] - [[Keflavíkurgangan 1983|Friðarganga]] á vegum [[Samtök herstöðvaandstæðinga|herstöðvaandstæðinga]] var gengin frá hliði herstöðvarinnar til Reykjavíkur. * [[1985]] - Afhjúpaður var minnisvarði um [[Sigfús Sigfússon]] þjóðsagnasafnara í landi Miðhúsa á Fljótsdalshéraði, en þar var hann fæddur. * [[1990]] - Forseti Pakistan [[Ghulam Ishaq Khan]] setti forsætisráðherrann, [[Benazir Bhutto]], af og sakaði hana um spillingu * [[1990]] - [[Fyrra Persaflóastríðið]]: [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] setti viðskiptabanna á Írak. * [[1991]] - [[Tim Berners-Lee]] sagði frá Veraldarvefnum á fréttahópnum alt.hypertext. Fyrsta vefsíðan, „info.cern.ch“, var búin til. * [[1996]] - Skáldsagan ''[[Game of Thrones]]'', fyrsta sagan í bókaröð [[George R.R. Martin]], kom út í Bandaríkjunum. * [[1996]] - [[NASA]] sagði frá því að loftsteinninn [[ALH 84001]] gæti innihaldið leifar af frumstæðum lífverum. * [[1997]] - [[Microsoft]] keypti hlutabréf í [[Apple Computer]] að andvirði 150 milljóna dala til að aðstoða þá í fjárhagsvandræðum. * [[1997]] - [[Korean Air flug 801]] fórst við [[Gvam]]. 228 létust. * [[2001]] - [[Eldsvoðinn í Erwadi]]: 28 geðsjúklingar sem voru hlekkjaðir fastir létu lífið þegar eldur kom upp í trúarstofnun í [[Tamil Nadu]]. * [[2008]] - [[Sidi Ould Cheikh Abdallahi]] var steypt af stóli í [[Máritanía|Máritaníu]]. * [[2011]] - [[Óeirðirnar í London 2011]] brutust út og leiddu til 5 dauðsfalla. * [[2012]] - Marsbíllinn ''[[Curiosity]]'' lenti heilu og höldnu á Mars. <onlyinclude> * [[2015]] - [[Súesskurðurinn]] var tvöfaldaður á 35 km kafla sem stytti siglingatímann umtalsvert. * [[2015]] - [[Andrzej Duda]] tók við embætti forseta Póllands. * [[2016]] - Yfir 20 fórust í flóðum í [[Norður-Makedónía|Norður-Makedóníu]]. * [[2023]] - [[Efnahagsbandalag Vestur-Afríkuríkja]] gaf valdaræningjum í Níger frest til að frelsa forseta landsins úr haldi, annars jafngilti það stríðsyfirlýsingu. * 2023 - Kvikmyndin ''[[Barbie (kvikmynd)|Barbie]]'' varð fyrsta myndin eftir kvenkyns leikstjóra sem náði yfir 1 milljón dollara í tekjur. * [[2024]] - Úkraínuher réðst inn í [[Kúrskfylki]] í Rússlandi í hernaðaraðgerð. * 2024 - Meira en 400 voru handtekin í óeirðum í [[Bretland]]i sem beindust gegn innflytjendum og hælisleitendum. Þær voru í kjölfar morða á 3 ungum stúlkum í [[Southport]] sem táningspiltur, sonur innflytjanda, framdi. * [[2025]] - [[Karol Nawrocki]] tók við embætti forseta [[Pólland]]s.</onlyinclude> == Fædd == * [[1619]] - [[Barbara Strozzi]], ítölsk söngkona og tónskáld (d. [[1677]]). * [[1638]] - [[Nicolas Malebranche]], franskur heimspekingur (d. [[1715]]). * [[1697]] - [[Karl 7. keisari]] hins Heilaga rómverska ríkis (d. [[1745]]). * [[1809]] - [[Alfred Tennyson]], enskt skáld (d. [[1892]]). * [[1854]] - [[William Gershom Collingwood]], enskur rithöfundur og myndlistarmaður (d. [[1932]]). * [[1860]] - [[Sólon Guðmundsson]], verkamaður og skáld (d. [[1931]]). * [[1873]] - [[Magnús Hj. Magnússon]], skáld og fræðimaður (d. [[1916]]). * [[1881]] - [[Alexander Fleming]], skoskur líf- og lyfjafræðingur (d. [[1955]]). * [[1881]] - [[Hulda (skáld)|Hulda]], íslenskt skáld (d. [[1946]]). * [[1911]] - [[Lucille Ball]], bandarisk leikkona (d. [[1989]]). * [[1917]] - [[Robert Mitchum]], bandariskur leikari (d. [[1997]]). * [[1928]] - [[Andy Warhol]], bandarískur listamaður (d. [[1987]]). * [[1931]] - [[Matthías Á. Mathiesen]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1937]] - [[Dagur Sigurðarson]], íslenskt skáld (d. [[1994]]). * [[1947]] - [[Mohammad Najibullah]], forseti Afganistans. (d. [[1996]]). * [[1952]] - [[Chuck Russell]], bandarískur leikstjóri. * [[1955]] - [[Guðný María Arnþórsdóttir]], íslensk tónlistarkona. * [[1959]] - [[Sigríður Hrönn Elíasdóttir]], íslenskur sveitarstjóri (d. [[2024]]). * [[1963]] - [[Kevin Mitnick]], bandarískur tölvuþrjótur. * [[1965]] - [[David Robinson]], bandarískur körfuknattleiksmaður. * [[1970]] - [[M. Night Shyamalan]], indversk-bandarískur leikstjóri. * [[1980]] - [[Roman Weidenfeller]], þýskur knattspyrnumaður. * [[1981]] - [[Linda Maria Baros]], franskt skáld. * [[1983]] - [[Robin van Persie]], hollenskur knattspyrnuleikari. * [[1987]] - [[Saga Garðarsdóttir]], íslensk leikkona. == Dáin == * [[1201]] - [[Brandur Sæmundsson]], Hólabiskup (f. um 1120). * [[1218]] - [[Ormur Jónsson Breiðbælingur]], íslenskur höfðingi. * [[1221]] - [[Heilagur Dóminíkus]], stofnandi [[Dóminíkanareglan|Dóminíkanareglunnar]] (f. [[1170]]). * [[1228]] - [[Þorvaldur Snorrason Vatnsfirðingur]]. * [[1458]] - [[Kalixtus 3.]] páfi (f. [[1378]]). * [[1637]] - [[Ben Jonson]], enskt leikskáld (f. [[1572]]). * [[1639]] - [[Hans van Steenwinckel]], flæmskur arkitekt (f. [[1587]]). * [[1642]] - [[Ragnheiður Eggertsdóttir]], húsfreyja í Saurbæ á Rauðasandi (f. [[1550]]). * [[1660]] - [[Diego Velásquez]], spænskur listmálari (f. [[1599]]). * [[1694]] - [[Antoine Arnauld]], franskur guðfræðingur, heimspekingur og stærðfræðingur (f. [[1612]]). * [[1746]] - [[Kristján 6.]], konungur Íslands og Danmerkur frá [[1730]] (f. [[1699]]). * [[1782]] - [[Sveinn Sölvason]], íslenskur lögmaður og skáld (f. [[1722]]). * [[1817]] - [[Pierre Samuel du Pont de Nemours]], franskur hagfræðingur (f. [[1739]]). * [[1935]] - [[Sigfús Sigfússon]], íslenskur þjóðsagnasafnari (f. [[1855]]). * [[1973]] - [[Fulgencio Batista]], forseti Kúbu (f. [[1901]]). * [[1978]] - [[Páll 6.]] páfi (f. [[1897]]). * [[1994]] - [[Giovanni Spadolini]], ítalskur stjórnmálamaður (f. [[1925]]). * [[1994]] - [[Domenico Modugno]], ítalskur söngvari og lagahöfundur (f. [[1928]]). * [[2005]] - [[Andri Ísaksson]], íslenskur prófessor í uppeldisfræði (f. [[1939]]). * [[2009]] - [[John Hughes]], bandarískur leikstjóri og handritshöfundur (f. [[1950]]) {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] 24y44idhnxeixtttv7u77g3emiryjub 0 1128 1978408 1957272 2026-09-11T12:14:08Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978408 wikitext text/x-wiki '''Leikjafræði''' er þverfagleg grein tengd [[stærðfræði]] og [[hagfræði]] sem notast við líkön til þess að spá fyrir um mögulega þróun innan lokaðs kerfis þar sem skilgreindir eru þátttakendur og tengdar breytur. [[Gagnvirk ákvarðanafræði]] (e. ''interactive decision theory'') er annað heiti yfir leikjafræði sem lýsir greininni ef til vill betur. Fræðin teygir sig yfir breytt svið og hefur þróast yfir í að vera einskonar regnhlíf yfir svið [[Félagsvísindi|félagsvísindanna]] þar sem gert er ráð fyrir að leikmenn taki ákvarðanir byggðar á skynsemi og rökfræði. Markmiðið er að nota rökvísi og útsjónarsemi til að ná fram sem bestri útkomu í mismunandi atburðarrásum eða við mismunandi aðstæður. Þetta getur átt við aðstæður þar sem upp koma átök eða þörf er á samvinnu. Leikmennirnir geta verið allt frá fyrirtækjum og stofnunum yfir í einstaklinga og jafnvel þjóðir. Leikjafræði er aðallega notuð í [[hagfræði]], [[stjórnmálafræði]], [[sálfræði]] sem og [[rökfræði]] og [[líffræði]] en getur einnig verið notuð við ákvarðanatökur í daglegu lífi. Leiknum er lýst með því að greina frá reglum leiksins og hvaða útkoma hlýst af hverri samsetningu af ákvörðunum. Þannig geta leikmenn notað líkön og tól Leikjafræðinnar til að fá skýrari sýn á aðstæður með það að markmiði að bæta útkomu ákvarðanna sinna. Þegar hver leikmaður hefur valið þá leikáætlun sem er honum fyrir bestu með það í huga hvaða leikáætlun aðrir leikendur hafa valið er sú lausn kölluð [[Nash-jafnvægi]]. Leikjafræði var fyrst rannsökuð af [[John von Neumann]] og [[Oskar Morgenstern]] árið [[1944]]. Eitt þekktasta dæmi leikjafræðinnar nefnist [[vandamál fangans]]. Það lýsir þeim valmöguleikum og hugsanlegum útkomum þess þegar tveir einstaklingar, A og B, eru ákærðir fyrir glæp. Þeir eru aðskildir við yfirheyrslur og þurfa að ákveða framburð sinn. Ef báðir þegja fá þeir báðir mildan dóm. Ef annar bendir á hinn og hinn þegir er þeim fyrrnefnda sleppt en sá síðarnefndi fær þungan dóm. Ef þeir benda báðir hvor á annan fá þeir báðir dóma. == Birtingarmynd leikja == Leikjum er skipt upp í tvo flokka eftir því hvort báðir leikendur þurfa að taka ákvarðanir á sama tíma eða hvort annar fær að byrja. [[Samtímaleikur]] (e. ''simultaneous game'') er sá leikur þar sem báðir aðilar taka ákvarðanir í einu án vitneskju um ákvörðun hvors annars. Leikmenn verða samt sem áður að vera meðvitaðir um hina leikmennina þegar þeir taka ákvarðanir. Samtímaleikjum er lýst með fylkjum sem sýna mismunandi útkomur við mismunandi samsetningar ákvarðanna. [[Raðleikur]] (e. ''sequential game'') er þegar leikmaður 1 tekur ákvörðun fyrst og leikmaður 2 tekur ákvörðun á eftir honum og notar því vitneskjuna um ákvörðun hins til að taka sína ákvörðun. Hver leikmaður verður þá að horfa fram á við til að sjá hvaða áhrif ákvörðun hans mun hafa á ákvörðun mótspilarans og taka út frá því ákvörðun. Raðleikur hefur einnig verið kallaður leikur með fullkomna vitneskju (e. ''perfect information game''). Raðleikir eru sýndir með svokölluðu ákvarðanatré eins og sjá má á myndinni til hliðar. Samtímaleikjum er lýst með fylkjum sem sýna mismunandi útkomur við mismunandi ákvarðanir. Hver punktur milli greina táknar þann stað þar sem ákvarðanir eru teknar og leikmaðurinn er táknaður með númeri við hvern punkt. Línurnar tákna mögulegar ákvarðanir og útkomur eru táknaðar með tölum á botni ákvarðanatrésins. [[Mynd:Ultimatum Game Extensive Form.svg|thumbnail|Dæmi um ákvarðanatré]] == Tegundir leikja == '''Núllsummuleikir''' (e. ''Zero-sum games'') '''Leikir með og án samvinnu''' (e. ''Cooperative or non-cooprerative games'') '''Samhverfir og ósamhverfir leikir''' (e. ''Symmetric and assymetric games'') == Einkenni leikja == Leikir geta haft mörg mismunandi einkenni en þau helstu eru útskýrð hér * '''Fjöldi leikmanna''': Þeir sem taka ákvarðanir í leikjum og hagnast svo eftir því hvaða ákvörðun þeir taka velja að taka. * '''Ákvarðanir á leikmann''': Hver leikmaður þarf að velja hvaða samsetningu af ákvörðunum hann vill nota eða með öðrum orðum hvaða áætlun hann ákveður að velja í leiknum. * '''Fjöldi Nash-jafnvægja''': Nash jafnvægi er besta mögulega útkoma beggja leikmanna í leik. Þegar Nash-jafnvægi er náð hefur hvorugur leikmannanna tilefni til að skipta um skoðun þar sem þetta er besta hugsanlega útkoman. Sumir leikir innihalda fleiri en eitt Nash-jafnvægi. * '''Raðleikur''': Leikur er raðleikur ef að leikmenn taka ákvarðanir hvor á eftir öðrum. Ef báðir taka ákvarðanir á sama tíma er leikurinn samtímaleikur. * '''Fullkomnar upplýsingar''': Ef leikmaður er með fullkomnar upplýsingar um hvaða ákvarðanir leikmennirnir á undan sér tóku. * '''Núllsummuleikur''': Ef að summa allra útkomna hjá leikmönnum er sú sama hvaða ákvörðun eða leið sem er tekin í leiknum. Leikurinn getur orðið núllsummuleikur með því að draga frá fast gildi frá öllum útkomum sem breytir gerð leiksins þó ekki. == Listi af leikjum í leikjafræði == {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Leikur ! Leikmenn ! Ákvarðanir á leikmann ! Fjöldi Nash-jafnvægja ! Raðleikur ! Fullkomnar upplýsingar ! Núllsummuleikur |- | [[Hænsnaslagur]] (e. Chicken game) | 2 | 2 | 2 | Nei | Nei | Nei |- | Barátta kynjanna (e. Battle of the sexes) | 2 | 2 | 2 | Nei | Nei | Nei |- | [[Vandamál fangans]] (e. Prisoner's dilemma) | 2 | 2 | 1 | Nei | Nei | Nei |- | [[Skæri, blað, steinn]] (e. Rock, paper, scissors) | 2 | 3 | 0 | Nei | Nei | Já |- | Samhæfingarleikur (e. Coordination game) | N | Mismunandi | >2 | Nei | Nei | Nei |- | Dádýrsveiðar (e. Stag hunt) | 2 | 2 | 2 | Nei | Nei | Nei |} (N í fjölda leikmanna þýðir að hvaða fjöldi sem er getur spilað leikinn) == Leikáætlanir == '''Leikáætlun''' er einn af valkostum sem leikmaður getur valið í leik, þar sem ekki einungis hans eigin gjörðir skipta máli heldur einnig gjörðir annarra. Leikáætlun mun ákvarða hvernig leikmaður spilar. Dæmi: Í skák þá ákveður leikmaður ákveðna leikáætlun um hvernig skákin í heild sinni skuli leikin en ekki hvern einstaka leik. Leikáætlunin þarf ekki einungis að taka mið af eigin gjörðum, hann þarf einnig að taka mið af gjörðum andstæðingsins og ákveða leikáætun sína útfrá því. '''Ríkjandi leikáætlun''' (e. ''dominant strategy'') Leikáætlun er ríkjandi ef hún er ávallt betri en allar aðrar leikáætlanir fyrir einn leikmann sama hvað mótherji hans gerir. Þá er leikmaðurinn með ríkjandi leikáætlun og gjörðir mótherjans skipta engu máli. Sá sem er með ríkjandi leikáætlun ætti að nota hana ef hann vill vinna. '''Víkjandi leikáætlun''' (e. ''dominated strategy'') Leikáætlun er víkjandi ef til er að minnsta kosti ein önnur leikáætlun sem er betri. Leikmaður á að útiloka víkjandi leikáætlun og velja ríkjandi leikáætlun. Ef báðir leikmenn hafa ríkjandi leikáætlun og velja hana þá er um [[Nash-jafnvægi]] að ræða. '''Nash-jafnvægi'''<ref>[https://idordabanki.arnastofnun.is/faersla/336811 Orðið „Nash-jafnvægi“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251008150044/https://idordabanki.arnastofnun.is/faersla/336811 |date=2025-10-08 }} á [[Orðabanki íslenskrar málstöðvar|Orðabanka íslenskrar málstöðvar]] :<small>[[íslenska]]: „Nash-jafnvægi“, [[enska]]: ''Nash equilibrium''</small></ref> er í leikjafræði [[lausnarregla]]<!-- óopinber þýðing á 'solution concept' --> — búin til af og nefnd í höfuðið á [[John Forbes Nash]] — sem vísar til þess jafnvægis sem skapast þar sem tveir eða fleiri leikmenn eru til staðar, þegar hver leikmaður velur [[leikáætlun]] sem kemur honum best þegar hann veit hvaða áætlanir allir hinir leikmennirnir hafa valið. Nash-jafnvægi er þá til staðar þegar allir leikmenn vita hvað hinir ætla að gera, og enginn hagnast af því að breyta sinni áætlun. == Tengt efni == * [[Stefnumarkandi leikir]] * [[John Forbes Nash]] * [[Thomas Schelling]] * [[Robert Aumann]] * [[John von Neumann]] * [[Oskar Morgenstern]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|1182|Hvað er leikjafræði?}} * [https://www.sedlabanki.is/uploads/files/Ft98-2_8.pdf Leikjafræði - leikur eða fræði?] * Framlag Robert Aumann og Thomas Schelling til leikjafræða: Átök, erjur og samvinna: [http://sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=4111]. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Game Theory | mánuðurskoðað = 8. nóvember | árskoðað = 2012}} * {{wpheimild | tungumál = en | titill = List of games in game theory | mánuðurskoðað = 21. nóvember | árskoðað = 2012}} * [[Avinash Dixit]] & [[Barry Nalebuff]]: ''Thinking Strategically: The Competitive Edge in Business, Politics, and Everyday Life'', W.W. Norton (1991) ISBN 0-393-31035-3 * https://notendur.hi.is/~gylfimag/leikir/ {{Stubbur|stærðfræði}} [[Flokkur:Leikjafræði]] 37rz7x9vt41dlmzdbkhkzmourzisf3u 0 1604 1978453 1963451 2026-09-11T15:09:50Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978453 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1950]]|[[1951]]|[[1952]]|[[1953]]|[[1954]]|[[1955]]|[[1956]]| [[1941–1950]]|[[1951–1960]]|[[1961–1970]]| [[19. öldin]]|[[20. öldin]]|[[21. öldin]]| }} Árið '''1953''' ('''MCMLIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[2. mars]] - 2 fórust í [[snjóflóð]]i í Svarfaðardal. * [[8. mars]] - [[Lúðrasveit verkalýðsins]] var stofnuð. * [[15. mars]] - ** [[Þjóðvarnarflokkur Íslands]] var stofnaður. ** [[Bókasafn Kópavogs]] hóf starfsemi. * [[6. maí]] - Sönglagið Fylgd eftir [[Sigursveinn D. Kristinsson|Sigursvein D. Kristinsson]] við ljóð [[Guðmundur Böðvarsson|Guðmundar Böðvarssonar]] var frumflutt á stofnþingi [[Andspyrnuhreyfing gegn her í landi|Andspyrnuhreyfingarinnar gegn her í landi]]. * [[28. júní]] - [[Alþingiskosningar 1953|Alþingiskosningar]] haldnar. [[Lýðveldisflokkurinn]], klofningur úr Sjálfstæðisflokknum bauð fram. * [[11. september]] - [[Fjórða ráðuneyti Ólafs Thors]] tók til starfa. * [[14. nóvember]] - [[Blóðbankinn]] var stofnaður á Barónstíg. * [[16. nóvember]] - [[Edduslysið]]: Fimm létust við Grundarfjörð þegar vélskipið Edda frá Hafnarfirði lenti í óveðri. <ref>[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2023-11-16-70-ar-lidin-fra-edduslysinu-397337 70 ár frá Edduslysinu] Rúv.is</ref> * [[23. nóvember]] - [[Félag íslenskra teiknara]] var stofnað. * [[29. nóvember]] - [[Samtök herskálabúa]] voru stofnuð, þ.e. fólk sem bjó í braggahverfum. ===Ódagsett=== * [[Hallargarðurinn]] var hannaður í miðborg Reykjavíkur. * [[Neytendasamtökin]] voru stofnuð. * [[Írafossstöð]]varvirkjun var sett í gang. * Tímaritið [[Blanda (tímarit)|Blanda]] hætti útgáfu. * Fjarskiptamöstrin við [[Loftskeytastöðin á Melunum|Loftskeytastöðina á Melunum]] voru rifin. * [[Sléttuhreppur]] á Hornströndum fór í eyði. === Fædd === * [[6. janúar]] - [[Vilhjálmur Árnason]], heimspekingur og prófessor við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. * [[19. febrúar]] - [[Hannes Hólmsteinn Gissurarson]], prófessor við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. * [[6. apríl]] - [[Þórdís Anna Kristjánsdóttir]], körfuknattleikskona og formaður KKÍ * [[12. júní]] - [[Árni Steinar Jóhannsson]], íslenskur garðyrkjufræðingur og stjórnmálamaður (d. [[2015]]). * [[19. júní]] - [[Össur Skarphéðinsson]], stjórnmálamaður * [[15. ágúst]] - [[Vigdís Grímsdóttir]], rithöfundur * [[27. ágúst]] - [[Kristinn Ágúst Friðfinnsson]], prestur og [[Sáttamiðlun|sáttamiðlari]] hjá [[Íslenska þjóðkirkjan|Þjóðkirkjunni]]. * [[28. október]] - [[Þórólfur Guðnason]], barna- og sóttvarnarlæknir * [[14. nóvember]] - [[Þorsteinn B. Sæmundsson]], stjórnmálamaður === Dáin === * [[9. október]] - [[Ingibjörg Benediktsdóttir]], skáldkona (f. [[1885]]). == Erlendis == * [[14. janúar]] - [[Josip Broz Tito]] var kosinn forseti Júgóslavíu. * [[20. janúar]] - [[Dwight D. Eisenhower]] varð forseti Bandaríkjanna. * [[5. febrúar]] - Kvikmyndin ''[[Pétur Pan (kvikmynd frá 1953)|Pétur Pan]]'' var frumsýnd. * [[13. febrúar]] - [[Christine Jorgensen]] varð fyrsta manneskjan sem fór í kynleiðréttingaraðgerð. * [[22. febrúar]] - [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1953]] hófst. * [[28. febrúar]] - [[James Watson]] og [[Francis Crick]], vísindamenn við Cambridge tilkynntu um uppgötvun byggingu [[DNA]]. * [[5. mars]] - [[Jósef Stalín]] lést af völdum heilablóðfalls sem hann fékk nokkrum dögum áður. * [[14. mars]] - [[Níkíta Khrústsjov]] varð aðalritari sovéska kommunistaflokksins. * [[26. mars]] - [[Jonas Salk]] tilkynnti um bóluefni gegn [[mænusótt]]. * [[7. apríl]] - [[Dag Hammarskjöld]] varð [[aðalritari Sameinuðu þjóðanna]]. * [[2. maí]] - [[Hússein Jórdaníukonungur]] var krýndur, 17 ára gamall. * [[29. maí]] - [[Everestfjall]] var fyrst klifið. * [[2. júní]] - [[Elísabet 2. Bretadrottning]] var krýnd. * [[5. júní]] - [[Grænland]] varð hluti af Danmörku sem danskt amt. * [[16. júní|16.]] - [[17. júní]] - [[Uppreisnin í Austur-Þýskalandi 1953|Mótmæli gegn stjórninni í Berlín]] varð blóðug og 55 létu lífið. * [[3. júlí]] - [[Nanga Parbat]], 9. hæsta fjall heims, í Pakistan var fyrst klifið. * [[27. júlí]] - [[Kóreustríðið]] endaði með friðarsamningum. * [[19. ágúst]] - [[Valdaránið í Íran 1953|Valdarán varð í Íran]] með stuðningi Bandaríkjanna og Bretlands. * [[4. september]] - [[Draumsvefn]] var uppgötvaður. * [[22. október]] - [[Laos]] hlaut sjálfstæði frá Frakklandi. * [[5. nóvember]] - [[David Ben-Gurion]] sagði af sér sem forsætisráðherra Ísraels. ===Ódagsett=== * [[Rúnakeflið frá Narsaq]]: Rúnir ristaðar á [[víkingaöld]] fundust á [[Grænland]]i. === Fædd === * [[7. janúar]] - [[Jenis av Rana]], færeyskur stjórnmálamaður. * [[11. febrúar]] - [[Andrew Wiles]], breskur stærðfræðingur. * [[14. febrúar]] - [[Hans Krankl]], austurriskur knattspyrnumaður. * [[28. febrúar]] - [[Paul Krugman]], bandarískur hagfræðingur. * [[12. mars]] - [[Ron Jeremy]], bandarískur klámmyndaleikari. * [[11. apríl]] - [[Andrew Wiles]], breskur stærðfræðingur. * [[29. apríl]] - [[Jon Gunnar Jørgensen]], norskur textafræðingur. * [[17. maí]] - [[Qasym-Jomart Toqaev]], forseti Kasakstans. * [[2. júní]] - [[Cornel West]], bandarískur rithöfundur. * [[15. júní]] - [[Xi Jinping]], forseti Kína. * [[22. júní]] - [[Cyndi Lauper]], bandarísk söngkona. * [[14. september]] - [[Robert Wisdom]], bandarískur leikari. * [[10. október]] - [[Midge Ure]], skoskur tónlistarmaður. === Dáin === * [[5. mars]] - [[Jósef Stalín]], leiðtogi Sovétríkjanna (f. [[1878]]). * [[14. mars]] - [[Klement Gottwald]], forseti Tékkóslóvakíu (f. [[1896]]). * [[16. maí]] - [[Thorvald Krabbe]], danskur landsverkfræðingur (f. [[1876]]). * 16. maí - [[Django Reinhardt]], belgískur tónlistarmaður (f. [[1910]]). * [[28. september]] - [[Edwin Hubble]], bandarískur stjörnufræðingur (f. [[1889]]). * [[6. október]] - [[Vera Múkhína]], sovéskur myndhöggvari (f. [[1889]]). * [[12. október]] - [[Hjalmar Hammarskjöld]], fyrrum forsætisráðherra Svíþjóðar (f. [[1862]]). * [[8. nóvember]] - [[Ívan Búnín]], rússneskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1870]]). * [[9. nóvember]] - [[Ibn Sád]], fyrsti konungur Sádi-Arabíu (f. [[1876]]). * [[27. nóvember]] - [[Eugene O'Neill]], bandarískt leikritaskáld og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1888]]). * [[23. desember]] - [[Lavrentíj Bería]], sovéskur stjórnmálamaður (f. [[1899]]). == [[Nóbelsverðlaunin]] == * [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Frits Zernike]] * [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Hermann Staudinger]] * [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Hans Adolf Krebs]], [[Fritz Albert Lipmann]] * [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Winston Churchill|Sir Winston Leonard Spencer Churchill]] * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[George Catlett Marshall]] ==Tilvísanir== [[Flokkur:1953]] s3p297wohlys8xbgbsmnr9rw6hx9t3t 3 1985 1978499 1966309 2026-09-11T18:55:29Z JetLowly 87476 Nýr hluti: /* N95-gríma */ 1978499 wikitext text/x-wiki {{Notendaspjall}} {{Skjalasafn| * [[Notandaspjall:Bjarki S/Safn 1|Safn 1 (júlí 2004 – júlí 2007)]] * [[Notandaspjall:Bjarki S/Safn 2|Safn 2 (júlí 2007 – mars 2020)]] }} == SVG-kort af sveitarfélögum Íslands == Þetta er frábært framtak hjá þér að útbúa SVG-kort af Íslandi og sveitarfélögum þess. Ég hef lengi íhugað að koma þessu í verk en aldrei farið af stað með það. [[Notandi:Stefán Örvar Sigmundsson|Stefán Örvar Sigmundsson]] ([[Notandaspjall:Stefán Örvar Sigmundsson|spjall]]) 3. júní 2021 kl. 14:14 (UTC) :Takk. Hefur staðið til lengi. --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 3. júní 2021 kl. 14:32 (UTC) == Snið:Infobox == Sæll. Mér sýnist að breytingarnar þínar á Snið:Infobox hafi ruglað eitthvað síðum sem nota upplýsingatöfluna Snið:Stjórnmálamaður. Myndirnar og hluti af textanum eru búin að færast til vinstri. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 5. október 2021 kl. 16:29 (UTC) :Já ég tek þetta beint af enskunni en það er greinilega ekki að tala nógu vel við einhverjar stillingar hér. --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 5. október 2021 kl. 16:33 (UTC) :Það sem ég er að reyna er að innleiða [[:en:Template:Infobox legislative election]] hingað sem [[Snið:Þingkosningar]] en það er strembið að ná sama útliti á sniðið hérna meginn. --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 5. október 2021 kl. 16:43 (UTC) ::Eitt annað er að það virðist vera komin auð lína efst á öllum síðum sem nota stjórnmálatöfluna. '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 5. október 2021 kl. 20:30 (UTC) ::Meginvandamálið er að stílsniðið á [[Melding:Common.css]] er úrelt. Ef það væri uppfært í samræmi við ensku wiki þá myndi textinn í sniðinu verða 12% minni og hvort tveggja myndirnar og textinn á réttum stað. Er það í lagi, eða ætti það að vera nákvæmlega eins og það var?--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. október 2021 kl. 20:50 (UTC) :::Fínt að hafa textann aðeins minni. --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 5. október 2021 kl. 20:55 (UTC) :::Allt í lagi mín vegna. Myndi það þá ekki bara vera sama textastærð og á ensku? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 5. október 2021 kl. 20:56 (UTC) == Leiðrétting á stjórnmálamannasniði == Sæll. Gætir þú nokkuð litið á upplýsingasniðið Snið:Stjórnmálamaður? Þegar maður slær inn gildið „landstjóri“ (sést á síðunum Justin Trudeau og Mia Mottley) birtist titillinn á ensku, sem „Governor General“. Ég er búinn að reyna að laga þetta, en ég kann það ekki. Það hefur líka verið kvartað yfir því að titillinn monarch sé þýddur sem einvaldur. Væri nokkuð hægt að bæta við hlutlausari titilgildi, s.s. „Þjóðhöfðingi“, eða sértækari titlum eins og „Konungur“, „Drottning“ o.s.frv.? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. október 2021 kl. 20:43 (UTC) :Lagfærði landstjórann og breytti einvaldi í þjóðhöfðingja. Það ætti alveg að vera möglegt líka að búa til meiri sveigjanleika með titil þjóðhöfðingja. --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 27. október 2021 kl. 09:44 (UTC) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 4. janúar 2022 kl. 18:17 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&oldid=22532651 --> == Skemmdarverk í gangi == Halló allir. Mig langar að tilkynna skemmdarverk í gangi fyrir kl [[Notandi:Berserkur|<bdi>Berserkur</bdi>]] sem eyddi eftirfarandi greinum án umræðu og án ástæðu: * [[Denis Duverne]] * [[Paris-Saclay]] * [[Henri de Castries]] ‎ * [[Institut polytechnique de Paris]] Það hljóta að vera aðrir. Þakka þér fyrirfram fyrir hjálpina. Mjög góður dagur. [[Kerfissíða:Framlög/2A01:CB00:420:B700:1944:5BE5:1FF0:26DA|2A01:CB00:420:B700:1944:5BE5:1FF0:26DA]] 13. maí 2024 kl. 10:06 (UTC) == Fjarlægja merki flokkana? == Mér fannst nú óþarfi að fjarlægja merki flokkana, og það hefði kannski verið heppilegra að taka umræðu varðandi það. Mér finnst merki flokkana vera alveg ómissandi í ráðuneytislistanum. [[Notandi:Yonghwoarang|Yonghwoarang]] ([[Notandaspjall:Yonghwoarang|spjall]]) 16. október 2024 kl. 00:35 (UTC) :Þetta hefur truflað mig lengi af ýmsum ástæðum, bæði af útlitslegum ástæðum og vegna reglna um notkun á myndefni sem við verðum að fara eftir. Þessi merki flokkanna henta misvel til þess að vera sköluð niður í svona lítil íkon. Sum koma ekki vel út úr því. Svo hefur því verið illa sinnt að halda þessu uppfærðu og gæta jafnræðis á milli flokka þannig að það vantar mikið inn í þetta. Svo skiptir höfundarréttarstaða þessa myndefnis líka máli, flest svona merki eru ekki með frjálst afnotaleyfi og stefna stofnunarinnar sem rekur Wikipediu er að það skuli takmarka mjög notkun á slíku myndefni og nota það í sem fæstum greinum. Í raun er reglan sú að það þarf að rökstyðja sérstaklega hverja birtingu. En jafnvel þó að við lítum fram hjá þeim sjónarmiðum þá er það líka bara vond hönnun að búa til sjónrænt kraðak með því að nota þessi merki íkon í greinum og listum og það er sérstaklega [[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Icons#Logos|mælt gegn]] slíku á ensku útgáfunni. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 16. október 2024 kl. 07:23 (UTC) :Ég er sammála Bjarka S. Það mætti breyta þessu yfir í litarönd, eins og í [[Special:Diff/1884653]]. Það er líka mikið af þessum litlum myndum í knattspyrnudeildar greinum (t.d. [[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2021]]) sem nota [[:Flokkur:Liðasnið|liðasnið]]. Mér dettur í hug að nota treyjulitinn í staðinn (t.d. svartur fyrir [[KR]]), á sama hátt og í breytingunni fyrir flokkana. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 27. október 2024 kl. 09:08 (UTC) == Sveitarfélagsnúmer == Sæll. Vil vekja athygli á því að nýtt sveitarfélagsnúmer Vesturbyggðar eftir sameiningu við Tálknafjarðarhrepp þann 19.5.2024 er 4604 (ekki lengur 4607). Sameinaða sveitarfélagið heldur semsagt nafninu Vesturbyggð en fær gamla sveitarfélagsnúmer Tálknafjarðarhrepps (4604). [[Kerfissíða:Framlög/82.221.53.156|82.221.53.156]] 17. október 2024 kl. 11:17 (UTC) :Móttekið. Ég breytti því. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 17. október 2024 kl. 11:26 (UTC) ::Sæll Bjarki. ::Það þarf líka að breyta sveitarfélagsnúmeri Vesturbyggðar í 4604 í listanum yfir öll sveitarfélagsnúmer á Íslandi. [[Kerfissíða:Framlög/89.160.208.127|89.160.208.127]] 18. október 2024 kl. 23:06 (UTC) == Alþjóðavæða == Hæ Bjarki, ég var að pæla hvar finn ég sniðið alþjóðavæða? [[Notandi:Bjornkarateboy|Bjornkarateboy ]] ([[Notandaspjall:Bjornkarateboy|spjall]]) 30. mars 2025 kl. 22:37 (UTC) :[[Snið:Alþjóðavæða]]. Þú setur <nowiki>{{Alþjóðavæða}}</nowiki> efst í greinina til að merkja hana með þessu sniði. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 31. mars 2025 kl. 06:44 (UTC) == Afbönnun == Þegar ég hef fengið nóg af einhverjum einstaklingi, ekki taka bann aftur. A09 fékk í fyrrra skiptið fólk til liðs við sig til að halda áfram hegðun sem hann var gagnrýndur fyrir og það sama gildir nú. Langtímavargar eru bannaðir fyirir að fá fólk til að gera hluti fyrir sig og það sama gildir um hjálparrsveina A09. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 18. apríl 2025 kl. 10:34 (UTC) :Eins og ég sagði á notandaspjallinu þínu þá er hegðun þessarra aðila afskaplega pirrandi. Sérstaklega það að kalla út aukalið til þess að bakka sig upp í umræðu. Ég er samt ekki sammála því að þetta sé tilefni til að banna neinn að svo stöddu. Ég held að það væri best að falla frá þessum bönnum og reyna að kæla þetta mál. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 18. apríl 2025 kl. 11:47 (UTC) ::Ég myndi halda banninu því þeir virðast hafa lent í akkúrat sama máli áður þar sem þeir tóku því illa að hljóta bann (sem var raunar heilt ár; miklu lengra en hér). Þetta er einmitt nákvæmlega sama fólkið á bak við þetta og einn diplómati hjá þessu 'Universal Code of Conduct' nefnir það: https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/Sn%C3%A6var#c-Ajraddatz-20250418152600-0xDeadbeef-20250418112000 ::Eins og sést á spjallskilaboðunum gerðist nákvæmlega hið sama á eistneska Wikiquote og hérna: https://et.wikiquote.org/wiki/Kasutaja_arutelu:A09 ::Þetta er alls ekki mjög 'pró' af þessu liði þannig að ég væri á móti því að hafa það hér. [[Notandi:Óskadddddd|Óskadddddd]] ([[Notandaspjall:Óskadddddd|spjall]]) 18. apríl 2025 kl. 16:49 (UTC) :::Þetta er áhugavert hegðunarmynstur hjá þessum aðilum. Það er allt í lagi að slá aðeins á puttana á þeim. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 18. apríl 2025 kl. 20:22 (UTC) == [[:en:Pandeism]] == Hello! What is the proper way to include in Icelandic the topic of Pandeism, which is well developed in other languages but has not been discussed in this language? [[Notandi:Hyperbolick|Hyperbolick]] ([[Notandaspjall:Hyperbolick|spjall]]) 12. maí 2025 kl. 18:33 (UTC) :There is no real alternative to just wait until a native Icelandic speaker volunteer is interested in the subject. We can not accept machine translations on this project as that would rapidly degrade the quality of the content. Your article used a translation of the term ''pandeism'' that has never been used in Icelandic as far as I could tell. The concept of ''deism'' was also incorrectly defined and there were some grammatical errors. Our policy on the Icelandic Wikipedia has been to delete obvious machine translation on sight. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 12. maí 2025 kl. 19:25 (UTC) :: Yes, I would suppose that Pandeism has yet to be discussed in Icelandic. There is simply not a word for it at all in the language. [[Notandi:Hyperbolick|Hyperbolick]] ([[Notandaspjall:Hyperbolick|spjall]]) 12. maí 2025 kl. 19:34 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28. apríl 2026 kl. 18:33 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471754 --> == Vélmenni? == Sæll Bjarki, ég vildi aðeins segja að [https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Kerfiss%C3%AD%C3%B0a:A%C3%B0ger%C3%B0askr%C3%A1r&type=rights&page=Notandi%3AM%C3%A1neyM%C3%A1nad%C3%B3ttir&user=Bjarki+S ég sé ekki vélmenni] og noti ekki heldur sjálfvirk né hálfsjálfvirk tæki eins og AWB. En ef þér finnst að ég ætti ekki að breyta eins mikið/hratt og ég var að gera þá alveg láttu mig vita og ég skal stoppa. [[Notandi:MáneyMánadóttir|MáneyMánadóttir]] ([[Notandaspjall:MáneyMánadóttir|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 07:05 (UTC) :Hæ. Það er ekkert að þessum breytingum og þú mátt alveg halda þeim áfram á fullri ferð. Vélmennaflaggið er bara til að kaffæra ekki [[Kerfissíða:Nýlegar breytingar|nýlegar breytingar]]. Það væri samt kannski betra fyrir þig að finna sjálfvirka leið til þess að gera þetta og stofna vélmennaaðgang. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 11:09 (UTC) ::Hæ Bjarki, takk fyrir útskýringuna. Ókei, ég skil. Og það er rétt hjá þér að það sé almennt best að finna slíka leið þegar maður breytir mikið/hratt þó að það væri erfitt hér í þessu tilfelli því númerið hvers einasta nafns í [https://mannanofn.arnastofnun.is/ Nöfnum Íslendinga] er auðvitað misjafnlegt. Ég skal samt hafa það í huganum. [[Notandi:MáneyMánadóttir|MáneyMánadóttir]] ([[Notandaspjall:MáneyMánadóttir|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 09:40 (UTC) == N95-gríma == Hef lagað þetta og tekið orðin út sem voru skrítin [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 11. september 2026 kl. 18:55 (UTC) e8f8xmdc7euebaj5nie7ok157vis8sh 0 2433 1978426 1808488 2026-09-11T14:01:58Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978426 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''21. maí''' er 141. dagur ársins (142. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 224 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1481]] - [[Hans konungur]] tók við af föður sínum Kristjáni 1. sem konungur Danmerkur og Noregs. * [[1502]] - [[Portúgal]]ski sæfarinn [[João da Nova]] uppgötvaði [[Sankti Helena|Sankti Helenu]]. * [[1674]] - [[Jóhann Sobieski]] var kjörinn konungur [[Pólsk-litháíska samveldið|Pólsk-litháíska samveldisins]]. * [[1871]] - Franskar hersveitir réðust inn í [[Parísarkommúnan|Parísarkommúnuna]] og götubardagar hófust. * [[1904]] - [[Alþjóðaknattspyrnusambandið]] (FIFA) var stofnað í París. * [[1927]] - [[Charles Lindbergh]] lenti flugvél sinni á Le Bourget-flugvelli við París og varð þar með fyrstur til að fljúga einn yfir Atlantshaf. * [[1929]] - Stofnuð var fyrsta kvennastúka á Íslandi innan [[Oddfellowreglan|Oddfellowreglunnar]]. * [[1972]] - [[Laszlo Toth]] réðist með meitli á höggmynd [[Michelangelo]]s, ''[[Pietá]]'', í [[Péturskirkjan|Péturskirkjunni]] í [[Róm]]. * [[1977]] - [[Straumsvíkurganga]] gegn bandarískri hersetu var haldin af [[Samtök hernaðarandstæðinga|Samtökum herstöðvaandstæðinga]]. * [[1979]] - Miklar verðhækkanir á [[bensín]]i urðu til þess að [[bifreið]]aeigendur á Íslandi mótmæltu og þeyttu flautur í tvær mínútur. * [[1980]] - Kvikmyndin ''[[Star Wars: The Empire Strikes Back]]'' var frumsýnd í Bandaríkjunum. * [[1981]] - [[François Mitterrand]] varð [[forseti Frakklands]]. * [[1982]] - [[Falklandseyjastríðið]]: [[Bretland|Bretar]] gengu á land á [[Falklandseyjar|Falklandseyjum]]. * [[1983]] - Safn [[Ásmundur Sveinsson|Ásmundar Sveinssonar]] [[myndhöggvari|myndhöggvara]], [[Ásmundarsafn]], var formlega opnað við [[Sigtún (gata í Reykjavík)|Sigtún]] í [[Reykjavík]]. * [[1990]] - [[Kasmírdeilan]]: Indverskar öryggissveitir skutu á syrgjendur í útför múslimaleiðtoga og drápu 47. * [[1991]] - [[Rajiv Gandhi]], fyrrverandi forsætisráðherra [[Indland]]s, beið bana í sjálfsmorðsárás. * [[1991]] - [[Borgarastyrjöldin í Eþíópíu]]: [[Mengistu Haile Mariam]], einræðisherra í Eþíópíu, flúði til [[Simbabve]] með fjölskyldu sinni. * [[1994]] - Í grein í ''[[Lesbók Morgunblaðsins]]'' lagði Sturla Friðriksson til að Íslendingar veldu [[holtasóley]] sem [[þjóðarblóm]]. * [[1994]] - Ítalski fyrrum ráðherrann [[Giulio Andreotti]] var sakaður um mafíutengsl af dómstól í Palermó. * [[1995]] - Jóhannes Páll 2. páfi tók [[Jan Sarkander]] í dýrlinga tölu í [[Olomouc]] í Tékklandi. * [[1996]] - Nær 1000 manns fórust þegar ferjan ''[[Bukoba (skip)|Bukoba]]'' sökk í [[Viktoríuvatn]]i. * [[1996]] - [[Borgarastyrjöldin í Alsír]]: Sjö munkar úr [[Atlasklaustrið|Atlasklaustrinu]] í Alsír voru myrtir. * [[1997]] - Björn Ólafsson, Einar Stefánsson og Hallgrímur Magnússon urðu fyrstir Íslendinga til að stíga á tind [[Everestfjall]]s. * [[1998]] - [[Suharto]] sagði af sér sem [[forseti Indónesíu]] eftir 32 ára valdatíma í kjölfar uppþotanna í Djakarta. * [[1999]] - Kvikmyndin ''[[Notting Hill (kvikmynd)|Notting Hill]]'' var frumsýnd í Bretlandi. <onlyinclude> * [[2003]] - Jarðskjálfti, 6,7 á Richter með upptök við [[Boumerdès]], skók [[Alsír]]. 2300 létust. * [[2005]] - Grikkland sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2005]] í fyrsta sinn í Kíev með laginu „My Number One“. * [[2005]] - Hæsti rússíbani heims, [[Kingda Ka]], var opnaður í skemmtigarðinum [[Six Flags Great Adventure]] í New Jersey. * [[2006]] - [[Svartfjallaland|Svartfellingar]] samþykktu aðskilnað frá [[Serbía og Svartfjallaland|Serbíu]] í þjóðaratkvæðagreiðslu. * [[2007]] - Breski klipparinn ''[[Cutty Sark]]'' skemmdist mikið í eldi. * [[2011]] - [[Eldgosið í Grímsvötnum 2011|Eldgos í Grímsvötnum]] hófst um klukkan sjö að kvöldi. * [[2013]] - Bandaríska knattspyrnuliðið [[New York City FC]] var stofnað. * [[2017]] - [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseti fór í opinbera heimsókn til [[Sádí-Arabía|Sádí-Arabíu]] og [[Ísrael]]. * [[2020]] – Fellibylurinn [[Ampan (fellibylur)|Ampan]] kom á land á Indlandi og Bangladess þar sem hann olli dauða 100 manna og hrakti 4 milljónir frá heimilum sínum. * [[2020]] – Bandaríkin lýstu því yfir að þau drægju sig úr [[Samningur um opna lofthelgi|Samningi um opna lofthelgi]] vegna samningsbrota Rússa.</onlyinclude> == Fædd == * [[1471]] - [[Albrecht Dürer]], þýskur listamaður (d. [[1528]]). * [[1527]] - [[Filippus 2. Spánarkonungur]] (d. [[1598]]). * [[1688]] - [[Alexander Pope]], enskt skáld (d. [[1744]]). * [[1763]] - [[Joseph Fouché]], franskur stjórnmálamaður (d. [[1820]]). * [[1765]] - [[Ísleifur Einarsson]], íslenskur sýslumaður (d. [[1836]]). * [[1775]] - [[Lucien Bonaparte]], franskur stjórnmálamaður og fræðimaður (d. [[1840]]). * [[1785]] - [[August Immanuel Bekker]], þýskur fornfræðingur (d. [[1871]]). * [[1799]] - [[Mary Anning]], breskur steingervingasafnari og steingervingafræðingur (d. [[1847]]). * [[1843]] - [[Louis Renault]], franskur lögfræðingur (d. [[1916]]). * [[1843]] - [[Charles Albert Gobat]], svissneskur lögfræðingur (d. [[1914]]). * [[1851]] - [[Léon Bourgeois]], franskur stjórnmálamaður og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1925]]). * [[1895]] - [[Lázaro Cárdenas]], forseti Mexíkó (d. 1970). * [[1916]] - [[Harold Robbins]], bandarískur rithöfundur (d. 1997). * [[1920]] - [[John Chadwick]], enskur fornfræðingur (d. [[1998]]). * [[1921]] - [[Andrei Sakharov]], rússneskur vísindamaður og handhafi friðarverðlauna Nóbels (d. [[1989]]). * [[1944]] - [[Mary Robinson]], forseti Írlands. * [[1945]] - [[Helgi M. Bergs]], íslenskur hagfræðingur (d. [[2017]]). * [[1945]] - [[Elísabet Gunnarsdóttir]], íslenskur framhaldsskólakennari. * [[1951]] - [[Al Franken]], bandarískur stjórnmálamaður. * [[1952]] - [[Herra T]], bandarískur leikari og hörkutól. * [[1952]] - [[Hallmar Sigurðsson]], íslenskur leikari. * [[1955]] - [[Sergej Shojgú]], rússneskur stjórnmálamaður. * [[1960]] - [[Jeffrey Dahmer]], bandarískur raðmorðingi (d. [[1994]]). * [[1975]] - [[Juuso Pykälistö]], finnskur rallökumaður. * [[1998]] - [[Ari Ólafsson]], íslenskur söngvari. == Dáin == * [[987]] - [[Loðvík 5.]] Frakklandskonungur (f. [[967]]). * [[1254]] - [[Konráð 4.]] Þýskalandskonungur (f. [[1228]]). * [[1481]] - [[Kristján 1.]] Danakonungur (f. [[1426]]). * [[1639]] - [[Tommaso Campanella]], ítalskt skáld (f. [[1568]]). * [[1865]] - [[Christian Jürgensen Thomsen]], danskur fornleifafræðingur og safnamaður (f. [[1788]]). * [[1916]] - [[Skúli Thoroddsen]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1859]]). * [[1920]] - [[Venustiano Carranza]], forseti Mexíkó (f. [[1859]]). * [[1929]] - [[Archibald Primrose, jarl af Rosebery]], breskur stjórnmálamaður (f. [[1847]]). * [[1938]] - [[Einar H. Kvaran]], íslenskur rithöfundur og þýðandi (f. [[1859]]). * [[1949]] - [[Klaus Mann]], þýskur rithöfundur (f. [[1906]]). * [[1965]] - [[Hugh Marwick]], orkneyskur málfræðingur (f. [[1881]]). * [[1988]] - [[Sammy Davis]], Sr., bandarískur dansari og leikari (f. [[1900]]). * [[1991]] - [[Rajiv Gandhi]], forsætisráðherra Indlands (f. [[1944]]). * [[1994]] - [[Giovanni Goria]], ítalskur stjórnmálamaður (f. [[1943]]). * [[2000]] - [[Barbara Cartland]], enskur rithöfundur (f. [[1901]]). * [[2000]] - Sir [[John Gielgud]], breskur leikari (f. [[1904]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] m8r4ad1j70cebgtmksqw1g55zt4yz8t 0 2434 1978425 1831028 2026-09-11T14:01:20Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978425 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''22. maí''' er 142. dagur ársins (143. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 223 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[192]] - Kínverski herforinginn [[Lü Bu]] myrti stríðsherrann [[Dong Zhuo]] sem hafði ráðið yfir Han-stjórninni frá 189. * [[964]] - [[Benedikt 5.]] varð páfi. * [[1128]] - [[Matthildur keisaraynja]] gekk að eiga [[Geoffrey 5.]] af Anjou. * [[1176]] - [[Assassínar]] reyndu að myrða [[Saladín]] í nágrenni [[Aleppó]]. * [[1328]] - Pietro Rainallucci varð [[Nikulás 5. mótpáfi]]. * [[1629]] - [[Kristján 4.]] Danakonungur samdi um frið við [[Albrecht von Wallenstein]] með [[Lýbikusáttmálinn|Lýbikusáttmálanum]] sem batt endi á afskipti Dana af [[Þrjátíu ára stríðið|Þrjátíu ára stríðinu]]. * [[1665]] - [[Tómas Nikulásson (fógeti)|Tómas Nikulásson]], fógeti á [[Bessastaðir|Bessastöðum]] fórst undan Melum í [[Melasveit]] og með honum sex menn. * [[1702]] - Erindisbréf var gefið út vegna gerðar [[manntal]]s á [[Ísland]]i. Það tók þrjú ár. * [[1703]] - Svo mjög svarf að á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]], að sýslumaður lét opna kaupmannsbúðir á [[Eyri í Skutulsfirði]] til að dreifa [[mjöl]]i og annarri lífsbjörg til sveltandi almúgans. Frá þessu segir í [[Eyrarannáll|Eyrarannál]]. * [[1733]] - [[Ásgrímur Böðvarsson]] var dæmdur útlægur úr [[Sunnlendingafjórðungur|Sunnlendingafjórðungi]] fyrir þjófnað. * [[1807]] - [[Oldsagskommissionen]] var stofnuð í Danmörku. * [[1815]] - Kristján Friðrik prins, síðar [[Kristján 8.]] Danakonungur, giftist síðari konu sinni, [[Karólína Amalía af Augustenborg|Karólínu Amalíu]] af Augustenborg. * [[1849]] - [[Norðurreið Skagfirðinga]]. Hópur skagfirskra bænda reið til [[Möðruvellir (Hörgárdal)|Möðruvalla]] til að mótmæla embættisfærslu [[Grímur Jónsson|Gríms Jónssonar]] amtmanns og krefjast afsagnar hans. * [[1890]] - Lög um [[Sjómannaskólinn í Reykjavík|sjómannaskóla]] voru samþykkt á Íslandi. Skólinn tók til starfa árið eftir. * [[1911]] - Hundaræktarsambandið [[Fédération Cynologique Internationale]] var stofnað. * [[1921]] - Fyrstu hljómsveitar[[tónleikar]] haldnir á [[Ísland]]i er [[Þórarinn Guðmundsson(tónskáld)|Þórarinn Guðmundsson]] stjórnaði tuttugu manna „hljóðfærasveit“. * [[1933]] - [[Egilssaga]] kom út í útgáfu [[Hið íslenska fornritafélag|Hins íslenska fornritafélags]]. Var þetta fyrsta bókin, en ætlunin var að gefa út 35 bindi alls. * [[1939]] - [[Galeazzo Ciano]] og [[Joachim von Ribbentrop]] undirrituðu hernaðarsáttmála um stofnun [[Stálbandalagið|Stálbandalagsins]]. * [[1952]] - Fyrstu trén í [[Kjarnaskógur|Kjarnaskógi]] við [[Akureyri]] voru [[gróðursetning|gróðursett]]. * [[1954]] - [[Áburðarverksmiðjan í Gufunesi]] var vígð. * [[1960]] - Jarðskjálfti reið yfir [[Valdivia]] í [[Chile]]. * [[1966]] - [[sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1966|Sveitarstjórnarkosningar]] á Íslandi. * [[1971]] - Fyrstu [[orlofshús]] opinberra starfsmanna voru tekin í notkun í [[Munaðarnes]]i í Borgarfirði. * [[1971]] - Borgin [[Bingöl]] í [[Tyrkland]]i eyðilagðist í jarðskjálfta. Yfir þúsund manns létust. * [[1972]] - [[Seylon]] varð lýðveldið [[Srí Lanka]] þegar ný stjórnarskrá var samþykkt. * [[1980]] - Tölvuleikurinn ''[[Pac-Man]]'' kom út í Japan. * [[1982]] - [[sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1982|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar á Íslandi. [[Sjálfstæðisflokkurinn]] komst til valda á ný í [[Reykjavík]] eftir að hafa misst þau fjórum árum áður. * [[1987]] - [[Hashimpura-fjöldamorðin]]: 42 ungir múslimar voru myrtir af lögreglumönnum í [[Meerut]] á Indlandi. * [[1987]] - Fyrsta [[heimsbikarmótið í ruðningi]] fór fram á Nýja-Sjálandi. * [[1990]] - [[Norður-Jemen]] og [[Suður-Jemen]] á [[Arabía|Arabíuskaganum]] sameinuðust í [[Jemen]]. * [[1990]] - [[Microsoft]] gaf út stýrikerfið [[Windows 3.0]]. * [[1992]] - [[Bosnía-Hersegóvína]], [[Króatía]] og [[Slóvenía]] urðu aðilar að Sameinuðu þjóðunum. * [[1993]] - Fyrsta tölublað samíska dagblaðsins ''[[Min Áigi]]'' kom út í [[Karasjok]] í Noregi. * [[1994]] - [[Jóhannes Páll 2.]] páfi gaf út páfabulluna ''[[Ordinatio Sacerdotalis]]'' þar sem kom fram að einungis karlar gætu orðið prestar í kaþólsku kirkjunni. * [[2001]] - [[Plútóstirni]]ð [[28978 Ixion]] var uppgötvað. * [[2004]] - [[Filippus 6. Spánarkonungur|Filippus, prins af Astúrías]], gekk að eiga [[Letizia Ortiz|Letiziu Ortiz]]. * [[2008]] - [[Eurobandið]] tók þátt í forkeppni [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2008]]. * [[2010]] - [[Keflavíkurflugvöllur|Keflavíkurflugvelli]] var lokað vegna [[Eldgosið í Eyjafjallajökli 2010|gossins í Eyjafjallajökli]]. * [[2010]] - 158 fórust þegar [[Air India Express flug 812]] ók út af flugbraut á [[Alþjóðaflugvöllurinn í Mangalore|Alþjóðaflugvellinum í Mangalore]]. * [[2011]] - 158 fórust þegar [[Joplin-skýstrokkurinn]] gekk yfir [[Missouri]] í Bandaríkjunum. * [[2012]] - [[Himnatréð]], hæsti turn heims, var opnaður almenningi í [[Tókýó]]. <onlyinclude> * [[2013]] - [[Flóðin í Austur-Noregi 2013]]: Hluti bæjarins [[Kvam]] í Guðbrandsdal í Noregi eyðilagðist í flóðum. * [[2014]] - [[Taílandsher]] steypti bráðabirgðastjórn [[Niwatthamrong Boonsongpaisan]] af stóli eftir að henni hafði mistekist að taka á óeirðum í landinu. * [[2014]] - Alþýðulýðveldin Luhansk og Donetsk lýstu yfir stofnun [[Nýja-Rússland]]s. * [[2016]] - [[Alexander Van der Bellen]] sigraði forsetakosningar í Austurríki sem síðar voru ógiltar og haldnar að nýju. * [[2017]] - [[Hryðjuverkin í Manchester árið 2017]]: Yfir 20 létust þegar sprengja sprakk á tónleikum [[Ariana Grande|Ariönu Grande]] í tónleikahöllinni [[Manchester Arena]] í [[Manchester]] á Englandi. * [[2020]] – [[Pakistan International Airlines flug 8303]] hrapaði við [[Karachi]] með þeim afleiðingum að 97 létust og tugir slösuðust á jörðu niðri. * [[2021]] - Ítalska hljómsveitin [[Måneskin]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2021]] með laginu „Zitti e buoni“. * [[2021]] – Eldfjallið [[Nyiragongo]] í [[Lýðstjórnarlýðveldið Kongó|Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó]] hóf eldgos og náði hraunflæðið að útjaðri borgarinnar [[Goma]]. Hundruð þúsunda íbúa flúðu heimili sín, á fjórða tug létust og hús urðu undir hrauni.</onlyinclude> == Fædd == * [[1688]] - [[Alexander Pope]], enskt skáld (d. [[1744]]). * [[1719]] - [[Otto von Rantzau]] greifi, stiftamtmaður á Íslandi (d. [[1768]]). * [[1793]] - [[Ólafur H. Finsen]], íslenskur dómari (d. [[1836]]). * [[1813]] - [[Richard Wagner]], þýskt tónskáld (d. [[1883]]). * [[1859]] - [[Arthur Conan Doyle]], skoskur rithöfundur (d. [[1930]]). * [[1866]] - [[Thora Friðriksson]], íslenskur rithöfundur (d. [[1958]]). * [[1869]] - [[Jónína Jónatansdóttir]], íslenskur verkalýðsleiðtogi (d. [[1946]]). * [[1879]] - [[Symon Petljúra]], úkraínskur herforingi (d. [[1926]]). * [[1907]] - [[Hergé]], belgískur myndasöguhöfundur (d. [[1983]]). * [[1932]] - [[Tavo Burat]], ítalskur stjórnmálamaður (d. [[2009]]). * [[1935]] - [[Leonardo Del Vecchio]], ítalskur kaupsýslumaður (d. [[2022]]). * [[1942]] - [[Theodore Kaczynski]] eða ''Unabomber'', bandarískur hryðjuverkamaður (d. [[2023]]). * [[1943]] - [[Betty Williams]], norðurírskur friðarsinni (d. [[2020]]). * [[1946]] - [[George Best]], norðurírskur knattspyrnumaður (d. [[2005]]). * [[1957]] - [[Lisa Murkowski]], bandarísk stjórnmálakona frá Alaska. * [[1959]] - [[Morrissey]], enskur tónlistarmaður. * [[1969]] - [[Michael Kelly]], bandarískur leikari. * [[1970]] - [[Naomi Campbell]], ensk fyrirsæta og leikkona. * [[1972]] - [[Anna Belknap]], bandarísk leikkona. * [[1974]] - [[Stella Guðný Kristjánsdóttir]], íslensk leikkona. * [[1976]] - [[Lee Hughes]], enskur knattspyrnumaður. * [[1978]] - [[Ginnifer Goodwin]], bandarísk leikkona. * [[1979]] - [[Hafdís Huld Þrastardóttir]], íslensk söng- og leikkona. * [[1980]] - [[Róbert Gunnarsson]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[1987]] - [[Heiða Rún Sigurðardóttir]], íslensk leikkona * 1987 - [[Novak Djokovic]], serbneskur tennisleikari. * [[1991]] - [[Ásgeir Þór Magnússon]], íslenskur knattspyrnumaður. == Dáin == * [[337]] - [[Konstantínus mikli]], keisari Rómaveldis (f. [[272]]). * [[1133]] - [[Sæmundur fróði Sigfússon]], íslenskur prestur (f. [[1056]]). * [[1471]] - [[Hinrik 6. Englandskonungur]] (f. [[1421]]). * [[1667]] - [[Alexander 7.]] páfi (f. [[1599]]). * [[1767]] - [[Þórarinn Jónsson]] sýslumaður á Grund (f. [[1719]]). * [[1808]] - [[Jón Jakobsson]], sýslumaður Eyfirðinga (f. [[1738]]). * [[1885]] - [[Victor Hugo]], franskur rithöfundur (f. [[1802]]). * [[1948]] - [[Christian Thams]], norskur arkitekt (f. [[1867]]). * [[1967]] - [[Langston Hughes]], bandarískur rithöfundur (f. [[1902]]). * [[1970]] - [[Jan Morávek]], austurrískur klarinettuleikari (f. [[1912]]). * [[1989]] - [[Rush Rhees]], bandarískur heimspekingur (f. [[1905]]). * [[2002]] - [[Xi Zhongxun]], kínverskur stjórnmálamaður (f. [[1913]]). {{commons|Category:22 May}} {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] g3uprebq2xw8he9rr3ncqxnep8reyck 0 2435 1978424 1914580 2026-09-11T14:00:22Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978424 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''23. maí''' er 143. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (144. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 222 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[996]] - [[Ottó 3. keisari|Ottó 3.]] var kjörinn keisari hins Heilaga rómverska keisaradæmis. * [[1040]] - [[Seljúktyrkir]] sigruðu [[Gasnavídar|Gasnavída]] í [[orrustan við Dandanakan|orrustunni við Dandanakan]]. * [[1179]] - [[Alexander 3. páfi]] samþykkti [[Alfons 1.]] sem konung Portúgals. * [[1200]] - [[Loðvík 8. Frakkakonungur]] giftist [[Blanka af Kastilíu|Blönku af Kastilíu]]. * [[1350]] - Stuðningsmenn [[Vilhjálmur 5. af Hollandi|Vilhjálms 5]]., greifa af Hollandi, stofnuðu Þorskabandalagið. * [[1430]] - [[Jóhanna af Örk]] var tekin til fanga við [[Compiègne]]. * [[1480]] - [[Mehmet 2.]] soldán sendi her til að reyna að ná eynni [[Ródos]]. Umsátri þeirra um Ródosborg lauk eftir að herinn gerði árangurslaust áhlaup 28. júlí. Það var ekki fyrr en [[1522]] sem Ródos féll í hendur Tyrkja. * [[1533]] - [[Thomas Cranmer]] erkibiskup af Kantaraborg lýsti hjónaband [[Hinrik 8.|Hinriks konungs]] og [[Katrín af Aragon|Katrínar af Aragon]] ógilt en þar sem [[Klemens 7.]] páfi hafði áður neitað að samþykkja ógildingu leit Katrín svo á að þau væru enn gift, allt til dauðadags. * [[1555]] - Gian Pietro Carafa varð [[Páll 4.]] páfi. * [[1609]] - Önnur stofnskrá [[Virginía (fylki)|Virginíu]] var formlega staðfest. Í stað ráðs kom landstjóri með alræðisvald. * [[1618]] - [[Þrjátíu ára stríðið]] hófst í [[Evrópa|Evrópu]] með uppþotum í [[Prag]]. * [[1908]] - [[Stóra brosma]] (''Urophycis tenuis'') veiddist í fyrsta sinn við [[Ísland]], en þetta er mjög sjaldgæfur [[fiskur]]. * [[1923]] - [[Írski lýðveldisherinn]] lýsti yfir vopnahléi. Þar með lauk [[Írska borgarastyjöldin|borgarastyrjöldinni á Írlandi]]. * [[1948]] - [[Þjóðveldisflokkurinn]] var stofnaður í Færeyjum. * [[1949]] - [[Vestur-Þýskaland]] var formlega stofnað á hernámssvæðum Bandaríkjamanna, Breta og Frakka í [[Þýskaland]]i. * [[1965]] - [[Handritamálið]]: Danir samþykktu að afhenda Íslendingum handrit úr Árnasafni í Kaupmannahöfn. * [[1970]] - [[Britannia-brúin]] í Wales skemmdist mikið í eldsvoða. * [[1971]] - 78 manns létust þegar flugvél hrapaði á [[Rijeka-flugvöllur|Rijeka-flugvelli]] í [[Júgóslavía|Júgóslavíu]]. * [[1976]] - Samningar náðust milli íslenskra og breskra stjórnvalda í [[Þorskastríðin|Landhelgismálinu]]. * [[1977]] - Hryðjuverkamenn frá [[Mólúkkaeyjar|Mólúkkaeyjum]] hertóku skóla og lest í [[Bovensmilde]] í Hollandi og tóku 195 gísla. * [[1980]] - Kvikmyndin ''[[The Shining (kvikmynd)|The Shining]]'' var frumsýnd í Bandaríkjunum. * [[1985]] - Stefna [[Ísland|Íslendinga]] í [[afvopnun]]armálum var staðfest á [[Alþingi]]: Á Íslandi verða ekki staðsett [[kjarnorkuvopn]]. * [[1985]] - [[Smáþjóðaleikarnir]] voru settir í fyrsta sinn í San Marínó. * [[1985]] - [[Thomas Patrick Cavanaugh]] var dæmdur í lífstíðarfangelsi fyrir að reyna að selja [[Sovétríkin|Sovétmönnum]] teikningar af torséðu flugvélinni [[B-2 Spirit]]. * [[1986]] - Grunnur var lagður að [[sómalska borgarastyrjöldin|sómölsku borgarastyrjöldinni]] þegar [[Siad Barre]], forseti Sómalíu, lenti í bílslysi við [[Mógadisjú]] og var sendur til Sádí-Arabíu til lækninga. * [[1987]] - [[Hannes Hlífar Stefánsson]] varð [[heimsmeistari]] sveina í [[skák]], 14 ára gamall. * [[1988]] - Danska kvikmyndin ''[[Pelle sigurvegari]]'' eftir [[Bille August]] vann [[Gullpálminn|Gullpálmann]] á [[Kvikmyndahátíðin í Cannes|Kvikmyndahátíðinni í Cannes]]. * [[1992]] - [[Giovanni Falcone]], dómari, var myrtur ásamt eiginkonu sinni og þremur öryggisvörðum með sprengju í [[Palermó]]. * [[1994]] - Yfir 270 pílagrímar létust í troðningi í [[Mekka]]. * [[1995]] - Forritunarmálið [[Java (forritunarmál)|Java]] var fyrst kynnt almenningi. * [[1996]] - Svíinn [[Göran Kropp]] náði toppi [[Everestfjall]]s án [[súrefni]]shjálpartækja eftir að hafa [[reiðhjól|hjóla]]ð að fjallinu frá [[Svíþjóð]]. <onlyinclude> * [[2003]] - [[Íslenska alþjóðabjörgunarsveitin]] fór út til [[Alsír]] til rústabjörgunar. Tveimur dögum fyrr varð jarðskjálfti 6,7 á Richter í norðurhluta Alsír. * [[2007]] - [[Úrslitaleikur meistaradeildar Evrópu 2007]] fór fram á [[Ólympíuleikvangurinn í Aþenu|Ólympíuleikvanginum í Aþenu]]. * [[2009]] - Fyrsta tilfelli [[svínaflensa|svínaflensu]] greindist á Íslandi. * [[2010]] - [[Eldgosið í Eyjafjallajökli 2010|Eldgosinu í Eyjafjallajökli]] lauk. * [[2013]] - [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] tók við embætti forsætisráðherra Íslands. * [[2015]] - [[Måns Zelmerlöw]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2015]] fyrir Svíþjóð með laginu Heroes. [[Írland|Írar]] samþykktu að heimila hjónabönd samkynhneigðra í þjóðaratkvæðagreiðslu. * [[2020]] – Engin ný tilfelli af [[COVID-19]] fundust í Kína, í fyrsta sinn frá því faraldurinn hófst. * [[2021]] – [[Manchester City]] fagnaði 7. Englandstitli sínum. * [[2021]] – Ríkisstjórn [[Hvíta-Rússland]]s neyddi farþegaflugvél [[Ryanair]] á leið til [[Litáen]] til að lenda í Hvíta-Rússlandi til þess að geta handtekið stjórnarandstæðinginn [[Raman Pratasevitsj]].</onlyinclude> == Fædd == * [[1052]] - [[Filippus 1. Frakkakonungur]], kallaður hinn ástleitni (d. [[1108]]). * [[1208]]? - [[Simon de Montfort]], jarl af Leicester og einn af frumkvöðlum nútímaþingræðis (d. [[1265]]). * [[1617]] - [[Elias Ashmole]], enskur fornfræðingur (d. [[1692]]). * [[1707]] - [[Carl von Linné]], sænskur grasafræðingur og læknir (d. [[1778]]). * [[1734]] - [[Franz Anton Mesmer]], austurrískur læknir (d. [[1815]]). * [[1741]] - [[Andrea Luchesi]], ítalskt tónskáld (d. [[1801]]). * [[1891]] - [[Pär Lagerkvist]], sænskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1974]]). * [[1908]] - [[Max Abramovitz]], bandarískur arkitekt (d. [[2004]]). * [[1908]] - [[Jón Engilberts]], íslenskur myndlistarmaður (d. [[1972]]). * [[1925]] - [[Joshua Lederberg]], bandarískur sameindalíffræðingur (d. [[2008]]). * [[1934]] - [[Robert Moog]], höfundur moog-tóngervilsins (d. [[2005]]). * [[1949]] - [[Alan García]], forseti Perú (d. [[2019]]). * [[1951]] - [[Anatolíj Karpov]], rússneskur skákmeistari. * [[1958]] - [[Drew Carey]], bandarískur leikari. * [[1966]] - [[Sigrún Björk Jakobsdóttir]], bæjarstjóri á Akureyri. * [[1967]] - [[Phil Selway]], trommari hljómsveitarinnar Radiohead. * [[1970]] - [[Yigal Amir]], ísraelskur hægriöfgamaður. * [[1978]] - [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir]], íslensk stjórnmálakona. * [[1991]] - [[Lena Meyer-Landrut]], þýsk söngkona. == Dáin == * [[1423]] - [[Benedikt 13. mótpáfi]] (f. [[1328]]). * [[1498]] - [[Girolamo Savonarola]], ítalskur munkur og umbótamaður í Flórens brenndur á báli, (f. [[1452]]). * [[1606]] - [[Agostino Valier]], ítalskur kardináli (f. [[1531]]). * [[1670]] - [[Ferdinand 2. stórhertogi]] af Toskana (f. [[1610]]). * [[1700]] - [[Jens Juel]], danskur stjórnmálamaður (f. [[1631]]). * [[1701]] - [[William Kidd]], skoskur sjóræningi, hengdur í London (f. [[1645]]). * [[1848]] - [[Peter Fjeldsted Hoppe]], danskur embættismaður (f. [[1794]]). * [[1857]] - [[Augustin Louis Cauchy]], franskur stærðfræðingur (f. [[1789]]). * [[1906]] - [[Henrik Ibsen]], norskt leikskáld (f. [[1828]]). * [[1917]] - [[Ranavalona 3.]], drottning Madagaskar (f. [[1861]]). * [[1937]] - [[John D. Rockefeller]], bandarískur iðnjöfur (f. [[1839]]). * [[1945]] - [[Heinrich Himmler]], yfirmaður leyniþjónustu nasista í Síðari heimsstyrjöldinni (f. [[1900]]). * [[1963]] - [[Guðmundur frá Miðdal]], íslenskur listamaður (f. [[1895]]). * [[1963]] - [[Ásgeir Jónsson frá Gottorp]], íslenskur rithöfundur (f. [[1876]]). * [[1973]] - [[Jón Þórðarson (formaður Fram)|Jón Þórðarson]], formaður Knattspyrnufélagsins Fram (d. [[1915]]). * [[2007]] - [[Elías Mar]], íslenskur rithöfundur (f. [[1924]]). * [[2017]] - [[Roger Moore]], enskur leikari (f. [[1927]]). {{commons|Category:23 May}} {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] qqznftqh4c8lalxc4fg7b1ux1v920vh 0 2438 1978423 1964448 2026-09-11T13:58:43Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978423 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''26. maí''' er 146. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (147. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 219 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1056]] - [[Ísleifur Gissurarson]] vígður [[biskup]] til [[Skálholt]]s, þá um fimmtugt. Hann var fyrsti íslenski biskupinn. * [[1381]] - [[Guttormur Ormsson]], faðir [[Loftur Guttormsson|Lofts Guttormssonar]], var veginn í [[Snóksdalur|Snóksdal]]. * [[1421]] - [[Mehmet 1.]] soldán dó og sonur hans [[Múrat 2.]] tók við. * [[1603]] - [[Áttatíu ára stríðið]]: Holland og Spánn áttust við í sjóorrustu við Sluis við strendur Belgíu. Hollendingar unnu stórsigur og hundruðir Spánverja týndu lífi. * [[1607]] - Um 200 indíánar réðust á [[Jamestown]] í Virginíu, drápu tvo landnema og særðu tíu. * [[1636]] - Soldáninn í [[Golkonda]] gekkst Mógúlkeisaranum [[Shah Jahan]] á hönd. * [[1637]] - Englendingar og frumbyggjabandamenn þeirra kveiktu í þorpi Pequot-frumbyggja við Mystic River í Massachusetts með þeim afleiðingum að 400-700 létust. * [[1652]] - [[Þriðja enska borgarastyrjöldin]]: [[Dunnottar-kastali]], síðasta vígi konungssina í Skotlandi, féll í hendur [[George Monck]]. * [[1670]] - [[Karl 2. Englandskonungur]] og [[Loðvík 14.]] Frakkakonungur gerðu með sér leynilegan friðarsamning þar sem Loðvík lofaði að greiða Karli 200.000 pund árlega en Karl á móti lofaði að létta á andkaþólskri löggjöf í Englandi, styðja Frakka gegn Hollendingum og snúast sjálfur til kaþólskrar trúar. * [[1805]] - [[Napoléon Bonaparte]] var krýndur járnkórónu Langbarða í [[Mílanó]]. * [[1828]] - [[Kaspar Hauser]] fannst í Nürnberg í Þýskalandi. * [[1838]] - [[Táraslóðin]]: [[Sérókar]] voru fluttir nauðungarflutningum í Bandaríkjunum. * [[1859]] - Hersveitir [[Giuseppe Garibaldi]] sigruðu Austurríkismenn í Langbarðalandi. * [[1868]] - Síðasta opinbera hengingin í Bretlandi fór fram þegar írski aðgerðasinninn [[Michael Barrett]] var hengdur við [[Newgate-fangelsi]]. * [[1885]] - [[Garðyrkjufélag Íslands]] var stofnað. * [[1892]] - [[Kristján IX|Kristján]] [[konungur]] níundi og drottning hans, Louise af Hessen-Kassel, áttu [[gullbrúðkaup]], sem haldið var upp á með hátíðarguðsþjónustu í [[Dómkirkjan í Reykjavík|Dómkirkjunni]]. * [[1896]] - [[Dow Jones-vísitalan]] var gefin út í fyrsta skipti. * [[1897]] - Skáldsagan ''[[Drakúla]]'' eftir írska rithöfundinn [[Bram Stoker]] kom fyrst út. * [[1908]] - Fyrsti stóri olíufundurinn í Miðausturlöndum varð í [[Masjed Soleyman]] í Suðvestur-[[Persía|Persíu]]. Bretar tryggðu sér réttinn á nýtingu olíunnar. * [[1918]] - [[Georgía]] lýsti yfir sjálfstæði frá Rússneska keisaradæminu. * [[1923]] - Íbúar í [[Þykkvibær|Þykkvabæ]] hófust handa við að reista 400 metra langa stíflu við [[Djúpós]] í [[Hólsá]]. * [[1929]] - [[Björgunarbáturinn Þorsteinn]], sá fyrsti sem [[Slysavarnafélag Íslands]] eignaðist, var vígður í Reykjavík. Bátnum var síðar komið fyrir í Sandgerði sem björgunarbátur. Báturinn er enn til og er geymdur þar. * [[1940]] - [[Orrustan um Dunkerque]] hófst. * [[1945]] - Íþróttamenn fögnuðu 100 ára [[dánarafmæli]] [[Jónas Hallgrímsson|Jónasar Hallgrímssonar]], en eitt af því sem hann þýddi á íslensku fyrstur manna voru sundreglur. * [[1965]] - Ný og endurskoðuð [[SOLAS-samþykktin|SOLAS-samþykkt]] um öryggi mannslífa á hafinu tók gildi eftir að tilskildum fjölda undirskrifta var náð. * [[1966]] - [[Gvæjana]] fékk sjálfstæði frá [[Bretland|Bretum]]. * [[1967]] - Áttunda breiðskífa Bítlanna, ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'', kom út. * [[1968]] - [[H-dagurinn]]: Hægri umferð gekk í gildi á [[Ísland]]i. * [[1969]] - [[John Lennon]] og [[Yoko Ono]] hófu önnur [[Bed-In]]-mótmæli á hóteli í Montreal. Lennon samdi lagið „[[Give Peace a Chance]]“ við það tækifæri. * 1969 - [[Andesbandalagið]] var stofnað í Suður-Ameríku. * 1969 - ''[[Apollo 10]]'' sneri aftur til jarðar eftir prófanir fyrir áætlaða tungllendingu. * [[1970]] - Sovéska flugvélin [[Tupolev Tu-144]] varð fyrsta farþegaflugvél heims sem náði yfir [[Mach-tala|Mach]] 2. * [[1972]] - [[Richard Nixon]] og [[Leoníd Bresnjev]] undirrituðu [[Samningur um fækkun langdrægra kjarnaflauga|Samning um fækkun langdrægra kjarnaflauga]] (SALT I) og [[Samningur gegn kjarnaskotflaugum|Samning gegn kjarnaskotflaugum]] (ABM). * [[1973]] - [[Varðskipið Ægir]] skaut föstum skotum á togarann Everton, sem var að veiðum 20 [[sjómíla|sjómílur]] innan 50 mílna markanna. Mikill leki kom að togaranum, en ekki urðu slys á mönnum. * [[1974]] - [[sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1974|Sveitarstjórnarkosningar]] á Íslandi. * [[1978]] - Fyrsta löglega [[spilavíti]]ð á austurströnd Bandaríkjanna var opnað í [[Atlantic City]]. * [[1979]] - [[Ísrael]] lét [[Egyptaland]]i aftur eftir borgina [[Arish]] á Sínaískaga í samræmi við [[Camp David-samkomulagið]]. * [[1980]] - Áhangendur [[farmtrú]]ar réðust á stjórnarsetur á eyjunni [[Tanna]] á [[Vanúatú]]. * [[1983]] - [[Fyrsta ráðuneyti Steingríms Hermannssonar]] tók til starfa. * [[1983]] - 104 biðu bana í öflugum jarðskjálfta á norðurhluta [[Honshū]] í Japan. * [[1984]] - Sextán létust í metangassprengingu í vatnshreinsistöð í [[Abbeystead]] í Lancashire á Englandi. * [[1989]] - [[Vändåtberget]]-þjóðgarðurinn var stofnaður í Svíþjóð. * [[1990]] - [[sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1990|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar á Íslandi. * [[1992]] - [[Charles Geschke]], forstjóra [[Adobe Systems]], var rænt. Ræningjarnir náðust fjórum dögum síðar. * [[1998]] - [[Bear Grylls]] varð yngstur Breta til að komast á tind [[Everestfjall]]s. * [[1998]] - [[National Sorry Day]] var haldinn í fyrsta sinn í Ástralíu til að minnast ranginda sem [[frumbyggjar Ástralíu]] voru beittir. * [[1999]] - [[Manchester United]] sigruðu [[Meistaradeild Evrópu]] með 2-1 sigri á [[Bayern München]]. * [[1999]] - Fyrsta [[þing Wales]] í yfir 600 ár kom saman í [[Cardiff]]. * [[1999]] - [[Indverski flugherinn]] gerði árásir á uppreisnarmenn og pakistanska hermenn í [[Kasmír]]héraði. * [[2008]] - Yfir 200 fórust í [[Flóðin í Kína 2008|flóðum í Kína]]. <onlyinclude> * [[2011]] - [[Ratko Mladić]], fyrrverandi herforingi [[Bosníu-Serbar|Bosníu-Serba]] var handtekinn eftir að hafa verið eftirlýstur fyrir [[stríðsglæpur|stríðsglæpi]], [[þjóðarmorð]] og [[glæpur gegn mannkyni|glæpi gegn mannkyni]] í tæp 15 ár. * [[2012]] - Sænska söngkonan [[Loreen]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2012]] með laginu „Euphoria“. * [[2015]] - Yfir 2000 manns fórust í hitabylgju á [[Indland]]i þar sem hitinn fór upp í 50 gráður. * [[2018]] - [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2018|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar á Íslandi. * [[2020]] – [[Hjónaband samkynhneigðra]] varð löglegt í [[Kosta Ríka]]. * [[2020]] – [[LATAM Airlines]], stærsta flugfélag Rómönsku Ameríku, varð gjaldþrota. * [[2024]] - [[Gitanas Nausėda]] var endurkjörinn forseti [[Litáen]]s.</onlyinclude> == Fædd == * [[1478]] - [[Klemens 7.]], páfi (d. [[1534]]). * [[1556]] - [[Mehmet 3.]] Tyrkjasoldán (d. [[1603]]). * [[1602]] - [[Philippe de Champaigne]], franskur listmálari (d. [[1674]]). * [[1623]] - [[William Petty]], enskur hagfræðingur (d. [[1687]]). * [[1810]] - [[Christen Købke]], danskur listmálari (d. [[1848]]). * [[1830]] - [[Geir Zoëga]], íslenskur útgerðarmaður (d. [[1917]]). * [[1886]] - [[Þórarinn Kr. Eldjárn]], íslenskur bóndi (d. [[1968]]). * [[1892]] - [[Héðinn Valdimarsson]], íslenskur verkalýðsforingi (d. [[1948]]). * [[1898]] - [[Brynjólfur Bjarnason]], íslenskur heimspekingur (d. [[1989]]). * [[1907]] - [[John Wayne]], bandarískur kvikmyndaleikari (d. [[1979]]). * [[1912]] - [[János Kádár]], ungverskur stjórnmálamaður (d. [[1989]]). * [[1913]] - [[Peter Cushing]], enskur leikari (d. [[1994]]). * [[1921]] - [[Hermann Pálsson]], íslenskur fræðimaður og þýðandi (d. [[2002]]). * [[1923]] - [[Horst Tappert]], þýskur leikari (d. [[2008]]). * [[1924]] - [[Peter Foote]], enskur textafræðingur (d. [[2009]]). * [[1926]] - [[Miles Davis]], bandarískur tónlistarmaður (d. [[1991]]). * [[1928]] - [[Jack Kevorkian]], bandarískur læknir (d. [[2011]]). * [[1930]] - [[Ragnhildur Helgadóttir]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[2016]]). * 1930 - [[Villi Valli]], íslenskur tónlistarmaður (d. [[2024]]). * [[1949]] - [[Jeremy Corbyn]], breskur stjórnmálamaður. * [[1951]] - [[Sally Ride]], bandarískur geimfari (d. [[2012]]). * [[1954]] - [[Alan Hollinghurst]], breskur rithöfundur. * [[1957]] - [[Sigurlaugur Elíasson]], íslenskt skáld og myndlistarmaður. * [[1968]] - [[Friðrik 10. Danakonungur]]. * [[1971]] - [[Matt Stone]], einn höfunda South Park. * [[1971]] - [[Gunnar Hansson (leikari)|Gunnar Hansson]], íslenskur leikari. * [[1975]] - [[Nicki Lynn Aycox]], bandarísk leikkona. * [[1979]] - [[Elisabeth Harnois]], bandarísk leikkona. == Dáin == * [[735]] - [[Beda prestur]], engilsaxneskur sagnaritari. * [[946]] - [[Játmundur stórfenglegi]], Englandskonungur (f. um 921). * [[1264]] - [[Brandur Jónsson (biskup)|Brandur Jónsson]] Hólabiskup. * [[1381]] - [[Guttormur Ormsson]], faðir [[Loftur Guttormsson|Lofts Guttormssonar]], var veginn í [[Snóksdalur|Snóksdal]]. * [[1635]] - [[Jón Sigurðsson (lögmaður)|Jón Sigurðsson]], íslenskur lögmaður (f. um 1565). * [[1703]] - [[Samuel Pepys]], enskur dagbókarhöfundur (f. [[1633]]). * [[1780]] - [[Guillaume-François Le Trosne]], franskur hagfræðingur (f. [[1729]]). * [[1845]] - [[Jónas Hallgrímsson]], náttúrufræðingur, skáld og einn Fjölnismanna (f. [[1807]]). * [[1915]] - [[Gísli Hjálmarsson]], íslenskur óreglumaður (f. [[1848]]). * [[1928]] - [[John Burnet]], skoskur fornfræðingur (f. [[1863]]). * [[1950]] - [[Sigurjón Friðjónsson]], íslenskt skáld (f. [[1867]]). * [[1950]] - [[Vigfús Sigurðsson]], íslenskur leiðsögumaður (f. [[1875]]). * [[1962]] - [[Ásta Magnúsdóttir]], ríkisféhirðir á Íslandi (f. [[1888]]). * [[1976]] - [[Martin Heidegger]], þýskur heimspekingur (f. [[1889]]). * [[1989]] - [[Don Revie]], enskur knattspyrnuþjálfari (f. [[1927]]). * [[2000]] - [[Jón Kr. Gunnarsson]], íslenskur skipstjóri og rithöfundur (f. [[1929]]). * [[2001]] - [[Anne Haney]], bandarískur leikari (f. [[1934]]). * [[2019]] - [[Prem Tinsulanonda]], taílenskur herforingi (f. [[1920]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] 2qpv0yc48pbvooectt6e33fialmtqhm 0 2439 1978422 1914587 2026-09-11T13:57:27Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978422 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''27. maí''' er 147. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (148. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 218 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[308]] - [[Marsellus 1.]] varð páfi. * [[1180]] - Herlið [[Sverrir Sigurðsson (konungur)|Sverris Sigurðssonar]] vann sigur á her [[Magnús Erlingsson (konungur)|Magnúsar Erlingssonar]] Noregskonungs á [[orrustan á Íluvöllum|Íluvöllum]] nálægt [[Niðarós|Niðarósi]]. * [[1199]] - [[Jóhann landlausi]] tók við völdum í Englandi. * [[1562]] - [[Húgenottar]] vanhelguðu gröf [[Jóhanna af Valois|Jóhönnu af Valois]] og brenndu líkamsleifar hennar. * [[1660]] - [[Svíþjóð|Svíar]] og [[Danmörk|Danir]] gerðu með sér [[Kaupmannahafnarsáttmálinn|Kaupmannahafnarsáttmálann]] sem batt enda á [[Norðurlandastríðið]] og Danir endurheimtu [[Þrándheimur|Þrándheim]] og [[Borgundarhólmur|Borgundarhólm]]. * [[1703]] - [[Pétur mikli]] Rússakeisari stofnaði [[Sankti Pétursborg]] með það að markmiði að gera hana að höfuðborg. * [[1746]] - Gefin var út tilskipun um [[húsvitjun|húsvitjanir]] á Íslandi og skyldu prestar húsvitja minnst tvisvar á ári. * [[1857]] - Settar voru reglur um að danskir embættismenn skyldu standast [[Íslenska|íslenskupróf]] til að fá stöður á Íslandi. * [[1931]] - [[Verkalýðs- og sjómannafélag Bolungarvíkur]] var stofnað. * [[1962]] - [[sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1962|Sveitarstjórnarkosningar]] fóru fram á Íslandi. * [[1977]] - [[Djibútí]] fékk sjálfstæði frá Frakklandi. * [[1981]] - Fjórir menn fórust í [[flugslysið á Holtavörðuheiði 1981|flugslysi]] á Holtavörðuheiði og fannst flak vélarinnar ekki fyrr en 10. júní þrátt fyrir mikla leit. * [[1982]] - [[Ólafur Jóhann Ólafsson]] lauk stúdentsprófi með hæstu einkunn sem gefin hafði verið (9,67) frá Menntaskólanum í Reykjavík. * [[1982]] - [[Davíð Oddsson]] tók við starfi borgarstjóra Reykjavíkur af Agli Skúla Ingibergssyni. * [[1982]] - [[Falklandseyjastríðið]]: [[Orrustan um Goose Green]] hófst. * [[1983]] - [[Friðarhreyfing íslenskra kvenna]] var stofnuð í Reykjavík. * [[1983]] - [[Hús verslunarinnar]] í Reykjavík var tekið í notkun. * [[1983]] - Ólögleg flugeldaverksmiðja í [[Benton (Tennessee)|Benton]] í Tennessee, sprakk í loft upp með þeim afleiðingum að ellefu létust. * [[1984]] - [[Skyndiflóð]] urðu í [[Tulsa (Oklahóma)|Tulsa]] í Oklahóma. Fjórtán létust. * [[1984]] - Svíar sigruðu Englendinga í fyrsta [[Evrópumót í knattspyrnu kvenna|Evrópumótinu í knattspyrnu kvenna]]. * [[1986]] - Tölvuleikurinn ''[[Dragon Quest]]'' kom út í Japan. * [[1987]] - Yfir 800.000 manns komu sér fyrir á [[Golden Gate-brúin|Golden Gate-brúnni]] við San Francisco til að fagna 50 ára afmæli hennar. * [[1990]] - Flokkur [[Aung San Suu Kyi]] vann meirihluta í kosningum í [[Mjanmar]] en herforingjastjórnin ógilti niðurstöðuna. * [[1991]] - Landsbankinn yfirtók rekstur [[Samvinnubankinn|Samvinnubankans]]. * [[1993]] - Fimm létust og þrjú málverk eyðilögðust þegar sprengja á vegum [[mafían|mafíunnar]] sprakk við [[Uffizi-safnið]] í Flórens. * [[1996]] - Samið var um vopnahlé í [[fyrsta Téténíustríðið|Fyrsta Téténíustríðinu]]. * [[1997]] - Ný lög um [[fjárreiður]] [[Íslenska ríkið|íslenska ríkisins]] voru samþykkt. Þau færðu reikningsskil ríkisstofnana og ríkisins í heild nær því sem tíðkast hjá [[fyrirtæki|fyrirtækjum]]. Sama ár skilaði ríkissjóður afgangi í fyrsta sinn í mörg ár. * [[1997]] - Skýstrokkur gekk yfir bæinn [[Jarrell]] í Texas með þeim afleiðingum að 27 íbúar bæjarins fórust. * [[1997]] - [[Eric S. Raymond]] kynnti ritgerð sína ''[[The Cathedral and the Bazaar]]'' á Linuxráðstefnu í Þýskalandi. * [[1999]] - [[Alþjóðlegi stríðsglæpadómstóllinn fyrir fyrrverandi Júgóslavíu]] sakaði [[Slobodan Milošević]] og fjóra aðra fyrir stríðsglæpi og glæpi gegn mannkyni vegna [[Kosóvóstríðið|Kosóvóstríðsins]]. <onlyinclude> * [[2006]] - [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2006|Sveitastjórnarkosningar]] voru haldnar á Íslandi. * [[2006]] - [[Bantuljarðskjálftinn|Jarðskjálfti af stærðargráðunni 6,3 á Richter]] varð á eyjunni [[Java|Jövu]] í [[Indónesía|Indónesíu]]. Yfir 6000 létust, 36 þúsund slösuðust og um 1,5 milljón manns misstu heimili sín. * [[2008]] - Ráðstefnan [[Arctic Ocean Conference]] var haldin í [[Ilulissat]] á Grænlandi. * [[2009]] - [[FC Barcelona]] sigraði [[Meistaradeild Evrópu]] með 2-0 sigri á [[Manchester United]]. * [[2011]] - Alþingi viðurkenndi [[Íslenskt táknmál]] sem fyrsta tungumál heyrnarlausra á Íslandi og að íslenskt [[Blindraletur|blindraletur]] væri fullgilt sem íslenskt ritmál. * [[2013]] - [[Mótmælin í Gezi-garði]] í [[Istanbúl]] hófust. * [[2020]] – Ríkisstjórn Kína herti enn tökin á [[Hong Kong]] með nýjum þjóðaröryggislögum. * [[2022]] - [[Fídjí]] tilkynnti um aðild sína að [[IPEF-samstarfið|IPEF-samstarfinu]] gegn auknum áhrifum Kína á Kyrrahafi.</onlyinclude> == Fædd == * [[1332]] - [[Ibn Khaldun]], arabískur fjölfræðingur (d. [[1406]]). * [[1626]] - [[Vilhjálmur 2. Óraníufursti]] (d. [[1650]]). * [[1636]] - [[Þormóður Torfason]], íslenskur sagnaritari (d. [[1719]]). * [[1774]] - [[Francis Beaufort]], breskur aðmíráll og náttúruvísindamaður (d. [[1857]]). * [[1894]] - [[Dashiell Hammett]], bandarískur rithöfundur (d. [[1961]]). * [[1907]] - [[Rachel Carson]], bandarískur dýrafræðingur og rithöfundur (d. [[1964]]). * [[1911]] - [[Hubert Humphrey]], bandarískur stjórnmálamaður (d. [[1978]]). * [[1911]] - [[Vincent Price]], bandarískur leikari (d. [[1993]]). * [[1918]] - [[Yasuhiro Nakasone]], forsætisráðherra Japans (d. [[2019]]). * [[1919]] - [[Andrzej Nowicki]], polskur heimspekingur (d. [[2011]]). * [[1922]] - [[Christopher Lee]], enskur leikari (d. [[2015]]). * [[1923]] - [[Henry Kissinger]], bandarískur stjórnmálamaður og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[2023]]). * [[1925]] - [[Tony Hillerman]], bandarískur rithöfundur (d. [[2008]]). * [[1944]] - [[Christopher Dodd]], bandarískur stjórnmálamaður. * [[1955]] - [[Richard Schiff]], bandarískur leikari. * [[1956]] - [[Giuseppe Tornatore]], ítalskur kvikmyndaleikstjóri. * [[1959]] - [[Donna Strickland]], kanadískur ljóseðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi. * [[1966]] - [[Sean Kinney]], trommari [[Alice in Chains]]. * [[1978]] - [[Cindy Sampson]], kanadísk leikkona. * [[1988]] - [[Birkir Bjarnason]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[1990]] - [[Chris Colfer]], bandarískur leikari. == Dáin == * [[366]] - [[Procopius]], grískur uppreisnarmaður (f. um 325). * [[1508]] - [[Ludovico Sforza]] hertogi af Mílanó (f. [[1452]]). * [[1564]] - [[Jóhann Kalvín]], mótmælendaguðfræðingur (f. [[1509]]). * [[1615]] - [[Margrét af Valois]], drottning Frakklands og Navarra (f. [[1553]]). * [[1690]] - [[Giovanni Legrenzi]], ítalskt tónskáld (f. [[1626]]). * [[1840]] - [[Niccolò Paganini]], ítalskur fiðluleikari og tónskáld (f. [[1782]]). * [[1884]] - [[Vilhelm August Borgen]], danskur menntafrömuður og stjórnmálamaður (f. [[1801]]). * [[1910]] - [[Robert Koch]], þýskur læknir og Nóbelsverðlaunahafi í læknisfræði (f. [[1843]]). * [[1936]] - [[H.P. Hanssen]], danskur stjórnmámaður (f. [[1862]]). * [[1964]] - [[Jawaharlal Nehru]], forsætisráðherra Indlands (f. [[1889]]). * [[1968]] - [[Júrí Gagarín]], fyrsti maðurinn sem fór út í geiminn (f. [[1934]]). * [[1971]] - [[Sigurður Norland]], íslenskur náttúruverndarsinni (f. [[1885]]). * [[1985]] - [[Kai Lindberg]], danskur stjórnmálamaður (f. [[1899]]). * [[1988]] - [[Hjördis Petterson]], sænsk leikkona (f. [[1908]]). * [[2011]] - [[Gil Scott-Heron]], bandarískur tónlistarmaður (f. [[1949]]). * [[2014]] - [[Inga Huld Hákonardóttir]], íslenskur sagnfræðingur (f. [[1936]]). * [[2015]] - [[Michael Martin]], bandarískur heimspekingur (f. [[1932]]). * [[2020]] - [[Alfreð Þorsteinsson]], íslenskur stjórnmálamaður og blaðamaður (f. [[1944]]). * [[2021]] - [[Poul Schlüter]], fyrrum forsætisráðherra Danmerkur (f. [[1929]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] mafmsjw3wklfmrymerbf76haqa399ef 0 2440 1978421 1964529 2026-09-11T13:56:43Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978421 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''28. maí''' er 148. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (149. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 217 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[640]] - [[Severínus]] varð páfi. * [[1262]] - [[Filippus 3. Frakkakonungur|Filippus]] krónprins Frakklands og [[Ísabella af Aragóníu, Frakklandsdrottning|Ísabella af Aragóníu]] gengu í hjónaband. * [[1265]] - [[Játvarður 1.|Játvarður]] prins slapp úr haldi frá [[Simon de Montfort]], jarli af Leicester. * [[1357]] - [[Pétur 1. Portúgalskonungur|Pétur 1.]] varð [[konungur Portúgals]]. * [[1588]] - [[Flotinn ósigrandi]] hélt af stað úr höfnum á Spáni og tók stefnu á Ermarsund. Í flotanum voru 130 herskip og á þeim 30.000 menn. Það tók flotann þrjá daga að láta úr höfn vegna þess hve skipin voru mörg. * [[1644]] - [[Fjöldamorðin í Bolton]]: [[Jarlinn af Derby]] nær gjöreyddi bæinn [[Bolton]] í Norðvestur-Englandi. * [[1800]] - [[Kristján 7.|Konungur]] skipaði svo fyrir að gera skyldi vandaðar mælingar á ströndum [[Ísland]]s. Mælingar voru gerðar á árunum 1800–1818 og komu kortin út á næstu átta árum. * [[1826]] - [[Pétur 1. Brasilíukeisari]] sagði af sér sem [[konungur Portúgals]]. * [[1871]] - [[Parísarkommúnan]] féll. * [[1903]] - [[Eldgos]] varð nálægt Grænafjalli/[[Þórðarhyrna|Þórðarhyrnu]] sunnan [[Grímsvötn|Grímsvatna]] í Vatnajökli. Gosinu fylgdi stórt hlaup í [[Skeiðará]] dögunum áður. Gosið stóð slitrótt í yfir 7 mánuði. * [[1918]] - [[Armenía]] og [[Aserbaísjan]] lýstu yfir sjálfstæði. * [[1926]] - Herinn í [[Portúgal]] gerði uppreisn sem markaði endalok lýðræðis í landinu. * [[1932]] - [[Ungmennasambandið Úlfljótur]] var stofnað í Austur-Skaftafellssýslu. * [[1932]] - Síðasta hleðslan var lögð í varnargarð sem skildi fjörðinn [[Zuiderzee]] frá Norðursjó og bjó til stöðuvatnið [[Ijsselmeer]]. * [[1937]] - [[Neville Chamberlain]] varð forsætisráðherra Bretlands. * [[1940]] - [[Síðari heimsstyrjöld]]: Belgar gáfust upp fyrir Þjóðverjum. * [[1948]] - [[Byggðasafn Skagfirðinga]] var stofnað. * [[1963]] - Yfir 20.000 fórust þegar fellibylur gekk yfir [[Austur-Pakistan]]. * [[1964]] - [[Frelsissamtök Palestínu]] voru stofnuð í Jerúsalem. * [[1966]] - [[Indónesía]] og [[Malasía]] lýstu því yfir að [[átök Indónesíu og Malasíu|átökum þeirra]] væri lokið. * [[1967]] - [[Íþróttafélagið Fylkir]] var stofnað í Reykjavík. * [[1971]] - [[Saltvíkurhátíðin]] hófst en þar komu saman um tíu þúsund unglingar og skemmtu sér um [[Hvítasunna|hvítasunnuna]]. Hátíðin var kennd við Saltvík á [[Kjalarnes]]i. * [[1975]] - Fimmtán Vestur-Afríkuríki stofnuðu [[Efnahagsbandalag Vestur-Afríkuríkja]]. * [[1977]] - Eldur kom upp í næturklúbbnum [[Beverly Hills Supper Club]] með þeim afleiðingum að 165 létust. * [[1978]] - [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1978|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar á Íslandi. Sjálfstæðisflokkurinn missti þann meirihluta sem hann hafði haft í borgarstjórn Reykjavíkur í áratugi í kosningum, en náði honum svo aftur fjórum árum síðar. * [[1982]] - Til [[Ísland]]s komu flóttamenn frá [[Pólland]]i, fimmtán fullorðnir og átta börn. Helmingur hópsins var farinn aftur hálfu ári síðar. * [[1983]] - Eldgos hófst í [[Grímsvötn]]um í [[Vatnajökull|Vatnajökli]] en stóð stutt. Norræn dagblöð létu í ljós ótta um að Vatnajökull myndi bráðna og að suðausturland Íslands færi í kaf. * [[1986]] - Leirbrúðuþátturinn ''[[Pingu]]'' hóf göngu sína í Sviss. * [[1987]] - 18 ára vesturþýskur maður, [[Mathias Rust]], lenti smáflugvél á [[Rauða torgið|Rauða torginu]] í Moskvu án þess að sovésk loftvarnarkerfi yrðu hans vör. * [[1987]] - Íslenska fiskeldisfyrirtækið [[Fiskey]] var stofnað í Eyjafirði. * [[1991]] - [[Borgarastyrjöldin í Eþíópíu]]: Skæruliðar [[EPRDF]] tóku höfuðborgina, [[Addis Abeba]]. * [[1993]] - Kvikmyndin ''[[Super Mario Bros. (kvikmynd)|Super Mario Bros.]]'' var frumsýnd. * [[1994]]- [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1994]]: [[Reykjavíkurlistinn]] sigraði í kosningum til borgarstjórnar í [[Reykjavík]] og hratt meirihluta Sjálfstæðisflokksins, sem þá hafði staðið í tólf ár. * [[1998]] - [[Pakistan]] framkvæmdi [[Chagai-I]]-kjarnorkutilraunina og sprengdi 5 kjarnorkusprengjur í Chagai-hæðum. Þetta varð til þess að landið var beitt viðskiptaþvingunum. * [[1999]] - Málverkið ''[[Síðasta kvöldmáltíðin (Leonardo da Vinci)|Síðasta kvöldmáltíðin]]'' eftir [[Leonardo da Vinci]] var aftur haft til sýnis eftir 22 ára viðgerðir. <onlyinclude> * [[2008]] - [[Nepalska þingið]] breytti landinu úr konungsríki í lýðveldi og batt þannig enda á aldalangt einræði. * [[2011]] - [[Skilnaður|Skilnaðir]] urðu löglegir á Möltu. * [[2016]] - [[Real Madrid]] sigraði [[Meistaradeild Evrópu]] í 11. sinn með 5-3 sigri á [[Atlético de Madrid]]. * [[2022]] - Spænska knattspyrnuliðið [[Real Madrid]] sigraði [[Meistaradeild Evrópu 2022]] með 1-0 sigri á [[Liverpool FC]]. * [[2022]] - [[Léttlestin í Óðinsvéum]] hóf starfsemi. * [[2023]] - [[Recep Tayyip Erdoğan]] var endurkjörinn forseti Tyrklands. * [[2024]] - Ísraelsher réðst inn í miðborg [[Rafah]] í Suður-[[Gasa]].</onlyinclude> == Fædd == * [[1371]] - [[Jóhann óttalausi]] (Jóhann 2.), hertogi af Búrgund (d. 1419). * [[1641]] (skírður) - [[Johann Weikhard]], slóvenskur kortagerðarmaður (d. [[1693]]). * [[1660]] - [[Georg 1. Bretlandskonungur]] (d. [[1727]]). * [[1738]] - [[Joseph-Ignace Guillotin]], franskur hugvitsmaður (d. [[1814]]). * [[1759]] - [[William Pitt yngri]], breskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra (d. [[1806]]). * [[1853]] - [[Carl Larsson]], sænskur listmálari (d. [[1919]]). * [[1884]] - [[Edvard Beneš]], forseti Tékkóslóvakíu (d. [[1948]]). * [[1908]] - [[Ian Fleming]], enskur rithöfundur (d. [[1964]]). * [[1912]] - [[Patrick White]], ástralskur rithöfundur (d. [[1990]]). * [[1915]] - [[Joseph Greenberg]], bandarískur málfræðingur (d. [[2001]]). * [[1923]] - [[Jónas Árnason]], íslenskt leikritaskáld (d. [[1998]]). * [[1925]] - [[Bülent Ecevit]], tyrkneskur stjórnmálamaður (d. [[2006]]). * [[1938]] - [[Prince Buster]], tónlistarmaður frá Jamaíka (d. [[2016]]). * 1938 - [[Jerry West]], bandarískur körfuknattleiksmaður (d. [[2024]]). * [[1944]] - [[Rudy Giuliani]], bandarískur stjórnmálamaður. * [[1945]] - [[John Fogerty]], bandarískur söngvari. * [[1949]] - [[Helgi Pétursson]], íslenskur tónlistarmaður (d. [[2025]]). * [[1956]] - [[Francis Joyon]], franskur siglingamaður. * [[1958]] - [[Elisabeth Andreassen]], norsk söngkona. * [[1968]] - [[Kylie Minogue]], áströlsk söngkona. * [[1969]] - [[Justin Kirk]], bandarískur leikari. * [[1971]] - [[Marco Rubio]], bandarískur stjórnmálamaður. * [[1981]] - [[Gábor Talmácsi]], ungverskur vélhjólamaður. * [[1983]] - [[Megalyn Echikunwoke]], bandarísk leikkona. * [[1985]] - [[Colbie Caillat]], bandarísk söngkona. * [[1998]] - [[Dahyun]], suðurkóresk söngkona. * [[1999]] - [[Cameron Boyce]], bandarískur leikari (d. [[2019]]). * [[2000]] - [[Phil Foden]], enskur knattspyrnumaður. == Dáin == * [[1118]] - [[Ísleifur Gissurarson biskup]] lést í [[Skálholt]]i. * [[1767]] - [[Maria Josepha af Bæheimi]], keisarynja, kona [[Jósef 2. keisari|Jósefs 2]]., lést úr bólusótt (f. [[1739]]). * [[1787]] - [[Leopold Mozart]], austurrískt tónskáld (f. [[1719]]). * [[1849]] - [[Anne Brontë]], enskur rithöfundur (f. [[1820]]). * [[1862]] - [[Sæunn Jónsdóttir]], íslensk vinnukona (f. um 1790). * [[1878]] - [[John Russell, jarl af Russell]], breskur stjórnmálamaður (f. [[1792]]). * [[1936]] - [[Bertha Pappenheim]], austurrísk kvenréttindakona (f. [[1859]]). * [[1961]] - [[Peter Petersen]] (Bíó-Petersen), danskur ljósmyndari (f. [[1881]]). * [[1963]] - [[Pétur J.H. Magnússon]], íslenskur knattspyrnumaður og formaður [[Knattspyrnufélagið Fram|Knattspyrnufélagsins Fram]] (f. [[1894]]). * [[1972]] - [[Játvarður 8. Englandskonungur]] (f. [[1894]]). * [[1980]] - [[Ian Curtis]], söngvari Joy Division (f. [[1956]]). * [[1995]] - [[Gunnar Huseby]], íslenskur frjálsíþróttamaður (f. [[1923]]). * [[2010]] - [[Gary Coleman]], bandarískur leikari (f. [[1968]]). * [[2012]] - [[Jónas Þorbjarnarson]], íslenskt skáld (f. [[1960]]). * [[2014]] - [[Maya Angelou]], bandarískur rithöfundur (f. [[1928]]). * [[2018]] - [[Serge Dassault]], franskur verkfræðingur (f. [[1925]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] t0ia6sg7h3285wk7sjyfxcu07tkve2x 0 2580 1978454 1939617 2026-09-11T15:11:17Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978454 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|júlí}} '''24. júlí''' er 205. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (206. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 160 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1216]] - [[Honóríus 3.]] var kjörinn páfi. * [[1245]] - Uppreisn var gerð gegn [[Sancho 2. Portúgalskonungur|Sancho 2.]] konungi í [[Portúgal]], sem flúði land. Hann var þó ekki settur formlega af fyrr en í desember [[1247]]. * [[1567]] - [[María Skotadrottning]] var neydd til að afsala sér völdum í hendur sonar síns, [[Jakob 6. Skotakonungur|Jakobs 6]]. * [[1599]] - [[Sigmundur 3.]] Svíakonungur var settur af og föðurbróðir hans, [[Karl 9. Svíakonungur|Karl hertogi]], varð ríkisstjóri. * [[1684]] - [[Robert de LaSalle]] lagði upp frá Frakklandi með stóran leiðangur í þeim tilgangi að koma upp franskri landnemabyggð við ósa [[Mississippifljót]]s. * [[1896]] - Fjórar [[Nunna|nunnur]] komu til Íslands og settust að í [[Reykjavík]] til þess að hjúkra sjúkum. Þá höfðu ekki verið nunnur á landinu síðan fyrir [[siðaskipti]]. * [[1908]] - [[Abdúl Hamid 2.]] Tyrkjasoldán lét undan þrýstingi [[Ungtyrkir|Ungtyrkja]] og endurreisti þingbundna konungsstjórn í Tyrkjaveldi. * [[1924]] - [[Alþjóða skáksambandið]] var stofnað í París. * [[1948]] - [[Syngman Rhee]] tók við embætti sem fyrsti forseti Suður-Kóreu. * [[1956]] - Ríkisstjórn Framsóknar, Alþýðubandalags og Alþýðuflokks settist að völdum og sat í tvö ár undir forsæti [[Hermann Jónasson|Hermanns Jónassonar]]. Menntamálaráðherra varð [[Gylfi Þ. Gíslason]] og hélt hann því embætti í öllum ríkisstjórnum í 15 ár. * [[1961]] - [[Júrí Gagarín]], fyrsti geimfarinn, kom við á [[Keflavíkurflugvöllur|Keflavíkurflugvelli]] á leið sinni til [[Kúba|Kúbu]], skömmu eftir að hann fór í fyrstu geimferðina. * [[1975]] - [[Filippseyjar]] og [[Taíland]] lýstu því yfir að [[Suðaustur-Asíubandalagið]] (SEATO) yrði lagt niður. * [[1980]] - Ríkisstjórn Íslands skrifaði undir [[Samningur um afnám allrar mismununar gagnvart konum|Alþjóðlegan samning Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gagnvart konum]]. Hann tók þó ekki gildi fyrr en [[18. júní]] [[1985]]. * [[1982]] - Á Skeiðarársandi fannst skipsflak, sem í fyrstu var talið vera flak gullskipsins ''[[Het Wapen van Amsterdam]]'', sem fórst þar árið 1667. Í ljós kom að flakið var af þýskum togara frá 1903. * [[1985]] - Bandaríska teiknimyndin ''[[Svarti ketillinn]]'' var frumsýnd. * [[1990]] - [[Fyrra Persaflóastríðið]]: Íraskar hersveitir söfnuðust saman við Kúveit. * [[1996]] - 56 létust þegar sprengja sprakk í lest utan við [[Kólombó]] á Srí Lanka. * [[1998]] - Bandaríska kvikmyndin ''[[Björgun óbreytts Ryans]]'' var frumsýnd. * [[2001]] - [[Tamíltígrar]] réðust á [[Bandaranaike-flugvöllur|Bandaranaike-flugvöll]]. * [[2001]] - [[Simeon Saxe-Coburg-Gotha]], síðasti keisari [[Búlgaría|Búlgaríu]], varð 48. forsætisráðherra landsins. * [[2002]] - [[Alfred Moisiu]] varð forseti Albaníu. * [[2003]] - Ástralir hófu [[RAMSI-aðgerðin]]a á [[Salómonseyjar|Salómonseyjum]] eftir að stjórn eyjanna hafði óskað eftir alþjóðlegri aðstoð vegna innanlandsófriðar. * [[2007]] - [[Bamir Topi]] varð forseti Albaníu. <onlyinclude> * [[2007]] - [[HIV-réttarhöldin í Líbýu]]: Fimm búlgörskum hjúkrunarkonum var sleppt eftir 8 og hálfs árs fangelsisvist í [[Líbýa|Líbýu]]. * [[2008]] - Bandaríska kvikmyndin ''[[The Dark Knight]]'' var frumsýnd. * [[2010]] - 21 lést í troðningi á hátíðinni [[LoveParade]] í [[Duisburg]] í Þýskalandi. * [[2013]] - [[Járnbrautarslysið í Santiago di Compostela]]: 80 fórust þegar lest fór út af sporinu á járnbrautarbrú á [[Spánn|Spáni]]. * [[2014]] - Farþegaþota [[Air Algérie]], með 116 manns innanborðs, fórst í [[Malí]]. * [[2015]] - [[Tyrkland]] hóf sprengjuárásir á [[Verkamannaflokkur Kúrda|Verkamannaflokk Kúrda]] og [[Íslamska ríkið]]. * [[2017]] - 35 létust í [[sjálfsmorðssprengjuárás]] í [[Kabúl]], Afganistan. * [[2019]] – [[Boris Johnson]] tók við embætti [[forsætisráðherra Bretlands]]. * [[2022]] - Danski hjólreiðamaðurinn [[Jonas Vingegaard]] sigraði [[Tour de France 2022]].</onlyinclude> == Fædd == * [[1561]] - [[María af Pfalz]], fyrsta kona Karls 9. Svíakonungs (d. [[1589]]). * [[1716]] - [[Bolle Willum Luxdorph]], danskur sagnfræðingur, ljóðskáld og embættismaður (d. [[1788]]). * [[1783]] - [[Símon Bólívar]], frelsishetja Suður-Ameríku (d. [[1830]]). * [[1802]] - [[Alexandre Dumas]], franskur rithöfundur (d. [[1870]]). * [[1827]] - [[Francisco Solano López]], forseti Paragvæ (d. 1870). * [[1857]] - [[Henrik Pontoppidan]], danskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1943]]). * [[1860]] - [[Alfons Mucha]], tékkneskur myndlistarmaður (d. [[1939]]). * [[1895]] - [[Robert Graves]], enskt ljóðskáld (d. [[1985]]). * [[1897]] - [[Amelia Earhart]], bandarískur flugmaður (d. [[1937]]). * [[1898]] - [[Kjartan Þorvarðsson]], íslenskur knattspyrnumaður og íþróttaforkólfur (d. [[1936]]). * [[1902]] - [[Sigurður S. Thoroddsen]], íslenskur verkfræðingur, stjórnmálamaður og knattspyrnumaður (d. [[1983]]). * [[1927]] - [[Einar Vigfússon]], íslenskur sellóleikari (d. [[1973]]). * [[1931]] - [[Helga Bachmann]], íslensk leikkona (d. [[2011]]). * [[1949]] - [[Michael Richards]], bandarískur leikari. * [[1952]] - [[Carsten Jensen]], danskur rithöfundur. * [[1957]] - [[Shavkat Mirziyoyev]], forseti Úsbekistans. * 1957 - [[Bamir Topi]], forseti Albaníu. * [[1962]] - [[Sigríður Beinteinsdóttir]], íslensk söngkona. * [[1963]] - [[Karl Malone]], bandarískur körfuknattleiksmaður. * [[1966]] - [[Sigurjón Þ. Árnason]], íslenskur bankastjóri. * [[1968]] - [[Kristin Chenoweth]], bandarísk leikkona. * [[1969]] - [[Jennifer López]], bandarísk leikkona og söngkona. * [[1974]] - [[Eugene Mirman]], bandarískur leikari. * [[1975]] - [[Eric Szmanda]], bandarískur leikari. * [[1976]] - [[Júlía Navalnaja]], rússnesk stjórnmálakona og hagfræðingur. * [[1979]] - [[Birkir Jón Jónsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1981]] - [[Nayib Bukele]], forseti El Salvador. * [[1985]] - [[Dóra María Lárusdóttir]], íslensk knattspyrnukona. * [[2000]] - [[Viktor Gísli Hallgrímsson]], íslenskur handboltamaður. == Dáin == * [[1568]] - [[Karl prins af Astúríu]], krónprins Spánar (f. [[1545]]). * [[1679]] - [[Jón Rúgmann]], íslenskur fornfræðingur (f. [[1636]]). * [[1742]] - [[Nikulás Magnússon]], íslenskur sýslumaður (f. [[1700]]). * [[1862]] - [[Martin Van Buren]], Bandaríkjaforseti (f. [[1782]]). * [[1927]] - [[Ryūnosuke Akutagawa]], japanskur rithöfundur (f. [[1892]]). * [[1945]] - [[Baldvin Björnsson]], íslenskur myndlistarmaður og gullsmiður (f. [[1879]]). * [[1980]] - [[Peter Sellers]], breskur leikari (f. [[1925]]). * [[1991]] - [[Isaac Bashevis Singer]], pólskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1904]]). * [[2012]]- [[John Atta Mills]], ganverskur stjórnmálamaður (f. [[1944]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Júlí]] bmvmktza9p1g17ksnggf7c9clx15ox3 0 2593 1978449 1873730 2026-09-11T15:06:59Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978449 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''7. ágúst''' er 219. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (220. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 146 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1219]] - [[Jóhann Sörkvisson]] var krýndur konungur Svíþjóðar. * [[1316]] - [[Jóhannes 22.]] (Giacomo Duése) var kjörinn páfi, meira en tveimur árum eftir lát fyrirrennara síns, [[Klemens 5.]]. * [[1679]] - [[Brigantína]]n ''[[Le Griffon]]'' var dregin að suðurenda [[Níagarafljót]]s og varð fyrsta skipið sem sigldi um [[Erie-vatn]], [[Huron-vatn]] og [[Michigan-vatn]]. * [[1727]] - [[Öræfajökull]] tók að [[eldgos|gjósa]]. Mikið [[öskufall]] stóð í þrjá daga svo sá vart mun dags og nætur. Gosið stóð í eitt [[ár]]. Áður gaus Öræfajökull á sögulegum tíma árið [[1362]] og lagði þá [[Litlahérað]] í auðn. * [[1772]] - Útilegumennirnir [[Fjalla-Eyvindur]] Jónsson og [[Halla Jónsdóttir]] voru handteknir á [[Sprengisandur|Sprengisandi]] og fluttir norður í [[Mývatnssveit]]. Skömmu síðar slapp Eyvindur og tókst honum fljótlega að frelsa Höllu. Þau lágu úti í tæpa tvo áratugi. * [[1881]] - [[Kristmannsmálið]]: Kristmanns Jónssonar gullsmíðasveinn úr Reykjavík fannst látinn við Kolviðarhól. * [[1939]] - [[Haukur Einarsson]] synti [[Grettissund]] frá [[Drangey]] til lands á mettíma, þremur klukkustundum og 20 mínútum. * [[1945]] - [[Áfengisskömmtun]], sem staðið hafði í fimm ár, var hætt. * [[1947]] - Norðmaðurinn [[Thor Heyerdahl]] lauk siglingu sinni yfir Kyrrahaf á flekanum ''Kon-Tiki''. * [[1957]] - Hljómsveitin [[The Quarrymen]] spilaði í fyrsta sinn á [[Cavern Club]] í Liverpool. * [[1960]] - [[Fílabeinsströndin]] fékk sjálfstæði frá [[Frakkland]]i. * [[1960]] - [[Vilhjálmur Einarsson]] bætti eigið [[Íslandsmet]] í [[þrístökk]]i frá því í [[Melbourne]] [[1956]] er hann stökk 16,70 [[metri|metra]] á [[frjálsíþróttamót]]i í [[Reykjavík]] og var það þá næstlengsta stökk í heimi. Þetta met stendur enn ([[2011]]). * [[1976]] - [[Viking-áætlunin]]: ''[[Viking 2]]'' fór á sporbaug um Mars. * [[1978]] - [[Kókaínvaldaránið]] átti sér stað í Hondúras. * [[1980]] - Pólskir hafnarverkamenn hófu röð verkfalla í slippnum í [[Gdansk]] undir forystu [[Lech Wałęsa]]. * [[1982]] - Tólf létust í hryðjuverkaárás armenskra skæruliða á flugvellinum í [[Ankara]]. * [[1987]] - Bandaríska sundkonan [[Lynne Cox]] synti yfir [[Beringssund]], milli eyjanna [[Little Diomede]] í Alaska og [[Ratmanoveyja]]r í Sovétríkjunum. * [[1989]] - Bandaríski þingmaðurinn [[Mickey Leland]] fórst ásamt 15 öðrum í flugslysi í Eþíópíu. * [[1990]] - [[Fyrra Persaflóastríðið]]: Bandaríkin sendu herlið til Sádí-Arabíu til að hindra mögulega innrás frá Írak. * [[1995]] - [[Stormaðgerðin]]ni lauk með vopnahléi. Hersveitir [[Serbneska Krajina|Serbnesku Krajina]] gáfust upp í kjölfarið. * [[1996]] - 87 manns fórust í rigningum á tjaldstæði við [[Huesca]] á Spáni. * [[1997]] - Sprengja sprakk á [[Stokkhólmsleikvangur|Stokkhólmsleikvanginum]] en enginn slasaðist. Hópur sem mótmælti umsókn Svía um að halda Ólympíuleikana 2004 stóð á bak við sprenginguna. * [[1998]] - Bílasprengjur sprungu við sendiráð Bandaríkjanna í [[Naíróbí]] og [[Dar es Salaam]] með þeim afleiðingum að yfir 200 létust. [[Samtökin heilagt stríð]] og [[Al-Kaída]] voru bendluð við árásirnar. * [[1998]] - Yfir 12.000 fórust í Kína þegar áin [[Jangtse]] flaut yfir bakka sína. * [[1999]] - [[Téténía|Téténskar]] skæruliðasveitir réðust inn í rússneska fylkið [[Dagestan]]. * [[2000]] - Vefurinn [[DeviantART]] hóf göngu sína. * [[2000]] - [[Flugslysið í Skerjafirði]]: Leiguflugvél á leið frá þjóðhátíð í Vestmannaeyjum með sex manns um borð hrapaði í sjóinn í Skerjafirði. <onlyinclude> * [[2008]] - [[Georgía|Georgíumenn]] og [[Rússland|Rússar]] [[Stríð Rússlands og Georgíu|hófu stríð]] um yfirráð í [[Suður-Ossetía|Suður-Ossetíu]]. * [[2009]] - Fellibylurinn [[Morakot (fellibylur)|Morakot]] gekk yfir [[Taívan]] með þeim afleiðingum að 500 létust í verstu flóðum sem orðið höfðu á eyjunni í hálfa öld. * [[2010]] - [[Juan Manuel Santos]] tók við embætti forseta Kólumbíu. * [[2011]] - [[Standard & Poor's]] lækkaði lánshæfismat Bandaríkjanna vegna opinberra skulda. * [[2012]] - [[Blóðbaðið í Houla]]: Sýrlandsher drap 92, þar af 30 börn, í [[Houla-hérað]]i. * [[2014]] - Tveir leiðtogar Rauðu kmeranna, [[Nuon Chea]] og [[Khieu Samphan]], voru dæmdir í lífstíðarfangelsi fyrir [[glæpur gegn mannkyni|glæpi gegn mannkyni]]. * [[2018]] - Bandaríkin settu [[viðskiptaþvinganir]] á Íran. * [[2023]] - [[Stormurinn Hans]] gekk yfir Suður-Noreg og olli vatnsflóðum, skriðum og tveimur mannslátum.</onlyinclude> == Fædd == * [[317]] - [[Constantius 2.]], keisari Rómar (d. [[361]]). * [[1560]] - [[Erzsébet Báthory]], ungverskur raðmorðingi (d. [[1614]]). * [[1598]] - [[Georg Stiernhielm]], sænskt skáld (d. [[1672]]). * [[1804]] - [[Johan Nicolai Madvig]], danskur fornfræðingur (d. [[1886]]). * [[1816]] - [[Carit Etlar]], danskur rithöfundur (d. [[1900]]). * [[1856]] - [[Jónas Jónasson (frá Hrafnagili)]], íslenskur þjóðfræðingur (d. [[1918]]). * [[1876]] - [[Mata Hari]], nektardansmær og njósnari (d. [[1917]]). * [[1899]] - [[Sigurbergur Elísson]] formaður [[Knattspyrnufélagið Fram|Knattspyrnufélagsins Fram]] (d. [[1969]]). * [[1904]] - [[Ralph Bunche]], bandarískur stjórnmálafræðingur (d. [[1971]]). * [[1906]] - [[Nelson Goodman]], bandarískur heimspekingur (d. [[1998]]). * [[1928]] - [[James Randi]], kanadísk-bandarískur töframaður. * [[1941]] - [[Andrés Indriðason]], íslenskur rithöfundur. * [[1941]] - [[Franco Columbu]], ítalskur vaxtarræktarmaður (d. [[2019]]). * [[1942]] - [[Sigfried Held]], þýskur knattspyrnumaður. * [[1944]] - [[Robert Mueller]], bandarískur lögfræðingur (d. [[2026]]). * [[1947]] - [[Sofia Rotaru]], úkraínsk söngkona. * [[1948]] - [[Vilmundur Gylfason]], íslenskur blaðamaður og stjórnmálamaður (d. [[1983]]). * [[1950]] - [[Alan Keyes]], bandarískur stjórnmálamaður. * [[1958]] - [[Bruce Dickinson]], enskur söngvari. * [[1960]] - [[David Duchovny]], bandarískur leikari. * [[1962]] - [[Stefanía Óskarsdóttir]], íslenskur stjórnmálafræðingur. * [[1966]] - [[Jimmy Wales]], stofnandi Wikipediu. * [[1972]] - [[Karen Disher]], bandarísk leikkona. * [[1975]] - [[Charlize Theron]], suðurafrísk leikkona. * [[1978]] - [[Þórdís Björnsdóttir]], íslenskt skáld. * [[1982]] - [[Abbie Cornish]], áströlsk leikkona. * [[1984]] - [[Yun Hyon-seok]], suðurkóreskur aðgerðasinni (d. 2003). == Dáin == * [[309]] - [[Eusebíus]], páfi. * [[1106]] - [[Hinrik 4. keisari]] (f. [[1050]]). * [[1385]] - [[Jóhanna af Kent]], kona Játvarðar svarta prins (f. [[1328]]). * [[1635]] - [[Friedrich von Spee]], þýskur rithöfundur (f. [[1591]]). * [[1820]] - [[Élisa Bonaparte]], systir Napoléons Bonaparte (f. [[1777]]). * [[1848]] - [[Jöns Jakob Berzelius]], sænskur efnafræðingur (f. [[1779]]). * [[1908]] - [[Antonio Starabba]], ítalskur stjórnmálamaður (f. [[1839]]). * [[1937]] - [[Takeo Wakabayashi]], japanskur knattspyrnumaður (f. [[1907]]). * [[1941]] - [[Rabindranath Tagore]], bengalskt skáld (f. [[1861]]). * [[1957]] - [[Oliver Hardy]], bandarískur gamanleikari (f. [[1892]]). * [[1966]] - [[Karl Gústaf Stefánsson]], íslensk-kanadískur skopmyndateiknari (f. [[1890]]). * [[1973]] - [[José Villalonga]], spænskur knattspyrnuþjálfari (f. [[1919]]). * [[2015]] - [[Sólveig Anspach]], íslenskur kvikmyndaleikstjóri (f. [[1960]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] azuvvg6y761tv9pizaer3bgtwhbncfi 1978450 1978449 2026-09-11T15:07:32Z TKSnaevarr 53243 /* Dáin */ 1978450 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''7. ágúst''' er 219. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (220. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 146 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1219]] - [[Jóhann Sörkvisson]] var krýndur konungur Svíþjóðar. * [[1316]] - [[Jóhannes 22.]] (Giacomo Duése) var kjörinn páfi, meira en tveimur árum eftir lát fyrirrennara síns, [[Klemens 5.]]. * [[1679]] - [[Brigantína]]n ''[[Le Griffon]]'' var dregin að suðurenda [[Níagarafljót]]s og varð fyrsta skipið sem sigldi um [[Erie-vatn]], [[Huron-vatn]] og [[Michigan-vatn]]. * [[1727]] - [[Öræfajökull]] tók að [[eldgos|gjósa]]. Mikið [[öskufall]] stóð í þrjá daga svo sá vart mun dags og nætur. Gosið stóð í eitt [[ár]]. Áður gaus Öræfajökull á sögulegum tíma árið [[1362]] og lagði þá [[Litlahérað]] í auðn. * [[1772]] - Útilegumennirnir [[Fjalla-Eyvindur]] Jónsson og [[Halla Jónsdóttir]] voru handteknir á [[Sprengisandur|Sprengisandi]] og fluttir norður í [[Mývatnssveit]]. Skömmu síðar slapp Eyvindur og tókst honum fljótlega að frelsa Höllu. Þau lágu úti í tæpa tvo áratugi. * [[1881]] - [[Kristmannsmálið]]: Kristmanns Jónssonar gullsmíðasveinn úr Reykjavík fannst látinn við Kolviðarhól. * [[1939]] - [[Haukur Einarsson]] synti [[Grettissund]] frá [[Drangey]] til lands á mettíma, þremur klukkustundum og 20 mínútum. * [[1945]] - [[Áfengisskömmtun]], sem staðið hafði í fimm ár, var hætt. * [[1947]] - Norðmaðurinn [[Thor Heyerdahl]] lauk siglingu sinni yfir Kyrrahaf á flekanum ''Kon-Tiki''. * [[1957]] - Hljómsveitin [[The Quarrymen]] spilaði í fyrsta sinn á [[Cavern Club]] í Liverpool. * [[1960]] - [[Fílabeinsströndin]] fékk sjálfstæði frá [[Frakkland]]i. * [[1960]] - [[Vilhjálmur Einarsson]] bætti eigið [[Íslandsmet]] í [[þrístökk]]i frá því í [[Melbourne]] [[1956]] er hann stökk 16,70 [[metri|metra]] á [[frjálsíþróttamót]]i í [[Reykjavík]] og var það þá næstlengsta stökk í heimi. Þetta met stendur enn ([[2011]]). * [[1976]] - [[Viking-áætlunin]]: ''[[Viking 2]]'' fór á sporbaug um Mars. * [[1978]] - [[Kókaínvaldaránið]] átti sér stað í Hondúras. * [[1980]] - Pólskir hafnarverkamenn hófu röð verkfalla í slippnum í [[Gdansk]] undir forystu [[Lech Wałęsa]]. * [[1982]] - Tólf létust í hryðjuverkaárás armenskra skæruliða á flugvellinum í [[Ankara]]. * [[1987]] - Bandaríska sundkonan [[Lynne Cox]] synti yfir [[Beringssund]], milli eyjanna [[Little Diomede]] í Alaska og [[Ratmanoveyja]]r í Sovétríkjunum. * [[1989]] - Bandaríski þingmaðurinn [[Mickey Leland]] fórst ásamt 15 öðrum í flugslysi í Eþíópíu. * [[1990]] - [[Fyrra Persaflóastríðið]]: Bandaríkin sendu herlið til Sádí-Arabíu til að hindra mögulega innrás frá Írak. * [[1995]] - [[Stormaðgerðin]]ni lauk með vopnahléi. Hersveitir [[Serbneska Krajina|Serbnesku Krajina]] gáfust upp í kjölfarið. * [[1996]] - 87 manns fórust í rigningum á tjaldstæði við [[Huesca]] á Spáni. * [[1997]] - Sprengja sprakk á [[Stokkhólmsleikvangur|Stokkhólmsleikvanginum]] en enginn slasaðist. Hópur sem mótmælti umsókn Svía um að halda Ólympíuleikana 2004 stóð á bak við sprenginguna. * [[1998]] - Bílasprengjur sprungu við sendiráð Bandaríkjanna í [[Naíróbí]] og [[Dar es Salaam]] með þeim afleiðingum að yfir 200 létust. [[Samtökin heilagt stríð]] og [[Al-Kaída]] voru bendluð við árásirnar. * [[1998]] - Yfir 12.000 fórust í Kína þegar áin [[Jangtse]] flaut yfir bakka sína. * [[1999]] - [[Téténía|Téténskar]] skæruliðasveitir réðust inn í rússneska fylkið [[Dagestan]]. * [[2000]] - Vefurinn [[DeviantART]] hóf göngu sína. * [[2000]] - [[Flugslysið í Skerjafirði]]: Leiguflugvél á leið frá þjóðhátíð í Vestmannaeyjum með sex manns um borð hrapaði í sjóinn í Skerjafirði. <onlyinclude> * [[2008]] - [[Georgía|Georgíumenn]] og [[Rússland|Rússar]] [[Stríð Rússlands og Georgíu|hófu stríð]] um yfirráð í [[Suður-Ossetía|Suður-Ossetíu]]. * [[2009]] - Fellibylurinn [[Morakot (fellibylur)|Morakot]] gekk yfir [[Taívan]] með þeim afleiðingum að 500 létust í verstu flóðum sem orðið höfðu á eyjunni í hálfa öld. * [[2010]] - [[Juan Manuel Santos]] tók við embætti forseta Kólumbíu. * [[2011]] - [[Standard & Poor's]] lækkaði lánshæfismat Bandaríkjanna vegna opinberra skulda. * [[2012]] - [[Blóðbaðið í Houla]]: Sýrlandsher drap 92, þar af 30 börn, í [[Houla-hérað]]i. * [[2014]] - Tveir leiðtogar Rauðu kmeranna, [[Nuon Chea]] og [[Khieu Samphan]], voru dæmdir í lífstíðarfangelsi fyrir [[glæpur gegn mannkyni|glæpi gegn mannkyni]]. * [[2018]] - Bandaríkin settu [[viðskiptaþvinganir]] á Íran. * [[2023]] - [[Stormurinn Hans]] gekk yfir Suður-Noreg og olli vatnsflóðum, skriðum og tveimur mannslátum.</onlyinclude> == Fædd == * [[317]] - [[Constantius 2.]], keisari Rómar (d. [[361]]). * [[1560]] - [[Erzsébet Báthory]], ungverskur raðmorðingi (d. [[1614]]). * [[1598]] - [[Georg Stiernhielm]], sænskt skáld (d. [[1672]]). * [[1804]] - [[Johan Nicolai Madvig]], danskur fornfræðingur (d. [[1886]]). * [[1816]] - [[Carit Etlar]], danskur rithöfundur (d. [[1900]]). * [[1856]] - [[Jónas Jónasson (frá Hrafnagili)]], íslenskur þjóðfræðingur (d. [[1918]]). * [[1876]] - [[Mata Hari]], nektardansmær og njósnari (d. [[1917]]). * [[1899]] - [[Sigurbergur Elísson]] formaður [[Knattspyrnufélagið Fram|Knattspyrnufélagsins Fram]] (d. [[1969]]). * [[1904]] - [[Ralph Bunche]], bandarískur stjórnmálafræðingur (d. [[1971]]). * [[1906]] - [[Nelson Goodman]], bandarískur heimspekingur (d. [[1998]]). * [[1928]] - [[James Randi]], kanadísk-bandarískur töframaður. * [[1941]] - [[Andrés Indriðason]], íslenskur rithöfundur. * [[1941]] - [[Franco Columbu]], ítalskur vaxtarræktarmaður (d. [[2019]]). * [[1942]] - [[Sigfried Held]], þýskur knattspyrnumaður. * [[1944]] - [[Robert Mueller]], bandarískur lögfræðingur (d. [[2026]]). * [[1947]] - [[Sofia Rotaru]], úkraínsk söngkona. * [[1948]] - [[Vilmundur Gylfason]], íslenskur blaðamaður og stjórnmálamaður (d. [[1983]]). * [[1950]] - [[Alan Keyes]], bandarískur stjórnmálamaður. * [[1958]] - [[Bruce Dickinson]], enskur söngvari. * [[1960]] - [[David Duchovny]], bandarískur leikari. * [[1962]] - [[Stefanía Óskarsdóttir]], íslenskur stjórnmálafræðingur. * [[1966]] - [[Jimmy Wales]], stofnandi Wikipediu. * [[1972]] - [[Karen Disher]], bandarísk leikkona. * [[1975]] - [[Charlize Theron]], suðurafrísk leikkona. * [[1978]] - [[Þórdís Björnsdóttir]], íslenskt skáld. * [[1982]] - [[Abbie Cornish]], áströlsk leikkona. * [[1984]] - [[Yun Hyon-seok]], suðurkóreskur aðgerðasinni (d. 2003). == Dáin == * [[309]] - [[Eusebíus]], páfi. * [[1106]] - [[Hinrik 4. keisari]] (f. [[1050]]). * [[1385]] - [[Jóhanna af Kent]], kona Játvarðar svarta prins (f. [[1328]]). * [[1635]] - [[Friedrich von Spee]], þýskur rithöfundur (f. [[1591]]). * [[1820]] - [[Élisa Bonaparte]], systir Napoléons Bonaparte (f. [[1777]]). * [[1848]] - [[Jöns Jakob Berzelius]], sænskur efnafræðingur (f. [[1779]]). * [[1908]] - [[Antonio Starabba]], ítalskur stjórnmálamaður (f. [[1839]]). * [[1941]] - [[Rabindranath Tagore]], bengalskt skáld (f. [[1861]]). * [[1957]] - [[Oliver Hardy]], bandarískur gamanleikari (f. [[1892]]). * [[1966]] - [[Karl Gústaf Stefánsson]], íslensk-kanadískur skopmyndateiknari (f. [[1890]]). * [[1973]] - [[José Villalonga]], spænskur knattspyrnuþjálfari (f. [[1919]]). * [[2015]] - [[Sólveig Anspach]], íslenskur kvikmyndaleikstjóri (f. [[1960]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] hzis80hbt3oialfs09l86xxyn5vc4gq 0 2594 1978447 1925578 2026-09-11T15:04:59Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978447 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''8. ágúst''' er 220. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (221. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 145 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1504]] - Höggmyndin ''[[Davíð (Michelangelo)|Davíð]]'' eftir [[Michelangelo Buonarroti]] var sett upp fyrir framan [[Palazzo Vecchio]] í [[Flórens]]. * [[1521]] - Borg Asteka, [[Tenochtitlán]], féll í hendur [[Hernán Cortés]] og innfæddra bandamanna hans. * [[1653]] - [[Fyrsta stríð Englands og Hollands]]: [[Orrustan við Scheveningen]] hófst. * [[1727]] - Eldgos hófst í [[Öræfajökull|Öræfajökli]]. Mikið öskufall var í þrjá daga og hlaup kom úr jöklinum og olli miklum skemmdum á landi. Gosið stóð í eitt ár en var þó mun minna en gosið [[1362]]. * [[1786]] - Fjallið [[Mont Blanc]] var klifið í fyrsta sinn. * [[1831]] - Hollendingar náðu borginni [[Hasselt]] á sitt vald í [[orrustan um Hasselt|orrustunni um Hasselt]]. * [[1849]] - [[Austurríki]]smenn bældu niður uppreisn [[Ungverjaland|Ungverja]] með aðstoð [[Rússland|Rússa]]. * [[1896]] - Lægsta lokun [[Dow Jones-vísitalan|Dow Jones-vísitölunnar]] nokkru sinni varð í Bandarísku kauphöllinni, 28,48 stig. * [[1908]] - [[Wilbur Wright]] tók flugið á kappakstursbraut í Le Mans í Frakklandi. Sýningin varði í tæpar tvær mínútur og vakti mikla lukku meðal áhorfenda. * [[1938]] - [[Skátafélagið Bjarmi]] var stofnað á Blönduósi. * [[1949]] - [[Bútan]] varð sjálfstætt undan Bretlandi. * [[1967]] - [[ASEAN-yfirlýsingin]] var undirrituð af fulltrúum fimm Suðaustur-Asíuríkja. * [[1973]] - Andlát [[Dean Corll]] leiddi til þess að [[fjöldamorðin í Houston]] uppgötvuðust. * [[1975]] - [[Banqiao-stíflan]] í Kína gaf sig með þeim afleiðingum að 26 þúsund manns drukknuðu og ellefu milljónir misstu heimili sín. * [[1976]] - [[Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu á Íslandi|Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu]] var stofnuð í [[Reykjavík]]. * [[1980]] - [[Viktor Kovalenko]], sovéskur sjómaður, bað um pólitískt hæli á Íslandi. Hann fluttist síðar til Bandaríkjanna. * [[1981]] - [[Stokksnesganga]] var haldin á vegum [[Samtök hernaðarandstæðinga|Samtaka herstöðvaandstæðinga]]. * [[1988]] - Þúsundir mótmælenda voru drepnir í [[8888-uppreisnin]]ni í [[Mjanmar]]. * [[1988]] - Samið var um vopnahlé milli [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]], [[Angóla]] og [[Kúba|Kúbu]]. * [[1989]] - [[STS-28]]: Geimskutlan ''[[Columbia (geimskutla)|Columbia]]'' hélt í 5 daga leynilega geimferð. * [[1991]] - Stærsta bygging allra tíma, [[útvarpsmastrið í Varsjá]], hrundi. * [[1991]] - Skipið ''Vlora'' með 12.000 albönskum flóttamönnum kom í land við [[Barí]] á Ítalíu. * [[1992]] - Á [[Sumarólympíuleikarnir 1992|Ólympíuleikunum]] í Barcelona á Spáni náði Ísland fjórða sæti í handknattleik. Einnig varð [[Sigurður Einarsson]] í fimmta sæti í spjótkasti á þessum sömu leikum. * [[1993]] - Veikur sjómaður var sóttur um borð í franskt rannsóknarskip norðaustur af Íslandi og fóru þyrlur og [[Herkúlesflugvél]] frá [[Varnarliðið|varnarliðinu]] þennan 1100 mílna leiðangur, sem var lengsti björgunarleiðangur, sem farinn hafði verið frá Íslandi. <onlyinclude> * [[1999]] - [[Callatis-hátíðin]] var haldin í fyrsta sinn í Rúmeníu. * [[2000]] - Suðurríkjakafbátnum ''[[H. L. Hunley (kafbátur)|H. L. Hunley]]'' var bjargað af hafsbotni. * [[2008]] - [[Sumarólympíuleikarnir 2008]] voru settir í Beijing. * [[2011]] - [[Skuldakreppan í Evrópu]]: Hlutabréfavísitölur hrundu um allan heim vegna ótta við útbreiðslu kreppunnar. * [[2014]] - [[Bandaríkjaher]] hóf loftárásir gegn hryðjuverkasamtökunum [[íslamska ríkið|Íslamska ríkinu]] í Norður-Írak. * [[2015]] - [[Sigrún Þuríður Geirsdóttir]] synti fyrst íslenskra kvenna yfir [[Ermarsund]]. * [[2022]] - [[Bandaríska alríkislögreglan]] gerði húsleit á heimili [[Donald Trump]] í [[Mar-a-Lago]] í Flórída og fann þar mikið af trúnaðarskjölum. * [[2023]] - [[Skógareldarnir á Havaí 2024|Miklir skógareldar]] urðu á [[Maui]] á [[Havaí]]. Yfir 100 létust.</onlyinclude> == Fædd == * [[1694]] - [[Francis Hutcheson]], skosk-írskur heimspekingur (d. [[1746]]). * [[1716]] - [[Jón Teitsson]], íslenskur biskup (d. [[1781]]). * [[1857]] - [[Herbert Weir Smyth]], bandarískur fornfræðingur (d. [[1937]]). * [[1879]] - [[Emiliano Zapata]], mexíkóskur byltingarmaður (d. [[1919]]). * [[1921]] - [[Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir]], íslensk baráttukona (d. [[1994]]). * [[1929]] - [[Luis García Meza Tejada]], bólivískur einræðisherra (d. [[2018]]). * [[1937]] - [[Dustin Hoffman]], bandarískur leikari. * [[1941]] - [[George Tiller]], bandarískur læknir (d. [[2009]]). * [[1951]] - [[Louis van Gaal]], hollenskur knattspyrnustjori. * [[1951]] - [[Mohamed Morsi]], egypskur forseti. * [[1952]] - [[Jostein Gaarder]], norskur rithöfundur. * [[1954]] - [[Finnur Ingólfsson]], íslenskur athafnamaður. * [[1955]] - [[Sigrún Hjálmtýsdóttir]], íslensk söngkona. * [[1961]] - [[The Edge]], írskur gítarleikari, meðlimur írsku hljómsveitarinnar [[U2]]. * [[1964]] - [[Klaus Ebner]], austurrískur rithöfundur. * [[1964]] - [[Giuseppe Conte]], ítalskur stjórnmálamaður. * [[1974]] - [[Mikael Torfason]], íslenskur rithöfundur og blaðamaður. * [[1979]] - [[Guðjón Valur Sigurðsson]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[1981]] - [[Roger Federer]], svissneskur tennisleikari. * [[2001]] - [[Karólína Lea Vilhjálmsdóttir]], íslensk knattspyrnukona. == Dáin == * [[1171]] - [[Hinrik af Blois]], biskup af Winchester og bróðir Stefáns Englandskonungs (f. [[1111]]). * [[1533]] - [[Lucas van Leyden]], hollenskur listmálari (f. [[1494]]). * [[1694]] - [[Antoine Arnauld]], franskur guðfræðingur, heimspekingur og stærðfræðingur (f. [[1612]]). * [[1746]] - [[Francis Hutcheson]], skosk-írskur heimspekingur (f. [[1694]]). * [[1824]] - [[Friedrich August Wolf]], þýskur fornfræðingur (f. [[1759]]). * [[1827]] - [[George Canning]], breskur stjórnmálamaður (f. [[1770]]). * [[1992]] - [[Ajatollah]] [[Abul-Qasim Khoei]], álitinn einn af helstu leiðtogum [[Shíta]] (f. [[1899]]). * [[2008]] - [[Yodrak Salakjai]], taílenskur poppsöngvari (f. [[1956]]). * [[2010]] - [[Patricia Neal]], bandarísk leikkona (f. [[1926]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] d5mfay1h0232airpyqa32zpq66xdvjx 1978448 1978447 2026-09-11T15:05:18Z TKSnaevarr 53243 /* Dáin */ 1978448 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''8. ágúst''' er 220. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (221. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 145 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1504]] - Höggmyndin ''[[Davíð (Michelangelo)|Davíð]]'' eftir [[Michelangelo Buonarroti]] var sett upp fyrir framan [[Palazzo Vecchio]] í [[Flórens]]. * [[1521]] - Borg Asteka, [[Tenochtitlán]], féll í hendur [[Hernán Cortés]] og innfæddra bandamanna hans. * [[1653]] - [[Fyrsta stríð Englands og Hollands]]: [[Orrustan við Scheveningen]] hófst. * [[1727]] - Eldgos hófst í [[Öræfajökull|Öræfajökli]]. Mikið öskufall var í þrjá daga og hlaup kom úr jöklinum og olli miklum skemmdum á landi. Gosið stóð í eitt ár en var þó mun minna en gosið [[1362]]. * [[1786]] - Fjallið [[Mont Blanc]] var klifið í fyrsta sinn. * [[1831]] - Hollendingar náðu borginni [[Hasselt]] á sitt vald í [[orrustan um Hasselt|orrustunni um Hasselt]]. * [[1849]] - [[Austurríki]]smenn bældu niður uppreisn [[Ungverjaland|Ungverja]] með aðstoð [[Rússland|Rússa]]. * [[1896]] - Lægsta lokun [[Dow Jones-vísitalan|Dow Jones-vísitölunnar]] nokkru sinni varð í Bandarísku kauphöllinni, 28,48 stig. * [[1908]] - [[Wilbur Wright]] tók flugið á kappakstursbraut í Le Mans í Frakklandi. Sýningin varði í tæpar tvær mínútur og vakti mikla lukku meðal áhorfenda. * [[1938]] - [[Skátafélagið Bjarmi]] var stofnað á Blönduósi. * [[1949]] - [[Bútan]] varð sjálfstætt undan Bretlandi. * [[1967]] - [[ASEAN-yfirlýsingin]] var undirrituð af fulltrúum fimm Suðaustur-Asíuríkja. * [[1973]] - Andlát [[Dean Corll]] leiddi til þess að [[fjöldamorðin í Houston]] uppgötvuðust. * [[1975]] - [[Banqiao-stíflan]] í Kína gaf sig með þeim afleiðingum að 26 þúsund manns drukknuðu og ellefu milljónir misstu heimili sín. * [[1976]] - [[Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu á Íslandi|Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu]] var stofnuð í [[Reykjavík]]. * [[1980]] - [[Viktor Kovalenko]], sovéskur sjómaður, bað um pólitískt hæli á Íslandi. Hann fluttist síðar til Bandaríkjanna. * [[1981]] - [[Stokksnesganga]] var haldin á vegum [[Samtök hernaðarandstæðinga|Samtaka herstöðvaandstæðinga]]. * [[1988]] - Þúsundir mótmælenda voru drepnir í [[8888-uppreisnin]]ni í [[Mjanmar]]. * [[1988]] - Samið var um vopnahlé milli [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]], [[Angóla]] og [[Kúba|Kúbu]]. * [[1989]] - [[STS-28]]: Geimskutlan ''[[Columbia (geimskutla)|Columbia]]'' hélt í 5 daga leynilega geimferð. * [[1991]] - Stærsta bygging allra tíma, [[útvarpsmastrið í Varsjá]], hrundi. * [[1991]] - Skipið ''Vlora'' með 12.000 albönskum flóttamönnum kom í land við [[Barí]] á Ítalíu. * [[1992]] - Á [[Sumarólympíuleikarnir 1992|Ólympíuleikunum]] í Barcelona á Spáni náði Ísland fjórða sæti í handknattleik. Einnig varð [[Sigurður Einarsson]] í fimmta sæti í spjótkasti á þessum sömu leikum. * [[1993]] - Veikur sjómaður var sóttur um borð í franskt rannsóknarskip norðaustur af Íslandi og fóru þyrlur og [[Herkúlesflugvél]] frá [[Varnarliðið|varnarliðinu]] þennan 1100 mílna leiðangur, sem var lengsti björgunarleiðangur, sem farinn hafði verið frá Íslandi. <onlyinclude> * [[1999]] - [[Callatis-hátíðin]] var haldin í fyrsta sinn í Rúmeníu. * [[2000]] - Suðurríkjakafbátnum ''[[H. L. Hunley (kafbátur)|H. L. Hunley]]'' var bjargað af hafsbotni. * [[2008]] - [[Sumarólympíuleikarnir 2008]] voru settir í Beijing. * [[2011]] - [[Skuldakreppan í Evrópu]]: Hlutabréfavísitölur hrundu um allan heim vegna ótta við útbreiðslu kreppunnar. * [[2014]] - [[Bandaríkjaher]] hóf loftárásir gegn hryðjuverkasamtökunum [[íslamska ríkið|Íslamska ríkinu]] í Norður-Írak. * [[2015]] - [[Sigrún Þuríður Geirsdóttir]] synti fyrst íslenskra kvenna yfir [[Ermarsund]]. * [[2022]] - [[Bandaríska alríkislögreglan]] gerði húsleit á heimili [[Donald Trump]] í [[Mar-a-Lago]] í Flórída og fann þar mikið af trúnaðarskjölum. * [[2023]] - [[Skógareldarnir á Havaí 2024|Miklir skógareldar]] urðu á [[Maui]] á [[Havaí]]. Yfir 100 létust.</onlyinclude> == Fædd == * [[1694]] - [[Francis Hutcheson]], skosk-írskur heimspekingur (d. [[1746]]). * [[1716]] - [[Jón Teitsson]], íslenskur biskup (d. [[1781]]). * [[1857]] - [[Herbert Weir Smyth]], bandarískur fornfræðingur (d. [[1937]]). * [[1879]] - [[Emiliano Zapata]], mexíkóskur byltingarmaður (d. [[1919]]). * [[1921]] - [[Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir]], íslensk baráttukona (d. [[1994]]). * [[1929]] - [[Luis García Meza Tejada]], bólivískur einræðisherra (d. [[2018]]). * [[1937]] - [[Dustin Hoffman]], bandarískur leikari. * [[1941]] - [[George Tiller]], bandarískur læknir (d. [[2009]]). * [[1951]] - [[Louis van Gaal]], hollenskur knattspyrnustjori. * [[1951]] - [[Mohamed Morsi]], egypskur forseti. * [[1952]] - [[Jostein Gaarder]], norskur rithöfundur. * [[1954]] - [[Finnur Ingólfsson]], íslenskur athafnamaður. * [[1955]] - [[Sigrún Hjálmtýsdóttir]], íslensk söngkona. * [[1961]] - [[The Edge]], írskur gítarleikari, meðlimur írsku hljómsveitarinnar [[U2]]. * [[1964]] - [[Klaus Ebner]], austurrískur rithöfundur. * [[1964]] - [[Giuseppe Conte]], ítalskur stjórnmálamaður. * [[1974]] - [[Mikael Torfason]], íslenskur rithöfundur og blaðamaður. * [[1979]] - [[Guðjón Valur Sigurðsson]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[1981]] - [[Roger Federer]], svissneskur tennisleikari. * [[2001]] - [[Karólína Lea Vilhjálmsdóttir]], íslensk knattspyrnukona. == Dáin == * [[1171]] - [[Hinrik af Blois]], biskup af Winchester og bróðir Stefáns Englandskonungs (f. [[1111]]). * [[1533]] - [[Lucas van Leyden]], hollenskur listmálari (f. [[1494]]). * [[1694]] - [[Antoine Arnauld]], franskur guðfræðingur, heimspekingur og stærðfræðingur (f. [[1612]]). * [[1746]] - [[Francis Hutcheson]], skosk-írskur heimspekingur (f. [[1694]]). * [[1824]] - [[Friedrich August Wolf]], þýskur fornfræðingur (f. [[1759]]). * [[1827]] - [[George Canning]], breskur stjórnmálamaður (f. [[1770]]). * [[1992]] - [[Ajatollah]] [[Abul-Qasim Khoei]], álitinn einn af helstu leiðtogum [[Sjía|sjíamúslima]] (f. [[1899]]). * [[2008]] - [[Yodrak Salakjai]], taílenskur poppsöngvari (f. [[1956]]). * [[2010]] - [[Patricia Neal]], bandarísk leikkona (f. [[1926]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] mthdkgmoli1x1vqaufmia5h12c7t40q 0 2595 1978446 1964548 2026-09-11T15:04:19Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978446 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''9. ágúst''' er 221. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (222. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 144 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[48 f.Kr.]] - [[Orrustan við Farsalos]] milli Pompeiusar og Caesars átti sér stað. * [[1138]] - [[Jarðskjálfti]] varð 230 þúsund manns að bana í borginni [[Aleppó]] á [[Sýrland]]i. * [[1157]] - Blóðveislan í [[Hróarskelda|Hróarskeldu]]. [[Sveinn Eiríksson Grathe|Sveinn]] konungur veitti meðkonungum sínum, [[Valdimar mikli Knútsson|Valdimar]] og [[Knútur Magnússon|Knúti]], banatilræði og tókst að drepa Knút en Valdimar komst undan. * [[1173]] - Bygging [[Skakki turninn í Písa|klukkuturns]] við [[Dómkirkjan í Písa|dómkirkjuna]] í [[Písa]] hófst. * [[1610]] - Landnemar frá Jamestown réðust á bæ [[Paspahegh]]-indíána, myrtu tugi þeirra, rændu konu [[Powhatan höfðingi|Powhatans höfðingja]] og börnum hennar og myrtu þau öll skömmu síðar. Þar með hófst [[Stríð Englendinga og Powhatana]]. * [[1641]] - [[Austurríki]] viðurkenndi formlega svissnesku kantónuna [[Graubünden]]. * [[1666]] - [[Varðeldur Holmes]]: Robert Holmes leiddi árás á hollensku eyjuna Terschelling þar sem hann brenndi 150 kaupför og rændi bæinn. * [[1673]] - Hollensk skip náðu [[New York-borg]] aftur á sitt vald. * [[1851]] - Er þjóðfundinum í Reykjavík var slitið hrópuðu þingmenn undir forystu [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jóns Sigurðssonar]]: „[[Vér mótmælum allir]]“. * [[1873]] - ''Kveðja'', fyrsta kvæði eftir [[Stephan G. Stephansson]], birtist í blaðinu ''[[Norðanfari|Norðanfara]]'' fáum dögum eftir að Stephan fór alfarinn af Íslandi. * [[1945]] - Bandaríkjamenn vörpuðu [[kjarnorkusprengja|kjarnorkusprengju]] á japönsku borgina [[Nagasaki]]. * [[1970]] - Sex áhorfendur á [[Kanonloppet]] í Svíþjóð létust þegar tveir kappakstursbílar rákust á og fóru út af brautinni. * [[1974]] - Afsögn [[Richard Nixon]] Bandaríkjaforseta gekk í gildi og [[Gerald Ford]] varaforseti tók við. * [[1977]] - [[Urho Kekkonen]] forseti [[Finnland]]s kom í opinbera heimsókn til Íslands. Hann hafði komið einu sinni áður. * [[1979]] - [[Menntamálaráðuneytið]] friðaði húsin á [[Bernhöftstorfa|Bernhöftstorfu]] í [[Reykjavík]]. * [[1981]] - [[Stokksnesganga]] er haldin á vegum [[Samtök hernaðarandstæðinga|Samtaka herstöðvaandstæðinga]]. * [[1982]] - Fjórir meðlimir í hryðjuverkasamtökunum [[Direct Action]] réðust á veitingastað gyðinga í París, myrtu sex manns og særðu 22. * [[1987]] - [[Mosfellshreppur]] fékk kaupstaðarréttindi og varð [[Mosfellsbær]]. * [[1987]] - [[Hoddle Street-fjöldamorðin]]: [[Julian Knight]], 19 ára, skaut 7 til bana og særði 19 í úthverfi [[Melbourne]] í Ástralíu. * [[1989]] - [[Savings and loan-kreppan]]: Bandaríkjaforseti undirritaði lög um mestu björgunaraðgerðir sögunnar handa fjármálafyrirtækjum. * [[1993]] - [[Albert 2. Belgíukonungur]] tók við embætti. * [[1999]] - [[Boris Jeltsín]] rak ríkisstjórn Rússlands í fjórða sinn. <onlyinclude> * [[2001]] - Palestínumaður réðist á [[Sbarro]]-veitingastað í Jerúsalem og myrti 15 manns. * [[2005]] - [[Benjamin Netanyahu]], þá fjármálaráðherra Ísraels, sagði af sér til að mótmæla áformum [[Ariel Sharon|Ariels Sharon]] um að leggja niður landtökubyggðir gyðinga á [[Gasaströndin]]ni. * [[2005]] - [[Lee Hughes]], enskur knattspyrnumaður, var dæmdur í sex ára fangelsi vegna manndráps. * [[2006]] - Þrír mexíkóskir sjómenn björguðust eftir að hafa rekið um [[Kyrrahaf]]ið í 10 mánuði. Þeir höfðu lifað af hráum fiski og fuglum. * [[2007]] - [[Fjármálakreppan 2007-2008]] hófst með því að franski bankinn [[BNP Paribas]] stöðvaði greiðslur úr þremur vogunarsjóðum sem höfðu fjárfest mikið í [[undirmálslán]]um. * [[2014]] - Hvítur lögreglumaður skaut þeldökka táninginn [[Michael Brown]] til bana í [[Ferguson (Missouri)]] sem leiddi til öldu mótmæla. * [[2020]] - Endurkjör [[Alexander Lúkasjenkó|Alexanders Lúkasjenkós]], forseta Hvíta-Rússlands, leiddi til [[Mótmælin í Hvíta-Rússlandi 2020-2021|harðra mótmæla]]. * [[2021]] - [[Milliríkjanefnd um loftslagsbreytingar]] gaf út 6. matsskýrslu sína þar sem fram kom að athafnir manna hefðu víðtæk og varanleg áhrif á loftslag. * [[2021]] - [[Sporvagnakerfi Tampere]] hóf starfsemi í Finnlandi. * [[2022]] - [[William Ruto]] var kosinn forseti Kenía.</onlyinclude> == Fædd == * [[1593]] - [[Izaak Walton]], enskur rithöfundur (d. [[1683]]). * [[1653]] - [[John Oldham]], enskt skáld (d. [[1683]]). * [[1838]] - [[Theodór Jónassen]], amtmaður og háyfirdómari (d. [[1891]]). * [[1895]] - [[Haraldur Jónasson (f.1895)|Haraldur Jónasson]], íslenskur bóndi (d. [[1978]]). * [[1900]] - [[Guðmundur Halldórsson]], íslenskur knattspyrnumaður og formaður [[Knattspyrnufélagið Fram|Knattspyrnufélagsins Fram]] (d. [[1986]]). * [[1903]] - [[Victor Urbancic]], austurrískur tónlistarmaður (d. [[1958]]). * [[1914]] - [[Tove Jansson]], finnskur rithöfundur og listmálari (d. [[2001]]). * [[1925]] - [[Eiríkur Smith]], íslenskur myndlistarmaður (d. [[2016]]). * [[1927]] - [[Marvin Lee Minsky]], bandarískur vísindamaður (d. [[2016]]). * [[1938]] - [[Leoníd Kútsjma]], forseti Úkraínu. * 1938 - [[Otto Rehhagel]], þýskur knattspyrnuþjálfari. * [[1939]] - [[Romano Prodi]], forsætisráðherra Ítalíu. * [[1948]] - [[Gunnar Þ. Andersen]], íslenskur viðskiptafræðingur. * [[1957]] - [[Melanie Griffith]], bandarísk leikkona. * [[1961]] - [[John Key]], forsætisráðherra Nýja-Sjálands. * [[1963]] - [[Whitney Houston]], bandarísk söngkona, lagahöfundur, leikkona og framleiðandi (d. [[2012]]). * [[1963]] - [[Jay Leggett]], bandarískur leikari (d. [[2013]]). * [[1968]] - [[Gillian Anderson]], bandarísk leikkona. * [[1968]] - [[Eric Bana]], ástralskur leikari. * [[1968]] - [[McG]], bandarískur leikstjóri. * [[1972]] - [[Liz Vassey]], bandarísk leikkona. * [[1973]] - [[Filippo Inzaghi]], ítalskur knattspyrnumaður. * [[1976]] - [[Jessica Capshaw]], bandarísk leikkona. == Dáin == * [[117]] - [[Trajanus]], keisari Rómar (f. [[53]]). * [[803]] - [[Írena frá Aþenu]], keisaraynja austrómverska ríkisins. * [[1048]] - [[Damasus 2.]] páfi. * [[1157]] - [[Knútur Magnússon]], Danakonungur (f. [[1129]]). * [[1516]] - [[Hieronymus Bosch]], hollenskur málari. * [[1880]] - [[Edmond Albius]], þræll frá Réunion (f. [[1829]]). * [[1909]] - [[Jemima Blackburn]], skoskur teiknari (f. [[1823]]). * [[1919]] - [[Ernst Haeckel]], þýskur líffræðingur og heimspekingur (f. [[1834]]). * [[1927]] - [[Geir Sæmundsson]], vígslubiskup í Hólabiskupsdæmi og prestur á Akureyri (f. [[1867]]). * [[1927]] - [[Stephan G. Stephansson]], vestur-íslenskt skáld (f. [[1853]]). * [[1948]] - [[Hugo Ferdinand Boss]], þýskur fatahönnuður (f. [[1885]]). * [[1962]] - [[Hermann Hesse]], þýskur rithöfundur og [[bókmenntaverðlaun Nóbels|nóbelsverðlaunahafi]] (f. [[1877]]). * [[1975]] - [[Dímítríj Sjostakovítsj]], rússneskt tónskáld (f. [[1906]]). * [[2008]] - [[Bernie Mac]], bandariskur leikari (f. [[1957]]). * [[2010]] - [[Ted Stevens]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1923]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] 3xqeuim8joy1agifq52pc6riz537bmx 0 2596 1978444 1726144 2026-09-11T14:59:41Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978444 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''10. ágúst''' er 222. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (223. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 143 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[955]] - [[Orrustan við Lechfeld]]. * [[1250]] - [[Eiríkur plógpeningur]] Danakonungur drepinn og líki hans hent í fjörðinn Skien í [[Slésvík]]. * [[1316]] - [[Síðari orrustan um Athenry]]: Yfir 5000 manns féllu og [[Normannar]] náðu aftur yfirráðum á [[Írland]]i. * [[1351]] - [[Arngrímur Brandsson]] var vígður ábóti í [[Þingeyraklaustur|Þingeyraklaustri]]. * [[1519]] - [[Ferdinand Magellan]] lagði af stað frá [[Sevilla]] með þrjú skip í hnattsiglingu sína. Eftir fimm vikna bið í [[Sanlúcar de Barrameda]] hélt leiðangurinn loks af stað frá Spánarströndum [[20. september]]. * [[1539]] - [[Frans 1. Frakkakonungur]] undirritaði [[Villers-Cotterêts-tilskipunin]]a, réttarbót þar sem meðal annars var mælt fyrir um að öll opinber gögn í Frakklandi skyldu vera á frönsku. * [[1539]] - Fógeti konungs [[Diðrik frá Mynden]] var drepinn ásamt fylgdarliði sínu í [[Skálholt]]i. * [[1628]] - Sænska skipinu ''[[Vasa (skip)|Vasa]]'' hvolfdi í jómfrúrferð sinni. * [[1641]] - [[Karl 1. Englandskonungur]] flúði frá [[London]] til norðurhluta [[England]]s. * [[1675]] - [[Karl 2. Englandskonungur]] lagði [[hornsteinn|hornstein]] að [[Konunglega stjörnuathugunarstöðin í Greenwich|Konunglegu stjörnuathugunarstöðinni í Greenwich]]. * [[1678]] - [[Stríð Frakklands og Hollands|Stríði Frakklands og Hollands]] lauk með [[Nijmegen-samningarnir|Nijmegen-samningunum]]. * [[1779]] - [[Rasmus Lievog]] hóf [[veðurathuganir]] á [[Álftanes]]i, sem voru með þeim fyrstu á [[Ísland]]i. Hann skráði athuganir sínar fjórum sinnum á [[sólarhringur|sólarhring]] í sex [[ár]]. * [[1801]] - [[Landsyfirréttur]] tók til starfa og kom að nokkru leyti í stað [[Alþingi]]s, sem lagt var niður. * [[1899]] - Norska knattspyrnufélagið [[Viking Fotballklubb]] var stofnað í Stafangri. * [[1930]] - Fyrsta [[sjúkraflug]] á [[Ísland]]i flaug ''[[Súlan]]'' er sjúkur piltur var fluttur úr [[Kjósarhreppur|Kjósinni]] til [[Reykjavík]]ur. Vélin lenti á [[Meðalfellsvatn]]i í Kjós. * [[1975]] - [[Guðlaug Þorsteinsdóttir]] varð fyrsti kven[[skák]]meistari [[Norðurlönd|Norðurlanda]] aðeins fjórtán ára gömul. * [[1977]] - [[David Berkowitz]] („sonur Sams“) var handtekinn í New York. * [[1979]] - Metsöluplata [[Michael Jackson]], ''[[Off the Wall]]'', kom út í Bandaríkjunum. * [[1979]] - [[Jaime Roldós Aguilera]] var kosinn [[forseti Ekvador]]. * [[1984]] - [[Bjarni Friðriksson]] varð í þriðja sæti og hlaut því [[bronsverðlaun]] í [[júdó]] á [[Sumarólympíuleikarnir 1984|Ólympíuleikunum]] í [[Los Angeles]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. * [[1985]] - [[Hafnarfjarðargangan (1985)|Hafnarfjarðarganga]] haldin í baráttunni gegn kjarnorkuvopnum. * [[1987]] - Sænsk-svissneska véltæknifyrirtækið [[ABB]] varð til við sameiningu [[Asea]] og [[Brown Boveri]]. * [[1988]] - [[Stríð Íraks og Írans|Stríði Íraks og Írans]] lauk með friðarsamningum. * [[1989]] - [[Colin Powell]] varð fyrsti þeldökki forseti herráðs sameinaðs herafla Bandaríkjanna. * [[1990]] - [[Fyrra Persaflóastríðið]]: 12 arabaríki samþykktu beitingu herliðs til að verja Sádí-Arabíu. * [[1991]] - [[Keflavíkurgangan 1991|Keflavíkurganga]] á vegum [[Samtök herstöðvaandstæðinga|herstöðvaandstæðinga]] var gengin frá hliði [[Keflavíkurstöðin|herstöðvarinnar]] til [[Reykjavík]]ur. * [[1992]] - Ríkisstjórn Ítalíu hóf harðar aðgerðir gegn [[sikileyska mafían|sikileysku mafíunni]] með því að senda 7000 hermenn til Sikileyjar og flytja 100 mafíuforingja í öryggisfangelsi á sardinísku eyjunni [[Asinara]]. * [[1992]] - Ríkisstjórn Bretlands bannaði vopnaða sambandssinnahópinn [[Ulster Defence Association]] sem hafði starfað löglega í 10 ár. * [[1995]] - Tveir tengdasynir [[Saddam Hussein|Saddams Hussein]] flúðu frá Írak til Jórdaníu þar sem þeir sóttu um hæli. * [[2000]] - [[Ferenc Mádl]] varð forseti Ungverjalands. * [[2001]] - Skæruliðar [[UNITA]] réðust á járnbrautarlest í [[Angóla]] og myrtu 252 farþega. * [[2002]] - [[Frjálshyggjufélagið]] var stofnað á Íslandi. * [[2005]] - Bandaríska olíufyrirtækið [[Chevron Corporation]] eignaðist [[Union Oil Company of California]]. * [[2006]] - [[Scotland Yard]] kom í veg fyrir hryðjuverk þar sem ætlunin var að sprengja margar farþegaflugvélar á leið til Bandaríkjanna. 18 voru handteknir. * [[2009]] - 46 létust í [[sjálfsmorðssprengjuárás]]um í [[Bagdad]] og [[Mósúl]] í Írak. <onlyinclude> * [[2010]] - [[Alþjóðaheilbrigðisstofnunin]] lýsti því yfir að [[Svínaflensufaraldurinn 2009|svínaflensufaraldrinum]] væri lokið. * [[2013]] - Yfir 70 létust í hrinu hryðjuverkaárása í [[Írak]] eftir að [[Ramadan]] lauk. * [[2014]] - Fyrstu beinu forsetakosningarnar fóru fram í [[Tyrkland]]i samkvæmt nýrri stjórnarskrá. [[Recep Tayyip Erdoğan]] var kjörinn forseti með 52% atkvæða. * [[2017]] - Sænska blaðakonan [[Kim Wall]] var myrt af [[Peter Madsen]] um borð í kafbáti hans í [[Køge]]-flóa í Danmörku. * [[2018]] - [[Flóðin í Kerala 2018]]: Miklar rigningar ollu verstu flóðum í heila öld í Kerala á Indlandi. * [[2019]] - [[Tankbílasprengingin í Morogoro]]: Olíuflutningabíll sprakk í [[Morogoro]] í Tansaníu með þeim afleiðingum að 89 létust. * [[2019]] - Maður hóf skothríð í mosku í [[Bærum]] í Noregi með þeim afleiðingum að einn lést. Síðar kom í ljós að hann hafði áður myrt stjúpsystur sína.</onlyinclude> == Fædd == * [[1267]] - [[Jakob 2. Aragóníukonungur|Jakob 2.]], konungur Aragóníu (d. [[1327]]). * [[1267]] - [[Lárentíus Kálfsson]], Hólabiskup (d. [[1331]]). * [[1296]] - [[Jóhann 1. blindi]], konungur Bæheims (d. [[1346]]). * [[1397]] - [[Albert 2. keisari|Albert 2.]], keisari hins Heilaga rómverska ríkis (d. [[1439]]). * [[1810]] - [[Camillo Benso greifi af Cavour]], ítalskur stjórnmálamaður (d. [[1861]]). * [[1865]] - [[Andreas Heusler]], svissneskur miðaldafræðingur (d. [[1940]]). * [[1874]] - [[Herbert Hoover]], Bandaríkjaforseti (d. [[1964]]). * [[1886]] - [[Jóhannes Birkiland]], íslenskur rithöfundur (d. [[1961]]). * [[1935]] - [[Giya Kancheli]], georgískt tónskáld. * [[1947]] - [[Ian Anderson]], breskur tónlistarmaður. * [[1951]] - [[Juan Manuel Santos]], forseti Kólumbíu og handhafi friðarverðlauna Nóbels. * [[1960]] - [[Antonio Banderas]], spænskur leikari. * [[1962]] - [[Siv Friðleifsdóttir]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1962]] - [[Halldór Björnsson]], íslenskur leikari. * [[1962]] - [[Ragna Sigurðardóttir]], íslensk myndlistarkona. * [[1962]] - [[Suzanne Collins]], bandarískur rithöfundur. * [[1980]] - [[Pua Magasiva]], samóskur leikari (d. [[2019]]). * [[1991]] - [[Dagný Brynjarsdóttir]], íslensk knattspyrnukona. * [[1999]] - [[Óli Gunnar Gunnarsson]], íslenskur leikari. == Dáin == * [[1241]] - [[Elinóra, mærin fagra af Bretagne]] (f. um [[1184]]). * [[1250]] - [[Eiríkur plógpeningur]] Danakonungur (f. [[1216]]). * [[1559]] - [[Christoffer Huitfeldt]], hirðstjóri á Íslandi (f. um [[1501]]). * [[1637]] - [[Johann Gerhard]], þýskur lútherskur kirkjuleiðtogi (f. [[1582]]). * [[1673]] - [[Jón Arason í Vatnsfirði]], íslenskt skáld (f. [[1606]]). * [[1759]] - [[Ferdínand 6.]], konungur Spánar [[1713]]). * [[1864]] - [[Ehrenreich Christopher Ludvig Moltke]], stiftamtmaður yfir Íslandi (f. [[1790]]). * [[1959]] - [[Jens Eyjólfsson]], íslenskur byggingameistari (f. [[1879]]). * [[1972]] - [[Jakob Jóhannesson Smári]], íslenskur málfræðingur (f. [[1889]]). * [[1980]] - [[Gareth Evans]], breskur heimspekingur (f. [[1946]]). * [[2008]] - [[Isaac Hayes]], bandarískur tónlistarmaður (f. [[1942]]). * [[2019]] - [[Jeffrey Epstein]], bandarískur kynferðisbrotamaður (f. [[1953]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] kiwpjbysesosth4zs5e97kbbtvcik4l 0 2597 1978443 1910579 2026-09-11T14:58:36Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978443 wikitext text/x-wiki {{dagatal|ágúst}} '''11. ágúst''' er 223. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (224. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 142 dagar eru eftir af árinu. ==Atburðir== * [[117]] - [[Hadríanus]] varð [[keisari Rómar]]. * [[1204]] - [[Ingi Bárðarson]] varð Noregskonungur. * [[1417]] - [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]] Englandskonungur fór í herleiðangur til [[Hundrað ára stríðið|Frakklands]] og hóf umsátur um [[Rouen]]. * [[1580]] - [[Katla|Kötlugos]]: [[Jökulhlaup|Hlaup]] kom úr [[Mýrdalsjökull|Mýrdalsjökli]] og eyddi bæi í [[Álftaver]]i. * [[1794]] - [[Sveinn Pálsson (f. 1762)|Sveinn Pálsson]] og maður með honum gengu á [[Öræfajökull|Öræfajökul]]. Var þetta önnur ferð manna á tindinn. Talið er að Sveinn hafi fyrstur manna gert sér grein fyrir eðli og hreyfingum [[Skriðjökull|skriðjökla]] í þessari ferð. * [[1828]] - [[Ranavalona 1.]] varð drottning Madagaskar. * [[1919]] - [[Weimar-lýðveldið]] var stofnað í Þýskalandi. * [[1920]] - Stjórn [[bolsévikar|bolsévika]] í Rússlandi viðurkenndi sjálfstæði [[Eistland]]s og [[Litáen]]s. * [[1938]] - [[Robert Baden-Powell]] upphafsmaður skátastarfs og hópur skátaforingja frá Englandi komu til Reykjavíkur. * [[1951]] - Á [[Bíldudalur|Bíldudal]] var afhjúpaður minnisvarði um [[Pétur J. Thorsteinsson]] og konu hans Ásthildi, en Pétur rak þar verslun og þilskipaútgerð og gerði síðar út frá Reykjavík. * [[1952]] - [[Hússein Jórdaníukonungur|Hússein]] varð konungur Jórdaníu. * [[1960]] - [[Tjad]] hlaut sjálfstæði frá Frakklandi. * [[1973]] - [[Austurstræti]] í Reykjavík var gert að [[Göngugata|göngugötu]] til reynslu. Síðar var það opnað bílaumferð aftur að hluta. * [[1979]] - Flak af [[Northrop N-3PB|Northrop-flugvél]] sem nauðlenti á [[Þjórsá]] og sökk þar 1943 var tekið upp og gefið safni í [[Noregur|Noregi]]. * [[1984]] - Suðurafríski hlauparinn [[Zola Budd]] rakst utan í bandaríska keppandann [[Mary Decker]] í keppni í 3&nbsp;km hlaupi á ólympíuleikunum. * [[1986]] - [[Ove Joensen]] náði landi við Kaupmannahöfn eftir 42 daga róður frá Færeyjum. * [[1988]] - [[Osama Bin Laden]] stofnaði hryðjuverkasamtökin [[Al-Kaída]]. * [[1999]] - [[Sólmyrkvinn 11. ágúst 1999|Sólmyrkvi]] sást vel í Evrópu og Asíu. <onlyinclude> * [[2003]] - [[Seinni borgarastyrjöldin í Líberíu]] tók enda þegar [[Charles Taylor (stjórnmálamaður)|Charles Taylor]] sagði af sér og flúði land. * [[2003]] - [[NATO]] tók yfir stjórn alþjóðlega friðargæsluliðsins í Afganistan. * [[2006]] - Síðustu þrjár [[F15-þota|F15-þoturnar]] yfirgáfu [[Keflavíkurstöðin]]a og þar með var Ísland herþotulaust í fyrsta skiptið síðan [[1953]]. * [[2007]] - Forseta- og þingkosningar fóru fram í [[Síerra Leóne]]. * [[2009]] - [[Magðalena Svíaprinsessa]] tilkynnti trúlofun sína og [[Jonas Bergström]]. * [[2016]] - Fjórir létust þegar tvær sprengjur sprungu á taílenska ferðamannastaðnum [[Hua Hin]]. * [[2019]] - [[Borgarastyrjöldin í Jemen (2015–)|Borgarastyrjöldin í Jemen]]: Aðskilnaðarsinnar í suðurhluta landsins hertóku borgina [[Aden]] og hröktu burt hina alþjóðlega viðurkenndu ríkisstjórn [[Abdrabbuh Mansur Hadi]]. * [[2019]] - [[Flóðin á Indlandi 2019]]: Yfir 100 létust í flóðum á Indlandi.</onlyinclude> ==Fædd== * [[1384]] - [[Jólanda Aragóníudrottning]] (d. [[1442]]). * [[1641]] - [[Adam Tribbechov]], þýskur guðfræðingur (d. [[1687]]). * [[1673]] - [[Richard Mead]], enskur læknir (d. [[1754]]). * [[1693]] - [[Högni Sigurðsson]], íslenskur prestur (d. [[1770]]). * [[1734]] - [[Margrét Finnsdóttir]], biskupsfrú á Hólum, kona Jóns Teitssonar (d. [[1796]]). * [[1885]] - [[Ingibjörg Benediktsdóttir]], skáldkona (d. [[1953]]). * [[1890]] - [[Martinus Thomsen]], danskur rithöfundur (d. [[1981]]). * [[1897]] - [[Enid Blyton]], enskur rithöfundur (d. [[1968]]). * [[1921]] - [[Alex Haley]], bandarískur rithöfundur (d. [[1992]]). * [[1930]] - [[Ólafur Gaukur Þórhallsson]], íslenskur tónlistarmaður (d. [[2011]]). * [[1932]] - [[Fernando Arrabal]], spænskt leikskáld. * [[1943]] - [[Pervez Musharraf]], forseti Pakistans (d. [[2023]]). * [[1944]] - [[Ian McDiarmid]], breskur leikari. * [[1950]] - [[Steve Wozniak]], meðstofnandi [[Apple Inc.]]. * [[1954]] - [[Joe Jackson]], breskur tónlistarmaður. * [[1956]] - [[Ísak Harðarson]], íslenskur rithöfundur. * [[1957]] - [[Richie Ramone]], bandarískur rokktónlistarmaður. * [[1959]] - [[Gustavo Cerati]], argentínskur tónlistarmaður (d. [[2014]]). * [[1962]] - [[Bragi Ólafsson]], íslenskur rithöfundur og tónlistarmaður. * [[1965]] - [[Viola Davis]], bandarísk leikkona. * [[1967]] - [[Joe Rogan]], bandarískur leikari og uppistandari. * [[1967]] - [[Sigursteinn Másson]], íslenskur kvikmyndagerðarmaður. * [[1973]] - [[Frank Caeti]], bandarískur leikari. * [[1977]] - [[Gemma hayes|Gemma Hayes]], írsk tónlistakona. ==Dáin== * [[353]] - [[Magnentíus]], Rómarkeisari (f. [[303]]). * [[1204]] - [[Guttormur Sigurðsson]], Noregskonungur (f. [[1199]]). * [[1465]] - [[Ketill Karlsson]], ríkisstjóri Svíþjóðar (f. [[1433]]). * [[1614]] - [[Lavinia Fontana]], ítalskur listmálari (f. [[1552]]). * [[1791]] - [[Jón Steingrímsson]], íslenskur prestur (f. [[1728]]). * [[1919]] - [[Andrew Carnegie]], bandarískur athafnamaður (f. [[1835]]). * [[1956]] - [[Jackson Pollock]], bandarískur listamaður (f. [[1912]]). * [[1993]] - [[Eysteinn Jónsson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1906]]). * [[1996]] - [[Baba Vanga]], búlgarskur spámiðill (f. [[1911]]). * [[2002]] - [[Hermann Pálsson]], íslenskur fræðimaður (f. [[1921]]). * [[2007]] - [[Michael Frede]], þýskur heimspekingur (f. [[1940]]). * [[2014]] - [[Robin Williams]], bandarískur leikari og uppistandari (f. [[1951]]). * [[2018]] - [[V.S. Naipaul]], indverskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1932]]) {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] m1dhjnkx0di4e2wiiogm4hbep3po9hx 0 2598 1978442 1927215 2026-09-11T14:57:48Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978442 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''12. ágúst''' er 224. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (225. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 141 dagur er eftir af árinu. == Atburðir == * [[1417]] - [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]] hóf að nota [[enska|ensku]] í bréfaskiptum en hún hafði ekki verið opinbert tungumál í Englandi allt frá innrás [[Normannar|Normanna]] 350 árum fyrr. * [[1450]] - [[Cherbourg]], síðasta vígi [[England|Englendinga]] í [[Normandí]], gafst upp fyrir [[Frakkland|Frökkum]]. * [[1530]] - [[Flórens]] féll fyrir spænskum her og [[Medici-ættin]] komst aftur til valda. * [[1537]] - [[Kristján 3.]] og [[Dóróthea Danadrottning|Dóróthea]] drottning voru krýnd í Kaupmannahöfn. * [[1681]] - [[Âhom]]-konungurinn Gadadhar Singha varð [[Supaatphaa]] konungur. * [[1687]] - [[Tyrkjaveldi]] beið ósigur fyrir her [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkisins]] í [[orrustan við Mohács (1687)|orrustunni við Mohács]]. * [[1755]] - [[Eggert Ólafsson]] og [[Bjarni Pálsson]] boruðu í [[Laugardalur|Laugardal]] við Reykjavík er þeir rannsökuðu jarðhita. Var þetta í fyrsta sinn sem [[jarðbor]] var notaður á Íslandi. * [[1759]] - [[Orrustan við Kunersdorf]]: Prússar biðu ósigur fyrir sameinuðum her Austurríkismanna og Rússa. * [[1849]] - Sumir héldu að [[Krukksspá]] myndi rætast og að Dómkirkjan í Reykjavík sykki þegar biskup og níu prestar stóðu þar samtímis skrýddir fyrir altari. Ljóst er að spáin rættist ekki. * [[1877]] - Asaph Hall uppgötvaði [[Deimos]], annað tungl reikistjörnunnar mars. Þann 18. ágúst uppgötvaði hann svo [[Fóbos]], hitt tungl Mars. * [[1877]] - [[Henry Morton Stanley]] kom að ósum [[Kongófljót]]s við [[Boma]] eftir að hafa ferðast frá upptökum fljótsins við [[Stóru vötnin]] í [[Austur-Afríka|Austur-Afríku]]. * [[1904]] - [[Prentsmiðjan Gutenberg]] stofnuð í Reykjavík. * [[1908]] - [[Ford Motor Company]] setti [[Ford T]] á markað. * [[1942]] - [[Bardaginn um Stalíngrad]] hófst. * [[1942]] - Kvikmyndin ''[[Iceland (kvikmynd)|Iceland]]'' var frumsýnd í Bandaríkjunum. * [[1957]] - [[Stöðumælir|Stöðumælar]] voru teknir í notkun í [[Reykjavík]]. Gjald í þá var ein [[króna]] fyrir 15 mínútur og 2 krónur fyrir hálftíma. * [[1970]] - [[Moskvusáttmálinn (1970)|Moskvusáttmálinn]] var gerður milli [[Vestur-Þýskaland]]s og [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]]. * [[1971]] - [[Sýrland]] hætti stjórnmálasamskiptum við [[Jórdanía|Jórdaníu]] út af landamæradeilum. * [[1972]] - Síðustu bandarísku [[landher]]mennirnir fóru frá [[Víetnam]]. * [[1975]] - Alvarlegt tilvik [[matareitrun]]ar kom upp í [[Reykjavík]] þegar 1300 þátttakendur á kristilegu stúdentamóti í [[Laugardalshöll]] veiktust og varð að flytja yfir 40 þeirra á [[sjúkrahús]]. * [[1977]] - Geimskutlan ''[[Enterprise (geimskutla)|Enterprise]]'' flaug í fyrsta sinn hjálparlaust. * [[1979]] - [[Krossinn]] - kristið samfélag var stofnað á Íslandi. * [[1981]] - [[IBM Personal Computer]] kom á markað. * [[1982]]- [[Mexíkó]] lýsti yfir vangetu til að greiða erlendar skuldir sem leiddi til efnahagskreppu í Rómönsku Ameríku. * [[1982]] - [[Borgarastyrjöldin í Líbanon]]: [[Ísraelsher]] hóf stórskotaliðsárás á [[Beirút]] með þeim afleiðingum að fjöldi almennra borgara féll. Árásin var fordæmd víða um heim. * [[1985]] - [[Japan Airlines flug 123]] fórst í [[Japan]] með þeim afleiðingum að 520 létust. * [[1990]] - Átök hófust í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]] milli [[Xhosar|Xhosa]] og [[Súlúmenn|Súlúmanna]]. * [[1990]] - [[Sue Hendrickson]] uppgötvaði best varðveittu steingerðu beinagrind [[grameðla|grameðlu]] við [[Faith (Suður-Dakóta)|Faith]] í Suður-Dakóta. * [[1992]] - Kanada, Bandaríkin og Mexíkó tilkynntu að samkomulag hefði náðst um [[Fríverslunarsamningur Norður-Ameríku|Fríverslunarsamning Norður-Ameríku]]. * [[1993]] - Fyrsti íslenski [[togari]]nn hélt til veiða í [[Smugan|Smugunni]] í [[Barentshaf]]i. * [[1994]] - Tónlistarhátíðin [[Woodstock '94]] var haldin á 25 ára afmæli [[Woodstock-hátíðin|Woodstock-hátíðarinnar]]. <onlyinclude> * [[2000]] - Rússneski kafbáturinn ''[[Kúrsk (kafbátur)|Kúrsk]]'' sökk í Barentshafi. Allir 118 um borð fórust. * [[2002]] - Tugir létust þegar [[óveður]] gekk yfir [[Mið-Evrópa|Mið-]] og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]]. * [[2003]] - Portúgalski knattspyrnumaðurinn [[Cristiano Ronaldo]] var seldur til [[Manchester United]] fyrir 12,24 milljón pund. * [[2004]] - Sænska kvikmyndahúsakeðjan [[Svensk Filmindustri]] keypti keðjuna [[Sandrews]]. * [[2005]] - Geimfarinu ''[[Mars Reconnaissance Orbiter]]'' var skotið á loft. * [[2012]] - [[Morðin í Marikana]]: 34 námaverkamenn í platínunámu í Suður-Afríku létust þegar lögregla skaut á þá. * [[2015]] - [[Sprengingarnar í Tianjin]]: Sprengingar urðu í efnageymslu í [[Tianjin]] í Austur-Kína. 173 létu lífið. * [[2017]] - Þrír létust og 19 særðust í [[Unite the Right Rally|mótmælum hægrisinnaðra öfgahópa]] í [[Charlottesville]] í Bandaríkjunum gegn því að stytta af [[Robert E. Lee]] yrði fjarlægð. * [[2018]] - Eftir 20 ára deilur um lagalega stöðu [[Kaspíahaf]]s gerðu [[Rússland]], [[Kasakstan]], [[Aserbaísjan]], [[Íran]] og [[Túrkmenistan]] samning um skiptingu hafsins. * [[2018]] - NASA sendi ómannaða geimfarið ''[[Parker Solar Probe]]'' til rannsókna á [[Sólin]]ni. * [[2019]] - [[Alþjóðaflugvöllurinn í Hong Kong|Alþjóðaflugvellinum í Hong Kong]] var lokað vegna mótmælaöldu í borginni.</onlyinclude> == Fædd == * [[1503]] - [[Kristján 3.]] konungur Danmerkur (d. [[1559]]). * [[1604]] - [[Tokugawa Iemitsu]], japanskur herstjóri (d. [[1651]]). * [[1643]] - [[Alfons 6.]], konungur Portúgals (d. [[1683]]). * [[1762]] - [[Georg 4.]], Bretlandskonungur (d. [[1830]]). * [[1831]] - [[Helena Petrovna Blavatsky]], rússneskur rithöfundur og guðspekingur (d. [[1891]]). * [[1866]] - [[Jacinto Benavente]], spænskt leikskáld (d. [[1954]]). * [[1868]] - [[Edith Hamilton]], þýsk-bandarískur fornfræðingur (d. [[1963]]). * [[1887]] - [[Erwin Schrödinger]], austurrísk-írskur eðlisfræðingur (d. [[1961]]). * [[1914]] - [[Gísli Halldórsson (arkitekt)|Gísli Halldórsson]], íslenskur arkitekt (d. [[2012]]). * [[1925]] - [[Thor Vilhjálmsson]], íslenskur rithöfundur (d. [[2011]]). * [[1930]] - [[George Soros]], ungversk-bandarískur verðbréfasali og spákaupmaður. * [[1936]] - [[Reynir Oddsson]], íslenskur kvikmyndagerðarmaður og ljósmyndari. * [[1942]] - [[Þorsteinn Gylfason]], íslenskur heimspekingur (d. [[2005]]). * [[1942]] - [[Martin Seligman]], bandarískur sálfræðingur. * [[1945]] - [[Jean Nouvel]], franskur arkitekt. * [[1947]] - [[Atli Gíslason]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1950]] - [[Jim Beaver]], bandarískur leikari. * [[1952]] - [[Karl V. Matthíasson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1954]] - [[François Hollande]], franskur forseti. * [[1963]] - [[Sveinn Andri Sveinsson]] íslenskur lögfræðingur og fv. formaður [[Knattspyrnufélagið Fram|Knattspyrnufélagsins Fram]]. * [[1964]] - [[Txiki Begiristain]], spænskur knattspyrnumaður. * [[1968]] - [[Halldóra Geirharðsdóttir]], íslensk leikkona. * [[1979]] - [[Ásdís Rán Gunnarsdóttir]], íslensk fyrirsæta, þyrluflugmaður og forsetaframbjóðandi. * [[1987]] - [[Sigurbergur Sveinsson]], íslenskur handknattleiksmaður. == Dáin == * [[30 f.Kr.]] - [[Kleópatra 7.]], drottning Egyptalands (f. [[69 f.Kr.]]). * [[1484]] - [[Sixtus 4.]] páfi (f. [[1414]]). * [[1612]] - [[Giovanni Gabrieli]], ítalskt tónskáld (f. um 1554/1557). * [[1633]] - [[Jacopo Peri]], ítalskt tónskáld (f. [[1561]]). * [[1674]] - [[Philippe de Champaigne]], franskur listmálari (f. [[1602]]). * [[1689]] - [[Innósentíus 11.]] páfi (f. [[1611]]). * [[1827]] - [[William Blake]], enskt skáld (f. [[1757]]). * [[1900]] - [[Wilhelm Steinitz]], skákmeistari frá [[Bæheimur|Bæheimi]] og fyrsti heimsmeistarinn í [[skák]] (f. [[1836]]) * [[1901]] - [[Francesco Crispi]], ítalskur stjórnmálamaður (f. [[1819]]). * [[1955]] - [[Thomas Mann]], þýskur rithöfundur (f. [[1875]]). * [[1964]] - [[Ian Fleming]], breskur rithöfundur (f. [[1908]]). * [[1985]] - [[Kyu Sakamoto]], japanskur söngvari og leikari (f. [[1941]]). * [[1986]] - [[Einar Magnússon]], rektor Menntaskólans í Reykjavík (f. [[1900]]). * [[1996]] - [[Viktor Ambartsúmjan]], sovésk-armenskur vísindamaður (f. [[1908]]). * [[2013]] - [[Jóhann Hollandsprins]] (f. [[1968]]). * [[2014]] - [[Lauren Bacall]], bandarisk leikkona (f. [[1924]]). * [[2015]] - [[Jaakko Hintikka]], finnskur heimspekingur (f. [[1929]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] 5ad8bns19ws2tetfara10xup51ovvjq 0 2599 1978441 1926078 2026-09-11T14:56:31Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978441 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''13. ágúst''' er 225. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (226. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 140 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[523]] - [[Jóhannes 1. páfi|Jóhannes 1.]] varð páfi. * [[1315]] - [[Loðvík 10.]] gekk að eiga Clemence d'Anjou. * [[1521]] - [[Cuauhtémoc]], síðasti keisari Asteka, gafst upp fyrir [[Hernán Cortés]]. * [[1607]] - Enskir landnemar komu til [[Maine]] á skipinu ''Gift of God'' og stofnuðu þar skammlífa nýlendu í [[Fort St. George]]. * [[1621]] - Svíar settust um [[Ríga]]. * [[1645]] - [[Torstensonófriðurinn|Torstensonófriðnum]] lauk með friðarsamningum í Brömsebro. * [[1900]] - Á [[Seyðisfjörður|Seyðisfirði]] var afhjúpaður minnisvarði um [[Ottó Wathne]], en hann rak þar útgerð og verslun um langan aldur. * [[1908]] - Tveir menn, Sigurður Sumarliðason, bóndi, og Hans Reck, þýskur jarðfræðingur, gengu fyrstir manna á [[Herðubreið]], sem fram að því hafði verið talin ókleif. * [[1942]] - Bandaríska teiknimyndin ''[[Bambi (kvikmynd)|Bambi]]'' var frumsýnd. * [[1950]] - Minningarhátíð var haldin á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum í Hjaltadal]] um [[Jón Arason]] biskup og tvo syni hans, [[Björn Jónsson|Björn]] og [[Ari Jónsson|Ara]], 4 öldum eftir að þeir voru líflátnir í Skálholti. Minnismerki var vígt, en það er 27 metra hár klukkuturn. * [[1957]] - Finnlandsforseti, [[Urho Kekkonen]], fór í opinbera heimsókn til Íslands og renndi fyrir lax í Elliðaánum meðal annars. * [[1960]] - [[Mið-Afríkulýðveldið]] fékk sjálfstæði frá Frakklandi. * [[1961]] - Bygging [[Berlínarmúrinn|Berlínarmúrsins]] hófst. * [[1966]] - [[Kísiliðjan]] var stofnuð við Mývatn á Íslandi. * [[1987]] - [[Verslunarmiðstöð]]in [[Kringlan]] var opnuð í Reykjavík, en hún var reist þar sem áður hét [[Kringlumýri]]. Um 40 þúsund manns komu þangað fyrsta daginn. * [[1992]] - Fyrsta [[útibíó]] á Íslandi var í [[Borgarnes]]i, þar sem sýnd var kvikmyndin ''[[Grease]]''. Áhorfendur voru um 600 talsins. * [[1993]] - Yfir 130 létust þegar hótel hrundi í [[Nakhon Ratchasima]] í Taílandi. * [[1995]] - [[Slysið á K2 1995]]: Sex fjallgöngumenn létust í stormi á niðurleið af tindi [[K2]]. * [[1996]] - Könnunarfarið ''[[Galileo (geimfar)|Galileo]]'' sendi frá sér gögn sem bentu til þess að vatn væri að finna á einu af tunglum Júpíters. * [[1996]] - Belgíski barnaníðingurinn [[Marc Dutroux]] var handtekinn ásamt eiginkonu sinni og hjálparmanni. * [[1997]] - Bandarísku teiknimyndaþættirnir ''[[South Park]]'' hófu göngu sína á [[Comedy Central]]. <onlyinclude> * [[2001]] - [[Ohrid-samkomulagið]] var undirritað af albönskum uppreisnarmönnum og stjórnvöldum í Makedóníu. * [[2002]] - Neyðarástandi var lýst yfir í [[Prag]] vegna verstu flóða í tvær aldir. * [[2004]] - [[Björk Guðmundsdóttir]] söng á opnunarhátíð [[Sumarólympíuleikarnir 2004|Ólympíuleikanna]] í Grikklandi. * [[2005]] - Könnunarfarinu ''[[Mars Reconnaissance Orbiter]]'' var skotið á loft. * [[2006]] - [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] kom á vopnahléi í deilu skæruliðasamtakanna [[Hizbollah]] í Líbanon og [[Ísraelsher]]s, sem stóð í einn mánuð. * [[2007]] - 320 metra löng bílabrú í [[Kína]] hrundi með þeim afleiðingum að yfir 20 létust. * [[2015]] - 67 létust þegar bílasprengja sprakk á markaði í [[Bagdad]] í Írak. * [[2020]] – [[Ísrael]] undirritaði friðarsáttmála og tók upp formlegt stjórnmálasamband við [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]].</onlyinclude> == Fædd == * [[1311]] - [[Alfons 11. Kastilíukonungur|Alfons 11.]], konungur Kastilíu (d. [[1350]]). * [[1625]] - [[Rasmus Bartholin]], danskur vísindamaður (d. [[1698]]). * [[1810]] - [[Christian C. A. Lange]], norskur sagnfræðingur (d. [[1861]]). * [[1839]] - [[Júlíus Havsteen (amtmaður)|Júlíus Havsteen]], amtmaður á Íslandi (d. [[1915]]). * [[1852]] - [[Christian Krohg]], norskur listmálari, rithöfundur og blaðamaður (d. [[1925]]). * [[1867]] - [[William A. Craigie]], skoskur málfræðingur (d. [[1957]]). * [[1871]] - [[Karl Liebknecht]], þýskur stjórnmálamaður (d. [[1919]]). * [[1888]] - [[John Logie Baird]], skoskur rafmagnsverkfræðingur (d. [[1946]]). * [[1899]] - [[Alfred Hitchcock]], breskur kvikmyndaleikstjori (d. [[1980]]). * [[1900]] - [[Dag Strömbäck]], sænskur þjóðfræðingur (d. [[1978]]). * [[1910]] - [[Jens Steindór Benediktsson]], íslenskur þýðandi og blaðamaður (d. [[1946]]). * [[1912]] - [[Salvador Luria]], ítalskur örverufræðingur og nóbelsverðlaunahafi (d. [[1991]]). * [[1913]] - [[Makaríos 3.]], forseti Kýpur (d. [[1977]]). * [[1918]] - [[Trausti Breiðfjörð Magnússon (f. 1918)|Trausti Breiðfjörð Magnússon]], íslenskur vitavörður (d. [[2019]]). * [[1923]] - [[Páll Bergþórsson]], íslenskur veðurfræðingur (d. [[2024]]). * 1923 - [[Rudolf Hilferding]], þýskur stjórnmálamaður (d. [[1941]]). * [[1926]] - [[Fidel Castro]], leiðtogi Kúbu (d. [[2016]]). * [[1946]] - [[Janet Yellen]], bandarískur seðlabankastjóri og fjármálaráðherra. * [[1952]] - [[Sigríður Dúna Kristmundsdóttir]], íslenskur mannfræðingur. * [[1953]] - [[Kristalina Georgieva]], búlgarskur hagfræðingur og yfirmaður Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. * [[1962]] - [[Manuel Valls]], franskur stjórnmálamaður. * [[1966]] - [[Guðmundur Magnússon (f. 1966)|Guðmundur Magnússon]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1967]] - [[Jeanine Áñez]], bólivískur stjórnmálamaður. * [[1970]] - [[Alan Shearer]], enskur knattspyrnumaður. * [[1973]] - [[Agnar Jón Egilsson]], íslenskur leikari og leikstjóri. * [[1973]] - [[Einar Ágúst Víðisson]], íslenskur söngvari. * [[1974]] - [[Líf Magneudóttir]], íslensk stjórnmálakona. * [[1985]] - [[Jóna Sólveig Elínardóttir]], íslensk stjórnmálakona. * [[1999]] - [[Nökkvi Þeyr Þórisson]], íslenskur knattspyrnumaður. == Dáin == * [[1382]] - [[Elinóra af Aragóníu, Kastilíudrottning|Elinóra af Aragóníu]], Kastilíudrottning, kona [[Jóhann 1. Kastilíukonungur|Jóhanns 1.]] (f. [[1358]]). * [[1449]] - [[Lúðvík 4. kjörfursti af Pfalz|Lúðvík 4.]], kjörfursti af Pfalz (f. [[1424]]). * [[1608]] - [[Giambologna]], ítalskur listamaður (f. [[1529]]). * [[1788]] - [[Bolle Willum Luxdorph]], danskur sagnfræðingur, skáld og embættismaður (f. 1716). * [[1863]] - [[Eugène Delacroix]], franskur listmálari (f. [[1798]]). * [[1888]] - [[Helgi Sigurðsson (f. 1815)|Helgi Sigurðsson]], prestur og fornminjasafnari (f. [[1815]]). * [[1910]] - [[Florence Nightingale]], bresk hjúkrunarkona (f. [[1820]]). * [[1939]] - [[Björn Kristjánsson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1858]]). * [[1946]] - [[H. G. Wells]], bandarískur rithöfundur og vísindamaður (f. [[1866]]). * [[1947]] - [[Pétur G. Guðmundsson]], bókbindari og bæjarfulltrúi í Reykjavík (f. [[1879]]). * [[1959]] - [[Matthías Þórðarson (útgerðarmaður)|Matthías Þórðarson]], íslenskur útgerðarmaður (f. [[1872]]). * [[1980]] - [[Magnús Á. Árnason]], íslenskur listmálari (f. [[1894]]). * [[1992]] - [[Jörundur Garðar Hilmarsson]], íslenskur málfræðingur (f. [[1946]]). * [[1997]] - [[Hannes Sigfússon]], íslenskt skáld (f. [[1922]]). * [[2007]] - [[Shitsu Nakano]], japanskur methafi í langlífi (f. [[1894]]). * [[2009]] - [[Les Paul]], bandarískur tónlistarmaður (f. [[1915]]). * [[2024]] - [[Halldór Bragason]], íslenskur blústónlistarmaður (f. [[1956]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] h6g4dy7fo3ulibnpegg1vweoe5s552q 0 2600 1978440 1822226 2026-09-11T14:55:27Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978440 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''14. ágúst''' er 226. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (227. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 139 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1099]] - [[Paskalis 2.]] varð páfi. * [[1385]] - [[Orrustan við Aljubarrota]]: Jóhann af Avis vann sigur á [[Jóhann 1. Kastilíukonungur|Jóhanni 1.]] Kastilíukonungi og tryggði þar með sjálfstæði Portúgals. Hann var síðan krýndur konungur [[Portúgal]]s sem [[Jóhann 1. Portúgalskonungur|Jóhann 1.]] * [[1784]] - [[Jarðskjálfti|Jarðskjálftar]] riðu yfir [[Suðurland]] og aftur [[16. ágúst]]. Eitt hundrað bæir hrundu til grunna, fjöldi manns grófst undir rústum og þrír fórust. Áætlað er að sterkasti skjálftinn hafi verið [[Richterskvarði|7,5 stig]]. * [[1789]] - Samkvæmt tilskipun konungs skyldu [[Ísland|íslenskir]] [[biskup]]ar eftirleiðis vígðir á Íslandi í sparnaðarskyni. * [[1790]] - Friður var saminn í [[sænsk-rússneska stríðið|sænsk-rússneska stríðinu]]. * [[1874]] - Þrír [[Ísland|Íslendingar]] ásamt [[England|Englendingnum]] [[W.L. Watts]] komu úr fjögurra daga ferð á [[Vatnajökull|Vatnajökul]], sem farin var til að kanna eldstöðvar og gefa fjöllum nöfn. Watts fór yfir Vatnajökul ári síðar. * [[1904]] - [[Argentína|Argentínska]] knattspyrnufélagið [[Argentinos Juniors]] stofnað. * [[1942]] - [[Þýskaland|Þýsk]] [[sprengjuflugvél]], sem stefndi til [[Reykjavík]]ur var skotin niður. Þetta var fyrsta óvinaflugvél sem [[Bandaríkin|Bandaríkjamenn]] skutu niður yfir [[Evrópa|Evrópu]] í [[síðari heimsstyrjöld]]. * [[1942]] - [[Golfsamband Íslands]] var stofnað og er það elsta sérsambandið innan [[Íþróttasamband Íslands|ÍSÍ]]. * [[1946]] - [[Félag íslenskra radíóamatöra]] stofnað á fundi í Tjarnarkaffi í Reykjavík. * [[1946]] - Fyrsta landflugvélin lenti á [[Vestmannaeyjaflugvöllur|Vestmannaeyjaflugvelli]]. * [[1947]] - [[Pakistan]] fékk sjálfstæði frá [[Bretland]]i. * [[1951]] - Fyrsti [[Lionsklúbbur]] á [[Ísland]]i stofnaður, [[Lionsklúbbur Reykjavíkur]]. * [[1959]] - [[Alþingi]] samþykkti breytingu á skipan [[Kjördæmi Íslands|kjördæma á Íslandi]] og var þeim fækkað úr 28 í 8 um leið og þingmönnum var fjölgað úr 42 í 60. * [[1972]] - Austurþýsk [[Iljúsjin]]-farþegaþota fórst í grennd við [[Berlín]]; 156 létust. * [[1979]] - Fimm skútur sukku og fimmtán siglingamenn létust þegar óvæntur stormur gekk yfir í [[Fastnet-keppnin]]ni sunnan við Bretland. * [[1982]] - [[Rúvak]], sem er [[Akureyri|Akureyrardeild]] [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpsins]], tók til starfa. * [[1982]] - [[Rainier 3.]] fursti af Mónakó og kona hans, [[Grace Kelly]], komu í heimsókn til [[Ísland]]s ásamt börnum sínum tveimur, Carolinu og Albert. Einum mánuði síðar lést Grace Kelly í [[bílslys]]i. * [[1982]] - Íslenska kvikmyndin ''[[Okkar á milli]]'' var frumsýnd. * [[1985]] - [[Accomarca-fjöldamorðin]]: Hermenn myrtu tugi óvopnaðra þorpsbúa í [[Ayacucho]] í Perú. * [[1994]] - [[Sjakalinn Carlos]] var handtekinn í Súdan og framseldur til Frakklands. * [[1996]] - Flugeldur varð til þess að háspennuvír féll á hóp af fólki í [[Arequipa]] í Perú með þeim afleiðingum að 35 létust. * [[1999]] - Byggingu [[Eyrarsundsbrúin|Eyrarsundsbrúarinnar]] lauk. Við það tækifæri hittust [[Friðrik Danakrónprins]] og [[Viktoría krónprinsessa]] með táknrænum hætti á miðri brúnni. <onlyinclude> * [[2000]] - [[Nikulás 2.]] keisari var lýstur dýrlingur í [[rússneska rétttrúnaðarkirkjan|rússnesku rétttrúnaðarkirkjunni]]. * [[2005]] - [[Farþegaþota]] með 121 um borð hrapaði á [[Grikkland]]i eftir að allir um borð misstu meðvitund vegna snarlækkaðs [[loftþrýstingur|loftþrýstings]]. * [[2007]] - 572 manns létu lífið í nokkrum [[sjálfsmorðsárás]]um í [[Qahtaniya]] í [[Írak]]. * [[2009]] - Bretland tók upp [[bein stjórn|beina stjórn]] yfir [[Turks- og Caicos-eyjar|Turks- og Caicos-eyjum]] eftir rannsókn sem leiddi í ljós spillingu innan heimastjórnarinnar. * [[2013]] - Ráðist var á mótmælabúðir stuðningsmanna [[Mohamed Morsi]] í Egyptalandi og 2.600 drepin. Samtökin [[Human Rights Watch]] lýstu atburðunum sem mestu fjöldamorðum á mótmælendum í sögu samtímans. * [[2017]] - 312 fórust í skriðu í [[Síerra Leóne]]. * [[2018]] - [[Morandi-brúin]] í [[Genúa]] á Ítalíu hrundi í stormi með þeim afleiðingum að 43 fórust. * [[2019]] – [[Greta Thunberg]] sigldi af stað yfir Atlantshafið á skútunni ''Malizia II'' til að taka þátt í loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í New York. Hún kom þangað 2 vikum síðar. * [[2021]] - [[Jarðskjálftinn á Haítí 2021|Jarðskjálfti]] að stærð 7,2 skall á Haítí og olli að minnsta kosti 1.941 dauðsföllum.</onlyinclude> == Fædd == * [[1337]] - [[Róbert 3. Skotakonungur|Róbert 3.]], konungur Skotlands (d. [[1406]]). * [[1464]] - [[Píus 2.]] páfi. * [[1637]] - [[Þórður Þorláksson]], Skálholtsbiskup (d. [[1697]]). * [[1642]] - [[Cosimo 3. de'Medici]] erkihertogi í Toskana (d. [[1723]]). * [[1688]] - [[Friðrik Vilhjálmur 1.]], prússneskur konungur (d. [[1740]]). * [[1742]] - [[Píus 7.]] (Barnaba Niccolò Maria Luigi Chiaramonti), páfi (d. [[1823]]). * [[1771]] - Sir [[Walter Scott]], skoskur rithöfundur (d. [[1832]]). * [[1777]] - [[Hans Christian Ørsted]], danskur eðlis- og efnafræðingur (d. [[1851]]). * [[1794]] - [[Peter Fjeldsted Hoppe]], danskur stiftamtmaður á Íslandi (d. [[1848]]). * [[1867]] - [[John Galsworthy]], breskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1932]]) * [[1874]] - [[Ágúst Jósefsson]], íslenskur verkalýðsleiðtogi (d. [[1968]]) * [[1902]] - [[Einar Olgeirsson]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[1993]]). * [[1906]] - [[Ásta Laufey Jóhannesdóttir]], íslensk sundkona (d. [[1991]]). * [[1909]] - [[Juan Carreño]], mexíkóskur knattspyrnumaður (d. [[1940]]). * [[1911]] - [[Helgi Hálfdanarson]], íslenskur lyfsali og þýðandi (d. [[2009]]). * [[1914]] - [[Poul Hartling]], danskur stjórnmálamaður (d. [[2000]]). * [[1926]] - [[René Goscinny]], franskur myndasöguhöfundur (d. [[1977]]). * [[1928]] - [[Lina Wertmüller]], ítalskur kvikmyndaleikstjóri. * [[1929]] - [[Giacomo Capuzzi]], biskup emerítus í Lodi á Ítalíu. * [[1934]] - [[Guðrún Katrín Þorbergsdóttir]], íslensk forsetafrú (d. [[1998]]). * [[1938]] - [[Ragnar Stefánsson]], íslenskur jarðfræðingur. * [[1940]] - [[Jörmundur Ingi Hansen]], íslenskur allsherjargoði Ásatrúarfélagsins. * [[1940]] - [[Arthur Laffer]], bandarískur hagfræðingur. * [[1945]] - [[Steve Martin]], bandarískur leikari. * [[1947]] - [[Danielle Steel]], bandarískur rithöfundur. * [[1950]] - [[Gary Larson]], bandarískur teiknimyndasöguhöfundur. * [[1959]] - [[Magic Johnson]], bandarískur körfuknattleiksmaður. * [[1966]] - [[Halle Berry]], bandarísk leikkona. * [[1983]] - [[Mila Kunis]], bandarísk leikkona. == Dáin == * [[330 f.Kr.]] - [[Kidinnu]], kaldeskur stjörnufræðingur. * [[1237]] - [[Magnús Gissurarson]] Skálholtsbiskup. * [[1315]] - [[Margrét af Búrgund]], drottning Frakklands (f. [[1290]]). * [[1433]] - [[Jóhann 1. Portúgalskonungur]] (f. [[1367]]). * [[1951]] - [[William Randolph Hearst]], bandarískur blaðaútgefandi (f. [[1863]]). * [[1956]] - [[Bertolt Brecht]], þýskur rithöfundur (f. [[1898]]). * [[1988]] - [[Enzo Ferrari]], ítalskur bílahönnuður (f. [[1898]]). * [[2004]] - [[Czesław Miłosz]], pólskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1911]]). * [[2012]] - [[Svetozar Gligorić]], serbneskur skákmeistari (f. [[1923]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] 74v8nbzls979tc78onfvyc856dh0fnr 0 2601 1978438 1907247 2026-09-11T14:54:50Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978438 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''15. ágúst''' er 227. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (228. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 138 dagar eru eftir af árinu. Haldið er upp á [[himnaför Maríu]] þennan dag í mörgum kaþólskum löndum. == Atburðir == * [[1040]] - [[Makbeð Skotakonungur|Makbeð]] varð konungur Skotlands eftir að hafa fellt [[Dungaður 1.|Dungað 1.]] frænda sinn í orrustu. * [[1057]] - [[Makbeð Skotakonungur]] féll í [[orrustan við Lumphanan|orrustunni við Lumphanan]]. * [[1193]] - [[Filippus 2. Frakkakonungur|Filippus 2.]] Frakkakonungur giftist [[Ingibjörg af Danmörku, Frakklandsdrottning|Ingibjörgu]], dóttur [[Valdimar mikli Knútsson|Valdimars mikla]] Danakonungs. Hann hóf þegar daginn eftir brúðkaupið að reyna að losa sig við hana. * [[1248]] - Bygging [[Dómkirkjan í Köln|Dómkirkjunnar í Köln]] hófst. * [[1261]] - [[Mikael 8. Palaeologus]] var krýndur Býsanskeisari í [[Konstantínópel]]. Ætt hans stýrði ríkinu allt til endaloka [[1453]]. * [[1309]] - [[Rótey]] gafst upp fyrir [[Jóhannesarriddarar|Jóhannesarriddurum]]. * [[1519]] - [[Panamaborg]] var stofnuð af [[Pedro Arias de Ávila]]. * [[1636]] - [[Spánn|Spænskar]] hersveitir settust um [[Corbie]] í [[Frakkland]]i. * [[1636]] - Stofnsáttmáli bæjarins [[Dedham (Massachusetts)|Dedham]] í Massachusetts var undirritaður. * [[1649]] - [[Robert Blake]] njörvaði flota [[Róbert Rínarfursti|Róberts Rínarfursta]] sem gerði [[Oliver Cromwell]] kleyft að hefja [[Innrás Cromwells á Írlandi|innrás á Írlandi]]. * [[1914]] - [[Panamaskurðurinn]] var opnaður fyrir skipaumferð. * [[1933]] - [[Charles Lindbergh]], sá sem fyrstur flaug yfir Atlantshafið, kom til Íslands frá Grænlandi ásamt konu sinni. Þau flugu áfram norður og austur um land og fóru frá Eskifirði til Færeyja þann 23. ágúst. * [[1936]] - Tíu atvinnulausir stúdentar hófu að grafa fyrir grunni væntanlegs [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] við Suðurgötu í Reykjavík. Skólahúsið var svo formlega tekið í notkun [[17. júní]] [[1940]]. * [[1945]] - [[Síðari heimsstyrjöldin]]ni lauk með því að Japanir gáfust upp. * [[1945]] - [[Kórea]] fékk sjálfstæði frá Japan. * [[1947]] - [[Indland]] fékk sjálfstæði frá Bretlandi. * [[1960]] - [[Vestur-Kongó]] fékk sjálfstæði frá Frakklandi. * [[1967]] - [[Svifnökkvi]] kom til Íslands og voru gerðar tilraunir með hann á milli [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyja]] og lands og [[Reykjavík]]ur og [[Akranes]]s. Einnig var hann reyndur á [[Ölfusá]]. * [[1969]] - [[Woodstock]]-tónlistarhátíðin hófst í New York-fylki í Bandaríkjunum. * [[1969]] - [[Geimrannsóknastofnun Indlands]] var stofnuð. * [[1971]] - Minnisvarði var afhjúpaður um [[Stefán Ólafsson (f. 1619)|Stefán Ólafsson]] skáld í Vallanesi í Suður-Múlasýslu, þar sem hann þjónaði sem prestur. * [[1971]] - [[Barein]] varð sjálfstætt ríki. * [[1971]] - [[Richard Nixon]] batt endi á [[gullfótur|gullfót]] [[Bandaríkjadalur|Bandaríkjadals]]. Gengi bandaríska dalsins varð þar með [[flotgengi|fljótandi]]. * [[1973]] - [[Bandaríkjaher]] hætti sprengjuárásum á [[Kambódía|Kambódíu]]. Þar með lauk tólf ára stríðsrekstri Bandaríkjanna í Suðaustur-Asíu. * [[1975]] - [[Sheikh Mujibur Rahman]] var myrtur ásamt fjölskyldu sinni í valdaráni í [[Bangladess]] þar sem [[Khondaker Mostaq Ahmad]] tók við forsetaembættinu. * [[1975]] - [[Sexmenningarnir frá Birmingham]] voru dæmdir í lífstíðarfangelsi fyrir sprengjuárásir í [[Birmingham]] árið áður. Þeir voru hreinsaðir af sökum árið 1991. <onlyinclude> * [[1977]] - [[Wow!-merkið]] var numið af útvarpsnema [[SETI]]-verkefnisins við [[Ohio State University Radio Observatory]]. * [[1989]] - [[F. W. de Klerk]] varð sjöundi og síðasti forseti Suður-Afríku á tímum aðskilnaðarstefnunnar. * [[1998]] - Apple Inc. kynnti [[iMac]] til sögunnar. * [[1998]] - [[Sprengjuárásin í Omagh]]: Írski lýðveldisherinn sprengdi bílasprengju í [[Omagh]] á Norður-Írlandi með þeim afleiðingum að 29 létust. * [[2005]] - Ríkisstjórn [[Ariel Sharon]] hóf niðurrif landnemabyggða [[Ísrael]]a á [[Gasaströndin]]ni. * [[2007]] - [[Jarðskjálfti]] að stærðinni 8,0 á [[Richterskvarði|Richter]] varð 512 manns að bana í [[Perú]]. Yfir 1500 manns slösuðust. * [[2007]] - Bæjarstjórn [[Vesturbyggð]]ar ákvað að breyta deiliskipulagi til að hliðra fyrir [[olíuhreinsistöð]] í Arnarfirði. * [[2020]] - Japanska olíuflutningaskipið ''[[Wakashio]]'' brotnaði í tvennt á kóralrifi við Máritíus með þeim afleiðingum að 1.000 tonn af olíu runnu út í sjó. * [[2021]] – [[Stríðið í Afganistan (2001–2021)]]: [[Talíbanar]] hertóku [[Kabúl]], höfuðborg [[Afganistan]]s.</onlyinclude> == Fædd == * [[1171]] - [[Alfons 9., konungur Leon|Alfons 9.]], konungur af [[Leon]] (d. [[1230]]). * [[1769]] - [[Napoléon Bonaparte]], Frakkakeisari (d. [[1821]]). * [[1771]] - Sir [[Walter Scott]], skoskur rithöfundur og ljóðskáld (d. [[1832]]). * [[1807]] - [[Jules Grévy]], franskur stjórnmálamaður og forseti (d. [[1891]]). * [[1856]] - [[Keir Hardie]], skoskur verkalýðsleiðtogi (d. [[1915]]). * [[1863]] - [[Alexei Krylov]], rússneskur verkfræðingur (d. [[1945]]). * [[1896]] - [[Gerty Cori]], bandarískur lífefnafræðingur og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1957]]). * [[1912]] - [[Julia Child]], bandarískur matreiðslubókahöfundur og sjónvarpskokkur (d. [[2004]]). * [[1921]] - [[Matthías Bjarnason]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[2014]]). * [[1928]] - [[Fritz Røed]], norskur myndhöggvari (d. [[2002]]). * [[1948]] - [[Jón Bragi Bjarnason]], íslenskur efnafræðingur (d. [[2011]]). * [[1950]] - [[Anna Bretaprinsessa]]. * [[1953]] - [[Vigdís Grímsdóttir]], íslenskur rithöfundur. * [[1954]] - [[Stieg Larsson]], sænskur rithöfundur (d. [[2004]]). * [[1956]] - [[Helgi Ólafsson]], íslenskur skákmeistari. * [[1958]] - [[Þorsteinn Helgason]], íslenskur myndlistarmaður. * [[1963]] - [[Alejandro González Iñárritu]], mexíkóskur kvikmyndagerðarmaður. * [[1967]] - [[Tristan Elizabeth Gribbin]], íslensk leikkona. * [[1968]] - [[Debra Messing]], bandarísk leikkona. * [[1972]] - [[Ben Affleck]], bandarískur leikari. * [[1975]] - [[Steinar Bragi]], íslenskur rithöfundur. * [[1976]] - [[Abiy Ahmed]], forsætisráðherra Eþíópíu. * [[1989]] - [[Joe Jonas]], söngvari ([[Jonas Brothers]]). * [[1990]] - [[Jennifer Lawrence]], bandarísk leikkona. == Dáin == * [[423]] - [[Honoríus (keisari)|Honoríus]] Rómarkeisari (f. [[384]]). * [[1040]] - [[Dungaður 1.]], Skotakonungur (f. [[1001]]). * [[1057]] - [[Makbeð Skotakonungur]]. * [[1118]] - [[Alexíus 1. Komnenos]], Býsanskeisari (f. [[1048]]). * [[1274]] - [[Robert de Sorbon]], franskur guðfræðingur og stofnandi Sorbonne-háskóla (f. [[1201]]). * [[1315]] - [[Margrét af Búrgund]], fyrri kona Loðvíks 10. (f. [[1290]]). * [[1369]] - [[Filippa af Hainault]], drottning Englands, kona Játvarðar 3. (f. [[1311]]). * [[1381]] - [[Oddgeir Þorsteinsson]], biskup í Skálholti. * [[1496]] - [[Ísabella af Portúgal]], drottning Kastilíu og Leon (f. [[1428]]). * [[1621]] - [[John Barclay]], skoskur rithöfundur (f. [[1581]]). * [[1885]] - [[J. J. A. Worsaae]], danskur fornleifafræðingur (f. [[1821]]). * [[1918]] - [[Jakob Jakobsen]], færeyskur málfræðingur (f. [[1864]]). * [[1935]] - [[Paul Signac]], franskur listmálari (f. [[1863]]). * [[1936]] - [[Grazia Deledda]], ítalskur rithöfundur og handhafi Nóbelsverðlauna (f. [[1871]]). * [[1975]] - [[Sheikh Mujibur Rahman]], bengalskur stjórnmálamaður (f. [[1920]]). * [[1977]] - [[Hafsteinn Björnsson]], íslenskur miðill (f. [[1914]]). * [[1982]] - [[Hugo Theorell]], sænskur læknir og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1903]]). == Hátíðir == * [[Himnaför Maríu]] er minnst í [[rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk kaþólsku-kirkjunni]]. * ''[[Ferragosto]]'' markar upphaf sumarleyfistímabilsins á [[Ítalía|Ítalíu]]. {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] 9ra0oaq5nocsw96pi1tg0twpk3f7uj0 0 2602 1978436 1764926 2026-09-11T14:52:19Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978436 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''16. ágúst''' er 228. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (229. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 137 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1284]] - [[Filippus 4. Frakkakonungur]] gekk að eiga [[Jóhanna 1. Navarradrottning|Jóhönnu af Navarra]]. * [[1513]] - Orrustan við [[Guingate]] nálægt [[Calais]]: [[Maximilian 1.]] [[keisari]] og [[Hinrik 8.]] unnu sigur á her [[Frakkland|Frakka]]. * [[1854]] - [[Bandaríkin|Amerískur]] ofursti, Shafner að nafni, fékk leyfi [[konungur|konungs]] til að leggja [[Ritsími|ritsíma]] milli [[Danmörk|Danmerkur]] og [[Norður-Ameríka|Vesturheims]] með viðkomu á [[Ísland]]i. Ekkert varð úr þessu og varð hálfrar [[öld|aldar]] bið eftir ritsíma á Íslandi. * [[1906]] - [[Jarðskjálfti]] reið yfir [[Síle]], 8,2 á Richter. Að minnsta kostu 20.000 manns fórust. * [[1914]] - [[Orrustan við Liège|Orrustunni við Liège]] lauk með sigri Þjóðverja. * [[1920]] - [[Sveinn Björnsson]] var skipaður [[sendiherra]] [[Ísland]]s í [[Kaupmannahöfn]]. Hann var áður [[forstjóri]] Brunabótafélagsins og síðar varð hann fyrsti [[Forsetar Íslands|forseti Íslands]]. * [[1941]] - [[Winston Churchill]], [[forsætisráðherra]] [[Bretland|Breta]], hafði viðkomu í [[Reykjavík]] á leið sinni heim af fundi með [[Franklin D. Roosevelt]], [[Bandaríkin|Bandaríkjaforseta]], sem þeir héldu á [[Nýfundnaland]]i. Vakti koma hans mikla athygli. * [[1958]] - Grunnur var lagður að [[Kópavogskirkja|Kópavogskirkju]]. * [[1960]] - [[Kýpur]] fékk sjálfstæði frá [[Bretland]]i. * [[1963]] - [[Guðrún Bjarnadóttir]], tvítug [[Njarðvík]]urmær, var kjörin [[Miss International]] í alþjóðlegri [[fegurðarsamkeppni]] á Langasandi í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. * [[1972]] - Flugvélar frá [[konunglegi marokkóski flugherinn|konunglega marokkóska flughernum]] skutu á flugvél [[Hassan 2.|Hassans 2.]] konungs Marokkó en tókst ekki að skjóta hana niður. * [[1975]] - [[Hadsund Butikscenter]] var opnuð í Hadsund í Danmörku. * [[1976]] - Hljómsveitin [[Ramones]] kom fram í fyrsta sinn á skemmtistaðnum [[CBGB]] í [[New York-borg]]. * [[1984]] - [[Járnbrautarbrú]] hrundi á Indlandi með þeim afleiðingum að 102 fórust. * [[1987]] - [[Northwest Airlines flug 255]] hrapaði í flugtaki á [[Detroit-flugvöllur|Detroit-flugvelli]] með þeim afleiðingum að allir um borð, 156 manns, fórust, nema eitt fjögurra ára barn. * [[1991]] - [[Regn|Úrkomumet]] varð í [[Reykjavík]] er niður komu 18 [[millimetri|millimetrar]] á einni [[klukkustund]], en það samsvarar rúmlega fjórðungi af venjulegri mánaðarúrkomu. * [[1992]] - [[Ísland|Íslendingar]] unnu [[Norðurlönd|Norðurlandameistaratitil]] í [[golf]]i. * [[1993]] - Linuxútgáfan [[Debian]] kom út í fyrsta sinn. * [[1994]] - [[Póstur og sími]] hóf rekstur fyrsta [[GSM]]-farsímakerfisins á Íslandi. * [[1995]] - Vafri Microsoft, [[Internet Explorer]], kom út. * [[1995]] - Íbúar [[Bermúda]] höfnuðu sjálfstæði í þjóðaratkvæðagreiðslu. * [[1996]] - [[Airstan-atvikið]]: Áhöfn rússneskrar [[Il-76]]-herflugvélar sluppu úr haldi [[Talíbanar|Talíbana]] eftir 378 daga í haldi og tókst að fljúga burt á flugvél sinni. <onlyinclude> * [[2005]] - [[West Caribbean Airways flug 708]] rakst á fjall í Venesúela með þeim afleiðingum að 152 fórust. * [[2006]] - Þýskur ferðamaður beið bana þegar ís hrundi úr loft íshellis við [[Hrafntinnusker]]. * [[2006]] - Stærsta flutningaskipi heims, ''[[Emma Maersk]]'', var hleypt af stokkunum í Danmörku. * [[2009]] - [[Usain Bolt]] setti nýtt heimsmet í [[100 metra hlaup]]i, 9,58 sekúndur. * [[2012]] - 200 voru drepin í [[Hamahérað]]i í norðanverðu Sýrlandi. * [[2014]] - Jarðskjálftahrina hófst í [[Bárðarbunga|Bárðarbungu]]. * [[2014]] - Sveitir [[Íslamska ríkið|Íslamska ríkisins]] myrtu 312 [[jasídar|jasída]] í bænum [[Kojo]] í Norður-Írak. * [[2019]] – 20 flóttamenn biðu bana í loftárásum Rússa á [[Hass-flóttamannabúðirnar]] í Sýrlandi.</onlyinclude> == Fædd == * [[1355]] - [[Filippa Plantagenet]], dóttir Lionels hertoga af Clarence, ættmóðir York-ættar (d. [[1382]]). * [[1573]] - [[Anna af Austurríki, Póllands- og Svíadrottning|Anna af Austurríki]], Póllands- og Svíadrottning, kona [[Sigmundur 3|Sigmundar 3]]. (d. [[1598]]). * [[1596]] - [[Friðrik 5. kjörfursti]] í [[Pfalz]] (d. [[1632]]). * [[1604]] - [[Bernharður af Sachsen-Weimar]], hertogi og herforingi (d. [[1639]]). * [[1645]] - [[Jean de La Bruyère]], franskur rithöfundur (d. [[1696]]). * [[1709]] - [[Ludvig Harboe]], danskur biskup (d. [[1783]]). * [[1820]] - [[Sölvi Helgason]], íslenskur landshornaflakkari (d. [[1895]]). * [[1832]] - [[Wilhelm Wundt]], þýskur sálfræðingur (d. [[1920]]). * [[1845]] - [[Gabriel Lippmann]], franskur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1921]]). * [[1884]] - [[Hugo Gernsback]], bandarískur útgefandi (d. [[1967]]). * [[1886]] - [[Ólafur Friðriksson]], íslenskur ritstjóri (d. [[1964]]). * [[1887]] - [[Eggert Claessen]], íslenskur athafnamaður (d. [[1950]]). * [[1888]] - [[T. E. Lawrence]] (Arabíu-Lawrence), breskur rithöfundur og hermaður (d. [[1935]]). * [[1913]] - [[Menachem Begin]], forsætisráðherra Ísraels (d. [[1992]]). * [[1920]] - [[Charles Bukowski]], bandarískt ljóðskáld (d. [[1994]]). * [[1923]] - [[Róbert Arnfinnsson]], íslenskur leikari (d. [[2013]]). * [[1944]] - [[Páll Sigurðsson]], íslenskur lögfræðingur. * [[1951]] - [[Umaru Musa Yar'Adua]], forseti Nígeríu (d. [[2010]]). * [[1954]] - [[James Cameron]], kanadískur leikstjóri. * [[1958]] - [[Madonna]], bandarísk söngkona. * [[1960]] - [[Micheál Martin]], írskur stjórnmálamaður. * [[1962]] - [[Steve Carell]], bandariskur leikari. * [[1970]] - [[Seth Peterson]], bandarískur leikari. * [[1972]] - [[Emily Robison]], bandarískur tónlistarmaður. * [[1979]] - [[Andrés Ingi Jónsson]], íslenskur stjórnmálamaður. == Dáin == * [[79]] - [[Ma keisaraynja]] (f. [[40]]). * [[1419]] - [[Venseslás 4.]], konungur Bæheims (f. [[1361]]). * [[1661]] - [[Thomas Fuller]], enskur sagnfræðingur (f. [[1608]]). * [[1678]] - [[Andrew Marvell]], enskt skáld (f. [[1621]]). * [[1705]] - [[Jakob Bernoulli]], svissneskur stærðfræðingur (f. [[1654]]). * [[1861]] - [[Ranavalona 1.]] drottning Madagaskar (f. [[1778]]). * [[1900]] - [[Eça de Queirós]], portúgalskur rithöfundur (f. [[1845]]). * [[1912]] - [[Johann Martin Schleyer]], þýskur prestur (f. [[1831]]). * [[1949]] - [[Þorsteinn Briem (f. 1885)|Þorsteinn Briem]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1885]]). * [[1977]] - [[Elvis Presley]], bandarískur söngvari (f. [[1935]]). * [[2003]] - [[Idi Amin]], forseti Úganda (f. um [[1925]]). * [[2004]] - [[Árni Ragnar Árnason]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1941]]). * [[2005]] - [[Haraldur Steinþórsson]] formaður [[Knattspyrnufélagið Fram|Knattspyrnufélagsins Fram]] (f. [[1925]]). * [[2005]] - [[Þorsteinn Gylfason]], íslenskur heimspekingur (f. [[1942]]). * [[2006]] - [[Alfredo Stroessner]], paragvæskur einræðisherra (f. [[1912]]). * [[2007]] - [[Böðvar Guðlaugsson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1922]]). * [[2015]] - [[Jón Páll Bjarnason]], íslenskur gítarleikari (f. [[1938]]). * [[2016]] - [[João Havelange]], brasilískur forseti FIFA (f. [[1916]]). * [[2018]] - [[Aretha Franklin]], bandarísk söngkona (f. [[1942]]). * 2018 - [[Atal Bihari Vajpayee]], forsætisráðherra Indlands (f. [[1924]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] l5xxsr04l9c0n2awa9vrbjojqaq6mpw 0 2603 1978435 1975694 2026-09-11T14:50:54Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978435 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''17. ágúst''' er 229. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (230. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 136 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[682]] - [[Leó 2.]] varð [[páfi]]. * [[1424]] - [[Hundrað ára stríðið]]: [[England|Englendingar]] unnu sigur á stærri her [[Frakkland|Frakka]] í [[Orrustan við Verneuil|orrustunni við Verneuil]]. * [[1539]] - Uppreisn hófst í [[Gent]] í [[Spænsku Niðurlönd]]um. * [[1544]] - Háskóli var stofnaður í [[Königsberg]], Prússlandi. * [[1560]] - [[Mótmælendatrú]] var formlega tekin upp í [[Skotland]]i. * [[1585]] - Spánverjar náðu yfirráðum yfir [[Antwerpen]] og skipuðu öllum [[mótmælendatrú]]ar að yfirgefa borgina. * [[1624]] - [[Osló]] brann til kaldra kola. Eftir brunann var borgin flutt um set og nefnd [[Kristjanía (Ósló)|Kristjanía]] í höfuðið á [[Kristján 4.|Kristjáni 4.]] konungi. Hún hélt því nafni allt fram að þriðja áratug tuttugustu aldar, en þá fékk hún aftur nafnið Osló. * [[1647]] - [[Peter Stuyvesant]] var skipaður landstjóri [[Nýja-Holland]]s (sem síðar varð [[New-York-fylki]]. * [[1648]] - [[Enski þingherinn]] vann afgerandi sigur á her Skota og enskra konungssinna í [[orrustan við Preston|orrustunni við Preston]]. * [[1668]] - Jarðskjálfti af stærð 8,0 varð í [[Tyrkland]]i, 8.000 létust. * [[1676]] - Svíar unnu sigur á dansk-norska ríkinu við [[Halmstad]]. * [[1686]] - Spánverjar gerðu árás á skoska landnemabæinn [[Stuarts Town]] í Suður-Karólínu. * [[1740]] - [[Benedikt 14.]] (Prospero Lorenzo Lambertini) var kjörinn páfi. * [[1896]] - Kona lét lífið í fyrsta [[umferðarslys]]i heimsins af völdum [[bifreið]]ar í London. * [[1924]] - [[Antonio Locatelli]], ítalskur flugmaður, kom til [[Reykjavík]]ur á [[flugbátur|flugbáti]]. Hann fór til [[Grænland]]s þann [[21. ágúst]] ásamt [[Erik Nelson]], sem fyrstur kom fljúgandi til [[Ísland]]s. * [[1945]] - [[Indónesía]] lýsti yfir sjálfstæði. * [[1946]] - Valgerður Þorsteinsdóttir varð fyrsta íslenska konan til að ljúka [[einkaflugmannspróf]]i. * [[1960]] - [[Gabon]] fékk sjálfstæði frá [[Frakkland]]i. * [[1961]] - Hljómsveitin [[Bítlarnir]] hélt sína fyrstu tónleika í Hamborg. * [[1962]] - Austurþýskir landamæraverðir skutu [[Peter Fechter]] til bana þegar hann reyndi að komast yfir Berlínarmúrinn. * [[1964]] - [[Liverpool FC]] spilaði við [[KR]] á Íslandi og vann 5-0. * [[1965]] - [[Sukarno]] forseti Indónesíu tilkynnti um útgöngu landins úr [[Heimsbankinn|Heimsbankanum]] um leið og hann fordæmdi Víetnamstríðið. * [[1966]] - [[Volvo]] kynnti nýja fjölskyldubílinn [[Volvo 144]]. * [[1969]] - Fellibylurinn [[Camille (fellibylur)|Camille]] gekk á land við [[Mississippi (fylki)|Mississippi]] með þeim afleiðingum að 248 fórust. * [[1970]] - Bandaríkin sökktu 418 [[taugagas]]geymum í [[Golfstraumurinn|Golfstrauminn]] við [[Bahamaeyjar]]. * [[1970]] - Sovéska könnunarfarinu ''[[Venera 7]]'' var skotið út í geim. * [[1972]] - [[Alþjóðadómstóllinn í Haag]] hafnaði röksemdum Íslendinga í [[þorskastríðin|landhelgismálinu]]. * [[1976]] - 6000 manns létust á [[Mindanao]] á [[Filippseyjar|Filippseyjum]] eftir að jarðskjálfti olli [[flóðbylgja|flóðbylgju]]. * [[1977]] - Sovéski ísbrjóturinn ''[[Arktika (ísbrjótur)|Arktika]]'' komst fyrstur skipa á Norðurpólinn. * [[1978]] - Loftbelgurinn ''[[Double Eagle II]]'' náði til [[Miserey]] í Frakklandi og varð þar með fyrsti loftbelgurinn til að fljúga yfir Atlantshaf. * [[1980]] - [[Heklugos árið 1980|Heklugos]] hófst og stóð stutt, aðeins í nokkra daga. Aftur hófst stutt gos þann 9. apríl 1981 og er það talið framhald þessa goss. * [[1982]] - Fyrstu [[geisladiskur|geisladiskarnir]] fóru á markað í Þýskalandi með völsum eftir [[Chopin]] í flutningi [[Claudio Arrau]]. * [[1987]] - [[Rudolf Hess]] fannst látinn í fangaklefa sínum í [[Spandau-fangelsið|Spandau-fangelsinu]]. * [[1988]] - Ítalska kvikmyndin ''[[Strike Commando 2]]'' var frumsýnd. * [[1988]] - [[Forseti Pakistan]]s [[Muhammad Zia-ul-Haq]] og sendiherra [[BNA|Bandaríkjanna]] [[Arnold Raphel]] létust í flugslysi. * [[1989]] - [[Ali Akbar Hashemi Rafsanjani]] var kjörinn forseti Írans með miklum meirihluta. * [[1989]] - [[Kenos Aroi]] varð forseti Nárú. * [[1993]] - Almenningi var í fyrsta sinn hleypt inn í [[Buckingham-höll]] í London. * [[1995]] - Sænski táningurinn [[John Hron]] var barinn til bana af fjórum [[nýnasismi|nýnasistum]] á táningsaldri. * [[1996]] - Skáldsagan ''[[Fight Club]]'' eftir Chuck Palahniuk kom út. * [[1997]] - Íslenska kvikmyndin ''[[Blossi/810551]]'' var frumsýnd. <onlyinclude> * [[1998]] - [[Fjármálakreppan í Rússlandi 1998]] hófst. * [[1999]] - Jarðskjálfti reið yfir héraðið [[İzmit]] í Tyrklandi með þeim afleiðingum að yfir 17.000 fórust. * [[2006]] - Danska fríblaðið ''[[24timer]]'' hóf göngu sína. * [[2010]] - Bandaríkin og Suður-Kórea hófu heræfinguna [[Ulchi Freedom Guardian]]. * [[2013]] - [[Harðangursbrúin]] í Noregi var opnuð fyrir umferð. * [[2015]] - 20 létust og 124 særðust þegar sprengja sprakk í [[Erawan-helgidómurinn|Erawan-helgidómnum]] í [[Bangkok]] í Taílandi. * [[2017]] - [[Hryðjuverkaárásirnar í Katalóníu 2017]]: Maður ók sendiferðabíl inn í mannfjölda á [[Ramblan|Römblunni]] í Barselóna með þeim afleiðingum að 13 létust. * [[2022]] - [[Tyrkland]] og [[Ísrael]] tóku aftur upp stjórnmálasamband.</onlyinclude> == Fædd == * [[317]] - [[Constantius 2.]] Rómarkeisari (d. [[361]]). * [[1473]] - [[Ríkharður af York, prins af Englandi|Ríkharður]] hertogi af York, annar prinsanna í Turninum (d. [[1483]]). * [[1601]] - [[Pierre de Fermat]], franskur stærðfræðingur (d. [[1665]]). * [[1603]] - [[Lennart Torstenson]], sænskur herforingi (d. [[1651]]). * [[1629]] - [[Jóhann 3. Sobieski]], Póllandskonungur (d. [[1696]]). * [[1786]] - [[Davy Crockett]], bandarískur landkönnuður og veiðimaður (d. [[1836]]). * [[1819]] - [[Jón Árnason (1819)|Jón Árnason]], íslenskur þjóðsagnasafnari (d. [[1888]]). * [[1842]] - [[Hugo Hørring]], danskur forsætisráðherra (d. [[1909]]). * [[1844]] - [[Menelik 2.]] Eþíópíukeisari (d. [[1913]]). * [[1875]] - [[Knud Zimsen]], borgarstjóri Reykjavíkur (d. [[1953]]). * [[1887]] - [[Reginald Hackforth]], enskur fornfræðingur (d. [[1957]]). * 1887 - [[Marcus Garvey]], jamaískur aðgerðasinni (d. [[1940]]). * 1887 - [[Karl 1. Austurríkiskeisari]] (d. [[1922]]). * [[1889]] - [[Gísli Jónsson (alþingismaður)|Gísli Jónsson]], alþingismaður. (d. [[1970]]). * [[1896]] - [[Jón Magnússon (skáld)|Jón Magnússon]], íslenskt skáld (d. [[1944]]). * [[1901]] - [[Heðin Brú]], færeyskur rithöfundur (d. [[1987]]). * [[1904]] - [[Helga Sigurðardóttir]], skólastjóri Húsmæðrakennaraskóla Íslands og matreiðslubókahöfundur (d. [[1962]]). * [[1923]] - [[Ragnar Kjartansson (myndhöggvari)|Ragnar Kjartansson]], íslenskur myndhöggvari (d. [[1988]]). * [[1926]] - [[Jiang Zemin]], leiðtogi Alþýðulýðveldisins Kína (d. [[2022]]). * [[1930]] - [[Ted Hughes]], breskt skáld (d. [[1998]]). * [[1932]] - [[V.S. Naipaul]], indverskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[2018]]). * [[1936]] - [[Margaret Hamilton]], bandarískur tölvunarfræðingur. * [[1943]] - [[Robert De Niro]], bandarískur leikari. * [[1951]] - [[Robert Joy]], bandarískur leikari. * [[1953]] - [[Herta Müller]], rúmenskur rithöfundur. * [[1957]] - [[Ellert Ingimundarson]], íslenskur leikari. * [[1960]] - [[Sean Penn]], bandarískur leikari. * [[1962]] - [[Björn Ingi Hilmarsson]], íslenskur leikari. * [[1966]] - [[Arnhildur Valgarðsdóttir]], íslenskur píanóleikari. * [[1968]] - [[Anthony E. Zuiker]], bandarískur kvikmyndagerðarmaður. * [[1969]] - [[Christian Laettner]], bandarískur körfuknattleiksmaður. * [[1977]] - [[Thierry Henry]], franskur knattspyrnumaður * [[1990]] - [[Kristjana Arnarsdóttir]], íslensk dagskrárgerðarkona. == Dáin == * [[1657]] - [[Robert Blake]], enskur flotaforingi (f. [[1599]]). * [[1673]] - [[Regnier de Graaf]], hollenskur læknir (f. [[1641]]). * [[1786]] - [[Friðrik 2. Prússakonungur]] (f. [[1712]]). * [[1852]] - [[Sveinbjörn Egilsson]], rektor, skáld og þýðandi (f. [[1791]]). * [[1880]] - [[Ole Bull]], norskur fiðluleikari (f. [[1810]]). * [[1945]] - [[Sigurður Thorlacius]], skólastjóri og fyrsti formaður BSRB (f. [[1900]]). * [[1955]] - [[Fernand Léger]], franskur myndlistarmaður (f. [[1881]]). * [[1969]] - [[Ludwig Mies van der Rohe]], þýskur arkitekt (f. [[1886]]). * [[1987]] - [[Rudolf Hess]], varamaður Adolfs Hitlers í Þýskalandi nasismans (f. [[1894]]). * [[2000]] - [[Robert R. Gilruth]], bandarískur geimferðastjóri (f. [[1913]]). * [[2010]] - [[Francesco Cossiga]], forseti Ítalíu (f. [[1928]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] 3y1bov5xaqp0dxbifk3cbafnamnhptg 0 2606 1978455 1975944 2026-09-11T15:16:20Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978455 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''19. ágúst''' er 231. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (232. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 134 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[14]] - [[Tíberíus]] tók við völdum sem Rómarkeisari eftir lát Ágústusar. * [[1305]] - [[Loðvík 10.]] Frakkakonungur gekk að eiga [[Klementía af Ungverjalandi|Klementíu af Ungverjalandi]]. * [[1399]] - [[Ríkharður 2. Englandskonungur]] gafst upp fyrir [[Hinrik 4. Englandskonungur|Hinriki Bolingbroke]] og afsalaði sér krúnunni. * [[1493]] - [[Maximilían 1. keisari|Maximilían]] varð keisari hins Heilaga rómverska ríkis. * [[1504]] - Enski landstjórinn á [[Írland]]i vann sigur á gelískum her við Knockdoe. * [[1506]] - [[Sigmundur 1. Póllandskonungur|Sigmundur 1.]] varð konungur Póllands. * [[1561]] - [[María Skotadrottning]] sneri heim frá Frakklandi, þar sem hún hafði alist upp. * [[1572]] - [[Hinrik 4. Frakkakonungur|Hinrik 3.]] af Navarra giftist [[Margrét af Valois|Margréti af Valois]], systur Karls 9. Frakkakonungs. * [[1587]] - [[Sigmundur 3. |Sigmundur 3.]] Vasa var kjörinn konungur [[Pólland]]s. Hluti aðalsmanna studdi Austurríkiskeisarann Maximilian 3. sem konung og leiddu þær deilur til [[Pólska erfðastríðið|Pólska erfðastríðsins]] (1587-1588). * [[1605]] - [[Áttatíu ára stríðið]]: Spánverjar náðu yirráðum yfir hollensku borginni [[Lingen]]. * [[1629]] - [[Áttatíu ára stríðið]]: Hollendingar náðu borginni Wesel af Spánverjum. * [[1691]] - [[Ottómanveldið]] og [[Hið heilaga rómverska keisaradæmi]] áttust við í orrustunni við Slankamen (nú í Serbíu). Yfir 25.000 Ottómanar létust. * [[1719]] - Spánverjar gáfust upp fyrir Frökkum sem höfðu ráðist inn í [[Navarra]] fyrr á árinu. * [[1745]] - Uppreisn [[Jakobítar|Jakobíta]] hófst í Skotlandi. * [[1809]] - [[Jörundur hundadagakonungur]] afsalaði sér völdum á Íslandi. * [[1871]] - Alþingismenn stofnuðu [[Hið íslenska þjóðvinafélag]] til þess að efla meðvitund Íslendinga um þjóðerni sitt. * [[1919]] - [[Afganistan]] fékk sjálfstæði frá Bretlandi. * [[1939]] - [[Blindrafélagið]] var stofnað á Íslandi. * [[1949]] - Kvikmyndafyrirtækið [[Edda-Film (1949)|Edda-Film]] var stofnað í Reykjavík. * [[1953]] - [[Valdaránið í Íran 1953|Valdarán varð í Íran]] með stuðningi Bandaríkjanna og Bretlands. * [[1956]] - Á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum í Hjaltadal]] var haldin hátíð í minningu þess að 850 ár voru liðin frá stofnun biskupsstóls þar. * [[1959]] - Fyrstu símsendu myndirnar í íslensku dagblaði birtust í ''[[Morgunblaðið|Morgunblaðinu]]'' og voru þær frá landsleik Danmerkur og Íslands í Kaupmannahöfn daginn áður. Leiknum lauk með jafntefli. * [[1963]] - Sæsímastrengurinn [[Icecan]] var tekinn í notkun. * [[1964]] - Kvikmynd Bítlanna, ''[[Bítlarnir (kvikmynd)|A Hard Day's Night]]'', var frumsýnd í Tónabíói á Íslandi og sló öll fyrri sýningarmet. * [[1965]] - [[Auschwitz-réttarhöldin í Frankfurt|Auschwitz-réttarhöldunum í Frankfurt]] lauk með lífstíðardómum yfir 66 fyrrum SS-liðum. * [[1966]] - Um 3000 manns fórust í [[Varto-jarðskjálftinn|Varto-jarðskjálftanum]] í austurhluta Tyrklands. * [[1971]] - Herforingjabylting í Bólivíu kom [[Hugo Banzer]] til valda. * [[1980]] - Yfir 300 manns létust þegar kviknaði í [[Saudia flug 163|Saudia flugi 163]] í [[Riyadh]]. * [[1981]] - [[Sidraflóaatvikið 1981]]: Tvær líbískar orrustuþotur voru skotnar niður af bandarískum orrustuþotum yfir Sidraflóa. * [[1987]] - [[Hungerford-fjöldamorðin]]: [[Michael Ryan]] skaut 16 manns til bana í Bretlandi. * [[1987]] - Konur gátu í fyrsta sinn fengið [[sokkabandsorðan|sokkabandsorðuna]] í Bretlandi. * [[1989]] - Friðarsamkoman [[Samevrópska lautarferðin]] var haldin á landamærum Austurríkis og Ungverjalands. * [[1989]] - Kólumbíska lögreglan hóf handtökur 11.000 grunaða eiturlyfjasala vegna morða á háttsettum embættismönnum og forsetaframbjóðanda. * [[1990]] - [[Leonard Bernstein]] stjórnaði sínum síðustu tónleikum með [[Sinfóníuhljómsveit Boston]]. * [[1991]] - [[Ágústvaldaránið]] í Sovétríkjunum: Átta sovéskir embættismenn og herforingjar rændu [[Mikhaíl Gorbatsjev]]. [[Boris Jeltsín]] hélt fræga ræðu ofan af skriðdreka við þinghúsið í Moskvu. * [[1993]] - Veiðar íslenskra togara hófust í [[Smugan (hafsvæði)|Smugunni]] svonefndu, sem er hafsvæði á milli fiskveiðilögsagna Noregs og Rússlands. Áður höfðu Færeyingar veitt þar undir hentifána. * [[1993]] - [[Shimon Peres]], utanríkisráðherra Ísraels, kom í opinbera heimsókn til Íslands. * [[1996]] - [[Netscape Navigator]] 3.0 kom út. Þetta var fyrsti vafrinn með innbyggðan [[JavaScript]]-túlk. * [[1999]] - Tugþúsundir mótmælenda í [[Belgrad]] kröfðust þess að [[Slobodan Milošević]] segði af sér sem forseti Júgóslavíu. * [[2002]] - [[Téténía|Téténskir]] skæruliðar skutu niður rússneska þyrlu við [[Kankala]]. 118 hermenn létust. * [[2003]] - [[Bílasprengja]] sprakk í hverfi [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] í [[Bagdad]] með þeim afleiðingum að 22 létust, þar á meðal sérstakur sendimaður Sþ í Írak, [[Sergio Vieira de Mello]]. <onlyinclude> * [[2003]] - 23 létust og 100 særðust þegar sjálfsmorðssprengjumaður á vegum [[Hamas]] gerði árás á strætisvagn í [[Jerúsalem]]. * [[2008]] - [[Rauðhumla]] sást í fyrsta sinn á Íslandi. * [[2010]] - Síðustu bandarísku bardagasveitirnar yfirgáfu [[Írak]] en um 50.000 hermenn voru áfram í landinu. * [[2020]] – Malíski herinn framdi valdarán gegn forsetanum [[Ibrahim Boubacar Keïta]]. * [[2022]] - Þing Svartfjallalands samþykkti vantraust á ríkisstjórn [[Dritan Abazović]] eftir umdeilt samkomulag sem hann gerði við [[Serbneska rétttrúnaðarkirkjan|Serbnesku rétttrúnaðarkirkjuna]].</onlyinclude> == Fædd == * [[232]] - [[Probus]], Rómarkeisari (d. [[282]]). * [[1596]] - [[Elísabet Stuart]], dóttir [[Jakob 1. Englandskonungur|Jakobs 1. Englandskonungs]], síðar kjörfurstaynja í Pfals og drottning Bæheims (d. [[1662]]). * [[1631]] - [[John Dryden]], enskur rithöfundur (d. [[1700]]). * [[1689]] - [[Samuel Richardson]], enskur rithöfundur (d. [[1761]]). * [[1741]] - [[Árni Þórarinsson (biskup)|Árni Þórarinsson]], Hólabiskup (d. [[1787]]). * [[1750]] - [[Johann Galletti]], þýskur sagnfræðingur (d. [[1828]]). * [[1826]] - [[Helgi Hálfdanarson (sálmaskáld)|Helgi Hálfdanarson]], sálmaskáld (d. [[1894]]). * [[1844]] - [[Kristian Kaalund]], danskur textafræðingur (d. [[1919]]). * [[1871]] - [[Orville Wright]], flugvélasmiður (d. [[1948]]). * [[1883]] - [[Axel Pehrsson-Bramstorp]], sænskur stjórnmálamaður (d. [[1954]]). * [[1893]] - [[Inge Krokann]], norskur rithöfundur (d. [[1962]]). * [[1896]] - [[Sigurður Jónasson]], íslenskur stjórnmála- og athafnamaður (d. [[1965]]). * [[1900]] - [[Gilbert Ryle]], breskur heimspekingur (d. [[1976]]). * [[1902]] - [[Ogden Nash]], bandarískt ljóðskáld (d. [[1971]]). * [[1921]] - [[Eugene Wesley Roddenberry]], bandarískur handritshöfundur (d. [[1991]]). * [[1942]] - [[Fred Thompson]], bandarískur stjórnmálamaður (d. [[2015]]). * [[1943]] - [[Þór Whitehead]], íslenskur sagnfræðingur. * [[1944]] - [[Stew Johnson]], bandarískur körfuknattleiksmaður. * [[1946]] - [[Bill Clinton]], 42. forseti Bandaríkjanna. * [[1951]] - [[Árni Pétur Guðjónsson]], íslenskur leikari. * [[1951]] - [[Jean-Luc Mélenchon]], franskur stjórnmálamaður. * [[1952]] - [[Kristinn H. Gunnarsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1965]] - [[Kyra Sedgwick]], bandarísk leikkona. * [[1969]] - [[Matthew Perry]], kanadískur leikari (d. [[2023]]). * [[1971]] - [[Steinar Þór Guðgeirsson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[1973]] - [[Andrea Ferro]], ítalskur söngvari. * [[1973]] - [[Mette-Marit Noregsdrottning]]. * [[1979]] - [[Gintautas Paluckas]], litáískur stjórnmálamaður. * [[1986]] - [[Christina Perri]], bandarísk söngkona. * [[1987]] - [[Nico Hülkenberg]], þýskur ökuþór. * [[1989]] - [[Sara Nuru]], þýsk fyrirsæta. * [[2001]] - [[Guðjón Ernir Hrafnkelsson]], íslenskur knattspyrnumaður. == Dáin == * [[14]] - [[Ágústus]], Rómarkeisari (f. [[63 f.Kr.]]). * [[440]] - [[Sixtus 3.]] páfi. * [[498]] - [[Anastasíus 2.]] páfi. * [[1186]] - [[Geoffrey 2. hertogi af Bretagne]] (f. [[1158]]). * [[1506]] - [[Alexander Jagiellon]] Póllandskonungur (f. [[1461]]). * [[1580]] - [[Andrea Palladio]], ítalskur arkitekt (f. [[1508]]). * [[1662]] - [[Blaise Pascal]], franskur stærðfræðingur, eðlisfræðingur og heimspekingur (f. [[1623]]). * [[1891]] - [[Gestur Pálsson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1852]]). * [[1925]] - [[Sigurður Kristófer Pétursson]], íslenskur fræðimaður (f. [[1882]]). * [[1936]] - [[Federico García Lorca]], spænskt skáld (f. [[1898]]). * [[1954]] - [[Alcide De Gasperi]], ítalskur stjórnmálamaður (f. [[1881]]). * [[1967]] - [[Hugo Gernsback]], bandarískur útgefandi (f. [[1884]]). * [[1977]] - [[Groucho Marx]], bandarískur leikari (f. [[1890]]). * [[1994]] - [[Linus Pauling]], bandarískur efnafræðingur (f. [[1901]]). * [[2007]] - [[Shitsu Nakano]], langlífur Japani (f. [[1894]]). * [[2008]] - [[Levy Mwanawasa]], forseti Sambiu (f. [[1948]]). * [[2012]] - [[Tony Scott]], breskur kvikmyndaleikstjóri (f. [[1944]]). * [[2021]] - [[Raoul Cauvin]], belgískur myndasöguhöfundur (f. [[1938]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] 63oyxuw8sc0tc1d1qmwhrwpj9b3t0ho 0 2608 1978433 1976288 2026-09-11T14:49:19Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978433 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''21. ágúst''' er 233. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (234. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 132 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[672]] - [[Kōbun]] Japanskeisari framdi sjálfsmorð og frændi hans, [[Temmu]], tók við embættinu. * [[1011]] - [[Njáll Þorgeirsson]] og heimilisfólk hans á [[Bergþórshvoll|Bergþórshvoli]] í [[Landeyjar|Landeyjum]] var [[Njálsbrenna|brennt inni]] í hefndarskyni af [[Brennu-Flosi|Flosa Þórðarsyni]] og mönnum hans. [[Kári Sölmundarson]] komst lífs af úr brennunni. * [[1157]] - [[Sancho 3. Kastilíukonungur|Sancho 3.]] og [[Ferdínand 2., konungur León|Ferdínand 2.]], synir [[Alfons 7. Kastilíukonungur|Alfons 7.]] Kastilíukonungs, skiptu ríkinu á milli sín við lát hans. * [[1238]] - [[Örlygsstaðabardagi]] átti sér stað í Skagafirði. * [[1400]] - [[Owain Glyndŵr]] var lýstur prins af Wales af fylgismönnum sínum og hóf árásir á virki Englendinga í Norðaustur-Wales. * [[1439]] - [[Eiríkur af Pommern]] var settur af embætti í Svíþjóð. * [[1604]] - Fyrstu íbúarnir komu til [[Gautaborg]]ar. * [[1642]] - [[Enska borgarastyrjöldin]]: Fyrsta [[orrustan við Lostwithiel]]. * [[1680]] - [[Púeblóuppreisnin]]: Púeblóindíánar hertóku Santa Fe. * [[1791]] – [[Haítíska byltingin]] braust út. * [[1797]] - [[Sveinn Pálsson (f. 1762)|Sveinn Pálsson]] gekk á Heklu í annað sinn. * [[1810]] - Sænska þingið kaus franska marskálkinn Jean-Baptiste Bernadotte (síðar [[Karl 14. Jóhann]]) krónprins Svíþjóðar. * [[1821]] - [[Jarviseyja]] var uppgötvuð af breska skipinu ''Eliza Francis'' í eigu Jarvis-bræðra. * [[1897]] - Þýski efnafræðingurinn [[Felix Hoffmann]] bjó til [[heróín]] í fyrsta sinn. Fyrr í sama mánuði hafði honum tekist að búa til [[aspirín]] í stöðugu formi og fékk einkaleyfi á því en umdeilt er þó hvort hann var fyrstur til þess. * [[1905]] - Lagning [[Ritsími|ritsíma]] til Íslands og símalínu frá Austfjörðum til Akureyrar og Reykjavíkur var samþykkt á Alþingi. * [[1932]] - Vígð var 170 metra löng brú á [[Þverá]] í Rangárvallasýslu að viðstöddu fjölmenni. * [[1942]] - Vélbáturinn ''[[Skaftfellingur]]'' með sjö manna áhöfn bjargaði 52 Þjóðverjum af sökkvandi kafbát undan Bretlandsströndum. * [[1958]] - [[Friðrik Ólafsson]], skákmaður, varð stórmeistari, 24 ára gamall. * [[1971]] - Fyrsta [[Alþjóðlegu fornsagnaþingin|Alþjóðlega fornsagnaþingið]] var haldið í [[Edinborg]] í [[Skotland]]i. * [[1973]] - [[Ásgeir Sigurvinsson]], átján ára gamall knattspyrnumaður úr Vestmannaeyjum, hóf atvinnumannsferil sinn með belgíska liðinu [[Standard Liege]]. * [[1984]] - Hálf milljón manna mótmælti stjórn [[Ferdinand Marcos]] í Manila á Filippseyjum. * [[1986]] - [[Nyosslysið]] varð í Kamerún. Mikið magn koltvísýrings gaus úr vatninu með þeim afleiðingum að 2000 manns létust í allt að 25&nbsp;km fjarlægð. * [[1988]] - Stuðlabergsdrangur var reistur í [[Skagafjörður|Skagafirði]] til minningar um [[Örlygsstaðabardagi|Örlygsstaðabardaga]] er 750 [[ár]] voru liðin frá atburðinum. * [[1988]] - Hundruðir létu lífið í [[Jarðskjálftinn í Nepal 1988|jarðskjálfta]] við landamæri Nepals og Indlands. * [[1990]] - [[Fyrsta borgarastyrjöldin í Líberíu]]: Nágrannaríkin Gambía, Gínea, Gana, Nígería og Síerra Leóne sendu friðargæslulið til Líberíu. * [[1991]] - [[Lettland]] lýsti yfir sjálfstæði frá Sovétríkjunum. * [[1992]] - Umsátrið um [[Ruby Ridge]] hófst í Idaho í Bandaríkjunum. * [[1993]] - [[NASA]] missti sambandið við könnunarfarið ''[[Mars Observer]]'' þremur dögum áður en það átti að fara á braut um Mars. * [[1996]] - Fyrrum forseti Suður-Afríku, [[F. W. de Klerk]], baðst formlega afsökunar á glæpum stjórnarinnar á [[Apartheid]]-tímanum. * [[1997]] - Þriðja breiðskífa [[Oasis]], ''[[Be Here Now]]'', kom út. * [[1998]] - Ferjufyrirtækið [[Scandlines]] varð til við sameiningu ferjudeildar dönsku járnbrautanna og þýsks ferjufyrirtækis. <onlyinclude> * [[2003]] - [[Ísraelsher]] myrti næstráðanda Hamassamtakanna, [[Ismail Abu Shanab]], í hefndarskyni fyrir sprengjutilræðið tveimur dögum fyrr. * [[2008]] - [[Hanna Birna Kristjánsdóttir]] tók við af Ólafi F. Magnússyni sem borgarstjóri Reykjavíkur. * [[2010]] - Sporvagnalínan [[Spårväg City]] var opnuð í Stokkhólmi. * [[2013]] - 1.429 létust þegar Sýrlandsher gerði [[Efnavopnaárásin á Ghouta|efnavopnaárás]] á borgina [[Ghouta]]. * [[2017]] - [[Sólmyrkvi]] sást frá [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. * [[2019]] - [[Skógareldarnir í Amasón 2019]]: [[Brasilíska geimferðastofnunin]] sagði frá metfjölda skógarelda í Amasónfrumskóginum. * [[2019]] - [[Giuseppe Conte]], forsætisráðherra Ítalíu, sagði af sér til að forðast vantraust.</onlyinclude> == Fædd == * [[1165]] - [[Filippus 2. Frakkakonungur]] (d. [[1223]]). * [[1765]] - [[Vilhjálmur 4. Bretakonungur]] (d. [[1837]]). * [[1789]] - [[Augustin Louis Cauchy]], franskur stærðfræðingur (d. [[1857]]). * [[1818]] - [[Sigríður Bogadóttir]], íslenskt leikskáld (d. [[1903]]). * [[1821]] - [[Louis Vuitton]], franskur tískuhönnuður (d. [[1892]]). * [[1862]] - [[Emilio Salgari]], ítalskur rithöfundur (d. [[1911]]). * [[1864]] - [[Þorleifur Jónsson]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[1956]]). * [[1923]] - [[Shimon Peres]], ísraelskur stjórnmálamaður, forsætisráðherra og forseti Ísraels (d. [[2016]]). * [[1930]] - [[Margrét prinsessa, greifynjan af Snowdon|Margrét af Snowdon]] bresk prinsessa og samkvæmisljón (d. [[2002]]). * [[1938]] - [[Kenny Rogers]], bandarískur sveitasöngvari (d. [[2020]]). * [[1940]] - [[Sigríður Eyþórsdóttir]], íslensk leikkona (d. [[2016]]). * [[1947]] - [[Mary Simon]], landstjóri Kanada. * [[1949]] - [[Theódór Júlíusson]], íslenskur leikari. * [[1951]] - [[Sigurður Á. Friðþjófsson]], íslenskur rithöfundur. * [[1961]] - [[Stephen Hillenburg]], bandarískur kvikari (d. [[2018]]). * [[1964]] - [[Logi Már Einarsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1967]] - [[Serj Tankian]], söngvari [[System of a Down]]. * [[1973]] - [[Sergey Brin]], einn af stofnendum [[Google]]. * [[1986]] - [[Usain Bolt]], jamaískur spretthlaupari. * [[1988]] - [[Robert Lewandowski]], pólskur knattspyrnumaður. * [[1989]] - [[Hayden Panettiere]], bandarisk leikkona. * [[1991]] - [[Kristján Pétur Andrésson]], íslenskur körfuknattleiksmaður. == Dáin == * [[1157]] - [[Alfons 7. Kastilíukonungur|Alfons 7.]], konungur Kastilíu (f. [[1105]]). * [[1614]] - [[Erzsébet Báthory]], ungversk greifynja og fjöldamorðingi (f. [[1560]]). * [[1720]] - [[Þórður Jónsson (prestur á Staðastað)|Þórður Jónsson]], íslenskur prestur (f. [[1672]]). * [[1762]] - Lafði [[Mary Wortley Montagu]], enskur rithöfundur (f. [[1689]]). * [[1913]] - [[Steingrímur Thorsteinsson]], íslenskur skólastjóri (f. [[1831]]). * [[1931]] - [[Þórður Tómasson (klausturprestur)|Þórður Tómasson]], skáld og þýðandi (f. [[1871]]). * [[1940]] - [[Lev Trotskíj]], rússneskur stjórnmálamaður (f. [[1879]]). * [[1943]] - [[Henrik Pontoppidan]], danskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1857]]). * [[1964]] - [[Palmiro Togliatti]], ítalskur stjórnmálamaður (f. [[1893]]). * [[1989]] - [[Hörður Tulinius]], íslenskur körfuknattleiksmaður (f. [[1936]]). * [[2005]] - [[Robert Moog]], hönnuður Moog-tóngervilsins (f. [[1934]]). * [[2018]] - [[Stefán Karl Stefánsson]], íslenskur leikari (f. [[1975]]). * [[2026]] - [[Steinn Ármann Magnússon]], íslenskur leikari (f. [[1694]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] iuxmzbjgcfnk7byd6vvbfbcvb7mc1pp 1978434 1978433 2026-09-11T14:49:42Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978434 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''21. ágúst''' er 233. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (234. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 132 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[672]] - [[Kōbun]] Japanskeisari framdi sjálfsmorð og frændi hans, [[Temmu]], tók við embættinu. * [[1011]] - [[Njáll Þorgeirsson]] og heimilisfólk hans á [[Bergþórshvoll|Bergþórshvoli]] í [[Landeyjar|Landeyjum]] var [[Njálsbrenna|brennt inni]] í hefndarskyni af [[Brennu-Flosi|Flosa Þórðarsyni]] og mönnum hans. [[Kári Sölmundarson]] komst lífs af úr brennunni. * [[1157]] - [[Sancho 3. Kastilíukonungur|Sancho 3.]] og [[Ferdínand 2., konungur León|Ferdínand 2.]], synir [[Alfons 7. Kastilíukonungur|Alfons 7.]] Kastilíukonungs, skiptu ríkinu á milli sín við lát hans. * [[1238]] - [[Örlygsstaðabardagi]] átti sér stað í Skagafirði. * [[1400]] - [[Owain Glyndŵr]] var lýstur prins af Wales af fylgismönnum sínum og hóf árásir á virki Englendinga í Norðaustur-Wales. * [[1439]] - [[Eiríkur af Pommern]] var settur af embætti í Svíþjóð. * [[1604]] - Fyrstu íbúarnir komu til [[Gautaborg]]ar. * [[1642]] - [[Enska borgarastyrjöldin]]: Fyrsta [[orrustan við Lostwithiel]]. * [[1680]] - [[Púeblóuppreisnin]]: Púeblóindíánar hertóku Santa Fe. * [[1791]] – [[Haítíska byltingin]] braust út. * [[1797]] - [[Sveinn Pálsson (f. 1762)|Sveinn Pálsson]] gekk á Heklu í annað sinn. * [[1810]] - Sænska þingið kaus franska marskálkinn Jean-Baptiste Bernadotte (síðar [[Karl 14. Jóhann]]) krónprins Svíþjóðar. * [[1821]] - [[Jarviseyja]] var uppgötvuð af breska skipinu ''Eliza Francis'' í eigu Jarvis-bræðra. * [[1897]] - Þýski efnafræðingurinn [[Felix Hoffmann]] bjó til [[heróín]] í fyrsta sinn. Fyrr í sama mánuði hafði honum tekist að búa til [[aspirín]] í stöðugu formi og fékk einkaleyfi á því en umdeilt er þó hvort hann var fyrstur til þess. * [[1905]] - Lagning [[Ritsími|ritsíma]] til Íslands og símalínu frá Austfjörðum til Akureyrar og Reykjavíkur var samþykkt á Alþingi. * [[1932]] - Vígð var 170 metra löng brú á [[Þverá]] í Rangárvallasýslu að viðstöddu fjölmenni. * [[1942]] - Vélbáturinn ''[[Skaftfellingur]]'' með sjö manna áhöfn bjargaði 52 Þjóðverjum af sökkvandi kafbát undan Bretlandsströndum. * [[1958]] - [[Friðrik Ólafsson]], skákmaður, varð stórmeistari, 24 ára gamall. * [[1971]] - Fyrsta [[Alþjóðlegu fornsagnaþingin|Alþjóðlega fornsagnaþingið]] var haldið í [[Edinborg]] í [[Skotland]]i. * [[1973]] - [[Ásgeir Sigurvinsson]], átján ára gamall knattspyrnumaður úr Vestmannaeyjum, hóf atvinnumannsferil sinn með belgíska liðinu [[Standard Liege]]. * [[1984]] - Hálf milljón manna mótmælti stjórn [[Ferdinand Marcos]] í Manila á Filippseyjum. * [[1986]] - [[Nyosslysið]] varð í Kamerún. Mikið magn koltvísýrings gaus úr vatninu með þeim afleiðingum að 2000 manns létust í allt að 25&nbsp;km fjarlægð. * [[1988]] - Stuðlabergsdrangur var reistur í [[Skagafjörður|Skagafirði]] til minningar um [[Örlygsstaðabardagi|Örlygsstaðabardaga]] er 750 [[ár]] voru liðin frá atburðinum. * [[1988]] - Hundruðir létu lífið í [[Jarðskjálftinn í Nepal 1988|jarðskjálfta]] við landamæri Nepals og Indlands. * [[1990]] - [[Fyrsta borgarastyrjöldin í Líberíu]]: Nágrannaríkin Gambía, Gínea, Gana, Nígería og Síerra Leóne sendu friðargæslulið til Líberíu. * [[1991]] - [[Lettland]] lýsti yfir sjálfstæði frá Sovétríkjunum. * [[1992]] - Umsátrið um [[Ruby Ridge]] hófst í Idaho í Bandaríkjunum. * [[1993]] - [[NASA]] missti sambandið við könnunarfarið ''[[Mars Observer]]'' þremur dögum áður en það átti að fara á braut um Mars. * [[1996]] - Fyrrum forseti Suður-Afríku, [[F. W. de Klerk]], baðst formlega afsökunar á glæpum stjórnarinnar á [[Apartheid]]-tímanum. * [[1997]] - Þriðja breiðskífa [[Oasis]], ''[[Be Here Now]]'', kom út. * [[1998]] - Ferjufyrirtækið [[Scandlines]] varð til við sameiningu ferjudeildar dönsku járnbrautanna og þýsks ferjufyrirtækis. <onlyinclude> * [[2003]] - [[Ísraelsher]] myrti næstráðanda Hamassamtakanna, [[Ismail Abu Shanab]], í hefndarskyni fyrir sprengjutilræðið tveimur dögum fyrr. * [[2008]] - [[Hanna Birna Kristjánsdóttir]] tók við af Ólafi F. Magnússyni sem borgarstjóri Reykjavíkur. * [[2010]] - Sporvagnalínan [[Spårväg City]] var opnuð í Stokkhólmi. * [[2013]] - 1.429 létust þegar Sýrlandsher gerði [[Efnavopnaárásin á Ghouta|efnavopnaárás]] á borgina [[Ghouta]]. * [[2017]] - [[Sólmyrkvi]] sást frá [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. * [[2019]] - [[Skógareldarnir í Amasón 2019]]: [[Brasilíska geimferðastofnunin]] sagði frá metfjölda skógarelda í Amasónfrumskóginum. * [[2019]] - [[Giuseppe Conte]], forsætisráðherra Ítalíu, sagði af sér til að forðast vantraust.</onlyinclude> == Fædd == * [[1165]] - [[Filippus 2. Frakkakonungur]] (d. [[1223]]). * [[1765]] - [[Vilhjálmur 4. Bretakonungur]] (d. [[1837]]). * [[1789]] - [[Augustin Louis Cauchy]], franskur stærðfræðingur (d. [[1857]]). * [[1818]] - [[Sigríður Bogadóttir]], íslenskt leikskáld (d. [[1903]]). * [[1821]] - [[Louis Vuitton]], franskur tískuhönnuður (d. [[1892]]). * [[1862]] - [[Emilio Salgari]], ítalskur rithöfundur (d. [[1911]]). * [[1864]] - [[Þorleifur Jónsson]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[1956]]). * [[1923]] - [[Shimon Peres]], ísraelskur stjórnmálamaður, forsætisráðherra og forseti Ísraels (d. [[2016]]). * [[1930]] - [[Margrét prinsessa, greifynjan af Snowdon|Margrét af Snowdon]] bresk prinsessa og samkvæmisljón (d. [[2002]]). * [[1938]] - [[Kenny Rogers]], bandarískur sveitasöngvari (d. [[2020]]). * [[1940]] - [[Sigríður Eyþórsdóttir]], íslensk leikkona (d. [[2016]]). * [[1947]] - [[Mary Simon]], landstjóri Kanada. * [[1949]] - [[Theódór Júlíusson]], íslenskur leikari. * [[1951]] - [[Sigurður Á. Friðþjófsson]], íslenskur rithöfundur. * [[1961]] - [[Stephen Hillenburg]], bandarískur kvikari (d. [[2018]]). * [[1964]] - [[Logi Már Einarsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1967]] - [[Serj Tankian]], söngvari [[System of a Down]]. * [[1973]] - [[Sergey Brin]], einn af stofnendum [[Google]]. * [[1986]] - [[Usain Bolt]], jamaískur spretthlaupari. * [[1988]] - [[Robert Lewandowski]], pólskur knattspyrnumaður. * [[1989]] - [[Hayden Panettiere]], bandarisk leikkona (d. [[2026]]). * [[1991]] - [[Kristján Pétur Andrésson]], íslenskur körfuknattleiksmaður. == Dáin == * [[1157]] - [[Alfons 7. Kastilíukonungur|Alfons 7.]], konungur Kastilíu (f. [[1105]]). * [[1614]] - [[Erzsébet Báthory]], ungversk greifynja og fjöldamorðingi (f. [[1560]]). * [[1720]] - [[Þórður Jónsson (prestur á Staðastað)|Þórður Jónsson]], íslenskur prestur (f. [[1672]]). * [[1762]] - Lafði [[Mary Wortley Montagu]], enskur rithöfundur (f. [[1689]]). * [[1913]] - [[Steingrímur Thorsteinsson]], íslenskur skólastjóri (f. [[1831]]). * [[1931]] - [[Þórður Tómasson (klausturprestur)|Þórður Tómasson]], skáld og þýðandi (f. [[1871]]). * [[1940]] - [[Lev Trotskíj]], rússneskur stjórnmálamaður (f. [[1879]]). * [[1943]] - [[Henrik Pontoppidan]], danskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1857]]). * [[1964]] - [[Palmiro Togliatti]], ítalskur stjórnmálamaður (f. [[1893]]). * [[1989]] - [[Hörður Tulinius]], íslenskur körfuknattleiksmaður (f. [[1936]]). * [[2005]] - [[Robert Moog]], hönnuður Moog-tóngervilsins (f. [[1934]]). * [[2018]] - [[Stefán Karl Stefánsson]], íslenskur leikari (f. [[1975]]). * [[2026]] - [[Steinn Ármann Magnússon]], íslenskur leikari (f. [[1694]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] 0cbzrvn54fqanyphg47lp8nkg3krdro 0 2609 1978432 1823432 2026-09-11T14:48:56Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978432 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''22. ágúst''' er 234. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (235. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 131 dagur er eftir af árinu. == Atburðir == * [[1432]] - [[Eiríkur af Pommern]] samdi um vopnahlé við [[Hansasambandið]] og [[Holtsetaland]]. * [[1485]] - [[Ríkharður 3. Englandskonungur]] féll í [[Bardaginn við Bosworth|bardaganum við Bosworth]]. * [[1485]] - [[Hinrik 7.]] varð Englandskonungur. * [[1552]] - [[Gústaf Vasa]] Svíakonungur giftist þriðju konu sinni, [[Katarina Stenbock|Katarinu Stenbock]]. Hann var 40 árum eldri og sænskir klerkar mótmæltu hjónabandinu, bæði vegna aldursmunarins og ekki síður vegna þess að Katarina var systurdóttir annarrar konu konungsins. * [[1553]] - [[John Dudley, hertogi af Norðymbralandi|Hertoginn af Norðymbralandi]], helsti stuðningsmaður Lafði Jane Grey, var tekinn af lífi. * [[1567]] - [[Áttatíu ára stríðið]]: „Járnhertoginn“ [[Fernando Álvarez de Toledo]] kom til Brussel. * [[1642]] - [[Enska borgarastríðið]]: [[Karl 1. Englandskonungur]] hóf liðsafnað í Nottingham. * [[1809]] - [[Jörundur hundadagakonungur]] var handtekinn og þar með var valdasetu hans á [[Ísland]]i lokið. * [[1848]] - [[Bandaríkin]] innlimuðu [[Nýja Mexíkó|Nýju Mexíkó]]. * [[1910]] - [[Japan]]ar innlimuðu [[Kórea (land)|Kóreu]]. * [[1916]] - Fyrsta lestarslysið varð á [[Ísland]]i þegar telpa varð fyrir lest við [[Reykjavíkurhöfn]]. * [[1922]] - [[Íslandsmet]] var sett í 5000 metra hlaupi er [[Jón Kaldal]] hljóp vegalengdina á 15 mín. og 23 sek. Metið stóð í þrjátíu ár. * [[1926]] - [[Helgi Hálfdanarson (sálmaskáld)|Helgi Hálfdanarson]] sálmaskáld hefði orðið hundrað ára og var þess minnst í kirkjum Íslands. * [[1943]] - Um 800 [[marsvín]] rak á land við [[Búlandshöfði|Búlandshöfða]] á [[Snæfellsnes]]i. * [[1978]] - [[Sandínistar]] hertóku þinghúsið í Níkaragva. * [[1981]] - Á [[Staðastaður|Staðastað]] á [[Snæfellsnes]]i var afhjúpaður minnisvarði um [[Ari fróði Þorgilsson|Ara fróða Þorgilsson]]. <onlyinclude> * [[1991]] - [[Ísland]] varð fyrst ríkja til að viðurkenna sjálfstæði Eystrasaltsríkjanna þriggja. * [[1992]] - Á [[Egilsstaðir|Egilsstöðum]] lauk vestnorrænu kvennaþingi með því að hlaðin var [[varða]] úr [[grjót]]i frá [[Grænland]]i, [[Færeyjar|Færeyjum]] og [[Ísland]]i. * [[1993]] - [[Kristján Helgason]] varð heimsmeistari í [[snóker]] í flokki 21 árs og yngri á móti sem haldið var í Reykjavík. Hann var þá aðeins nítján ára gamall. * [[2004]] - Tveir vopnaðir ræningjar stálu málverkunum ''[[Ópið]]'' og ''[[Madonna (Munch)|Madonna]]'' eftir [[Edvard Munch]] frá [[Munch-safnið|Munch-safninu]] í Osló. * [[2006]] - Farþegaflugvél [[Pulkovo Airlines]] hrapaði í [[Úkraína|Úkraínu]]. 171 lét lífið, þar af 45 börn. * [[2007]] - [[Menntaskóli Borgarfjarðar]] var settur í fyrsta sinn. * [[2008]] - Ísland sigraði [[Spánn|Spán]] í undanúrslitum [[Ólympíuleikar|Ólympíuleikanna]] í handknattleik karla 36-30 og mætti því [[Frakkland|Frökkum]] í úrslitaleik um gullið. * [[2010]] - Námaverkamenn í [[San José-námuslysið|San José-námunni]] í Chile fundust í neyðarathvarfi á 700 metra dýpi og voru allir á lífi. Björgun þeirra tók 69 daga. * [[2011]] - [[Fellibylurinn Írena (2011)|Fellibylurinn Írena]] hóf að myndast við Púertó Ríkó. * [[2013]] - Fyrsta útgáfa ''[[Kjarninn|Kjarnans]]'', stafræns fréttatímarits kom út.</onlyinclude> == Fædd == * [[1601]] - [[Georges de Scudéry]], franskur rithöfundur (d. [[1667]]). * [[1647]] - [[Denis Papin]], franskur uppfinningamaður (d. [[1712]]). * [[1724]] - [[Jens Schielderup Sneedorff]], danskur rithöfundur og upplýsingarfrömuður (d. [[1764]]). * [[1862]] - [[Claude Debussy]], franskt tónskáld (d. [[1918]]). * [[1887]] - [[Lutz Schwerin von Krosigk]], þýskur stjórnmálamaður (d. [[1977]]). * [[1892]] - [[Nína Sæmundsson]], íslenskur myndhöggvari (d. [[1965]]) * [[1902]] - [[Leni Riefenstahl]], þýskur kvikmyndaleikstjóri (d. [[2003]]). * [[1904]] - [[Deng Xiaoping]], leiðtogi Alþýðulýðveldisins Kína (d. [[1997]]). * [[1917]] - [[Selma Jónsdóttir]], íslenskur listfræðingur (d. [[1987]]). * [[1920]] - [[Ray Bradbury]], bandarískur rithöfundur (d. [[2012]]). * [[1928]] - [[Karlheinz Stockhausen]], þýskt tónskáld (d. [[2007]]). * [[1935]] - [[Árni Bergmann]], íslenskur rithöfundur. * [[1940]] - [[Jón Kr. Ólafsson]], söngvari á Bíldudal. * [[1949]] - [[Þórarinn Eldjárn]], íslenskur rithöfundur. * [[1958]] - [[Paolo Macchiarini]], ítalskur læknir. * [[1960]] - [[Regina Taylor]], bandarísk leikkona. * [[1961]] - [[Thomas Hoeren]], þýskur lögfræðingur. * [[1976]] - [[Lárus Sigurður Lárusson]], íslenskur lögfræðingur. * [[1977]] - [[Heiðar Helguson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[1977]] - [[Katrín Oddsdóttir]], íslenskur lögfræðingur. * [[1980]] - [[Aya Sumika]], bandarísk leikkona. * [[1995]] - [[Dua Lipa]], bresk-albönsk söngkona. == Dáin == * [[1188]] - [[Ferdínand 2., konungur Leon|Ferdínand 2.]], konungur Leon (f. [[1137]]). * [[1241]] - [[Gregoríux 9.]] páfi. * [[1280]] - [[Nikulás 3. páfi]] (f. [[1218]]). * [[1350]] - [[Filippus 6. Frakkakonungur|Filippus 6.]] Frakkakonungur (f. [[1293]]). * [[1358]] - [[Ísabella af Frakklandi, Englandsdrottning|Ísabella af Frakklandi]], drottning [[Játvarður 2.|Játvarðar 2.]] Englandskonungs (f. [[1295]]). * [[1607]] - [[Bartholomew Gosnold]], enskur landkönnuður og sjóræningi (f. [[1572]]). * [[1652]] - [[Jacob De la Gardie]], sænskur hermaður (f. [[1583]]). * [[1822]] - [[Carl Pontoppidan]], norskur kaupmaður (f. [[1748]]). * [[1861]] - [[Xianfeng]], keisari Kína (f. [[1831]]). * [[1903]] - [[Robert Gascoyne-Cecil, markgreifi af Salisbury]], breskur stjórnmálamaður (f. [[1830]]). * [[1922]] - [[Michael Collins (byltingarleiðtogi)|Michael Collins]], írskur byltingarleiðtogi (f. [[1890]]). * [[1958]] - [[Roger Martin du Gard]], franskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1881]]). * [[1970]] - [[Vladimír Propp]], rússneskur þjóðfræðingur (f. [[1895]]). * [[1972]] - [[Ángel Romano]] úrúgvæskur knattspyrnumaður (f. 1893). * [[1975]] - [[Guðrún frá Lundi]], íslenskur rithöfundur (f. [[1887]]). * [[1976]] - [[Juscelino Kubitschek]], brasilískur stjórnmálamaður (f. [[1902]]). * [[1978]] - [[Jomo Kenyatta]], fyrsti forseti Keníu (f. í kringum [[1897]]). * [[1987]] - [[Arne Brustad]], norskur knattspyrnumaður (f. [[1912]]). * [[1997]] - [[Matti Sippala]], finnskur spjótkastari (f. [[1908]]). * [[2011]] - [[Gunnar Dal]], íslenskur rithöfundur (f. [[1923]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] caaqxurgw2h9bjzwzo8onrpq3on1hk1 0 2610 1978431 1910580 2026-09-11T14:48:31Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978431 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''23. ágúst''' er 235. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (236. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 130 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[79]] - Eldgos hófst í [[Vesúvíus]]i á Ítalíu. Í því gosi grófust borgirnar [[Pompeii]] og [[Herculaneum]] undir ösku og vikur. * [[476]] - [[Ódóvakar]], germanskur hershöfðingi, er hylltur sem ''rex Italiae'' (konungur Ítalíu) af hermönnum sínum. Ódóvakar heldur völdum yfir Ítalíu til ársins [[493]]. * [[1387]] - [[Margrét Valdimarsdóttir mikla]] varð [[ríkisstjóri]] yfir [[Noregur|Noregi]] og [[Danmörk]]u við lát sonar síns, [[Ólafur 4. Hákonarson|Ólafs 4.]]. * [[1572]] - [[Bartólómeusarvígin]]: [[Húgenottar]] voru drepnir þúsundum saman í París og víðar um Frakkland. * [[1521]] - [[Gústaf Vasa]] varð ríkisstjóri í Svíþjóð og Kristján 2. var sviptur konungstign. * [[1524]] - [[Ríkisráð Noregs]] samþykkti að taka [[Friðrik 1. Danakonungur|Friðrik 1.]] til konungs yfir Noregi (og Íslandi) og hafnaði um leið [[Karl Knútsson Bonde|Karli Knútssyni]], sem tekinn hafði verið til konungs árið áður. * [[1614]] - [[Groningenháskóli]] var stofnaður í Hollandi. * [[1628]] - [[John Felton]] myrti [[Buckingham hertogi|Buckingham hertoga]]. * [[1906]] - Fyrsta [[ritsími|símskeyti]]ð barst til Íslands frá Færeyjum. * [[1910]] - Fyrsta íslenska hljómplatan kom út. Það var [[Pétur Á. Jónsson]] sem söng „Dalvísur“ eftir [[Jónas Hallgrímsson]]. * [[1914]] - [[Fyrri heimsstyrjöldin]]: [[Japan]] sagði [[Þýskaland]]i stríði á hendur. * [[1939]] - [[Molotov-Ribbentrop-samkomulagið]] milli Þjóðverja og Sovétríkjanna var undirritað. * [[1942]] - [[Síðari heimsstyrjöldin]]: [[Orrustan um Stalíngrad]] hófst. * [[1946]] - [[Gunnar Huseby]] setti [[Evrópa|Evrópumet]] í [[kúluvarp]]i í [[Osló]]. * [[1954]] - Við fornleifauppgröft í [[Skálholt]]i fannst steinkista [[Páll Jónsson (biskup)|Páls biskups Jónssonar]], sem lést [[1211]]. * [[1959]] - Stytta af [[Jón Arason|Jóni Arasyni]] biskupi eftir [[Guðmundur Einarsson|Guðmund Einarsson]] frá Miðdal var afhjúpuð á [[Munkaþverá í Eyjafirði]], en þar lærði Jón til prests. * [[1966]] - 82 skip fengu samtals 16.116 lestir af [[síld]] á [[Íslandsmið]]um og var það metafli á einum degi. * [[1967]] - Frægur [[1967 Danmörk á móti Íslandi|knattspyrnuleikur]] milli landsliða Íslendinga og Dana fór fram á [[Parken|Idrætsparken]] í Kaupmannahöfn. Danir sigruðu 14:2. * [[1973]] - [[Bankaránið á Norrmalmstorgi]] átti sér stað í Stokkhólmi. * [[1975]] - Skæruliðar [[Pathet Lao]] fóru sigurför inn í höfuðborg Laos og komu á kommúnistastjórn í landinu. * [[1985]] - Fjöldahandtökur fóru fram í [[Soweto]] í Suður-Afríku eftir mótmæli gegn stjórn hvíta minnihlutans. * [[1989]] - Íbúar [[Eistland]]s, [[Lettland]]s og [[Litáen]]s mynduðu 600 km langa mennska keðju og kröfðust frelsis og sjálfstæðis. * [[1991]] - [[Armenía]] lýsti yfir sjálfstæði frá [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]]. * [[1996]] - [[Osama bin Laden]] skrifaði yfirlýsingu um heilagt stríð gegn herliði Bandaríkjanna í Sádí-Arabíu. * [[2000]] - Kaþólski presturinn [[John Anthony Kaiser]] var myrtur í Kenýa. <onlyinclude> * [[2006]] - Austurríska stúlkan [[Natascha Kampusch]] slapp úr haldi mannræningja eftir átta ára innilokun í kjallara hans. Mannræninginn, [[Wolfgang Priklopil]], framdi sjálfsmorð. * [[2006]] - [[FC København]] komst í [[Meistaradeild Evrópu]] með óvæntum 3-2-sigri á [[AFC Ajax Amsterdam]]. * [[2010]] - [[Gíslatakan í Manila 2010]]: Sjö létust þegar lögreglumaður í [[Manila]] rændi rútu með ferðafólki frá Hong Kong. * [[2020]] - Þýska knattspyrnuliðið [[Bayern München]] sigraði [[Meistaradeild Evrópu í knattspyrnu karla]] með 1-0 sigri á [[Paris Saint-Germain]]. * [[2023]] - [[Jevgeníj Prígozhín]] leiðtogi Wagner-hópsins og fyrrum samstarfmaður [[Vladimír Pútín|Vladimírs Pútíns]] lést í flugslysi í Rússlandi ásamt níu öðrum. * 2023 - Indverska geimfarið ''[[Chandrayaan-3]]'' lenti nálægt suðurpól tunglsins.</onlyinclude> == Fædd == * [[970]] - [[Ríkharður 2. af Normandí]] (d. [[1026]]). * [[1740]] - [[Ívan 4.]] Rússakeisari (d. [[1764]]). * [[1754]] - [[Loðvík 16.]], konungur Frakklands (d. [[1793]]). * [[1864]] - [[Elefþerios Venizelos]], forsætisráðherra Grikklands (d. [[1936]]). * [[1885]] - [[Þórir Bergsson]], íslenskur rithöfundur (d. [[1970]]). * [[1896]] - [[Jacques Rueff]], franskur hagfræðingur og ráðgjafi [[Charles de Gaulle|de Gaulles]], hershöfðingja og Frakklandsforseta (d. [[1978]]). * [[1911]] - [[Þráinn Sigurðsson]] knattspyrnuþjálfari og formaður [[Knattspyrnufélagið Fram|Knattspyrnufélagsins Fram]] (d. [[1986]]).96) * [[1912]] - [[Gene Kelly]], bandarískur dansari og leikari (d. [[1996]]). * [[1936]] - [[Henry Lee Lucas]], bandarískur fjöldamorðingi (d. [[2001]]). * [[1946]] - [[Jón Sigurðsson (f. 1946)|Jón Sigurðsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1954]] - [[Marc Vann]], bandarískur leikari. * [[1954]] - [[Halimah Yacob]], forseti Singapur. * [[1964]] - [[Stefán Jónsson (f. 1964)|Stefán Jónsson]], íslenskur leikari. * [[1970]] - [[River Phoenix]], bandarískur leikari (d. [[1993]]). * [[1970]] - [[Jay Mohr]], bandarískur leikari. * [[1974]] - [[Samantha Davies]], bresk siglingakona. * [[1978]] - [[Kobe Bryant]] bandarískur körfuknattleiksmaður (d. [[2020]]). * [[1979]] - [[Auður Lilja Erlingsdóttir]], íslensk stjórnmálakona. * [[1993]] - [[Geir Guðmundsson]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[2000]] - [[Vincent Müller]], þýskur knattspyrnumaður. == Dáin == * [[30 f.Kr.]] - [[Caesarion]], sonur Kleópötru (f. [[47 f.Kr.]]). * [[634]] - [[Abú Bakr]], arabískur kalífi (f. [[573]]). * [[1305]] - [[William Wallace]], skosk frelsishetja (líflátinn). * [[1387]] - [[Ólafur 4. Hákonarson]], konungur Danmerkur og Noregs (f. [[1370]]). * [[1628]] - [[George Villiers]], hertogi af Buckingham, enskur stjórnmálamaður (f. [[1592]]). * [[1806]] - [[Charles-Augustin de Coulomb]], franskur eðlisfræðingur (f. [[1736]]). * [[1926]] - [[Rudolph Valentino]], ítalsk-bandarískur leikari (f. [[1895]]). * [[1927]] - [[Nicola Sacco]], ítalsk-bandarískur anarkisti (f. [[1891]]). * [[1927]] - [[Bartolomeo Vanzetti]], ítalsk-bandarískur anarkisti (f. [[1888]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] hrkr438gp2yph1e205o8irre5s2e917 0 2611 1978430 1964242 2026-09-11T14:47:51Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978430 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''24. ágúst''' er 236. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (237. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 129 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[79]] - [[Vesúvíus]] gaus. Borgirnar [[Pompeii]], [[Herculaneum]] og [[Stabiae]] grófust í ösku. * [[367]] - [[Gratianus]] varð keisari Rómar. * [[1200]] - [[Jóhann landlausi]] Englandskonungur giftist [[Ísabella af Angoulême|Ísabellu af Angoulême]]. * [[1215]] - [[Innósentíus 3.]] páfi lýsti ''[[Magna Carta]]'' ógilt. * [[1349]] - [[Svarti dauði]] braust út í [[Pólland]]i. * [[1511]] - [[Afonso de Albuquerque]] hertók borgina [[Malakka]]. [[Malakkaskagi]]nn komst þá á vald [[Portúgal]]a. * [[1526]] - [[Søren Andersen Norby]] beið ósigur í sjóorrustu við danskar, sænskar og lýbskar flotadeildir undan strönd [[Blekinge]]. * [[1572]] - [[Bartólómeusarvígin]] í [[París]]: Kaþólikkar myrtu þúsundir [[húgenottar|húgenotta]] samkvæmt skipun [[Karl 9. Frakkakonungur|Karls 9.]]. * [[1608]] - Fyrsti opinberi fulltrúi [[Bretland]]s steig á land við [[Surat]] á [[Indland]]i. * [[1780]] - [[Loðvík 16.]] Frakkakonungur bannaði notkun [[pyntingar|pyntinga]] til að þvinga fram játningar. * [[1815]] - Ný stjórnarskrá var tekin upp fyrir [[Sameinað konungsríki Niðurlandanna]]. * [[1841]] - [[Bjarni Thorarensen]], amtmaður og skáld, lést 54 ára gamall. [[Jónas Hallgrímsson]] orti um hann erfiljóð sem hefst þannig: „Skjótt hefur sól brugðið sumri...“ * [[1853]] - Bandaríski kokkurinn [[George Crum]] fann upp [[kartöfluflögur]]. * [[1906]] - [[Ritsími]] á milli [[Skotland]]s og [[Ísland]]s um [[Hjaltland]] og [[Færeyjar]] var formlega tekinn í notkun og var sæsímastrengurinn 534 [[sjómíla|sjómílur]] á lengd. * [[1940]] - Þýska orrustuskipið ''[[Bismarck (skip)|Bismarck]]'' var tekið í notkun. * [[1944]] - [[Sveinn Björnsson]], [[forseti]] [[Ísland]]s, og [[Franklin D. Roosevelt]], forseti [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]], ræddust við í [[Hvíta húsið (Washington, D.C.)|Hvíta húsinu]] í [[Washington]], en Sveinn var í opinberri heimsókn í Bandaríkjunum. * [[1968]] - [[Norræna húsið]] í [[Reykjavík]] var vígt. Finnski arkitektinn [[Alvar Aalto]] teiknaði bygginguna. Norðmaðurinn [[Ivar Eskeland]] var ráðinn fyrsti forstöðumaður hússins. * [[1980]] - Fyrstu alþjóðlegu [[rallkeppni]] á [[Ísland]]i lauk eftir fimm daga keppni. * [[1983]] - Fjölmennur fundur í [[Reykjavík]], sem haldinn var í [[Sigtún (veitingahús)|veitingahúsinu Sigtúni]] af svokölluðum Sigtúnshópi, krafðist breytinga á húsnæðislánakerfinu. * [[1989]] - Eiturlyfjabarónar [[Kólumbía|Kólumbíu]] lýstu ríkisstjórn landsins stríði á hendur. * [[1989]] - Fyrsta einkarekna sjónvarpsstöð Indónesíu, [[RCTI]], hóf útsendingar. * [[1990]] - [[Armenía]] lýsti yfir sjálfstæði frá Sovétríkjunum. * [[1991]] - [[Úkraína]] lýsti yfir sjálfstæði frá [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]]. * [[1995]] - [[Microsoft]] gaf út stýrikerfið [[Windows 95]]. * [[1998]] - Fyrsta [[RFID]]-tækinu var komið fyrir í manneskju í Bretlandi. * [[2000]] - Leikjatölvan [[GameCube]] frá Nintendo var kynnt. * [[2002]] - Stýrikerfið [[Mac OS X Jaguar]] var kynnt. * [[2004]] - [[Flugvélaárásirnar í Rússlandi 2004]]: Sprengjur sprungu í tveimur rússneskum farþegavélum í innanlandsflugi með þeim afleiðingum að 90 létust. * [[2006]] - Á þingi [[Alþjóðasamband stjarnfræðinga|Alþjóðasambands stjarnfræðinga]] var samþykkt að telja [[Plútó (reikistjarna)|Plútó]] ekki lengur til reikistjarna sólkerfisins. * 2006 - Norðmaðurinn [[Fritz Moen]] var hreinsaður af ákæru um tvö morð. Hann hafði setið 18 og hálft ár í fangelsi fyrir morðin. * [[2008]] - [[Ísland]] vann silfurverðlaun í [[handbolti|handbolta]] á [[Sumarólympíuleikarnir 2008|Ólympíuleikunum í Peking]]. * 2008 - [[Danmarks Nationalbank]] tók yfir rekstur [[Roskilde Bank]]. * [[2010]] - [[Árásin á Hótel Muna]]: Liðsmenn [[al-Shabaab]] réðust á hótel í [[Mógadisjú]]. 32 létust í átökunum, þar á meðal 11 sómalskir þingmenn. * [[2012]] - Dómur var kveðinn upp yfir norska fjöldamorðingjanum [[Anders Behring Breivik]]. <onlyinclude> * [[2016]] - Öflugur [[Jarðskjálftarnir á Ítalíu 2016 og 2017|jarðskjálfti reið yfir Mið-Ítalíu]]. Um 300 fórust. * 2016 - [[Skjöldur Efrats-aðgerðin]]: Tyrkneskur her réðist á staði í norðvesturhluta Sýrlands. * [[2021]] - [[Sumarólympíuleikar fatlaðra 2021]] hófust í Tókýó í Japan. * [[2022]] - [[Árásin á lestarstöðina í Tsjapline]]: Rússar gerðu loftárásir á lestarstöð í Úkraínu með þeim afleiðingum að 25 almennir borgarar létust. * [[2023]] - Á fundi [[BRICS]]-landanna í Suður-Afríku var ákveðið að samþykkja aðild sex nýrra landa: [[Argentína|Argentínu]], [[Egyptaland]]s, [[Eþíópía|Eþíópíu]], [[Íran]]s, [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] og [[Sameinuðu arabísku furstadæmin|Sameinuðu arabísku furstadæmanna]]. Argentína dró síðar umsókn sína til baka. * [[2024]] - [[Ísrael]] og [[Hezbollah]] í Líbanon skiptust á hundruðum loftárása.</onlyinclude> == Fædd == * [[1113]] - [[Geoffrey Plantagenet]], greifi af Anjou (d. [[1151]]). * [[1198]] - [[Alexander 2. Skotakonungur]] (d. [[1249]]). * [[1358]] - [[Jóhann 1. Kastilíukonungur]] (d. [[1390]]). * [[1393]] - [[Arthúr 3. af Bretagne|Arthúr 3.]], hertogi af Bretagne (d. [[1458]]). * [[1552]] - [[Lavinia Fontana]], ítalskur listmálari (d. [[1614]]). * [[1597]] - [[Þorlákur Skúlason]], Hólabiskup (d. [[1656]]). * [[1635]] - [[Peder Schumacher Griffenfeld]], danskur stjórnmálamaður (d. [[1699]]). * [[1754]] - [[Stefán Þórarinsson]], íslenskur lögmaður (d. [[1823]]). * [[1850]] - [[Charles Garvice]], breskur rithöfundur (d. [[1920]]). * [[1865]] - [[Ferdinand 1. Rúmeníukonungur]] (d. [[1927]]). * [[1896]] - [[Jón Kaldal]], íslenskur ljósmyndari (d. [[1981]]). * [[1899]] - [[Jorge Luis Borges]], argentínskur rithöfundur og skáld (d. [[1986]]). * [[1918]] - [[Jenna Jensdóttir]], íslenskur rithöfundur (d. [[2016]]). * [[1922]] - [[Matthew Lipman]], bandarískur heimspekingur (d. [[2010]]). * [[1929]] - [[Yasser Arafat]], palestínskur byltingarleiðtogi (d. [[2004]]). * [[1938]] - [[Halldór Blöndal]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1942]] - [[Magnús Birgir Jónsson]], íslenskur búfræðingur. * [[1948]] - [[Alexander McCall Smith]], breskur rithöfundur. * 1948 - [[Sauli Niinistö]], finnskur stjórnmálamaður. * [[1955]] - [[Mike Huckabee]], bandarískur stjórnmálamaður. * [[1957]] - [[Stephen Fry]], breskur leikari. * [[1961]] - [[Stéphane Richard]], franskur athafnamaður. * [[1963]] - [[Yrsa Sigurðardóttir]], íslenskur rithöfundur. * [[1964]] - [[Svandís Svavarsdóttir]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1973]] - [[Carmine Giovinazzo]], bandarískur leikari. * [[1988]] - [[Rupert Grint]], breskur leikari. == Dáin == * [[79]] - [[Plinius eldri]], rómverskur rithöfundur (f. [[23]]). * [[1042]] - [[Mikael 5. Býsanskeisari]]. * [[1262]] - [[Skóga-Skeggi Njálsson]], bóndi í Skógum undir Eyjafjöllum. * [[1313]] - [[Hinrik 7. keisari|Hinrik 7.]], keisari hins Heilaga rómverska ríkis (f. [[1275]]). * [[1794]] - [[Björn Halldórsson]], prestur í Sauðlauksdal (f. [[1724]]). * [[1841]] - [[Bjarni Thorarensen]], amtmaður og skáld (f. [[1786]]). * [[1866]] - [[Adolph Tidemand]], norskur myndlistarmaður (f. [[1818]]). * [[1888]] - [[Rudolf Clausius]], þýskur eðlisfræðingur (f. [[1822]]). * [[1939]] - [[Ragnar E. Kvaran]], íslenskur prestur og rithöfundur (f. [[1894]]). * [[1943]] - [[Simone Weil]], franskur heimspekingur (f. [[1909]]). * [[1954]] - [[Getúlio Vargas]], brasilískur stjórnmmálamaður (f. [[1882]]). * [[1959]] - [[Kristín Jónsdóttir (listmálari)|Kristín Jónsdóttir]], íslensk myndlistarkona (f. [[1888]]). * [[1988]] - [[Leifur Muller]], íslenskur kaupmaður (f. [[1920]]). * [[2014]] - [[Richard Attenborough]], breskur leikari og kvikmyndaleikstjóri (f. [[1923]]). * [[2016]] - [[Walter Scheel]], þýskur stjórnmálamaður (f. [[1919]]). * [[2021]] - [[Charlie Watts]], enskur trommari (f. [[1941]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] nrov00w47o1jn6i9e6uyvpn2zn0dpzx 0 2612 1978429 1942514 2026-09-11T14:45:26Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978429 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''25. ágúst''' er 237. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (238. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 128 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[608]] - [[Bonifasíus 4.]] varð páfi. * [[1471]] - [[Sixtus 6.]] var kjörinn páfi. * [[1533]] - [[Karl V (HRR)|Karli 5.]] keisara var afhent [[Ágsborgarjátningin]]. * [[1609]] - [[Galileo Galilei]] sýndi nokkrum [[Feneyjar|feneyskum]] kaupmönnum [[stjörnukíkir|stjörnukíki]] sem hann notaði til að skoða [[tungl]] [[Júpíter]]s og afsanna þannig [[jarðmiðjukenningin|jarðmiðjukenninguna]]. * [[1685]] - [[Blóðugu réttarhöldin]] áttu sér stað í [[Bretland]]i þar sem þúsund fylgjendur Monmouths voru dæmdir til dauða eða útlegðar. * [[1699]] - [[Friðrik 4. Danakonungur|Friðrik 4.]] varð konungur Danmerkur. * [[1718]] - Borgin [[New Orleans]] stofnuð í [[Louisiana]]. * [[1768]] - [[James Cook]] lagði upp í sína fyrstu ferð til Kyrrahafsins. * [[1825]] - [[Úrúgvæ]] lýsti yfir sjálfstæði frá [[Brasilía|Brasilíu]]. * [[1895]] - Stofnað var Hið skagfirska kvenfélag, sem enn starfar en heitir nú [[Kvenfélag Sauðárkróks]]. * [[1902]] - [[Sighvatur Árnason]], sem orðið hefur elstur allra sitjandi [[Alþingismaður|þingmanna]], lét af þingmennsku og var þá 78 ára gamall. * [[1912]] - Þjóðernisflokkur [[Kína]], [[Kuomintang]], var stofnaður. * [[1939]] - Bretar og Frakkar gerðu bandalagssamning við [[Pólland]]. * [[1944]] - [[Síðari heimsstyrjöldin]]: [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|bandamenn]] frelsuðu [[París]]. * [[1960]] - [[Sumarólympíuleikarnir 1960|Sumarólympíuleikar]] voru settir í [[Róm]]. * [[1967]] - [[Marburgvírus]] var einangraður í fyrsta sinn eftir að tugir starfsmanna rannsóknarstofu í [[Marburg]] í Þýskalandi veiktust. * [[1970]] - [[Laxárdeilan]]: Stífla var sprengd í Miðkvísl í [[Laxá í Laxárdal (Þingeyjarsýslu)|Laxá í Suður-Þingeyjarsýslu]] í mótmælaskyni við stækkun [[Laxárvirkjun]]ar. * [[1976]] - [[Félag kartöflubænda á Suðurlandi]] var stofnað á Íslandi. * [[1976]] - [[Jacques Chirac]] sagði af sér embætti [[forsætisráðherra Frakklands]]. * [[1980]] - [[Microsoft]] kynnti sína útgáfu af [[Unix]], [[Xenix]]. * [[1985]] - 6500 konur tóku þátt þegar kvennahlaupið [[Tjejmilen]] var haldið í annað sinn í Stokkhólmi. * [[1989]] - ''[[Voyager 2]]'' flaug framhjá [[Neptúnus (reikistjarna)|Neptúnusi]]. * [[1991]] - [[Hvíta-Rússland]] lýsti yfir sjálfstæði frá [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]]. * [[1991]] - [[Linus Torvalds]] setti [[Linuxkjarninn|Linuxkjarnann]] inn á fréttahópinn comp.os.minix og bað um aðstoð við þróun hans. * [[1997]] - Síðasti leiðtogi Austur-Þýskalands, [[Egon Krenz]], var dæmdur í 6 og hálfs árs fangelsi vegna morða á fólki sem reyndi að komast yfir Berlínarmúrinn á tímum Kalda stríðsins. * [[2001]] - Bandaríska söngkonan [[Aaliyah]] og átta aðrir létust þegar yfirhlaðin flugvél þeirra hrapaði skömmu eftir flugtak frá Bahamaeyjum. * [[2001]] - [[Hákon krónprins]] Noregs gekk að eiga [[Mette-Marit af Noregi|Mette-Marit Tjessem Høiby]] í [[Oslóardómkirkja|Oslóardómkirkju]]. * [[2003]] - [[Spitzer-geimsjónaukinn|Spitzer-geimsjónaukanum]] var skotið á loft. * [[2003]] - 50 létust þegar tvær bílasprengjur sprungu í [[Mumbai]] á Indlandi. * [[2007]] - [[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] vígði Vodafonehöllina. Þetta var mikil hátíð komu skrúðgöngur frá hverfisskólunum Austurbæjarskóla, Hlíðaskóla og Háteigsskóla. <onlyinclude> * [[2011]] - [[Steve Jobs]] sagði af sér sem forstjóri Apple. * [[2012]] - Sprenging varð í [[Amuay-olíuhreinsistöðin]]ni í Venesúela með þeim afleiðingum að 55 fórust. * [[2017]] - Fellibylurinn [[Harvey (fellibylur)|Harvey]] olli miklu tjóni í [[Houston]] í Texas. * [[2023]] - Safnstjóri [[British Museum]], [[Hartwig Fischer]], sagði af sér eftir að upp komst að munir höfðu horfið úr geymslum safnsins um árabil. * 2023 - [[Heimsmeistarakeppni karla í körfubolta]] hófst í Indónesíu, Japan og Filippseyjum. * [[2024]] - Hópslys varð við íshelli á [[Breiðamerkurjökull|Breiðamerkurjökli]]. Einn ferðamaður lést og annar slasaðist alvarlega. * [[2025]] - Ísraelsher gerði árás á Nasser, síðasta starfandi spítalann á [[Gasa]]. Minnst 20 létust, þar á meðal alþjóðablaðamenn. [[Sameinuðu þjóðirnar]] staðfestu nokkrum dögum áður [[hungursneyð]] meira en 500.000 manns á Gasa.</onlyinclude> == Fædd == * [[1530]] - [[Ívan 4.]] Rússakeisari (d. [[1584]]). * [[1691]] - [[Alessandro Galilei]], ítalskur arkitekt (d. [[1736]]). * [[1785]] - [[Adam Wilhelm Moltke]], fyrsti forsætisráðherra Danmerkur (d. [[1864]]). * [[1786]] - [[Lúðvík 1. af Bæjaralandi|Loðvík 1.]], konungur Bæjaralands (d. [[1868]]). * [[1845]] - [[Lúðvík 2. af Bæjaralandi|Loðvík 2.]], konungur Bæjaralands (d. [[1886]]). * [[1871]] - [[Nils Edén]], sænskur stjórnmálamaður (d. [[1945]]). * [[1900]] - Sir [[Hans Adolf Krebs]], breskur lífefnafræðingur og nóbelsverðlaunahafi (d. [[1981]]). * [[1911]] - [[Võ Nguyên Giáp]], víetnamskur hershöfðingi (d. [[2013]]). * [[1912]] - [[Erich Honecker]], þýskur stjórnmálamaður (d. [[1994]]). * [[1919]] - [[George Wallace]], bandarískur stjórnmálamaður (d. [[1998]]). * [[1924]] - [[Hjálmar Ólafsson]], bæjarstjóri Kópavogs (d. [[1984]]). * [[1930]] - [[Sean Connery]], skoskur leikari. * [[1934]] - [[Zilda Arns]], brasilískur læknir (d. [[2010]]). * 1934 - [[Akbar Hashemi Rafsanjani]], íranskur stjórnmálamaður (d. [[2017]]). * [[1944]] - [[Geirlaugur Magnússon]], íslenskt ljóðskáld (d. [[2005]]). * [[1945]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], íslenskur tónlistarmaður. * [[1948]] - [[Tony Ramos]], brasilískur leikari og sjónvarpsmaður. * [[1949]] - [[Martin Amis]], enskur rithöfundur. * [[1949]] - [[Gene Simmons]], bandarískur bassaleikari. * [[1950]] - [[Óskar Guðmundsson]], íslenskur rithöfundur. * [[1953]] - [[Maurizio Malvestiti]], ítalskur biskup. * [[1954]] - [[Þórunn Valdimarsdóttir]], íslenskur rithöfundur. * [[1956]] - [[Stig Strand]], sænskur skíðamaður. * [[1958]] - [[Tim Burton]], bandarískur leikstjóri. * [[1960]] - [[Jonas Gahr Støre]], norskur stjórnmálamaður. * [[1963]] - [[Ævar Örn Jósepsson]], íslenskur rithöfundur. * [[1970]] - [[Claudia Schiffer]], þýsk fyrirsæta. * [[1971]] - [[Felix da Housecat]], bandarískur plötusnúður. * [[1975]] - [[Tinna Hrafnsdóttir]], íslensk leikkona. * [[1977]] - [[Jonathan Togo]], bandarískur leikari. * [[1987]] - [[Amy MacDonald (söngkona)|Amy MacDonald]], skosk söngkona. * [[1987]] - [[Blake Lively]], bandarísk leikkona. * [[1996]] - [[Brynjar Barkarson]], íslenskur tónlistarmaður. * [[2006]] - [[Andrea Kimi Antonelli]], ítalskur ökuþór. == Dáin == * [[79]]- [[Pliníus eldri]], rómverskur rithöfundur (f. [[23]]). * [[1270]] - [[Loðvík 9.]], Frakkakonungur (f. [[1215]]). * [[1482]] - [[Margrét af Anjou]], Englandsdrottning, kona [[Hinrik 6. Englandskonungur|Hinriks 6.]] (f. [[1429]]). * [[1636]] - [[Bhai Gurdas]], upprunalegur skrifari Guru Granth Sahib (f. [[1551]]). * [[1665]] - [[Torfi Erlendsson]], sýslumaður í [[Gullbringusýsla|Gullbringusýslu]] (f. [[1598]]). * [[1688]] - [[Henry Morgan]], velskur fríbýttari (f. [[1635]]). * [[1699]] - [[Kristján 5.]] Danakonungur (f. [[1646]]). * [[1776]] - [[David Hume]], skoskur heimspekingur (f. [[1711]]). * [[1822]] - [[William Herschel]], enskur stjörnufræðingur af þýskum ættum, sem uppgötvaði Úranus (f. [[1738]]). * [[1841]] - [[Bjarni Thorarensen]], íslenskur amtmaður (f. [[1786]]). * [[1867]] - [[Michael Faraday]], enskur vísindamaður (f. [[1791]]). * [[1880]] - [[Þórður Jónassen]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1800]]). * [[1900]] - [[Friedrich Nietzsche]], þýskur heimspekingur (f. [[1844]]). * [[1908]] - [[Henri Becquerel]], franskur eðlisfræðingur og [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Nóbelsverðlaunahafi]] (f. [[1852]]). * [[1936]] - [[Lev Kamenev]], rússneskur byltingarmaður (f. [[1883]]). * 1936 - [[Grígoríj Zínovjev]], rússneskur byltingarmaður (f. [[1883]]). * [[1942]] - [[Georg prins, hertogi af Kent]], bróðir Georgs 6. Bretakonungs, fórst í flugslysi (f. [[1902]]). * [[1967]] - [[George Lincoln Rockwell]], stofnandi bandaríska nasistaflokksins (myrtur) (f. [[1918]]). * [[1984]] - [[Truman Capote]], bandarískur rithöfundur (f. [[1924]]). * [[1991]] - [[Hvíta-Rússland]] lýsti yfir sjálfstæði frá [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]]. * [[1991]] - [[Borgarastyrjöldin í Júgóslavíu]]: [[Júgóslavneski alþýðuherinn]] réðist á króatíska þorpið [[Vukovar]]. * [[2000]] - [[Carl Barks]], bandarískur myndasöguhöfundur (f. [[1901]]). * [[2007]] - [[Björn Th. Björnsson]], íslenskur listfræðingur og rithöfundur (f. [[1922]]). * [[2009]] - [[Edward Kennedy]], bandarískur öldungadeildarþingmaður (f. [[1932]]). * [[2012]] - [[Neil Armstrong]], bandarískur geimfari (f. [[1930]]). * [[2012]] - [[Gísli J. Ástþórsson]], ritstjóri og teiknari (f. [[1923]]) * [[2018]] - [[John McCain]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1936]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] 3dxo39b3j7ebr7o3phwm9rdn8eekjpg 0 3732 1978412 1964439 2026-09-11T13:18:30Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 10 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978412 wikitext text/x-wiki Listi yfir algengar málvillur og ritvillur í [[Íslenska|íslensku]], hér eru aðeins skráð [[orð]] og [[Orðasamband|orðasambönd]] sem alltaf teljast röng en ekki bara röng í vissu samhengi. Minni háttar stafsetningarvillum (t.d. ''afhverju'' og ''aldrey'') er sleppt þar sem þær eru nánast óteljandi, en fróðleik um slíkar villur má finna í [https://ritreglur.arnastofnun.is/ íslenskum ritreglum]. {| class="wikitable" |-align="center" !width="130"|Málfræðivilla/Stafsetningarvilla!!width="200"|Leiðrétting!!width="470"|Útskýring |- |einhvað / eikkhvað|| eitthvað||Eingöngu í nefnifalli og þolfalli í hvorugkyni eintölu er fyrri liðurinn '''eitt'''-<ref>{{Cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/grein/66369|title=Málfarsbankinn|website=malfar.arnastofnun.is|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606192637/https://malfar.arnastofnun.is/grein/66369|url-status=dead}}</ref> |- |einmanna|| einmana||Samsett úr orðunum ein og mana, sem merkir í þessu tilfelli hugur.<ref>{{Cite web|url=https://ordsifjabok.arnastofnun.is/|title=Íslensk orðsifjabók|website=ordsifjabok.arnastofnun.is|access-date=2024-06-06|archive-date=2025-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605010705/https://ordsifjabok.arnastofnun.is/|url-status=dead}}</ref> |- |hlægja|| hlæja|| Sögnin beygist þannig: Hlæja (nh.) - hló (þt. et.) - hlógum (þt. ft.) - hlegið (lh. þt.). Sögnin ''að hlægja'' merkir að fá einhvern til að hlæja.<ref>{{Cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/grein/69954|title=Málfarsbankinn|website=malfar.arnastofnun.is|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606190929/https://malfar.arnastofnun.is/grein/69954|url-status=dead}}</ref> |- |fleirra|| fleira||Algeng framburðarmynd sem kom fyrir í ritmáli. Margur í miðstigi (fleiri).<ref>{{Cite web|url=https://bin.arnastofnun.is/beyging/478739|title=Beygingarlýsing íslensks nútímamáls|website=bin.arnastofnun.is|language=is|access-date=2024-06-06}}</ref> |- |hnéið/tréið|| hnéð/tréð||Hvorugkynsnafnorð sem enda á sérhljóða en eru án beygingarendingar í þágufalli taka beygingarviðskeytið -ð.<ref>{{Cite web|url=https://bin.arnastofnun.is/beyging/1591|title=Beygingarlýsing íslensks nútímamáls|website=bin.arnastofnun.is|language=is|access-date=2025-07-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bin.arnastofnun.is/beyging/3861|title=Beygingarlýsing íslensks nútímamáls|website=bin.arnastofnun.is|language=is|access-date=2025-07-03}}</ref> |- |talva||[[tölva]]||Nýyrðið var búið til með því að blanda saman „tölu-völva“ (talna-spákona)<ref>{{Cite web|url=http://www.visindavefur.is/svar.php?id=1013|title=Er jafnrétt að nota orðið tölva og talva?|website=Vísindavefurinn|language=is|access-date=2024-06-06}}</ref> |- |þæginlegt|| þægilegt||Forliðurinn þægi er af þægur, sem merkir hentugur<ref>{{Cite web|url=https://ordsifjabok.arnastofnun.is/|title=Íslensk orðsifjabók|website=ordsifjabok.arnastofnun.is|access-date=2024-06-06|archive-date=2025-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605010705/https://ordsifjabok.arnastofnun.is/|url-status=dead}}</ref> |- |þáttaka|| þátttaka|| Orðið merkir „það að taka þátt“ og er þannig myndað, að sögninni „að taka“ er skeytt aftan við stofn nafnorðsins „þáttur“ þannig að úr verður þátt-taka.<ref>{{Cite web|url=https://ritreglur.arnastofnun.is/#18.3|title=Ritreglur|website=ritreglur.arnastofnun.is|access-date=2024-06-06}}</ref> |- |trúnna|| trúna|| Það er eitt „n“ í orðunum ''trúna, kúna, ána, brúna''. Dæmi: „missa trúna, mjólka kúna, vaða yfir ána eða fara yfir brúna.“<ref>{{Cite web|url=https://uni.hi.is/eirikur/2020/07/21/gongum-yfir-brunna/|title=Eiríkur Rögnvaldsson » Göngum yfir brúnna|language=is|access-date=2025-07-03}}</ref> |- |haldfang |handfang |Handfang er sá hluti einhvers sem '''hendur''' geta '''fangað''', til dæmis í því skyni að lyfta viðkomandi hlut, halda á honum eða færa hann úr stað. Orðið „haldfang“ er hins vegar hvergi að finna í íslenskri orðabók. |- |mannsal|| mansal|| Orðið „man“ merkir „ófrjáls manneskja“.<ref>{{Cite web|url=https://ordsifjabok.arnastofnun.is/|title=Íslensk orðsifjabók|website=ordsifjabok.arnastofnun.is|access-date=2024-06-06|archive-date=2025-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605010705/https://ordsifjabok.arnastofnun.is/|url-status=dead}}</ref> |- |harmlaus|| meinlaus|| Hér er dæmi um [[falsvinir|falsvini]]. Hér er verið að rugla saman enska orðinu ''harmless'' og íslenska orðinu ''harmlaus'' (laus við harm (þ.e. sorg)), en ''harmless'' er venjulega þýtt sem: meinlaus, skaðlaus, saklaus. Orðið „harmlaus“ er hins vegar hvergi að finna í íslenskri orðabók. |- |ítrasta|| ýtrasta||'''ítrasta''' sem er komið af orðinu '''ítur''': ''fallegur, ágætur'' er oft ruglað saman við efsta stig af '''ýtrari''' sem þýðir: ''frekar, rækilegar'', en efsta stigið er: ''ýtrast(ur)'': eins og t.d. í orðasambandinu: '''til hins ýtrasta''' af fremsta megni - eða - '''mitt ýtrasta ráð''': síðasta ráð mitt.<ref>{{Cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/grein/73095|title=Málfarsbankinn|website=malfar.arnastofnun.is|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606190929/https://malfar.arnastofnun.is/grein/73095|url-status=dead}}</ref> |- |hæðsti/hæðstur|| hæsti/hæstur||Efsta stig lýsingarorðsins 'hár'.<ref>{{Cite web|url=https://bin.arnastofnun.is/beyging/408593|title=Beygingarlýsing íslensks nútímamáls|website=bin.arnastofnun.is|language=is|access-date=2024-06-06}}</ref> |- |keyptu|| kauptu|| Þegar notaður er boðháttur sagnarinnar ''að kaupa'' í eintölu á hann að vera „kauptu“ en ekki „keyptu“. Orðmyndin „keyptu“ er þó ekki alltaf röng, hún er rétt sem 3. persóna fleirtölu í þátíð.<ref>{{Cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/grein/67235|title=Málfarsbankinn|website=malfar.arnastofnun.is|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606190928/https://malfar.arnastofnun.is/grein/67235|url-status=dead}}</ref> |- |meiga|| mega||''sjá:'' [[núþáleg sögn]] |- |mánaðarmót|| mánaðamót|| Tveir mánuðir mætast og því er orðið mánuður í [[eignarfall]]i fleirtölu, ekki eintölu.<ref>{{Cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/grein/71821|title=Málfarsbankinn|website=malfar.arnastofnun.is|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606190929/https://malfar.arnastofnun.is/grein/71821|url-status=dead}}</ref> |- |útileiga |útilega |Þú ferð í útilegu og gistir í tjaldi, ferðavagn, eða gistir jafnvel úti í náttúrunni. Það getur jafnvel verið að þú leigir þér ferðavagninn, sem þá er í útleigu. En útileiga er ekki til.<ref>{{Cite web|url=https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/44024|title=Íslensk nútímamálsorðabók|website=islenskordabok.arnastofnun.is|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606190933/https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/44024|url-status=dead}}</ref> |- |mig/mér hlakkar til|| ég hlakka til||''sjá: [[þágufallssýki]]'' |- |tvær buxur |tvennar buxur |Rétt er að segja tvennar buxur, þar sem orðið buxur er fleirtöluorð og lýsingarorðið tvennar er notað með fleirtöluorðum.<ref>{{Cite web|url=https://bin.arnastofnun.is/korn/39|title=Um tíu þúsund vinstrifótarskó, tvennar buxur og og tvennan klæðnað.|website=bin.arnastofnun.is|language=is|access-date=2024-06-08}}</ref> |- |vegna -ingu(nnar) |vegna -ingar(innar) |Orð sem nota þessa beygingarendingu (-ing) eru kvenkynsnafnorð og fallbeygjast svona:<ref>{{Cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/greinar//flokkur/1/undirflokkur/4|title=Málfarsbankinn|website=malfar.arnastofnun.is|access-date=2025-07-03|archive-date=2025-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250818160710/https://malfar.arnastofnun.is/greinar//flokkur/1/undirflokkur/4|url-status=dead}}</ref> Nf. -ing Þf. -ingu Þgf. -ingu Ef. -ingar |- |hvorki...eða|| hvorki...né||''sjá: [[fleiryrt samtenging]]'' |- |jafn margir...en...|| jafn margir...og...||Rangt er að skrifa: Óvíða eru jafnmargar bifreiðar miðað við íbúa '''en''' á Íslandi. Þarna á annaðhvort að standa: '''jafnmargar...og''' eða '''fleiri...en'''...<ref>{{Cite web|url=https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/22918|title=Íslensk nútímamálsorðabók|website=islenskordabok.arnastofnun.is|language=|access-date=2025-07-03}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> |- |koma frá Akureyri, koma frá Reykjavík|| vera frá Akureyri, vera frá Reykjavík. ||Það eru ensk áhrif að tala um að „koma frá“ einhverjum stað. Talað er um að menn séu frá Akureyri (en úr Svarfaðardal til dæmis) eða úr Reykjavík eða frá, en menn „koma“ ekki frá neinum stað ef menn eru að tala um uppruna einhvers.<ref>{{Timarit|1515669|Íslenskt mál|blað=Morgunblaðið|blaðsíða=6|höfundur=Gísli Jónsson|útgáfudagsetning=21. júní 1979}}</ref> |- |að öðru leiti|| að öðru leyti|| í orðasambandi eins og „að öðru leyti“ og „um þetta leyti“ skal ekki skrifa „leiti“; „leiti“ þýðir hæð og á að nota í orðasambandi eins og „á næsta leiti“ og í staðarheitum eins og „Efstaleiti“.<ref>{{Cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/grein/73083|title=Málfarsbankinn|website=malfar.arnastofnun.is|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606190928/https://malfar.arnastofnun.is/grein/73083|url-status=dead}}</ref> |- |mér langar/vantar|| mig langar/vantar|| Sagnirnar „að langa“ og „að vanta“ eru [[ópersónuleg sögn|ópersónuleg sagnir]] sem taka með sér [[þolfall]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.visindavefur.is/svar.php?id=74384|title=Hvenær á að nota „mig“ og hvenær á að nota „mér“ með sagnorðum?|website=Vísindavefurinn|language=is|access-date=2024-06-06}}</ref> |- |ég vill|| ég vil||Vill er sögnin að vilja í þriðju persónu en Ég er fyrstu persónu persónufornafn. Það er því rétt að segja ég vil. Í þriðju persónu er sagt hann vill, hún vill og það vill sem dæmi.<ref>{{Cite web|url=http://www.visindavefur.is/svar.php?id=3776|title=Hverjar eru algengustu villurnar í talaðri íslensku?|website=Vísindavefurinn|language=is|access-date=2024-06-06}}</ref> |- |lýst á|| líst á||Sagnmyndin „líst“ er ópersónuleg notkun af sögninni „líta“, sem þýðir að álita/meta e-ð, á meðan „lýst“ er þátíð af sögninni „lýsa“, sem þýðir að lýsa einhverju. Þess vegna er sagt að manni „líst á“ eitthvað þegar eitthvað fellur í geð.<ref>{{Cite web|url=https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/26707|title=Íslensk nútímamálsorðabók|website=islenskordabok.arnastofnun.is|access-date=2024-06-08|archive-date=2024-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240608133946/https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/26707|url-status=dead}}</ref> |- |víst (að)... || fyrst...|| Menn rugla saman tveimur orðum, ''víst'' og ''fyrst''. Hið fyrrnefnda er komið af orðinu vissa en hitt er úr [[talmál]]i og haft í merkingunni: úr því að, þar sem (um orsök). Dæmi: ''Fyrst'' ég get þetta þá getur þú þetta, þ.e.a.s: Þar eð ég get þetta þá getur þú þetta. En ''víst'' er notað um vissu: Það er nokkuð ''víst að'' ég geti gert þetta.<ref>{{Cite web|url=https://uni.hi.is/eirikur/2019/09/06/rangur-misskilningur/|title=Eiríkur Rögnvaldsson » Rangur misskilningur|language=is|access-date=2024-06-06}}</ref> |- |gamminn geysa|| gamminn geisa|| Gammur er frár hestur. Láta gamminn geisa.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/innskraning/?redirect=%2Fgreinasafn%2Fgrein%2F1861559%2F%3Ft%3D750081858&page_name=article&grein_id=1861559|title=Greinasafn - Innskráning|website=www.mbl.is|language=is|url-access=registration|access-date=2024-06-06}}</ref> |- |hellast úr lestinni |heltast úr lestinni |Orðatiltækið á uppruna sinn að rekja til þess þeim tíma þegar hestar voru helsti fararskjótinn, en þá gat komið sér illa þegar margir voru á ferð saman ef einn hestur varð haltur og gat ekki fylgt lestinni lengur. Þar sem slík lest er ekki ílát er hins vegar ekki hægt að hella neinu úr henni.<ref>{{Cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/grein/71420|title=Málfarsbankinn|website=malfar.arnastofnun.is|access-date=2024-06-08|archive-date=2024-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240608133944/https://malfar.arnastofnun.is/grein/71420|url-status=dead}}</ref> |- |telur - eitthvað telur|| skiptir máli||Á ensku er stundum sagt: ''everything counts'', en á íslensku er ekki rétt að segja ''?að allt telji'', eða ''?að mörk telji'' (að hvert mark telji) o.s.frv., heldur skipta þau máli (hvert mark skiptir máli).<ref>Algengt talmál meðal íþróttamanna: {{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2021-04-16-hopurinn-er-mjog-flottur-nuna/|title=„Hópurinn er mjög flottur núna“ - RÚV.is|date=2021-04-16|website=RÚV|access-date=2024-06-08}}</ref> |} == Tenglar == * {{vísindavefurinn|3776|Hverjar eru algengustu villurnar í talaðri íslensku?}} * [https://yfirlestur.is/ Yfirlestur.is] Málrýni fyrir íslensku * [https://malstadur.mideind.is/malfridur Málfríður] Gervigreindardrifið leiðréttingarforrit fyrir íslensku == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Íslenska]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]] [[Flokkur:Íslensk málfræði]] fj6wi09j0i9081g64dv27xq966p524u 0 6513 1978501 1949497 2026-09-11T19:27:14Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978501 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Supreme pizza.jpg|thumb|right|Pizza með [[sveppur|sveppum]], [[ólífa|ólífum]] o.fl.]] '''Pitsa'''<ref name=":0">Rita skal pitsa sbr. Stafsetningarorðabók en Íslensk orðabók viðurkennir bæði pitsa og pítsa (en þar er frumorðið er pitsa). {{Cite web|url=https://stafsetning.arnastofnun.is/fletta/104525|title=Íslensk stafsetningarorðabók|website=stafsetning.arnastofnun.is|language=|access-date=2024-08-12|archive-date=2024-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208012011/https://stafsetning.arnastofnun.is/fletta/104525|url-status=dead}}</ref> eða '''flatbaka''' (einnig '''pítsa<ref name=":0" />''' og '''pizza'''<ref>{{Bókaheimild|titill=Íslensk orðabók|ár=2019|útgefandi=Snara.is}}</ref>) er flatur [[Brauð|brauðbotn]], oftast kringlóttur, hulinn [[Tómatsósa|tómatsósu]] og [[Ostur|osti]], ásamt annarskonar [[Álegg|áleggi]] ef vill. Osturinn er venjulega [[mozzarella]] eða „pitsuostur“. Hægt er að nota ýmislegt sem álegg ofan á pitsu, til dæmis hakkað [[kjöt]], sneiddar [[Pylsa|pylsur]] og annað kjötálegg af ýmsu tagi (t.d. [[pepperóní]] eða [[skinka|skinku]]), [[Ávöxtur|ávexti]] og [[grænmeti]] (t.d. [[ananas]], [[Ólífa|ólífur]], [[Banani|banana]], [[Tómatur|tómata]], [[Laukur|lauk]], [[Paprika|papriku]], [[Hvítlaukur|hvítlauk]] og [[Sveppur|sveppi]]). Ýmislegt [[krydd]] er hægt að nota til að bragðbæta pitsuna enn frekar. Skorpan er venjulega ekki meðhöndluð sérstaklega, en þó er t.d. hægt að krydda hana, olíubera eða jafnvel fylla með osti. Pitsu er hægt að snæða á veitingastöðum, baka hana heima eða kaupa hana tilbúna (oft frosna) í stórmörkuðum. Í mörgum löndum er hægt að panta pitsu með einu símtali og fá hana senda heim að dyrum, nýbakaða og tilbúna til átu. Pitsa er venjulega snædd heit. == Hinar ýmsu gerðir af pitsum == === Ósvikin Napólípitsa ('a pizza Napoletana) === [[Mynd:Pizza im Pizzaofen von Maurizio.jpg|thumb|right|pitsur í steinofni.]] Samkvæmt ''Associazione vera pizza napoletana'' er alvöru Napólí-pitsudeig gert úr [[hveiti]], [[ger]]i og [[vatn]]i. Til að fá rétta útkomu þarf að nota [[prótein]]ríkt [[hveiti]], eins og notað er til brauðgerðar fremur en til kökugerðar. Deigið þarf að hnoða í höndunum eða með samþykktri [[vél]]. Eftir að deigið hefur hefast þarf að forma það í höndunum, án kökukeflis eða annarra hjálpartækja. pitsuna þarf að baka í bjöllulaga steinofni sem kyntur er með eldiviði. Hiti ofnsins er á bilinu 400&nbsp;°C til 450&nbsp;°C, og pistan er bökuð í u.þ.b. tvær mínútur. Hún á að vera mjúk, vel bökuð, ilmandi og með mjúka skorpu allan hringinn. Klassískar Napólí-pitsur, og áleggið á þær, eru eftirfarandi: * '''Marinara''' eða '''Napolitana''': [[tómatur]], [[ólífuolía]], [[oregano]] og hvítlaukur. * '''Margherita''': tómatur, ólífuolía, fersk [[basilika]], rifinn [[parmesan]]ostur, [[fior-di-latte]] ([[mozzarella]] gerður úr kúamjólk) eða mozzarella di bufala. Sagt er að þessi pitsa hafi verið búin til af Raffaele Esposito árið [[1889]], að áleggið hafi verið í fánalitum [[Ítalía|Ítalíu]], og hún nefnd eftir eiginkonu Umbertos, konungs Ítalíu, drottningunni Margheritu af Savoja. * '''Formaggio e pomodoro''': tómatur, ólífuolía og rifinn parmesan. Einnig má bæta við basilíkulaufum. Aðrir meðlimir pitsufjölskyldunnar eru til dæmis: * '''Ripieno''' eða '''Calzone''': fior-di-latte eða mozzarella di bufala, stundum er líka [[ricotta]]ostur, ólífuolía, [[salami]] og annað kjöt eða grænmeti, o.s.frv. * '''Stromboli''': mozzarella, kjöt, grænmeti, o.fl. === Öðruvísi pitsur === Pitsa er í raun orðin alþjóðleg, þar sem auðvelt er að láta áleggið falla að smekk hinna ýmsu þjóða. pitsurnar eru í grunnatriðum eins, en hráefnið getur verið ákaflega fjölbreytt, má þar nefna [[Ansjósa|ansjósur]], [[egg (matur)|egg]], [[ananas]], [[eggaldin]], [[lambakjöt]], [[kúskús]], [[Kjúklingur|kjúkling]], [[Fiskur|fisk]] og [[Skelfiskur|skelfisk]], kjöt matreitt á þjóðlegan hátt eins og [[Marokkó|marokkóskt]] lambakjöt, [[kebab]] eða jafnvel [[tikka masala]] kjúkling, og óhefðbundin krydd á við [[karrí]] eða sæta [[Taíland|taílenska]] kryddsósu. Á „hvíta pitsu“ (''pizza bianca'') er ekki notuð tómatsósa, en í stað hennar er oft notað [[pestó]] eða [[mjólkurvörur]] á borð við [[Sýrður rjómi|sýrðan rjóma]]. Hawaii-pitsa er kanadísk uppfinning, en áleggið á henni er yfirleitt tómatsósa, ostur, skinka og ananas. Ýmsir gera grín að Hawaii-pitsunni fyrir að vera afbrigði sem villtist of langt frá sínum ítalska uppruna, en aðrir fúlsa við henni vegna þeirra áhrifa sem sætur ananasinn hefur á bragðið. pitsur geta ýmist verið með þunnum brauðbotni (á ítalska vísu) eða með þykkara brauði (pönnupitsa). == Sagan == Ævaforn hefð er fyrir bakstri [[flatbrauð]]s í löndunum í kringum [[Miðjarðarhafið]]. Þess konar brauð var kynnt fyrir íbúum á suðurhluta Ítalíu af fyrstu [[Grikkland|grísku]] nýlenduherrunum. Jafnvel er talið að brauðið eigi rætur að rekja til [[Persía|Persíu]]. Í bókmenntaheiminum er fyrst minnst á pitsu í þriðju bók ''[[Eneasarkviða|Eneasarkviðu]]'' [[Virgill|Virgils]]. Í fyrstu sögu [[Róm]]ar, sem [[Marcus Porcius Cato]] ritaði, er talað um flata deigskífu með ólífuolíu, jurtum og hunangi, sem bökuð var á steinum. Frekari vísbendingar má finna í rústum [[Pompei]] frá árinu [[79]] eftir Krist, en þar fundu fornleifafræðingar n.k. verslanir sem líkjast nútíma pitsustöðum. [[Tómatur]]inn var lengi vel talinn eitraður, eftir að hann barst til [[Evrópa|Evrópu]] á 16. öld. En í lok 18. aldar voru jafnvel hinir fátækustu í nágrenni [[Napólí]] farnir að nota þá ofan á flata gerbrauðið sitt, og rétturinn varð sífellt vinsælli. Pizzan varð aðdráttarafl á ferðamenn og þeir hættu sér í auknum mæli inn í fátækrahverfi Napólí til að prófa þennan sérrétt heimamanna. Ekki eru heimildir um að ostur og tómatar hafi verið notað saman á pitsu fyrr en seint á 19. öld. == Pitsan á Íslandi == Pitsa er líklega fyrst nefnd í ferðalýsingu frá Róm sem birtist í vikublaðinu ''[[Fálkinn|Fálkanum]]'' [[1951]], en þar segir svo: „Sums staðar í Róm rekst maður líka á staði, sem heita ''pizzeria'', þar er sérstaklega framreiddur neapolitanskur matur, sem nefnist pizza, en það er eins konar svellþykk pönnukaka, með ansjósum, olívum, rifnum osti og tómötum í.“<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4367808 „Allar leiðir liggja til Róm“.] ''Fálkinn'', 12. tölublað 1951.</ref> Þann [[1. apríl]] [[1960]] auglýsti veitingahúsið Naustið í Reykjavík ítalskan matseðil og þar var meðal annars boðið upp á ''Pizza a la maison''. Kann það að hafa verið í fyrsta sinn sem boðið var upp á pitsu á íslenskum veitingastað. Fyrstu uppskriftirnar að pitsum birtust í blöðum vorið 1962 og heimabakaðar pitsur ruddu sér smátt og smátt rúms á næstu árum. Fyrsti íslenski veitingastaðurinn sem bauð að staðaldri upp á pitsu var líklega Smárakaffi við Laugaveg.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1416844 „Pizzan er borin fram heit“„“.] ''Morgunblaðið'', 4. desember 1970.</ref> Þar var meðal annars boðið upp á spaghettipitsu, hamborgarapitsu, ananaspitsu og sígaunapitsu. Á næstu árum fóru nokkrir veitingastaðir að bjóða upp á pitsur og einnig fóru að fást frosnar pitsur og tilbúnir pitsubotnar og pitsudeig í verslunum. Fyrsti eiginlegi pitsuveitingastaðurinn var þó [[Hornið]] við Hafnarstræti, sem hóf starfsemi [[1979]].<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3407235 „Fjölbreyttur matseðill á Horninu“.] Vísir, 22. september 1979.</ref> Þar var raunar fleira en pitsur í boði en staðurinn varð þó fyrst og fremst þekktur fyrir þær og á næstu árum fjölgaði mjög veitingastöðum sem sumir buðu eingöngu upp á pitsur. === Íslenskt heiti === Þegar fyrst var farið að baka og selja pitsur á Íslandi héldu þær alþjóðlega heitinu (eða voru kallaðar „pressugerskökur með áleggi“) en þegar stafurinn ''[[z]]'' var felldur út úr íslenskri stafsetningu nema í [[sérnafn|sérnöfnum]] af erlendum uppruna kom upp vandamál varðandi heiti pitsunnar. [[Íslensk málnefnd]] lagði til heitið flatbaka en það náði lítilli fótfestu. Algengast varð að íslenska heitið pizza annaðhvort sem ''pítsa'' eða ''pitsa'' og gefur Íslenskri orðabók báða möguleikana en setur ''pizza'' innan sviga. Rithátturinn pizza er þó langalgengastur og samkvæmt Risamálheildinni, málsafn íslenskra texta, er orðið ''pizza'' notað um 4 sinnum oftar en orðin ''pítsa'' eða ''pitsa (21.000 á móti 3800 + 1600)''. == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Ítalskur matur]] [[Flokkur:Skyndibiti]] py8kuh56uyn7lnv8lpj217hnf3k09e9 0 6540 1978578 1934350 2026-09-12T10:12:17Z TKSnaevarr 53243 /* Flauelsbyltingin */ 1978578 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Prag | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = Praha ([[tékkneska]]) | tegund_byggðar = [[Höfuðborg]] | mynd = Prague collage 2018.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Svipmyndir | fáni = Flag of Prague.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Coat of arms of Prague.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Tékkland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Tékklandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Tékkland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 8. öld | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = Bohuslav Svoboda | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = Borg | flatarmál_heild_km2 = 496,21 | flatarmál_þéttbýli_km2 = 298 | flatarmál_stórborg_km2 = 11425 | hæð_hámark_m = 399 | hæð_lágmark_m = 172 | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Population of Municipalities – 1 January 2025 |url=https://csu.gov.cz/produkty/population-of-municipalities-t4l3n8d2iw |publisher=Czech Statistical Office |date=2025-05-16}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 1.397.880 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | mannfjöldi_stórborg = 2.267.817 | mannfjöldi_þéttleiki_stórborg_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = 100 00 – 199 00 | iso_kóði = CZ-10 | svæðisnúmer = | vefsíða = {{URL|praha.eu}} }} [[Mynd:Hradschin Prag.jpg|thumb|300px|Kastalahæðin Hradčany við vesturbakka Moldár]] '''Prag''' ([[tékkneska]]: ''Praha'') er höfuðborg [[Tékkland]]s og jafnframt stærsta borg landsins. Íbúar eru um 1,4 milljónir, en um 2,3 milljónir búa á stórborgarsvæðinu (2025).<ref name="mannfjöldi" /> Elstu hverfin, þar á meðal kastalinn í Prag, eru á [[heimsminjaskrá UNESCO]]. Prag er af mörgum talin ein fegursta borg [[Evrópa|Evrópu]], en þangað streyma milljónir ferðamanna hvert ár. == Lega og lýsing == Prag liggur fyrir miðjum [[Bæheimur|Bæheimi]] í vesturhluta landsins. Landamærin að [[Þýskaland]]i í norðvestri og [[Pólland]]i í norðri eru innan við 100 km frá borginni. Áin [[Moldá]] rennur frá suðri til norðurs í gegnum miðborgina og skiptir henni í tvennt. Meðan gamla miðborgin er í austurhlutanum, er konungs- og keisarakastalinn (Hradčany) á hæð í vesturhlutanum. == Skjaldarmerki == Skjaldarmerki Prag er ákaflega íburðarmikið. Skjöldurinn sjálfur sýnir borgarvegg með þremur turnum. Fyrir miðju stendur borgarhlið opið, en þar er hönd með brugðnu sverði. Borgarveggurinn merkir Prag og var upphaflega silfurlitaður. Friðrik III keisari lét breyta honum í gulllit [[1475]]. Auk þess bætti hann við kórónu sem tvö ljón frá Bæheimi héldu á. Ferdinand III keisari bætti borgarhliðinu við [[1649]] með höndinni og sverðinu. Það gerði hann í þakklætisskyni fyrir mikla baráttu gegn [[Svíþjóð|Svíum]] í [[30 ára stríðið|30 ára stríðinu]]. Auk þess bætti hann tveimur öðrum kórónum við, sem og ríkiserninum. [[1918]] féll örninn burt, en þýska ríkið leystist í sundur á þessu ári. Fánar voru settir upp úr tveimur kórónum sem merkja bæina sem sameinuðust borginni [[1920]]. Neðst er borði með áletruninni: PRAGA CAPUT REI PUBLICAE (Prag er konungsborg fólksins). Á kommúnistatímanum var rauð stjarna í skjaldarmerkinu. Síðustu breytingar voru gerðar [[1. janúar]] [[1993]]. == Orðsifjar == Menn eru ekki á eitt sáttir um uppruna heitisins Prag (Praha). Til eru þrjár tilgátur um orðið: *Til er þjóðsaga um uppruna heitisins práh. Spákonan og prinsessan Líbússa, þjóðsagnakennd eiginkona stofnanda borgarinnar, spáði fyrir um stofnun Prag. Hún sagði að borgin yrði reist á stað þar sem maður smíðar þröskuld framan við húsið sitt. Þröskuldurinn (á tékknesku práh) gætu því verið flúðirnar í Moldá, en þær mynda þröskuld fyrir neðan kastalann. *Orðið praga er slavneskt og merkir ''vað''. Talið er að borgin hafi myndast þar sem heppilegt vað hafi verið yfir Moldá. *Önnur útskýring fyrir Praha er samsetningin ''na prazě'', sem merkir klettahæðina þar sem kastalinn var reistur á. Prag gengur einnig undir nokkrum gælunöfnum. Algengast er Gullna borgin, en það er aðallega notað í þýskumælandi löndum. Annað heiti er Borg hinna hundrað turna. Það heiti kom fyrst fram á [[19. öldin|19. öld]] er tékkneski stærðfræðingurinn og heimspekingurinn Bernard Bolzano taldi kirkjuturna borgarinnar. Í dag eru þeir um 500. Enn eitt heitið er Praha matka měst, sem merkir ''Prag er móðir allra borga''. == Saga Prag == === Upphaf === [[Slavar]] settust að á svæðinu á 6. öld e.Kr. á tímum [[Þjóðflutningatímabilið|þjóðflutninganna]] miklu. Smáþorp risu á nokkrum stöðum á núverandi borgarstæði, en það var ekki fyrr en snemma á 9. öld sem kastalinn í Prag reis á hæð fyrir vestan Moldá. Það var Premyslíð-ættin, tékknesk valdaætt, sem reisti sér kastalann, en elstu minjar hans eru frá [[850]]. Þar risu einnig fyrstu kirkjurnar, sem og almenn byggð bænda og borgara. Á austurbakka Moldár risu einnig bæir á svipuðum tíma. Þegar Premyslíð-ættin náði yfirtökum gagnvart öðrum ættum, varð Prag æ mikilvægari. Brátt varð hún að leiðandi stjórnarsetri í landinu. Þegar biskupsdæmi var stofnað í Bæheimi [[973]] varð Prag biskupssetur og var í fyrstu háð erkibiskupinum í [[Mainz]] (til [[1344]]). Á síðari hluta [[10. öldin|10. aldar]] lét Vratislav II fursti reisa sér annan kastala á austurbakka Moldár. Í kjölfarið af því myndaðist þétt byggð milli kastalanna, báðu megin við Moldá. Viðarbrýr tengdu bæjarhlutana. Fyrsta steinbrúin, Júditbrúin, var reist síðla á [[12. öldin|12. öld]], en hún eyðilagðist í flóði á [[13. öldin|13. öld]]. Þar er [[Karlsbrúin]] í dag. [[1085]] leyfði [[Hinrik IV (HRR)|Hinrik IV]] keisari stofnun konungsríkis í Bæheimi. Markgreifinn Vratislav II varð því krýndur konungur, enda var Vratislav eindreginn stuðningsmaður Hinriks gegn söxum. Krýningin fór fram í Prag, sem þar með varð að eiginlegri höfuðborg. Það var þó ekki fyrr en í kringum [[1230]]-[[1234|34]] að Wenzel I konungur lét víggirða Prag og veita henni almenn borgarréttindi. Sonur Wenzels, Ottókar II konungur, stofnaði aðra borg [[1257]] er hann veitti Þjóðverjum land og jarðir við suðurjaðar gömlu borgarinnar. Þriðja borgin var stofnuð [[1320]] fyrir neðan gamla kastalann á vestri bakka Moldár og heitir Malá Strana. Borgir þessar voru ekki formlega sameinaðar fyrr en á 18. öld. === Blómaskeiðið === [[Mynd:František Xaver Sandmann (Franz Xaver Sandmann), Karlův Most, památná lípa.jpg|thumb|Karlsbrúin er nefnd eftir Karli IV keisara]] Blómaskeið Prag hófst með krýningu [[Karl IV (HRR)|Karls IV]] sem konung Bæheims [[1347]]. Hann var jafnframt konungur [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkisins]] (og keisari [[1355]]). Karl hafði það að markmiði að gera Prag að verðugri konungs- og keisaraborg, ekki bara fyrir Bæheim, heldur einnig fyrir þýska ríkið. Hann hóf að reisa og endurreisa margar stórar byggingar. Í raun breyttist borgin meira en nokkurn tíma áður í sögu hennar. Einnig stofnaði hann háskóla í Prag [[1348]], en það er elsti háskóli [[Evrópa|Evrópu]] norðan [[Alpafjöll|Alpa]]. Háskólinn var svo vinsæll að á upphafsárum [[15. öldin|15. aldar]] voru stúdentar orðnir 10 þús (75% þeirra þýskumælandi). Á tíma Karls var Karlsbrúin reist yfir Moldá. Nýir borgarhlutar risu, báðu megin fljótsins. Við dauða Karls [[1378]] var Prag orðin fjórða stærsta borg Evrópu norðan Alpa (á eftir [[París]], [[Gent]] og [[Brugge]]) og hafði íbúatalan tífaldast á einni öld. Sonur Karls, [[Wenzel (HRR)|Wenzel]], hélt áfram verki föður síns, en hann var einnig konungur þýska ríkisins. Blómaskeið borgarinnar endaði árið [[1400]] er kjörfurstarnir settu Wenzel af sem konung ríkisins. Næstelsti sonur Karls IV varð konungur þýska ríkisins [[1410]] og sat hann til [[1437]]. Honum tókst þó ekki að endurlífga blómaskeið föður síns, enda rann upp nýtt skeið í sögu Bæheims með hússítastríðinu. === Hússítar === [[Mynd:Jan Hus 2.jpg|thumb|Jan Hus]] [[Jan Hus]] var professor við háskólann í Prag og á tíma rektor hans. Hus var í andstöðu við konung landsins, sem studdi páfann í [[Róm]], frekar en páfann í [[Avignon]]. [[1415]] var Hus brenndur á báli fyrir villutrú. Auk þess leitaðist Wenzel konungur við að reka hússíta úr opinberum og kirkjulegum embættum. [[1419]] gerðu hússítar uppreisn gegn konungi. Upphaf þess var að þeir hentu fulltrúum konungs úr glugga ráðhússins. Sagan segir að þegar Wenzel konungur frétti af þessu hafi hann fengið hjartaáfall og látist þremur vikum síðar. Eftir lát konungs réðust hússítar með offorsi í allar kirkjur og klaustur í Prag og eyðilögðu kaþólska helgigripi. Eftir það var barist í borginni, sem lá hérumbil í rústum eftirá. Borgarar sem studdu keisarann eða [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjuna]] voru reknir burt. Í kjölfarið upphófst blóðugt stríð. Farnar voru 5 krossferðir til höfuðs hússítum í Bæheimi, en ekki tókst að sigra þá fyrr en [[1434]]. Allan þann tíma var Prag á valdi hússíta. === Vísinda- og listaborg === Prag náði sér ekki eftir hússítastríðin. [[1526]] braust út eldur í kastalanum og breiddist hann út til hverfanna í kring. Nær allur vesturbakki Moldár, þar á meðal hverfið Malá Strana, brann til kaldra kola. [[1546]] gerðu íbúar Prag uppreisn gegn nýja Habsborgarkonungnum, [[Ferdinand 1. keisari|Ferdinand I]], sem jafnframt var keisari í [[Vín (Austurríki)|Vín]]. Ferdinand hafði ekki áhuga á að flytja til Prag, en sendi herlið til að stilla til friðar. Ári síðar hélt hann innreið sína í borginni og lét hylla sig. En enginn Habsborgarkonungur sat í Prag fyrr en [[Rúdolf 2.|Rúdolf II]] ákvað að flytja aðsetur sitt þangað [[1583]]. Þar með varð Prag aftur keisaraborg til skamms tíma. Rúdólf bauð Þjóðverjum að setjast að í borginni, sem gerðu það í stórum stíl, ásamt fólki frá ýmsum öðrum þjóðernum. Einnig fengu [[gyðingar]] griðastað í borginni. Þannig varð Prag að fjölþjóðaborg, en á hússítatímanum höfðu eingöngu Tékkar búið þar. Rúdolf var mikill aðdáandi vísinda og lista, og bauð þekktum lista- og vísindamönnum í kastalann til sín. Þannig voru stjörnufræðingarnir [[Tycho Brahe]] og [[Jóhannes Kepler]] hjá Rúdolf í Prag við aldamótin [[1600]]. Sá fyrrnefndi lést reyndar í Prag [[1601]]. === 30 ára stríðið === [[Mynd:Prager Fenstersturz Wahrhafftige Zeitung aus Prag.JPG|thumb|Fulltrúum keisara hent út um glugga í upphafi 30 ára stríðsins]] [[1611]] tók keisarinn [[Matthías keisari|Matthías]] við sem konungur Bæheims. Hann hóf þegar í stað að endurreisa kaþólsku kirkjuna í Prag með valdi og gera siðaskiptamönnum erfitt fyrir. Þetta mældist illa fyrir hjá gildunum og almenningi. [[1618]] var gerð uppreisn í borginni gegn yfirráðum Habsborgar. [[23. maí]] [[1618]] ruddist múgur manna inn í kastalann og fleygði fulltrúum keisarans út um glugga. Atburður þessi gildir sem upphaf [[30 ára stríðið|30 ára stríðsins]]. Ári síðar lést Mattías keisari og kusu gildin í Prag Friðrik frá Pfalz sem nýjan konung Bæheims. Samtímis varð [[Ferdinand 2. keisari|Ferdinand II]] af Habsborg keisari þýska ríkisins. Um vorið [[1620]] var fyrsta orrusta stríðsins háð í Bæheimi er keisaraher Ferdinands, undir stjórn [[Tilly]]s, gjörsigraði Friðrik konung við Hvítafjall við vesturjaðar Prag. Friðrik flúði úr landi og var kallaður Vetrarkonungurinn þar sem hann sat aðeins einn vetur í Prag. Hann var síðasti konungur Bæheims og síðasti konungur (eða keisari) sem sat í Prag. Í kjölfarið voru mótmælendur í Prag eltir. Sumir voru fangelsaðir, aðrir líflátnir. Enn aðrir flúðu land. Í kjölfarið kom Ferdinand keisari kaþólsku kirkjunni á með valdi. Að öðru leyti kom Prag ekki meira við sögu í stríðinu. En [[1635]] hittust fulltrúar keisarans og mótmælenda í Prag til að semja um frið í stríðinu. Samningar þess efnis voru undirritaðir [[30. maí]]. Þrátt fyrir það endaði 30 ára stríðið ekki við samninginn, því enn voru [[Svíþjóð|Svíar]] og [[Frakkland|Frakkar]] aðilar að stríðinu. === Fleiri stríð === [[1740]] braust út [[austurríska erfðastríðið]]. Meðan [[María Teresa af Austurríki|María Teresía]] var upptekinn í stríði við [[Bæjaraland]], réðist [[Friðrik 2. Prússakonungur|Friðrik II]] konungur [[Prússland]]s inn í Bæheim [[1744]] og sat um Prag í þeirri viðleitni að tryggja sér yfirráð yfir Slésíu. Eftir tveggja vikna umsátur féll borgin [[16. september]]. Prússar héldu borginni þó aðeins í fáa mánuði, þar sem Friðrik konungur vildi frekar bíða austurríska hersins í Slésíu. Friðrik hélt Slésíu, en Habsborgarar endurheimtu Prag. Í [[7 ára stríðið|7 ára stríðinu]] reyndi María Teresía að endurheimta Slésíu. Friðrik prússakonungur réðist því inn í Bæheim [[1757]] með 64 þús manna lið. Við austurjaðar Prag hófst mikil orrusta [[6. maí]] sem prússar sigruðu, við mikið mannfall þó. Þegar Austurríkismenn hörfuðu inn í Prag hóf Friðrik umsátur um borgina. Félli Prag, hefði það trúlega þýtt endalok Maríu. En umsátrið stóð aðeins yfir í hálfan annan mánuð. Þegar austurrískur her sigraði prússa í Saxlandi [[18. júní]] ákvað Friðrik að yfirgefa Bæheim. Prag bjargaðist í það sinnið. === 19. öldin === [[Mynd:Smetana Embankment, Prague detail.jpg|thumb|Smetana-safnið í Prag]] Prag óx mjög í iðnvæðingu [[19. öldin|19. aldar]]. Mikill [[iðnaður]] var byggður upp í borginni, sem og í Bæheimi. [[1834]] var konunglegur tækniskóli stofnaður í Prag, en það er elsti tækniskóli Evrópu. Borgarbúar voru þýskumælandi, enda tékkneska bönnuð sem opinbert mál. Nær allt stjórn- og efnahagskerfið var stjórnað frá Vín. Mikil óánægja var meðal slava. Eftir að engin niðurstaða fékkst í slavaráðstefnunni í Prag í [[júní]] [[1848]] braust út uppreisn í borginni sem stóð yfir í fimm daga (12.-17. júní). Mótmælendur heimtuðu sjálfstæði og gengu berserksgang út um allt. Götubardagar stóðu yfir í nokkra daga. Austurrískir varðliðar urðu að setja upp fallbyssur og umkringja borgina til að ráða niðurlögum mótmælanna. Hin mikla fjölgun í borginni var gífurleg. Árið [[1804]] voru íbúar 76 þús, en [[1869]] 159 þús. Þúsundir Tékka flykktust til Prag frá nærsveitum. [[1855]] voru þeir orðnir jafnmargir og íbúar af þýsku bergi brotni. Gyðingar flykktust einnig til Prag. Alla 19. öldina voru þeir milli 8-10% af borgarbúum. Fyrir og eftir aldamótin [[1900]] var Prag mikil menningarmiðstöð fyrir tónlistarmenn og rithöfunda. Á þessum tíma sömdu [[Bedřich Smetana]] og [[Antonín Dvořák]] óperur sínar og önnur tónverk. Meðal rithöfunda má nefna [[Max Brod]], [[Franz Kafka]], [[Felix Weltsch]], [[Oskar Baum]] og [[Rainer Maria Rilke]]. [[1882]] var háskólanum í borginni skipt upp í tvær máladeildir, þýskumælandi og tékkneskumælandi. Þar með var í fyrsta skipti kennt á tékknesku. Bann stjórnarinnar í Vín um að nota tékkneskt tungumál í Bæheimi var hins vegar ekki afnumið fyrr [[1897]]. === Ríkishöfuðborgin === Prag kom ekki við sögu í [[Heimstyrjöldin fyrri|heimstyrjöldinni fyrri]]. Óánægju gætti hjá austurríska setuliðinu í Prag, sérstaklega þegar leið á styrjöldina. [[1918]] voru opinber mótmæli hjá þeim daglegt brauð í borginni. Þegar stríðið var tapað komu tékkneskir stjórnmálamenn saman og stofnuðu sjálfstætt ríki [[28. október]] 1918. [[Slóvakía|Slóvakar]] sameinuðust ríkinu, sem hlaut nafnið [[Tékkóslóvakía]]. Prag varð þá að ríkishöfuðborg. Aðeins tveimur árum síðar voru ýmsir nágrannabæir innlimaðir borginni. Íbúatalan stökk þá upp í tæp 700 þús. === Heimstyrjöldin síðari === [[Mynd:Bundesarchiv Bild 146-1972-039-44, Heydrich-Attentat.jpg|thumb|Bíllinn sem Reinhard Heydrich sat í þegar honum var gerð fyrirsát]] Í [[Mars (mánuður)|mars]] [[1939]] innlimuðu Þjóðverjar Bæheim. [[15. mars]] komu þýskir hermenn til Prag og tóku stjórnina í sínar hendur. Borgin var höfuðborg héraðanna Bæheims og Mæri innan þýska ríkisins. Mikil andúð var meðal borgarbúa gagnvart [[Nasismi|nasistum]]. Í [[júní]] [[1942]] tókst andspyrnumönnum að myrða [[Reinhard Heydrich]], þýska landstjórann í Bæheimi og einn æðsta embættismann nasista, í fyrirsát. Meðan styrjöldin geysaði varð Prag fjórum sinnum fyrir loftárásum. [[5. október]] [[1941]] flaug bresk vél yfir borgina og varpaði tveimur sprengjum. [[15. nóvember]] [[1944]] var 12 sprengjum varpað yfir borgina. Þriðju árásina gerðu [[Bandaríkin|Bandaríkjamenn]] [[14. febrúar]] [[1945]]. 60 flugvélar vörpuðu 152 tonnum af sprengjum á borgina, sem átti sér einskis ills von. Árásin voru mistök af hálfu Bandaríkjamanna, en ætlunin var að gera árás á [[Dresden]], sem liggur í 100 km fjarlægð til norðvesturs. Um 700 manns biðu bana í árásinni. Bandaríkjamenn báðust afsökunar á mistökum sínum. Síðasta árásin var gerð [[25. mars]] 1945, aftur af Bandaríkjamönnum. Að þessu sinni komu flugvélarnar frá [[Ítalía|Ítalíu]] og voru 650 talsins. Árásin varaði í 74 mínútur og átti að eyðileggja iðnaðinn í borginni. 235 manns létust og 1360 byggingar skemmdust. [[5. maí]], tæpri viku eftir að [[Hitler]] framdi sjálfsmorð, gerðu íbúar Prag uppreisn gegn þýska setuliðinu. Barist var á götum og ráðist á herstöðvar Þjóðverja. [[8. maí]] gerði þýska setuliðið samning við vopnaða Tékka um brotthvarf sitt, sem var framkvæmt sama kvöld. Rúmlega 40 þús almennir þýskir borgarar urðu eftir. Daginn eftir, [[9. maí]], hélt rauði herinn innreið sína í Prag. Á næstu dögum fóru fram algjörar nornaveiðar á alla Þjóðverja. Talið er að 27 þús Þjóðverjanna í borginni hafi verið drepnir. Restinn var settur í fangabúðir. === Vorið í Prag === [[1948]] náðu [[Kommúnismi|kommúnistar]] völdum í þinginu í Prag. Við það breyttist landið allt í kommúnistaríki með tilheyrandi skerðingu á lýðræði, prentfrelsi og skoðanafrelsi. [[1968]] reyndi [[Alexander Dubček]] að innleiða nýja tilslökunar- og frjálsræðistefnu í landinu. Endurbætur þessar kölluðust [[Vorið í Prag]]. Þetta féll illa í kramið hjá ráðamönnum í [[Moskva|Mosvku]]. [[21. ágúst]] réðust hersveitir [[Varsjárbandalagið|Varsjárbandalagsins]] inn í Prag. Þetta var stærsta hernaðarframkvæmd í Evrópu eftir lok heimstyrjaldarinnar 1945. Heimurinn stóð á öndinni. [[Sovétríkin|Sovétmenn]] drógu allar tilslakanir til baka. Í mótmælaskyni kveikti stúdentinn Jan Palach í sér á Wenzeltorginu í Prag [[16. janúar]] [[1969]] og lést hann af völdum sára sinna. Aðeins mánuð síðar kveikti Jan Zajíc í sér á sama stað og lést einnig. === Flauelsbyltingin === [[Mynd:Václav Havel cut out.jpg|thumb|Václac Havel, fyrsti forseti Tékklands]] Eftir að [[Ungverjaland|Ungverjar]] höfðu opnað [[járntjaldið]] til Austurríkis í maí [[1989]], söfnuðust 3.500 austurþýskir borgarar saman á lóð vesturþýska sendiráðsins. Í kjölfarið máttu 17 þús manns fara yfir til [[Vestur-Þýskaland]]s. [[16. nóvember]] fóru fram fjölmenn stúdentamótmæli í Prag og lenti stúdentum saman við löggæsluna. 600 manns meiddust. Daginn eftir kölluðu stúdentar eftir ótakmörkuðu verkfalli. Leikarar leikhúsanna í borginni sameinuðust þeim. Eftir það voru mótmæli algeng. [[24. nóvember]] fór fram gríðarlega fjölmennur mótmælafundur á Wenzeltorginu þar sem baráttumaðurinn [[Václav Havel]] talaði til fólksins og krafðist afsagnar kommúnistastjórnarinnar. Innan tveggja vikna var farið að rífa niður járntjaldið í landinu. [[10. desember]] fóru stjórnarskiptin fram í þinghúsinu í Prag. Áður en árið var liðið var Alexander Dubček orðinn þingforseti og Václav Havel ríkisforseti. [[1993]] aðskildust Tékkland og Slóvakía í tvö sjálfstæði ríki. Prag varð þá að höfuðborg Tékklands. == Veður == {| class="wikitable" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" | Mánuður ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Leden" | Jan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Únor" | Feb ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Březen" | Mar ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Dub" | Apr ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Květen" | Maí ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Červen" | Jún ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Červenec" | Júl ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Srpen" | Ágú ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Září" | Sep ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Říjen" | Okt ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Listopad" | Nóv ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" abbr="Prosinec" | Des ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Ár |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Max meðalhiti | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 1,4<small>^°C</small> | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 3,1<small>^°C</small> | style="background: #FFFFAA; color:#000000;" | 7,7<small>^°C</small> | style="background: #FFFF88; color:#000000;" | 13,4<small>^°C</small> | style="background: #FFDD55; color:#000000;" | 18,7<small>^°C</small> | style="background: #FFDC44; color:#000000;" | 21,2<small>^°C</small> | style="background: #FFCC33; color:#000000;" | 23,6<small>^°C</small> | style="background: #FFCC33; color:#000000;" | 23,5<small>^°C</small> | style="background: #FFDD55; color:#000000;" | 18,6<small>^°C</small> | style="background: #FFFF88; color:#000000;" | 12,8<small>^°C</small> | style="background: #FFFFBB; color:#000000;" | 5,5<small>^°C</small> | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 2,1<small>^°C</small> | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | '''12,7<small>^°C</small>''' |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" | Min meðalhiti | style="background: #DBFFFF; color: black;" | -3,6<small>^°C</small> | style="background: #DBFFFF; color: black;" | -3,3<small>^°C</small> | style="background: #EDFFFF; color: black;" | -0,1<small>^°C</small> | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 3,5<small>^°C</small> | style="background: #FFFF99; color: black;" | 8,4<small>^°C</small> | style="background: #FFFF88; color: black;" | 11,3<small>^°C</small> | style="background: #FFEE77; color: black;" | 13,4<small>^°C</small> | style="background: #FFEE77; color: black;" | 13,0<small>^°C</small> | style="background: #FFFF88; color: black;" | 9,1<small>^°C</small> | style="background: #FFFFBB; color: black;" | 4,9<small>^°C</small> | style="background: #EEFFFF; color: black;" | 0,3<small>^°C</small> | style="background: #DCFFFF; color: black;" | -2,2<small>^°C</small> | style="background: #FFFFBB; color: black;" | '''4,5<small>^°C</small>''' |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Úrkoma | style="background: #00EAF5;" | 23,6<small>mm</small> | style="background: #00EAF5;" | 23,1<small>mm</small> | style="background: #00EAF5;" | 28,1<small>mm</small> | style="background: #00DAF5;" | 38,2<small>mm</small> | style="background: #009AF5;" | 77,2<small>mm</small> | style="background: #009AF5;" | 72,7<small>mm</small> | style="background: #00AAF5;" | 66,2<small>mm</small> | style="background: #00AAF5;" | 69,6<small>mm</small> | style="background: #00CAF5;" | 40,4<small>mm</small> | style="background: #00DAF5;" | 30,5<small>mm</small> | style="background: #00DAF5;" | 31,9<small>mm</small> | style="background: #00EAF5;" | 25,3<small>mm</small> | style="background: #00BAF5;" | '''526,6<small>mm</small>''' |} == Íþróttir == [[Íshokkí]] og [[knattspyrna]] eru höfuðíþróttir borgarinnar Prag. Í báðum greinum eru félögin [[Sparta Prag]] og [[Slavia Prag]] í algjörum sérflokki. Knattspyrnudeild Spörtu hefur oftar orðið tékkneskur meistari en nokkurt annað félag eða 32 sinnum. Þar af 19 sinnum í gömlu Tékkóslóvakíu og 8 sinnum í Tékklandi (síðast [[2010]]). Auk þess hefur félagið 27 sinnum orðið bikarmeistari (síðast [[2008]]). Besti árangur félagsins á alþjóðlegum vettvangi er þriðja sætið í [[Evrópukeppni meistaraliða]] [[1992]]. Knattspyrnudeild Slavia Prag hefur 9 sinnum orðið tékkóslóvakskur meistari og þrisvar tékkneskur meistari ([[1996]], [[2008]], [[2009]]). Auk þess 7 sinnum bikarmeistari (síðast [[2002]]). Í Prag er árlega haldið [[Maraþonhlaup]], en auk þess hálfmaraþon og Maraþonhlaup eldri borgara. Af öðrum íþróttum má nefna [[Ruðningur|ruðning]], en félagið Prag Panthers er þar í sérflokki. Árið [[2009]] vann félagið Evrópukeppnina, fyrsta lið gömlu austantjaldslandanna sem það hefur afrekað. == Vinabæir == Prag viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir: {{div col|colwidth=25em}} * {{flagicon|Þýskaland}} [[Berlín]], [[Þýskaland]]i * {{flagicon|Belgía}} [[Brussel-höfuðborgarsvæðið|Brussel]], [[Belgía|Belgíu]] * {{flagicon|Bandaríkin}} [[Chicago]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] * {{flagicon|Þýskaland}} [[Frankfurt am Main]], [[Þýskaland]]i * {{flagicon|Þýskaland}} [[Hamborg]], [[Þýskaland]]i * {{flagicon|Japan}} [[Kyoto]], [[Japan]] * {{flagicon|Bandaríkin}} [[Miami-Dade-sýsla (Flórída)|Miami-Dade-sýsla]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]<ref>{{cite web |title=Miami-Dade County Sister Cities Program |url=https://www.miamidade.gov/business/international-sister-cities.asp |publisher=Miami-Dade County |access-date=9 September 2021 |archive-date=3 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303083348/http://www.miamidade.gov/business/international-sister-cities.asp |url-status=live}}</ref> * {{flagicon|Þýskaland}} [[Nürnberg]], [[Þýskaland]]i * {{flagicon|Bandaríkin}} [[Phoenix (Arizona)|Phoenix]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] * {{flagicon|Taívan}} [[Taípei]], [[Taívan]] {{div col end}} == Frægustu börn borgarinnar == *([[1316]]) [[Karl IV (HRR)|Karl IV]] keisari þýska ríkisins *([[1781]]) [[Bernard Bolzano]], heimspekingur og stærðfræðingur *([[1875]]) [[Rainer Maria Rilke]], rithöfundur *([[1883]]) [[Franz Kafka]] rithöfundur *([[1885]]) [[Egon Erwin Kisch]], blaðamaður og rithöfundur *([[1917]]) [[Herbert Lom]], breskur leikari *([[1936]]) [[Václav Havel]], rithöfundur og forseti Tékklands *([[1937]]) [[Madeleine Albright]], stjórnmálakona og fyrsti kvenutanríkisráðherra Bandaríkjanna *([[1941]]) [[Václav Klaus]], forsætisráðherra og forseti Tékklands *([[1965]]) [[Helena Suková]] tenniskona *([[1968]]) [[Petr Korda]] tennisleikari *([[1968]]) [[Pavel Kuka]] knattspyrnumaður *([[1973]]) [[Patrik Berger]] knattspyrnumaður *([[1980]]) [[Tomáš Rosický]] knattspyrnumaður == Byggingar og kennileiti == Gömlu hverfin í Prag eru á heimsminjaskrá UNESCO, þar á meðal Kastalahæðin Hradčany, gamla borgin (Stáre Město), brúarhverfið Malá Strana og nýja borgin (Nové Město). Margar af gömlu byggingunum geyma merkilega sögu. Margir telja miðborg Prag eina fegurstu í heimi. [[Mynd:Prag Pulverturm.jpg|thumb|Púðurturninn]] *[[Kastalinn í Prag]] (Pražský hrad) er stærsta kastalasamstæða heims. Hann var áður aðsetur konunga Bæheims og nokkurra keisara þýska ríkisins. Í dag er hann opinbert aðsetur forseta landsins. Í kastalanum eru tékknesku krúnudjásnin geymd. *[[Vítusarkirkjan í Prag|Vítusarkirkjan]] er hluti af kastalasamstæðunni í Prag. Hún er dómkirkja og stærsta kirkja landsins. Í henni voru konungar Bæheims krýndir. Í grafhvelfingu eru grafir ýmissa konunga og keisara. *[[Karlsbrúin (Prag)|Karlsbrúin]] er einkennisbygging borgarinnar Prag. Hún er elsta nústandandi brú yfir fljótið Moldá og ein elsta steinbrú Evrópu. Brúin tengir miðborgina við kastalahæðina og eru turnar með hliðum við sitthvorn endann. * [[Vyšehrad-kastalinn]] er eldri af tveimur kastölum í Prag, en elsti hluti hans er frá 10. öld. Á lóðinni er kirkja Péturs og Páls. Í kirkjugarðinum liggja nokkur þjóðskáld. *[[Stjörnuúrið í Prag|Stjörnuúrið]] við gamla ráðhúsið, einnig kallað postulaklukkan, er eitt þekktasta stjörnuúr heims. Það var smíðað [[1410]] og er einstök meistarasmíð. *Teynkirkjan (einnig kölluð Frúarkirkjan) stendur við torg í gömlu borginni. Hún er frá [[14. öldin|14. öld]] og skartar tveimur misháum turnum, kallaðir Adam og Eva. Þeir eru 80 m háir. Í kirkjunni er elsta [[pípuorgel]] Tékklands. Þar hvílir einnig danski stjörnufræðingurinn Tycho Brahe. *Púðurturninn er 65 m hár gotneskur turn sem stendur í gömlu miðborginni. Byrjað var að reisa turninn [[1475]] og var hann þá hluti af borgarmúrnum. Framkvæmdum lauk hins vegar ekki fyrr en á [[19. öldin|19. öld]]. Í turninum var púðurgemsla, en þaðan er heitið dregið. Í dag er Púðurturninn tengdur byggingum á báða vegu, en hann er eitt þekktasta kennileiti gömlu borgarinnar. *Sjónvarpsturninn í Prag er einn einkennilegasti turn í Evrópu. Hann samanstendur af þremur stoðsúlum, en efst eru tæknihúsin á milli þeirra. Á stoðsúlunum eru risastyttur af börnum að klífa turninn. Turninn er 216 m hár og stendur í hverfinu Žižkov. Hann er opinn almenningi. == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál=de|titill=Prag|mánuðurskoðað=16. desember|árskoðað=2012}} * {{wpheimild|tungumál=en|titill=Prague|mánuðurskoðað=16. desember|árskoðað=2012}} == Tenglar == {{commons|Praha|Prag}} * [http://www.prague.cz/ Opinber vefsíða Prag] {{Höfuðborgir í Evrópu}} [[Flokkur:Prag| ]] [[Flokkur:Höfuðborgir í Evrópu]] r0tollgfkbpaswjx09x0waa4jvoiu7l 0 8257 1978558 1976636 2026-09-12T06:51:44Z Berserkur 10188 1978558 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1466]]|[[1467]]|[[1468]]|[[1469]]|[[1470]]|[[1471]]|[[1472]]| [[1451-1460]]|[[1461-1470]]|[[1471-1480]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]] }} [[Mynd:Fra Filippo Lippi — Autoportreto.jpg|thumb|right|[[Filippo Lippi]]. Sjálfsmynd.]] Árið '''1469''' ('''MCDLXIX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == === Fædd === * [[Gottskálk grimmi Nikulásson|Gottskálk Nikulásson]] Hólabiskup (d. [[1520]]). === Dáin === == Erlendis == * [[3. maí]] - [[Matthías Corvinus]], konungur Ungverjalands, var valinn konungur [[Bæheimur|Bæheims]]. * [[24. júlí]] - [[Rósastríðin]]: York-ættin var sigruð af uppreisnarmönnum og [[Játvarður 4.]] konungur var fangelsaður. Richard Neville jarl af Warwick varð stuttlega ráðandi yfir Englandi. * [[19. október]] - [[Ferdinand 2. af Aragóníu|Ferdínand 2.]] af Aragóníu giftist [[Ísabella 1. af Kastilíu|Ísabellu]] af Kastilíu. Hjónaband þeirra leiddi til sameiningar Spánar árið [[1492]]. * [[9. desember]] - [[Lorenzo de' Medici]] varð lávarður í [[Flórens]] við andlát föðurs síns. ===Ódagsett=== * Stríð milli Englendinga og Hansakaupmanna braust út. * [[Kristján 1.]] Danakonungur veðsetti [[Jakob 3.|Jakobi 3.]] Skotakonungi [[Orkneyjar]] og [[Hjaltlandseyjar]] til tryggingar á heimanmundi Margrétar dóttur sinnar, sem giftist Jakobi það ár. Veðið var aldrei innleyst og síðan eru eyjarnar skoskar. === Fædd === * [[3. maí]] - [[Niccolò Machiavelli]], [[Ítalía|ítalskur]] rithöfundur (d. [[1527]]). * [[31. maí]] - [[Manúel 1.]] Portúgalskonungur (d. [[1521]]). * [[15. apríl]] - [[Nanak]], stofnandi [[síkismi|síkismans]] (d. [[1539]]). * [[Jóhann 3. Navarrakonungur|Jóhann 3.]] Navarrakonungur (d. [[1516]]). * (líklega) [[Vasco da Gama]], sæfari og landkönnuður (d. [[1524]]). === Dáin === * [[8. október]] - [[Filippo Lippi]], listmálari (f. [[1406]]). [[Flokkur:1469]] [[Flokkur:1461-1470]] 8jqvrt6rfoeso4hocwhgvqz24i8u3q4 0 21760 1978471 1976547 2026-09-11T16:01:38Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978471 wikitext text/x-wiki [[File:Mezzoforte Kongsberg Jazzfestival 2017 (230424).jpg|thumb|2017]] [[Mynd:Mezzoforte Kloster Marienthal 2010.jpg|thumb|Mezzoforte í Þýskalandi árið 2010.]] '''[https://www.mezzoforte.com/ Mezzoforte]''' er [[djassbræðingur|bræðings]]hljómsveit sem var stofnuð árið [[1977]]. Stofnendur Mezzoforte voru [https://www.mezzoforte.com/members Eyþór Gunnarsson] ([[píanó]]/[[hljómborð]]), [[Friðrik Karlsson]] ([[gítar]]), [https://www.mezzoforte.com/members Jóhann Ásmundsson] ([[Rafbassi|bassa]]) og [https://www.facebook.com/gullibriemcom/?locale=en_GB Gunnlaugur Briem] ([[trommur]]). Einhverjar mannabreytingar hafa verið á þeim árum sem hljómsveitin hefur verið starfandi. Meðal annars var saxófónleikarinn [https://www.ismus.is/einstaklingar/1009606 Kristinn Svavarsson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260417152708/https://www.ismus.is/einstaklingar/1009606 |date=2026-04-17 }} meðlimur sveitarinnar frá [[1982]] til [[1985]] en saxófónleikarinn [https://www.snorrimanagement.is/oskargud Óskar Guðjónsson] gekk í sveitina um miðjan 10. áratuginn. Fyrsta hljómplata sveitarinnar kom út 1979 en fjórða platan sem tekin var upp árið 1982 og innihélt lagið [https://www.youtube.com/watch?v=qbHGkrJMjYw&list=RDqbHGkrJMjYw&start_radio=1 Garden Party] opnaði sveitinn leið inn á alþjóðamarkað. Garden Party náði miklum vinsældum víða um heim, komst m.a. Í 17. sæti breska vinsældalistans og LP platan, Surprise Surprise fékk líka mjög góðar viðtökur. Í kjölfarið fluttu meðlimir til Englands og upphófst þá nokkurra ára tímabil sem einkenndist af stöðugum tónleikaferðum, fyrst í Bretlandi, svo víða um Evrópu og loks í Asíu. Hljómsveitin hefur starfað nær óslitið síðan og gefið út alls [https://www.mezzoforte.com/discography 15 LP/CD skífur og auk þess DVD mynddisk]. Tónleikarnir eru orðnir fleiri en 1.000 í yfir 40 löndum. Árið 2013 var Mezzoforte tilnefnd til Tónlistarverðlauna Norðurlandaráðs og árið 2014 hlaut sveitin Heiðursverðlaun Íslensku Tónlistarverðlaunanna. Frá 2008 hefur hljómsveitin haldið að meðaltali 20-30 [https://www.mezzoforte.com/current-tour-dates tónleika] erlendis á hverju ári, t.d. á Norðurlöndum, í Þýskalandi, Sviss, Austurríki, Hollandi, Englandi, Spáni, Portúgal, Suður Afríku, Japan, Indónesíu, Rússlandi, Úkraínu, Belarus, Kazakstan, Ungverjalandi, Tékklandi, Slóvakíu, Grænlandi, Færeyjum og (stöku sinnum) á Íslandi. Þrír af fjórum stofnmeðlimum starfa enn með sveitinni, þeir [https://www.mezzoforte.com/members Eyþór Gunnarsson], [https://www.mezzoforte.com/members Friðrik Karlsson] og [https://www.mezzoforte.com/members Jóhann Ásmundsson] en aðrir meðlimir eru [https://www.facebook.com/arikarasonmusic/?locale=is_IS Ari Bragi Kárason] trompetleikari, [https://www.mezzoforte.com/members Benedikt Brynleifsson] trommuleikari og [https://www.mezzoforte.com/members Jonas Wall] saxófónleikari (frá Svíþjóð). Árið 2017 fagnaði sveitin 40 ára afmæli sínu með tvennum tónleikum í Háskólabíói. U.þ.b. 600 erlendir gestir gerðu sér ferð til Íslands af því tilefni. Til stendur að endurtaka leikinn á 50 ára afmælinu í september 2027. == Tengill== *[https://www.allmusic.com/artist/mezzoforte-mn0000447930 Mezzoforte á Allmusic] {{commonscat|Mezzoforte}} {{Stubbur|tónlist}} {{S|1977}} [[Flokkur:Íslenskar hljómsveitir]] ov0ydiwkwkbpgefrdanmoqccxfxk80c 0 22076 1978516 1909411 2026-09-11T20:56:25Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978516 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|fjörðinn|Reyðarfjörður (fjörður)}} {{Byggð | nafn = Reyðarfjörður | nafn_í_eignarfalli = Reyðarfjarðar | tegund_byggðar = [[Bær]] | mynd = Reiðarfjörður04.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Byggðin á Reyðarfirði | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = {{Infobox mapframe|zoom=12|shape=none|stroke-width=0|coord={{hnit|65|2|3.7|N|14|13|54.8|W|region:IS}}}} | kort_texti = | teiknibóla_kort = Ísland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning Reyðarfjarðar | hnit = {{WikidataCoord|display=inline}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | undirskipting_nafn1 = [[Austurland]] | undirskipting_gerð2 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn2 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]] | undirskipting_gerð3 = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélag]] | undirskipting_nafn3 = [[Fjarðabyggð]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = | flatarmál_heild_km2 = | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|heimild}} | mannfjöldi_frá_og_með = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|ár}} | mannfjöldi_heild = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|Reyðarfjörður}} | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | mannfjöldi_heiti_íbúa = Reyðfirðingar<ref>{{Cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/grein/66471|title=Reyðfirðingar|website=Málfarsbankinn}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> | póstnúmer_gerð = [[Listi yfir íslensk póstnúmer|Póstnúmer]] | póstnúmer = 730 | vefsíða = {{URL|fjardabyggd.is}} }} [[Mynd:Reyðarfjörður 6436.JPG|thumb|Reyðarfjörður]] '''Reyðarfjörður''' er kaupstaður á [[Austfirðir|Austfjörðum]] og dregur nafn sitt af [[Reyðarfjörður (fjörður)|samnefndum firði]]. Þorpið hét upphaflega ''Búðareyri'', en er nú kallaður Reyðarfjörður. Árið 2024 var íbúafjöldi 1.368 (Hagstofa). Reyðarfjörður er hluti af [[sveitarfélag]]inu [[Fjarðabyggð]] og er miðkjarni sveitarfélagsins. Bæjarskrifstofur Fjarðabyggðar eru staðsettar á Reyðarfirði. Hafnaraðstaða er mjög góð í firðinum frá náttúrunnar hendi. [[Álver]] [[Alcoa-Fjarðarál]]s er í firðinum. Í bænum er íþróttafélagið Valur sem hefur náð hvað bestum árangri í glímu. Fjarðabyggð er með sameiginlegt lið í 2. deild karla í knattspyrnu. Þar er einnig golfvöllur Golfklúbbs Fjarðabyggðar sem nefnist Kollur og er staðsettur í hlíðinni rétt innan við bæinn á Reyðarfirði. Í bænum er Lúðrasveit Eskifjarðar og Reyðarfjarðar. Stutt er í næstu byggðarkjarna; 13km á [[Eskifjörður|Eskifjörð]], þar sem keyrt er yfir Hólmaháls; 18km á [[Fáskrúðsfjörður|Fáskrúðsfjörð]] ef keyrt er í gegnum [[Fáskrúðsfjarðargöng]]in, sem voru tekin í notkun árið 2005; og 32km í [[Egilsstaðir|Egilsstaði]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == {{CommonsCat|Reyðarfjörður}} * [https://www.fjardabyggd.is/ Vefsíða Fjarðabyggðar] {{Borgir og bæir á Íslandi}} {{Stubbur|ísland|landafræði}} [[Flokkur:Fjarðabyggð]] [[Flokkur:Íslensk sjávarþorp]] mh3j0bzyy5fx64effb7nx4v0pr1y2cr 0 23293 1978481 1951170 2026-09-11T17:42:13Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978481 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Njarðvík | nafn_í_eignarfalli = Njarðvíkur | tegund_byggðar = [[Bær]] | mynd = Reykjanesbær_2023_(175757).jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Innri-Njarvík sést nær og Ytri-Njarðvík fjær | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = {{Infobox mapframe|zoom=12|shape=none|stroke-width=0}} | kort_texti = | teiknibóla_kort = Ísland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning Njarðvíkur | hnit = {{WikidataCoord|display=inline}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | undirskipting_nafn1 = [[Suðurnes]] | undirskipting_gerð2 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn2 = [[Suðurkjördæmi|Suður]] | undirskipting_gerð3 = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélag]] | undirskipting_nafn3 = [[Reykjanesbær]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = Njarðvík{{efn|Innri- og Ytri-Njarðvík.}} | flatarmál_neðan = | flatarmál_heild_km2 = | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref>{{Cite web|url=https://www.reykjanesbaer.is/is/stjornsysla/fjarmal-og-rekstur/gagnatorg|title=Gagnatorg – Íbúaþróun í Reykjanesbæ|website=reykjanesbaer.is|date=Janúar 2026}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 8865 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | mannfjöldi_eyða1_titill = Njarðvík og [[Keflavík]]{{efn|[[Hagstofa Íslands|Hagstofan]] telur Keflavík og Njarðvík saman sem einn byggðarkjarna. Tölur frá {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|ár}}.{{Íbúafjöldi byggðarkjarna|heimild}}}} | mannfjöldi_eyða1 = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|Keflavík og Njarðvík}} | mannfjöldi_heiti_íbúa = Njarðvíkingar<ref>{{Cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/grein/70692|title=Njarðvíkingar|website=Málfarsbankinn}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> | póstnúmer_gerð = [[Listi yfir íslensk póstnúmer|Póstnúmer]] | póstnúmer = 260 | vefsíða = {{URL|reykjanesbaer.is}} }} '''Njarðvík''' er bær við samnefnda [[vík]] á norðanverðum [[Reykjanesskagi|Reykjanesskaga]] austan megin við [[Miðnes]]ið, og heyrir undir sveitarfélagið [[Reykjanesbær|Reykjanesbæ]]. Bærinn skiptist í tvo þéttbýliskjarna, Innri-Njarðvík (austan megin við víkina) og Ytri-Njarðvík (vestan megin við víkina), og er því oft talað um „Njarðvíkur“ í fleirtölu. Njarðvíkurnar voru tvær bæjarþyrpingar eða [[hverfi]] svipað og aðrir staðir á [[Suðurnes]]jum þar til [[vélbátur|vélbátaútgerð]] hófst eftir aldamótin 1900. Á milli þessara bæjaþyrpinga voru leirur, [[Fitjar]], þar sem nú er þjónustu- og verslunarkjarni. Mikið nýtt byggingaland hefur verið tekið í notkun í vestur og austur frá Innri-Njarðvík frá því á [[1981-1990|9. áratug 20. aldar]] svo nú er orðin samfelld byggð umhverfis víkina og allt austur á [[Vogastapi|Vogastapa]]. Frá [[1971-1980|8. áratug 20. aldar]] byggðist Ytri-Njarðvík í norður að sveitarfélagsmörkum við Keflavík. Ytri-Njarðvík hefur líka byggst í vestur upp hlíðina að [[Grænás]]. Upphaflega voru Njarðvíkurbæirnir í [[Rosmhvalaneshreppur|Rosmhvalaneshreppi]], en voru færðir undir [[Vatnsleysustrandarhreppur|Vatnsleysustrandarhrepp]] 24. apríl 1596. Árið 1889 var stofnaður sérstakur [[hreppur]], Njarðvíkurhreppur, enda hafði byggð þá aukist mikið í landi Njarðvíkur. Njarðvíkurhreppur sameinaðist nágrannabænum [[Keflavík]] undir heitinu „Keflavíkurhreppur“ 15. júní 1908, en Keflavík sjálf hafði fram að því tilheyrt Rosmhvalaneshreppi. Njarðvíkurhreppur klauf sig aftur frá Keflavíkurhreppi 1. janúar 1942, aðallega vegna óánægju með [[rafveita|rafveitumál]] og [[Höfn (mannvirki)|hafnarmál]]. Njarðvík fékk kaupstaðarréttindi 1. janúar 1976. Þann 11. júní 1994 sameinaðist Njarðvík Keflavíkurkaupstað og [[Hafnahreppur|Hafnahreppi]] undir nafninu „Reykjanesbær“. == Athugasemdir == {{notelist}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Borgir og bæir á Íslandi}} {{Stubbur|Ísland|landafræði}} [[Flokkur:Reykjanesbær]] [[Flokkur:Þéttbýlisstaðir Íslands]] mvtqdq51yz3mp4nzdly8m8xzpbxccac 0 24645 1978439 1973997 2026-09-11T14:54:59Z MáneyMánadóttir 103358 /* Listi yfir óákveðnu fornöfnin í íslensku */ +allnokkur, þónokkur 1978439 wikitext text/x-wiki '''Óákveðið fornafn''' er [[fornafn]]<ref name="skola">[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100816192215/www.skolavefurinn.is/_opid/islenska/vanda_malid/kynning/hugtakaskyringar_malfraedi_kynning.html Hugtakaskýringar - Málfræði]</ref> sem á við einn eða fleiri hlut, veru eða stað. == Óákveðin fornöfn í íslensku == Það eru mörg óákveðin fornöfn í [[íslenska|íslensku]] og sum algengustu eru oft sett upp í vísu:<ref name="skola"/> : ''Annar'', ''fáeinir'', ''enginn'', ''neinn'', : ''ýmis'', ''báðir'', ''sérhver'', : ''hvorugur'', ''sumur'', ''hver'' og ''einn'', : ''hvor'' og ''nokkur'', ''einhver''. Allur, annar hvor, annar hver, annar tveggja, hvor tveggja, samur, sjálfur, slíkur og þvílíkur. === Listi yfir óákveðnu fornöfnin í íslensku === * [[wikt:allnokkur|allnokkur]] * [[wikt:allur|allur]] * [[wikt:annar|annar]] * [[wikt:annar hver|annar hver]] (=[[wikt:annarhver|annarhver]], =[[wikt:annarhvur|annarhvur]]) * [[wikt:annar hvor|annar hvor]] (=[[wikt:annarhvor|annarhvor]]) * [[wikt:annar tveggja|annar tveggja]] (=[[wikt:annar tveggi|annar tveggi]]) * [[wikt:báðir|báðir]] * [[wikt:enginn|enginn]] * [[wikt:einhver|einhver]] (=[[wikt:einhvur|einhvur]]) * [[wikt:einn|einn]] * [[wikt:fáeinir|fáeinir]]¹ * [[wikt:hver|hver]] (=[[wikt:hvur|hvur]]) * [[wikt:hver sinn|hver sinn]], [[wikt:sinn hver|sinn hver]] * [[wikt:hvor|hvor]] * [[wikt:hvor sinn|hvor sinn]], [[wikt:sinn hvor|sinn hvor]] * [[wikt:hvor tveggja|hvor tveggja]] (=[[wikt:hvor tveggi|hvor tveggi]], =[[wikt:hvorutveggja|hvorutveggja]], =[[wikt:hvurutveggi|hvurutveggi]]) * [[wikt:hvorugur|hvorugur]] (=[[wikt:hvurugur|hvurugur]]) * [[wikt:neinn|neinn]] * [[wikt:nokkur|nokkur]] * [[wikt:sami|sami]]² * [[wikt:samur|samur]]² * [[wikt:sérhver|sérhver]] * [[wikt:sinnhver|sinnhver]]³ * [[wikt:sinnhvor|sinnhvor]]³ * [[wikt:sitthver|sitthver]]³ * [[wikt:sitthvor|sitthvor]]³ * [[wikt:sínhver|sínhver]]³ * [[wikt:sínhvor|sínhvor]]³ * [[wikt:sjálfur|sjálfur]]² * [[wikt:slíkur|slíkur]]² * [[wikt:sumur|sumur]] * [[wikt:ýmis|ýmis]]¹ * [[wikt:þónokkur|þónokkur]] * [[wikt:þvílíkur|þvílíkur]]¹ ''Athugasemdir:''<br /> ¹ Greint sem lýsingarorð í Beygingarlýsingu íslensks nútímamáls Árnastofnunar (BÍN).<br /> ² Greint sem óákveðið ábendingarfornafn í BÍN.<br /> ³ Helst notað í óformlegu máli. === Óákveðna fornafnið „hvor tveggja“ === ''Hvor tveggja'' beygist þannig að fyrri hlutinn beygist eins og [[spurnarfornafn]]ið „hvor“ en [[töluorð]]ið „tveggja“ er óbeygt.<ref>{{BÍN|orð=hvor tveggja|mánuður=22. október|ár=2008}}</ref> Til er gamla óákveðna fornafnið ''hvortveggi'' í einu orði þar sem fyrri liðurinn beygist eins og í ''hvor tveggja'' en seinni liðurinn eins og [[veikt lýsingarorð]]. === Óákveðnu fornöfnun „einhver“ og „nokkur“ === Í [[nefnifall]]i og [[þolfall]]i í [[hvorugkyn]]i [[eintala|eintölu]] hafa ''einhver'' og ''nokkur'' tvímyndir í [[hvorugkyn]]i. ''Eitthvað'' hefur ''eitthvert'' og ''eitthvað''<ref>{{BÍN|orð=eitthvað|mánuður=22. október|ár=2008}}</ref> á meðan ''nokkur'' hefur ''nokkurt'' og ''nokkuð''.<ref>{{BÍN|orð=nokkur|mánuður=22. október|ár=2008}}</ref> Myndirnar ''eitthvað'' og ''nokkuð'' á eru sérstæðar eins og sést: : ''Eitthvað er á seyði, sérðu '''nokkuð'''?'' === Óákveðnu fornöfnun „annar hver“ og „annar hvor“ === ''Annar hver'' er notað um annan hvern af þrem eða fleiri, á meðan ''annar hvor'' er notað um annan af tveim: : ''Hann kemur '''alltaf annan''' hvern dag.'' : ''Ég fæ '''annan hvorn''' strákinn, Jón eða Svein til að vinna hjá mér.'' == Óákveðin fornöfn í ensku == Óákveðin fornöfn í [[enska|ensku]] geta verið aðrir setningarhlutar en óákveðin fornöfn. Óákveðna fornafnið ''many'' („margir“) í setningunni ''many disagree with his views'' („margir eru honum ósammála“) getur verið [[lýsingarorð]] í setningunni ''many people'' („margt fólk“) og [[nafnorð]] eins og í setningunni ''a good many of the students had skipped class'' („stór hluti nemandanna höfðu skrópað“). Af þessari ástæðu eru dæmi gefin til aðgreiningar ef merking er torskilin. === Óákveðin fornöfn í eintölu === *[[wikt:en:another|another]] &ndash; ''Thanks, I'll have another.'' („Takk, ég fæ mér annan.“) *[[wikt:en:anybody|anybody]] *[[wikt:en:anyone|anyone]] *[[wikt:en:anything|anything]] *[[wikt:en:each|each]] &ndash; ''From each according to his ability, to each according to his need.'' („Hver gefur það sem hann getur og fær það sem honum nægir.“) *[[wikt:en:either|either]] &ndash; ''Either will do.'' („Annað hvort er fínt.“) *[[wikt:en:enough|enough]] &ndash; ''Enough is enough.'' („Nóg er nóg.“) *[[wikt:en:everybody|everybody]] *[[wikt:en:everyone|everyone]] *[[wikt:en:everything|everything]] *[[wikt:en:less|less]] &ndash; ''Less is known about this period of history.'' („Minna er vitað um þetta tímabil í sögunni.“) *[[wikt:en:little|little]] &ndash; ''Little matters any more.'' („Fátt eitt skiptir máli.“) *[[wikt:en:much|much]] &ndash; ''Much was discussed at the meeting.'' („Margt var rætt á fundinum.“) *[[wikt:en:neither|neither]] &ndash; ''In the end, neither was selected.'' („Hvorug var valið þegar leið undir lok.“) *[[wikt:en:no one|no one]] *[[wikt:en:nobody|nobody]] *[[wikt:en:nothing|nothing]] *[[wikt:en:one|one]] &ndash; ''One might see it that way.'' („Hægt væri að líta á þetta á þennan veg.“) *[[wikt:en:other|other]] &ndash; ''One was singing while the other played the piano.'' („Einn söng á meðan hinn spilaði á píanóið.“) *[[wikt:en:plenty|plenty]] &ndash; ''Thanks, that's plenty.'' („Takk, þetta er fínt.“) *[[wikt:en:somebody|somebody]] &ndash; ''Somebody has to take care of it.'' („Einhver verður að sjá um þetta.“) *[[wikt:en:someone|someone]] &ndash; ''Someone should fix that.'' („Einhver ætti að laga þetta.“) *[[wikt:en:something|something]] &ndash; ''Something makes me want to dance.'' („Eitthvað lætur mig vilja dansa.“) *[[wikt:en:you|you]] (í óformlegu máli þegar átt er við „mann“<ref>[http://www.bartleby.com/68/20/3220.html "Indefinite you, indefinite one"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090206202641/http://www.bartleby.com/68/20/3220.html |date=2009-02-06 }}, The Columbia Guide to Standard American English, 1993</ref>) &ndash; ''You can understand why.'' („Maður skilur af hverju.“) === Óákveðin fornöfn í fleirtölu === *[[wikt:en:both|both]] &ndash; ''Both are guilty.'' („Þeir eru báðir sekir.“) *[[wikt:en:few|few]] &ndash; ''Few were chosen.'' („Fáir voru valdir.“) *[[wikt:en:few|fewer]] &ndash; ''Fewer are going to church these days.'' („Færri sækja messur þessa dagana.“) *[[wikt:en:many|many]] &ndash; ''Many were chosen.'' („Margir voru valdir.“) *[[wikt:en:others|others]] &ndash; ''Others can worry about that.'' („Leyfum öðrum að hafa áhyggjur af þessu“) *[[wikt:en:several|several]] &ndash; ''Several were chosen.'' („Ýmsir voru valdir.“) *[[wikt:en:several|they]] (í óformlegu máli, með merkingunna „fólk upp til hópa“) &ndash; “''They say that smoking is bad for you.'' („Fólk segir að reykingar séu slæmar.“) === Óákveðin fornöfn í eintölu eða fleirtölu === *[[wikt:en:all|all]] &ndash; ''All is lost.'' („Öllu er tapað.“) *[[wikt:en:any|any]] &ndash; ''Any will do.'' („Skiptir ekki máli hver það er.“) *[[wikt:en:more|more]] &ndash; ''More is better.'' („Meira er betra.“) *[[wikt:en:most|most]] &ndash; ''Most would agree.'' („Flestir væru því sammála.“) *[[wikt:en:none|none]]<ref>Sumir málfræðingar segja að ''none'' („enginn“) sé alltaf í eintölu, en fleirtala þess er samt mikið notuð og viðtekin. Sjá má t.d. [http://www.askoxford.com/concise_oed/none?view=uk notkunardæmi á COED] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060403132655/http://www.askoxford.com/concise_oed/none?view=uk |date=2006-04-03 }}.</ref> &ndash; ''None of us will join you!'' („Engir okkar munu ganga í lið með þér!“) *[[wikt:en:some|some]] &ndash; ''Some would agree.'' („Sumir væru sammála.“) *[[wikt:en:some|such]] &ndash; ''Such is life'' („Svona er lífið“, „soddan er livet“) == Heimildir == * {{bókaheimild|höfundur=Bjarni Ólafsson|titill=Íslenskur málfræðilykill|útgefandi=Mál og menning|ár=1995|ISBN=ISBN 9979-3-0874-5}} * {{bókaheimild|höfundur=Björn Guðfinnson|titill=Íslensk málfræði|útgefandi=Námsgagnastofnun|ár=án árs}} * {{bókaheimild|höfundur=Þórunn Blöndal|titill=Almenn málfræði|útgefandi=Mál og menning|ár=1985}} == Neðanmálsgreinar == <references/> == Tengill == {{Wiktionary|óákveðið fornafn}} [[Flokkur:Málfræði]] [[Flokkur:Fornöfn]] cg15mge2wustaikut80eo29gdo9hggu 0 25507 1978557 1976471 2026-09-12T06:48:48Z Berserkur 10188 /* Erlendis */ 1978557 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1455]]|[[1456]]|[[1457]]|[[1458]]|[[1459]]|[[1460]]|[[1461]]| [[1441–1450]]|[[1451–1460]]|[[1461–1470]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} Árið '''1458''' ('''MCDLVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[12. júní]] - [[Ólafur Rögnvaldsson]] prestur á [[Breiðabólstaður í Vesturhópi|Breiðabólstað]] í Vesturhópi valinn [[Hólabiskupar|Hólabiskup]] á prestastefnu á [[Víðivellir|Víðivöllum]] í Skagafirði. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[Vatnsfjarðar-Kristín Björnsdóttir]] (f. um [[1374]]). * [[Jón Þorkelsson ábóti|Jón Þorkelsson]] ábóti í [[Helgafellsklaustur|Helgafellsklaustri]] dó í páfagarði. == Erlendis == [[Mynd:Šventasis Kazimieras, 1594.jpg|thumb|right|[[Heilagur Kasimír]].]] * [[24. janúar]] - [[Matthías Corvinus|Matthías 1.]] varð konungur [[Ungverjaland]]s. * Júní - [[Aþena]] féll í hendur Ottómantyrkja. * [[19. ágúst]] - Enea Silvio Piccolomini varð [[Píus II páfi]]. ===Ódagsett=== * Magdalen College við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] stofnað. * Lög voru sett í [[Feneyjar|Feneyjum]] sem bönnuðu karlmönnum að klæðast kvenbúningum á [[kjötkveðjuhátíð]]inni og smygla sér þannig inn í [[nunnuklaustur|nunnuklaustrin]]. * [[Gyðingar]] voru reknir frá [[Erfurt]]. ===Fædd=== * [[3. október]] - [[Heilagur Kasimír]], prins af [[Pólland]]i og hertogi af [[Litáen]] (d. [[1484]]). ===Dáin=== * [[27. júní]] - [[Alfons 5. af Aragóníu|Alfons 5.]] konungur af [[Aragóníu]] (f. [[1396]]). * [[6. ágúst]] - [[Kalixtus III páfi]] (f. [[1378]]). * [[26. desember]] - [[Arthúr 3.]], hertogi af [[Bretagne]] (f. [[1393]]). [[Flokkur:1458]] [[Flokkur:1451-1460]] 4qxzazh9dj64g6ygid6cw28cdrkqn35 0 28171 1978548 1959856 2026-09-11T23:34:23Z TKSnaevarr 53243 /* Habsborgarar */ 1978548 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Vín | nafn_í_eignarfalli = Vínar | nafn_annað = | nafn_á_frummáli = {{lang|de|Wien}} ([[þýska]]) | tegund_byggðar = [[Höfuðborg]] og [[Austurríki#Sambandslönd|sambandsland]] | mynd = Burgtheater Luftaufnahme 2, Wien.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Vínarborg | fáni = Flag of Salzburg, Vienna, Vorarlberg.svg | innsigli = Vienna seal 1926.svg | skjaldarmerki = Wien 3 Wappen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Austurríki | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Austurríki | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Austurríki}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = Michael Ludwig | leiðtogi_flokkur = SPÖ | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 414,78 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Population at beginning of year/quarter |url=https://www.statistik.at/en/statistics/population-and-society/population/population-stock/population-at-beginning-of-year/quarter|date=2026-01-01|access-date=2026-04-14|lang=en|publisher=Statistik Austria}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 2.042.036 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{URL|https://www.wien.gv.at/}} (á þýsku) }} [[Mynd:Schloss Schoenbrunn DSC01996.JPG|thumb|300px|Keisarahöllin Schönbrunn í Vín.]] '''Vín''' eða '''Vínarborg''' ([[þýska]]: ''{{lang|de|Wien}}'') er höfuðborg [[Austurríki]]s og stærsta borg landsins. Þar búa rúmlega 2 milljónir manna en um 2,9 milljónir búa á stórborgarsvæðinu (2025).<ref name="mannfjöldi" /> Vín var áður fyrr aðsetur Habsborgaranna og hefur í margar aldir verið höfuðborg þýska ríkisins, sem og Austurríkis þegar það gekk úr ríkinu á [[19. öldin|19. öld]]. Vín er mikil ráðstefnuborg. Þar eru einnig aðsetur fjölda alþjóðastofnanna. Miðborgin, sem og nokkrar aðrar byggingar, eru á [[heimsminjaskrá UNESCO]]. Borgin Vín er að sama skapi eigið sambandsland í Austurríki, það fjölmennasta, en jafnframt það minnsta. == Lega og lýsing == Vín liggur við [[Dóná]] nær austast í Austurríki. Meginhluti borgarinnar er vestan fljótsins. Norðausturjaðar [[Alpafjöll|Alpafjalla]] nema við vestri borgarmörkin. Landamærin að [[Slóvakía|Slóvakíu]] eru aðeins 30 km til austurs, til [[Ungverjaland]]s 50 km til suðurs og til [[Tékkland]]s 70 km til norðurs. Næstu stærri borgir eru [[Wiener Neustadt]] til suðurs (55 km), [[Bratislava]] í Slóvakíu til austurs (60 km) og [[St. Pölten]] til vesturs (65 km). == Skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Vínar er hvítur kross á rauðum grunni, ekki ólíkt [[Danski fáninn|danska fánanum]], en formið er öðruvísi. Krossinn kemur fyrst fram á [[13. öldin|13. öld]]. Ekki er ljóst hvaðan hann er til kominn en líklegt er að hann tengist [[Krossferðir|krossferðum]]. Krossmerkið er stundum sett sem brjóstskjöldur á svartan örn. Litirnir eru frá [[1395]] og eru litir Habsborgarættarinnar, sem og Austurríkis. Fáni Vínarborgar eru tvær láréttar rendur, rauð og hvít (öfugt við pólska fánann). == Orðsifjar == Borgin hét Vindobona á tímum [[Rómaveldi|Rómverja]]. En núverandi heiti er ekki dregið af því, heldur af ánni Wien sem rennur í Dóná á borgarsvæðinu. Orðið er komið úr keltnesku og merkir ''skógarlækur''. Heitið Wien kemur fyrst fram á skjali frá 881 og hefur lítið breyst í gegnum aldirnar. Önnur tungumál nota heitið í eilítið annarri mynd. Þannig heitir borgin á [[Enska|ensku]] og rómönsku málunum Vienna. Á slavneskum málum heitir borgin yfirleitt Bécs. Á slóvensku heitir borgin hins vegar Dunaj, sem vísar til Dónár. == Saga Vínarborgar == [[Mynd:Wien - Römermuseum, Hypokaustum.JPG|thumb|Rómverskar minjar undir markaðstorginu Hoher Markt]] === Rómverjar === Í upphafi bjuggu [[keltar]] á núverandi borgarstæði. En í lok 1. aldar e.Kr. tóku Rómverjar svæðið og reistu þar bæði herstöð og almennan bæ. Hundrað árum síðar, árið 180 e.Kr., lést rómverski keisarinn [[Markús Árelíus]] í bænum úr ótilgreindri veiki en hann hafði farið í herför gegn markómönnum. Ekki er nákvæmlega vitað hversu lengi Rómverjar bjuggu í bænum en eftir 430 finnast engar vísbendingar um meiriháttar byggð á borgarstæðinu. Trúlega eyddist bærinn í [[Þjóðflutningatímabilið|þjóðflutningunum miklu]] á 5. öld. Einhver byggð var þó þar en talið er að langbarðar hafi búið í gamla rómverska bænum. Seinna fylgdu slavar og avarar. === Höfuðborg === Strax á 6. öld var héraðinu stjórnað frá [[Bæjaraland]]i. 788 hernam [[Karlamagnús]] allt svæðið og innlimaði frankaríkinu sínu. Svæðið í kringum Vín var hin svoköllaða avaramörk (Awarenmark), en almennt landnám franka og bæjara var stopult. Í upphafi 10. aldar réðust Ungverjar í héraðið og hertóku Vín. Þeir voru ekki hraktir austur aftur fyrr en 955 er [[Otto I (HRR)|Otto I]] keisari sigraði þá í stórorrustunni við Lechfeld. 976 var markgreifadæmið Ostarichi stofnað af Babenberg-ættinni og stjórnuðu þeir Vín næstu aldir. Ekki er vitað hvenær hún hlaut borgarréttindi, en á skjali frá aldamótum [[1100]] kemur fram að Vín sé borg. [[1155]] flutti Hinrik II (kallaður Jasormigott) til Vínar og gerði hana að aðsetri sínu. Þetta var upphafið að höfuðborgarstatus Vínar. Strax árið eftir varð héraðið að greifadæmi og varð Vín því aðsetur greifa. Í lok þriðju krossferðarinnar [[1192]] var [[Ríkharður ljónshjarta]] Englandskonungur handtekinn í Erdberg við Vín og fluttur sem fangi til Vínar. Leópold V greifi hlaut 50 þúsund silfurmörk í lausnargjald frá Englendingum. Fyrir þann pening var myntslátta sett upp í borginni og borgarmúrar reistir. Vín varð að mikilli verslunarborg við Dóná. Árið [[1276]] brann borgin þrisvar: [[28. mars]], [[16. apríl]] og [[30. apríl]]. Fjöldamörg hús eyðilögðust og eirði eldurinn heldur ekki kirkjum, klaustrum og greifakastalanum. Tveir þriðju hlutar borgarinnar eyðilögðust eða stórskemmdust. === Habsborgarar === Fram að ofanverðri [[13. öldin|13. öld]] réði Babenberg-ættin Vín og hérðinu í kring. En [[1278]] átti Ottokar II frá [[Bæheimur|Bæheimi]] í erjum við Habsborgarættina, sem þá var með aðallönd sín á Württemberg-svæðinu. Til orrustu kom og í henni sigraði Rúdolf I af Habsborg, sem eftir það hrifsaði til sín Vín. Síðan þá hefur Vín verið í höndum Habsborgarættarinnar allt til [[1918]]. Í fyrstu voru Habsborgarar ekki vel liðnir í borginni, enda var sú ætt aðeins enn ein hertogaættin. En þeir hófu byggingarframkvæmdir í borginni, sem stækkaði ört. [[1365]] var háskólinn í Vín stofnaður, sem einnig var mikil lyftistöng fyrir borgina. Þegar Habsborgarhertoginn Albrecht V var kjörinn þýskur konungur [[1438]] (sem Albrecht II) varð Vín allt í einu höfuðborg [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkisins]]. Albrecht varð aldrei keisari. Það varð hins vegar eftirmaður hans, [[Friðrik III (HRR)|Friðrik III]] árið [[1440]]. Síðan þá hefur Vín verið höfuðborg ríkisins til [[1806]] þegar [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] lagði ríkið niður, og keisaraborg allt til [[1918]]. Þrátt fyrir það voru konungarnir ekki allir ráðagóðir og vinsælir. [[1485]] settist einn fjandmaður Habsborgaranna, [[Matthías Corvinus]], um Vín og hertók hana eftir margra mánaða umsátur. Hún varð hans umráðasvæði allt til dauðadags [[1490]]. Sjálfur var keisarinn ekki einráður í Vín fyrr en [[1522]] þegar hann lét taka helstu stjórnarleiðtoga borgarinnar af lífi. === Fyrra umsátur Tyrkja === [[Mynd:Siege of Vienna 1529 by Pieter Snayers.jpeg|thumb|Tyrkir sitja um Vín 1529]] Árið [[1529]] stóðu íbúar Vínar fyrir mikilli ógn. Tyrkir höfðu náð fótfestu á [[Balkanskagi|Balkanskaga]] og sóttu nú að Austurríki. Þann [[27. september]] hófu þeir umsátur um borgina undir forystu soldánsins [[Súleiman mikli|Súleimans I]]. Íbúar Vínar voru skelfingu lostnir. Margir þeirra flúðu en á hinn bóginn tókst nokkur þúsund hermönnum frá þýska ríkinu og spænsku Habsborgarlöndum að komast til borgarinnar áður en umsáturshringurinn lokaðist. Tyrkir voru hins vegar með nær 250 þúsund manna lið. Eftir nokkra bardaga ákvað Súleiman að hætta umsátrinu sökum versnandi veðurs, en vetur var í nánd og birgðaflutningar erfiðir. Þeir höfðu misst 40 þúsund manns í bardögum við múrana. Þann [[14. október]] hurfu Tyrkir úr landi og borgin slapp að þessu sinni. Tyrkir birtust aftur [[1532]] en þá hafði [[Karl 5. keisari|Karli V]] keisara tekist að safna miklu liði. Súleiman réðist því ekki á Vín að þessu sinni, heldur lét sér nægja að ræna og rupla annars staðar í Austurríki. === 30 ára stríðið === Íbúar Vínar tóku [[Siðaskiptin|siðaskiptum]] opnum örmum snemma á [[16. öldin|16. öld]]. Keisarinn og hirð hans héldu fast við [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjuna]]. Ekki kom til uppþota, né heldur ruddist múgur manna inn í kirkjur borgarinnar eins og annars staðar gerðist í ríkinu. En ástandið var samt þrungið og erfitt. Keisarinn bauð Jesúítum til Vínar til að stemma stigu við siðaskiptunum. Árið [[1600]] hófust gagnsiðaskipti kaþólsku kirkjunnar. Þau voru sérlega grimmileg í Austurríki og Vín. Fólk var neytt til kaþólskrar trúar á ný, rekið burt, handtekið og eigur gerðar upptækar. Í upphafi [[30 ára stríðið|30 ára stríðsins]] má heita að Vín væri algjörlega kaþólsk á ný. Stríðið hófst er fulltrúum keisarans í [[Prag]] var hent út um glugga á furstahöllinni. Bæheimur sagði sig úr ríkinu. Strax í upphafi söfnuðu íbúar Bæheims herliði og réðust á keisaraborgina Vín [[5. júní]] [[1619]]. En borgarherinn náði að hrinda árásinni eftir nokkra daga. Vín kom lítið við sögu stríðsins á ný fyrr en [[1643]] en á því ári birtist sænskur her undir stjórn Lennart Thorstenssons. En hann ákvað að leggja ekki í hernað á Vínarborg að þessu sinni, heldur eyða nærsveitum. Thorstensson var aftur á ferðinni fyrir utan Vín [[1645]]. Þá kom til mikilla bardaga sem stóðu yfir í fjóra daga. Að lokum drógu [[Svíþjóð|Svíar]] sig til baka. === Síðara umsátur Tyrkja === [[Mynd:Vienna Battle 1683.jpg|thumb|Tyrkir sitja um Vín 1683]] [[1683]] birtust Tyrkir aftur við borgardyr Vínar. Að þessu sinni undir forystu stórvesírsins Kara Mústafa. [[14. júlí]] var umsáturshringur lagður um borgina. Þrátt fyrir ákafar árásir á Vín náðu Tyrkir ekki að komast inn fyrir borgarmúrana. Í [[ágúst]] hafði [[Leopold I (HRR)|Leopold I]] keisari safnað nægu liði til að þramma til Vínar. Með í för voru hermenn frá Bæjaralandi, Frankalandi, Saxlandi, Sváfalandi og [[Feneyjar|Feneyjum]]. Einnig mætti pólskur her til Vínar. [[12. september]] var stórorrustan við Kahlenberg háð, en staðurinn er við Vín. Meðan sú orrusta stóð yfir gerði herinn í Vínarborg útrás og réðust á Tyrki. Eftir tólf tíma bardaga létu Tyrkir undan síga og flúðu af vettvangi. Þannig bjargaðist Vín en fræðimenn telja reyndar að ósigur Tyrkja hafi bjargað Austurríki öllu og jafnvel fleiri ríki í Mið- og Vestur-Evrópu. === Napoleonsstríðin === Eftir brotthvarf Tyrkja óx borginn enn, bæði innan múra og utan. Keisarinn lét reisa margar nýjar barokkbyggingar, enda var Vín ein mesta borg [[Evrópa|Evrópu]] á þessum tíma. Borgin kom ekki beint við sögu í næstu evrópsku styrjöldum [[18. öldin|18. aldar]], svo sem [[Spænska erfðastríðið|spænska erfðastríðinu]], [[Austurríska erfðastríðið|austurríska erfðastríðinu]] og [[7 ára stríðið|7 ára stríðinu]]. En í Napoleonsstríðunum í upphafi [[19. öldin|19. aldar]] var Vín tvisvar hertekin af [[Frakkland|Frökkum]]. Í fyrra sinnið, [[13. nóvember]] [[1805]], fór yfirtaka borgarinnar friðsamlega fram. Napoleon sjálfur gisti í Schönbrunn-höllinni. Frakkar stóðu hins vegar stutt við, því eftir nokkra daga fór franski herinn til Bæheims, þar sem Napoleon sigraði í [[Orrustan við Austerlitz|stórorrustunni við Austerlitz]] (þríkeisaraorrustunni). Árið síðar var þýska ríkið lagt niður. Hin mýmörgu furstadæmi voru endurskipulögð. Úr sumum varð konungsríki, til dæmis Bæjaraland, og voru flest leppríki Frakklands. Austurríki hélst hins vegar við sem keisaradæmi. [[Frans II (HRR)|Frans II]], sem var síðasti keisari ríkisins, tilkynnti þá af svölum hallar sinnar í Vín að þýska ríkið hefði verið leyst upp og að Austurríki væri þaðan í frá eigið keisararíki. Hann sjálfur varð þá að Frans I keisara Austurríkis. Hans aðsetur var áfram Vín, sem minnkaði í að vera aðeins höfuðborg Austurríkis. Árið [[1809]] réðist Napoleon af alvöru á Vín. Eftir látlausa skothríð með fallbyssum gafst borgin upp. Aftur gisti Napoleon í Schönbrunn-höll, Frans I til mikils ama. Skömmu síðar mætti austurrískur her til borgarinnar og barðist við Frakka í Aspern í [[maí]] 1809 (sem í dag er borgarhluti Vínar). Þar beið Napoleon sinn fyrsta ósigur í stórorrustu. Napoleon sigraði hins vegar í orrustunni við Wagram í [[Neðra Austurríki]] og hertók Vín á ný. Í ágúst hélt hann upp á fertugsafmæli sitt í Vín. Hann sat í borginni í fimm mánuði og stjórnaði ríki sínu þaðan. Napoleon yfirgaf Vín ekki fyrr en með útmánuðum 1809. === Vínarfundurinn === [[Mynd:CongressVienna.jpg|thumb|Vínarfundurinn]] Eftir fall Napoleons [[1814]] var haldin gríðarmikil ráðstefna í Vín um framtíðarskipan ríkja í Evrópu. Ráðstefnan kallaðist [[Vínarfundurinn]] (Wiener Kongress). Fundarstjóri var utanríkisráðherra landsins, [[Metternich fursti]]. Allir helstu leiðtogar í Evrópu sóttu ráðstefnuna, sér í lagi frá [[Rússland]]i, [[Bretland]]i, Austurríki, [[Prússland]]i, Frakklandi, kirkjuríkisins og margra annarra smærri ríkja. Vín var næsta árið pólitísk þungamiðja Evrópu. Ráðstefnan hófst [[18. september]] 1814. Á vormánuðum [[1815]] strauk Napoleon úr útlegð frá eyjunni [[Elba|Elbu]] og safnaði nýju liði. Komst þá skriður á samninga og lauk ráðstefnunni [[9. júní]], aðeins níu dögum áður en [[orrustan við Waterloo]] átti sér stað. === 19. öldin === Eftir brotthvarf Frakka hófst iðnvæðingin hægt og sígandi. Fyrsta [[járnbraut]]in keyrði til Vínar [[1837]] en siglingar í Dóná voru enn ákaflega mikilvægar. Árið [[1848]] fór byltingarandi yfir götur Vínarborgar, sem annars staðar. Eftir mikil mótmæli neyddist Metternich fursti til að segja af sér, en hann var ákaflega íhaldssinnaður og dró taum keisarans. En í [[október]] varð bylting. Uppreisnarmenn náðu Vín á sitt vald eftir mikil uppþot og bardaga við lífverði keisarans. [[26. október]] mætti keisaraherinn til borgarinnar og náði að hertaka hana á ný. 2000 manns biðu bana í götubardögum. Að lokum sagði [[Ferdinand 1. Austurríkiskeisari|Ferdinand I]] keisari af sér, þar sem sýnt þótti að hann væri ekki vandanum vaxinn. Nýr keisari varð [[Frans Jósef I]]. Eftir byltinguna óx borginn enn. [[1858]] ákvað keisari að rífa niður alla borgarmúra til að skapa meira byggingapláss og í kjölfarið þandist borgin út. Vín varð að heimsborg. Árið [[1873]] var heimssýningin haldin þar í borg, sú fimmta sinnar tegundar og sú fyrsta í þýskumælandi landi. [[1890]] voru ýmsir nágrannabæir innlimaðir í Vín, sem við það stækkaði að mun og hlaut enn frekara rými fyrir ný borgar- og iðnaðarhverfi. Margir slavar fluttu til Vínar. Þannig bjuggu árið [[1900]] rúmlega 250 þús Tékkar og Slóvakar í borginni, auk annarra slava. Ástæðan fyrir hinum fjölmörgu útlendingum var að keisaradæmið náði á þessum tíma yfir stóran hluta Balkansskaga. Íbúafjöldinn alls nam á aldamótaárinu 1,8 milljón og óx hratt fram að upphaf fyrra stríðs. [[Gyðingar]] voru 12% af íbúum. Árið [[1910]] var íbúafjöldinn orðinn rúmar tvær milljónir en þar með varð Vín fjórða borg heims sem fór yfir tvær milljónir (áður voru það [[New York-borg|New York]], [[London]] og [[París]]). === Stríðsárin === [[Mynd:Runder Flakturm Augarten.jpg|thumb|Loftvarnarturn í Vín]] Vín kom ekki beint við sögu í [[Heimstyrjöldin fyrri|heimstyrjöldinni fyrri]]. En á stríðsárunum var mikill skortur á nauðsynjavörum þar. Endalok stríðsins markaði einnig endalok keisararíkisins þar. Frans II sagði af sér. [[12. nóvember]] [[1918]] var lýðveldið Austurríki stofnað í þinghúsinu í Vín. Það með var Vín ekki lengur keisaraborg. Borgin var þó gríðarlega stór miðað við smæð landsins. [[1920]] var sambandslandið Vín stofnað, sem við það splittaði sig frá sambandslandinu Neðra Austurríki. [[1932]] komst fasistinn [[Engelbert Dollfuss]] til valda sem kanslari. Í stjórnmálaóróa tímans var hann drepinn [[1934]] í hálfgerðri byltingu á götum Vínar. Mikill stjórnmálaórói einkenndi Vín næstu árin. Dagana 12. – 13. mars [[1938]] hertóku nasistar Vín er [[Adolf Hitler]] innlimaði Austurríki í [[Þriðja ríkið]]. [[15. mars]] sótti Hitler borgina heim og lét hilla sig. Á sama tíma varð Austurríki aðeins hérað Þýskalands. Vín var því ekki lengur höfuðborg í skamman tíma. Hún var hins vegar næststærsta borg þriðja ríkisins á eftir [[Berlín]]. Með innlimum nokkurra bæja og nærsveita varð Vín hins vegar stærsta borg ríkisins að flatarmáli. Áður en árinu lauk var búið að brenna öll 92 bænahús gyðinga í Vín. Í borginni voru um 180 þúsund gyðingar. Um 120 þúsund náðu að flýja úr landi. Þar á meðal sálfræðingurinn [[Sigmund Freud]], sem var af gyðingaættum. Á næstu árum voru allir hinir, 60 þúsund gyðingar, fluttir burt úr borginni. Flestir létu lífið í útrýmingarbúðum. Í stríðslok voru gyðingar í Vín aðeins rúmlega fimm þúsund. [[Heimstyrjöldin síðari]] fór að mestu fram fjarri borginni. En [[17. mars]] [[1944]] varð borgin fyrir fyrstu loftárásum bandamanna. Þyngstu árásirnar áttu sér stað [[12. mars]] [[1945]]. Takmarkið var að eyðileggja olíustöðvarnar við borgarmörkin. En sökum veðurs var sprengjum varpað af handhófi og hittu þær borgina sjálfa. Alls létust tæplega níu þúsund manns í árásunum. Samt slapp Vín langbest allra austurrískra borga frá loftárásum, enda eyðilagðist aðeins um 28% hennar. === Hernám === [[Mynd:Wien Besatzungszonen.png|thumb|Hernámssvæði Vínar]] [[6. apríl]] stóðu sovéskar hersveitir við borgarmörk Vínar. [[Nasismi|Nasistar]] veittu gríðarlegt viðnám og urðu [[Sovétríkin|Sovétmenn]] að berjast nánast um hvert hús. Það tók hér um bil viku að hertaka borgina alla. Tala fallinna er á reiki en reikna má með minnst 20-37 þúsund látnum í bardögunum. Tæp 50 þúsund þýskir hermenn voru teknir til fanga. Strax [[29. apríl]] fengu austurrískir stjórnmálamenn aðgang að þinghúsinu á ný og var lýðveldið samdægurs endurstofnað. Sovétmenn voru í fyrstu einráðir í Vín, en um haustið var borginni skipt upp í fjögur hernámssvæði milli Sovétmanna, Breta, Bandaríkjamanna og Frakka (eins og Berlín). Á hernámsárunum var borgin endurreist. Fimmtungur borgarinnar hafði eyðilagst, það er að segja 87 þúsund íbúðir. Í miðborginni einni voru rúmlega þrjú þúsund sprengjugígar. Brýr höfðu verið sprengdar og vatnsleiðslur voru ónýtar. Mikil efnahagsuppsveifla einkenndi næstu ár. Hins vegar stóð íbúafjöldinn í stað, enda var Vín rétt vestan við [[járntjaldið]] og hafði misst mikið bakland. [[15. maí]] [[1955]] hittust sigurveldin ásamt austurrísku stjórninni í Belvedere-höllinni í Vín og undirrituðu austurríska þjóðarsamninginn. Í honum kvað á um að Austurríki yrði sjálfstætt ríki á ný og að hernámsveldin flyttu brott allt herlið sitt. Þar með endurheimti Austurríki sjálfstæði sitt á ný, sex árum á eftir [[Vestur-Þýskaland|Vestur-]] og [[Austur-Þýskaland]]. Síðustu erlendu hermennirnir yfirgáfu Vín í október á sama ári. === Eftirstríðsárin === [[Mynd:JFK Khrushchev Handshake 1961.jpg|thumb|Kennedy og Khrústsjov hittast í Vín 1961]] Við sjálfstæði Austurríkis hófst nýr kafli í byggingasögu borgarinnar. Samfara nýjum byggingum risu einnig mikil samgöngumannvirki. Vöxturinn og efnahagur Vínar var svo ör að borgin sótti um [[Ólympíuleikarnir|Ólympíuleikana]] fyrir árið [[1964]]. Fyrir rest hlaut [[Tókíó]] þó heiðurinn. Erlendar stofnanir fluttu hins vegar til Vínar. Fyrsta stofnunin var [[Alþjóða kjarnorkumálastofnunin]] árið [[1965]]. Af öðrum stofnunum má nefna [[OPEC]], [[ÖSE]] og ýmsar hliðarstofnanir [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]]. Vín er líka vinsæl ráðstefnuborgí dag. [[1961]] hittust [[John F. Kennedy]] og [[Níkíta Khrústsjov]] í Vín til að ræða um tilslakanir í [[Kalda stríðið|kalda stríðinu]]. Eftir fall járntjaldsins opnuðust markaðir og möguleikar í nágrannalöndunum í austri. [[2003]] stofnaði Vín viðskipta- og efnahagssvæðið Centrope, sem nær frá austurhluta Austurríkis og inn í landamærahéruð Tékklands, Slóvakíu og Ungverjalands. Vín og Bratislava eru þungamiðjur í þessu svæði. == Menntun == [[Mynd:Vienna University of Technology 6.2008.jpg|thumb|210px|Tækniháskóli Vínar]] [[Mynd:AkadBildKWien.jpg|thumb|210px|[[Listaháskólinn í Vín|Listaakademían]]]] Vín er helsta miðstöð mennta og menningar í Austurríki og þar eru fjölmargar menningarstofnanir, söfn og skólar. Meðal annarra eru [[Háskólinn í Vín]], [[Tækniháskólinn í Vín]], [[Læknaskólinn í Vín]], [[Hagfræði- og viðskiptaháskóli Vínar]] og [[Tónlistar- og sviðslistaháskóli Vínar]]. Einnig eru þar alþjóðlegar menntastofnanir á borð við [[Alþjóðlegi Amaedus-tónlistarskólinn í Vín|Alþjóðlega Amaedus-tónlistarskólann í Vín]], [[Alþjóðlegi bandaríski skólann í Vín|Alþjóðlega bandaríska skólann í Vín]], [[Alþjóðlegi Dónárskólinn|Alþjóðlega Dónárskólann]], [[Alþjóðaháskólinn í Vín|Alþjóðaháskólann í Vín]] og [[Lauder-viðskiptaskólinn|Lauder-viðskiptaskólann]]. == Viðburðir == [[Mynd:Eistraum 2.JPG|thumb|Manngert skautasvell fyrir framan ráðhúsið í Wiener Eistraum.]] '''Wiener Eistraum''' er heiti á skautasvelli sem sett er upp fyrir framan ráðhúsið í [[janúar]]. Borgarbúar bregða þá fyrir sig betri fætinum og fara á skauta svo hundruðum þúsundum skiptir. Svellið er opið í fimm vikur og meðaltal gesta um 450 þúsund. Samfara því er ráðhúsið lýst upp og ýmsir tónlistarviðburðir fara fram. '''Viennafair''' er heiti á einni stærstu sýningu Austurríkis á nútímalistum. Sýningin samanstendur af um 115 smærri sýningum frá ýmsum löndum. '''Wiener Festwochen''' er nokkurs konar menningarhátíð borgarinnar. Hún stendur yfir í fimm vikur, yfirleitt í maímánuði. '''Life Ball''' er stærsta góðgjörðarhátíð Evrópu til stuðnings [[eyðni]]ssjúklinga. Hér er um stórt galaball að ræða með þátttöku frægs fólks úr ýmsum geirum. Einnig er tískusýning í boði. Opnunarræðuna flytur þekktur einstaklingur: [[2001]] – [[2005]] var það [[Elton John]]; [[2006]] – [[2008]] [[Sharon Stone]]; [[2009]] [[Eva Longoria]]; [[2010]] meðal annarra [[Whoopi Goldberg]] og [[Bill Clinton]]; [[2011]] meðal annarra Bill Clinton og [[Janet Jackson]]. Árið [[2011]] söfnuðust tæpar tvær milljónir evra. '''Donauinselfest''' er heiti á tónlistarhátíð á eyju í Dóná. Henni var hleypt af stokkunum [[1984]] og stendur yfir í þrjá daga. Allt að þrjár milljónir manna sækja tónleikana heim. Kvikmyndahátíð við ráðhúsið fer fram í júlí og ágúst. Á hverju kvöldi er sýnd upptaka af óperu eða tónleikum á útisviði og er öllum aðgengileg. Allt að 700 þúsund manns sækja sýningarnar heim. '''Viennale''' er kvikmyndahátíð í Vín. Til hennar var stofnað [[1960]] og fer fram í október ár hvert, fjórtán daga að lengd. Sýndar eru myndir úr öllum geirum og eru að lokum verðlaunin Wiener Filmpreis veitt fyrir bestu myndina. == Íþróttir == Vinsælasta íþrótt borgarbúa er sund, en þá íþrótt iðka fleiri en í nokkurri annarri íþrótt. Böðin í borginni eru bæði innanhús og utanhús. Aðalknattspyrnulið borgarinnar eru tvö: [[SK Rapid Wien]] og [[FK Austria Wien]]. Rapid hefur 32 sinnum orðið austurrískur meistari (síðast [[2008]]), einu sinni þýskur meistari ([[1941]] er Austurríki var innlimað Þýskalandi), fjórtán sinnum bikarmeistari og tvisvar komist í úrslit í [[Evrópukeppni bikarhafa]] ([[1985]] og [[1996]]). Austria hefur 23 sinnum orðið austurrískur meistari (síðast [[2006]]), 27 sinnum bikarmeistari og einu sinni komist í úrslit í Evrópukeppni bikarhafa [[1978]] (tapaði þá fyrir Anderlecht). Heimaleikvangur liðsins, Ernst Happel Stadion, er einnig notaður fyrir heimaleiki landsliðsins. Þar hafa þrír úrslitaleikir í [[Meistaradeild Evrópu]] farið fram. Aðrar íþróttir sem mikið eru stundaðar í Vín eru [[íshokkí]], [[ruðningur]], [[blak]] og [[handbolti]]. Ruðningsliðið Raiffeisen Vikings Vienna hefur fjórum sinnum unnið Evrópukeppnina í þeirri íþrótt. == Vinabæir == Vín viðheldur vinabæjartengslum við eftirfarandi borgir: {| |- | valign="top" | * {{HUN}} [[Búdapest]] í [[Ungverjaland]]i, síðan [[1990]] * {{RUS}} [[Moskva]] í [[Rússland]]i, síðan [[1991]] * {{UKR}} [[Kænugarður]] í [[Úkraína|Úkraínu]], síðan 1991 * [[Mynd:Flag of Slovakia.svg|22px]] [[Bratislava]] í [[Slóvakía|Slóvakíu]], síðan [[1993]] * [[Mynd:Flag of Croatia.svg|22px]] [[Zagreb]] í [[Króatía|Króatíu]], síðan [[1994]] | valign="top" | * {{CZE}} [[Brno]] í [[Tékkland]]i, síðan [[1998]] * {{POL}} [[Varsjá]] í [[Pólland]]i, síðan [[2001]] * [[Mynd:Flag of Serbia.svg|22px]] [[Belgrad]] í [[Serbía|Serbíu]], síðan [[2003]] * {{ISR}} [[Tel Aviv]] í [[Ísrael]], síðan [[2005]] * {{TUR}} [[Istanbul]] í [[Tyrkland]]i, síðan [[2010]] |} == Frægustu börn borgarinnar == * ([[1717]]) [[María Teresa af Austurríki|María Teresía]], keisaraynja * ([[1755]]) [[María Antonetta]], drottning [[Frakkland]]s sem eiginkona [[Loðvík 16.|Loðvíks 16.]] * ([[1791]]) [[Franz Grillparzer]], þjóðskáld * ([[1797]]) [[Franz Schubert]], tónskáld * ([[1801]]) [[Joseph Lanner]], tónskáld og valsakóngur * ([[1839]]) [[Ludwig Anzengruber]], rithöfundur * ([[1878]]) [[Lise Meitner]], kjarneðlisfræðingur * ([[1885]]) [[Alban Berg]] tónskáld * ([[1900]]) [[Wolfgang Pauli]], kjarneðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi * ([[1903]]) [[Konrad Lorenz]], líffræðingur og Nóbelsverðlaunahafi * ([[1926]]) [[Peter Alexander]], leikari, söngvari og skemmtikraftur * ([[1928]]) [[Friedensreich Hundertwasser]], listamaður * ([[1930]]) [[Maximilian Schell]], leikari og kvikmyndaframleiðandi * ([[1938]]) [[Romi Schneider]], þýsk-frönsk leikkona * ([[1941]]) [[Senta Berger]], leikkona og kvikmyndaframleiðandi * ([[1949]]) [[Niki Lauda]], ökuþór í [[Formúla 1|Formúlu 1]] * ([[1957]]) [[Falco]], popptónlistarmaður * ([[1969]]) [[Brian Laudrup]], danskur knattspyrnumaður Auk þess eru 13 keisarar þýska ríkisins fæddir í Vín. == Byggingar og kennileiti == [[Mynd:Riesenrad01.jpg|thumb|Parísarhjólið er nánast helgigripur í augum Vínarbúa]] * [[Schönbrunn-höllin]] er keisarakastali Vínarborgar. Hann var reistur [[1638]]-[[1643|43]] en myndaðist í núverandi formi á miðri 18. öld þegar María Teresía var keisaraynja. Kastalinn og garðarnir í kring eru á heimsminjaskrá UNESCO. * [[Stefánskirkjan í Vín]] (Stephansdom) er dómkirkjan í miðborginni og nánast helgidómur fyrir íbúa Vínar. Kirkjan er einkennisbygging borgarinnar. * Karlskirkjan er kaþólsk kirkja í borginni. Hún var reist [[1715]] – [[1737]] af Karli VI keisara eftir pestarárið mikla [[1713]]. Kirkjan er með hvolfþak og tvo hringlótta kirkjuturna sitthvoru megin við það. Þeir eiga að vísa til súlna [[Herakles]]ar. Mikið af freskum er innan í kirkjunni. Altaristaflan er undir hvolfþakinu og er tæplega 20 metra há. * Listasafnið í Vín (Kunsthistorisches Museum) er meðal stærstu og helstu safna heims. Það var stofnað [[1891]] og er safn listaverka og annarra dýrgripa víða að í Evrópu. Þar eru meðal annars krúnudjásn austurrísku keisaraættarinnar til sýnis. Af málverkum má nefna verk eftir [[Jan van Eyck]], [[Albrecht Dürer]], [[Tiziano]], [[Peter Paul Rubens]] og [[Jan Vermeer]]. Mörg þessara verka höfðu gömlu keisarar Habsborgarættarinnar safnað. * Belvedere er kastali í Vín sem Eugen prins lét reisa sér snemma á 18. öld. Kastalarnir eru tveir, Neðra Belvedere og Efra Belvedere. Í báðum byggingum eru mýmörg listaverk. Eugen prins bjó síðustu ár sín í kastalanum og dó þar [[1736]]. Belvedere er listasafn í dag. 1955 var austurríski þjóðarsamningurinn undirritaður í kastalanum þegar Austurríki endurheimti sjálfstæði sitt eftir hernámið. * Nýja ráðhúsið var reist á árunum [[1872]] – [[1883]] í nýgotneskum stíl. Turninn er 98 metra hár. Bygging er öll hin glæsilegasta. * Wiener Riesenrad er 64m hátt Parísarhjól og er eitt af einkennistáknum borgarinnar. Það var reist [[1897]] í tilefni af 50 ára krýningarhátíð Frans Jósefs I til keisara. Hjólið var stærsta sinnar tegundar þá og er gífurlega vinsælt hjá Vínarbúum. <gallery> Mynd:Karlskirche Wien.jpg|Karlskirkjan Mynd:David Teniers d. J. 008.jpg|Eitt málverka listasafnsins Mynd:Belvedere Vienna June 2006 009.jpg|Belvedere Mynd:Rathaus Vienna June 2006 165.jpg|Ráðhúsið í Vín Mynd:Albertina Wien.jpg|Albertina Mynd:Sttephanplatz, Graben, Vienna, Austria.jpg|Stephansplatz Mynd:Austria_Parlament_Athena.jpg|Aþenustyttan fyrir framan austurríska þinghúsið </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Wien|tungumál= de|mánuðurskoðað= 12. mars|árskoðað= 2012}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} * [http://www.timarit.is/?issueID=419347&pageSelected=2&lang=0 ''Síðasti valsinn í Vínarborg''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1968] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728024636/http://timarit.is/?issueID=419347&pageSelected=2&lang=0 |date=2011-07-28 }} {{commons|Wien|Vín}} {{Sambandslönd Austurríkis}} {{Höfuðborgir í Evrópu}} [[Flokkur:Vín (Austurríki)| ]] [[Flokkur:Borgir í Austurríki]] [[Flokkur:Höfuðborgir í Evrópu]] [[Flokkur:Sambandslönd Austurríkis]] etm3j7z1vf25uzo2ki3ay18tovivl6x 0 30379 1978494 1950591 2026-09-11T18:43:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978494 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|fjörðinn|Patreksfjörður (fjörður)}} {{Byggð | nafn = Patreksfjörður | nafn_í_eignarfalli = Patreksfjarðar | tegund_byggðar = [[Þorp]] | mynd = Patreksfjörður 25.07.2025.png | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = {{Infobox mapframe|zoom=12|shape=none|stroke-width=0|coord={{hnit|65|35|58.4|N|24|0|8.0|W|region:IS}}}} | kort_texti = | teiknibóla_kort = Ísland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning Patreksfjarðar | hnit = {{WikidataCoord|display=inline}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | undirskipting_nafn1 = [[Vestfirðir]] | undirskipting_gerð2 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn2 = [[Norðvesturkjördæmi|Norðvestur]] | undirskipting_gerð3 = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélag]] | undirskipting_nafn3 = [[Vesturbyggð]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = | flatarmál_heild_km2 = | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|heimild}} | mannfjöldi_frá_og_með = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|ár}} | mannfjöldi_heild = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|Patreksfjörður}} | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | mannfjöldi_heiti_íbúa = Patreksfirðingar<ref>{{Cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/grein/66470|title=Patreksfirðingar|website=Málfarsbankinn|access-date=2025-02-26|archive-date=2025-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815023110/https://malfar.arnastofnun.is/grein/66470|url-status=dead}}</ref> | póstnúmer_gerð = [[Listi yfir íslensk póstnúmer|Póstnúmer]] | póstnúmer = 450 | vefsíða = {{URL|vesturbyggd.is}} }} '''Patreksfjörður''' er þorp í [[Vesturbyggð]] við [[Patreksfjörður (fjörður)|samnefndan fjörð]] sem er syðstur [[Vestfirðir|Vestfjarða]]. Aðalatvinnugreinar eru [[sjávarútvegur]], [[fiskvinnsla]] og [[þjónusta]]. Íbúar voru 756 árið 2024. Þéttbýli fór að myndast um 1900 á Vatneyri og Geirseyri sem óx nokkuð hratt mesta 20 öldina eftir því sem útgerð, fiskvinnsla og viðskipti með fiskafurðir óx. Áður var verslunarstaðurinn á Vatneyri, sem er lág [[eyri]] þar sem eitt sinn var stöðuvatn eða sjávarlón. Lónið var grafið út árið 1946 og Patrekshöfn gerð þar. Núverandi byggð er hins vegar að mestu leyti á Geirseyri og var byggðin stundum kölluð Eyrarnar í fleirtölu. Vatneyri/Geirseyri var verslunarhöfn á tímum [[einokunarverslunin|einokunarverslunarinnar]]. Vísir að þorpi tók að myndast með fyrstu [[þurrabúð]]unum þar um miðja [[19. öldin|19. öld]].{{heimild vantar}} == Landnám == Fjörðurinn heitir eftir {{ill|Patrekur biskup|en|Bishop of the Isles#List of known bishops of Iona|lt=Patreki biskup|WD=}} í [[Suðureyjar|Suðureyjum]].<ref name=":0">{{cite web|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1636041|title=Ritað eftur lestur blaðsins „Land“|last=Svavar Jóhannson|first=|date=1986-07-03|website=|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=47|language=is|others=|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> Landnámsmaðurinn [[Örlygur Hrappsson]] sem var frá [[Suðureyjar|Suðureyjum]] nefndi fjörðinn eftir honum.<ref name=":0" /> Úr [[Landnámabók]] Sturlu: {{tilvitnun2|Örlygur hét son Hrapps Bjarnarsonar bunu; hann var að fóstri með hinum (helga) Patreki byskupi í Suðureyjum. (Hann) fýstist að fara til Íslands og bað, að byskup sæi um með honum. Byskup lét hann hafa með sér kirkjuvið og járnklukku og plenárium og mold vígða, er hann skyldi leggja undir hornstafina. Byskup bað hann þar land nema, er hann sæi fjöll tvö af hafi, og byggja undir hinu syðra fjallinu, og skyldi dalur í hvorutveggja fjallinu; hann skyldi þar taka sér bústað og láta þar kirkju gera og eigna hinum helga Kolumba.}} Eftir vetursetu tók Örlygur sig upp úr Örlygshöfn í sunnanverðum Patreksfirði, sigldi suður fyrir [[Breiðafjörður|Breiðafjörð]] og [[Snæfellsnes]], inn [[Faxaflói|Faxaflóa]] og settist að á Kjalarnesi. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.vesturbyggd.is/ Vesturbyggð] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060812120830/http://www.vesturbyggd.is/ |date=2006-08-12 }} * [http://www.patreksfjordur.is/ Tíðis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190616213630/https://www.patreksfjordur.is/ |date=2019-06-16 }} {{Borgir og bæir á Íslandi}} {{Stubbur|Ísland|landafræði}} [[Flokkur:Patreksfjörður| ]] [[Flokkur:Vesturbyggð]] [[Flokkur:Íslensk sjávarþorp]] [[Flokkur:Þéttbýlisstaðir á Vestfjörðum]] 9rf5pz4pu3bxcai7simu15pn9wiy2gx 0 39483 1978417 1583051 2026-09-11T13:37:59Z TKSnaevarr 53243 1978417 wikitext text/x-wiki {{Konungur |titill = Konungur Englands |ætt = Plantagenet-ætt |skjaldarmerki = Coat of Arms of Edward III of England (1327-1377) (Attributed).svg |mynd = EdwardIII-Cassell.jpg |nafn = Játvarður 3. |ríkisár = 25. janúar 1327 – 21. júní 1377 |kjörorð = |fæðingardagur = {{fæðingardagur|1312|11|13}} |fæðingarstaður =[[Windsor-kastali|Windsor-kastala]], [[Berkshire]], [[Konungsríkið England|Englandi]] |dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1377|6|21|1312|11|13}} |dánarstaður = [[Sheen-höll]], [[Richmond (England)|Richmond]], [[Konungsríkið England|Englandi]] |grafinn = [[Westminster Abbey]] |undirskrift = |faðir = [[Játvarður 2.]] |móðir = [[Ísabella af Frakklandi, Englandsdrottning|Ísabella af Frakklandi]] |titill_maka = Eiginkona |maki = {{gifting|[[Filippa af Hainault]]|1328|1369|orsök=dó​}} | börn = {{Plainlist| * [[Játvarður svarti prins]] * [[Ísabella, greifynja af Bedford]] * [[Jóhanna af Englandi (d. 1348)|Jóhanna af Englandi]] * [[Lionel, hertogi af Clarence]] * [[Jóhann af Gaunt|Jóhann af Gaunt, hertogi af Lancaster]] * [[Játmundur, hertogi af Jórvík]] * [[María af Waltham|María, hertogaynja af Bretaníu]] * [[Margrét, greifynja af Pembroke]] * [[Tómas, hertogi af Gloucester]] * [[John de Southeray]] (ósk.) }} }} '''Játvarður 3.''' ([[1312]] - [[1377]]) var [[England|enskur]] [[konungur]] sem kom til ríkis [[1327]] eftir föður sinn, [[Játvarður 2.|Játvarð 2.]]. Hann átti í landvinningastríðum við [[Skotland|Skota]] og [[Frakkland|Frakka]]. Endurtekið tilkall hans til frönsku krúnunnar [[1337]] var ein af orsökum [[Hundrað ára stríðið|hundrað ára stríðsins]]. Elsti sonur Játvarðs 3. var [[Játvarður svarti prins]] (''Edward the Black Prince'') sem vann frægan sigur á Frökkum við [[Poitiers]] [[1356]]. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Listi yfir einvalda Englands|Konungur Englands]] | frá = 1327 | til = 1377 | fyrir = [[Játvarður 2.]] | eftir = [[Ríkharður 2.]] | }} {{Erfðatafla | titill = [[Lávarður Írlands]] | frá = 1327 | til = 1377 | fyrir = [[Játvarður 2.]] | eftir = [[Ríkharður 2.]] | }} {{Töfluendir}} {{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}} {{fd|1312|1377}} [[Flokkur:Konungar Englands]] ko9b3jx477rup194e9w3my1es6iym0t 0 41932 1978480 1935948 2026-09-11T17:38:58Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978480 wikitext text/x-wiki '''Niðurgangur''' (stundum kallað ræpa) er þunnar og vatnskenndar [[hægðir]]. Niðurgangur er ósjaldan af völdum [[veirusýking|veiru-]] eða [[bakteríusýking]]a, en getur einnig verið merki um [[ofnæmi]], [[vannæring]]u eða bara tilfallandi eins og t.d. að [[áfengi]] dragi til sín vatn úr [[líkami|líkamanum]] sem veldur niðurgangi.<ref>{{Cite web|url=https://www.heilsuvera.is/markhopar/sjukdomar-fravik-einkenni/nidurgangur-hja-fullordnum/|title=Niðurgangur hjá fullorðnum|website=Heilsuvera|language=is-is|access-date=2024-10-22}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.landspitali.is/library/Sameiginlegar-skrar/Gagnasafn/Sjuklingar-og-adstandendur/Sjuklingafraedsla---Upplysingarit/Lyflaekningasvid/1_NidurgangurvoldumClostridiumDifficile.pdf|title=Niðurgangur af völdum bakteríunnar Clostridium difficile|útgefandi=Landspítalinn|access-date=2024-10-22|archive-date=2024-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240920064816/https://landspitali.is/library/Sameiginlegar-skrar/Gagnasafn/Sjuklingar-og-adstandendur/Sjuklingafraedsla---Upplysingarit/Lyflaekningasvid/1_NidurgangurvoldumClostridiumDifficile.pdf|url-status=dead}}</ref> Alvarlegur [[bráða (líffræði)|bráðani]]ðurgangur er algeng [[dánarorsök]] í [[þróunarlöndum]] og veldur stórfelldum [[ungbarnadauði|ungbarnadauða]] á [[heimsvísa|heimsvísu]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2020.|title=Hvaða sjúkdómar eru algengastir í þróunarlöndunum?|website=[[Vísindavefurinn]]|author1=Ulrika Andersson|author2=Ólafur Páll Jónsson|language=is|date=2021-12-20|access-date=2024-10-22}}</ref> == Niðurgangur á íslensku == Til eru fjölmörg [[orð]] og [[orðasambönd]] sem höfð hafa verið um niðurgang á íslensku. Mætti þar t.d. nefna: ''búkhlaup'', ''drulla'', ''hlessingur'', ''lífsýki'', ''lækjarkata'' eða ''lækjar-katrín'', ''puðra'', ''pula'', ''ræpa'', ''skita'', ''skota'', ''skrulla'', ''steinsmuga'', ''þunnlífi'' og ''þúfnalúra''.<ref>{{Cite web|url=https://ordanet.arnastofnun.is/fletta/hugtok/ni%C3%B0urgangur|title=Íslenskt orðanet|website=ordanet.arnastofnun.is|access-date=2024-10-22}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Tengt efni == * [[Bristol saurkvarðinn]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041005175016/www.doktor.is/Article.aspx?greinid=3711 Hvað er niðurgangur?] {{Stubbur}} [[Flokkur:Læknisfræði]] 0o30cvgr7b09bnccjzu0ywqz9uuclu3 0 43410 1978522 1967220 2026-09-11T21:23:40Z Friðþjófur 104929 /* Besti árangur annarra liða */ 1978522 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta |titill=Bikarkeppni karla |stofnár= 1960 |liðafjöldi=32 |ríki= {{ISL}} [[Ísland]] |keppnistímabil= |núverandi meistarar= [[Knattspyrnudeild Vestra |Vestri]] (1) |sigursælasta lið={{Lið KR}} (14) |úrslitaleikur= [[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]] - {{Lið Valur}}<br>[[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]] (2025) |mótasíður= }} '''Bikarkeppni karla í knattspyrnu''' (''Mjólkurbikar karla'') er keppni á [[Ísland]]i sem fer fram milli aðildarfélaga [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]. Leikið er samkvæmt útsláttarfyrirkomulagi þannig að sigurvegari leiks heldur áfram keppni en taplið er úr leik. Viðureignir eru valdar af handahófi. Í bikarkeppninni er leikið til þrautar. Sé jafnt eftir venjulegan leiktíma skal framlengt og sé enn jafnt skal fara fram vítaspyrnukeppni. Aðalstyrktaraðili er [[Mjólkursamsalan]]. Mótið tók aftur upp nafnið ''Mjólkurbikarinn'' frá og með árinu 2018 en bikarkeppnin bar einnig sama nafn á árunum frá 1986-1996.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/mjolkurbikarinn-snyr-aftur|title=Mjólkurbikarinn snýr aftur|last=hanssteinar|date=2018-04-05|website=RÚV|language=en|access-date=2019-09-11}}</ref> Á upphafsárum keppninnar frá 1960 til 1972 var úrslitaleikurinn leikinn á [[Melavöllurinn|Melavellinum]], sem var malarvöllur. En frá árinu 1973 hefur úrslitaleikurinn verið leikinn á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]]. Undankeppni hefst að venju í aprílmánuði en í henni leika öll félög að frátöldum þeim sem taka þátt í [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeild karla]]. Svæðakeppni skal viðhöfð í undankeppninni og hún uppsett þannig að 20 lið komist áfram í aðalkeppnina, 32-liða úrslitin, ásamt 12 liðum [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeildarinnar]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ksi.is/media/logogreglugerdir/reglugerdir/April-2013-Reglugerd-KSI-um-knattspyrnumot---leidrett-22.-mai.pdf|titill=Reglugerð KSÍ um knattspyrnumót|höfundur=|útgefandi=KSÍ|mánuður=apríl|ár=2013|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2019|safnár=}}</ref> [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|Úrslitaleikur Mjólkurbikars karla 2022]], á milli FH og Víkings fór fram á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]] þann 1. október 2022. [[Knattspyrnudeild Vestra |Vestri]] eru núverandi bikarmeistarar eftir að hafa lagt [[Knattspyrnufélagið Valur|Val]] af velli í úrslitum bikarkeppninnar þann 22. ágúst 2025. == Sigurvegarar == {| class="wikitable sortable" style="font-size:82%;" !style="background:silver;" |Ár !style="background:silver;" |Sigurvegari !style="background:silver;" |Úrslit !style="background:silver;" |2. sæti |<small><<>></small> !style="background:silver;" |Undanúrslit !style="background:silver;" |Undanúrslit !style="background:silver;" |<small>Fjöldi<br/>liða</small> |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1960|1960]] || ''{{Lið KR}}''|| 2-0|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið KR}} 2-1 [[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]]||{{Lið Fram}} 2-0 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1961|1961]] || ''{{Lið KR}}'' ||4-3|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 2-1 {{Lið Fram}}||{{Lið ÍA}} 2-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1962|1962]] || ''{{Lið KR}}'' ||3-0|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið ÍBA}}||{{Lið Fram}} 2-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1963|1963]] || ''{{Lið KR}}''||4-1|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 3-2 {{Lið Keflavík}}||{{Lið ÍA}} 6-1 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1964|1964]] || ''{{Lið KR}}'' ||4-0|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 2-1 {{Lið KR}}-b||{{Lið ÍA}} 2-0 {{Lið Fram}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1965|1965]] || ''{{Lið Valur}}'' ||5-3|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Valur}} 3-2 {{Lið ÍBA}}||{{Lið ÍA}} 1-1, 2-0 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1966|1966]] || ''{{Lið KR}}'' ||1-0|| {{Lið Valur}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið Keflavík}}||{{Lið Valur}} 5-0 {{Lið Þróttur R.}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1967|1967]] || ''{{Lið KR}}''|| 3-0|| {{Lið Víkingur R.}} || ||{{Lið KR}} 3-3, 1-0 {{Lið Fram}}||{{Lið Víkingur R.}} 1-0 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1968|1968]] || ''{{Lið ÍBV}}'' ||2-1|| {{Lið KR}}-b || ||{{Lið ÍBV}} 2-1 {{Lið Fram}}||{{Lið KR}}-b {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1969|1969]] || ''{{Lið ÍBA}}'' ||1-1, 3-2 ([[Framlenging|frl.]]) ||{{Lið ÍA}} || ||{{Lið ÍBA}} 3-1 {{Lið Selfoss}}||{{Lið ÍA}} 4-1 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1970|1970]] || ''{{Lið Fram}}'' ||2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Fram}} 2-1 {{Lið KR}}||{{Lið ÍBV}} 2-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1971|1971]] || ''{{Lið Víkingur R.}}'' ||1-0|| {{Lið Breiðablik}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 2-0 {{Lið ÍA}}||{{Lið Breiðablik}} 1-0 {{Lið Fram}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1972|1972]] || ''{{Lið ÍBV}}''||2-0|| {{Lið FH}} || ||{{Lið ÍBV}} 4-0 {{Lið Valur}}||{{Lið Keflavík}} 0-0, 0-2 {{Lið FH}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1973|1973]] || ''{{Lið Fram}}'' ||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Fram}} 4-0 {{Lið ÍBV}}||{{Lið ÍA}} 0-3 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1974|1974]] || ''{{Lið Valur}}''||4-1|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Valur}} 2-2, 2-1 {{Lið Víkingur R.}}||{{Lið Völsungur}} 0-2 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1975|1975]] || ''{{Lið Keflavík}}'' ||1-0|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Keflavík}} 2-1 {{Lið KR}}||{{Lið ÍA}} 1-0 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1976|1976]] || ''{{Lið Valur}}''||3-0|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Valur}} 0-0, 3-0 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið FH}} 2-3 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1977|1977]] || ''{{Lið Valur}}''||2-1 ||{{Lið Fram}} || ||{{Lið FH}} 0-3 {{Lið Fram}}||{{Lið Valur}} 4-0 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1978|1978]] || ''{{Lið ÍA}}''||1-0|| {{Lið Valur}} || ||{{Lið Breiðablik}} 0-1 {{Lið ÍA}}||{{Lið Þróttur R.}} 0-1 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1979|1979]] || ''{{Lið Fram}}'' ||1-0|| {{Lið Valur}} || ||{{Lið Þróttur R.}} 2-2, 0-2 {{Lið Fram}}||{{Lið Valur}} 2-1 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1980|1980]] || ''{{Lið Fram}}'' ||2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið FH}} 0-1 {{Lið Fram}}||{{Lið Breiðablik}} 2-3 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1981|1981]] || ''{{Lið ÍBV}}'' ||3-2|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið Þróttur R.}} 0-1 {{Lið ÍBV}}||{{Lið Fram}} 1-0 {{Lið Fylkir}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1982|1982]] || ''{{Lið ÍA}}''||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 1-2 {{Lið ÍA}}||{{Lið Keflavík}} 2-1 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1983|1983]] || ''{{Lið ÍA}}'' ||2-1 ([[Framlenging|frl.]])|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið ÍA}} 4-2 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið FH}} 2-2, 1-4 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1984|1984]] || '''{{Lið ÍA}}''' ||2-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið ÍA}} 2-0 {{Lið Þróttur R.}}||{{Lið Fram}} 3-1 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1985|1985]] || ''{{Lið Fram}}''||3-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Fram}} 3-0 {{Lið Þór Ak.}}||{{Lið Keflavík}} 2-0 {{Lið KA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1986|1986]] || ''{{Lið ÍA}}'' ||2-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið ÍA}} 3-1 {{Lið Valur}}||{{Lið Fram}} 2-0 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1987|1987]] || ''{{Lið Fram}}''||5-0 ||{{Lið Víðir}} || ||{{Lið Fram}} 3-1 {{Lið Þór Ak.}}||{{Lið Víðir}} 1-0 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1988|1988]] || ''{{Lið Valur}}'' ||1-0|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 0-1 {{Lið Valur}}||[[Mynd:Leiftur.png|20px]][[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] 0-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1989|1989]] || ''{{Lið Fram}}'' ||3-1|| {{Lið KR}} || ||{{Lið Keflavík}} 3-4 {{Lið Fram}}||{{Lið ÍBV}} 2-3 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1990|1990]] || ''{{Lið Valur}}'' ||1-1,&nbsp;0-0&nbsp;(end.)<br/>(5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið KR}} || ||{{Lið Valur}} 2-0 {{Lið Víkingur R.}}||{{Lið Keflavík}} 2-4 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1991|1991]] || ''{{Lið Valur}}'' || 1-1,&nbsp;1-0&nbsp;(end.)|| {{Lið FH}} || ||{{Lið Þór Ak.}} 0-0 (3-4 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið Valur}}||{{Lið Víðir}} 1-3 {{Lið FH}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1992|1992]] || ''{{Lið Valur}}''||5-2 ([[Framlenging|frl.]]) || {{Lið KA}} || ||{{Lið Fylkir}} 2-4 {{Lið Valur}}||{{Lið KA}} 2-0 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1993|1993]] || ''{{Lið ÍA}}''||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið KR}} 0-1 {{Lið ÍA}}||{{Lið Valur}} 1-2 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1994|1994]] || ''{{Lið KR}}'' || 2-0 ||{{Lið Grindavík}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið Þór Ak.}}||{{Lið Stjarnan}} 3-3 (2-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) {{Lið Grindavík}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1995|1995]] || ''{{Lið KR}}'' ||2-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið Keflavík}} 0-1 {{Lið KR}}||{{Lið Fram}} 0-0 (5-4 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið Grindavík}} || |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1996|1996]] || ''{{Lið ÍA}}''|| 2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Þór Ak.}} 0-3 {{Lið ÍA}} ||{{Lið ÍBV}} 1-0 {{Lið KR}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1997|1997]] || ''{{Lið Keflavík}}'' ||1-1, 0-0 (end.)<br/>(5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Keflavík}} 1-0 [[Mynd:Leiftur.png|20px]][[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]]||{{Lið ÍBV}} 3-0 {{Lið KR}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1998|1998]] || ''{{Lið ÍBV}}'' ||2-0||[[Mynd:Leiftur.png|20px]][[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] || ||{{Lið ÍBV}} 2-0 {{Lið Breiðablik}} ||{{Lið Grindavík}} 0-2 [[Mynd:Leiftur.png|20px]][[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] || |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1999|1999]] || ''{{Lið KR}}'' ||3-1|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið ÍA}} 3-0 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2000|2000]] || ''{{Lið ÍA}}'' ||2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið ÍA}} 1-1 (5-3 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið FH}}||{{Lið ÍBV}} 2-1 {{Lið Fylkir}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2001|2001]] || ''{{Lið Fylkir}}'' ||2-2 (5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið KA}} || ||{{Lið ÍA}} 0-2 {{Lið Fylkir}}||{{Lið FH}} 0-3 {{Lið KA}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2002|2002]] || ''{{Lið Fylkir}}'' ||3-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið KA}} 2-3 {{Lið Fylkir}}||{{Lið ÍBV}} 1-2 {{Lið Fram}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2003|2003]] || ''{{Lið ÍA}}'' ||1-0 ||{{Lið FH}} || ||{{Lið KA}} 1-4 {{Lið ÍA}}||{{Lið FH}} 3-2 {{Lið KR}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2004|2004]] || ''{{Lið Keflavík}}'' ||3-0|| {{Lið KA}} || ||{{Lið HK}} 0-1 {{Lið Keflavík}}||{{Lið FH}} 0-1 {{Lið KA}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2005|2005]] || ''{{Lið Valur}}''||1-0 || {{Lið Fram}} || ||{{Lið Valur}} 2-0 {{Lið Fylkir}}||{{Lið Fram}} 2-2 (7-6 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið FH}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2006|2006]] || ''{{Lið Keflavík}}''||2-0 || {{Lið KR}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 0-4 {{Lið Keflavík}}||{{Lið Þróttur R.}} 0-1 {{Lið KR}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2007|2007]] || ''{{Lið FH}}''||2-1 ([[Framlenging|frl.]])|| {{Lið Fjölnir}} || ||{{Lið FH}} 3-1 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið Fylkir}} 1-2 {{Lið Fjölnir}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2008|2008]] || ''{{Lið KR}}''||1-0 || {{Lið Fjölnir}} || ||{{Lið Breiðablik}} 1-1 (1-4 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið KR}}||{{Lið Fylkir}} 3-4 {{Lið Fjölnir}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2009|2009]] || ''{{Lið Breiðablik}}''||2-2 (5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) || {{Lið Fram}} || || {{Lið Breiðablik}} 3-2 {{Lið Keflavík}} || {{Lið Fram}} 1-0 {{Lið KR}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2010|2010]] || '''{{Lið FH}}'''||4-0|| {{Lið KR}} || ||{{Lið FH}} 3-1 {{Lið Víkingur Ó.}}||{{Lið KR}} 4-0 {{Lið Fram}}|| |- |[[Valitor-bikar karla í knattspyrnu 2011|2011]] || ''{{Lið KR}}''||2-0||{{Lið Þór Ak.}} || ||{{Lið BÍ/Bolungarvík}} 1-4 {{Lið KR}}||{{Lið Þór Ak.}} 2-0 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2012|2012]] || ''{{Lið KR}}''||2-1||{{Lið Stjarnan}} || ||{{Lið Grindavík}} 0-1 {{Lið KR}}||{{Lið Stjarnan}} 3-0 {{Lið Þróttur R.}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2013|2013]] || ''{{Lið Fram}}'' ||3-3 (7-6 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið Stjarnan}} || ||{{Lið Fram}} 2-1 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið Stjarnan}} 2-1 {{Lið KR}}|| 61 |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2014|2014]] || ''{{Lið KR}}'' ||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið ÍBV}} 2-5 {{Lið KR}}||{{Lið Keflavík}} 0-0 (4-2 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið Víkingur R.}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2015|2015]] || ''{{Lið Valur}}'' ||2-0|| {{Lið KR}} || ||{{Lið KA}} 1-1 (4-5 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) {{Lið Valur}}||{{Lið KR}} 4-1 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2016|2016]] || ''{{Lið Valur}}'' ||2-0|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Selfoss}} 1-2 {{Lið Valur}}||{{Lið ÍBV}} 1-0 {{Lið FH}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2017|2017]] || ''{{Lið ÍBV}}'' ||1-0|| {{Lið FH}} || ||{{Lið Stjarnan}} 1-2 {{Lið ÍBV}}||{{Lið FH}} 1-0 {{Lið Leiknir R.}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2018|2018]] || ''{{Lið Stjarnan}}'' ||0-0 (4-1 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) || {{Lið Breiðablik}} || ||{{Lið Stjarnan}} 2-0 {{Lið FH}}||{{Lið Breiðablik}} 2-2 (6-4 vít.) {{Lið Víkingur Ó.}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2019|2019]] || '''{{Lið Víkingur R.}} ||1-0|| {{Lið FH}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 3-1 {{Lið Breiðablik}}|| {{Lið FH}} 3-1 {{Lið KR}}|| |- |[[2020]] || ''Keppni hætt v. Covid-19 || || || ||{{Lið Valur}} - {{Lið KR}}||{{Lið ÍBV}} - {{Lið FH}} || |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|2021]] || '''{{Lið Víkingur R.}} '''|| 3-0||{{Lið ÍA}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 3-0 [[Íþróttafélagið Vestri|Vestri]]|| {{Lið ÍA}} 2-0 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2022|2022]] || '''{{Lið Víkingur R.}}'''|| 3-2 ||{{Lið FH}} || ||{{Lið Breiðablik}} 0-3 {{Lið Víkingur R.}}|| {{Lið FH}} 2-1 {{Lið KA}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2023|2023]] || '''{{Lið Víkingur R.}}'''|| 3-1 ||{{Lið KA}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 4-1 {{Lið KR}}|| {{Lið KA}} 2-2 (3-1 vít.) {{Lið Breiðablik}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2024|2024]] || '''{{Lið KA}}'''|| 2-0 ||{{Lið Víkingur R.}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 1-1 (5-4 vít.) {{Lið Stjarnan}}|| {{Lið KA}} 3-2 {{Lið Valur}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2025|2025]] || '''[[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]]'''|| 1-0 || {{Lið Valur}} || ||{{Lið Valur}} 3-1 {{Lið Stjarnan}}|| [[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]] 0-0 (5-4 vít.) {{Lið Fram}}|| |} ==Styrktaraðilar== [[Mynd:Coppa islanda.jpg|thumb|VISA-bikar.]] === Nafn bikarkeppninnar === {| class="wikitable" style="text-align: center" |- | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | ''<span style="background: black; color: white;">Tímabil'' | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | '''<span style="background: black; color: white;">Ár<span style="color: white;">''' | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | ''<span style="background: black; color: white;">Styrktaraðili<span style="color: white;">'' |- |26||1960-1985||''enginn'' |- |11||1986-1996||Mjólkurbikar karla |- |10||1997-2002||Coca-Cola bikar karla |- |8||2003-2010||VISA-bikar karla |- |1||2011||Valitor-bikar karla |- | 6||2012-2017||Borgunarbikar karla |- |8 |2018- |Mjólkurbikar karla |} === Verðlaunafé bikarkeppninnar === Upplýsingar úr ársskýrslu KSÍ<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ksi.is/library/Skrar/arsthing-KSi/KSI%20%C3%A1rsskyrsla%202018.pdf|titill=Ársskýrsla KSÍ|útgefandi=KSÍ|mánuður=|ár=2019|mánuðurskoðað=|árskoðað=|safnár=}}</ref> {| class="wikitable" !Sæti !Verðlaunafé |- |1 |1.000.000 kr. |- |2 |500.000 kr. |- |3-4 |300.000 kr. |- |5-8 |200.000 kr. |- |9-16 |137.500 kr. |} == Úrslitaleikir bikakeppninnar == === Sigrar í úrslitaleikjum === {| class="wikitable" |- ! Félag ! Titlar ! Ár |- |{{Lið KR}} | 14 | 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1966, 1967, 1994, 1995, 1999, 2008, 2011, 2012, 2014 |- |{{Lið Valur}} | 11 | 1965, 1974, 1976, 1977, 1988, 1990, 1991, 1992, 2005, 2015, 2016 |- |{{Lið ÍA}} | 9 | 1978, 1982, 1983, 1984, 1986, 1993, 1996, 2000, 2003 |- |{{Lið Fram}} | 8 | 1970, 1973, 1979, 1980, 1985, 1987, 1989, 2013 |- |{{Lið ÍBV}} | 5 | 1968, 1972, 1981, 1998, 2017 |- |{{Lið Víkingur R.}} | 5 | 1971, 2019, 2021, 2022, 2023 |- |{{Lið Keflavík}} | 4 | 1975, 1997, 2004, 2006 |- |{{Lið FH}} | 2 | 2007, 2010 |- |{{Lið Fylkir}} | 2 | 2001, 2002 |- |[[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]] | 1 | 2025 |- |{{Lið KA}} | 1 | 2024 |- |{{Lið Stjarnan}} | 1 | 2018 |- |{{Lið Breiðablik}} | 1 | 2009 |- |{{Lið ÍBA}} + | 1 | 1969 |} <small>''Sjá [[Listi yfir titla í íslenskum íþróttum|lista yfir titla í íslenskum íþróttum]]''</small> === Besti árangur annarra liða === ;2. sæti ** {{Lið Fjölnir}} 2 sinnum (2007, 2008) ** {{Lið Afturelding}} 1 sinni (2026) ** {{Lið Þór Ak.}} 1 sinni (2011) ** {{Lið Grindavík}} 1 sinni (1994) ** {{Lið Víðir}} 1 sinni (1987) ** [[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] 1 sinni (1998) + ** {{Lið KR}} B-lið 1 sinni (1968) + ;Undanúrslit ** {{Lið Þróttur R.}} 7 sinnum (1966, 1978, 1979, 1981, 1984, 2006, 2012) ** {{Lið Víkingur Ó.}} 2 sinnum (2010, 2018) ** {{Lið Selfoss}} 2 sinnum (1969, 2016) ** {{Lið Leiknir R.}} 1 sinni (2017) ** {{Lið HK}} 1 sinni (2004) ** {{Lið Völsungur}} 1 sinni (1974) ;8-liða úrslit ** {{Lið Haukar}} 3 sinnum (1972, 2007, 2008) ** {{Lið Ægir}} 2 sinnum (2022, 2026) ** {{Lið Grótta}} 2 sinnum (2013, 2026) ** {{Lið Þróttur N.}} 2 sinnum (1978, 1980) + ** [[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]] 1 sinni (1960) ** [[Kórdrengir]] 1 sinni (2022) + ** {{Lið ÍR}} 1 sinni (2021) ** {{Lið Njarðvík}} 1 sinni (2019) ** {{Lið Sindri}} 1 sinni (1999) ** {{Lið Skallagrímur}} 1 sinni (1997) ** {{Lið Tindastóll}} 1 sinni (1988) ** {{Lið Reynir S.}} 1 sinni (1982) ** {{Lið Einherji}} 1 sinni (1978) ** [[Knattspyrnufélagið Hörður|Hörður Ísafirði]] 1 sinni (1970) ** {{Lið KS}} 1 sinni (1980) + ** [[Mynd:Tyr-logo.JPG|20px]] [[Knattspyrnufélagið Týr|Týr Ve.]] 1 sinni (1962) + ;16-liða úrslit ** {{Lið Fjarðabyggð}} 5 sinnum (2006, 2007, 2009, 2010, 2015) + ** {{Lið Hamar}} 3 sinnum (2008, 2011, 2014) ** {{Lið Höttur}} 3 sinnum (1993, 2009, 2012) ** {{Lið Kári}} 2 sinnum (2018, 2025) ** {{Lið KV}} 2 sinnum (2014, 2015) ** {{Lið Huginn}} 2 sinnum (1982, 1989) + ** {{Lið Austri}} 2 sinnum (1984, 1986) + ** {{Lið ÍH}} 1 sinni (2024) ** [[Dalvík/Reynir]] 1 sinni (2022) ** {{Lið KFS}} 1 sinni (2021) ** {{Lið Magni}} 1 sinni (2013) ** [[Knattspyrnufélag Breiðholts]] 1 sinni (2012) ** [[Knattspyrnufélagið Valur/Austri]] 1 sinni (1999) + ** [[Ungmennafélagið Valur|Valur Reyðarfirði]] 1 sinni (1992) + ** {{Lið Ármann}} 1 sinni (1970, 12-liða úrslit) + ** [[Íþróttafélag Kópavogs]] 1 sinni (1991) + ** [[Ungmennafélag Hveragerðis og Ölfuss]] 1 sinni (1986) + ** [[Knattspyrnufélagið Árvakur]] 1 sinni (1985) + ** [[Ungmennafélagið Víkverji]] 1 sinni (1983) + ** [[Ungmennafélagið Árroðinn]] 1 sinni (1981) + ** [[UMF Reynir Árskógsströnd|Reynir Árskógsströnd]] 1 sinni (1977) + ** {{Lið Þór Þ.}} 1 sinni (1975) + + Keppir ekki lengur undir eigin merkjum. ++ Gæti enn orðið bikarmeistari === Flest mörk í úrslitaleikjum === {| class="wikitable" |- ! Mörk ! Leikmaður |- | 6 | [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] Gunnar Felixson |- | 6 | [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] Guðmundur Steinsson |- | 4 | [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] Marteinn Geirsson |- | 4 | [[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]] ''/'' [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] Pétur Pétursson (ÍA 3, KR 1) |- | 4 | [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] Pétur Ormslev |} === Áhorfendur á úrslitaleikjum === Fjöldi áhorfenda á úrslitaleikjum og dagsetningar þeirra frá aldamótum<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentGames/Rounds/?motnumer=32029|title=Stakt mót - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2019-09-11}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Nafn !'''Ár''' ! colspan="2" |Viðureign !Fjöldi !Dagsetning |- |''Coca-Cola bikar karla'' |'''2001''' |''{{Lið Fylkir}}'' |''{{Lið KA}}'' |2.839 |[[29. september|29.september]] |- |''Coca-Cola bikar karla'' |'''2002''' |''{{Lið Fram}}'' |''{{Lið Fylkir}}'' |3.376 |[[28. september|28.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |'''2003''' |''{{Lið ÍA}}'' |''{{Lið FH}}'' |4.723 |[[27. september|27.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2004|'''2004''']] |''{{Lið KA}}'' |''{{Lið Keflavík}}'' |2.049 |[[2. október|2.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2005|'''2005''']] |''{{Lið Fram}}'' |''{{Lið Valur}}'' |5.162 |[[24. september|24.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2006|'''2006''']] |''{{Lið KR}}'' |''{{Lið Keflavík}}'' |4.699 |[[30. september|30.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2007|'''2007''']] |''{{Lið FH}}'' |''{{Lið Fjölnir}}'' |3.739 |[[6. október|6.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2008|'''2008''']] |''{{Lið KR}}'' |''{{Lið Fjölnir}}'' |4.524 |[[4. október|4.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2009|'''2009''']] |''{{Lið Fram}}'' |''{{Lið Breiðablik}}'' |4.766 |[[3. október|3.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2010|'''2010''']] |''{{Lið FH}}'' |''{{Lið KR}}'' |5.438 |[[14. ágúst|14.ágúst]] |- |''Valitor-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur Valitor-bikar karla 2011|'''2011''']] |''{{Lið Þór Ak.}}'' |''{{Lið KR}}'' |5.327 |[[13. ágúst|13.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2012|'''2012''']] |''{{Lið Stjarnan}}'' |''{{Lið KR}}'' |5.080 |[[18. ágúst|18.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2013|'''2013''']] |''{{Lið Fram}} '' |''{{Lið Stjarnan}}'' |4.318 |[[17. ágúst|17.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2014|'''2014''']] |''{{Lið KR}} '' |''{{Lið Keflavík}}'' |4.694 |[[16. ágúst|16.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2015|'''2015''']] |''{{Lið Valur}} '' |''{{Lið KR}}'' |5.751 |[[15. ágúst|15.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2016|'''2016''']] |''{{Lið Valur}} '' |''{{Lið ÍBV}}'' |3.511 |[[13. ágúst|13.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2017|'''2017''']] |''{{Lið ÍBV}}'' |''{{Lið FH}}'' |3.094 |[[12. ágúst|12.ágúst]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Mjólkurbikars karla 2018|'''2018''']] |''{{Lið Stjarnan}}'' |''{{Lið Breiðablik}}'' |3.814 |[[15. september|15.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Mjólkurbikars karla 2019|'''2019''']] |''{{Lið Víkingur R.}}'' |''{{Lið FH}}'' | 4.257 |[[14. september|14.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|'''2021''']] |''{{Lið Víkingur R.}}'' |''{{Lið ÍA}}'' | 4.829 |[[16. október|16.október]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2022 |'''{{Lið Víkingur R.}}''' |''{{Lið FH}}'' |4.381 |[[1. október|1.október]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2023 |'''{{Lið Víkingur R.}}''' |''{{Lið KA}}'' |3.845 |[[16. september|16.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2024 |'''{{Lið KA}}''' |''{{Lið Víkingur R.}}'' |4,096 |[[21. september|21.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2025 |'''[[Vestri (knattspyrna karla)|Vestri]]''' |''{{Lið Valur}}'' |3,979 |[[22. ágúst|22.ágúst]] |} <br /> == Tengt efni == *[[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu]] *[[Mjólkursamsalan]] *[[Knattspyrnusamband Íslands]] *[[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu]] == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = VISA-bikar | mánuðurskoðað = 15. maí | árskoðað = 2007}} {{reflist}} {{S|1960}} {{Bikarkeppni karla í knattspyrnu}} {{Knattspyrna á Íslandi 2020}} [[Flokkur:Íslenskar knattspyrnudeildir]] [[Flokkur:Visa-bikar karla| ]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnumót]] 6mn5nfvudm5d088eflhf37c00lt5ops 1978585 1978522 2026-09-12T11:53:24Z Friðþjófur 104929 /* Sigrar í úrslitaleikjum */ 1978585 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta |titill=Bikarkeppni karla |stofnár= 1960 |liðafjöldi=32 |ríki= {{ISL}} [[Ísland]] |keppnistímabil= |núverandi meistarar= [[Knattspyrnudeild Vestra |Vestri]] (1) |sigursælasta lið={{Lið KR}} (14) |úrslitaleikur= [[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]] - {{Lið Valur}}<br>[[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]] (2025) |mótasíður= }} '''Bikarkeppni karla í knattspyrnu''' (''Mjólkurbikar karla'') er keppni á [[Ísland]]i sem fer fram milli aðildarfélaga [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]. Leikið er samkvæmt útsláttarfyrirkomulagi þannig að sigurvegari leiks heldur áfram keppni en taplið er úr leik. Viðureignir eru valdar af handahófi. Í bikarkeppninni er leikið til þrautar. Sé jafnt eftir venjulegan leiktíma skal framlengt og sé enn jafnt skal fara fram vítaspyrnukeppni. Aðalstyrktaraðili er [[Mjólkursamsalan]]. Mótið tók aftur upp nafnið ''Mjólkurbikarinn'' frá og með árinu 2018 en bikarkeppnin bar einnig sama nafn á árunum frá 1986-1996.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/mjolkurbikarinn-snyr-aftur|title=Mjólkurbikarinn snýr aftur|last=hanssteinar|date=2018-04-05|website=RÚV|language=en|access-date=2019-09-11}}</ref> Á upphafsárum keppninnar frá 1960 til 1972 var úrslitaleikurinn leikinn á [[Melavöllurinn|Melavellinum]], sem var malarvöllur. En frá árinu 1973 hefur úrslitaleikurinn verið leikinn á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]]. Undankeppni hefst að venju í aprílmánuði en í henni leika öll félög að frátöldum þeim sem taka þátt í [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeild karla]]. Svæðakeppni skal viðhöfð í undankeppninni og hún uppsett þannig að 20 lið komist áfram í aðalkeppnina, 32-liða úrslitin, ásamt 12 liðum [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeildarinnar]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ksi.is/media/logogreglugerdir/reglugerdir/April-2013-Reglugerd-KSI-um-knattspyrnumot---leidrett-22.-mai.pdf|titill=Reglugerð KSÍ um knattspyrnumót|höfundur=|útgefandi=KSÍ|mánuður=apríl|ár=2013|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2019|safnár=}}</ref> [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|Úrslitaleikur Mjólkurbikars karla 2022]], á milli FH og Víkings fór fram á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]] þann 1. október 2022. [[Knattspyrnudeild Vestra |Vestri]] eru núverandi bikarmeistarar eftir að hafa lagt [[Knattspyrnufélagið Valur|Val]] af velli í úrslitum bikarkeppninnar þann 22. ágúst 2025. == Sigurvegarar == {| class="wikitable sortable" style="font-size:82%;" !style="background:silver;" |Ár !style="background:silver;" |Sigurvegari !style="background:silver;" |Úrslit !style="background:silver;" |2. sæti |<small><<>></small> !style="background:silver;" |Undanúrslit !style="background:silver;" |Undanúrslit !style="background:silver;" |<small>Fjöldi<br/>liða</small> |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1960|1960]] || ''{{Lið KR}}''|| 2-0|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið KR}} 2-1 [[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]]||{{Lið Fram}} 2-0 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1961|1961]] || ''{{Lið KR}}'' ||4-3|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 2-1 {{Lið Fram}}||{{Lið ÍA}} 2-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1962|1962]] || ''{{Lið KR}}'' ||3-0|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið ÍBA}}||{{Lið Fram}} 2-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1963|1963]] || ''{{Lið KR}}''||4-1|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 3-2 {{Lið Keflavík}}||{{Lið ÍA}} 6-1 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1964|1964]] || ''{{Lið KR}}'' ||4-0|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 2-1 {{Lið KR}}-b||{{Lið ÍA}} 2-0 {{Lið Fram}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1965|1965]] || ''{{Lið Valur}}'' ||5-3|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Valur}} 3-2 {{Lið ÍBA}}||{{Lið ÍA}} 1-1, 2-0 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1966|1966]] || ''{{Lið KR}}'' ||1-0|| {{Lið Valur}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið Keflavík}}||{{Lið Valur}} 5-0 {{Lið Þróttur R.}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1967|1967]] || ''{{Lið KR}}''|| 3-0|| {{Lið Víkingur R.}} || ||{{Lið KR}} 3-3, 1-0 {{Lið Fram}}||{{Lið Víkingur R.}} 1-0 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1968|1968]] || ''{{Lið ÍBV}}'' ||2-1|| {{Lið KR}}-b || ||{{Lið ÍBV}} 2-1 {{Lið Fram}}||{{Lið KR}}-b {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1969|1969]] || ''{{Lið ÍBA}}'' ||1-1, 3-2 ([[Framlenging|frl.]]) ||{{Lið ÍA}} || ||{{Lið ÍBA}} 3-1 {{Lið Selfoss}}||{{Lið ÍA}} 4-1 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1970|1970]] || ''{{Lið Fram}}'' ||2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Fram}} 2-1 {{Lið KR}}||{{Lið ÍBV}} 2-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1971|1971]] || ''{{Lið Víkingur R.}}'' ||1-0|| {{Lið Breiðablik}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 2-0 {{Lið ÍA}}||{{Lið Breiðablik}} 1-0 {{Lið Fram}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1972|1972]] || ''{{Lið ÍBV}}''||2-0|| {{Lið FH}} || ||{{Lið ÍBV}} 4-0 {{Lið Valur}}||{{Lið Keflavík}} 0-0, 0-2 {{Lið FH}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1973|1973]] || ''{{Lið Fram}}'' ||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Fram}} 4-0 {{Lið ÍBV}}||{{Lið ÍA}} 0-3 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1974|1974]] || ''{{Lið Valur}}''||4-1|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Valur}} 2-2, 2-1 {{Lið Víkingur R.}}||{{Lið Völsungur}} 0-2 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1975|1975]] || ''{{Lið Keflavík}}'' ||1-0|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Keflavík}} 2-1 {{Lið KR}}||{{Lið ÍA}} 1-0 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1976|1976]] || ''{{Lið Valur}}''||3-0|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Valur}} 0-0, 3-0 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið FH}} 2-3 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1977|1977]] || ''{{Lið Valur}}''||2-1 ||{{Lið Fram}} || ||{{Lið FH}} 0-3 {{Lið Fram}}||{{Lið Valur}} 4-0 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1978|1978]] || ''{{Lið ÍA}}''||1-0|| {{Lið Valur}} || ||{{Lið Breiðablik}} 0-1 {{Lið ÍA}}||{{Lið Þróttur R.}} 0-1 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1979|1979]] || ''{{Lið Fram}}'' ||1-0|| {{Lið Valur}} || ||{{Lið Þróttur R.}} 2-2, 0-2 {{Lið Fram}}||{{Lið Valur}} 2-1 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1980|1980]] || ''{{Lið Fram}}'' ||2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið FH}} 0-1 {{Lið Fram}}||{{Lið Breiðablik}} 2-3 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1981|1981]] || ''{{Lið ÍBV}}'' ||3-2|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið Þróttur R.}} 0-1 {{Lið ÍBV}}||{{Lið Fram}} 1-0 {{Lið Fylkir}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1982|1982]] || ''{{Lið ÍA}}''||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 1-2 {{Lið ÍA}}||{{Lið Keflavík}} 2-1 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1983|1983]] || ''{{Lið ÍA}}'' ||2-1 ([[Framlenging|frl.]])|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið ÍA}} 4-2 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið FH}} 2-2, 1-4 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1984|1984]] || '''{{Lið ÍA}}''' ||2-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið ÍA}} 2-0 {{Lið Þróttur R.}}||{{Lið Fram}} 3-1 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1985|1985]] || ''{{Lið Fram}}''||3-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Fram}} 3-0 {{Lið Þór Ak.}}||{{Lið Keflavík}} 2-0 {{Lið KA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1986|1986]] || ''{{Lið ÍA}}'' ||2-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið ÍA}} 3-1 {{Lið Valur}}||{{Lið Fram}} 2-0 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1987|1987]] || ''{{Lið Fram}}''||5-0 ||{{Lið Víðir}} || ||{{Lið Fram}} 3-1 {{Lið Þór Ak.}}||{{Lið Víðir}} 1-0 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1988|1988]] || ''{{Lið Valur}}'' ||1-0|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 0-1 {{Lið Valur}}||[[Mynd:Leiftur.png|20px]][[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] 0-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1989|1989]] || ''{{Lið Fram}}'' ||3-1|| {{Lið KR}} || ||{{Lið Keflavík}} 3-4 {{Lið Fram}}||{{Lið ÍBV}} 2-3 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1990|1990]] || ''{{Lið Valur}}'' ||1-1,&nbsp;0-0&nbsp;(end.)<br/>(5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið KR}} || ||{{Lið Valur}} 2-0 {{Lið Víkingur R.}}||{{Lið Keflavík}} 2-4 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1991|1991]] || ''{{Lið Valur}}'' || 1-1,&nbsp;1-0&nbsp;(end.)|| {{Lið FH}} || ||{{Lið Þór Ak.}} 0-0 (3-4 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið Valur}}||{{Lið Víðir}} 1-3 {{Lið FH}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1992|1992]] || ''{{Lið Valur}}''||5-2 ([[Framlenging|frl.]]) || {{Lið KA}} || ||{{Lið Fylkir}} 2-4 {{Lið Valur}}||{{Lið KA}} 2-0 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1993|1993]] || ''{{Lið ÍA}}''||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið KR}} 0-1 {{Lið ÍA}}||{{Lið Valur}} 1-2 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1994|1994]] || ''{{Lið KR}}'' || 2-0 ||{{Lið Grindavík}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið Þór Ak.}}||{{Lið Stjarnan}} 3-3 (2-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) {{Lið Grindavík}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1995|1995]] || ''{{Lið KR}}'' ||2-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið Keflavík}} 0-1 {{Lið KR}}||{{Lið Fram}} 0-0 (5-4 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið Grindavík}} || |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1996|1996]] || ''{{Lið ÍA}}''|| 2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Þór Ak.}} 0-3 {{Lið ÍA}} ||{{Lið ÍBV}} 1-0 {{Lið KR}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1997|1997]] || ''{{Lið Keflavík}}'' ||1-1, 0-0 (end.)<br/>(5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Keflavík}} 1-0 [[Mynd:Leiftur.png|20px]][[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]]||{{Lið ÍBV}} 3-0 {{Lið KR}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1998|1998]] || ''{{Lið ÍBV}}'' ||2-0||[[Mynd:Leiftur.png|20px]][[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] || ||{{Lið ÍBV}} 2-0 {{Lið Breiðablik}} ||{{Lið Grindavík}} 0-2 [[Mynd:Leiftur.png|20px]][[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] || |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1999|1999]] || ''{{Lið KR}}'' ||3-1|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið ÍA}} 3-0 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2000|2000]] || ''{{Lið ÍA}}'' ||2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið ÍA}} 1-1 (5-3 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið FH}}||{{Lið ÍBV}} 2-1 {{Lið Fylkir}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2001|2001]] || ''{{Lið Fylkir}}'' ||2-2 (5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið KA}} || ||{{Lið ÍA}} 0-2 {{Lið Fylkir}}||{{Lið FH}} 0-3 {{Lið KA}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2002|2002]] || ''{{Lið Fylkir}}'' ||3-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið KA}} 2-3 {{Lið Fylkir}}||{{Lið ÍBV}} 1-2 {{Lið Fram}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2003|2003]] || ''{{Lið ÍA}}'' ||1-0 ||{{Lið FH}} || ||{{Lið KA}} 1-4 {{Lið ÍA}}||{{Lið FH}} 3-2 {{Lið KR}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2004|2004]] || ''{{Lið Keflavík}}'' ||3-0|| {{Lið KA}} || ||{{Lið HK}} 0-1 {{Lið Keflavík}}||{{Lið FH}} 0-1 {{Lið KA}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2005|2005]] || ''{{Lið Valur}}''||1-0 || {{Lið Fram}} || ||{{Lið Valur}} 2-0 {{Lið Fylkir}}||{{Lið Fram}} 2-2 (7-6 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið FH}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2006|2006]] || ''{{Lið Keflavík}}''||2-0 || {{Lið KR}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 0-4 {{Lið Keflavík}}||{{Lið Þróttur R.}} 0-1 {{Lið KR}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2007|2007]] || ''{{Lið FH}}''||2-1 ([[Framlenging|frl.]])|| {{Lið Fjölnir}} || ||{{Lið FH}} 3-1 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið Fylkir}} 1-2 {{Lið Fjölnir}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2008|2008]] || ''{{Lið KR}}''||1-0 || {{Lið Fjölnir}} || ||{{Lið Breiðablik}} 1-1 (1-4 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið KR}}||{{Lið Fylkir}} 3-4 {{Lið Fjölnir}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2009|2009]] || ''{{Lið Breiðablik}}''||2-2 (5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) || {{Lið Fram}} || || {{Lið Breiðablik}} 3-2 {{Lið Keflavík}} || {{Lið Fram}} 1-0 {{Lið KR}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2010|2010]] || '''{{Lið FH}}'''||4-0|| {{Lið KR}} || ||{{Lið FH}} 3-1 {{Lið Víkingur Ó.}}||{{Lið KR}} 4-0 {{Lið Fram}}|| |- |[[Valitor-bikar karla í knattspyrnu 2011|2011]] || ''{{Lið KR}}''||2-0||{{Lið Þór Ak.}} || ||{{Lið BÍ/Bolungarvík}} 1-4 {{Lið KR}}||{{Lið Þór Ak.}} 2-0 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2012|2012]] || ''{{Lið KR}}''||2-1||{{Lið Stjarnan}} || ||{{Lið Grindavík}} 0-1 {{Lið KR}}||{{Lið Stjarnan}} 3-0 {{Lið Þróttur R.}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2013|2013]] || ''{{Lið Fram}}'' ||3-3 (7-6 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið Stjarnan}} || ||{{Lið Fram}} 2-1 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið Stjarnan}} 2-1 {{Lið KR}}|| 61 |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2014|2014]] || ''{{Lið KR}}'' ||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið ÍBV}} 2-5 {{Lið KR}}||{{Lið Keflavík}} 0-0 (4-2 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið Víkingur R.}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2015|2015]] || ''{{Lið Valur}}'' ||2-0|| {{Lið KR}} || ||{{Lið KA}} 1-1 (4-5 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) {{Lið Valur}}||{{Lið KR}} 4-1 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2016|2016]] || ''{{Lið Valur}}'' ||2-0|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Selfoss}} 1-2 {{Lið Valur}}||{{Lið ÍBV}} 1-0 {{Lið FH}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2017|2017]] || ''{{Lið ÍBV}}'' ||1-0|| {{Lið FH}} || ||{{Lið Stjarnan}} 1-2 {{Lið ÍBV}}||{{Lið FH}} 1-0 {{Lið Leiknir R.}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2018|2018]] || ''{{Lið Stjarnan}}'' ||0-0 (4-1 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) || {{Lið Breiðablik}} || ||{{Lið Stjarnan}} 2-0 {{Lið FH}}||{{Lið Breiðablik}} 2-2 (6-4 vít.) {{Lið Víkingur Ó.}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2019|2019]] || '''{{Lið Víkingur R.}} ||1-0|| {{Lið FH}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 3-1 {{Lið Breiðablik}}|| {{Lið FH}} 3-1 {{Lið KR}}|| |- |[[2020]] || ''Keppni hætt v. Covid-19 || || || ||{{Lið Valur}} - {{Lið KR}}||{{Lið ÍBV}} - {{Lið FH}} || |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|2021]] || '''{{Lið Víkingur R.}} '''|| 3-0||{{Lið ÍA}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 3-0 [[Íþróttafélagið Vestri|Vestri]]|| {{Lið ÍA}} 2-0 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2022|2022]] || '''{{Lið Víkingur R.}}'''|| 3-2 ||{{Lið FH}} || ||{{Lið Breiðablik}} 0-3 {{Lið Víkingur R.}}|| {{Lið FH}} 2-1 {{Lið KA}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2023|2023]] || '''{{Lið Víkingur R.}}'''|| 3-1 ||{{Lið KA}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 4-1 {{Lið KR}}|| {{Lið KA}} 2-2 (3-1 vít.) {{Lið Breiðablik}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2024|2024]] || '''{{Lið KA}}'''|| 2-0 ||{{Lið Víkingur R.}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 1-1 (5-4 vít.) {{Lið Stjarnan}}|| {{Lið KA}} 3-2 {{Lið Valur}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2025|2025]] || '''[[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]]'''|| 1-0 || {{Lið Valur}} || ||{{Lið Valur}} 3-1 {{Lið Stjarnan}}|| [[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]] 0-0 (5-4 vít.) {{Lið Fram}}|| |} ==Styrktaraðilar== [[Mynd:Coppa islanda.jpg|thumb|VISA-bikar.]] === Nafn bikarkeppninnar === {| class="wikitable" style="text-align: center" |- | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | ''<span style="background: black; color: white;">Tímabil'' | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | '''<span style="background: black; color: white;">Ár<span style="color: white;">''' | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | ''<span style="background: black; color: white;">Styrktaraðili<span style="color: white;">'' |- |26||1960-1985||''enginn'' |- |11||1986-1996||Mjólkurbikar karla |- |10||1997-2002||Coca-Cola bikar karla |- |8||2003-2010||VISA-bikar karla |- |1||2011||Valitor-bikar karla |- | 6||2012-2017||Borgunarbikar karla |- |8 |2018- |Mjólkurbikar karla |} === Verðlaunafé bikarkeppninnar === Upplýsingar úr ársskýrslu KSÍ<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ksi.is/library/Skrar/arsthing-KSi/KSI%20%C3%A1rsskyrsla%202018.pdf|titill=Ársskýrsla KSÍ|útgefandi=KSÍ|mánuður=|ár=2019|mánuðurskoðað=|árskoðað=|safnár=}}</ref> {| class="wikitable" !Sæti !Verðlaunafé |- |1 |1.000.000 kr. |- |2 |500.000 kr. |- |3-4 |300.000 kr. |- |5-8 |200.000 kr. |- |9-16 |137.500 kr. |} == Úrslitaleikir bikakeppninnar == === Sigrar í úrslitaleikjum === {| class="wikitable" |- ! Félag ! Titlar ! Ár |- |{{Lið KR}} | 14 | 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1966, 1967, 1994, 1995, 1999, 2008, 2011, 2012, 2014 |- |{{Lið Valur}} | 11 | 1965, 1974, 1976, 1977, 1988, 1990, 1991, 1992, 2005, 2015, 2016 |- |{{Lið ÍA}} | 9 | 1978, 1982, 1983, 1984, 1986, 1993, 1996, 2000, 2003 |- |{{Lið Fram}} | 8 | 1970, 1973, 1979, 1980, 1985, 1987, 1989, 2013 |- |{{Lið ÍBV}} | 5 | 1968, 1972, 1981, 1998, 2017 |- |{{Lið Víkingur R.}} | 5 | 1971, 2019, 2021, 2022, 2023 |- |{{Lið Keflavík}} | 4 | 1975, 1997, 2004, 2006 |- |{{Lið Breiðablik}} | 2 | 2009, 2026 |- |{{Lið FH}} | 2 | 2007, 2010 |- |{{Lið Fylkir}} | 2 | 2001, 2002 |- |[[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]] | 1 | 2025 |- |{{Lið KA}} | 1 | 2024 |- |{{Lið Stjarnan}} | 1 | 2018 |- |{{Lið ÍBA}} + | 1 | 1969 |} <small>''Sjá [[Listi yfir titla í íslenskum íþróttum|lista yfir titla í íslenskum íþróttum]]''</small> === Besti árangur annarra liða === ;2. sæti ** {{Lið Fjölnir}} 2 sinnum (2007, 2008) ** {{Lið Afturelding}} 1 sinni (2026) ** {{Lið Þór Ak.}} 1 sinni (2011) ** {{Lið Grindavík}} 1 sinni (1994) ** {{Lið Víðir}} 1 sinni (1987) ** [[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] 1 sinni (1998) + ** {{Lið KR}} B-lið 1 sinni (1968) + ;Undanúrslit ** {{Lið Þróttur R.}} 7 sinnum (1966, 1978, 1979, 1981, 1984, 2006, 2012) ** {{Lið Víkingur Ó.}} 2 sinnum (2010, 2018) ** {{Lið Selfoss}} 2 sinnum (1969, 2016) ** {{Lið Leiknir R.}} 1 sinni (2017) ** {{Lið HK}} 1 sinni (2004) ** {{Lið Völsungur}} 1 sinni (1974) ;8-liða úrslit ** {{Lið Haukar}} 3 sinnum (1972, 2007, 2008) ** {{Lið Ægir}} 2 sinnum (2022, 2026) ** {{Lið Grótta}} 2 sinnum (2013, 2026) ** {{Lið Þróttur N.}} 2 sinnum (1978, 1980) + ** [[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]] 1 sinni (1960) ** [[Kórdrengir]] 1 sinni (2022) + ** {{Lið ÍR}} 1 sinni (2021) ** {{Lið Njarðvík}} 1 sinni (2019) ** {{Lið Sindri}} 1 sinni (1999) ** {{Lið Skallagrímur}} 1 sinni (1997) ** {{Lið Tindastóll}} 1 sinni (1988) ** {{Lið Reynir S.}} 1 sinni (1982) ** {{Lið Einherji}} 1 sinni (1978) ** [[Knattspyrnufélagið Hörður|Hörður Ísafirði]] 1 sinni (1970) ** {{Lið KS}} 1 sinni (1980) + ** [[Mynd:Tyr-logo.JPG|20px]] [[Knattspyrnufélagið Týr|Týr Ve.]] 1 sinni (1962) + ;16-liða úrslit ** {{Lið Fjarðabyggð}} 5 sinnum (2006, 2007, 2009, 2010, 2015) + ** {{Lið Hamar}} 3 sinnum (2008, 2011, 2014) ** {{Lið Höttur}} 3 sinnum (1993, 2009, 2012) ** {{Lið Kári}} 2 sinnum (2018, 2025) ** {{Lið KV}} 2 sinnum (2014, 2015) ** {{Lið Huginn}} 2 sinnum (1982, 1989) + ** {{Lið Austri}} 2 sinnum (1984, 1986) + ** {{Lið ÍH}} 1 sinni (2024) ** [[Dalvík/Reynir]] 1 sinni (2022) ** {{Lið KFS}} 1 sinni (2021) ** {{Lið Magni}} 1 sinni (2013) ** [[Knattspyrnufélag Breiðholts]] 1 sinni (2012) ** [[Knattspyrnufélagið Valur/Austri]] 1 sinni (1999) + ** [[Ungmennafélagið Valur|Valur Reyðarfirði]] 1 sinni (1992) + ** {{Lið Ármann}} 1 sinni (1970, 12-liða úrslit) + ** [[Íþróttafélag Kópavogs]] 1 sinni (1991) + ** [[Ungmennafélag Hveragerðis og Ölfuss]] 1 sinni (1986) + ** [[Knattspyrnufélagið Árvakur]] 1 sinni (1985) + ** [[Ungmennafélagið Víkverji]] 1 sinni (1983) + ** [[Ungmennafélagið Árroðinn]] 1 sinni (1981) + ** [[UMF Reynir Árskógsströnd|Reynir Árskógsströnd]] 1 sinni (1977) + ** {{Lið Þór Þ.}} 1 sinni (1975) + + Keppir ekki lengur undir eigin merkjum. ++ Gæti enn orðið bikarmeistari === Flest mörk í úrslitaleikjum === {| class="wikitable" |- ! Mörk ! Leikmaður |- | 6 | [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] Gunnar Felixson |- | 6 | [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] Guðmundur Steinsson |- | 4 | [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] Marteinn Geirsson |- | 4 | [[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]] ''/'' [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] Pétur Pétursson (ÍA 3, KR 1) |- | 4 | [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] Pétur Ormslev |} === Áhorfendur á úrslitaleikjum === Fjöldi áhorfenda á úrslitaleikjum og dagsetningar þeirra frá aldamótum<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentGames/Rounds/?motnumer=32029|title=Stakt mót - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2019-09-11}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Nafn !'''Ár''' ! colspan="2" |Viðureign !Fjöldi !Dagsetning |- |''Coca-Cola bikar karla'' |'''2001''' |''{{Lið Fylkir}}'' |''{{Lið KA}}'' |2.839 |[[29. september|29.september]] |- |''Coca-Cola bikar karla'' |'''2002''' |''{{Lið Fram}}'' |''{{Lið Fylkir}}'' |3.376 |[[28. september|28.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |'''2003''' |''{{Lið ÍA}}'' |''{{Lið FH}}'' |4.723 |[[27. september|27.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2004|'''2004''']] |''{{Lið KA}}'' |''{{Lið Keflavík}}'' |2.049 |[[2. október|2.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2005|'''2005''']] |''{{Lið Fram}}'' |''{{Lið Valur}}'' |5.162 |[[24. september|24.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2006|'''2006''']] |''{{Lið KR}}'' |''{{Lið Keflavík}}'' |4.699 |[[30. september|30.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2007|'''2007''']] |''{{Lið FH}}'' |''{{Lið Fjölnir}}'' |3.739 |[[6. október|6.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2008|'''2008''']] |''{{Lið KR}}'' |''{{Lið Fjölnir}}'' |4.524 |[[4. október|4.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2009|'''2009''']] |''{{Lið Fram}}'' |''{{Lið Breiðablik}}'' |4.766 |[[3. október|3.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2010|'''2010''']] |''{{Lið FH}}'' |''{{Lið KR}}'' |5.438 |[[14. ágúst|14.ágúst]] |- |''Valitor-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur Valitor-bikar karla 2011|'''2011''']] |''{{Lið Þór Ak.}}'' |''{{Lið KR}}'' |5.327 |[[13. ágúst|13.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2012|'''2012''']] |''{{Lið Stjarnan}}'' |''{{Lið KR}}'' |5.080 |[[18. ágúst|18.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2013|'''2013''']] |''{{Lið Fram}} '' |''{{Lið Stjarnan}}'' |4.318 |[[17. ágúst|17.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2014|'''2014''']] |''{{Lið KR}} '' |''{{Lið Keflavík}}'' |4.694 |[[16. ágúst|16.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2015|'''2015''']] |''{{Lið Valur}} '' |''{{Lið KR}}'' |5.751 |[[15. ágúst|15.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2016|'''2016''']] |''{{Lið Valur}} '' |''{{Lið ÍBV}}'' |3.511 |[[13. ágúst|13.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2017|'''2017''']] |''{{Lið ÍBV}}'' |''{{Lið FH}}'' |3.094 |[[12. ágúst|12.ágúst]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Mjólkurbikars karla 2018|'''2018''']] |''{{Lið Stjarnan}}'' |''{{Lið Breiðablik}}'' |3.814 |[[15. september|15.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Mjólkurbikars karla 2019|'''2019''']] |''{{Lið Víkingur R.}}'' |''{{Lið FH}}'' | 4.257 |[[14. september|14.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|'''2021''']] |''{{Lið Víkingur R.}}'' |''{{Lið ÍA}}'' | 4.829 |[[16. október|16.október]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2022 |'''{{Lið Víkingur R.}}''' |''{{Lið FH}}'' |4.381 |[[1. október|1.október]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2023 |'''{{Lið Víkingur R.}}''' |''{{Lið KA}}'' |3.845 |[[16. september|16.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2024 |'''{{Lið KA}}''' |''{{Lið Víkingur R.}}'' |4,096 |[[21. september|21.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2025 |'''[[Vestri (knattspyrna karla)|Vestri]]''' |''{{Lið Valur}}'' |3,979 |[[22. ágúst|22.ágúst]] |} <br /> == Tengt efni == *[[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu]] *[[Mjólkursamsalan]] *[[Knattspyrnusamband Íslands]] *[[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu]] == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = VISA-bikar | mánuðurskoðað = 15. maí | árskoðað = 2007}} {{reflist}} {{S|1960}} {{Bikarkeppni karla í knattspyrnu}} {{Knattspyrna á Íslandi 2020}} [[Flokkur:Íslenskar knattspyrnudeildir]] [[Flokkur:Visa-bikar karla| ]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnumót]] et79yci2dfyalggkqcmh1gc2xskasd7 1978586 1978585 2026-09-12T11:55:25Z Friðþjófur 104929 1978586 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta |titill=Bikarkeppni karla |stofnár= 1960 |liðafjöldi=32 |ríki= {{ISL}} [[Ísland]] |keppnistímabil= |núverandi meistarar= {{Lið Breiðablik}} (2) |sigursælasta lið={{Lið KR}} (14) |úrslitaleikur= {{Lið Breiðablik}} - {{Lið Afturelding}}<br>[[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]] (2026) |mótasíður= }} '''Bikarkeppni karla í knattspyrnu''' (''Mjólkurbikar karla'') er keppni á [[Ísland]]i sem fer fram milli aðildarfélaga [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]. Leikið er samkvæmt útsláttarfyrirkomulagi þannig að sigurvegari leiks heldur áfram keppni en taplið er úr leik. Viðureignir eru valdar af handahófi. Í bikarkeppninni er leikið til þrautar. Sé jafnt eftir venjulegan leiktíma skal framlengt og sé enn jafnt skal fara fram vítaspyrnukeppni. Aðalstyrktaraðili er [[Mjólkursamsalan]]. Mótið tók aftur upp nafnið ''Mjólkurbikarinn'' frá og með árinu 2018 en bikarkeppnin bar einnig sama nafn á árunum frá 1986-1996.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/mjolkurbikarinn-snyr-aftur|title=Mjólkurbikarinn snýr aftur|last=hanssteinar|date=2018-04-05|website=RÚV|language=en|access-date=2019-09-11}}</ref> Á upphafsárum keppninnar frá 1960 til 1972 var úrslitaleikurinn leikinn á [[Melavöllurinn|Melavellinum]], sem var malarvöllur. En frá árinu 1973 hefur úrslitaleikurinn verið leikinn á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]]. Undankeppni hefst að venju í aprílmánuði en í henni leika öll félög að frátöldum þeim sem taka þátt í [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeild karla]]. Svæðakeppni skal viðhöfð í undankeppninni og hún uppsett þannig að 20 lið komist áfram í aðalkeppnina, 32-liða úrslitin, ásamt 12 liðum [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeildarinnar]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ksi.is/media/logogreglugerdir/reglugerdir/April-2013-Reglugerd-KSI-um-knattspyrnumot---leidrett-22.-mai.pdf|titill=Reglugerð KSÍ um knattspyrnumót|höfundur=|útgefandi=KSÍ|mánuður=apríl|ár=2013|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2019|safnár=}}</ref> [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|Úrslitaleikur Mjólkurbikars karla 2022]], á milli FH og Víkings fór fram á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]] þann 1. október 2022. Blikar úr Kópavogi eru núverandi bikarmeistarar eftir að hafa lagt [[Ungmennafélagið Afturelding|Aftureldingu]] af velli í úrslitum bikarkeppninnar þann 11. september 2026. == Sigurvegarar == {| class="wikitable sortable" style="font-size:82%;" !style="background:silver;" |Ár !style="background:silver;" |Sigurvegari !style="background:silver;" |Úrslit !style="background:silver;" |2. sæti |<small><<>></small> !style="background:silver;" |Undanúrslit !style="background:silver;" |Undanúrslit !style="background:silver;" |<small>Fjöldi<br/>liða</small> |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1960|1960]] || ''{{Lið KR}}''|| 2-0|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið KR}} 2-1 [[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]]||{{Lið Fram}} 2-0 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1961|1961]] || ''{{Lið KR}}'' ||4-3|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 2-1 {{Lið Fram}}||{{Lið ÍA}} 2-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1962|1962]] || ''{{Lið KR}}'' ||3-0|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið ÍBA}}||{{Lið Fram}} 2-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1963|1963]] || ''{{Lið KR}}''||4-1|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 3-2 {{Lið Keflavík}}||{{Lið ÍA}} 6-1 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1964|1964]] || ''{{Lið KR}}'' ||4-0|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 2-1 {{Lið KR}}-b||{{Lið ÍA}} 2-0 {{Lið Fram}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1965|1965]] || ''{{Lið Valur}}'' ||5-3|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Valur}} 3-2 {{Lið ÍBA}}||{{Lið ÍA}} 1-1, 2-0 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1966|1966]] || ''{{Lið KR}}'' ||1-0|| {{Lið Valur}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið Keflavík}}||{{Lið Valur}} 5-0 {{Lið Þróttur R.}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1967|1967]] || ''{{Lið KR}}''|| 3-0|| {{Lið Víkingur R.}} || ||{{Lið KR}} 3-3, 1-0 {{Lið Fram}}||{{Lið Víkingur R.}} 1-0 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1968|1968]] || ''{{Lið ÍBV}}'' ||2-1|| {{Lið KR}}-b || ||{{Lið ÍBV}} 2-1 {{Lið Fram}}||{{Lið KR}}-b {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1969|1969]] || ''{{Lið ÍBA}}'' ||1-1, 3-2 ([[Framlenging|frl.]]) ||{{Lið ÍA}} || ||{{Lið ÍBA}} 3-1 {{Lið Selfoss}}||{{Lið ÍA}} 4-1 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1970|1970]] || ''{{Lið Fram}}'' ||2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Fram}} 2-1 {{Lið KR}}||{{Lið ÍBV}} 2-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1971|1971]] || ''{{Lið Víkingur R.}}'' ||1-0|| {{Lið Breiðablik}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 2-0 {{Lið ÍA}}||{{Lið Breiðablik}} 1-0 {{Lið Fram}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1972|1972]] || ''{{Lið ÍBV}}''||2-0|| {{Lið FH}} || ||{{Lið ÍBV}} 4-0 {{Lið Valur}}||{{Lið Keflavík}} 0-0, 0-2 {{Lið FH}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1973|1973]] || ''{{Lið Fram}}'' ||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Fram}} 4-0 {{Lið ÍBV}}||{{Lið ÍA}} 0-3 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1974|1974]] || ''{{Lið Valur}}''||4-1|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Valur}} 2-2, 2-1 {{Lið Víkingur R.}}||{{Lið Völsungur}} 0-2 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1975|1975]] || ''{{Lið Keflavík}}'' ||1-0|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Keflavík}} 2-1 {{Lið KR}}||{{Lið ÍA}} 1-0 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1976|1976]] || ''{{Lið Valur}}''||3-0|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Valur}} 0-0, 3-0 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið FH}} 2-3 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1977|1977]] || ''{{Lið Valur}}''||2-1 ||{{Lið Fram}} || ||{{Lið FH}} 0-3 {{Lið Fram}}||{{Lið Valur}} 4-0 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1978|1978]] || ''{{Lið ÍA}}''||1-0|| {{Lið Valur}} || ||{{Lið Breiðablik}} 0-1 {{Lið ÍA}}||{{Lið Þróttur R.}} 0-1 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1979|1979]] || ''{{Lið Fram}}'' ||1-0|| {{Lið Valur}} || ||{{Lið Þróttur R.}} 2-2, 0-2 {{Lið Fram}}||{{Lið Valur}} 2-1 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1980|1980]] || ''{{Lið Fram}}'' ||2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið FH}} 0-1 {{Lið Fram}}||{{Lið Breiðablik}} 2-3 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1981|1981]] || ''{{Lið ÍBV}}'' ||3-2|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið Þróttur R.}} 0-1 {{Lið ÍBV}}||{{Lið Fram}} 1-0 {{Lið Fylkir}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1982|1982]] || ''{{Lið ÍA}}''||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 1-2 {{Lið ÍA}}||{{Lið Keflavík}} 2-1 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1983|1983]] || ''{{Lið ÍA}}'' ||2-1 ([[Framlenging|frl.]])|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið ÍA}} 4-2 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið FH}} 2-2, 1-4 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1984|1984]] || '''{{Lið ÍA}}''' ||2-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið ÍA}} 2-0 {{Lið Þróttur R.}}||{{Lið Fram}} 3-1 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1985|1985]] || ''{{Lið Fram}}''||3-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Fram}} 3-0 {{Lið Þór Ak.}}||{{Lið Keflavík}} 2-0 {{Lið KA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1986|1986]] || ''{{Lið ÍA}}'' ||2-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið ÍA}} 3-1 {{Lið Valur}}||{{Lið Fram}} 2-0 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1987|1987]] || ''{{Lið Fram}}''||5-0 ||{{Lið Víðir}} || ||{{Lið Fram}} 3-1 {{Lið Þór Ak.}}||{{Lið Víðir}} 1-0 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1988|1988]] || ''{{Lið Valur}}'' ||1-0|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 0-1 {{Lið Valur}}||[[Mynd:Leiftur.png|20px]][[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] 0-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1989|1989]] || ''{{Lið Fram}}'' ||3-1|| {{Lið KR}} || ||{{Lið Keflavík}} 3-4 {{Lið Fram}}||{{Lið ÍBV}} 2-3 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1990|1990]] || ''{{Lið Valur}}'' ||1-1,&nbsp;0-0&nbsp;(end.)<br/>(5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið KR}} || ||{{Lið Valur}} 2-0 {{Lið Víkingur R.}}||{{Lið Keflavík}} 2-4 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1991|1991]] || ''{{Lið Valur}}'' || 1-1,&nbsp;1-0&nbsp;(end.)|| {{Lið FH}} || ||{{Lið Þór Ak.}} 0-0 (3-4 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið Valur}}||{{Lið Víðir}} 1-3 {{Lið FH}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1992|1992]] || ''{{Lið Valur}}''||5-2 ([[Framlenging|frl.]]) || {{Lið KA}} || ||{{Lið Fylkir}} 2-4 {{Lið Valur}}||{{Lið KA}} 2-0 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1993|1993]] || ''{{Lið ÍA}}''||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið KR}} 0-1 {{Lið ÍA}}||{{Lið Valur}} 1-2 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1994|1994]] || ''{{Lið KR}}'' || 2-0 ||{{Lið Grindavík}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið Þór Ak.}}||{{Lið Stjarnan}} 3-3 (2-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) {{Lið Grindavík}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1995|1995]] || ''{{Lið KR}}'' ||2-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið Keflavík}} 0-1 {{Lið KR}}||{{Lið Fram}} 0-0 (5-4 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið Grindavík}} || |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1996|1996]] || ''{{Lið ÍA}}''|| 2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Þór Ak.}} 0-3 {{Lið ÍA}} ||{{Lið ÍBV}} 1-0 {{Lið KR}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1997|1997]] || ''{{Lið Keflavík}}'' ||1-1, 0-0 (end.)<br/>(5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Keflavík}} 1-0 [[Mynd:Leiftur.png|20px]][[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]]||{{Lið ÍBV}} 3-0 {{Lið KR}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1998|1998]] || ''{{Lið ÍBV}}'' ||2-0||[[Mynd:Leiftur.png|20px]][[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] || ||{{Lið ÍBV}} 2-0 {{Lið Breiðablik}} ||{{Lið Grindavík}} 0-2 [[Mynd:Leiftur.png|20px]][[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] || |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1999|1999]] || ''{{Lið KR}}'' ||3-1|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið ÍA}} 3-0 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2000|2000]] || ''{{Lið ÍA}}'' ||2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið ÍA}} 1-1 (5-3 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið FH}}||{{Lið ÍBV}} 2-1 {{Lið Fylkir}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2001|2001]] || ''{{Lið Fylkir}}'' ||2-2 (5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið KA}} || ||{{Lið ÍA}} 0-2 {{Lið Fylkir}}||{{Lið FH}} 0-3 {{Lið KA}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2002|2002]] || ''{{Lið Fylkir}}'' ||3-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið KA}} 2-3 {{Lið Fylkir}}||{{Lið ÍBV}} 1-2 {{Lið Fram}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2003|2003]] || ''{{Lið ÍA}}'' ||1-0 ||{{Lið FH}} || ||{{Lið KA}} 1-4 {{Lið ÍA}}||{{Lið FH}} 3-2 {{Lið KR}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2004|2004]] || ''{{Lið Keflavík}}'' ||3-0|| {{Lið KA}} || ||{{Lið HK}} 0-1 {{Lið Keflavík}}||{{Lið FH}} 0-1 {{Lið KA}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2005|2005]] || ''{{Lið Valur}}''||1-0 || {{Lið Fram}} || ||{{Lið Valur}} 2-0 {{Lið Fylkir}}||{{Lið Fram}} 2-2 (7-6 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið FH}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2006|2006]] || ''{{Lið Keflavík}}''||2-0 || {{Lið KR}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 0-4 {{Lið Keflavík}}||{{Lið Þróttur R.}} 0-1 {{Lið KR}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2007|2007]] || ''{{Lið FH}}''||2-1 ([[Framlenging|frl.]])|| {{Lið Fjölnir}} || ||{{Lið FH}} 3-1 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið Fylkir}} 1-2 {{Lið Fjölnir}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2008|2008]] || ''{{Lið KR}}''||1-0 || {{Lið Fjölnir}} || ||{{Lið Breiðablik}} 1-1 (1-4 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið KR}}||{{Lið Fylkir}} 3-4 {{Lið Fjölnir}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2009|2009]] || ''{{Lið Breiðablik}}''||2-2 (5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) || {{Lið Fram}} || || {{Lið Breiðablik}} 3-2 {{Lið Keflavík}} || {{Lið Fram}} 1-0 {{Lið KR}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2010|2010]] || '''{{Lið FH}}'''||4-0|| {{Lið KR}} || ||{{Lið FH}} 3-1 {{Lið Víkingur Ó.}}||{{Lið KR}} 4-0 {{Lið Fram}}|| |- |[[Valitor-bikar karla í knattspyrnu 2011|2011]] || ''{{Lið KR}}''||2-0||{{Lið Þór Ak.}} || ||{{Lið BÍ/Bolungarvík}} 1-4 {{Lið KR}}||{{Lið Þór Ak.}} 2-0 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2012|2012]] || ''{{Lið KR}}''||2-1||{{Lið Stjarnan}} || ||{{Lið Grindavík}} 0-1 {{Lið KR}}||{{Lið Stjarnan}} 3-0 {{Lið Þróttur R.}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2013|2013]] || ''{{Lið Fram}}'' ||3-3 (7-6 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið Stjarnan}} || ||{{Lið Fram}} 2-1 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið Stjarnan}} 2-1 {{Lið KR}}|| 61 |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2014|2014]] || ''{{Lið KR}}'' ||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið ÍBV}} 2-5 {{Lið KR}}||{{Lið Keflavík}} 0-0 (4-2 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið Víkingur R.}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2015|2015]] || ''{{Lið Valur}}'' ||2-0|| {{Lið KR}} || ||{{Lið KA}} 1-1 (4-5 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) {{Lið Valur}}||{{Lið KR}} 4-1 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2016|2016]] || ''{{Lið Valur}}'' ||2-0|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Selfoss}} 1-2 {{Lið Valur}}||{{Lið ÍBV}} 1-0 {{Lið FH}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2017|2017]] || ''{{Lið ÍBV}}'' ||1-0|| {{Lið FH}} || ||{{Lið Stjarnan}} 1-2 {{Lið ÍBV}}||{{Lið FH}} 1-0 {{Lið Leiknir R.}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2018|2018]] || ''{{Lið Stjarnan}}'' ||0-0 (4-1 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) || {{Lið Breiðablik}} || ||{{Lið Stjarnan}} 2-0 {{Lið FH}}||{{Lið Breiðablik}} 2-2 (6-4 vít.) {{Lið Víkingur Ó.}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2019|2019]] || '''{{Lið Víkingur R.}} ||1-0|| {{Lið FH}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 3-1 {{Lið Breiðablik}}|| {{Lið FH}} 3-1 {{Lið KR}}|| |- |[[2020]] || ''Keppni hætt v. Covid-19 || || || ||{{Lið Valur}} - {{Lið KR}}||{{Lið ÍBV}} - {{Lið FH}} || |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|2021]] || '''{{Lið Víkingur R.}} '''|| 3-0||{{Lið ÍA}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 3-0 [[Íþróttafélagið Vestri|Vestri]]|| {{Lið ÍA}} 2-0 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2022|2022]] || '''{{Lið Víkingur R.}}'''|| 3-2 ||{{Lið FH}} || ||{{Lið Breiðablik}} 0-3 {{Lið Víkingur R.}}|| {{Lið FH}} 2-1 {{Lið KA}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2023|2023]] || '''{{Lið Víkingur R.}}'''|| 3-1 ||{{Lið KA}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 4-1 {{Lið KR}}|| {{Lið KA}} 2-2 (3-1 vít.) {{Lið Breiðablik}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2024|2024]] || '''{{Lið KA}}'''|| 2-0 ||{{Lið Víkingur R.}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 1-1 (5-4 vít.) {{Lið Stjarnan}}|| {{Lið KA}} 3-2 {{Lið Valur}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2025|2025]] || '''[[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]]'''|| 1-0 || {{Lið Valur}} || ||{{Lið Valur}} 3-1 {{Lið Stjarnan}}|| [[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]] 0-0 (5-4 vít.) {{Lið Fram}}|| |} ==Styrktaraðilar== [[Mynd:Coppa islanda.jpg|thumb|VISA-bikar.]] === Nafn bikarkeppninnar === {| class="wikitable" style="text-align: center" |- | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | ''<span style="background: black; color: white;">Tímabil'' | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | '''<span style="background: black; color: white;">Ár<span style="color: white;">''' | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | ''<span style="background: black; color: white;">Styrktaraðili<span style="color: white;">'' |- |26||1960-1985||''enginn'' |- |11||1986-1996||Mjólkurbikar karla |- |10||1997-2002||Coca-Cola bikar karla |- |8||2003-2010||VISA-bikar karla |- |1||2011||Valitor-bikar karla |- | 6||2012-2017||Borgunarbikar karla |- |8 |2018- |Mjólkurbikar karla |} === Verðlaunafé bikarkeppninnar === Upplýsingar úr ársskýrslu KSÍ<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ksi.is/library/Skrar/arsthing-KSi/KSI%20%C3%A1rsskyrsla%202018.pdf|titill=Ársskýrsla KSÍ|útgefandi=KSÍ|mánuður=|ár=2019|mánuðurskoðað=|árskoðað=|safnár=}}</ref> {| class="wikitable" !Sæti !Verðlaunafé |- |1 |1.000.000 kr. |- |2 |500.000 kr. |- |3-4 |300.000 kr. |- |5-8 |200.000 kr. |- |9-16 |137.500 kr. |} == Úrslitaleikir bikakeppninnar == === Sigrar í úrslitaleikjum === {| class="wikitable" |- ! Félag ! Titlar ! Ár |- |{{Lið KR}} | 14 | 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1966, 1967, 1994, 1995, 1999, 2008, 2011, 2012, 2014 |- |{{Lið Valur}} | 11 | 1965, 1974, 1976, 1977, 1988, 1990, 1991, 1992, 2005, 2015, 2016 |- |{{Lið ÍA}} | 9 | 1978, 1982, 1983, 1984, 1986, 1993, 1996, 2000, 2003 |- |{{Lið Fram}} | 8 | 1970, 1973, 1979, 1980, 1985, 1987, 1989, 2013 |- |{{Lið ÍBV}} | 5 | 1968, 1972, 1981, 1998, 2017 |- |{{Lið Víkingur R.}} | 5 | 1971, 2019, 2021, 2022, 2023 |- |{{Lið Keflavík}} | 4 | 1975, 1997, 2004, 2006 |- |{{Lið Breiðablik}} | 2 | 2009, 2026 |- |{{Lið FH}} | 2 | 2007, 2010 |- |{{Lið Fylkir}} | 2 | 2001, 2002 |- |[[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]] | 1 | 2025 |- |{{Lið KA}} | 1 | 2024 |- |{{Lið Stjarnan}} | 1 | 2018 |- |{{Lið ÍBA}} + | 1 | 1969 |} <small>''Sjá [[Listi yfir titla í íslenskum íþróttum|lista yfir titla í íslenskum íþróttum]]''</small> === Besti árangur annarra liða === ;2. sæti ** {{Lið Fjölnir}} 2 sinnum (2007, 2008) ** {{Lið Afturelding}} 1 sinni (2026) ** {{Lið Þór Ak.}} 1 sinni (2011) ** {{Lið Grindavík}} 1 sinni (1994) ** {{Lið Víðir}} 1 sinni (1987) ** [[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] 1 sinni (1998) + ** {{Lið KR}} B-lið 1 sinni (1968) + ;Undanúrslit ** {{Lið Þróttur R.}} 7 sinnum (1966, 1978, 1979, 1981, 1984, 2006, 2012) ** {{Lið Víkingur Ó.}} 2 sinnum (2010, 2018) ** {{Lið Selfoss}} 2 sinnum (1969, 2016) ** {{Lið Leiknir R.}} 1 sinni (2017) ** {{Lið HK}} 1 sinni (2004) ** {{Lið Völsungur}} 1 sinni (1974) ;8-liða úrslit ** {{Lið Haukar}} 3 sinnum (1972, 2007, 2008) ** {{Lið Ægir}} 2 sinnum (2022, 2026) ** {{Lið Grótta}} 2 sinnum (2013, 2026) ** {{Lið Þróttur N.}} 2 sinnum (1978, 1980) + ** [[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]] 1 sinni (1960) ** [[Kórdrengir]] 1 sinni (2022) + ** {{Lið ÍR}} 1 sinni (2021) ** {{Lið Njarðvík}} 1 sinni (2019) ** {{Lið Sindri}} 1 sinni (1999) ** {{Lið Skallagrímur}} 1 sinni (1997) ** {{Lið Tindastóll}} 1 sinni (1988) ** {{Lið Reynir S.}} 1 sinni (1982) ** {{Lið Einherji}} 1 sinni (1978) ** [[Knattspyrnufélagið Hörður|Hörður Ísafirði]] 1 sinni (1970) ** {{Lið KS}} 1 sinni (1980) + ** [[Mynd:Tyr-logo.JPG|20px]] [[Knattspyrnufélagið Týr|Týr Ve.]] 1 sinni (1962) + ;16-liða úrslit ** {{Lið Fjarðabyggð}} 5 sinnum (2006, 2007, 2009, 2010, 2015) + ** {{Lið Hamar}} 3 sinnum (2008, 2011, 2014) ** {{Lið Höttur}} 3 sinnum (1993, 2009, 2012) ** {{Lið Kári}} 2 sinnum (2018, 2025) ** {{Lið KV}} 2 sinnum (2014, 2015) ** {{Lið Huginn}} 2 sinnum (1982, 1989) + ** {{Lið Austri}} 2 sinnum (1984, 1986) + ** {{Lið ÍH}} 1 sinni (2024) ** [[Dalvík/Reynir]] 1 sinni (2022) ** {{Lið KFS}} 1 sinni (2021) ** {{Lið Magni}} 1 sinni (2013) ** [[Knattspyrnufélag Breiðholts]] 1 sinni (2012) ** [[Knattspyrnufélagið Valur/Austri]] 1 sinni (1999) + ** [[Ungmennafélagið Valur|Valur Reyðarfirði]] 1 sinni (1992) + ** {{Lið Ármann}} 1 sinni (1970, 12-liða úrslit) + ** [[Íþróttafélag Kópavogs]] 1 sinni (1991) + ** [[Ungmennafélag Hveragerðis og Ölfuss]] 1 sinni (1986) + ** [[Knattspyrnufélagið Árvakur]] 1 sinni (1985) + ** [[Ungmennafélagið Víkverji]] 1 sinni (1983) + ** [[Ungmennafélagið Árroðinn]] 1 sinni (1981) + ** [[UMF Reynir Árskógsströnd|Reynir Árskógsströnd]] 1 sinni (1977) + ** {{Lið Þór Þ.}} 1 sinni (1975) + + Keppir ekki lengur undir eigin merkjum. ++ Gæti enn orðið bikarmeistari === Flest mörk í úrslitaleikjum === {| class="wikitable" |- ! Mörk ! Leikmaður |- | 6 | [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] Gunnar Felixson |- | 6 | [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] Guðmundur Steinsson |- | 4 | [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] Marteinn Geirsson |- | 4 | [[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]] ''/'' [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] Pétur Pétursson (ÍA 3, KR 1) |- | 4 | [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] Pétur Ormslev |} === Áhorfendur á úrslitaleikjum === Fjöldi áhorfenda á úrslitaleikjum og dagsetningar þeirra frá aldamótum<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentGames/Rounds/?motnumer=32029|title=Stakt mót - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2019-09-11}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Nafn !'''Ár''' ! colspan="2" |Viðureign !Fjöldi !Dagsetning |- |''Coca-Cola bikar karla'' |'''2001''' |''{{Lið Fylkir}}'' |''{{Lið KA}}'' |2.839 |[[29. september|29.september]] |- |''Coca-Cola bikar karla'' |'''2002''' |''{{Lið Fram}}'' |''{{Lið Fylkir}}'' |3.376 |[[28. september|28.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |'''2003''' |''{{Lið ÍA}}'' |''{{Lið FH}}'' |4.723 |[[27. september|27.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2004|'''2004''']] |''{{Lið KA}}'' |''{{Lið Keflavík}}'' |2.049 |[[2. október|2.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2005|'''2005''']] |''{{Lið Fram}}'' |''{{Lið Valur}}'' |5.162 |[[24. september|24.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2006|'''2006''']] |''{{Lið KR}}'' |''{{Lið Keflavík}}'' |4.699 |[[30. september|30.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2007|'''2007''']] |''{{Lið FH}}'' |''{{Lið Fjölnir}}'' |3.739 |[[6. október|6.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2008|'''2008''']] |''{{Lið KR}}'' |''{{Lið Fjölnir}}'' |4.524 |[[4. október|4.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2009|'''2009''']] |''{{Lið Fram}}'' |''{{Lið Breiðablik}}'' |4.766 |[[3. október|3.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2010|'''2010''']] |''{{Lið FH}}'' |''{{Lið KR}}'' |5.438 |[[14. ágúst|14.ágúst]] |- |''Valitor-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur Valitor-bikar karla 2011|'''2011''']] |''{{Lið Þór Ak.}}'' |''{{Lið KR}}'' |5.327 |[[13. ágúst|13.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2012|'''2012''']] |''{{Lið Stjarnan}}'' |''{{Lið KR}}'' |5.080 |[[18. ágúst|18.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2013|'''2013''']] |''{{Lið Fram}} '' |''{{Lið Stjarnan}}'' |4.318 |[[17. ágúst|17.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2014|'''2014''']] |''{{Lið KR}} '' |''{{Lið Keflavík}}'' |4.694 |[[16. ágúst|16.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2015|'''2015''']] |''{{Lið Valur}} '' |''{{Lið KR}}'' |5.751 |[[15. ágúst|15.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2016|'''2016''']] |''{{Lið Valur}} '' |''{{Lið ÍBV}}'' |3.511 |[[13. ágúst|13.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2017|'''2017''']] |''{{Lið ÍBV}}'' |''{{Lið FH}}'' |3.094 |[[12. ágúst|12.ágúst]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Mjólkurbikars karla 2018|'''2018''']] |''{{Lið Stjarnan}}'' |''{{Lið Breiðablik}}'' |3.814 |[[15. september|15.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Mjólkurbikars karla 2019|'''2019''']] |''{{Lið Víkingur R.}}'' |''{{Lið FH}}'' | 4.257 |[[14. september|14.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|'''2021''']] |''{{Lið Víkingur R.}}'' |''{{Lið ÍA}}'' | 4.829 |[[16. október|16.október]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2022 |'''{{Lið Víkingur R.}}''' |''{{Lið FH}}'' |4.381 |[[1. október|1.október]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2023 |'''{{Lið Víkingur R.}}''' |''{{Lið KA}}'' |3.845 |[[16. september|16.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2024 |'''{{Lið KA}}''' |''{{Lið Víkingur R.}}'' |4,096 |[[21. september|21.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2025 |'''[[Vestri (knattspyrna karla)|Vestri]]''' |''{{Lið Valur}}'' |3,979 |[[22. ágúst|22.ágúst]] |} <br /> == Tengt efni == *[[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu]] *[[Mjólkursamsalan]] *[[Knattspyrnusamband Íslands]] *[[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu]] == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = VISA-bikar | mánuðurskoðað = 15. maí | árskoðað = 2007}} {{reflist}} {{S|1960}} {{Bikarkeppni karla í knattspyrnu}} {{Knattspyrna á Íslandi 2020}} [[Flokkur:Íslenskar knattspyrnudeildir]] [[Flokkur:Visa-bikar karla| ]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnumót]] i34rsyz3avfvrkznf96msadvbwj14pk 0 58645 1978414 1941382 2026-09-11T13:21:52Z Elinarbur 111307 Breyta hlekk á "Björgunarsveit" yfir í hlekk á "Slysavarnafélagið Landsbjörg" með beina vísun í undirkafla um flugeldasölu í kafla um fjármögnun SL. 1978414 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Fireworks, Rostov-on-Don, Russia.jpg|thumbnail]] [[Mynd:Feu d'artifice - 313.jpg|thumbnail]] '''Flugeldar''' (eða '''rakettur''') eru þrýstiknúin blys sem skotið er á loft til skrauts eða til að gefa merki (sbr. ''neyðarblys''). Flugeldar eru aðallega framleiddir í [[Kína]], en voru uppgötvaðir á [[Indland]]i. Flugelda er fyrst getið í rituðum heimildum kringum árið [[1200]], en í upphafi voru þeir notaðir til að fæla burt illa anda og til að biðja guðina um gæfu og hamingju. Fyrsta flugeldasýning sem haldin var á Íslandi svo sögur fari af var í Kópavogi 28. júlí 1662 eftir [[Erfðahyllingin|erfðahyllinguna]] á [[Kópavogsfundurinn|Kópavogsfundinum]]. Þessa var minnst 350 árum síðar 28. júlí 2012 með flugeldasýningu á vegum Sögufélags Kópavogs. Helsti söluaðili flugelda á [[Ísland]]i eru [[Slysavarnafélagið Landsbjörg#Flugeldasala|björgunarsveitarnar]], en líka íþróttafélög. Önnur félög og einkaaðilar hafa einnig selt þá. '''Flokkun flugelda''' Flugeldum er skipt eftir hættu flokkum og eru flokkar T2, P2 og F4 ekki ætlaðir almenningi. Vörur í flokkum F1, F2, F3, P1 og T1 eru ætlaðar almenningi en geta þó verið skorður á hvaða vörur má selja í þeim flokkum og fer það eftir lögum um skotelda á tilteknum stað/landi. == Eitt og annað == * Stærsta einstaka flugeldasýning sem haldin hefur verið var á [[Madeira|Madeiru]], þann [[31. desember]] árið [[2006]], en þá var 66.326 flugeldum skotið á loft. == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|2341|Hvernig komast flugeldar á loft og af hverju verða þeir grænir, gulir og rauðir þegar þeir springa?}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2593188 ''1500 ára gömul saga''; grein í DV 1991] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3878271 ''Saga flugeldanna''; grein í Fréttablaðinu 2005] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4016083 ''Flugeldar í tvö þúsund ár''; grein í Fréttablaðinu 2008] {{Stubbur}} 0i30r1vxwhoqa85i4ikwk449ebgnb27 1978473 1978414 2026-09-11T16:30:49Z Dr. Thomas Liptak 110784 photo updated (2026) 1978473 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Frankfurt am Main, Museumsuferfest 2026 (fireworks) 1.jpg|thumbnail|[[Frankfurt am Main]]]] [[Mynd:Feu d'artifice - 313.jpg|thumbnail]] '''Flugeldar''' (eða '''rakettur''') eru þrýstiknúin blys sem skotið er á loft til skrauts eða til að gefa merki (sbr. ''neyðarblys''). Flugeldar eru aðallega framleiddir í [[Kína]], en voru uppgötvaðir á [[Indland]]i. Flugelda er fyrst getið í rituðum heimildum kringum árið [[1200]], en í upphafi voru þeir notaðir til að fæla burt illa anda og til að biðja guðina um gæfu og hamingju. Fyrsta flugeldasýning sem haldin var á Íslandi svo sögur fari af var í Kópavogi 28. júlí 1662 eftir [[Erfðahyllingin|erfðahyllinguna]] á [[Kópavogsfundurinn|Kópavogsfundinum]]. Þessa var minnst 350 árum síðar 28. júlí 2012 með flugeldasýningu á vegum Sögufélags Kópavogs. Helsti söluaðili flugelda á [[Ísland]]i eru [[Slysavarnafélagið Landsbjörg#Flugeldasala|björgunarsveitarnar]], en líka íþróttafélög. Önnur félög og einkaaðilar hafa einnig selt þá. '''Flokkun flugelda''' Flugeldum er skipt eftir hættu flokkum og eru flokkar T2, P2 og F4 ekki ætlaðir almenningi. Vörur í flokkum F1, F2, F3, P1 og T1 eru ætlaðar almenningi en geta þó verið skorður á hvaða vörur má selja í þeim flokkum og fer það eftir lögum um skotelda á tilteknum stað/landi. == Eitt og annað == * Stærsta einstaka flugeldasýning sem haldin hefur verið var á [[Madeira|Madeiru]], þann [[31. desember]] árið [[2006]], en þá var 66.326 flugeldum skotið á loft. == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|2341|Hvernig komast flugeldar á loft og af hverju verða þeir grænir, gulir og rauðir þegar þeir springa?}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2593188 ''1500 ára gömul saga''; grein í DV 1991] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3878271 ''Saga flugeldanna''; grein í Fréttablaðinu 2005] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4016083 ''Flugeldar í tvö þúsund ár''; grein í Fréttablaðinu 2008] {{Stubbur}} 0a9mpcg0vy9r17rywnnovj8rlo7a8by 0 61125 1978545 1954189 2026-09-11T23:32:25Z TKSnaevarr 53243 /* Upphaf */ 1978545 wikitext text/x-wiki {{Borg |Nafn=St. Pölten |Mynd=Sankt Poelten.jpg |Skjaldarmerki=AUT Sankt Poelten COA.svg |Land=Austurríki |lat_dir=N | lat_deg=48 | lat_min= 12 |lon_dir=E | lon_deg=15 | lon_min=38 |Hérað=Neðra-Austurríki |Flatarmál=108,48 |Íbúafjöldi=52.716 <small>(1. jan 2015)</small> |Íbúar/km2=478 |Hæð=267 |Vefslóð=https://www.st-poelten.gv.at }} '''Sankt Pölten''' (oft skammstafað '''St. Pölten''') er borg í [[Austurríki]] og höfuðborg sambandslandsins [[Neðra-Austurríki]]s. Íbúar eru tæp 53 þús ([[1. janúar]] [[2015]]). St. Pölten gerir tilkall til að vera elsta borgin í Austurríki, en það er ákaflega umdeilt. == Lega og lýsing == St. Pölten er mjög austarlega í Austurríki og rétt vestan við [[Vín]]. Borgin liggur við norðurjaðar [[Alpafjöll|Alpafjalla]] og steinsnar fyrir sunnan [[Dóná]]. Áin [[Traisen]] rennur í gegnum borgina, sem hefur risið meðfram rennsli hennar. Því er St. Pölten mjög ílöng í norður/suður stefnu. Mikið landbúnaðarsvæði er allt í kring. Næstu stærri borgir eru [[Krems an der Donau]] til norðurs (30 km), Vín til austurs (60 km), [[Wiener Neustadt]] til suðausturs (85 km) og [[Linz]] til vesturs (120 km). == Skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] St. Pölten er tvískiptur skjöldur. Til hægri er silfurlitaður úlfur á bláum fleti. Tungan er rauð og reðurinn gulur. Úlfurinn er tákn biskupsdæmisins í [[Passau]], en hann hélt áður fyrr á bagli sem nú er horfinn úr merkinu. Til vinstri eru þrjár láréttar rendur: Hvít, rauð og hvít. Litirnir eru litir Habsborgarættarinnar og Austurríkis, nema hvað þeim hefur verið raðað öfugt upp. Skjaldarmerki þetta var veitt borginni [[3. nóvember]] [[1538]] af [[Ferdinand III (HRR)|Ferdinand III]] konungi (síðar keisara) og hefur lítið breyst síðan. == Orðsifjar == St. Pölten dregur nafn sitt af heilögum [[Hippolýtus]]i frá [[Róm]] sem lifði á 3. öld e.Kr. Þýskt nafn dýrlingsins varð St. Pilt, sem síðar breyttist í St. Pölten. == Söguágrip == === Upphaf === [[Mynd:Dom St. Pölten 1653.jpg|thumb|Munkaklaustrið 1653. Áfast klaustrinu til hægri er Maríukirkjan, núverandi dómkirkja St. Pölten.]] Á tímum [[Rómaveldi|Rómverja]] stóð borgin Cetium á núverandi borgarstæði St. Pölten. Á 5. öld missti borgin hins vegar vægi sökum samkeppni nágrannaborga og hvarf loks úr rituðum heimildum. St. Pölten kom fyrst við skjöl árið [[799]] en var bara smábær næstu aldir. [[1081]] var munkaklaustur stofnað þar, en biskuparnir í Passau réðu yfir landsvæðinu. [[1159]] hlaut St. Pölten borgarréttindi af Konráði biskupi frá Passau. Þar með er St. Pölten ein elsta borg Austurríkis ásamt Vín og Enns. Þetta er þó umdeilt. Íbúar á þessum árum voru ekki nema um 4.000 allt fram á miðja [[19. öld]]. Biskuparnir í Passau réðu borginni allt til [[15. aldar]], er [[Matthías Corvinus]] konungur [[Ungverjaland]]s hlaut borgina að léni. St. Pölten var að mikilvægri herstöð fyrir konung í baráttu sinni gegn [[Friðrik III (HRR)|Friðrik III]] keisara í Vín. Ungverjar voru hins vegar hraktir í burtu og krafðist [[Maximilian I (HRR)|Maximilian I]] keisari þá borgarinnar í herfang [[1491]]. Síðan þá hefur St. Pölten verið austurrísk. Tyrkir réðust tvisvar inn í Austurríki, [[1529]] og [[1683]]. Í bæði skiptin réðust þeir á St. Pölten, en borgin náði að verjast. === Nýrri tímar === Á [[18. öldin|18. öld]] voru fleiri klaustur stofnuð í borginni og urðu þau 6 í allt. [[1785]] var biskupsstóllinn færður úr Wiener Neustadt til St. Pölten, sem við það varð að einu mesta vígi kaþólsku kirkjunnar í Austurríki. Á þeim tíma voru íbúar enn tæp 4.000. [[11. nóvember]] [[1805]] sótti [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] St. Pölten heim. [[1809]] var hún hernumin af [[Frakkland|Frökkum]], sem voru þar með herdeild. [[1858]] hlaut St. Pölten [[járnbraut]]artengingu. Í framhaldi af því hófst iðnvæðing borgarinnar, sem brátt varð að iðnaðarborg. Íbúum fjölgaði í fyrsta skipti að ráði síðan á [[14. öldin|14. öld]]. [[1869]] voru þeir orðnir 14 þús. Þungaiðnaður festi einnig rætur. En í [[Heimskreppan|heimskreppunni]] á fjórða áratugnum varð gífurlegt atvinnuleysi í St. Pölten. Þetta leystist ekki að ráði fyrr en með innlimun Austurríkis í [[Þýskaland]]. Þá var mörgum verksmiðjum breytt fyrir hergagnaframleiðslu. Fyrir vikið varð St. Pölten fyrir miklum loftárásum í [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldinni síðari]], þrátt fyrir smæðina. Tæp 40% borgarinnar eyðilögðust. Frá stríðslokum til [[1955]] var St. Pölten á [[Sovétríkin|sovéska]] hernámssvæðinu. === Höfuðborg === [[1920]] var sambandslandið Vín stofnað, er höfuðborgin skildi sig frá Neðra-Austurríki. Höfuðborg Neðra-Austurríkis var þó áfram Vín næstu áratugi, en [[1986]] var ákveðið að Neðra-Austurríki skyldi hljóta eigin höfuðborg. Íbúar fengu sjálfir að velja milli hinna ýmsu borga og hlaut St. Pölten flest atkvæði (45%). [[10. júlí]] 1986 varð St. Pölten því að höfuðborg Neðra-Austurríkis og er hún yngsta sambandshöfuðborg landsins. == Viðburðir == St. Pölten er þekkt fyrir ýmsa tónlistarviðburði. Þrjár stærstu tónlistarhátíðirnar eru ''Nuke Musikfestival'', ''Lovely Days'' og ''Frequency''. == Vinabæir == St. Pölten viðheldur vinabæjartengslum við eftirfarandi borgir: {| |- | valign="top" | * {{JPN}} [[Kurashiki]] í [[Japan]], síðan [[1957]] * {{DEU}} [[Heidenheim]] í [[Þýskalandi]], síðan [[1967]] * {{FRA}} [[Clichy]] í [[Frakkland]]i, síðan [[1968]] | valign="top" | * {{CZE}} [[Brno]] í [[Tékkland]]i, síðan [[1990]] * {{USA}} [[Altoona]] í [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]], [[Bandaríkin|BNA]], síðan [[2000]] * [[mynd:Flag of China.svg|22px]] [[Wuhan]] í [[Kína]], síðan [[2005]] |} == Frægustu börn borgarinnar == * ([[1931]]) [[Lolita]], söngkona og leikkona == Byggingar og kennileiti == * Maríukirkjan er dómkirkja borgarinnar. Hún var reist [[1150]] sem klausturkirkja, en brann að mestu um miðja [[13. öldin|13. öld]]. Núverandi bygging var reist [[1267]]-[[1280|80]] og helguð [[María mey|Maríu mey]]. [[1512]] brann borgin og kirkjan með. Þá var norðurturninn rifinn og ekki endurbyggður. Kirkjan er því eingöngu með turn á suðurhliðinni. [[1785]] varð St. Pölten biskupssetur og varð Maríukirkjan þá að dómkirkju, sem hún er enn. * Klangturm er upplýsingamiðstöð borgarinnar. Turninn var reistur [[1996]]-[[1997|97]] og er 77 metra hár (með loftneti). Þannig er hann hæsta borgarinnar. Í 47 metra hæð er útsýnispallur fyrir almenning. * Ráðhúsið var reist á [[15. öldin|15. öld]]. Borgin keypti húsið [[1503]] og umbreytti því í ráðhús. Framhliðin er í barokkstíl og var gerð á fyrri helming [[18. öldin|18. aldar]]. Á turninum er fagurt laukþak. <gallery> File:13-04-13-st-poelten-domplatz-315a.jpg|Maríukirkjan Mynd:Klangturm Sankt Poelten.jpg|Klangturm Mynd:Rathaus St. Pölten.jpg|Ráðhúsið Mynd:Schloss Pottenbrunn 1.JPG|Pottenbrunn-kastali </gallery> == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= St. Pölten|tungumál= de|mánuðurskoðað= 14. mars|árskoðað= 2012}} {{Commonscat|St. Pölten}} [[Flokkur:Borgir í Austurríki]] bmryf2jm4l2qoc9dx3rr46s70xgl9ys 1978550 1978545 2026-09-11T23:35:34Z TKSnaevarr 53243 /* Upphaf */ 1978550 wikitext text/x-wiki {{Borg |Nafn=St. Pölten |Mynd=Sankt Poelten.jpg |Skjaldarmerki=AUT Sankt Poelten COA.svg |Land=Austurríki |lat_dir=N | lat_deg=48 | lat_min= 12 |lon_dir=E | lon_deg=15 | lon_min=38 |Hérað=Neðra-Austurríki |Flatarmál=108,48 |Íbúafjöldi=52.716 <small>(1. jan 2015)</small> |Íbúar/km2=478 |Hæð=267 |Vefslóð=https://www.st-poelten.gv.at }} '''Sankt Pölten''' (oft skammstafað '''St. Pölten''') er borg í [[Austurríki]] og höfuðborg sambandslandsins [[Neðra-Austurríki]]s. Íbúar eru tæp 53 þús ([[1. janúar]] [[2015]]). St. Pölten gerir tilkall til að vera elsta borgin í Austurríki, en það er ákaflega umdeilt. == Lega og lýsing == St. Pölten er mjög austarlega í Austurríki og rétt vestan við [[Vín]]. Borgin liggur við norðurjaðar [[Alpafjöll|Alpafjalla]] og steinsnar fyrir sunnan [[Dóná]]. Áin [[Traisen]] rennur í gegnum borgina, sem hefur risið meðfram rennsli hennar. Því er St. Pölten mjög ílöng í norður/suður stefnu. Mikið landbúnaðarsvæði er allt í kring. Næstu stærri borgir eru [[Krems an der Donau]] til norðurs (30 km), Vín til austurs (60 km), [[Wiener Neustadt]] til suðausturs (85 km) og [[Linz]] til vesturs (120 km). == Skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] St. Pölten er tvískiptur skjöldur. Til hægri er silfurlitaður úlfur á bláum fleti. Tungan er rauð og reðurinn gulur. Úlfurinn er tákn biskupsdæmisins í [[Passau]], en hann hélt áður fyrr á bagli sem nú er horfinn úr merkinu. Til vinstri eru þrjár láréttar rendur: Hvít, rauð og hvít. Litirnir eru litir Habsborgarættarinnar og Austurríkis, nema hvað þeim hefur verið raðað öfugt upp. Skjaldarmerki þetta var veitt borginni [[3. nóvember]] [[1538]] af [[Ferdinand III (HRR)|Ferdinand III]] konungi (síðar keisara) og hefur lítið breyst síðan. == Orðsifjar == St. Pölten dregur nafn sitt af heilögum [[Hippolýtus]]i frá [[Róm]] sem lifði á 3. öld e.Kr. Þýskt nafn dýrlingsins varð St. Pilt, sem síðar breyttist í St. Pölten. == Söguágrip == === Upphaf === [[Mynd:Dom St. Pölten 1653.jpg|thumb|Munkaklaustrið 1653. Áfast klaustrinu til hægri er Maríukirkjan, núverandi dómkirkja St. Pölten.]] Á tímum [[Rómaveldi|Rómverja]] stóð borgin Cetium á núverandi borgarstæði St. Pölten. Á 5. öld missti borgin hins vegar vægi sökum samkeppni nágrannaborga og hvarf loks úr rituðum heimildum. St. Pölten kom fyrst við skjöl árið [[799]] en var bara smábær næstu aldir. [[1081]] var munkaklaustur stofnað þar, en biskuparnir í Passau réðu yfir landsvæðinu. [[1159]] hlaut St. Pölten borgarréttindi af Konráði biskupi frá Passau. Þar með er St. Pölten ein elsta borg Austurríkis ásamt Vín og Enns. Þetta er þó umdeilt. Íbúar á þessum árum voru ekki nema um 4.000 allt fram á miðja [[19. öld]]. Biskuparnir í Passau réðu borginni allt til [[15. öldin|15. aldar]], er [[Matthías Corvinus]] konungur [[Ungverjaland]]s hlaut borgina að léni. St. Pölten var að mikilvægri herstöð fyrir konung í baráttu sinni gegn [[Friðrik III (HRR)|Friðrik III]] keisara í Vín. Ungverjar voru hins vegar hraktir í burtu og krafðist [[Maximilian I (HRR)|Maximilian I]] keisari þá borgarinnar í herfang [[1491]]. Síðan þá hefur St. Pölten verið austurrísk. Tyrkir réðust tvisvar inn í Austurríki, [[1529]] og [[1683]]. Í bæði skiptin réðust þeir á St. Pölten, en borgin náði að verjast. === Nýrri tímar === Á [[18. öldin|18. öld]] voru fleiri klaustur stofnuð í borginni og urðu þau 6 í allt. [[1785]] var biskupsstóllinn færður úr Wiener Neustadt til St. Pölten, sem við það varð að einu mesta vígi kaþólsku kirkjunnar í Austurríki. Á þeim tíma voru íbúar enn tæp 4.000. [[11. nóvember]] [[1805]] sótti [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] St. Pölten heim. [[1809]] var hún hernumin af [[Frakkland|Frökkum]], sem voru þar með herdeild. [[1858]] hlaut St. Pölten [[járnbraut]]artengingu. Í framhaldi af því hófst iðnvæðing borgarinnar, sem brátt varð að iðnaðarborg. Íbúum fjölgaði í fyrsta skipti að ráði síðan á [[14. öldin|14. öld]]. [[1869]] voru þeir orðnir 14 þús. Þungaiðnaður festi einnig rætur. En í [[Heimskreppan|heimskreppunni]] á fjórða áratugnum varð gífurlegt atvinnuleysi í St. Pölten. Þetta leystist ekki að ráði fyrr en með innlimun Austurríkis í [[Þýskaland]]. Þá var mörgum verksmiðjum breytt fyrir hergagnaframleiðslu. Fyrir vikið varð St. Pölten fyrir miklum loftárásum í [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldinni síðari]], þrátt fyrir smæðina. Tæp 40% borgarinnar eyðilögðust. Frá stríðslokum til [[1955]] var St. Pölten á [[Sovétríkin|sovéska]] hernámssvæðinu. === Höfuðborg === [[1920]] var sambandslandið Vín stofnað, er höfuðborgin skildi sig frá Neðra-Austurríki. Höfuðborg Neðra-Austurríkis var þó áfram Vín næstu áratugi, en [[1986]] var ákveðið að Neðra-Austurríki skyldi hljóta eigin höfuðborg. Íbúar fengu sjálfir að velja milli hinna ýmsu borga og hlaut St. Pölten flest atkvæði (45%). [[10. júlí]] 1986 varð St. Pölten því að höfuðborg Neðra-Austurríkis og er hún yngsta sambandshöfuðborg landsins. == Viðburðir == St. Pölten er þekkt fyrir ýmsa tónlistarviðburði. Þrjár stærstu tónlistarhátíðirnar eru ''Nuke Musikfestival'', ''Lovely Days'' og ''Frequency''. == Vinabæir == St. Pölten viðheldur vinabæjartengslum við eftirfarandi borgir: {| |- | valign="top" | * {{JPN}} [[Kurashiki]] í [[Japan]], síðan [[1957]] * {{DEU}} [[Heidenheim]] í [[Þýskalandi]], síðan [[1967]] * {{FRA}} [[Clichy]] í [[Frakkland]]i, síðan [[1968]] | valign="top" | * {{CZE}} [[Brno]] í [[Tékkland]]i, síðan [[1990]] * {{USA}} [[Altoona]] í [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]], [[Bandaríkin|BNA]], síðan [[2000]] * [[mynd:Flag of China.svg|22px]] [[Wuhan]] í [[Kína]], síðan [[2005]] |} == Frægustu börn borgarinnar == * ([[1931]]) [[Lolita]], söngkona og leikkona == Byggingar og kennileiti == * Maríukirkjan er dómkirkja borgarinnar. Hún var reist [[1150]] sem klausturkirkja, en brann að mestu um miðja [[13. öldin|13. öld]]. Núverandi bygging var reist [[1267]]-[[1280|80]] og helguð [[María mey|Maríu mey]]. [[1512]] brann borgin og kirkjan með. Þá var norðurturninn rifinn og ekki endurbyggður. Kirkjan er því eingöngu með turn á suðurhliðinni. [[1785]] varð St. Pölten biskupssetur og varð Maríukirkjan þá að dómkirkju, sem hún er enn. * Klangturm er upplýsingamiðstöð borgarinnar. Turninn var reistur [[1996]]-[[1997|97]] og er 77 metra hár (með loftneti). Þannig er hann hæsta borgarinnar. Í 47 metra hæð er útsýnispallur fyrir almenning. * Ráðhúsið var reist á [[15. öldin|15. öld]]. Borgin keypti húsið [[1503]] og umbreytti því í ráðhús. Framhliðin er í barokkstíl og var gerð á fyrri helming [[18. öldin|18. aldar]]. Á turninum er fagurt laukþak. <gallery> File:13-04-13-st-poelten-domplatz-315a.jpg|Maríukirkjan Mynd:Klangturm Sankt Poelten.jpg|Klangturm Mynd:Rathaus St. Pölten.jpg|Ráðhúsið Mynd:Schloss Pottenbrunn 1.JPG|Pottenbrunn-kastali </gallery> == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= St. Pölten|tungumál= de|mánuðurskoðað= 14. mars|árskoðað= 2012}} {{Commonscat|St. Pölten}} [[Flokkur:Borgir í Austurríki]] mrswfs1rf4k73uha92647lklph0klf7 0 63080 1978547 1814434 2026-09-11T23:33:29Z TKSnaevarr 53243 /* Saga Wiener Neustadt */ 1978547 wikitext text/x-wiki {{Borg |Nafn=Wiener Neustadt |Mynd=Wiener Neustadt - Hauptplatz (2).JPG |Skjaldarmerki=Wappen_der_Stadt_Wiener_Neustadt.png |Land=Austurríki |lat_dir=N | lat_deg=47 | lat_min= 49 |lon_dir=E | lon_deg=16 | lon_min=15 |Hérað=Neðra Austurríki |Flatarmál=60,96 |Íbúafjöldi=43.019 <small>(1. jan 2015)</small> |Íbúar/km2=706 |Hæð=265 |Vefslóð=http://www.wiener-neustadt.at }} '''Wiener Neustadt''' er [[borg]] í [[Austurríki]] í sambandslandinu [[Neðra Austurríki]]. Borgin liggur örskammt frá [[Vín (Austurríki)|Vín]] og er með 43 þúsund íbúa ([[1. janúar]] [[2015]]). == Lega og lýsing == Wiener Neustadt liggur nær austast í Austurríki við norðausturjaðar [[Alpafjöll|Alpafjalla]], aðeins 15 km frá ungversku landamærunum. Hún er allra syðsti hluti stórborgarsvæðis Vínar. Næstu stærri borgir eru [[Eisenstadt]] til austurs (30 km), [[Sopron]] í [[Ungverjaland]]i til austurs (40 km), Vín til norðurs (50 km) og [[St. Pölten]] til norðvesturs (90 km). == Saga Wiener Neustadt == === Upphaf === Wiener Neustadt var sérstaklega stofnuð af Leopold V, hertoga af Babenberg. [[1194]] tókst honum að handsama [[Ríkharður ljónshjarta|Ríkharð ljónshjarta]] þegar sá síðarnefndi var á heimleið úr krossferð og krafðist hás lausnargjalds. Fyrir þetta lausnargjald stofnaði Leopold nýja borg sem hlaut nafnið Wiener Neustadt. Framkvæmdir hófust [[1195]], einmitt er Leopold hertogi lést. Ástæðan fyrir stofnun borgarinnar var að mynda varnarvirki gegn innrás Ungverja. Því voru allar götur hornréttar á hverjar aðra. Borgarmúrar voru strax reistir og voru fimm metra háir. Einn turn var á hverju horni og eitt borgarhlið á hverri hlið. Strax í upphafi hlaut Wiener Neustadt borgarréttindi. En á [[15. öldin|15. öld]] notaði [[Friðrik III (HRR)|Friðrik III]] keisari borgina sem aukaaðsetur (ásamt [[Linz]] og [[Graz]]), sem við það upplifði mikið blómaskeið. Sonur Friðriks, [[Maximilian I (HRR)|Maximilian I]] keisari, notaði Wiener Neustadt einnig sem aðsetur og hvílir í dómkirkjunni þar. [[1469]] varð borgin að biskupssetri og sátu biskupar þar til [[1785]], en þá var biskupsstóllinn færður til St. Pölten. Ungverjar, undir forystu [[Matthías Corvinus|Matthíasar Corvinusar]], sátu um Wiener Neustadt [[1485]]. Borgin varðist vel og féll ekki fyrr en eftir tveggja ára umsátur. Maximilian keisari tókst hins vegar að endurvinna borgina [[1490]]. Maximilian var síðasti keisarinn sem hafði aðsetur í Wiener Neustadt. Borgin varðist vel gegn Tyrkjum [[1529]] og [[1683]] og stóðst áhlaup þeirra. === Iðnvæðing === [[Mynd:WrNeustadtMilak030822-3.jpg|thumb|Herskólinn sem María Teresía stofnaði er enn starfræktur]] [[María Teresa af Austurríki|María Teresía]] stofnaði herskóla í borginni [[1751]] sem hóf starfsemi ári síðar. Skólinn er enn starfræktur í dag og er því elsti herskóli heims sem enn er starfræktur. [[1768]] skemmdust mörg hús við jarðskjálfta. Kastalavirkið, gamla aðsetur keisaranna, skemmdist talsvert og var ekki að öllu leyti endurbyggt. Þegar biskupsstólinn var færður til St. Pölten [[1785]] tæmdust margar byggingar. Þær voru notaðar fyrir handiðnir en þær mynduðu grunninn fyrir iðnvæðingu borgarinnar. Í upphafi var það eingöngu vefnaður en á [[19. öldin|19. öld]] bættust pappírsverksmiðja, sykurframleiðsla og keramikverksmiðja við. [[1834]] kviknaði í gripahúsum við suðurjaðar borgarinnar. Vindur magnaði eldinn sem breiddist hratt út. Fyrir rest brunnu 500 hús til kaldra kola. 47 manns biðu bana. Þetta voru verstu hamfarir borgarinnar fram að [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldinni síðari]]. Uppbyggingin fór strax í gang aftur, enda var iðnaður orðinn mikill í borginni. Hann jókst enn [[1841]] þegar borgin fékk [[járnbraut]]artengingu. Strax ári síðar var járnbrautarverksmiðja stofnuð í Wiener Neustadt. Brátt varð borgin sú næststærsta í Neðra Austurríki, á eftir Vín. [[1909]] var flugbraut lögð við borgina. Þar framkvæmdu ýmsir frumkvöðlar í flugi tilraunir, enda var flugbrautin fyrsta opinbera flugbraut Austurríkis. Hún er enn í dag stærsta náttúrulega flugbraut Evrópu. [[7. júní]] [[1912]] varð sprenging í púðurgeymslu nálægt herstöðinni. Sjö manns biðu bana og olli sprengingin skemmdum á herstöðinni, járnbrautarverksmiðjunni og nokkur flugskýli. === Heimstyrjaldir === [[Mynd:Me109 G-6 D-FMBB 1.jpg|thumb|Messerschmidt-flugvél, en þær voru framleiddar í Wiener Neustadt]] Í [[Heimstyrjöldin fyrri|heimstyrjöldinni fyrri]] voru verksmiðjur í Wiener Neustadt notaðar fyrir hergagnaframleiðslu. Eftir tapið í stríðinu hrundi iðnaðurinn. Mikil kreppa og atvinnuleysi tók við í borginni. Það breyttist ekki fyrr en við innlimun Austurríkis í [[Þýskaland]] [[1938]]. Þá fór hergagnaiðnaðurinn af stað aftur. Í borginni voru aðallega smíðaðar flugvélar. Til dæmis var fjórðungur allra Messerschmitt flugvéla smíðaður þar en einnig A4-flugskeyti. Þar af leiðandi varð Wiener Neustadt fyrir gífurlegum loftárásum í heimstyrjöldinni síðari. 50 þús sprengjur eyðilögðu alla borgina. Af þrjú þúsund byggingum stóðu aðeins átján eftir þegar stríðinu lauk. Wiener Neustadt var því sú austurríska borg sem eyðilagðist hvað mest í stríðinu. === Nútími === [[1945]] hertóku [[Sovétríkin|Sovétmenn]] borgina, sem var á sovéska hernámssvæðinu. Strax var hafist handa við enduruppbyggingu borgarinnar, sem nánast var lokið [[1955]] þegar Austurríki hlaut sjálfstæði á ný. Síðan þá er borgin mikil iðnaðarborg. Framhaldsskólar voru stofnaðir þar og er Wiener Neustadt mesta skólaborg í Neðra Austurríki. == Vinabæir == Wiener Neustadt viðheldur vinabæjartengslum við eftirfarandi borgir: {| |- | valign="top" | * {{DEU}} [[Monheim am Rhein]] í [[Þýskalandi]], síðan [[1971]] * {{HUN}} [[Sopron]] í [[Ungverjaland]]i, síðan [[1988]] | valign="top" | * {{ITA}} [[Desenzano del Garda]] á [[Ítalía|Ítalíu]], síðan [[2002]] * [[mynd:Flag of China.svg|22px]] [[Harbin]] í [[Kína]], síðan [[2006]] |} == Frægustu börn borgarinnar == *([[1459]]) Maximilian I keisari þýska ríkisins == Byggingar og kennileiti == [[Mynd:Wiener Neustadt - Dom (1).JPG|thumb|upright|Dómkirkjan]] * Dómkirkjan í Wiener Neustadt er aðalkirkja kaþólsku kirkjunnar í borginni. Hún var reist á [[13. öldin|13. öld]] og vígð [[1279]]. Verndardýrlingur hennar er [[María mey]] og kirkjan því oft kölluð Maríukirkja (Liebfrauendom). Kirkjan var dómkirkja [[1468]] til [[1785]], en þá flutti biskupssetrið til St. Pölten. Í lok [[15. öldin|15. aldar]] voru styttur af postulunum tólf í réttri stærð settar upp í kirkjunni. Eftir nokkra jarðskjálfta var turninn, sem er 64 metra hár, ótryggur. Hann var því rifinn [[1886]] og nýr reistur í staðinn. Verkinu lauk [[1899]]. * Spinnerin am Kreuz (Vefkonan á krossinum) er gotnesk steinsúla í borginni. Hún var reist af Wolfhart von Schwarzensee, borgarstjóra Wiener Neustadt, á árunum [[1382]]-[[1384|84]]. Tilgangurinn var að merkja leiðina til borgarinnar með áhrifamiklum hætti, enda er súlan 21 metra há. Heitið er tilkomið úr krossferðum en ''Spinnerin'' vísar líklega til þyrnikórónunnar sem [[Jesús]] bar á höfðinu í krossfestingunni. Á súlunni eru myndastyttur á þremur hæðum. Neðst eru fígúrur úr passíusögu Jesú. Fyrir miðju eru gamlir spámenn [[Biblían|Biblíunnar]]. Efst eru styttur af byggingameistaranum, borgarstjóranum og eiginkonum þeirra. Þar eru auk þess nokkrir postular og efst er [[María mey]]. Súlan var síðast lagfærð [[1994]] og er í dag eitt einkennistákna borgarinnar. * Gamli vatnsturninn var reistur [[1902]]-[[1903]] og er einkennisbygging borgarinnar. Turninn var tekinn í notkun [[1910]] þegar vatnsveitan hóf starfsemi sína. Hann skemmdist talsvert í loftárásum seinna stríðs, en var lagfærður [[1950]]-[[1951|51]]. Hann er enn notaður sem vatnsturn í dag. * Péturskirkjan (St. Peter an der Sperr) var reist á [[13. öldin|13. öld]] í tengslum við klaustur, en umbreitt á [[15. öldin|15. öld]]. Á [[18. öldin|18. öld]] var klaustrið lokað og var kirkjan þá afhelguð. Hún brann í loftárásum seinna stríðs og hefur verið rústir síðan. En [[1966]] var smíðað þak á kirkjuna og gluggar settir í. Síðan þá hefur hún verið notuð fyrir sýningar og menningarviðburði. <gallery> Mynd:WrNeustadtSpinnerinamKreuz051027a.jpg|Spinnerin am Kreuz Mynd:Wiener Neustadt - Wasserturm (2).JPG|Vatnsturninn er einkennisbygging borgarinnar Mynd:Wiener Neustadt - ehemalige Klosterkirche der Dominikanerinnen (2).JPG| </gallery> == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Wiener Neustadt|tungumál= de|mánuðurskoðað= 19. mars|árskoðað= 2012}} {{Commons|Wiener Neustadt}} [[Flokkur:Borgir í Austurríki]] hsbgou2wqr3v1ju4wu8ta2qgrjm5z20 0 64594 1978505 1927721 2026-09-11T19:50:45Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978505 wikitext text/x-wiki '''Pylsa''' eða '''pulsa'''<ref>{{Cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/grein/70484|title=Málfarsbankinn|website=malfar.arnastofnun.is|access-date=2025-08-20}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{vísindavefurinn|3355|Hvort er réttara að segja og rita pylsa eða pulsa?|höfundur=Guðrún Kvaran|dags=23.4.2003}}</ref> er langur og mjór himnubelgur sem er fylltur af elduðu, söltuðu og/eða reyktu kjötfarsi.<ref name=pylsa1>[https://timarit.is/page/7124253?iabr=on#page/n29/mode/1up ''Er það pylsa eða pulsa?''], Morgunblaðið, 9. maí 2019, bls. 30.</ref> == Pylsa í brauði == Pylsan er oft reidd fram í aflöngu [[brauð]]i (pylsubrauði) sem er af svipaðri lengd og pylsan sjálf. [[File:Pylsa með öllu.jpg|thumb|Pylsa með öllu]] „Pylsa með öllu“,<ref>[https://timarit.is/page/1834549?iabr=on#page/n15/mode/1up ''Ein með öllu stendur fyrir sínu''], Morgunblaðið, 29. júlí 1995, bls. 16.</ref> stundum kölluð „þjóðarréttur Íslendinga“,<ref>[https://timarit.is/page/6337014?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Pylsan hækkar en kókið ekki''], Morgunblaðið, 26. mars 2015, bls. 2. („Þjóðarrétturinn kostar nú 400 krónur [...] Þjóðarréttur Íslendinga, pylsa með öllu, hækkaði um 20 krónur fyrir skömmu [...])</ref><ref>[https://timarit.is/page/6109266?iabr=on#page/n3/mode/1up ''Pylsa með öllu''], Fréttir, 6. desember 2001, bls. 4. („Það sem ég ætla að bjóða upp á þessa vikuna er þjóðarréttur Íslendinga, pylsa með öllu, sem allir hafa smakkað út í sjoppu [...]“)</ref> er pylsa í brauði með [[tómatsósa|tómatsósu]], [[sinnep|sinnepi]], [[remúlaði]] og steiktum og hráum [[laukur|lauk]].<ref name=pylsa2>[https://timarit.is/page/3742586?iabr=on#page/n45/mode/1up ''Búa til stærstu pylsu í heimi''], Fréttablaðið, 17. nóvember 2004, bls. 38. („Pylsan verður tólf metra löng og á hún að setjast í brauð með steiktum og hráum lauk, tómatsósu, sinnepi og remúlaði. Semsagt ein með öllu.“)</ref> Þann 20. nóvember 2004 var í [[Kringlan|Kringlunni]] sett heimsmet „lengsta pylsa í brauði“.<ref>[https://timarit.is/page/3618219?iabr=on#page/n29/mode/1up ''Heimsmet og ekki miðað við höfðatölu''], Morgunblaðið, 22. nóvember 2004, bls. 30. („[...] sem var búið til fyrir heimsmetið. Að íslenskum sið var búin til pylsa með öllu og því voru í brauðinu tólf metra lengjur af tómatsósu, sinnepi, remúlaði, steiktum lauk og hráum.“)</ref><ref>[https://timarit.is/page/3618039?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Heimsins lengsta pylsa í brauði''], Morgunblaðið, 20. nóvember 2004, bls. 2.</ref><ref name=pylsa2/> Pylsan var 11,92 metrar.<ref>[https://timarit.is/page/3683009?iabr=on#page/n41/mode/1up ''Pylsur og jójó''], Morgunblaðið, 9. nóvember 2005, bls. 42.</ref> Þetta heimsmet var staðfest í september 2005 af [[Heimsmetabók Guinness]].<ref>[https://timarit.is/page/5532089?iabr=on#page/n61/mode/1up ''Guinness staðfestir Íslenska pulsan er best og stærst''], DV, 24. september 2005, bls. 62.</ref> Raunar tók staðfestingin svo langan tíma að í millitíðinni var heimsmetið slegið tvisvar: {{ill|Heimsins lengsta pylsa í brauði|lt=15. júlí 2005 (15,42 m) og 14. ágúst 2005 (17,5 m)|en|World's longest hot dog}}. Samkvæmt tveimur könnum 2018 og 2025 er algengara að Íslendingar segja „pylsa“ en „pulsa“.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-08-20-fleiri-segja-pylsa-en-pulsa-451400 |title=Fleiri segja pylsa en pulsa |last=Andrésdóttir |first=Iðunn |date=2025-08-20 |website=ruv.is |access-date=2025-09-01}}</ref><ref name=pylsa1/> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Pylsur]] dt59def7dlcmt78pjhy0ra3llz12rnh 0 65951 1978461 1978386 2026-09-11T15:32:28Z Numberguy6 52085 /* Kosningaaldur á Íslandi */ Málsgrein 1978461 wikitext text/x-wiki [[Mynd:NYRA_Berkeley_voting_age_protest.jpg|thumb|right|Barist fyrir lækkun kosningaaldurs í [[Kalifornía|Kaliforníu]].]] '''Kosningaaldur''' er lágmarksaldur sem þarf til að öðlast [[kosningaréttur|kosningarétt]] í [[almennar kosningar|almennum kosningum]] samkvæmt [[lög]]um. Langflest lönd heimsins tilgreina kosningaaldur. Í dag er algengast að miða við átján ára aldur en þegar almennum kosningum var komið á var algengt að miða við 21 árs aldur. Í sumum löndum má kjósa 16 ára: [[Austurríki]], Skotlandi, Þýskalandi (sum [[sambandsríki]]), Bosníu-Herzegóvínu (16 ára með atvinnu), [[Argentína|Argentínu]], Brasilíu, Nikaragva, Kúbu og Ekvador. Í einstökum ríkjum er kosningaaldurinn 17, 20 og 21 árs. ==Kosningaaldur á Íslandi== Kosningaaldurinn á Íslandi var upprunalega 20 ár, en árið 1984 var hann lækkaður í 18 ár.<ref>{{cite web|url=https://www.althingi.is/thingstorf/thingmalalistar-eftir-thingum/ferill/106/155/?ltg=106&mnr=155|title=Kosningar til Alþingis|publisher=Alþingi}}</ref> Síðan hefur verið nokkur umræða um að lækka kosningaaldurinn niður í 16 ár; árið 2015 lögðu [[Samfylkingin]] og [[Vinstri græn]] fram tillögu um slíkt,<ref>{{cite news|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2015/03/26/kosningaaldur_verdi_16_ar/|work=Morgunblaðið|title=Vilja lækka kosningaaldur í 16 ár|date=2015-03-26|access-date=2026-06-21}}</ref> og [[Píratar]] og [[Landssamband ungmennafélaga]] hafa einnig lýst yfir stuðningi við þetta.<ref>{{cite web|url=https://piratar.is/framtidarstefna-fyrir-unga-folkid|title=Eflum ungt fólk fyrir framtíðina|access-date=2026-09-07|publisher=Píratar|quote=Píratar ætla að lækka kosningaaldur og færa öllum þeim sem verða 16 ára á árinu kosningarétt í öllum kosningum.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/erindi/153/153-4850.pdf|title=Umsögn LUF um lækkun kosningaaldurs|lang=is|publisher=Nefndasvið Alþingis|date=2023-05-24|access-date=2026-09-07}}</ref> Frá árinu 2022 hafa sveitarfélög getað lækkað kosningaaldurinn niður í 16 ár í íbúakosningum sem haldnar eru um tiltekin mál.<ref>{{cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/157c/2011138.html|title=Sveitarstjórnarlög|publisher=Alþingi}} [3. mgr. 133. gr. L. 138/2011]</ref><ref>{{cite web|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2022.083.html|title=Lög um breytingu á sveitarstjórnarlögum, nr. 138/2011 (íbúakosningar á vegum sveitarfélaga)|publisher=Alþingi}} [L. 83/2022]</ref> [[Sveitarfélagið Hornafjörður|Hornafjörður]] og [[Vesturbyggð]] hafa gert það.<ref>{{cite web|url=https://island.is/stjornartidindi/nr/957e2350-f563-49a3-acb8-1b5239b31953|title=REGLUR um íbúakosningar Sveitarfélagsins Hornafjarðar.|work=Stjórnartíðindi|date=2023-05-12|access-date=2026-06-21}}</ref><ref>{{cite web|url=https://island.is/stjornartidindi/nr/8d364cb9-a817-4b23-8461-f8eca736f884|title=REGLUR um heimastjórnarkosningar í Sameinuðu sveitarfélagi Tálknafjarðarhrepps og Vesturbyggðar.|work=Stjórnartíðindi|date=2024-03-22|access-date=2026-06-21}}</ref> Kosningaaldur við venjulegar sveitarstjórnarkosningar er þó 18 ár. ==Tilvísanir== {{Reflist}} {{stubbur|stjórnmál}} [[Flokkur:Kosningar]] t8d3d4g7mbdfih389m9g6y6yonnn95f 0 69336 1978428 1961476 2026-09-11T14:32:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 5 heimildum og merki 9 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978428 wikitext text/x-wiki '''Lúðrasveitin Svanur''' (oft nefnd '''Svanurinn''') er [[Ísland|íslensk]] [[lúðrasveit]] sem var stofnuð þann [[16. nóvember]] [[1930]] og hefur starfað óslitið síðan. 1962 kom Svanurinn sér upp búningum sem eru einkenni Svansins enn í dag. Búningarnir eru bláir að lit og fyrirmyndin frá [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], en allir saumaðir á Íslandi. Árið 1970, á fjörutíu ára afmæli Svansins, spilaði Svanurinn inn á fyrstu innlendu steríóplötuna á Íslandi<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3360502 fyrstu innlendu steríóplötuna á Íslandi]</ref>. [[Fálkinn]] gaf hana út, en um upptökuna sá Pétur Steingrímsson. Þetta var [https://www.discogs.com/L%C3%BA%C3%B0rasveitin-Svanur-Untitled/release/4297556 fjögurra laga plata] og vakti mikla athygli, og þrátt fyrir þær frumstæðu aðstæður sem platan var tekin upp við er útkoman merkilega góð allavega er spilamenskan bara nokkuð góð, þetta voru eitt af þeim góðu og mörgum hlutum sem Jón Sigurðsson gerði fyrir Svaninn. Svanurinn gaf út sína [https://www.discogs.com/L%C3%BA%C3%B0rasveitin-Svanur-leikur-l%C3%B6g-eftir-%C3%81rna-Bj%C3%B6rnsson/release/7348742 aðra plötu] 1980. Á A-hlið lék Svanurinn og Big-band Svansins á B-hlið. Eingöngu voru leikin lög eftir Árna Björnsson. Sæbjörn Jónsson stórnaði. Lúðrasveitin Svanur er fastagestur á [https://musikfestivalinbadorb.jimdo.com/ lúðrasveitarhátíðinni í Bad Orb]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Sveitin hefur farið þangað á tveggja ára fresti um árabil. Árið 2015 stóð Svanurinn fyrir [https://www.karolinafund.com/project/view/790 hópfjármögnun fyrir nýja búninga] og náði setti marki. Í framhaldi af því komu nýjir búningar sem frumsýndir voru 17. júní 2016. Búningana hannaði Ragna Fróðadóttir og eru þeir frábrugðnir gömlu búningunum að því leyti að jakkinn er lokaður að framan. Gömlu búningarnir voru með opinn jakka að ofan. Þurfti því ávallt að vera í hvítri skyrtu með bindi undir jakkanum. Svanurinn hefur ávallt verið í fremstu röð lúðrasveita á Íslandi og er núverandi vinningshafi Monthlemmsins mikla - farandgrips sem keppt er um árlega frá árinu 2018. Monthlemmurinn mikli veitir viðkomandi vinningssveit ótakmarkaðan montrétt í eitt ár - þar til keppnin fer fram að nýju. [https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/08/14/uppgjor_ludrasveitanna_nalgast/ Fyrsta keppnin] fór fram 18. ágúst 2018 á Menningarnótt í Reykjavík. Lúðrasveitin Svanur er með netsíðuna [https://www.svanur.is/ Svanur.is] Stjórnendur Svansins hafa verið: :[https://www.ismus.is/i/person/id-1003146 Hallgrímur Þorsteinsson]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} 1930 - 1935 :[https://www.ismus.is/i/person/id-1003511 Jón G. Þórarinssson]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} 1935 - 1938 :[https://www.ismus.is/i/person/id-1004356 Karl O. Runólfsson]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} 1938 - 1961 :[https://www.ismus.is/i/person/id-1006992 Jón Sigurðsson]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} 1961 - 1971 :[https://www.ismus.is/i/person/id-1005392 Sæbjörn Jónsson]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} 1974 - 1982 :[https://www.ismus.is/i/person/id-1006141 Kjartan Óskarsson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305205747/http://www.ismus.is/i/person/id-1006141 |date=2016-03-05 }} 1982 - 1987 :[https://www.ismus.is/i/person/id-1008064 Robert Darling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305205945/http://www.ismus.is/i/person/id-1008064 |date=2016-03-05 }} 1987 - 1992 :[https://www.ismus.is/i/person/id-1008122 Örn Óskarsson]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} 1992 - 1993 :[https://www.ismus.is/i/person/id-1008068 Haraldur Á.Haraldsson]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} 1993 - 2003 :[https://www.ismus.is/i/person/id-1006158 Rúnar Óskarsson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210316143349/https://www.ismus.is/i/person/id-1006158 |date=2021-03-16 }} 2003 - 2008 :[https://www.ismus.is/i/person/id-1006961 Matthías V.Baldursson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305143301/http://www.ismus.is/i/person/id-1006961 |date=2016-03-05 }} 2008 -2010 :[https://www.ismus.is/i/person/id-1008070 Brjánn Ingason]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} 2010 - 2016 :Carlos Caro Aguilera 2016 - 2021 :Snorri Heimisson 2021 - : Heiðursfélagar Svansins eru: :Hallgrímur Þorsteinsson f.10 apríl 1864 - d. 9.nóvember 1952. :Hallgrímur átti aðild að stofnun Svansins og var stjórnandi og kennari fyrstu 5 árin. :Karl O. Runólfsson f. 24. október 1900 - d. 29. nóvember 1970. :Karl stjórnaði Svaninum í 21 ár á árunum 1938 - 1961. Einnig samdi hann "Skarphéðinsmars" og "Svansmars" fyrir Svaninn. :Hreiðar Ólafsson f. 19. september 1917 - d. 19. september 1979. :Hreiðar hóf störf með Svaninum sem boðberi en lærði síðan á baritón og starfaði í nær fjörtíu ár. :Sveinn Sigurðsson f.24. apríl 1913 - d. 19. nóvember 1989. :Sveinn var virkur félagi og túbuleikari á árunum 1931 - 1974 eða í 43 ár. :Gísli Ferdinandsson f. 13. október 1927. :Gísli gekk til liðs við Svaninn sem flautuleikari 1947 og starfaði óslitið allt til ársins 1997 eða í 50 ár. Gísli var fyrsti menntaði :hljóðfæraleikarinn sem hóf störf með Svaninum. :Eysteinn Guðmundsson f. 5. ágúst 1923. :Eysteinn hóf störf með Svaninum 1946 og starfaði óslitið til ársins 1971 eða í 27 ár. Hann lék lengst af á trompet en síðustu árin á althorn. :[https://www.ismus.is/i/person/id-1005392 Sæbjörn Jónsson]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} f. 19. október 1938 - d. 7. ágúst 2006. :Sæbjörn gekk til liðs við Svaninn 1960 sem trompetleikari. Árið 1974 tók hann við sem stjórnandi og gengdi því starfi til ársins 1982. :[https://www.ismus.is/i/person/uid-18717783-4fe6-41ca-a546-f73f055c16d7 Jón Sigurðsson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190824000204/https://www.ismus.is/i/person/uid-18717783-4fe6-41ca-a546-f73f055c16d7 |date=2019-08-24 }} f. 16. mars 1927 - d. 16. ágúst 2018. :Jón kom til starfa fyrir Svaninn sem stjórnandi 1961 og gengdi því starfi til 1971. == Heimildir == <references /> {{SÍL}} [[Flokkur:Íslenskar lúðrasveitir]] [[Flokkur:Stofnað 1930]] 4bfll061le8643fslod5an853tjda5y 0 70445 1978413 1978404 2026-09-11T13:18:38Z Elinarbur 111307 Bæta við hlekk á "Flugeldar" 1978413 wikitext text/x-wiki {{Félagasamtök | nafn = Slysavarnafélagið Landsbjörg | mynd = LOGO-Landsbjörg StortMerki nytt tomt.png | skammstöfun = SL | undanfari = [[Landsbjörg, landssamtök björgunarsveita]], [[Slysavarnafélag Íslands]] | gerð = Landssamband björgunarsveita | markmið = Að reka öflugt björgunar- og slysavarnastarf | höfuðstöðvar = Skógarhlíð 14, 105 [[Reykjavík]] | staðsetning = Reykjavík | starfssvæði = Ísland | meðlimir = 18.000<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/felag-i-%C3%BEagu-thjodar|title=Félag í þágu þjóðar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | forstöðumaður = [[Borghildur Fjóla Kristjánsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/starfsfolk-og-stjorn#stjorn|title=Starfsfólk og stjórn - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | lykilmenn = [[Guðjón Guðmundsson]], [[Halldóra Hjörleifsdóttir]], [[Þorsteinn Þorkelsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/starfsfolk-og-stjorn#stjorn|title=Starfsfólk og stjórn - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | fjöldi sjálfboðaliða = 4.000<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/leit-og-bjorgun|title=Leit og björgun - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | vefsíða = https://www.landsbjorg.is/ }} [[Mynd:Björgunarsveit við Fagradalsfjall.jpg|thumb|Tveir meðlimir björgunarsveitarinnar við störf á Fagradalsfjalli]] [[file:Ship of Slysavarnafelagid Landsbjorg, Iceland.jpg|thumb|right|Björgunarbáturinn Ingibjörg frá Hornafirði]] '''Slysavarnafélagið Landsbjörg''' eru landssamtök [[björgunarsveit]]a og [[slysavarnadeild]]a á [[Ísland]]i. Samtökin urðu til [[2. október]] árið [[1999]] við sameiningu [[Slysavarnafélag Íslands|Slysavarnafélags Íslands]] og [[Landsbjörg, landssamtök björgunarsveita|Landsbjargar - landssambands björgunarsveita]]. Aðilar að sambandinu eru 99 björgunarsveitir, 70 slysavarnadeildir og 50 unglingadeildir. Slysavarnafélagið Landsbjörg rekur skrifstofu að Skógarhlíð 14. Slysavarnafélagið Landsbjörg á og rekur [[Slysavarnaskóli sjómanna|Slysavarnaskóla sjómanna]], sem hefur aðsetur um borð í skólaskipinu Sæbjörgu.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/slysavarnaskoli-sjomanna|title=Slysavarnaskóli sjómanna - Sæbjörg - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Fjöldi björgunarsveita slysavarnafélagsins eru meðlimir í [[Íslenska alþjóðabjörgunarsveitin|Íslensku alþjóðabjörgunarsveitinni]]. Slysavarnafélagið sjálft stýrir aðgerðum alþjóðabjörgunarsveitarinnar frá skrifstofu sinni. == Útköll == [[Neyðarlínan]] kallar út björgunarsveitir innan Landsbjargar þegar á þeim er þörf.<ref>{{Cite web|url=https://www.112.is/samstarfsadilar|title=Samsstarfsaðilar Neyðarlínunnar|website=www.112.is|language=is|access-date=2026-09-10|quote="Neyðarverðir boða sjálfboðaliða Landsbjargar út í aðgerðir."}}</ref> Að meðaltali sinna félagar á útkallsskrá hátt í 1.800 útköllum á hverju ári. Útköll endurspegla fjölbreytta starfsemi íslenskra björgunarsveita, en til dæmis má nefna björgunaraðgerðir bæði á sjó og landi, og eru þau oft við krefjandi aðstæður.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/utkoll|title=Útköll - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Björgunarfólk á vegum Landsbjargar hafði mikla aðkomu að leitinni að Birnu Brjánsdóttur í janúar árið 2017. Þá höfðu um 700 björgunarsveitarmenn tekið þátt í leitaraðgerðum.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/02/02/bakvordum_fjolgar_eftir_leitina_ad_birnu/|title=Bakvörðum fjölgar eftir leitina að Birnu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> == Unglingastarf == Öflugt unglingastarf er rekið á vegum Landsbjargar. Það er gert í gegnum svonefndar unglingadeildir sem tilheyra aðildarsveitum Landsbjargar og eru þær 48 talsins. Þáttakendur í unglingadeildum eru 13-18 ára og eru saman um 500 talsins. Margir þeir sem nú eru fullgildir björgunarsveitarmenn innan Landsbjargar hafa byrjað sem þáttakendur í unglingastarfi og sótt og lokið nýliðaþjálfun í kjölfar þess að ná 18 ára aldri.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/unglingastarf|title=Unglingastarf - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Margt er líkt með unglingastarfinu og [[Skátahreyfingin|skátastarfi]] en unglingastarfið miðast að ungmennum sem hafa áhuga á meðal annars útvist og björgunarstörfum. Þáttakendur eru undirbúnir fyrir mögulega þáttöku í björgunarsveitar- og/eða slysavarnastarfi þegar þeir ná 18 ára aldri, og er það gert með grunnkennslu í fyrstu hjálp, leitartækni, ferðamennsku, og rötun. Líkt með íslensku skátastarfi sækja þáttakendur reglulega fundi á meðan starfinu stendur, það er að vetri til, og inn á milli eru skipulagðar dags- og helgarferðir. Einnig eru haldin landshlutamót- og landsmót unglingadeilda að ári hverju þar sem unglingadeildir landsins koma saman ýmist í sínum landshluta eða allar saman.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/hvad-er-unglingadeild|title=Hvað er unglingadeild? - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> == Fjáraflanir == Aðildarsveitir Landsbjargar afla sér fjár til reksturs með mörgu móti en þekktast er salan á Neyðarkallinum svokallaða, flugeldasala um áramót, og gæsla af ýmsu tagi eins og vegalokanir fyrir [[Vegagerðin|Vegagerðina]]. Þó þekkjast margar fleiri tegundir fjármagnana á vegum björgunarsveita eins og jólatrjáasala, dósasafnanir, og kaffisala.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/fjarhagslegar-upplysingar|title=Fjárhagslegar upplýsingar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> === Neyðarkallinn === [[Mynd:Stóri Neyðarkallinn 2025.jpg|alt=Stóri Neyðarkallinn klæðist rauðum hjálmi á haus, andlit hans er brúnt á hörund, hann klæðist straumvatnsbjörgunargalla sem er rauður fyrir ofan mitti en svartur fyrir neðan, skór hans eru svartir og rauðir, og heldur hann á talstöð. Neyðarkallinn stendur á plötu honum til stuðnings og á plötuna, á fremri kant, er ritað "Þökkum veittan stuðning" í efri línu og "Slysavarnafélagið Landsbjörg" í neðri línu. Fyrir framan Neyðarkallinn, ofan á plötunni, er heiðursmynt Björgunarsveitarinnar Ársæls.|thumb|Stóri Neyðarkallinn 2025]] Neyðarkallinn er lyklakippa sem Landsbjörg sér um að framleiða og flytja til landsins. Björgunarfólk aðildarsveita Landsbjargar gengur ýmist milli heimahúsa eða stendur á fjölförnum stöðum, t.d. í verslunarmiðstöðvum, og gefur almenningi kost á að kaupa lyklakippurnar. Sala neyðarkallsins hófst fyrst árið 2006 og rennur hagnaður af sölunni til björgunarsveitanna og slysavarnadeildanna innan Landsbjargar.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/neydarkall|title=Mikilvægt neyðarkall til þín! - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Landsbjörg sækir um undanþágu frá innheimtu virðisaukaskatts af sölu Neyðarkallsins að ári hverju. Þá er ákveðið sölutímabil undanþegið virðisaukaskatti. Sala utan þess tímabils ber virðisaukaskatt.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/11/09/um_60_000_litlir_kallar_sem_vid_pontum/|title=„Um 60.000 litlir kallar sem við pöntum“|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> [[Mynd:Neyðarkallinn 2025.jpg|alt=Neyðarkallinn klæðist rauðum hjálmi á haus, andlit hans er brúnt á hörund, hann klæðist straumvatnsbjörgunargalla sem er rauður fyrir ofan mitti en svartur fyrir neðan, skór hans eru svartir og rauðir, og heldur hann á talstöð. Keðja tengd lyklakippuhring er skrúfuð í höfuðið á plastfígúrunni.|thumb|Neyðarkallinn 2025]] Neyðarkallinn er einnig í boði í stækkaðri útgáfu. Stóri Neyðarkallinn er ætlaður fyrirtækjum og stofnunum sem vilja styrkja björgunarsveitir landsins og sýna stuðning sinn með því að hafa hann til sýnis til dæmis í verslunum sínum eða á skrifstofum.<ref>{{Cite web|url=https://hssr.is/pages/neydarkall|title=Neyðarkall – Árlegt fjáröflunarátak björgunarsveitanna 🚨🧑‍🚒|website=Hjálparsveit skáta í Reykjavík|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Algengt er að samið sé um verð stóra Neyðarkallsins með hverjum kaupum, til dæmis í þeim tilgangi að kaupandi geti styrkt um hærri upphæð en ætlast er til. Árið 2025 var Neyðarkallinn til heiðurs straumvatnsbjörgunarmanni sem lést við straumvatnsbjörgunaræfingu í [[Tungufljót (Árnessýslu)|Tungufljóti]] árið áður.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458365|title=Niðrandi ummæli um húðlit neyðarkallsins ekki einsdæmi - RÚV.is|last=Magnúsdóttir|first=Ásta Hlín|date=2025-11-07|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> Var það hann [[Sigurður Kristófer McQuillan Óskarsson]], þáverandi formaður [[Björgunarsveitin Kyndill|Björgunarsveitarinnar Kyndils]] í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]], en var hann aðeins 36 ára þegar slysið varð.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/426494|title=Björgunarsveitarmaður lést við æfingar í Tungufljóti - RÚV.is|last=Hrólfsson|first=Ragnar Jón|date=2024-11-04|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> Björgunarsveitarfólk sem seldi Neyðarkallinn það árið greindi margt frá því að hafa fengið niðrandi ummæli um húðlit Neyðarkallsins, en er hann brúnn á hörund af því að Sigurður var fæddur á Indlandi og ættleiddur til Íslands þegar hann var ungabarn. [[Jón Þór Víglundsson]] sagði í viðtali við RÚV á Rás 2 að Sigurður var "náttúrulega bara ekkert annað en Íslendingur sem var aðeins dökkur á hörund".<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458365|title=Niðrandi ummæli um húðlit neyðarkallsins ekki einsdæmi - RÚV.is|last=Magnúsdóttir|first=Ásta Hlín|date=2025-11-07|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> === Flugeldasala === Flugeldamarkaðir björgunarsveitanna er sameiginlegur vettvangur fyrir aðildarsveitir Landsbjargar til þess að selja [[Flugeldar|flugelda]] um áramótin og þrettándann ár hvert. Landsbjörg sér um að flytja inn flugeldana, markaðs- og öryggismál, og skipuleggur söluna í heild sinni. Flugeldunum er svo dreift til þeirra björgunarsveita sem ætla að selja flugelda það árið, og gera það þær flestar, og selja þær svo flugeldana á sölustöðum sínum en húsakynni hverrar sveitar eru yfirleitt þar á meðal og jafnvel aðalsölustaðurinn. Ágóði af sölunni verður svo eftir hjá viðkomandi björgunarsveit.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/fjarhagslegar-upplysingar|title=Fjárhagslegar upplýsingar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> Hátt í 120 sölustaðir eru opnir á vegum Flugeldamarkaða björgunarsveitanna ár hvert og hefur þessi fjáröflunarstarfsemi gengið á í yfir 50 ár, en það var [[Hjálparsveit skáta í Reykjavík]] sem fyrst flutti inn flugelda og seldi á vegum björgunarsveitar um árámót 1967-1968 í [[Skátabúðin|Skátabúðinni]].<ref>{{Tímarit.is|4149067|Flugeldasala Hjálparsveit skáta í Reykjavík|útgáfudagsetning=28. desember 2006|blað=352. tölublað Morgunblaðsins|skoðað=11. september 2026|höfundur=Ólafía Aðalsteinsdóttir|blaðsíða=26}}</ref> ==Tenglar== * [https://www.landsbjorg.is Vefur Landsbjargar] == Tilvísanir == <references />{{stubbur}} [[Flokkur:Íslenskar björgunarsveitir]] [[Flokkur:Stofnað 1999]] keqx7xqt0vy8h4xgpu1s3t8v9o4l9t0 1978420 1978413 2026-09-11T13:55:14Z Elinarbur 111307 Kafli um Íslandsspil 1978420 wikitext text/x-wiki {{Félagasamtök | nafn = Slysavarnafélagið Landsbjörg | mynd = LOGO-Landsbjörg StortMerki nytt tomt.png | skammstöfun = SL | undanfari = [[Landsbjörg, landssamtök björgunarsveita]], [[Slysavarnafélag Íslands]] | gerð = Landssamband björgunarsveita | markmið = Að reka öflugt björgunar- og slysavarnastarf | höfuðstöðvar = Skógarhlíð 14, 105 [[Reykjavík]] | staðsetning = Reykjavík | starfssvæði = Ísland | meðlimir = 18.000<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/felag-i-%C3%BEagu-thjodar|title=Félag í þágu þjóðar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | forstöðumaður = [[Borghildur Fjóla Kristjánsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/starfsfolk-og-stjorn#stjorn|title=Starfsfólk og stjórn - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | lykilmenn = [[Guðjón Guðmundsson]], [[Halldóra Hjörleifsdóttir]], [[Þorsteinn Þorkelsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/starfsfolk-og-stjorn#stjorn|title=Starfsfólk og stjórn - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | fjöldi sjálfboðaliða = 4.000<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/leit-og-bjorgun|title=Leit og björgun - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | vefsíða = https://www.landsbjorg.is/ }} [[Mynd:Björgunarsveit við Fagradalsfjall.jpg|thumb|Tveir meðlimir björgunarsveitarinnar við störf á Fagradalsfjalli]] [[file:Ship of Slysavarnafelagid Landsbjorg, Iceland.jpg|thumb|right|Björgunarbáturinn Ingibjörg frá Hornafirði]] '''Slysavarnafélagið Landsbjörg''' eru landssamtök [[björgunarsveit]]a og [[slysavarnadeild]]a á [[Ísland]]i. Samtökin urðu til [[2. október]] árið [[1999]] við sameiningu [[Slysavarnafélag Íslands|Slysavarnafélags Íslands]] og [[Landsbjörg, landssamtök björgunarsveita|Landsbjargar - landssambands björgunarsveita]]. Aðilar að sambandinu eru 99 björgunarsveitir, 70 slysavarnadeildir og 50 unglingadeildir. Slysavarnafélagið Landsbjörg rekur skrifstofu að Skógarhlíð 14. Slysavarnafélagið Landsbjörg á og rekur [[Slysavarnaskóli sjómanna|Slysavarnaskóla sjómanna]], sem hefur aðsetur um borð í skólaskipinu Sæbjörgu.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/slysavarnaskoli-sjomanna|title=Slysavarnaskóli sjómanna - Sæbjörg - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Fjöldi björgunarsveita slysavarnafélagsins eru meðlimir í [[Íslenska alþjóðabjörgunarsveitin|Íslensku alþjóðabjörgunarsveitinni]]. Slysavarnafélagið sjálft stýrir aðgerðum alþjóðabjörgunarsveitarinnar frá skrifstofu sinni. == Útköll == [[Neyðarlínan]] kallar út björgunarsveitir innan Landsbjargar þegar á þeim er þörf.<ref>{{Cite web|url=https://www.112.is/samstarfsadilar|title=Samsstarfsaðilar Neyðarlínunnar|website=www.112.is|language=is|access-date=2026-09-10|quote="Neyðarverðir boða sjálfboðaliða Landsbjargar út í aðgerðir."}}</ref> Að meðaltali sinna félagar á útkallsskrá hátt í 1.800 útköllum á hverju ári. Útköll endurspegla fjölbreytta starfsemi íslenskra björgunarsveita, en til dæmis má nefna björgunaraðgerðir bæði á sjó og landi, og eru þau oft við krefjandi aðstæður.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/utkoll|title=Útköll - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Björgunarfólk á vegum Landsbjargar hafði mikla aðkomu að leitinni að Birnu Brjánsdóttur í janúar árið 2017. Þá höfðu um 700 björgunarsveitarmenn tekið þátt í leitaraðgerðum.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/02/02/bakvordum_fjolgar_eftir_leitina_ad_birnu/|title=Bakvörðum fjölgar eftir leitina að Birnu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> == Unglingastarf == Öflugt unglingastarf er rekið á vegum Landsbjargar. Það er gert í gegnum svonefndar unglingadeildir sem tilheyra aðildarsveitum Landsbjargar og eru þær 48 talsins. Þáttakendur í unglingadeildum eru 13-18 ára og eru saman um 500 talsins. Margir þeir sem nú eru fullgildir björgunarsveitarmenn innan Landsbjargar hafa byrjað sem þáttakendur í unglingastarfi og sótt og lokið nýliðaþjálfun í kjölfar þess að ná 18 ára aldri.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/unglingastarf|title=Unglingastarf - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Margt er líkt með unglingastarfinu og [[Skátahreyfingin|skátastarfi]] en unglingastarfið miðast að ungmennum sem hafa áhuga á meðal annars útvist og björgunarstörfum. Þáttakendur eru undirbúnir fyrir mögulega þáttöku í björgunarsveitar- og/eða slysavarnastarfi þegar þeir ná 18 ára aldri, og er það gert með grunnkennslu í fyrstu hjálp, leitartækni, ferðamennsku, og rötun. Líkt með íslensku skátastarfi sækja þáttakendur reglulega fundi á meðan starfinu stendur, það er að vetri til, og inn á milli eru skipulagðar dags- og helgarferðir. Einnig eru haldin landshlutamót- og landsmót unglingadeilda að ári hverju þar sem unglingadeildir landsins koma saman ýmist í sínum landshluta eða allar saman.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/hvad-er-unglingadeild|title=Hvað er unglingadeild? - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> == Fjáraflanir == Aðildarsveitir Landsbjargar afla sér fjár til reksturs með mörgu móti en þekktast er salan á Neyðarkallinum svokallaða, flugeldasala um áramót, og gæsla af ýmsu tagi eins og vegalokanir fyrir [[Vegagerðin|Vegagerðina]]. Þó þekkjast margar fleiri tegundir fjármagnana á vegum björgunarsveita eins og jólatrjáasala, dósasafnanir, og kaffisala.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/fjarhagslegar-upplysingar|title=Fjárhagslegar upplýsingar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> === Neyðarkallinn === [[Mynd:Stóri Neyðarkallinn 2025.jpg|alt=Stóri Neyðarkallinn klæðist rauðum hjálmi á haus, andlit hans er brúnt á hörund, hann klæðist straumvatnsbjörgunargalla sem er rauður fyrir ofan mitti en svartur fyrir neðan, skór hans eru svartir og rauðir, og heldur hann á talstöð. Neyðarkallinn stendur á plötu honum til stuðnings og á plötuna, á fremri kant, er ritað "Þökkum veittan stuðning" í efri línu og "Slysavarnafélagið Landsbjörg" í neðri línu. Fyrir framan Neyðarkallinn, ofan á plötunni, er heiðursmynt Björgunarsveitarinnar Ársæls.|thumb|Stóri Neyðarkallinn 2025]] Neyðarkallinn er lyklakippa sem Landsbjörg sér um að framleiða og flytja til landsins. Björgunarfólk aðildarsveita Landsbjargar gengur ýmist milli heimahúsa eða stendur á fjölförnum stöðum, t.d. í verslunarmiðstöðvum, og gefur almenningi kost á að kaupa lyklakippurnar. Sala neyðarkallsins hófst fyrst árið 2006 og rennur hagnaður af sölunni til björgunarsveitanna og slysavarnadeildanna innan Landsbjargar.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/neydarkall|title=Mikilvægt neyðarkall til þín! - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Landsbjörg sækir um undanþágu frá innheimtu virðisaukaskatts af sölu Neyðarkallsins að ári hverju. Þá er ákveðið sölutímabil undanþegið virðisaukaskatti. Sala utan þess tímabils ber virðisaukaskatt.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/11/09/um_60_000_litlir_kallar_sem_vid_pontum/|title=„Um 60.000 litlir kallar sem við pöntum“|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> [[Mynd:Neyðarkallinn 2025.jpg|alt=Neyðarkallinn klæðist rauðum hjálmi á haus, andlit hans er brúnt á hörund, hann klæðist straumvatnsbjörgunargalla sem er rauður fyrir ofan mitti en svartur fyrir neðan, skór hans eru svartir og rauðir, og heldur hann á talstöð. Keðja tengd lyklakippuhring er skrúfuð í höfuðið á plastfígúrunni.|thumb|Neyðarkallinn 2025]] Neyðarkallinn er einnig í boði í stækkaðri útgáfu. Stóri Neyðarkallinn er ætlaður fyrirtækjum og stofnunum sem vilja styrkja björgunarsveitir landsins og sýna stuðning sinn með því að hafa hann til sýnis til dæmis í verslunum sínum eða á skrifstofum.<ref>{{Cite web|url=https://hssr.is/pages/neydarkall|title=Neyðarkall – Árlegt fjáröflunarátak björgunarsveitanna 🚨🧑‍🚒|website=Hjálparsveit skáta í Reykjavík|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Algengt er að samið sé um verð stóra Neyðarkallsins með hverjum kaupum, til dæmis í þeim tilgangi að kaupandi geti styrkt um hærri upphæð en ætlast er til. Árið 2025 var Neyðarkallinn til heiðurs straumvatnsbjörgunarmanni sem lést við straumvatnsbjörgunaræfingu í [[Tungufljót (Árnessýslu)|Tungufljóti]] árið áður.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458365|title=Niðrandi ummæli um húðlit neyðarkallsins ekki einsdæmi - RÚV.is|last=Magnúsdóttir|first=Ásta Hlín|date=2025-11-07|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> Var það hann [[Sigurður Kristófer McQuillan Óskarsson]], þáverandi formaður [[Björgunarsveitin Kyndill|Björgunarsveitarinnar Kyndils]] í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]], en var hann aðeins 36 ára þegar slysið varð.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/426494|title=Björgunarsveitarmaður lést við æfingar í Tungufljóti - RÚV.is|last=Hrólfsson|first=Ragnar Jón|date=2024-11-04|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> Björgunarsveitarfólk sem seldi Neyðarkallinn það árið greindi margt frá því að hafa fengið niðrandi ummæli um húðlit Neyðarkallsins, en er hann brúnn á hörund af því að Sigurður var fæddur á Indlandi og ættleiddur til Íslands þegar hann var ungabarn. [[Jón Þór Víglundsson]] sagði í viðtali við RÚV á Rás 2 að Sigurður var "náttúrulega bara ekkert annað en Íslendingur sem var aðeins dökkur á hörund".<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458365|title=Niðrandi ummæli um húðlit neyðarkallsins ekki einsdæmi - RÚV.is|last=Magnúsdóttir|first=Ásta Hlín|date=2025-11-07|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> === Flugeldasala === Flugeldamarkaðir björgunarsveitanna er sameiginlegur vettvangur fyrir aðildarsveitir Landsbjargar til þess að selja [[Flugeldar|flugelda]] um áramótin og þrettándann ár hvert. Landsbjörg sér um að flytja inn flugeldana, markaðs- og öryggismál, og skipuleggur söluna í heild sinni. Flugeldunum er svo dreift til þeirra björgunarsveita sem ætla að selja flugelda það árið, og gera það þær flestar, og selja þær svo flugeldana á sölustöðum sínum en húsakynni hverrar sveitar eru yfirleitt þar á meðal og jafnvel aðalsölustaðurinn. Ágóði af sölunni verður svo eftir hjá viðkomandi björgunarsveit.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/fjarhagslegar-upplysingar|title=Fjárhagslegar upplýsingar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> Hátt í 120 sölustaðir eru opnir á vegum Flugeldamarkaða björgunarsveitanna ár hvert og hefur þessi fjáröflunarstarfsemi gengið á í yfir 50 ár, en það var [[Hjálparsveit skáta í Reykjavík]] sem fyrst flutti inn flugelda og seldi á vegum björgunarsveitar um árámót 1967-1968 í [[Skátabúðin|Skátabúðinni]].<ref>{{Tímarit.is|4149067|Flugeldasala Hjálparsveit skáta í Reykjavík|útgáfudagsetning=28. desember 2006|blað=352. tölublað Morgunblaðsins|skoðað=11. september 2026|höfundur=Ólafía Aðalsteinsdóttir|blaðsíða=26}}</ref> === Íslandsspil === Landsbjörg er einn tveggja hluthafa í Íslandsspilum, félag sem rekur fjárhættuspilakassa í fjáröflunarskyni, en [[Rauði krossinn á Íslandi]] er hinn hluthafinn. Hlutur Landsbjargar er 31,25% og hlutur Ruða Krossins er 68,75%. Allur ágóði af rekstri félagsins rennur til Landsbjargar og Rauða Krossins í réttu hlutfalli við eignarhluta þeirra.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/islandsspil-stadreyndir-og-framtidarsyn|title=Íslandsspil - Staðreyndir og framtíðarsýn - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.islandsspil.is/|title=Íslandsspil|last=Íslandsspil|website=Íslandsspil|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> Árið 2024 voru tekjur af söfnunarkössum Íslandsspila 1,034 milljarðar króna. Þar af var hagnaður félagsins 559,42 milljónir króna.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.islandsspil.is/static/files/arsreikningar/2024.pdf|titill=Ársreikningur 2024|útgefandi=Íslandsspil sf.|ár=2024|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2026|bls=6}}</ref> ==Tenglar== * [https://www.landsbjorg.is Vefur Landsbjargar] == Tilvísanir == <references />{{stubbur}} [[Flokkur:Íslenskar björgunarsveitir]] [[Flokkur:Stofnað 1999]] h8j2x0el93vtoznops1a76ujixjjknf 1978520 1978420 2026-09-11T21:07:43Z Elinarbur 111307 Undirkafli um bakvarðasveitina 1978520 wikitext text/x-wiki {{Félagasamtök | nafn = Slysavarnafélagið Landsbjörg | mynd = LOGO-Landsbjörg StortMerki nytt tomt.png | skammstöfun = SL | undanfari = [[Landsbjörg, landssamtök björgunarsveita]], [[Slysavarnafélag Íslands]] | gerð = Landssamband björgunarsveita | markmið = Að reka öflugt björgunar- og slysavarnastarf | höfuðstöðvar = Skógarhlíð 14, 105 [[Reykjavík]] | staðsetning = Reykjavík | starfssvæði = Ísland | meðlimir = 18.000<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/felag-i-%C3%BEagu-thjodar|title=Félag í þágu þjóðar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | forstöðumaður = [[Borghildur Fjóla Kristjánsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/starfsfolk-og-stjorn#stjorn|title=Starfsfólk og stjórn - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | lykilmenn = [[Guðjón Guðmundsson]], [[Halldóra Hjörleifsdóttir]], [[Þorsteinn Þorkelsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/starfsfolk-og-stjorn#stjorn|title=Starfsfólk og stjórn - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | fjöldi sjálfboðaliða = 4.000<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/leit-og-bjorgun|title=Leit og björgun - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | vefsíða = https://www.landsbjorg.is/ }} [[Mynd:Björgunarsveit við Fagradalsfjall.jpg|thumb|Tveir meðlimir björgunarsveitarinnar við störf á Fagradalsfjalli]] [[file:Ship of Slysavarnafelagid Landsbjorg, Iceland.jpg|thumb|right|Björgunarbáturinn Ingibjörg frá Hornafirði]] '''Slysavarnafélagið Landsbjörg''' eru landssamtök [[björgunarsveit]]a og [[slysavarnadeild]]a á [[Ísland]]i. Samtökin urðu til [[2. október]] árið [[1999]] við sameiningu [[Slysavarnafélag Íslands|Slysavarnafélags Íslands]] og [[Landsbjörg, landssamtök björgunarsveita|Landsbjargar - landssambands björgunarsveita]]. Aðilar að sambandinu eru 99 björgunarsveitir, 70 slysavarnadeildir og 50 unglingadeildir. Slysavarnafélagið Landsbjörg rekur skrifstofu að Skógarhlíð 14. Slysavarnafélagið Landsbjörg á og rekur [[Slysavarnaskóli sjómanna|Slysavarnaskóla sjómanna]], sem hefur aðsetur um borð í skólaskipinu Sæbjörgu.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/slysavarnaskoli-sjomanna|title=Slysavarnaskóli sjómanna - Sæbjörg - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Fjöldi björgunarsveita slysavarnafélagsins eru meðlimir í [[Íslenska alþjóðabjörgunarsveitin|Íslensku alþjóðabjörgunarsveitinni]]. Slysavarnafélagið sjálft stýrir aðgerðum alþjóðabjörgunarsveitarinnar frá skrifstofu sinni. == Útköll == [[Neyðarlínan]] kallar út björgunarsveitir innan Landsbjargar þegar á þeim er þörf.<ref>{{Cite web|url=https://www.112.is/samstarfsadilar|title=Samsstarfsaðilar Neyðarlínunnar|website=www.112.is|language=is|access-date=2026-09-10|quote="Neyðarverðir boða sjálfboðaliða Landsbjargar út í aðgerðir."}}</ref> Að meðaltali sinna félagar á útkallsskrá hátt í 1.800 útköllum á hverju ári. Útköll endurspegla fjölbreytta starfsemi íslenskra björgunarsveita, en til dæmis má nefna björgunaraðgerðir bæði á sjó og landi, og eru þau oft við krefjandi aðstæður.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/utkoll|title=Útköll - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Björgunarfólk á vegum Landsbjargar hafði mikla aðkomu að leitinni að Birnu Brjánsdóttur í janúar árið 2017. Þá höfðu um 700 björgunarsveitarmenn tekið þátt í leitaraðgerðum.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/02/02/bakvordum_fjolgar_eftir_leitina_ad_birnu/|title=Bakvörðum fjölgar eftir leitina að Birnu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> == Unglingastarf == Öflugt unglingastarf er rekið á vegum Landsbjargar. Það er gert í gegnum svonefndar unglingadeildir sem tilheyra aðildarsveitum Landsbjargar og eru þær 48 talsins. Þáttakendur í unglingadeildum eru 13-18 ára og eru saman um 500 talsins. Margir þeir sem nú eru fullgildir björgunarsveitarmenn innan Landsbjargar hafa byrjað sem þáttakendur í unglingastarfi og sótt og lokið nýliðaþjálfun í kjölfar þess að ná 18 ára aldri.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/unglingastarf|title=Unglingastarf - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Margt er líkt með unglingastarfinu og [[Skátahreyfingin|skátastarfi]] en unglingastarfið miðast að ungmennum sem hafa áhuga á meðal annars útvist og björgunarstörfum. Þáttakendur eru undirbúnir fyrir mögulega þáttöku í björgunarsveitar- og/eða slysavarnastarfi þegar þeir ná 18 ára aldri, og er það gert með grunnkennslu í fyrstu hjálp, leitartækni, ferðamennsku, og rötun. Líkt með íslensku skátastarfi sækja þáttakendur reglulega fundi á meðan starfinu stendur, það er að vetri til, og inn á milli eru skipulagðar dags- og helgarferðir. Einnig eru haldin landshlutamót- og landsmót unglingadeilda að ári hverju þar sem unglingadeildir landsins koma saman ýmist í sínum landshluta eða allar saman.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/hvad-er-unglingadeild|title=Hvað er unglingadeild? - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> == Fjáraflanir == Aðildarsveitir Landsbjargar afla sér fjár til reksturs með mörgu móti en þekktast er salan á Neyðarkallinum svokallaða, flugeldasala um áramót, og gæsla af ýmsu tagi eins og vegalokanir fyrir [[Vegagerðin|Vegagerðina]]. Þó þekkjast margar fleiri tegundir fjármagnana á vegum björgunarsveita eins og jólatrjáasala, dósasafnanir, og kaffisala.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/fjarhagslegar-upplysingar|title=Fjárhagslegar upplýsingar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> === Neyðarkallinn === [[Mynd:Stóri Neyðarkallinn 2025.jpg|alt=Stóri Neyðarkallinn klæðist rauðum hjálmi á haus, andlit hans er brúnt á hörund, hann klæðist straumvatnsbjörgunargalla sem er rauður fyrir ofan mitti en svartur fyrir neðan, skór hans eru svartir og rauðir, og heldur hann á talstöð. Neyðarkallinn stendur á plötu honum til stuðnings og á plötuna, á fremri kant, er ritað "Þökkum veittan stuðning" í efri línu og "Slysavarnafélagið Landsbjörg" í neðri línu. Fyrir framan Neyðarkallinn, ofan á plötunni, er heiðursmynt Björgunarsveitarinnar Ársæls.|thumb|Stóri Neyðarkallinn 2025]] Neyðarkallinn er lyklakippa sem Landsbjörg sér um að framleiða og flytja til landsins. Björgunarfólk aðildarsveita Landsbjargar gengur ýmist milli heimahúsa eða stendur á fjölförnum stöðum, t.d. í verslunarmiðstöðvum, og gefur almenningi kost á að kaupa lyklakippurnar. Sala neyðarkallsins hófst fyrst árið 2006 og rennur hagnaður af sölunni til björgunarsveitanna og slysavarnadeildanna innan Landsbjargar.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/neydarkall|title=Mikilvægt neyðarkall til þín! - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Landsbjörg sækir um undanþágu frá innheimtu virðisaukaskatts af sölu Neyðarkallsins að ári hverju. Þá er ákveðið sölutímabil undanþegið virðisaukaskatti. Sala utan þess tímabils ber virðisaukaskatt.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/11/09/um_60_000_litlir_kallar_sem_vid_pontum/|title=„Um 60.000 litlir kallar sem við pöntum“|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> [[Mynd:Neyðarkallinn 2025.jpg|alt=Neyðarkallinn klæðist rauðum hjálmi á haus, andlit hans er brúnt á hörund, hann klæðist straumvatnsbjörgunargalla sem er rauður fyrir ofan mitti en svartur fyrir neðan, skór hans eru svartir og rauðir, og heldur hann á talstöð. Keðja tengd lyklakippuhring er skrúfuð í höfuðið á plastfígúrunni.|thumb|Neyðarkallinn 2025]] Neyðarkallinn er einnig í boði í stækkaðri útgáfu. Stóri Neyðarkallinn er ætlaður fyrirtækjum og stofnunum sem vilja styrkja björgunarsveitir landsins og sýna stuðning sinn með því að hafa hann til sýnis til dæmis í verslunum sínum eða á skrifstofum.<ref>{{Cite web|url=https://hssr.is/pages/neydarkall|title=Neyðarkall – Árlegt fjáröflunarátak björgunarsveitanna 🚨🧑‍🚒|website=Hjálparsveit skáta í Reykjavík|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Algengt er að samið sé um verð stóra Neyðarkallsins með hverjum kaupum, til dæmis í þeim tilgangi að kaupandi geti styrkt um hærri upphæð en ætlast er til. Árið 2025 var Neyðarkallinn til heiðurs straumvatnsbjörgunarmanni sem lést við straumvatnsbjörgunaræfingu í [[Tungufljót (Árnessýslu)|Tungufljóti]] árið áður.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458365|title=Niðrandi ummæli um húðlit neyðarkallsins ekki einsdæmi - RÚV.is|last=Magnúsdóttir|first=Ásta Hlín|date=2025-11-07|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> Var það hann [[Sigurður Kristófer McQuillan Óskarsson]], þáverandi formaður [[Björgunarsveitin Kyndill|Björgunarsveitarinnar Kyndils]] í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]], en var hann aðeins 36 ára þegar slysið varð.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/426494|title=Björgunarsveitarmaður lést við æfingar í Tungufljóti - RÚV.is|last=Hrólfsson|first=Ragnar Jón|date=2024-11-04|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> Björgunarsveitarfólk sem seldi Neyðarkallinn það árið greindi margt frá því að hafa fengið niðrandi ummæli um húðlit Neyðarkallsins, en er hann brúnn á hörund af því að Sigurður var fæddur á Indlandi og ættleiddur til Íslands þegar hann var ungabarn. [[Jón Þór Víglundsson]] sagði í viðtali við RÚV á Rás 2 að Sigurður var "náttúrulega bara ekkert annað en Íslendingur sem var aðeins dökkur á hörund".<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458365|title=Niðrandi ummæli um húðlit neyðarkallsins ekki einsdæmi - RÚV.is|last=Magnúsdóttir|first=Ásta Hlín|date=2025-11-07|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> === Flugeldasala === Flugeldamarkaðir björgunarsveitanna er sameiginlegur vettvangur fyrir aðildarsveitir Landsbjargar til þess að selja [[Flugeldar|flugelda]] um áramótin og þrettándann ár hvert. Landsbjörg sér um að flytja inn flugeldana, markaðs- og öryggismál, og skipuleggur söluna í heild sinni. Flugeldunum er svo dreift til þeirra björgunarsveita sem ætla að selja flugelda það árið, og gera það þær flestar, og selja þær svo flugeldana á sölustöðum sínum en húsakynni hverrar sveitar eru yfirleitt þar á meðal og jafnvel aðalsölustaðurinn. Ágóði af sölunni verður svo eftir hjá viðkomandi björgunarsveit.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/fjarhagslegar-upplysingar|title=Fjárhagslegar upplýsingar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> Hátt í 120 sölustaðir eru opnir á vegum Flugeldamarkaða björgunarsveitanna ár hvert og hefur þessi fjáröflunarstarfsemi gengið á í yfir 50 ár, en það var [[Hjálparsveit skáta í Reykjavík]] sem fyrst flutti inn flugelda og seldi á vegum björgunarsveitar um árámót 1967-1968 í [[Skátabúðin|Skátabúðinni]].<ref>{{Tímarit.is|4149067|Flugeldasala Hjálparsveit skáta í Reykjavík|útgáfudagsetning=28. desember 2006|blað=352. tölublað Morgunblaðsins|skoðað=11. september 2026|höfundur=Ólafía Aðalsteinsdóttir|blaðsíða=26}}</ref> === Íslandsspil === Landsbjörg er einn tveggja hluthafa í Íslandsspilum, félag sem rekur fjárhættuspilakassa í fjáröflunarskyni, en [[Rauði krossinn á Íslandi]] er hinn hluthafinn. Hlutur Landsbjargar er 31,25% og hlutur Ruða Krossins er 68,75%. Allur ágóði af rekstri félagsins rennur til Landsbjargar og Rauða Krossins í réttu hlutfalli við eignarhluta þeirra.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/islandsspil-stadreyndir-og-framtidarsyn|title=Íslandsspil - Staðreyndir og framtíðarsýn - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.islandsspil.is/|title=Íslandsspil|last=Íslandsspil|website=Íslandsspil|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> Árið 2024 voru tekjur af söfnunarkössum Íslandsspila 1,034 milljarðar króna. Þar af var hagnaður félagsins 559,42 milljónir króna.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.islandsspil.is/static/files/arsreikningar/2024.pdf|titill=Ársreikningur 2024|útgefandi=Íslandsspil sf.|ár=2024|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2026|bls=6}}</ref> === Bakvarðasveit === Svokölluð "Bakvarðasveit" Slysavarnafélagsins Landsbjargar er fjáröflunarverkefni sem unnið er að allan ársins hringt. Þeir sem ganga í bakvarðasveitina eru einfaldlega að styrkja félagið um frjálst framlag á hverjum mánuði í áskrift, þó hefur verið tekið við einstökum framlögum áður fyrr.<ref name=":1" /> Þegar stofnað var til sveitarinnar árið 2013 söfnuðust 185 milljónir króna á einum degi í kjölfar söfnunarþáttar sem var sendur út á RÚV sama kvöld, þá höfðu 2.500 manns ákveðið að gerast bakverðir og slegið met í innhringingum í símver Sýnar (þá Vodafone).<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2013478045d/sofnudu-185-milljonum|title=Söfnuðu 185 milljónum - Vísir|date=2013-01-06|website=visir.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> Bakvarðasveitin hefur stundum verið kölluð "stærsta björgunarsveit landsins".<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/05/31/staersta_bjorgunarsveit_landsins/|title=„Stærsta björgunarsveit landsins“|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> ==Tenglar== * [https://www.landsbjorg.is Vefur Landsbjargar] == Tilvísanir == <references />{{stubbur}} [[Flokkur:Íslenskar björgunarsveitir]] [[Flokkur:Stofnað 1999]] ns8gxhtzm1m9bnjpnh18b1lzwe677p5 0 78613 1978537 1952297 2026-09-11T22:53:32Z WanderingMorpheme 92821 /* Næringarefni */ Laga disambiguation í beinan 1978537 wikitext text/x-wiki [[Mynd:MyPyramid1.png|thumb|250px|„Matarpíramídi“ framleiddur af [[USDA]].]] {{hreingera}} {{heimildir}} '''Næring''' er það þegar [[fruma|frumum]] og [[lífvera|lífverum]] er gefið nauðsynlegt efni (í formi [[matur|matar]]) til þess að [[líf|lifa af]]. Hægt er að koma í veg fyrir og draga úr mörgum heilsuvandamálum með [[hollustufæði]]. [[Mataræði]] lífverunnar er það sem hún étur og ræðst af því sem lífverunni líkar vel við að éta. [[næringarráðgjafi|Næringarráðgjafar]] eru einstaklingar sem sérhæfa sig í [[næringarfræði]], áætlanagerð máltíða, efnahagsmálum, undirbúningi og svo framvegis. Þeir eru útlærðir til að gefa einstaklingum (bæði heilbrigðum og veikum) og samtökum örugg ráð um hvað er best að borða. Slæmtt mataræði getur verið hættulegt heilbrigði einstaklingsins og valdið skortsjúkdómum eins og [[skyrbjúgur|skyrbjúg]], [[taugakröm]] og [[prótínkröm]] og [[Sjúkdómur|sjúkdómum]] sem ógna heilbrigði eins og [[offita|offitu]] og [[efnaskiptaheilkenni|efnaskiptaheilkennum]] auk þess þrálátra kerfabundinna sjúkdóma eins og [[hjarta- og æðasjúkdómur|hjarta- og æðasjúkdóma]], [[sykursýki]] og [[beinþynning]]u. == Næringarefni == {{aðalgrein|Næringarefni}} ;Tegund næringaefna: # undirstöðufrumefni ## orkuundirstöðufrumefni ##* [[kolvetni (næringarfræði)|kolvetni]] ##* [[fita]] ##* [[prótín]] ## önnur undirstöðufrumefni ##* [[trefjar]] ##* [[vatn]] # snefilefni #* [[steind]] #* [[vítamín]] Höfuðtegundir næringarefnanna eru sjö: Fita, kolvetni, prótín, steinefni, trefjaefni, vatn og vítamín. [[Snefilefni]] eru vítamín og steindir. Undirstöðufrumefnin (fyrir utan trefjaefni og vatn) gefa [[orka|orku]] sem er mæld með [[Júl]]um eða [[kaloría|kílókaloríum]]. Kolvetni og prótín gefa 17 kJ (4 kkal) af orku á hvert gramm og fitur gefa 37 kJ (9 kkal) á hvert gramm.<ref name=Stryer>Berg J., J.L. Tymoczko og L. Stryer, ''Biochemistry'' 5. útg. (San Francisco: W.H. Freeman, 2002): 603.</ref> Vítamín, steinefni, trefjar og vatn gefa enga orku en eru öll nauðsynleg af öðrum ástæðum. Kolvetnis- og fitusameindir samanstanda af [[kolefni]]s-, [[vetni]]s- og [[súrefni]]sfrumeindum. Kolvetni geta verið einfaldar [[einsykra|einsykrur]] ([[glúkósi]], [[frúktósi]] og [[galaktósi]]) eða flóknar [[fjölsykra|fjölsykrur]] ([[mjölvi]]). Fitur eru [[þríglýseríð]] gerð úr [[fitusýra|fitusýru]][[einliða|einliðum]] festum við [[glýseról]]. Sumar en ekki allar fitusýrur eru nauðsynlegar í mataræðinu, það er að segja að þær geti ekki myndast í líkamanum. Prótínsameindir innihalda [[nitur]]frumeindir. Einliður prótíns sem innihalda nitur eru [[amínósýra|amínósýrur]], á meðal þeirra eru sumar [[nauðsynleg amínósýra|nauðsynlegar amínósýrur]]. Þær eru ekki notaðar í [[efnaskipti|efnaskiptum]]. Ef þær eru notaðar sem orka íþyngir losun nitursins [[nýra|nýrum]]. Önnur snefilefni eru [[andoxunarefni]] (e. ''antioxidants'') og [[jurtaefni]] (e. ''phytochemicals''). Flestar matvörur innihalda blöndu allra [[Næringarefni|næringarefna]]. Maður þarf sum næringarefni reglulega en önnur öðru hverju. Ójafnvægi næringarefna geta valdið heilsubresti (bæði ofgnótt eða skortur næringarefnis). == Næringarkvilli == {{aðalgrein|Næringarkvilli}} Næringarkvilli eða eldiskvilli er hvers kyns sjúkdómur sem leggst á menn (og [[dýr]]) vegna ójafnvægis í fæði, það er að segja vannæringar eða ofnæringar af einhverju tagi. === Sjúkdómar vegna næringarkvilla === {| class="wikitable" border="1" |- ! Næringarefni ! Skortur ! Ofgnótt |- | [[orka]] | [[sultur]], [[kröm]] | [[offita]], [[sykursýki]], [[hjarta- og æðasjúkdómur]] |- | [[einföld kolvetni]] | ekkert | [[sykursýki]], [[offita]] |- | [[flókin kolvetni]] | ekkert | [[offita]] |- | [[mettuð fita]] | lágt magn kynhormóna <ref>{{cite web |url=http://deepfitness.com/705/The-Big-T-How-Your-Lifestyle-Influences-Your-Testosterone-Levels.aspx |title=Geymd eintak |access-date=2009-08-22 |archive-date=2014-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317111926/http://deepfitness.com/705/The-Big-T-How-Your-Lifestyle-Influences-Your-Testosterone-Levels.aspx |url-status=dead }}</ref> | [[hjarta- og æðasjúkdómur]] (að sögn flestra lækna og næringarfræðinga) |- | [[transfita]] | ekkert | [[hjarta- og æðasjúkdómur]] |- | [[ómettuð fita]] | ekkert | [[offita]] |- | [[fita]] | vanupptaka vítamína sem leysast upp í fitu, [[kanínusultur]] (ef prótínneysla er mikil) | [[hjarta- og æðasjúkdómur]] (að sögn sumra) |- | omega 3-fitur | [[hjarta- og æðasjúkdómu]] | blæðing |- | omega 6-fitur | ekkert | [[hjarta- og æðasjúkdómu]], [[krabbamein]] |- | [[kólesteról]] | ekkert | [[hjarta- og æðasjúkdómu]] |- | [[prótín]] | [[prótínkröm]] | [[kanínusultur]] |- | [[natrín]] | [[natríumskortur]] | [[natríumdreyri]], [[háþrýstingur]] |- | [[járn]] | [[blóðleysi]] | [[skorpulifur]], [[hjartasjúkdómur]] |- | [[joð]] | [[keppur]], [[vanvirkni skjaldkirtils]] | [[joðeituráhrif]] (keppur, vanvirkni skjaldkirtils) |- | [[A-vítamín]] | [[augnkríma]] og [[náttblinda]], lágt magn testósteróns | [[A-vítamíneitrun]] (skorpulifur, hárlos) |- | [[B1-vítamín]] | [[taugakröm]] | |- | [[B2-vítamín]] | sprungur á húðinni og þokuglæra | |- | [[B3-vítamín]] | [[húðkröm]] | [[meltingartruflun]], [[hjartsláttartruflun]], [[fæðingargalli|fæðingargallar]] |- | [[B12-vítamín]] | [[mergruni]] | |- | [[C-vítamín]] | [[skyrbjúgur]] | [[niðurgangur]] sem saknar [[vessaþurrð]]ar |- | [[D-vítamín]] | [[beinkröm]] | [[D-vítamíneitrun]] (vessaþurrð, uppköst, hægðatregða) |- | [[E-vítamín]] | [[taug]]asjúkdómar | [[E-vítamíneitrun]] (storkuvari: of mikil blæðing) |- | [[K-vítamín]] | [[blæðing]] | |- | [[kalsín]] | [[beinþynning]], [[kalkkrampi]], [[carpopedal spasm]], [[raddbandakrampi]], [[hjartsláttartruflun]] | [[þreyta]], [[geðlægð]], [[óreiða]], [[lystarleysi]], [[ógleði]], [[uppköst]], [[hægðatregða]], [[brisbólga]], [[ofsamiga]] |- | [[magnesín]] | [[háþrýstingur]] | þróttleysi, ógleði, uppköst, öndurarvandamál og [[blóðþrýstingsfall]] |- | [[kalín]] | [[kalíumbrestur]], [[hjartsláttartruflun]] | [[blóðkalíumhækkun]], [[hjartsláttur]] |} == Tengt efni == * [[Líkamsrækt]] * [[Ensím]] * [[Heilsa]] * [[Matur]] * [[Melting]] * [[Offita]] * [[Næringarskortur]] * [[Sykursýki]] == Tenglar == [http://www.norden.org/is/utgafa/utgefid-efni/2004-013?set_language=is Norrænt rit um næringarráðgjöf]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} == Heimildir == {{reflist|2}} [[Flokkur:Næring]] [[Flokkur:Heilsa]] [[Flokkur:Líffræði]] [[Flokkur:Matarfræði]] [[Flokkur:Heimilisfræði]] hf90rxoba6mkqd5j1od2znjwyxejb52 0 79157 1978514 1903720 2026-09-11T20:49:04Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978514 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Skagafjörður 01.jpg|thumb|right|Séð yfir Skagafjörð til Reykjastrandar og Tindastóls.]] '''Reykjaströnd''' er byggðarlag í [[Skagafjörður|Skagafirði]] vestanverðum, undir [[Tindastóll|Tindastól]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6802457?iabr=on#page/n139/mode/2up/inflections/true|title=Skagfirðingabók - 1. tölublað (01.01.2008) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-02-14}}</ref> Reykjaströnd hefst við [[Gönguskarðsá]]rós og liggur norður með endilöngu fjallinu út á svokallaðan Landsenda.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://nafnid.arnastofnun.is/ornefnaskra/18593|title=Nafnið.is|website=nafnid.arnastofnun.is|language=en|access-date=2025-02-14|archive-date=2025-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250223064230/https://nafnid.arnastofnun.is/ornefnaskra/18593|url-status=dead}}</ref> Undirlendið er ekki breitt en víða vel gróið og þarna eru þó allnokkrir bæir. Þekktastir þeirra eru [[Fagranes]], sem lengi var kirkjustaður og prestssetur, og ysti bærinn, [[Reykir (Reykjaströnd)|Reykir]], sem ströndin er kennd við.<ref name=":0" /> Þar er [[Grettislaug]].<ref>{{Cite web|url=https://is.nat.is/grettislaug/|title=Grettislaug - NAT ferðavísir|date=2020-05-04|language=is|access-date=2025-02-14}}</ref> Á Reykjum er lítil höfn og þaðan er farið í siglingar til Drangeyjar. Þaðan var áður nokkurt útræði. Reykstrendingar höfðu áður töluverðar nytjar af [[Drangey]] og einnig voru þar nokkur hlunnindi af reka. Áður var unnt að komast af Reykjaströnd norður fyrir Tindastól til Sævarlands á [[Laxárdalur (Skagafirði)|Laxárdal]] á stórstraumsfjöru um Fjöruveg, sem svo var kallaður,<ref>{{Cite web|url=https://www.snerpa.is/net/thjod/v-tind.htm|title=Vegurinn austan undir Tindastól|website=www.snerpa.is|access-date=2025-02-14}}</ref> en hann er nú ófær. Einnig mátti komast um Tæpugötu uppi í fjallinu en hún er þó illfær og háskaleg. Sunnan við sveitina var svo Gönguskarðsá, sem var oft ófær og var talin hættulegasta á sýslunnar.<ref>{{Cite web|url=https://icelandroadguide.com/items/gonguskord-2/?lang=is|title=Gönguskörð – Iceland Road Guide|date=2025-01-22|website=web.archive.org|access-date=2025-02-14|archive-date=2025-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250122173010/https://icelandroadguide.com/items/gonguskord-2/?lang=is|url-status=bot: unknown}}</ref> Reykstrendingar ferðuðust því mikið á sjó þegar þeir þurftu að bregða sér af bæ. == Tilvísanir == {{Reflist}} [[Flokkur:Skagafjörður]] [[Flokkur:Íslenskar sveitir]] 4q5s7tvyoq8vq8wygm2rycoo3g6xd1f 0 79184 1978477 1924814 2026-09-11T17:26:53Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978477 wikitext text/x-wiki '''Neðri-Ás''' er bær í [[Hjaltadalur|Hjaltadal]] í [[Skagafjörður|Skagafirði]]. Upphaflega hét jörðin Ás en skiptist síðar í tvennt og bærinn Efri-Ás var reistur svolítið innar í dalnum. Neðri-Ás er í dalsmynninu að norðan, undir ásnum sem er á milli Hjaltadals og [[Kolbeinsdalur|Kolbeinsdals]].<ref>{{Cite web|url=https://nafnid.arnastofnun.is/ornefnaskra/18967/pdf|title=Örnefni um Kolbeinsdal og Hjaltadal (Hjaltadalur)|last=Sigurgeirsson|first=Stefán|date=1924|website=nafnid.arnastofnun.is|language=is|access-date=2025-07-28}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Þorvarður Spak-Böðvarsson bjó í Ási seint á 10. öld. Hann gerðist kristinn og reisti kirkju á bæ sínum sextán árum fyrir [[kristnitaka|kristnitöku]], eða árið 984 (983 ef miðað er við kristnitöku árið 999), og kann það að hafa verið fyrsta kirkja sem reist var á Íslandi. Eina heimildin um kirkjubygginguna er að vísu [[Kristni saga]], sem rituð var nærri 300 árum seinna, en við fornleifauppgröft í Neðra-Ási á árunum 1998–1999 var grafinn upp grunnur að kirkju sem örugglega var frá því fyrir 1104 og sennilega frá því um árið 1000. Kirkja hefur því risið í Ási mjög snemma. Í Kristni sögu er sagt að kirkja Þorvarðar, reist úr viði sem fluttur var inn frá Englandi, hafi enn staðið í tíð [[Bótólfur|Bótólfs biskups]] (1238–1246), en reyndar kom í ljós við uppgröftinn að þrjár kirkjur höfðu verið í Ási og sú síðasta hafði brunnið, líklega um 1300.<ref>{{Cite news |date=2020-07-19 |title=Neðri-Áskirkja - NAT ferðavísir |url=https://is.nat.is/nedri-askirkja/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909044120/https://is.nat.is/nedri-askirkja/ |archive-date=2024-09-09 |access-date=2025-07-28 |work=NAT ferðavísir |language=is-IS}}</ref> Einnig voru grafnar upp um 100 grafir í kirkjugarðinum og virtust þær nær allar frá því fyrir 1104. Hugsanlegt er að hætt hafi verið að nota garðinn þegar biskupsstóll var stofnaður á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum]] 1106.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1887542?iabr=on#page/n24/mode/2up|title=Merkar fornleifar|date=1997-09-21|website=timarit.is|access-date=2025-07-28}}</ref> == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.instarch.is/instarch/upload/files/.../nedri-as_2000.pdf|titill=Skýrsla um fornleifauppgröft í Neðra-Ási. Orri Vésteinsson 2000.}} == Tilvísanir == {{Reflist}} [[Flokkur:Skagafjörður]] [[Flokkur:Fornleifauppgröftur á Íslandi]] [[Flokkur:Íslenskir sveitabæir]] szs6isbpldpuk7v7yvdydgtv0d55gq7 0 82281 1978410 1888173 2026-09-11T12:37:10Z Akigka 183 1978410 wikitext text/x-wiki '''Þjóðfundur''' var haldinn í [[Laugardalshöll]] í [[Reykjavík]] [[14. nóvember]] [[2009]] og kom til vegna allrar þeirra almennu umræðu sem fór af stað í kjölfar [[Bankahrunið|Bankahrunsins 2008]]. Verkefni fundarins var að taka afstöðu til þess hvernig samfélag Íslendingar vilja byggja í framtíðinni.<ref>[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/11/11/thjodfundur_um_framtidarsyn_islendinga/ Fréttaskýring: Þjóðfundur um framtíðarsýn Íslendinga; af Mbl.is 2009]</ref> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Tenglar == * [http://www.thjodfundur2009.is Heimasíða fyrir Þjóðfund 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305223937/http://thjodfundur2009.is/ |date=2021-03-05 }} {{Hrunið}} [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] [[Flokkur:2009]] ke8je30s5oh49veqbz9173tmf6qfdl5 0 84126 1978472 1956149 2026-09-11T16:22:50Z ~2026-49091-93 120587 Nafni fyrri meðlims sem var vitlaust ritað, Rebekka er ekki Bjarnardóttir heldur Björnsdóttir. 1978472 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|greinina um ættarnafnið|Hjaltalín (ættarnafn)}} {{Tónlistarfólk|sveit | mynd = Hjaltalin in Reykjavik in 2011.JPG | heiti = Hjaltalín | uppruni = Reykjavík | ár = 2004-núverandi | útgefandi = Kimi Records, Borgin, Hjaltalín | vefsíða = [https://www.hjaltalinmusic.com hjaltalinmusic.com] | meðlimir = Axel Haraldsson, Guðmundur Óskar Guðmundsson, Hjörtur Ingvi Jóhannsson, Högni Egilsson, [[Sigríður Thorlacius]], Viktor Orri Árnasson | fyrri_meðlimir = Grímur Helgasson, Rebekka Bryndís Björnsdóttir, Þorbjörg Daphne Hall }} '''Hjaltalín''' er [[Ísland|íslensk]] [[hljómsveit]] sem hefur gefið út fimm [[breiðskífa|breiðskífur]]. Platan Terminal var valin poppplata ársins [[2009]] á [[Íslensku tónlistarverðlaunin|Íslensku tónlistarverðlaununum]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100313/FRETTIR01/645197341|title=Hjaltalín verðlaunuð fyrir poppplötu ársins 2009|accessdate=29. september 2010}}</ref> Hljómsveitin var stofnuð í [[MH]] haustið [[2004]] í tengslum við lagakeppni MH, ''Óðrík algaula''. Tveimur árum síðar kom hljómsveitin fram í [[Kastljós (dægurmálaþáttur)|Kastljósi]] sem rokk-kvartett með fjórum klassískum hljóðfærum. Næsti stóri viðburður Hjaltalín var [[Iceland Airwaves]] [[2006]] og hafði þá [[Sigríður Thorlacius]] söngkona gengið til liðs við sveitina.<ref>{{cite web|url=http://hjaltalinmusic.com/about/|title=About Hjaltalín|accessdate=29. september 2010|archive-date=2010-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100925233013/http://hjaltalinmusic.com/about/|url-status=dead}}</ref> ==Meðlimir sveitarinnar== #''Axel Haraldsson'' trommuleikari #''Guðmundur Óskar Guðmundsson'' bassaleikari #''Hjörtur Ingvi Jóhannsson'' hljómborðsleikari #''[[Högni Egilsson]]'' söngvari og gítarleikari #''[[Sigríður Thorlacius]]'' söngkona #''Viktor Orri Árnasson'' fiðluleikari ==Útgefið efni== ===Breiðskífur=== *Sleepdrunk Seasons (2007) *Terminal (2009) *Enter 4 (2012) *Days of Gray (2014) *Hjaltalín (2020) ==Myndir== <gallery> Image:hjaltalin.jpg Högni-Egilsson.jpg Image:Axel-Haraldsson.jpg Image:Guðmundur-Óskar-Guðmundsson_Viktor.jpg Image:Hjörtur-Ingvi-Jóhannsson.jpg Image:rebekka-Bjarnadóttir.jpg Image:sigridur-Thorlacius.jpg Image:Viktor-Orri-Árnasson.jpg </gallery> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Tenglar == {{commonscat|Hjaltalín}} * [http://hjaltalinmusic.com/ Opinber vefsíða Hjaltalín] {{stubbur|Ísland|tónlist}} [[Flokkur:Íslenskar hljómsveitir]] [[Flokkur:Stofnað 2004]] a5c8xu4t00b7teunn7altnqw1uahg5g 0 84707 1978513 1900993 2026-09-11T20:47:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978513 wikitext text/x-wiki '''Reykir''' eru eyðibýli á [[Reykjaströnd]] í [[Skagafjörður|Skagafirði]], ysti bærinn á Ströndinni. Mjótt nes teygist til norðurs frá bænum og kallast það Reykjadiskur.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://nafnid.arnastofnun.is/ornefnaskra/18593|title=Nafnið.is|website=nafnid.arnastofnun.is|language=en|access-date=2025-02-15|archive-date=2025-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250223064230/https://nafnid.arnastofnun.is/ornefnaskra/18593|url-status=dead}}</ref> Í landi Reykja er [[Glerhallavík]] undir [[Tindastóll|Tindastóli]].<ref name=":0" /> Þar var áður mikið af glerhöllum, hvítum kvartssteinum sem slípast höfðu í fjörunni<ref>{{Cite web|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6832|title=Hverrar tegundar eru fallegu hvítu steinarnir sem finnast í Glerhallavík í Skagafirði?|website=Vísindavefurinn|language=is|access-date=2025-02-15}}</ref> en nú eru þeir að mestu horfnir því fólk hefur hirt þá þrátt fyrir bann.<ref>{{Cite web|url=https://is.nat.is/glerhallavik/|title=Glerhallavík - NAT ferðavísir|date=2020-05-04|language=is|access-date=2025-02-15}}</ref> Í Sandfelli í landi Reykja var eitt sinn [[silfurberg]]snáma. Á Reykjum er nokkur [[jarðhiti]] eins og nafnið bendir til og þar fór [[Grettir sterki|Grettir Ásmundsson]] að sögn í laug rétt ofan við fjöruborðið og hlýjaði sér eftir [[Drangey]]jarsund sitt. Laug var þar sem kölluð var [[Grettislaug]] en árið [[1934]] eyðilagðist hún í hafróti og hvarf, en mjög hvasst og brimasamt getur orðið á Reykjum. Árið [[1992]] var hún svo endurgerð og hlaðinn skjólveggur við hana<ref>{{Cite web|url=https://www.funiceland.is/nature/natural-pools/grettislaug/|title=Grettislaug|website=Fun Iceland|language=en|access-date=2025-02-15}}</ref> og hefur síðan verið vinsæll viðkomustaður ferðamanna. Þar rétt hjá er lítil höfn og þaðan er farið í Drangeyjarsiglingar.<ref>{{Cite web|url=https://visitorsguide.is/reykir/|title=Reykir - Visitor's Guide|date=2017-10-18|language=en-US|access-date=2025-02-15}}</ref> Í [[Grettis saga|Grettis sögu]] segir að kirkja sé á Reykjum en engar aðrar heimildir eru til um hana.<ref>{{Cite web|url=https://www.snerpa.is/net/isl/grettir.htm|title=Grettis saga|website=www.snerpa.is|access-date=2025-02-15}}</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} [[Flokkur:Íslensk eyðibýli]] [[Flokkur:Skagafjörður]] srht6keug28pbe4etvspje3ky9b0rsp 0 88389 1978584 1929628 2026-09-12T11:15:17Z TKSnaevarr 53243 1978584 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Lady Margaret Beaufort from NPG.jpg|thumb|right|Lafði Margrét Beaufort biðst fyrir. Málverk eftir óþekktan listamann.]] '''Lafði Margrét Beaufort''' ([[31. maí]] [[1443]] – [[29. júní]] [[1509]]), greifynja af Richmond og Derby, var ensk hefðarkona á 15. öld, ættmóðir [[Tudor-ætt]]ar, móðir [[Hinrik 7.|Hinriks 7.]] Englandskonungs og amma [[Hinrik 8.|Hinriks 8.]] Árið [[1509]] var hún skamma hríð ríkisstjóri Englands fyrir hönd sonarsonar síns. Ját Margrét var dóttir John Beaufort, hertoga af [[Somerset]], sem var sonarsonur [[John af Gaunt|Johns af Gaunt]], sonar [[Játvarður 3.|Játvarðar 3.]], og Margrétar konu hans. Faðir hennar hafði gert samkomulag við [[Hinrik 6. Englandskonungur|Hinrik 6.]] Englandskonung um að ef hann dæi skyldi kona hans hafa forsjá dóttur þeirra og ráða giftingu hennar. Þeir konungur urðu svo ósáttir og þegar faðir Margrétar dó ári eftir fæðingu hennar sveik konungur samstundis heit sítt og fól hertoganum af [[Suffolk]] forræði Margrétar, sem var [[einkaerfingi]] auðæfa föður síns. Hún var þó áfram hjá móður sinni. Snemma árs [[1450]], þegar Margrét var sex ára að aldri, var hún gefin saman við John de la Pole, son hertogans af Suffolk, sem var ári eldri. Páfaleyfi þurfti til giftingarinnar, þó ekki vegna æsku brúðhjónanna, heldur vegna þess að þau voru of skyld. Þremur árum seinna var hjónabandið ógilt og konungurinn lét hálfbræður sína, Jasper og [[Edmund Tudor]] jarl af [[Richmond (Norður-Yorkshire)|Richmond]], fá forræði Margétar litlu, enda hafði hann þá þegar ákveðið að hún ætti að giftast Edmund. Þau gengu í hjónaband [[1. nóvember]] [[1455]] og var Margrét þá 12 ára en Edmund 24 ára. Rúmlega hálfu ári síðar var Edmund, sem var Lancaster-megin í [[Rósastríðin|Rósastríðunum]], handsamaður af mönnum hertogans af York og hafður í haldi í Carmarthen-kastala í [[Wales]]. Þar dó hann úr plágu í nóvember. Margrét var þá þrettán og hálfs árs og komin sjö mánuði á leið. Hún ól son [[28. janúar]] [[1457]], Hinrik Tudor, sem síðar varð [[Hinrik 7.]] Fæðingin var mjög erfið og Margrét ól ekki fleiri börn. Hinrik ólst að mestu leyti upp hjá föðurfjölskyldu sinni í Wales og síðar í útlegð í Frakklandi. Margrét gekk að eiga þriðja mann sinn, Henry Stafford, son hertogans af [[Buckingham]], [[3. janúar]] [[1462]] og var þá átján ára. Þau þurftu undanþágu vegna skyldleika. Hjónaband þeirra virðist hafa verið hamingjusamt en Stafford dó [[1471]]. Margrét virðist þó hafa virt Edmund mann sinn meira, kannski vegna þess að hann var faðir sonar hennar, því að hún tók fram í erfðaskrá sem hún gerði 1472 að hún vildi láta grafa sig við hlið hans. Í júní sama ár giftist hún Thomas Stanley en það virðist hafa verið hagkvæmnishjónaband og þegar frá leið kaus hún að búa ein og vann skírlífisheit með samþykki eiginmanns síns. Eftir dauða [[Játvarður 4.|Játvarðar 4.]], valdatöku [[Ríkharður 3. Englandskonungur|Ríkharðs 3.]] bróður hans og hvarfs [[prinsarnir í turninum|prinsanna í turninum]] taldi Hinrik sonur Margrétar sig eiga erfðatilkall til krúnunnar þar sem móðir hans var barnabarnabarn Johns af Gaunt, þriðja sonar Játvarðar 3. John hafði gengið að eiga frillu sína, Katherine Swynford, árið [[1396]] og áttu þau þá saman fjögur börn, þar á meðal John Beaufort, afa Margrétar. [[Ríkharður 2.]], þáverandi konungur, hafði lýst börnin skilgetin en erfðakrafa Hinriks þótti vafasöm þar sem hún var um kvenlegg og langafi hans þar að auki fæddur utan hjónabands. Margrét gerði þá bandalag við [[Elísabet Woodville|Elísabetu Woodville]], ekkju Játvarðar 4., og sömdu þær um trúlofun Hinriks og [[Elísabet af York|Elísabetar af York]], elstu dóttur Elísabetar Woodville og Játvarðar 4. Þetta styrkti erfðakröfu Hinriks til muna. Í orrustunni á Bosworth-völlum árið [[1485]] féll Ríkharður 3. og Thomas Stanley setti kórónu hans á höfuð Hinriks stjúpsonar síns. Stanley var síðar gerður jarl af [[Derby]] og var Margrét eftir það titluð greifynja af Richmond og Derby. Við hirðina var hún hins vegar kölluð konungsmóðirin og naut mikillar virðingar. Þingið veitti henni rétt til að eiga eignir án þess að eiginmaður hennar hefði umráð yfir þeim, eins og hún væri ógift. Hún er talin hafa haft mikil áhrif á son sinn og verið mjög valdamikil. Þegar Hinrik dó 21. apríl 1509 hafði hann skipað móður sína tilsjónarmann erfðaskrárinnar og hún var gerð að ríkisstjóra fyrir sonarson sinn, Hinrik 8., sem talinn var of ungur til að stýra ríkinu einn. Ríkisstjóratíð hennar varð þó ekki löng því hún dó tveimur mánuðum á eftir syni sínum. Margrét var vel menntuð og mikil áhugamanneskja um menntun. Hún lét reisa ókeypis almenningsskóla í Wimborne í [[Dorset]] og gaf fé til stofnunar tveggja skóla (colleges) við háskólann í [[Cambridge-háskóli|Cambridge]]. Fyrsti kvennaháskólinn í [[Oxford-háskóli|Oxford]], Lady Margaret Hall, var nefndur eftir henni. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Lady Margaret Beaufort | mánuðurskoðað = 21. júní| árskoðað = 2010}} {{fd|1443|1509}} {{DEFAULTSORT:Beaufort, Margrét}} [[Flokkur:Saga Englands]] in24kei7rpmx5qh7s7395aognb0ii9o 0 89000 1978475 1830773 2026-09-11T17:06:00Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978475 wikitext text/x-wiki '''Neistaflug''' er fjölskylduhátíð haldin um [[Verslunarmannahelgi]]na í [[Neskaupstaður|Neskaupstað]] á Austfjörðum. Hátíðin hefur verið haldin hvert sumar frá 1993. Meðal dagskráratriða er Barðsneshlaupið, 27&nbsp;km langt fjallahlaup, og barnadagskrá [[Gunnar Helgason|Gunna]] og [[Felix Bergsson|Felix]]. == Sjá einnig == * [[Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum]] == Tenglar == * [https://www.east.is/is/upplifun/afthreying/baejarhatidir/neistaflug Neistaflug] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220520035554/https://www.east.is/is/upplifun/afthreying/baejarhatidir/neistaflug |date=2022-05-20 }} á VisitAusturland {{stubbur}} [[Flokkur:Íslenskar tónlistarhátíðir]] [[Flokkur:Neskaupstaður]] 7a77ortbhmtoou89twvtezux8ukeaql 0 89558 1978418 1762016 2026-09-11T13:39:41Z TKSnaevarr 53243 /* Játvarður krossfari */ 1978418 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Gal nations edward i.jpg|thumb|right|Játvarður 1. Mynd í [[Westminster Abbey]].]] '''Játvarður 1.''' ([[17. júní]] [[1239]] – [[7. júlí]] [[1307]]), einnig þekktur sem ''Játvarður skankalangi'' og ''Skotasleggja'' (enska: ''Edward Longshanks''; ''Hammer of the Scots''), var konungur [[England]]s frá [[1272]] til 1307. Hann hefur verið talinn mun hæfari konungur en bæði faðir hans og sonur, kom á ýmsum umbótum og átti þátt í að móta [[enska þingið]]. == Æskuár == [[Mynd:Edward I and Eleanor.jpg|thumb|left|Játvarður og Elinóra.]] Játvarður var sonur [[Hinrik 3. Englandskonungur|Hinriks 3.]] og [[Elinóra af Provence|Elinóru af Provence]] og var hann elstur fjögurra barna þeirra sem upp komust. Árið [[1254]] giftist hann [[Elinóra af Kastilíu|Elinóru af Kastilíu]], systur [[Alfons 10. Kastilíukonungur|Alfons 10.]] Kastilíukonungs, og samdi faðir hans um ráðahaginn til að afstýra yfirvofandi innrás Kastilíumanna í hertogadæmið Gaskóníu, sem var lénsríki Englandskonunga. Játvarður var hertogi af [[Gaskónía|Gaskóníu]] að nafninu til en [[Simon de Montfort]], jarl af Leicester, stýrði héraðinu fyrir hans hönd og hirti tekjurnar af því. Við brúðkaupið var hann líka gerður lávarður af [[Írland]]i og fékk miklar eignir í Englandi og [[Wales]] en þessu fylgdu þó engin raunveruleg völd og faðir hans tók mestallar tekjurnar af þessum lendum til sín. Játvarður var framan af undir miklum áhrifum frá frönskum ættingjum sínum, fyrst fjölskyldu móður sinnar, Savojördum, en síðar hálfbræðrum föður síns, de Lusignan-mönnum. Báðir hóparnir voru valdamiklir við ensku hirðina og óvinsælir meðal landsmanna. Árið [[1258]] krafðist hópur enskra aðalsmanna endurbóta á stjórnsýslu og var þeirri kröfu raunar fyrst og fremst beint gegn áhrifum Lusignan-manna. Játvarður studdi fyrst frændur sína en skipti smám saman um skoðun og 15. október [[1259]] lýsti hann yfir stuðningi við leiðtoga aðalsmanna, Simon de Montfort, sem giftur var föðursystur hans. Á næstu mánuðum ögraði Játvarður föður sínum á ýmsan hátt og Hinrik taldi jafnvel að hann væri að undirbúa valdarán. Þeir sættust þó og Játvarður var sendur til [[Frakkland]]s, þar sem hann gekk að nýju í bandalag við frændur sína af Lusignan-ætt, sem höfðu verið sendir þangað í útlegð. == Borgarastyrjöldin == [[Mynd:Simon de Montfort bas-relief in the U.S. House of Representatives chamber.jpg|thumb|right|[[Simon de Montfort]]. Lágmynd í fulltrúadeild Bandaríkjaþings.]] Árið [[1263]] sendi Hinrik Játvarð í herför til Wales gegn [[Llywelyn ap Gruffud]] með takmörkuðum árangri. Um sama leyti sneri Simon de Montfort, sem hafði verið erlendis frá 1261, aftur til Englands og hóf að nýju að skipuleggja andstöðu aðalsmanna við konung. Hinrik virtist að því kominn að láta undan kröfum þeirra en þá tók Játvarður málin í sínar hendur og einbeitti sér þaðan í frá að því að verja völd konungs. Hann sættist aftur við ýmsa sem hann hafði áður deilt við og varð aðalleiðtogi konungssinna í [[borgarastyrjöld]]inni sem stóð frá [[1264]] til [[1267]]. Framan af var Simon de Montfort leiðtogi uppreisnarmanna og í [[orrustan við Lewes|orrustunni við Lewes]] [[14. maí]] 1264 vann hann sigur á liði Hinriks konungs og Játvarðs prins og tók þá báða höndum. Játvarður var í haldi til [[28. maí]] árið eftir en þá tókst honum að sleppa og [[4. ágúst]] [[1265]], í [[orrutan við Evesham|orrustunni við Evesham]], vann hann sigur á liði uppreisnarmanna og Simon de Montfort var drepinn og lík hans illa leikið. Borgarastyrjöldin hélt þó áfram, Simon de Montfort yngri stýrði liði uppreisnarmanna og fullnaðarsigur vannst ekki fyrr en 1267. == Játvarður krossfari == Árið [[1270]] hélt Játvarður af stað í [[krossferð]] ásamt Játmundi bróður sínum. Elinóra kona hans fór líka með, enda fylgdi hún manni sínum hvert sem hann fóri. Til að fjármagna krossferð prinsanna fékk konungur þingið til að leggja á nýjan skatt gegn því að hann staðfesti að nýju [[Magna Carta]]. Játvarður sigldi af stað [[20. ágúst]] og hélt fyrst til Frakklands en [[Loðvík 9.]] Frakkakonungur var leiðtogi krossfaranna. Loðvík var þá kominn til [[Túnis]] ásamt bróður sínum, [[Karl 1. Sikileyjarkonungur|Karli af Anjou]], sem hafði sett sjálfan sig í konungsstól á [[Sikiley]], og var markmið þeirra að ná fótfestu í Norður-Afríku. En fljótlega eftir komuna þangað kom upp farsótt í franska liðinu og Loðvík dó [[25. ágúst]]. Þegar Játvarður kom til Túnis hafði Karl samið frið við emírinn og ekkert þar að gera meira. Þau Elinóra héldu því til Sikileyjar til vetursetu. Karl og [[Filippus 3. Frakkakonungur|Filippus 3.]], hinn nýi Frakkakonungur, höfðu misst áhuga á krossferðum og Játvarður hélt áfram einn. Hann kom til [[Akkó]] [[9. maí]] [[1271]]. Þar var þá helsta vígi kristinna manna í [[Landið helga|Landinu helga]] því [[Jerúsalem]] hafði fallið í hendur múslima [[1244]]. Hann og riddarar hans áttu í ýmsum skærum við [[Mamelúkar|Mamelúka]] ásamt heimamönnum í Akra en varð ekkert ágengt og í maí [[1272]] samdi [[Húgó 3. Kýpurkonungur|Húgó 3.]] konungur [[Kýpur]], sem var að nafninu til konungur Jerúsalem og var af Lusignan-ætt, tíu ára vopnahlé við Baibars, soldán Mamelúka. Játvarður og Elinóra héldu heim á leið í september og þegar þau komu loks til Sikileyjar bárust þeim þau tíðindi að Hinrik 3. hefði dáið [[16. nóvember]] og Játvarður væri orðinn konungur. Ríkisstjórnin var þó í öruggum höndum aðalsmannaráðs og Játvarði lá ekkert á heim, hann heimsótti páfann í [[Róm]], ferðaðist um [[Ítalía|Ítalíu]] og Frakkland, bældi niður uppreisn í Gaskóníu og kom ekki aftur til Englands fyrr en [[2. ágúst]] [[1274]]. Þau Elinóra voru svo krýnd [[19. ágúst]]. == Konungur Englands == [[Mynd:Hommage d Édouard Ier à Philippe le Bel.jpg|thumb|left|Játvarður vottar [[Filippus 3. Frakkakonungur|Filippusi 3.]] Frakkakonungi hollustu.]] Þegar heim kom sneri Játvarður sér að því að lagfæra það sem aflaga hafði farið á ríkisstjórnarárum föður hans, koma á röð og reglu og reyna að styrkja völd krúnunnar og ná aftur ýmsum eignum sem tapast höfðu. Hann bældi tvívegis niður uppreisn í Wales og lagði landið undir sig á árunum [[1276]]-[[1277]]. Hann var fenginn til að miðla málum í deilunum um ríkiserfðir í [[Skotland]]i eftir lát [[Alexander 3. Skotakonungur|Alexanders 3.]] og síðan [[Margrét Skotadrottning|Margrétar Skotadrottningar]] og stýra Skotlandi þar til deilan væri leyst en þegar [[Jóhann Balliol]] var orðinn konungur var Játvarður tregur til að sleppa völdum og [[1296]] réðist hann inn í Skotland og setti Jóhann af. Hann hafði líka í huga að fara í aðra krossferð og reyndi að koma á friði milli stríðandi konunga á meginlandinu í þeim tilgangi að fá þá með sér í krossferðina en þau áform urðu að engu 1291, þegar fréttist að Akkó hefði fallið í hendur Mamelúka. Krossferð Játvarðar 1271-1272 varð því síðasta krossferðin. Játvarður dvaldi oft í hertogadæmi sínu, Gaskóníu, en var eins og aðrir Englandskonungar í klemmu vegna þess að sem hertogi af Gaskóníu var hann [[lénsmaður]] Frakkakonungs og þurfti að votta honum hollustu. Það hafði hann gert á heimferð sinni [[1286]] en árið 1294 kvaddi Filippus 3. hann á sinn fund í [[París]]. Játvarður neitaði að mæta og þá lýsti Filippus því yfir að þar með skyldi hann sviptur Gaskóníu. Þetta leiddi vitaskuld til stríðs milli Játvarðar og Frakkakonungs. Játvarður treysti á stuðning frá [[Niðurlönd]]um, [[Þýskaland]]i og [[Búrgund]] en sá stuðningur brást og hann neyddist til að semja frið. Í því samkomulagi fólst meðal annars að hann gekk að eiga [[Margrét af Frakklandi, Englandsdrottning|Margréti]], dóttur Filippusar. == Stríð við Skota og dauði == Hann þurfti líka að snúa aftur til Skotlands því þar hafði [[William Wallace]] risið upp og gerst leiðtogi í frelsisbaráttu Skota. Játvarður vann sigur á liði hans í orrustunni við Falkirk [[22. júlí]] [[1298]] en náði honum ekki og Wallace hélt áfram baráttu sinni með skæruhernaði. Þegar [[Róbert 1. Skotakonungur|Róbert Bruce]] gekk í lið með Englendingum fór þeim þó að ganga betur og árið [[1305]] náðu þeir William Wallace og fluttu hann ti London þar sem hann var tekinn af lífi. En ári síðar lét Róbert Bruce krýna sig konung Skotlands og hóf baráttu fyrir sjálfstæði landsins. Játvarður var farinn að missa heilsu og stýrði hernum ekki sjálfur gegn honum. Englendingum gekk betur í fyrstu og mikilli hörku var beitt gegn Skotum en það varð til þess að þjappa þeim saman og Róbert konungur safnaði liði að nýju og vann sigur á Englendingum í orrustunni við Loudon-hæð. Játvarður hélt þá sjálfur norður á bóginn til að berjast við hann en veiktist á leiðinni af [[blóðkreppusótt]] og dó í herbúðum rétt sunnnan við skosku landamærin 7. júlí 1307. Stríðsbrölt Játvarðs var dýrt og hann hafði neyðst til að leggja þunga skatta á landsmenn við litla hrifningu þeirra. Hann naut þó yfirleitt virðingar þegna sinna sem stjórnandi og hermaður. Sú virðing var oft óttablandin því Játvarður var skapmikill og yfirgangssamur, sérlega hávaxinn og hermannlegur. Á yngri árum var hann talinn óútreiknanlegur og ótraustur en það breyttist þó heldur með aldrinum. [[Mynd:Tower of London King's room.jpg|thumb|right|Herbergi Játvarðs í [[Lundúnaturn]]i, endurgert samkvæmt hugmyndum um konungleg húsakynni um aldamótin 1300.]] Arftaki hans, [[Játvarður 2.]], erfði miklar skuldir, pólitískt vantraust og stríð við Skotland. Játvarðs er líka minnst fyrir illa meðferð á [[Gyðingar|gyðingum]] en hann rak þá á endanum alla úr landi [[1290]] og þeim var ekki heimil landvist í Englandi að nýju fyrr en [[1656]]. == Hjónabönd og fjölskylda == Játvarður var tvíkvæntur. Fyrri kona hans var [[Elinóra af Kastilíu]], sem hann giftist þegar hann var fimmtán ára og hún þrettán. Þau eru sögð hafa elskað hvort annað mikið og hún fylgdi honum í nær öll hans ferðalög, líka á vígvöllinn. Hann var henni trúr alla tíð og syrgði hana mikið þegar hún dó [[28. nóvember]] [[1290]] eftir 36 ára hjónaband. Í friðarsamningum við Frakka árið [[1294]] var svo samið um að Játvarður skyldi giftast [[Margrét af Frakklandi, Englandsdrottning|Margréti]] dóttur Filippusar 3. Frakkakonungs, og giftust þau [[1299]], þegar Margrét var tvítug. Játvarður og Elinóra áttu fjórtán til sextán börn (heimildum ber ekki saman). Fimm af dætrunum komust upp en af fjórum sonum lifði aðeins yngsta barnið, [[Játvarður 2.|Játvarður]], til fullorðinsára. Með Margréti átti Játvarður tvo syni sem náðu fullorðinsaldri. == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál = En|titill = Edward I of England|mánuðurskoðað = 19. ágúst|árskoðað = 2010}} {{töflubyrjun}} {{erfðatafla | titill = [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|Konungur Englands]] | frá = 1272 | til = 1307 | fyrir = [[Hinrik 3. Englandskonungur|Hinrik 3.]] | eftir = [[Játvarður 2.]] }} {{Töfluendir}} {{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}} {{fd|1239|1307}} [[Flokkur:Plantagenetætt]] [[Flokkur:Konungar Englands]] s20m72p8hc5mruf3b0itcxno4ebjt52 0 93956 1978502 1944882 2026-09-11T19:34:19Z Nipas2 54688 1978502 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Mizunodeild deild kvenna 1996 | mynd = | ár = '''1996''' | Meistarar = '''{{Lið Breiðablik}}''' | fallið lið = '''{{Lið Afturelding}}''' | spilaðir leikir = 56 | mörk skoruð = 260 (4.64 m/leik) | markahæstur = '''19 mörk'''<br>'''[[Ásthildur Helgadóttir]]''' ([[Breiðablik]]) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995|1995]] - [[Stofndeild kvenna í knattspyrnu 1997|1997]] |}} Árið 1996 var [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu]] haldin undir merkjum styrktaraðilans [[Mizuno]]. {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !style="max-width:120px"| Lið !style="max-width:140px"| Bær !style="max-width:140px"| Leikvangur !style="max-width:340px"| Þjálfari !width=280| Staðan [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995|1995]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Afturelding}} | [[Mosfellsbær]] | [[Varmárvöllur]] | [[Eiríkur Svanur Sigfússon]] | 1. sæti, [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1995#A riðill|1. deild A riðill]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Breiðablik}} | [[Kópavogur]] | [[Klébergsvöllur]] | [[Sigurður Þórir Þorsteinsson]] | 1. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍA}} | [[Akranes]] | [[Akranesvöllur]] | [[Steinn Mar Helgason]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍBA}} | [[Akureyri]] | [[Akureyrarvöllur]] | [[Hinrik Þórhallsson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍBV}} | [[Vestmannaeyjar]] | [[Hásteinsvöllur]] | [[Sigurlás Þorleifsson]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið KR}} | [[Reykjavík]] | [[Alvogenvöllurinn|KR-völlur]] | [[Gísli Jón Magnússon]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Stjarnan}} | [[Garðabær]] | [[Stjörnuvöllur]] | [[Jörundur Áki Sveinsson]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Valur}} | [[Reykjavík]] | [[Valsvöllur|Hlíðarendi]] | [[Þorbjörn Helgi Þórðarson]] | 2. sæti |} == Staðan í deildinni == ===Stigatafla=== {{Dökkt þema deild}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=40| !style="max-width:80px"|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !style="max-width:300px"|Athugasemdir |-class="t-deild-green" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik]]''' ||14||14||0||0||79||3||76||'''42''' | align="center" | '''Meistaradeild kvenna''' |- |2||style="background:#{{Fótboltalitur|KR|1}}"| ||[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] ||14||10||2||2||49||16||33||'''32''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍA|1}}"| ||[[ÍA Akranes|ÍA]] ||14||9||2||3||41||13||28||'''29''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] ||14||8||2||4||35||21||14||'''26''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||[[Stjarnan]] ||14||5||0||9||20||42||-22||'''15''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBV|1}}"| ||[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]] ||14||3||1||10||16||39||-23||'''10''' |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBA|1}}"| ||[[Íþróttabandalag Akureyrar|ÍBA]]<ref>Þeir vinna umspilsleikinn gegn 1. deildinni og falla ekki niður.</ref> ||14||2||1||11||12||51||-39||'''7''' | align="center" | [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995#Aukakeppni|Aukakeppni 1. deild]] |-class="t-deild-pink" |8||style="background:#{{Fótboltalitur|Afturelding|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Afturelding|Afturelding]]''' ||14||1||0||13||8||75||-67||'''3''' | align="center" | '''Fall í [[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild]]''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur''.</small> == Töfluyfirlit == ''Heimaliðið er vinstra megin''. {{Dökkt þema deild}} {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style=" font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|<small>Mizunodeild 1996</small>!!Aft!!Bre!!&nbsp;ÍA&nbsp;!!ÍBA!!ÍBV!!&nbsp;KR&nbsp;!!Stj!!Val |- |list2 = |align="left"|{{Lið Afturelding}} ||'''XXX'''||0-9||1-5||2-4||0-3||1-7||0-3||0-7 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||10-0||'''XXX'''||2-0||4-1||3-0||3-0||11-0||7-1 |- |align="left"|{{Lið ÍA}} ||11-0||0-1||'''XXX'''||2-0||2-0||0-2||6-1||1-1 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið ÍBA}} ||1-2||0-10||0-2||'''XXX'''||1-1||0-7||3-2||1-5 |- |align="left"|{{Lið ÍBV}} ||2-1||1-6||1-3||2-0||'''XXX'''||2-7||0-2||3-4 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið KR}} ||4-0||0-5||2-2||5-0||6-1||'''XXX'''||3-1||1-0 |- |align="left"|{{Lið Stjarnan}} ||3-1||0-4||2-4||5-1||1-0||0-4||'''XXX'''||0-2 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Valur}} ||6-0||0-4||0-3||2-0||3-0||1-1||3-0||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Staðan eftir 14. umferð.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189029&banner-tab=overview&toggle=rounds||title=Mizunodeild kvenna 1996 - Markahæstir|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}}</ref> {{Dökkt þema deild}} {| class="wikitable t-mark-rank" style="text-align: center;" !width=30|Mörk !width=80|Félag !width=380|Leikmaður !style="max-width:180px"|Athugasemd |- ! style="background:gold;" |19||{{Lið Breiðablik}}||[[Ásthildur Helgadóttir]]||Gullskór |- ! style="background:silver;" |18||{{Lið ÍA}}||[[Áslaug Ragna Ákadóttir]]||Silfurskór |- ! style="background:#D2B48C;" |15||{{Lið Breiðablik}}||[[Stojanka Tanja Nikolic]]||Bronsskór |- |10||{{Lið Breiðablik}}||[[Kristrún Lilja Daðadóttir]] |- |9||{{Lið KR}}||[[Olga Færseth]] |- |9||{{Lið KR}} ||[[Guðrún Jóna Kristjánsdóttir]] |} {| class="wikitable" style="text-align: center; mArgin: 0 auto;" |- !Sigurvegari Mizunodeildar 1996 |- |[[Mynd:Breidablik.png|100px|KR]]<br/>'''[[Breiðablik]]'''<br/>'''12. Titill''' |} == Heimild == {{reflist}} {{Leiktímabil í knattspyrnu kvenna}} {{röð | listi = [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild]] | fyrir = [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995|Mizunodeild kvenna 1995]] | eftir = [[Stofndeild kvenna í knattspyrnu 1997|Stofndeild&nbsp;kvenna&nbsp;1997]] }} ==Heimildaskrá== * [http://www.ksi.is/mot/motalisti/markahaestu-leikmenn/?Mot=22803 Markahæstu menn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305192702/http://www.ksi.is/mot/motalisti/markahaestu-leikmenn/?Mot=22803 |date=2016-03-05 }} KSÍ * [http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=22803 Úrslit - staða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305031919/http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=22803 |date=2016-03-05 }} KSÍ * [http://gamli.ksi.is/mot/motalisti/?flokkur=%25&tegund=%25&AR=1996&kyn=0 Motalisti]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} KSÍ.* [http://www.ksi.is/mot/motalisti/markahaestu-leikmenn/?Mot=22803 Markahæstu menn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305192702/http://www.ksi.is/mot/motalisti/markahaestu-leikmenn/?Mot=22803 |date=2016-03-05 }} KSÍ * [http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=22803 Úrslit - staða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305031919/http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=22803 |date=2016-03-05 }} KSÍ * [http://gamli.ksi.is/mot/motalisti/?flokkur=%25&tegund=%25&AR=1996&kyn=0 Motalisti]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} KSÍ. * {{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188083&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=1|title=1. deild kvenna 2004 A riðill|work=KSÍ|accessdate=14. ágúst 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 1996}} [[Flokkur:Úrvalsdeildir kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] m29py3ffhg5nsvzye694vsjodoqcq26 1978503 1978502 2026-09-11T19:35:52Z Nipas2 54688 /* Stigatafla */ 1978503 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Mizunodeild deild kvenna 1996 | mynd = | ár = '''1996''' | Meistarar = '''{{Lið Breiðablik}}''' | fallið lið = '''{{Lið Afturelding}}''' | spilaðir leikir = 56 | mörk skoruð = 260 (4.64 m/leik) | markahæstur = '''19 mörk'''<br>'''[[Ásthildur Helgadóttir]]''' ([[Breiðablik]]) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995|1995]] - [[Stofndeild kvenna í knattspyrnu 1997|1997]] |}} Árið 1996 var [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu]] haldin undir merkjum styrktaraðilans [[Mizuno]]. {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !style="max-width:120px"| Lið !style="max-width:140px"| Bær !style="max-width:140px"| Leikvangur !style="max-width:340px"| Þjálfari !width=280| Staðan [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995|1995]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Afturelding}} | [[Mosfellsbær]] | [[Varmárvöllur]] | [[Eiríkur Svanur Sigfússon]] | 1. sæti, [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1995#A riðill|1. deild A riðill]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Breiðablik}} | [[Kópavogur]] | [[Klébergsvöllur]] | [[Sigurður Þórir Þorsteinsson]] | 1. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍA}} | [[Akranes]] | [[Akranesvöllur]] | [[Steinn Mar Helgason]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍBA}} | [[Akureyri]] | [[Akureyrarvöllur]] | [[Hinrik Þórhallsson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍBV}} | [[Vestmannaeyjar]] | [[Hásteinsvöllur]] | [[Sigurlás Þorleifsson]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið KR}} | [[Reykjavík]] | [[Alvogenvöllurinn|KR-völlur]] | [[Gísli Jón Magnússon]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Stjarnan}} | [[Garðabær]] | [[Stjörnuvöllur]] | [[Jörundur Áki Sveinsson]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Valur}} | [[Reykjavík]] | [[Valsvöllur|Hlíðarendi]] | [[Þorbjörn Helgi Þórðarson]] | 2. sæti |} == Staðan í deildinni == ===Stigatafla=== {{Dökkt þema deild}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=40| !style="max-width:80px"|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !style="max-width:300px"|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik]]''' ||14||14||0||0||79||3||76||'''42''' | align="center" | '''Meistaradeild kvenna''' |- |2||style="background:#{{Fótboltalitur|KR|1}}"| ||[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] ||14||10||2||2||49||16||33||'''32''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍA|1}}"| ||[[ÍA Akranes|ÍA]] ||14||9||2||3||41||13||28||'''29''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] ||14||8||2||4||35||21||14||'''26''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||[[Stjarnan]] ||14||5||0||9||20||42||-22||'''15''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBV|1}}"| ||[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]] ||14||3||1||10||16||39||-23||'''10''' |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBA|1}}"| ||[[Íþróttabandalag Akureyrar|ÍBA]]<ref>Þeir vinna umspilsleikinn gegn 1. deildinni og falla ekki niður.</ref> ||14||2||1||11||12||51||-39||'''7''' | align="center" | [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995#Aukakeppni|Aukakeppni 1. deild]] |-class="t-deild-pink" |8||style="background:#{{Fótboltalitur|Afturelding|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Afturelding|Afturelding]]''' ||14||1||0||13||8||75||-67||'''3''' | align="center" | '''Fall í [[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild]]''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur''.</small> == Töfluyfirlit == ''Heimaliðið er vinstra megin''. {{Dökkt þema deild}} {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style=" font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|<small>Mizunodeild 1996</small>!!Aft!!Bre!!&nbsp;ÍA&nbsp;!!ÍBA!!ÍBV!!&nbsp;KR&nbsp;!!Stj!!Val |- |list2 = |align="left"|{{Lið Afturelding}} ||'''XXX'''||0-9||1-5||2-4||0-3||1-7||0-3||0-7 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||10-0||'''XXX'''||2-0||4-1||3-0||3-0||11-0||7-1 |- |align="left"|{{Lið ÍA}} ||11-0||0-1||'''XXX'''||2-0||2-0||0-2||6-1||1-1 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið ÍBA}} ||1-2||0-10||0-2||'''XXX'''||1-1||0-7||3-2||1-5 |- |align="left"|{{Lið ÍBV}} ||2-1||1-6||1-3||2-0||'''XXX'''||2-7||0-2||3-4 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið KR}} ||4-0||0-5||2-2||5-0||6-1||'''XXX'''||3-1||1-0 |- |align="left"|{{Lið Stjarnan}} ||3-1||0-4||2-4||5-1||1-0||0-4||'''XXX'''||0-2 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Valur}} ||6-0||0-4||0-3||2-0||3-0||1-1||3-0||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Staðan eftir 14. umferð.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189029&banner-tab=overview&toggle=rounds||title=Mizunodeild kvenna 1996 - Markahæstir|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}}</ref> {{Dökkt þema deild}} {| class="wikitable t-mark-rank" style="text-align: center;" !width=30|Mörk !width=80|Félag !width=380|Leikmaður !style="max-width:180px"|Athugasemd |- ! style="background:gold;" |19||{{Lið Breiðablik}}||[[Ásthildur Helgadóttir]]||Gullskór |- ! style="background:silver;" |18||{{Lið ÍA}}||[[Áslaug Ragna Ákadóttir]]||Silfurskór |- ! style="background:#D2B48C;" |15||{{Lið Breiðablik}}||[[Stojanka Tanja Nikolic]]||Bronsskór |- |10||{{Lið Breiðablik}}||[[Kristrún Lilja Daðadóttir]] |- |9||{{Lið KR}}||[[Olga Færseth]] |- |9||{{Lið KR}} ||[[Guðrún Jóna Kristjánsdóttir]] |} {| class="wikitable" style="text-align: center; mArgin: 0 auto;" |- !Sigurvegari Mizunodeildar 1996 |- |[[Mynd:Breidablik.png|100px|KR]]<br/>'''[[Breiðablik]]'''<br/>'''12. Titill''' |} == Heimild == {{reflist}} {{Leiktímabil í knattspyrnu kvenna}} {{röð | listi = [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild]] | fyrir = [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995|Mizunodeild kvenna 1995]] | eftir = [[Stofndeild kvenna í knattspyrnu 1997|Stofndeild&nbsp;kvenna&nbsp;1997]] }} ==Heimildaskrá== * [http://www.ksi.is/mot/motalisti/markahaestu-leikmenn/?Mot=22803 Markahæstu menn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305192702/http://www.ksi.is/mot/motalisti/markahaestu-leikmenn/?Mot=22803 |date=2016-03-05 }} KSÍ * [http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=22803 Úrslit - staða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305031919/http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=22803 |date=2016-03-05 }} KSÍ * [http://gamli.ksi.is/mot/motalisti/?flokkur=%25&tegund=%25&AR=1996&kyn=0 Motalisti]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} KSÍ.* [http://www.ksi.is/mot/motalisti/markahaestu-leikmenn/?Mot=22803 Markahæstu menn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305192702/http://www.ksi.is/mot/motalisti/markahaestu-leikmenn/?Mot=22803 |date=2016-03-05 }} KSÍ * [http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=22803 Úrslit - staða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305031919/http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=22803 |date=2016-03-05 }} KSÍ * [http://gamli.ksi.is/mot/motalisti/?flokkur=%25&tegund=%25&AR=1996&kyn=0 Motalisti]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} KSÍ. * {{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188083&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=1|title=1. deild kvenna 2004 A riðill|work=KSÍ|accessdate=14. ágúst 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 1996}} [[Flokkur:Úrvalsdeildir kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] pwfdydgh5ygspm126j1ub9z8490uppl 1978504 1978503 2026-09-11T19:43:11Z Nipas2 54688 /* Heimildaskrá */ Active link to the renewed pages 1978504 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Mizunodeild deild kvenna 1996 | mynd = | ár = '''1996''' | Meistarar = '''{{Lið Breiðablik}}''' | fallið lið = '''{{Lið Afturelding}}''' | spilaðir leikir = 56 | mörk skoruð = 260 (4.64 m/leik) | markahæstur = '''19 mörk'''<br>'''[[Ásthildur Helgadóttir]]''' ([[Breiðablik]]) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995|1995]] - [[Stofndeild kvenna í knattspyrnu 1997|1997]] |}} Árið 1996 var [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu]] haldin undir merkjum styrktaraðilans [[Mizuno]]. {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !style="max-width:120px"| Lið !style="max-width:140px"| Bær !style="max-width:140px"| Leikvangur !style="max-width:340px"| Þjálfari !width=280| Staðan [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995|1995]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Afturelding}} | [[Mosfellsbær]] | [[Varmárvöllur]] | [[Eiríkur Svanur Sigfússon]] | 1. sæti, [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1995#A riðill|1. deild A riðill]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Breiðablik}} | [[Kópavogur]] | [[Klébergsvöllur]] | [[Sigurður Þórir Þorsteinsson]] | 1. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍA}} | [[Akranes]] | [[Akranesvöllur]] | [[Steinn Mar Helgason]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍBA}} | [[Akureyri]] | [[Akureyrarvöllur]] | [[Hinrik Þórhallsson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍBV}} | [[Vestmannaeyjar]] | [[Hásteinsvöllur]] | [[Sigurlás Þorleifsson]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið KR}} | [[Reykjavík]] | [[Alvogenvöllurinn|KR-völlur]] | [[Gísli Jón Magnússon]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Stjarnan}} | [[Garðabær]] | [[Stjörnuvöllur]] | [[Jörundur Áki Sveinsson]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Valur}} | [[Reykjavík]] | [[Valsvöllur|Hlíðarendi]] | [[Þorbjörn Helgi Þórðarson]] | 2. sæti |} == Staðan í deildinni == ===Stigatafla=== {{Dökkt þema deild}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=40| !style="max-width:80px"|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !style="max-width:300px"|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik]]''' ||14||14||0||0||79||3||76||'''42''' | align="center" | '''Meistaradeild kvenna''' |- |2||style="background:#{{Fótboltalitur|KR|1}}"| ||[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] ||14||10||2||2||49||16||33||'''32''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍA|1}}"| ||[[ÍA Akranes|ÍA]] ||14||9||2||3||41||13||28||'''29''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] ||14||8||2||4||35||21||14||'''26''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||[[Stjarnan]] ||14||5||0||9||20||42||-22||'''15''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBV|1}}"| ||[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]] ||14||3||1||10||16||39||-23||'''10''' |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBA|1}}"| ||[[Íþróttabandalag Akureyrar|ÍBA]]<ref>Þeir vinna umspilsleikinn gegn 1. deildinni og falla ekki niður.</ref> ||14||2||1||11||12||51||-39||'''7''' | align="center" | [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995#Aukakeppni|Aukakeppni 1. deild]] |-class="t-deild-pink" |8||style="background:#{{Fótboltalitur|Afturelding|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Afturelding|Afturelding]]''' ||14||1||0||13||8||75||-67||'''3''' | align="center" | '''Fall í [[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild]]''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur''.</small> == Töfluyfirlit == ''Heimaliðið er vinstra megin''. {{Dökkt þema deild}} {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style=" font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|<small>Mizunodeild 1996</small>!!Aft!!Bre!!&nbsp;ÍA&nbsp;!!ÍBA!!ÍBV!!&nbsp;KR&nbsp;!!Stj!!Val |- |list2 = |align="left"|{{Lið Afturelding}} ||'''XXX'''||0-9||1-5||2-4||0-3||1-7||0-3||0-7 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||10-0||'''XXX'''||2-0||4-1||3-0||3-0||11-0||7-1 |- |align="left"|{{Lið ÍA}} ||11-0||0-1||'''XXX'''||2-0||2-0||0-2||6-1||1-1 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið ÍBA}} ||1-2||0-10||0-2||'''XXX'''||1-1||0-7||3-2||1-5 |- |align="left"|{{Lið ÍBV}} ||2-1||1-6||1-3||2-0||'''XXX'''||2-7||0-2||3-4 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið KR}} ||4-0||0-5||2-2||5-0||6-1||'''XXX'''||3-1||1-0 |- |align="left"|{{Lið Stjarnan}} ||3-1||0-4||2-4||5-1||1-0||0-4||'''XXX'''||0-2 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Valur}} ||6-0||0-4||0-3||2-0||3-0||1-1||3-0||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Staðan eftir 14. umferð.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189029&banner-tab=overview&toggle=rounds||title=Mizunodeild kvenna 1996 - Markahæstir|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}}</ref> {{Dökkt þema deild}} {| class="wikitable t-mark-rank" style="text-align: center;" !width=30|Mörk !width=80|Félag !width=380|Leikmaður !style="max-width:180px"|Athugasemd |- ! style="background:gold;" |19||{{Lið Breiðablik}}||[[Ásthildur Helgadóttir]]||Gullskór |- ! style="background:silver;" |18||{{Lið ÍA}}||[[Áslaug Ragna Ákadóttir]]||Silfurskór |- ! style="background:#D2B48C;" |15||{{Lið Breiðablik}}||[[Stojanka Tanja Nikolic]]||Bronsskór |- |10||{{Lið Breiðablik}}||[[Kristrún Lilja Daðadóttir]] |- |9||{{Lið KR}}||[[Olga Færseth]] |- |9||{{Lið KR}} ||[[Guðrún Jóna Kristjánsdóttir]] |} {| class="wikitable" style="text-align: center; mArgin: 0 auto;" |- !Sigurvegari Mizunodeildar 1996 |- |[[Mynd:Breidablik.png|100px|KR]]<br/>'''[[Breiðablik]]'''<br/>'''12. Titill''' |} == Heimild == {{reflist}} {{Leiktímabil í knattspyrnu kvenna}} {{röð | listi = [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild]] | fyrir = [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995|Mizunodeild kvenna 1995]] | eftir = [[Stofndeild kvenna í knattspyrnu 1997|Stofndeild&nbsp;kvenna&nbsp;1997]] }} ==Heimildaskrá== * {{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189029&banner-tab=overview&toggle=results|title=Mizunodeild kvenna 1996 - Yfirlit|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}} * {{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189029&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=14|title=Mizunodeild kvenna 1996 - umferð 14|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 1996}} [[Flokkur:Úrvalsdeildir kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] sqvpxg4l9hpu3n8ibeg8kp74rt2t2m7 0 94517 1978415 1957537 2026-09-11T13:25:18Z Elinarbur 111307 Laga "Hjálparsveit skáta Kópavogi" -> "Hjálparsveit skáta í Kópavogi"; Laga "Hjálparsveit skáta Reykjavík" -> "Hjálparsveit skáta í Reykjavík" og tilheyrandi hlekk. 1978415 wikitext text/x-wiki '''Íslenska alþjóðabjörgunarsveitin''' var stofnuð árið [[1999]]. Sveitin er rústabjörgunarsveit og er aðili að regnhlífasamtökum alþjóða rústabjörgunarsveita [[INSARAG]]. Sveitin hefur aðsetur á [[Keflavíkurflugvöllur|Keflavíkurflugvelli]] og að sveitinni standa [[Björgunarsveitin Ársæll]], [[Hjálparsveit skáta í Kópavogi]], [[Hjálparsveit skáta í Reykjavík]], [[Björgunarsveit Hafnarfjarðar]], [[Björgunarsveitin Suðurnes]], [[Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins]] og [[Landspítalinn]].<ref>[http://www.landsbjorg.is/category.aspx?catID=66 Íslenska alþjóðabjörguarsveitin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111106122918/http://www.landsbjorg.is/category.aspx?catID=66 |date=2011-11-06 }} Slysavarnarfélagið Landsbjörg. Skoðað þann 18. desember 2010</ref> == Útköll == === Tyrkland, 1999 === Fyrsta útkall sveitarinnar var til Tyrklands, árið 1999. === Alsír, 2003 === [[21. maí]] [[2003]] varð jarðskjálfti 6,7 á Richter nærri bænum Thénia í norðurhluta [[Alsír]]. Fyrstu viðbrögð frá Alsír hvort sveitarinnar væri þörf voru neikvæð, en skömmu síðar óskuðu stjórvöld eftir aðstoð. [[23. maí]] lagði íslenska alþjóðabjörgunarsveitin af stað til Alsír. Sveitin tók tengiflug til Lundúna og Rómar áður en kom að fluginu til Alsír.<ref>[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2003/05/23/yfir_1600_letust_i_jardskjalftanum_i_alsir/ Yfir 1600 létust í jarðskjálftanum í Alsír] Morgunblaðið. Skoðað þann 18. desember 2010</ref> === Marokkó, 2004 === [[25. febrúar]], kl. 7:00 lagði sveitin af stað til Oujuda í [[Marokkó]]. Stjórnstöð aðgerða var í bænum [[Al Hoceima]]. Ásamt íslandi voru sveitir frá [[Holland|Hollandi]], [[Frakkland]]i, [[Lúxemborg]], [[Austurríki]], [[Portúgal]], [[Tyrkland]]i, [[Grikkland]]i, [[Spánn|Spán]], [[Belgía|Belgíu]], [[Tékkland]]i og [[Ungverjaland]]i.<ref>[http://www.bjorgunarsveit.is/index.php?option=com_content&task=view&id=326&Itemid=2 Fréttir af alþjóðasveitinni]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Björgunarsveitin Ársæll. Skoðað þann 18. desember 2010</ref> === Haiítí, 2010 === Þegar fréttist af skjálftanum var [[utanríkisráðherra]]nn [[Össur Skarphéðinsson]] kallaður til að fjármagna förina. Össur fékk staðfestingu frá [[fjármálaráðherra]] og sendiherra [[Haítí]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] veitti samþykki sitt. Formlegt samþykki landsins var þó ekki veitt fyrr en á leiðinni til landsins enda samskipti landsins í molum. Fyrsta verk sveitarinnar var að finna búðir fyrir björgunaraðgerðirnar. Eftir að hafa ekið um höfuðborgina ákváðu þeir að byggja stöðina við flugvöllinn. Sem fyrsta sveit á svæðið byggðu þeir samskiptastöð, sem var virk eftir að sveitin fór 10 dögum síðar. Á öðrum degi sínum voru þeir kallaðir að verslunarmiðstöðinni Caribbean Market. Argentísk björgunarsveit hafði kortlagt tvo einstaklinga sem sú íslenska átti að sækja. Auk þess fengu þeir teikningar frá verslunarstjóranum sem þeir unnu eftir. Næsta verkefni sveitarinnar var að kortleggja svæðið. Við það notaðist sveitin við mannafla á íslandi, sem fann mörg rústasvæði í gegnum frásagnir fjölmiðla.<ref>Margrét Jónasdóttir, Magnús Viðar Sigurðsson. 2009. Alþjóða Björgunarsveitin (kvikmynd) Ísland: Saga Film</ref> Á lokadegi sveitarinnar í Haítí vann hún í rústum Montana hótelsins í höfuðborg Haítí Port au Prince. Leiguflug frá [[Iceland Express]] flutti sveitina aftur heim þann 20. janúar.<ref>[http://www.bjorgunarsveit.is/index.php?option=com_content&task=view&id=925&Itemid=2 Íslenska rústabjörgunarsveitin væntanleg heim á fimmtudaginn]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Björgunarsveitin Ársæll. Skoðað þann 18. desember 2010</ref> Sveitin gaf út bók og kvikmynd um undirbúning, aðdraganda og út kallið til Haiítí árið 2010.<ref>[https://www.visir.is/islenska-althjodabjorgunarsveitin-i-smaralind-/article/2010591552940 Íslenska alþjóðabjörgunarsveitin í Smáralind] Vísir. Skoðað þann 18. desember 2010</ref><ref>[http://sagafilm.vyre.com/is/framleidsla/grein/item9552/ Íslenska alþjóðabjörgunarsveitin]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Saga Film. Skoðað þann 18. desember 2010</ref> Jafnframt kom sveitin til sögu í spjallþætti [[Oprah Winfrey|Opruh Winfrey]], um björgunarstarf allra sveita á eyjunni.<ref>[https://www.visir.is/article/20100118/FRETTIR01/404165337 Oprah Winfrey mun fjalla um íslensku rústabjörgunarsveitina] Vísir. Skoðað þann 18. desember 2010</ref> == Heimildir == <div class="references-small"><references/></div> [[Flokkur:Íslenskar björgunarsveitir]] {{S|1999}} [[en:ICE-SAR]] novj0aiz7lts30pc092y255tlqma0v2 0 98429 1978490 1954173 2026-09-11T18:26:18Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978490 wikitext text/x-wiki [[Mynd:ED pantti.jpg|thumb|Orkudrykkur í plastflösku.]] '''Orkudrykkir''' eru drykkir sem eru markaðssettir undir þeim formerkjum að þeir nái fram örvandi áhrifum. Þeir gefa vellíðunartilfinningu í [[heili|heilanum]], sem hvetur fólk að halda áfram neyslu þeirra, en hafa engin áhrif á [[vöðvi|vöðva]] [[líkami|líkamans]].<ref>[http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1891350,00.html Study: Energy drinks boost the Brain, Not Brawn.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110212205810/http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1891350,00.html |date=2011-02-12 }} Time.com</ref> Orkudrykkir innihalda jafn mikið magn af [[sykur|sykri]] og er í sykruðum [[gosdrykkur|gosdrykkjum]] og eins mikið magn af [[koffín]]i og er í [[kaffi]].<ref>Arnar Jóhannsson. [https://visindavefur.is/?id=29877 „Hversu mikill sykur er í orkudrykkjum og er eitthvað slæmt við þá?“]. Vísindavefurinn 18.6.2009. (Skoðað 11.5.2011).</ref> Orkudrykkir hafa verið lítið [[rannsókn|rannsakaðir]] og engar samræmdar reglur eru til um hvað drykkirnir megi innihalda.<ref name="mast">[http://www.mast.is/upplysingar/neytendur/orkudrykkir Orkudrykkir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110512232446/http://www.mast.is/upplysingar/neytendur/orkudrykkir |date=2011-05-12 }} Matvælastofnun</ref> Neysla orkudrykkja er mest á meðal ungs fólks bæði hér á landi og í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]].<ref name="mast"/><ref>[http://www.nutritionj.com/content/6/1/35 A survey of energy drink consumption patterns among college students] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110506023235/http://www.nutritionj.com/content/6/1/35 |date=2011-05-06 }} Nutrition Journal</ref> Blanda [[áfengi]]s og orkudrykkja er mjög vafasöm. Blandan hefur veikjandi áhrif á líkamann,<ref>[http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/news/fullstory_111048.html Alcohol-Energy drink combo riskier than Booze Alone, Study says] U.S. National Libary of Medicine</ref> getur valdið hjartsláttartruflunum og jafnvel skyndilegum [[dauði|dauða]].<ref>[http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=807739 Orkudrykkir, áfengi og hreyfing varasöm blanda] Morgunblaðið</ref> == Heimildir == <div class="references-small"><references/></div> [[Flokkur:Drykkir]] nz7yjeblwoz9tfj06szso3tkc0gy7zr 0 99065 1978583 1058631 2026-09-12T11:11:57Z ~2026-48941-94 120553 /* */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1978583 wikitext text/x-wiki '''Helgi Höskuldsson''' (d. [[1561]]) var síðasti [[ábóti]] [[Þingeyraklaustur|Þingeyraklausturs]], var vígður [[1519]] og lét af starfi [[1549]] en tók aftur við haustið [[1550]] og stýrði klaustrinu til næsta sumars, þegar það var lagt niður. Helgi ábóti kom með mikið fjölmenni á [[Sveinsstaðafundur|Sveinsstaðafund]] [[1521]] og gekk þar á milli hinna stríðandi fylkinga en þar tókust á annarsvegar [[Jón Arason]] biskupsefni og hins vegar [[Teitur Þorleifsson]] ríki, lögmaður í [[Glaumbær (bær)|Glaumbæ]], og var honum þakkað að mannfall var ekki meira. Jón kunni Helga þó litlar þakkir og stefndi honum til Hóla fyrir dóm Jóns Finnbogasonar officialis og tólf presta fyrir ýmsar sakir en tókst ekki að fá hann dæmdan. Þeir Helgi og biskup sættust þó á endanum og er þess meðal annars getið að Helgi var á meðal gesta í brúðkaupi [[Þórunn Jónsdóttir á Grund|Þórunnar Jónsdóttur]] biskups og [[Ísleifur Sigurðsson|Ísleifs Sigurðssonar]] á [[Grund (Eyjafjarðarsveit)|Grund]] á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum]] [[1533]]. Helgi þótti góður ábóti en helsti ljóður á ráði hans var kvensemi og átti hann nokkur börn „með meinlausum konum“, segir í ''[[Skarðsárannáll|Skarðsárannál]]''. Árið [[1539]] setti Jón biskup Helga ábóta skriftir fyrir barneign og skikkaði hann til að fara þrívegis í [[Suðurganga|suðurgöngu]] til [[Róm|Rómar]] til að fá aflausn og það virðist hann hafa gert. [[Björn Jónsson á Melstað]], sonur biskups, gengdi ábótastarfinu á meðan og var ætlun Jóns biskups að Björn tæki við af Helga. Helgi lét af starfi árið 1549 sakir elli og sjúkleika. Björn Jónsson annaðist stjórn klaustursins, eða var Helga til aðstoðar, en varð þó ekki ábóti. Og þegar hann var líflátinn haustið 1550 tók Helgi aftur við og stýrði klaustrinu til næsta sumars. Þá lagðist klausturlifnaður af með öllu en munkar fengu að vera þar áfram. Helgi lifði áratug til viðbótar og dó fjörgamall 1561. == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2317478|titill=„Þingeyraklaustur“. ''Tímarit hins íslenska bókmenntafélags'', 8. árgangur, 1887.}} * {{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3629981|titill=„Þingeyraklaustur“. ''Sunnudagsblaðið'', 20. mars 1966.}} [[Flokkur:Íslenskir ábótar og príorar]] [[Flokkur:Þingeyraklaustur]] {{d|1561}} cqb4bs8kn6ei3v1l8vgrbsfw78ajddw 0 99131 1978582 1064721 2026-09-12T11:10:17Z ~2026-48941-94 120553 /* */ Tekið út tvítekið orð. 1978582 wikitext text/x-wiki '''Jón Finnbogason''' (d. [[1546]]) var prestur í [[Múli (Aðaldal)|Múla]] í [[Aðaldalur|Aðaldal]] en varð [[príor]] í [[Möðruvallaklaustur|Möðruvallaklaustri]] 1524 og gegndi því embætti til dauðadags. Hann var síðasti príor klaustursins því eftirmaður hans hafði enn ekki verið skipaður þegar siðaskiptin urðu. Jón var af miklum höfðingjaættum, sonur [[Finnbogi Jónsson (lögmaður)|Finnboga Jónssonar Maríulausa]], lögmanns og sýslumanns í Ási í Kelduhverfi, og konu hans Málmfríðar, dóttur [[Torfi Arason|Torfa Arasonar]] hirðstjóra og [[Akra-Kristín Þorsteinsdóttir|Akra-Kristínar]]. Guðrún móðursystir hans var fylgikona [[Einar Benediktsson (ábóti)|Einars Benediktssonar]] ábóta á [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverá]]. Jóni príor er oft ruglað saman við bróður sinn og alnafna sem var prestur í [[Laufás (Grýtubakkahreppi)|Laufás]]i við Eyjafjörð. Jón var prestur í Múla 1481-1524 og var einn helsti klerkur norðanlands og kemur við ýmis skjöl. Hann var einnig [[officialis]] 1522 og dæmdi þá í málum [[Jón Arason|Jóns Arasonar]] biskupsefnis og [[Helgi Höskuldsson|Helga Höskuldssonar]] ábóta á [[Þingeyraklaustur|Þingeyrum]]. Hann varð svo príor á Möðruvöllum 1524 en [[Sigurður Jónsson (príor)|Sigurður Jónsson]] príor hafði látist 1521. Sigurður sonur Jóns, sem kallaður var príorsson, var klausturhaldari á Möðruvöllum. Fylgikona Jóns hét Rannveig Jónsdóttir. Synir þeirra, auk Sigurðar klausturhaldara, voru þeir [[Arngrímur Jónsson]] sýslumaður í Vaðlaþingi og síðar bóndi á Gunnsteinsstöðum í Langadal og Torfi prestur í Saurbæ. Með annarri konu átti Jón soninn Erlend, bónda og lögréttumann á Æsustöðum í Langadal. Eftir að Jón dó 1546 var enginn príor á Möðruvöllum en Jón Arason setti séra Björn Gíslason, kirkjuprest á Hólum og Hólaráðsmann, til að stýra klaustrinu. Stóð það fyrirkomulag til siðaskipta en eftir það, þegar klausturjarðirnar 67 komust í eigu konungs, tók Björn þær á leigu og var umboðsmaður 1554-1560. Kona hans var Málfríður milda Torfadóttir, sonardóttir Jóns príors. == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2317552|titill=Möðruvallaklaustur. Tímarit hins íslenzka bókmenntafélags, 8. árgangur 1887.}} * {{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3556361|titill=Möðruvallaklaustur. Sunnudagsblað Tímans 13. ágúst 1967.}} [[Flokkur:Íslenskir ábótar og príorar]] [[Flokkur:Íslenskir prestar í kaþólskum sið]] [[Flokkur:Möðruvallaklaustur]] [[Flokkur:Siðaskiptaöld]] {{d|1546}} ah4ebkfbd4493bc45ndnwzgrd7t4ou7 0 110416 1978452 1908590 2026-09-11T15:08:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978452 wikitext text/x-wiki {{Skip |nafn=''María Júlía''' BA 36'' |mynd=Die María Júlía im Hafen von Ísafjörður 2 (20901236706).jpg |alt=María Júlía í Ísafjarðarhöfn |skipstjóri = |útgerð= |þyngd= 137 |lengd= 27,5 |breidd=6,37 |dýpt=3,25 |vélar=425 hestafla díselvél |hraði= |tegund= Eikarskip |bygging=1950 }} '''''María Júlía''' BA 36'' er fyrrum [[varðskip]] og [[björgunarskip]] sem [[Landhelgisgæslan]] notaði frá 1950 til 1969. Skipið var smíðað úr [[eik]] í [[Frederikssund]] í [[Danmörk]]u og var heildarkostnaður 1,5 milljónir króna en um 300.000 af þeirri upphæð voru framlög frá slysavarnardeildum á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]]. Skipið var nefnt í höfuðið á Maríu Júlíu Gísladóttur frá [[Ísafjörður|Ísafirði]] sem gaf árið 1937 verulegt fjármagn til smíði björgunarskips. Í skipinu var sérútbúin rannsóknarstofa fyrir [[fiskifræði]]nga og fyrir [[sjómælingar]]. Skipið var því fyrsti vísir að [[hafrannsóknarskip]]i á Íslandi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/7282690?iabr=on#page/n9/mode/1up|title=Hætta á að gamla varðskipið sökkvi|author=Ágúst Ingi Jónsson|date=2020-02-26|publisher=[[Morgunblaðið]]|p=10|access-date=2025-02-27|via=[[Tímarit.is]]}}{{open access}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/5011996?iabr=on#page/n0/mode/1up/|title=Maríu Júlíu fagnað á Vestfjörðum|date=1950-04-29|publisher=Vesturland|pages=1, 8|access-date=2025-02-27|via=[[Tímarit.is]]}}{{open access}}</ref> Talið er að áhafnir skipsins hafi bjargað um tvö þúsund manns.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/arfur-batamenningar-gaeti-glatast|title=Arfur bátamenningar gæti glatast|author=Halla Ólafsdóttir|date=2018-11-02|publisher=[[RÚV]]|access-date=2025-02-27}}</ref> Árið 1969 seldi Landhelgisgæslan skipið sem var næstu ár notað sem [[fiskiskip]] og gert út frá [[Patreksfjörður|Patreksfirði]] og [[Tálknafjörður|Tálknafirði]]. Til stóð að selja það til [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]] en árið 2003 keyptu [[Minjasafn Egils Ólafssonar]] á Hnjóti og [[Byggðasafn Vestfjarða]] skipið með það fyrir augum að gera upp og reka sem [[safnskip]] sem gæti siglt milli staða á Vestfjörðum.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2003/07/11/maria_julia_verdur_fljotandi_safn/|title=María Júlía verður fljótandi safn|publisher=[[Morgunblaðið]]|language=is|date=2003-07-11|access-date=2025-02-27}}</ref> Árið 2006 var skipið flutt til Patreksfjarðar til viðgerða og árið eftir til [[Bolungarvík]]ur og síðan til [[Þingeyri|Þingeyrar]]. Skipið var seinna dregið til Ísafjarðar þar sem það lá undir skemmdum sökum skorts á fjármagni til endurbóta á því. Árið 2018 lagði formaður skipulags- og mannvirkjanefndar Ísafjarðarbæjar, Sigurður J. Hreinsson, til að skipinu yrði sökkt á litlu dýpi þar sem það væri aðgengilegt fyrir sportkafara.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/vill-sokkva-fyrrum-bjorgunarskipi-vestfirdinga|title=Vill sökkva fyrrum björgunarskipi Vestfirðinga|author=Halla Ólafsdóttir|date=2018-06-11|publisher=[[RÚV]]|access-date=2025-02-27}}</ref> Árið 2023 fékkst loks fjármagn til endurbóta og var skipið dregið af Landhelgisgæslunni til Akureyrar þar sem endurbætur hófust.<ref name="lhg-2023">{{Cite web|url=https://www.lhg.is/frettir-og-fjolmidlar/frettasafn/frettayfirlit/maria-julia-dregin-til-akureyrar|title=María Júlía dregin til Akureyrar|website=Landhelgisgæsla Íslands|language=is|date=2023-04-03|access-date=2025-02-27}}</ref> ==Heimildir== {{reflist}} ==Tenglar== *[https://www.nedsti.is/batar/Maria_Julia_BA_36/ María Júlía BA 36] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817105602/https://www.nedsti.is/batar/Maria_Julia_BA_36/ |date=2019-08-17 }} á nedsti.is [[Flokkur:Byggt 1950]] [[Flokkur:Íslensk varðskip]] [[Flokkur:Íslensk björgunarskip]] [[Flokkur:Íslensk hafrannsóknarskip]] fyuuekloiyae5hz702h3d0i0nk5sbnm 0 114923 1978512 1828824 2026-09-11T20:45:09Z Kippur 102542 Bætt við efni með heimildum 1978512 wikitext text/x-wiki '''Pedra do Sal''' er sögustaður og helgistaður í hverfinu Saúde 100 metra frá [[Largo da Prainha]]^{[<nowiki/>[[:pt:Largo_da_Prainha|pt]]]} í [[Rio de Janeiro]]. Þar var einu sinni þorp strokuþræla af [[Afríka|afrískum]] uppruna en slík þorp eru kölluð [[quilombo]]. Nafn þess vísar til þeirrar starfsemi sem fór fram þar frá nýlendutíma: saltið sem kom til hafnar var losað upp á klettinn af þrælum og dreift til salt<nowiki/>[[Geymsluhúsnæði|geymslanna]] eða [[Trapiche|trapiches]]^{[<nowiki/>[[:pt:Trapiche|pt]]]} í nágrenninu.<ref>{{Vefheimild|url=https://riomemorias.com.br/memoria/pedra-do-sal/|titill=Pedra do Sal|höfundur=<!-- ekki tilgreint -->|útgefandi=Rio Memórias|safnmánuður=febrúar|safnár=2025|safndags=10|tungumál=pt-BR}}</ref> Það má líta á það sem táknrænt hjarta svæðisins sem kallast Litla-Afríka, sem var troðið af [[Zungu|zungus]], sameiginlegum búsetustofnunum sem frjálsaðir þrælar og þeir sem höfðu hlotið frelsi sitt bjuggu í. Í kringum 1608 byggðist svæðið þegar fólk frá [[Bahia]] fluttist til Saúde þar sem húsnæði var ódýrt og nálægt höfninni að sem vinnu var að fá. Fyrstu stóru skipalægi og vöruhús í Ríó voru byggð á þessum tíma og stígar og stræti náðu til Pedra da Prainha sem seinna nefndist Pedra do Sal og þar var stór þrælamarkaður. Svæðið varð síðar meir menningarmiðstöð fyrir þeldökka íbúa: það er sérstakur staður fyrir Ríóbúa af afrískum uppruna og aðdáendur [[samba]] og [[Choro|chora]]^{[<nowiki/>[[:pt:Choro|pt]]]} tónlistar, þar frægir [[Samba|sambistas]] eins og [[Donga]]^{[<nowiki/>[[:pt:Donga_(músico)|pt]]]}, [[João da Baiana]]^{[<nowiki/>[[:pt:João_da_Baiana|pt]]]}, [[Pixinguinha]]^{[<nowiki/>[[:pt:Pixinguinha|pt]]]} og [[Heitor dos Prazeres]]^{[<nowiki/>[[:pt:Heitor_dos_Prazeres|pt]]]} komu saman. Það var skráð 20. nóvember 1984 af [[Ríkisstofnun menningararfs]]^{[<nowiki/>[[:pt:Instituto_Estadual_do_Patrimônio_Cultural|pt]]]} (INEPAC í upprunalegu skammstöfuninni) og árið 2005 var Pedra do Sal vottað sem borgarlegur quilombo af [[Palmares menningarsjóð|Palmares menningarsjóði]]^{[<nowiki/>[[:pt:Fundação_Cultural_Palmares|pt]]]}, til viðurkenningar á sögulegri og menningarlegri þýðingu eftirlifandi quilombo-samfélagsins á svæðinu.<ref>{{cite web |url=https://abrasco.org.br/espacos-do-12o-epi-fazem-uma-homenagem-ao-rio-de-janeiro-e-ao-samba/|title=Espaços do 12º EPI fazem uma homenagem ao Rio de Janeiro e ao samba|author=<!--ekki tilgreint -->|publisher=Associação Brasileira de Saúde Coletiva (Abrasco)|date=19. nóvember 2024|trans-title=Viðburðarrými á 12. brasilíska þinginu um faraldsfræði heiðra Rio de Janeiro og samba|lang=pt-BR}}</ref> Frá grunnstöð sinni við [[Largo do João da Baiana]] og með því að klífa stigana sem eru skornir í klettinn get maður komist upp á [[Morro da Conceição]]^{[<nowiki/>[[:pt:Morro_da_Conceição_(Rio_de_Janeiro)|pt]]]}. == Ciata frænka == Einn þekktasti og áhrifamesti íbúi svæðisins var Hilária Batista de Almeida sem var kölluð Ciata frænka (''Tia Ciata''^{[<nowiki/>[[:pt:Tia_Ciata|pt]]]} á [[Portúgalska|portúgölsku]]), fædd árið 1854. Hún bjó til sælgæti og seldi það á götunni [[Rua da Carioca]]^{[<nowiki/>[[:pt:Rua_da_Carioca|pt]]]}. Hún átti 15 börn. Hún var upphafsmaður [[carioca]] hefðar í Bahia sem nefnt er [[quituteiras]] og hafði mikil áhrif á skipulag götuskemmtana á svæðinu, skemmtana sem voru undanfari karnivalsins. Haldnar eru reglulega [[Samba|samba de roda]]^{[<nowiki/>[[:pt:Samba_de_roda|pt]]]} skemmtanir í Pedra do Sal. [[Flokkur:Rio de Janeiro]] 0au39h737pxubwtu49hye0pakacppzh 1978519 1978512 2026-09-11T21:04:43Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/Kippur|Kippur]] ([[User talk:Kippur|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Landólfur|Landólfur]] 1828824 wikitext text/x-wiki '''Pedra do Sal''' er sögustaður og helgistaður í hverfinu Saúde í [[Rio de Janeiro]]. Þar var einu sinni þorp strokuþræla af [[Afríka|afrískum]] uppruna en slík þorp eru kölluð [[quilombo]]. Pedra do Sal er sérstakur staður fyrir Ríóbúa af afrískum uppruna og aðdáendur [[samba]] og chora tónlistar. Það eru í miðja svæðis sem eitt sinn var kallað Litla-Afríka en þar voru margir skálar þar sem flóttaþrælar og þrælar sem höfðu fengið frelsi bjuggu. Í kringum 1608 byggðist svæðið þegar fólk frá [[Bahia]] fluttist til Saúde þar sem húsnæði var ódýrt og nálægt höfninni að sem vinnu var að fá. Fyrstu stóru skipalægi og vöruhús í Ríó voru byggð á þessum tíma og stígar og stræti náðu til Pedra da Prainha sem seinna nefndist Pedra do Sal og þar var stór þrælamarkaður. Svæðið varð síðar meir menningarmiðstöð fyrir þeldökka íbúa. == Ciata frænka == Einn þekktasti og áhrifamesti íbúi svæðisins var Hilária Batista de Almeida sem var kölluð Ciata frænka. Hún fæddist árið 1854. Hún bjó til sælgæti og seldi það á götunni Rua da Carioca. Hún átti 15 börn. Hún var upphafsmaður carioca hefðar í Bahia sem nefnt er quituteiras og hafði mikil áhrif á skipulag götuskemmtana á svæðinu, skemmtana sem voru undanfari karnivalsins. Haldnar eru reglulega samba da roda skemmtanir í Pedra do Sal. [[Flokkur:Rio de Janeiro]] a6tafcbxfcin9mwxs90tl9ctw7zouo4 0 119304 1978427 1519744 2026-09-11T14:14:54Z Berserkur 10188 1978427 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Prunus avium fruit.jpg | image_caption = Lauf og ávöxtur fuglakirsuberjatrés | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Rosids]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[Rosaceae]] | genus = ''[[Prunus]]'' | subgenus = ''[[cherry|Cerasus]]'' | species = '''''P. avium''''' | binomial = ''Prunus avium'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|(L.) L.]] 1755 }} '''Fuglakirsuber''' ([[fræðiheiti]] ''Prunus avium'') er [[kirsuber]]jatré sem upprunnið er í [[Evrópa|Evrópu]], vesturhluta [[Tyrkland]]s, Norðvestur-[[Afríka|Afríku]], vesturhluta [[Asía|Asíu]], frá [[Stóra Bretland|Bretlandseyjum]] suður til [[Marokkó]] og [[Túnis]], norður til [[Þrændalög|Þrændalaga]] í [[Noregur|Noregi]] og austur til [[Kákasus]] og Norður-[[Írak]]s og það vex einnig í vestari hluta [[Himalajafjöll|Himalajafjalla]]. [[Mynd:Kirschblueten-2011-ffm-075.jpg|thumb|Blóm fuglakirsuberjatrés]] Fuglakirsuberjatré verður 15-32 m hátt og ummáls stofns verður allt að 1,5 m. Ung tré eru beinvaxin en vöxturin verður óreglulegur á eldri trjám. Aldin fuglakirsuberjatrjáa er fæða bæði dýra og manna. [[Mynd:Cherry Stella444.jpg|thumb|tveir ávextir á sama stöngli]] Um 800 [[fyrir Krist]] voru kirsuber ræktuð í Asíu og síðar í [[Grikkland]]i. Meirihlutinn af heimsframleiðslu kirsuberja kemur frá tveimur tegundum. Annars vegar eru sæt kirsuber en það eru tegundir ættaðar frá fuglakirsuberjatrjám og hins vegar eru [[súr kirsuber]] (prunus cerasus) sem eru aðallega notuð í matreiðslu. Fuglakirsuber hafa sums staðar breiðst út frá ræktun og vaxa nú villt í suðurhluta [[Kanada]], [[Japan]], [[Nýja-Sjáland]]i og í norðaustur- og norðvesturhluta [[Bandaríki Norður-Ameríku|Bandaríkjanna]]. Fuglakirsuber er oft ræktað sem skrauttré í borgum og þá einkum í almenningsgörðum því það er of hávaxið sem garðtré. Þá er oft ræktað afbrigðið Plena sem blómgast meira en venjulegt fuglakirsuber. Viður fuglakirsubers er verðmætur harðviður. [[Flokkur:Rósaætt]] [[Flokkur:Lauftré]] 4aapij6gywqlz1f2iw6oq2hzkdhk9x0 0 124020 1978478 1953619 2026-09-11T17:30:53Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978478 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Ísafjörður 12.JPG|Turnhúsið í Neðstakaupstað|thumbnail]] [[Mynd:Folk Dancers, Isafjordur (4899625494).jpg|thumbnail|Þjóðdansasýning í Neðstakaupstað]] '''Neðstikaupstaður''' er minjasvæði á [[Ísafjörður|Ísafirði]] og fyrrum verslunarsvæði þar sem standa verslunarhús frá tímum [[Einokunarverslunin|Einokunarverslunarinnar]]. Elsta húsin er Krambúðin sem byggð var 1757. Í fyrstu höfðu kaupmenn ekki vetursetu í kaupstaðnum en árið 1764 tók [[Almenna verslunarfélagið]] við [[Íslandsverslunin|Íslandsversluninni]] og hafði þá vetursetumenn á öllum Vestfjarðahöfnum og kenndi saltfiskverslun en [[saltfiskur]] var eftirsótt söluvara í Evrópu og veðurlag og aðgangur að fengsælum fiskimiðum gerði Vestfirði heppilega fyrir slíka vinnslu. Árið 1765 var byggt heilsárs íbúðarhús fyrir verslunarstjóra (faktor) og er það Faktorshúsið. Um aldamótin 1900 mun á annan tug húsa hafa staðið í Neðstakaupstað. Núna standa eftir fjögur hús en þau eru Krambúðin og Faktorshúsið og tvo pakkhús (vöruskemmur) sem eru Tjöruhúsið, byggt 1781, og Turnhúsið, byggt 1784. Hinn 18. ágúst 1786 kunngerði Danakonungur að einokun yrði afnumin á Íslandi frá og með 1. janúar 1788. Tilskipun um sama efni var gefin út 13. júní 1787 og voru þá sett lög um verslun á Íslandi er gilda skyldu frá 1. janúar 1788. Stofnaðir voru sex kaupstaðir og var Ísafjörður einn þeirra. Hinn 24. apríl 1787 mældi Jón Arnórsson sýslumaður út lóð hins nýja kaupstaðar á Skutulsfjarðareyri. Náði hún yfir alla eyrina frá Suðurtanga að Prestabugt en takmarkaðist að ofan við línu er hugsaðist dregin 96 álnum fyrir neðan neðsta fjárhús Eyrarklerks. Haustið 1816 fékk Grundarfjörður kaupstaðarréttindi í Vesturamti í stað Ísafjarðar og var Ísafjörður úthöfn frá Grundarfirði til ársins 1836 en fékk þá löggildingu sem verslunarstaður. Eftir verslunareinokunina rak félag danskra kaupmanna frá Altona verslunina frá 1787-1793. Þá tóku við kaupmennsku Jens Lassen Busch og Henrik Christian Paus og var verslun þeirra rekin til 1824. Matthías Wilhelm Sass keypti þá verslunina og rak hann og afkomendur hans verslun í Neðstakaupstað til ársins 1883. Á vegum verslunar Sass var fyrsta hafskipabryggja byggð á Íslandi árið 1868. Árið 1883 var verslun Sass seld Ásgeiri G. Ásgeirssyni og varð Neðstikaupstaður miðstöð [[Ásgeirsverslun]]arinnar sem þá hafði mikið umleikis. Ásgeirsverslun var rekin til ársins 1918 en þá tóku við Hinar sameinuðu íslensku verslanir tóku við verslunarrekstri. Árið 1926 urðu Hinar sameinuðu íslensku verslanir gjaldþrota og lauk þar með verslun í Neðstakaupstað. == Heimildir == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3315976 Gísli Sigurðsson, Húsin í Neðstakaupstað, Lesbók Morgunblaðsins, 28. október 2000, Blaðsíða 10] * [https://www.nedsti.is/nedstikaupstadur/ Byggðasafn Vestfjarða, Neðstikaupstaður] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260312070927/https://www.nedsti.is/nedstikaupstadur/ |date=2026-03-12 }} * [http://skutull.is/frettir/Norraeni_skjaladagurinn_a_laugardag_Syning_um_upphaf_skipulags_a_Isafirdi Sýning um upphaf skipulags á Ísafirði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{stubbur|saga|Ísland}} [[Flokkur:Hús á Ísafirði]] [[Flokkur:Söfn á Íslandi]] 4mar0pddly0zlc26mpq2b4yrnx083wt 0 125978 1978526 1907558 2026-09-11T21:30:51Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978526 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Johanna_sigurdardottir_vef.jpg|thumb|right|upright|Jóhanna Sigurðardóttir]] '''Ráðuneyti Jóhönnu Sigurðardóttur''' (einnig þekkt sem '''Velferðarstjórnin''' og/eða '''Vinstri stjórnin''') voru stjórnarsamband [[Samfylkingin|Samfylkingarinnar]] og [[Vinstrihreyfingin - grænt framboð|Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs]] sem myndaðist í kjölfar [[Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011|efnahagskreppunnar á Íslandi haustið 2008]] og hætti störfum eftir [[Alþingiskosningar 2013]]. Eftir að [[Geir Haarde]] baðst lausnar fyrir sig og ráðuneyti sitt [[26. janúar]] [[2009]] mynduðu flokkarnir minnihlutastjórn sem tók við völdum sex dögum síðar þann [[1. febrúar]] og varði [[Framsóknarflokkurinn]] hana vantrausti. Í kjölfar [[Alþingiskosningarnar 2009|þingkosninganna 25. apríl 2009]] fengu flokkarnir meirihluta og mynduðu nýja ríkisstjórn sem tók við völdum [[10. maí]] [[2009]]. Ríkisstjórnirnar voru þær fyrstu til að hafa jafnt kynjahlutfall og var Jóhanna Sigurðardóttir fyrsti opinberlega samkynhneigði forsætisráðherra heims. Kjörtímabilið einkenndist af hörðum deilumálum og upplausnarástandi í samfélaginu. Ríkisstjórnarinnar biðu mörg brýn verkefni eftir efnahagshrun [[Íslands]] og hefur sá tími sem hún sat verið kenndur við [[Endurreisn Íslands|endurreisn]]. Verkefni ríkisstjórnarinnar einkenndust af viðreisn íslensks efnahagslífs og rannsókn á aðdraganda hrunsins, enda var gengi gjaldmiðilsins veikt, verðbólga og atvinnuleysi hátt og mikill samdráttur á fyrstu árunum eftir hrun. Í tíð hennar var sótt um aðild að [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]], rammaáætlun gerð um virkjanakosti og ráðuneyti voru sameinuð. Eitt af meginmarkmiðum nýrrar ríkisstjórnar var að endurskoða stjórnarskrána í því skyni að koma í veg fyrir endurtekið hrun. Einnig að finna leið til þess að takast á við lagaleg, félagsleg og fjárhagsleg vandamál sem fjölskyldur og fyrirtæki glímdu við eftir efnahagshrunið. Mjög misjafnar skoðanir voru á því, bæði af hálfu almennings og þingmanna, hvort þeim hefði tekist vel til að leysa úr vandamálum í kjölfar efnahagshrunsins.<ref>E. Paul Durrenberger og Gísli Pálssson. [https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/9044/9781607323358.pdf?sequence=1 Gambling debt]</ref> Almenningur þótti taka langan tíma að koma málum á réttan veg og láta stjórnmálamennina, útrásarvíkingana og bankamennina axla ábyrgð. Það var hugsað mikið til þarfa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, banka og fyrirtækja á meðan skuldir almennings hækkuðu. <ref>Durrenberger, E. P., & Gísli Pálsson. (2015).</ref> == Stjórnarmyndun == Þann 26. janúar 2009 tilkynntu Geir Haarde, forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, utanríkisráðherra og formaður Samfylkingarinnar, að stjórnarsamstarfi flokkanna væri lokið. Viðræður höfðu þá staðið yfir um nokkurt skeið milli flokkanna um mögulegt framhald ríkisstjórnarinnar sem strandaði á kröfu Samfylkingarinnar um að Jóhanna Sigurðardóttir myndi veita nýrri ríkisstjórn forsæti. Í kjölfar stjórnarslita baðst Geir Haarde lausnar fyrir ríkisstjórn sína. Hinn sama dag hófust viðræður á milli Samfylkingarinnar og Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs um minnihlutastjórn milli þeirra sem varin yrði vantrausti af Framsóknarflokknum. == Ráðherraskipan == Taflan fyrir neðan sýnir þá málaflokka sem ráðherrar í ríkisstjórninni fóru með. Frá og með [[1. október]] [[2009]] var nafni á Menntamálaráðuneytinu breytt í [[Mennta- og menningar­mála­ráðuneyti Íslands|Mennta- og menningarmálaráðuneytið]], einnig var [[Efnahagsráðuneyti Íslands|Efnahagsráðuneytinu]] breytt í [[Efnahags- og viðskipta­ráðuneyti Íslands|Efnahags- og viðskiptaráðuneytið]], [[Dóms- og kirkjumálaráðuneyti Íslands|Dóms- og kirkjumálaráðuneytinu]] breytt í [[Dóms­mála- og mannréttindaráðuneyti Íslands]] og [[Samgönguráðuneyti Íslands|Samgönguráðuneytinu]] breytt í [[Samgöngu- og sveitar­stjórnar­ráðuneyti Íslands|Samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið]]. Þann [[1. september]] [[2012]] var [[Fjármálaráðuneyti Íslands|Fjármálaráðuneytinu]] breytt í [[Fjármála- og efnahagsráðuneyti Íslands|Fjármála- og efnhagsráðuneytið]] og [[Umhverfisráðuneyti Íslands|Umhverfisráðuneytinu]] breytt í [[Umhverfis- og auðlindaráðuneyti Íslands|Umhverfis- og auðlindaráðuneytið]]. Á kjörtímabilinu var farið í miklar sameiningar ráðuneyta og heyrðu sjávarútvegs-, landbúnaðar-, iðnaðar- og viðskiptaráðuneytin undir [[Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti Íslands|Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið]] frá og með [[1. október]] [[2012]]. Þann [[1. janúar]] [[2011]] voru dómsmála- og mannréttindaráðuneytið og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið sameinuð sem [[Innanríkisráðuneyti Íslands|Innanríkisráðuneytið]]. Þann sama dag voru félags- og tryggingamálaráðuneytið og heilbrigðisráðuneytið sameinuð sem [[Velferðarráðuneyti Íslands|Velferðarráðuneytið]]. {{Dökkt þema ferill}} {| class="t-ferill" border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 style=" border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 70%;" |- || || [[Forsætisráðuneyti Íslands|Forsætis]] || [[Utanríkisráðuneyti Íslands|Utanríkis]] || [[Iðnaðarráðuneyti Íslands|Iðnaðar]] || [[Viðskiptaráðuneyti Íslands|Viðskipta]]|| [[Efnahagsráðuneyti Íslands|Efnahags]] || [[Fjármálaráðuneyti Íslands|Fjármála]] || [[Sjávarútvegsráðuneyti Íslands|Sjávarútvegs]] || [[Landbúnaðarráðuneyti Íslands|Landbúnaðar]]|| [[Menntamálaráðuneyti Íslands|Mennta]] || [[Samgönguráðuneyti Íslands|Samgöngu]] || [[Dóms- og kirkjumálaráðuneyti Íslands|Dómsmála]] || [[Félags- og tryggingamálaráðuneyti Íslands|Félags]] || [[Heilbrigðisráðuneyti Íslands|Heilbrigðis]] || [[Umhverfisráðuneyti Íslands|Umhverfis]] |- || [[1. febrúar]] [[2009]] | rowspan="7"| [[Jóhanna Sigurðardóttir]] | colspan="2" rowspan="1"| [[Össur Skarphéðinsson]] | colspan="2" rowspan="3"| [[Gylfi Magnússon]] | colspan="3" rowspan="1"| [[Steingrímur J. Sigfússon]] | rowspan="7"| [[Katrín Jakobsdóttir]] | rowspan="3"| [[Kristján L. Möller]] | rowspan="3"| [[Ragna Árnadóttir]] | rowspan="1"| [[Ásta R. Jóhannesdóttir]] | rowspan="2"| [[Ögmundur Jónasson]] | rowspan="1"| [[Kolbrún Halldórsdóttir]] |- || [[10. maí]] [[2009]] | rowspan="6"| [[Össur Skarphéðinsson]] | rowspan="4"| [[Katrín Júlíusdóttir]] | rowspan="3"| [[Steingrímur J. Sigfússon]] | colspan="2" rowspan="3"| [[Jón Bjarnason]] | rowspan="2"| [[Árni Páll Árnason]] | rowspan="6"| [[Svandís Svavarsdóttir]] |- || [[1. október]] [[2009]] | rowspan="1"| [[Álfheiður Ingadóttir]] |- || [[2. september]] [[2010]] | colspan="2" rowspan="1"| [[Árni Páll Árnason]] | colspan="2" rowspan="4"| [[Ögmundur Jónasson]] | colspan="2" rowspan="4"| [[Guðbjartur Hannesson]] |- || [[31. desember]] [[2011]] | colspan="2" rowspan="1"| [[Steingrímur J. Sigfússon]] | rowspan="1"| [[Oddný G. Harðardóttir]] | colspan="2" rowspan="3"| [[Steingrímur J. Sigfússon]] |- || [[1. september]] [[2012]] | rowspan="1"| [[Steingrímur J. Sigfússon]] | colspan="3" rowspan="1"| [[Oddný G. Harðardóttir]] |- || [[1. október]] [[2012]] | colspan="2" rowspan="1"| [[Steingrímur J. Sigfússon]] | colspan="2" rowspan="1"| [[Katrín Júlíusdóttir]] |}<ref>{{Cite web |url=http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/323 |title=Ríkisstjórnartal Stjórnarráðsins |access-date=2014-12-05 |archive-date=2015-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150413003812/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/323 |url-status=dead }}</ref> == Háleit markmið == Ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstrihreyfingarinnar græns framboðs setti sér mjög háleit markmið. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar var ekki aðeins lögð áhersla á endurreisn efnahagslífsins, heldur var markið sett á að byggja upp „nýtt Ísland“. Með þessu var ríkisstjórnin að einhverju leyti að bregðast við kröfum mótmælenda þá um veturinn. Í stefnuyfirlýsingu stjórnarinnar var talað um að auka lýðræði, jöfnuð og gegnsæi. Unnið var eftir nýjum siðareglum í stjórnarráðinu og einnig vildu þeir setja velferðarvakt sem kannaði hvaða leiðir væri hægt að notast við til þess að fylgjast með félagslegum afleiðingum bankahrunsins og hvað væri hægt að gera til þess að mæta þeim vanda. Stjórnarsáttmálinn kvað á um endurskoðun stjórnarskrár lýðveldisins. Kveðið yrði á um: # Að auðlindir væru í þjóðareign. # Sett yrði ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur. # Aðferð við breytingar á stjórnarskrá með sérstakri þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá var talað um að lög yrðu sett um skipan og verkefni stjórnlagaþings. Aðrar stórar breytingar sem rætt var um í stjórnarsáttmálanum var ákvæði um endurskipulagning fjármálastofnana og endurreisn fjármálakerfisins og breytingar á stöðu íslands á alþjóðavettvangi. Auk markmiða um endurskipulagningu stjórnsýslu og breytingar á íslensku samfélagi var endurreisn efnahagslífsins með aðgerðum í þágu heimila og atvinnulífsins fyrirferðarmikil í stefnuyfirlýsingu stjórnarinnar. Skoða átti alþjóðasamninga og hugsanlegt Evrópusamstarf. Stjórnin skilgreindi sig sem íhaldssama, með ábyrgri stefnu í efnahags- og ríkisfjármálum sem horfir einnig á félagsleg gildi, jöfnuð, kvenfrelsi og réttlæti.<ref>[http://www.stjornarrad.is/Stefnuyfirlysing/nr/303 Verkefnaskrá ríkisstjórnar 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419064344/http://stjornarrad.is/Stefnuyfirlysing/nr/303 |date=2016-04-19 }}. Forsætisráðuneytið.</ref> == Heimildir == <references /> {{Ráðuneyti Íslands}} {{Íslensk stjórnmál}} {{sa|2009|2013}} [[Flokkur:Íslensk ráðuneyti (Stjórnarráð Íslands)]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] agcvlzxcvckvxblbosphbnf7ojxzhht 0 129435 1978468 1973529 2026-09-11T15:45:33Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 22 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978468 wikitext text/x-wiki '''Mennta- og barnamálaráðherra Íslands''' er æðsti yfirmaður [[Mennta- og menningar­mála­ráðuneyti Íslands|mennta- og barnamálaráðuneyti Íslands]]. Ráðuneytið í núverandi mynd var stofnað árið [[2022]] en menntamálaráðuneyti hefur verið starfandi á [[Ísland]]i síðan [[1947]]. Árið 2021 var gerð sú breyting að ráðuneyti menntamála var sett í nýtt ráðuneyti mennta- og barnamála, en menningarmál flutt í ferðamála-, viðskipta- og menningarmálaráðuneyti<ref>{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/rikisstjorn/sogulegt-efni/um-rikisstjorn/2021/11/28/Annad-raduneyti-Katrinar-Jakobsdottir/|title=Um ríkisstjórn|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2023-12-08}}</ref>. Ráðherra fer með yfirstjórn ráðuneytisins og ber ábyrgð á stjórnarframkvæmdum þess. [[Inga Sæland]] er sitjandi mennta- og barnamálaráðherra<ref>{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/raduneyti/mennta-og-barnamalaraduneytid/mennta-og-barnamalaradherra/|title=Mennta- og barnamálaráðherra|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2023-12-08}}</ref>. == Ráðherrar == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! colspan=3 |Ráðherra !frá !til !flokkur !ráðuneyti !annað |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[Mynd:EinarArnorsson.jpg|50px]] |[[Einar Arnórsson]] |[[1942]] |[[1944]] |[[Sjálfstæðisflokkur]] |[[Ráðuneyti Björns Þórðarsonar]]<ref>[https://www.stjornarradid.is/rikisstjorn/sogulegt-efni/um-rikisstjorn/1942/12/16/Raduneyti-Bjorns-Thordarsonar/ Ráðuneyti Björns Þórðarsonar]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Skoðað 12. desember 2017.</ref> |Einnig [[Dómsmálaráðherra Íslands|dómsmálaráðherra]], utan þings |- | style="background-color:{{Flokkslitur|}}"| | |[[Björn Þórðarson]] |[[1944]] |[[1944]] | Óflokksbundinn |[[Ráðuneyti Björns Þórðarsonar]]<ref>[https://www.stjornarradid.is/rikisstjorn/sogulegt-efni/um-rikisstjorn/1942/12/16/Raduneyti-Bjorns-Thordarsonar/ Ráðuneyti Björns Þórðarsonar]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Skoðað 12. desember 2017.</ref> |Einnig [[Forsætisráðherra Íslands|forsætisráðherra]], [[Dómsmálaráðherra Íslands|dómsmálaráðherra]], [[Heilbrigðisráðherra Íslands|heilbrigðisráðherra]] og [[Kirkjumálaráðherra Íslands|kirkjumálaráðherra]] |- | style="background-color:#A80000"| | |[[Brynjólfur Bjarnason]] |[[1944]] |[[1947]] |[[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sósíalistaflokkurinn]] |[[Annað ráðuneyti Ólafs Thors]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/4 Annað ráðuneyti Ólafs Thors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170613045100/http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/4 |date=2017-06-13 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- |style="background-color:{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}"| |[[File:Eysteinnjonsson.JPG|50px]] |[[Eysteinn Jónsson]] |[[1947]] |[[1949]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Stefáns Jóhanns Stefánssonar]]<ref>[http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/5 Ráðuneyti Stefáns Jóh. Stefánssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924110912/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/5 |date=2015-09-24 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[File:Bjarni-Benediktsson-public-radio-announcement-1949.jpg|50px]] |[[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] |[[1949]] |[[1950]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Þriðja ráðuneyti Ólafs Thors]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[File:Bjornolafsson.JPG|50px]] |[[Björn Ólafsson]] |[[1950]] |[[1953]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Steingríms Steinþórssonar]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[File:Bjarni-Benediktsson-public-radio-announcement-1949.jpg|50px]] |[[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] |[[1953]] |[[1956]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Fjórða ráðuneyti Ólafs Thors]] | |- | style="background-color:#F00000"| |[[File:Gylfi Gíslason 1958.jpg|50px]] |[[Gylfi Þ. Gíslason]] |[[1956]] |[[1971]] |[[Alþýðuflokkurinn]] |[[Þriðja ráðuneyti Hermanns Jónassonar]]<br /> [[Ráðuneyti Emils Jónssonar]]<br /> [[Fimmta ráðuneyti Ólafs Thors]]<br /> [[Ráðuneyti Bjarna Benediktssonar]]<br /> [[Ráðuneyti Jóhanns Hafstein]] | |- | style="background-color:#F00000"| | |[[Magnús Torfi Ólafsson]] |[[1971]] |[[1974]] |[[Samtök frjálslyndra og vinstrimanna]] |[[Ráðuneyti Ólafs Jóhannessonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/15 Fyrsta ráðuneyti Ólafs Jóhannessonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170601222014/http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/15 |date=2017-06-01 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}"| | |[[Vilhjálmur Hjálmarsson]] |[[1974]] |[[1978]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Geirs Hallgrímssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/17 Ráðuneyti Geirs Hallgrímssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170602001643/http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/17 |date=2017-06-02 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:#C00000"| | |[[Ragnar Arnalds]] |[[1978]] |[[1979]] |[[Alþýðubandalagið]] |[[Annað ráðuneyti Ólafs Jóhannessonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/18 Annað ráðuneyti Ólafs Jóhannessonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411035049/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/18 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:#F00000"| | |[[Vilmundur Gylfason]] |[[1979]] |[[1980]] |[[Alþýðuflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Benedikts Gröndals]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/19 Ráðuneyti Benedikts Gröndal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411054316/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/19 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}"| | |[[Ingvar Gíslason]] |[[1980]] |[[1983]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Gunnars Thoroddsen]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/20 Ráðuneyti Gunnars Thoroddsen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411091244/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/20 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| | |[[Ragnhildur Helgadóttir]] |[[1983]] |[[1985]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Fyrsta ráðuneyti Steingríms Hermannssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/21 Fyrsta ráðuneyti Steingríms Hermannssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170410232654/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/21 |date=2017-04-10 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[File:Sverrirhermannsson.JPG|50px]] |[[Sverrir Hermannsson]] |[[1985]] |[[1987]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Fyrsta ráðuneyti Steingríms Hermannssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/21 Fyrsta ráðuneyti Steingríms Hermannssonar]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| | |[[Birgir Ísleifur Gunnarsson (seðlabankastjóri)|Birgir Ísleifur Gunnarsson]] |[[1987]] |[[1988]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Þorsteins Pálssonar]]<ref>[http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/23 Ráðuneyti Þorsteins Pálssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150413010206/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/23 |date=2015-04-13 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:#C00000"| |[[File:Svavargestsson.JPG|50px]] |[[Svavar Gestsson]] |[[1988]] |[[1991]] |[[Alþýðubandalagið]] |[[Annað ráðuneyti Steingríms Hermannssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/24 Annað ráðuneyti Steingríms Hermannssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053425/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/24 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref><br /> [[Þriðja ráðuneyti Steingríms Hermannssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/25 Þriðja ráðuneyti Steingríms Hermanssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411080420/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/25 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| | |[[Ólafur G. Einarsson]] |[[1991]] |[[1995]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Fyrsta ráðuneyti Davíðs Oddssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/26 Fyrsta ráðuneyti Davíðs Oddssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053430/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/26 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[File:Björn Bjarnason (2007).jpg|50px]] |[[Björn Bjarnason (f. 1944)|Björn Bjarnason]] |[[1995]] |[[2002]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Annað ráðuneyti Davíðs Oddssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/28 Annað ráðuneyti Davíðs Oddssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411054305/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/28 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref><br /> [[Þriðja ráðuneyti Davíðs Oddssonar]]<ref>[http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/30 Þriðja ráðuneyti Davíðs Oddssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924110826/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/30 |date=2015-09-24 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| | |[[Tómas Ingi Olrich]] |[[2002]] |[[2003]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Þriðja ráðuneyti Davíðs Oddssonar]]<ref>[http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/30 Þriðja ráðuneyti Davíðs Oddssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924110826/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/30 |date=2015-09-24 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[File:Thorgerdur K. Gunnarsdottir, Islands kulturminister.jpg|50px]] |[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] |[[2003]] |[[2009]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Fjórða ráðuneyti Davíðs Oddssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/34 Fjórða ráðuneyti Davíðs Oddssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053455/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/34 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref><br /> [[Ráðuneyti Halldórs Ásgrímssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/133 Ráðuneyti Halldórs Ásgrímssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411071644/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/133 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref><br /> [[Fyrsta ráðuneyti Geirs Haarde]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/237 Fyrsta ráðuneyti Geirs Haarde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411071713/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/237 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref><br /> [[Annað ráðuneyti Geirs Haarde]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/276 Annað ráðuneyti Geirs Haarde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053435/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/276 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|VG}}"| | [[Mynd:Katrín Jakobsdóttir at Göteborg Book Fair 2012 03.jpg|50px]] |[[Katrín Jakobsdóttir]] |[[2009]] |[[2013]] |[[Vinstrihreyfingin - grænt framboð]] |[[Fyrsta ráðuneyti Jóhönnu Sigurðardóttur]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/305 Fyrsta ráðuneyti Jóhanna Sigurðardóttir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053450/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/305 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref><br /> [[Annað ráðuneyti Jóhönnu Sigurðardóttur]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/323 Annað ráðuneyti Jóhanna Sigurðardóttur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170402023840/http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/323 |date=2017-04-02 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[File:Nordiska radets nyvalda vice president Illugi Gunnarsson.jpg|50px]] |[[Illugi Gunnarsson]] |[[2013]] |[[2017]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/551 Ráðuneyti Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053511/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/551 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref><br>[[Ráðuneyti Sigurðar Inga Jóhannssonar]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[Mynd:Kristjan thor Juliusson (Sj.) Island.jpg|50px]] |[[Kristján Þór Júlíusson]] |[[2017]] |[[2017]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Bjarna Benediktssonar]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}"| |[[Mynd:Lilja Dögg Alfreðsdóttir.jpg|50px]] |[[Lilja Alfreðsdóttir]] |[[2017]] |[[2021]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Katrínar Jakobsdóttur]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}"| |[[Mynd:Ásmundur Einar Daðason 2021.jpg |50px]] |[[Ásmundur Einar Daðason]] |[[2021]] |[[2024]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Annað ráðuneyti Katrínar Jakobsdóttur]]<br>[[Annað ráðuneyti Bjarna Benediktssonar]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}}"| |[[Mynd:Ásthildur Lóa Þórsdóttir 2021.jpg |50px]] |[[Ásthildur Lóa Þórsdóttir]] |[[2024]] |[[2025]] |[[Flokkur fólksins]] |[[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}}"| |[[Mynd:Guðmundur Ingi Kristinsson 2025.jpg |50px]] |[[Guðmundur Ingi Kristinsson]] |[[2025]] |2026 |[[Flokkur fólksins]] |[[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}}" | | |[[Inga Sæland]] |[[2026]] | |[[Flokkur fólksins]] |[[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur]] | | |}<ref>[https://www.menntamalaraduneyti.is/radherra/fyrri-radherrar/ Fyrrir menntamálaráðherrar], Skoðað 14. apríl 2015.</ref> == Heimildir == <references /> {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:Ráðherraembætti Íslands]] [[Flokkur:Íslensk stjórnmál]] [[Flokkur:Listar tengdir íslenskum stjórnmálum]] jgfts3s7obdbn7gme90qj2hdjry92xg 0 130507 1978496 1956923 2026-09-11T18:46:45Z Wobs100 120479 /* Myndir */ 1978496 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = LC | status_ref = <ref name=iucn>[http://www.iucnredlist.org/details/194521/0 Betula pubescens] The IUCN Red List of Threatened Species. IUCN. 2014: e.T194521A116337224. </ref> | image = Brzoza omszona Betula pubescens.jpg | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Beykibálkur]] (''Fagales'') | familia = [[Birkiætt]] (''Betulaceae'') | genus = [[Birki]] (''Betula'') | subgenus = ''Betula'' | species = '''''B. pubescens''''' | binomial = ''Betula pubescens'' | binomial_authority = [[Jakob Friedrich Ehrhart|Ehrh.]] | range_map = Betula pubescens range.svg | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |*''Betula alba'' L. |*''Betula alba var. friesii'' <small>Regel</small> |* ''Betula alba var. hornemannii'' <small>Regel</small> |* ''Betula alba f. hornemannii'' <small>(Regel) Regel</small> |* ''Betula alba var. lupulina'' <small>Wallr.</small> |* ''Betula alba var. ovata'' <small>Neilr.</small> |* ''Betula alba var. pubescens'' <small>(Ehrh.) Spach</small> |* ''Betula alba subsp. pubescens'' <small>(Ehrh.) Regel</small> |* ''Betula alba var. vulgaris'' <small>Aiton</small> |* ''Betula ambigua'' <small>Hampe ex Rchb.</small> |* ''Betula andreji'' <small>V.N.Vassil.</small> |* ''Betula asplenifolia'' <small>Regel</small> |* ''Betula aurea'' <small>Steud.</small> |* ''Betula baicalia'' <small>V.N.Vassil.</small> |* ''Betula broccembergensis'' <small>Bechst.</small> |* ''Betula callosa'' <small>Notø</small> |* ''Betula canadensis'' <small>K.Koch</small> |* ''Betula celtiberica'' <small>Rothm. & Vasc.</small> |* ''Betula concinna'' <small>Gunnarsson</small> |* ''Betula coriifolia'' <small>Tausch ex Regel</small> |* ''Betula dalecarlica'' <small>L.f.</small> |* ''Betula friesii'' <small>Larss. ex Hartm.</small> |* ''Betula friesii var. oxyodontia'' <small>Kindb.</small> |* ''Betula friesii var. subalpina'' <small>Larss. ex Kindb.</small> |* ''Betula glabra'' <small>Dumort.</small> |* ''Betula glauca'' <small>Wender.</small> |* ''Betula hackelii'' <small>Opiz ex Steud.</small> |* ''Betula jacutica'' <small>V.N.Vassil.</small> |* ''Betula krylovii'' <small>G.V.Krylov</small> |* ''Betula laciniata'' <small>Thunb.</small> |* ''Betula laciniata'' <small>Blom</small> |* ''Betula lenta'' <small>Du Roi</small> |* ''Betula lucida'' <small>Courtois</small> |* ''Betula macrostachya'' <small>Schrad. ex Regel</small> |* ''Betula major'' <small>Gilib.</small> |* ''Betula nigricans'' <small>Wender.</small> |* ''Betula odorata var. alpigena'' <small>Blytt</small> |* ''Betula ovata'' <small>K.Koch</small> |* ''Betula pontica'' <small>Loudon</small> |* ''Betula populifolia'' <small>Aiton</small> |* ''Betula pubescens var. appressa'' <small>Kallio & Y.Mäkinen</small> |* ''Betula pubescens subsp. callosa'' <small>(Notø) Á.Löve & D.Löve</small> |* ''Betula pubescens subsp. celtiberica'' <small>(Rothm. & Vasc.) Rivas Mart.</small> |* ''Betula pubescens f. columnaris'' <small>T.Ulvinen</small> |* ''Betula pubescens subsp. concinna'' <small>(Gunnarsson) Á.Löve & D.Löve</small> |* ''Betula pubescens var. cryptocarpa'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens var. friesii'' <small>(Larss. ex Hartm.) Nyman</small> |* ''Betula pubescens var. glabra'' <small>Fiek ex C.K.Schneid.</small> |* ''Betula pubescens f. hibernifolia'' <small>T.Ulvinen</small> |* ''Betula pubescens var. lucida'' <small>(Courtois) Wesm.</small> |* ''Betula pubescens var. media'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens var. megalocarpa'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens subsp. nigricans'' <small>Maire ex Just</small> |* ''Betula pubescens var. nigricans'' <small>(Wender.) Nyman</small> |* ''Betula pubescens var. oblongifolia'' <small>Wimm.</small> |* ''Betula pubescens var. ovalifolia'' <small>Sukaczev</small> |* ''Betula pubescens subsp. ovalifolia'' <small>(Sukaczev) Printz</small> |* ''Betula pubescens var. palmiformis'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens f. pendula'' <small>Schelle</small> |* ''Betula pubescens var. pubescens'' |* ''Betula pubescens f. rubra'' <small>T.Ulvinen</small> |* ''Betula pubescens var. rustica'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens var. sibakademica'' <small>Baran.</small> |* ''Betula pubescens var. silvatica'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens var. silvestris'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens var. subaequalis'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens var. subalpina'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens subsp. subarctica'' <small>(Orlova) Á.Löve & D.Löve</small> |* ''Betula pubescens subsp. suecica'' <small>Gunnarsson</small> |* ''Betula pubescens var. vestita'' <small>Gren. & Godr.</small> |* ''Betula rotundata'' <small>Beck</small> |* ''Betula sajanensis'' <small>V.N.Vassil.</small> |* ''Betula sokolowii'' <small>Regel</small> |* ''Betula subarctica'' <small>Orlova</small> |* ''Betula subarctica var. pojarkovae'' <small>Tzvelev</small> |* ''Betula tomentosa'' <small>Reitter & Abeleven</small> |* ''Betula torfacea'' <small>Schleich.</small> |* ''Betula virgata'' <small>Salisb.</small> }} <ref>{{Cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-21636 |title=The Plant List |access-date=2017-01-14 |archive-date=2021-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616101139/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-21636 |url-status=dead }}</ref> }} '''Ilmbjörk''' ([[fræðiheiti]]: ''Betula pubescens'') eða '''birki''' í daglegu tali er tré af [[birki]]ætt. Það er algengt í [[Norður-Evrópa|Norður-Evrópu]]. Tegundin er ljóselsk, hægvaxta, vind og frostþolin. Hún getur blandast við [[fjalldrapi|fjalldrapa]] og er þá afkvæmið runnkennt. == Á Íslandi == Ilmbjörkin er eina innlenda tré landsins sem myndar skóga. Við [[Landnám Íslands|landnám]] er talið að að fjórðungur Íslands hafi verið þakinn birkiskógi, jafnvel allt að 40% landsins.<ref>{{cite web |url=http://www.skogur.is/utgafa-og-fraedsla/trjategundir/lauftre/birkitegundir/ |title=Geymd eintak |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912135708/http://www.skogur.is/utgafa-og-fraedsla/trjategundir/lauftre/birkitegundir/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.skog.is/index.php?option=com_content&view=article&id=172%3Anatturuskogur-a-islandi&catid=24%3Averkefni</ref> Stórvöxnustu birkiskógar landsins eru allir á því austanverðu, þ.e. frá [[Fnjóskadalur|Fnjóskadal]] austur um og suður til Bæjarstaðar nálægt [[Skaftafell]]i. Vestlenska birkið er af einhverjum ástæðum kræklótt og fremur lágvaxið. Hæstu tré í birkiskógum Íslands ná sjaldnast meira en 12 m hæð. <ref>[http://www.vestskogar.is/ymis-frodleikur/ Ýmis fróðleikur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421121504/http://www.vestskogar.is/ymis-frodleikur/ |date=2016-04-21 }} Vesturlandskógar. Skoðað 27. maí, 2016.</ref> Hæsta þekkta birkið er á [[Akureyri]], tæpir 15 metrar.<ref>https://www.visitakureyri.is/static/files/vefmyndir/akureyri/pdf/Merk_tre.pdf</ref> Fundist hefur birki í allt að um 680 metra hæð hér á landi, við [[Útigönguhöfði|Útigönguhöfða]]. [[Kynbætur]] hafa verið gerðar á ilmbjörk til að rækta beinstofna tré. Árið 2015 fór fram kortlanging birkiskóga á landinu og niðurstöður voru þær að þá þakti birki 1,5% landsins, eða 1.506 ferkílómetra. Flatarmál þess jókst um tæp 10% frá árinu 1989, alls um 130 ferkílómetra.<ref>[http://www.skogur.is/um-skograekt-rikisins/frettir/nr/2411 Mögnuð stund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423193527/http://www.skogur.is/um-skograekt-rikisins/frettir/nr/2411 |date=2016-04-23 }} Skógrækt ríkisins. Skoðað 21. janúar 2016.</ref> Birki hefur verið valið [[tré ársins]] árin 1989, 1993 og 1998 af [[Skógræktarfélag Íslands|Skógræktarfélagi Íslands]]. == Samlífi == Ilmbjörk lifir í [[samlífi]] við fjölda annarra lífverutegunda. Vitað er um að minnsta kosti 94 mismunandi tegundir [[smásveppir|smásveppa]] sem lifa í samlífi við ilmbjörk á Íslandi, hvort sem það er [[samhjálp]] eða [[sníkjulífi]].<ref Name="HH&GGE2004">Helgi Hallgrímsson & Guðríður Gyða Eyjólfsdóttir (2004). [https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/4090/Fjolrit_45.pdf?sequence=1 ''Íslenskt sveppatal I - smásveppir.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201017171141/https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/4090/Fjolrit_45.pdf?sequence=1 |date=2020-10-17 }} Fjölrit Náttúrufræðistofnunar. Náttúrufræðistofnun Íslands. ISSN 1027-832X</ref> Meðal þessara tegunda eru [[birkiryðsveppur]] og [[bládoppa]].<ref Name="HH&GGE2004"/> Á berki ilmbjarkar finnst fjöldi fléttutegunda, meðal annars hin sjaldgæfa [[birkimerla]] sem finnst aðeins á örfáum stöðum á Íslandi.<ref>Hörður Kristinsson (2016). ''Íslenskar fléttur''. Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag. ISBN 978-9979-66-347-8</ref> ==Skaðvaldar== Fyrir utan birkiryðsvepp eru [[birkifeti]], [[birkikemba]], [[birkiþéla]] og [[birkivefari]] skaðvaldar á laufblöðum birkis. == Myndir == <gallery> Mynd:Betula pubescens Ljungdalen August 2011.jpg|Ilmbjörk í Svíþjóð Mynd:StammMoorbirke.jpg|Stofn og laufblað Mynd:Hallormsstaðarskógi.jpg|Birki í [[Hallormsstaðaskógur]]. </gallery> == Heimildir == {{reflist}} {{commonscat|Betula pubescens}} {{Wikilífverur|Betula pubescens}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Birkiætt]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] 5x8fkhemi5atl829resllec435zjar1 1978497 1978496 2026-09-11T18:47:08Z Wobs100 120479 /* Myndir */ 1978497 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = LC | status_ref = <ref name=iucn>[http://www.iucnredlist.org/details/194521/0 Betula pubescens] The IUCN Red List of Threatened Species. IUCN. 2014: e.T194521A116337224. </ref> | image = Brzoza omszona Betula pubescens.jpg | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Beykibálkur]] (''Fagales'') | familia = [[Birkiætt]] (''Betulaceae'') | genus = [[Birki]] (''Betula'') | subgenus = ''Betula'' | species = '''''B. pubescens''''' | binomial = ''Betula pubescens'' | binomial_authority = [[Jakob Friedrich Ehrhart|Ehrh.]] | range_map = Betula pubescens range.svg | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |*''Betula alba'' L. |*''Betula alba var. friesii'' <small>Regel</small> |* ''Betula alba var. hornemannii'' <small>Regel</small> |* ''Betula alba f. hornemannii'' <small>(Regel) Regel</small> |* ''Betula alba var. lupulina'' <small>Wallr.</small> |* ''Betula alba var. ovata'' <small>Neilr.</small> |* ''Betula alba var. pubescens'' <small>(Ehrh.) Spach</small> |* ''Betula alba subsp. pubescens'' <small>(Ehrh.) Regel</small> |* ''Betula alba var. vulgaris'' <small>Aiton</small> |* ''Betula ambigua'' <small>Hampe ex Rchb.</small> |* ''Betula andreji'' <small>V.N.Vassil.</small> |* ''Betula asplenifolia'' <small>Regel</small> |* ''Betula aurea'' <small>Steud.</small> |* ''Betula baicalia'' <small>V.N.Vassil.</small> |* ''Betula broccembergensis'' <small>Bechst.</small> |* ''Betula callosa'' <small>Notø</small> |* ''Betula canadensis'' <small>K.Koch</small> |* ''Betula celtiberica'' <small>Rothm. & Vasc.</small> |* ''Betula concinna'' <small>Gunnarsson</small> |* ''Betula coriifolia'' <small>Tausch ex Regel</small> |* ''Betula dalecarlica'' <small>L.f.</small> |* ''Betula friesii'' <small>Larss. ex Hartm.</small> |* ''Betula friesii var. oxyodontia'' <small>Kindb.</small> |* ''Betula friesii var. subalpina'' <small>Larss. ex Kindb.</small> |* ''Betula glabra'' <small>Dumort.</small> |* ''Betula glauca'' <small>Wender.</small> |* ''Betula hackelii'' <small>Opiz ex Steud.</small> |* ''Betula jacutica'' <small>V.N.Vassil.</small> |* ''Betula krylovii'' <small>G.V.Krylov</small> |* ''Betula laciniata'' <small>Thunb.</small> |* ''Betula laciniata'' <small>Blom</small> |* ''Betula lenta'' <small>Du Roi</small> |* ''Betula lucida'' <small>Courtois</small> |* ''Betula macrostachya'' <small>Schrad. ex Regel</small> |* ''Betula major'' <small>Gilib.</small> |* ''Betula nigricans'' <small>Wender.</small> |* ''Betula odorata var. alpigena'' <small>Blytt</small> |* ''Betula ovata'' <small>K.Koch</small> |* ''Betula pontica'' <small>Loudon</small> |* ''Betula populifolia'' <small>Aiton</small> |* ''Betula pubescens var. appressa'' <small>Kallio & Y.Mäkinen</small> |* ''Betula pubescens subsp. callosa'' <small>(Notø) Á.Löve & D.Löve</small> |* ''Betula pubescens subsp. celtiberica'' <small>(Rothm. & Vasc.) Rivas Mart.</small> |* ''Betula pubescens f. columnaris'' <small>T.Ulvinen</small> |* ''Betula pubescens subsp. concinna'' <small>(Gunnarsson) Á.Löve & D.Löve</small> |* ''Betula pubescens var. cryptocarpa'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens var. friesii'' <small>(Larss. ex Hartm.) Nyman</small> |* ''Betula pubescens var. glabra'' <small>Fiek ex C.K.Schneid.</small> |* ''Betula pubescens f. hibernifolia'' <small>T.Ulvinen</small> |* ''Betula pubescens var. lucida'' <small>(Courtois) Wesm.</small> |* ''Betula pubescens var. media'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens var. megalocarpa'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens subsp. nigricans'' <small>Maire ex Just</small> |* ''Betula pubescens var. nigricans'' <small>(Wender.) Nyman</small> |* ''Betula pubescens var. oblongifolia'' <small>Wimm.</small> |* ''Betula pubescens var. ovalifolia'' <small>Sukaczev</small> |* ''Betula pubescens subsp. ovalifolia'' <small>(Sukaczev) Printz</small> |* ''Betula pubescens var. palmiformis'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens f. pendula'' <small>Schelle</small> |* ''Betula pubescens var. pubescens'' |* ''Betula pubescens f. rubra'' <small>T.Ulvinen</small> |* ''Betula pubescens var. rustica'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens var. sibakademica'' <small>Baran.</small> |* ''Betula pubescens var. silvatica'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens var. silvestris'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens var. subaequalis'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens var. subalpina'' <small>Laest.</small> |* ''Betula pubescens subsp. subarctica'' <small>(Orlova) Á.Löve & D.Löve</small> |* ''Betula pubescens subsp. suecica'' <small>Gunnarsson</small> |* ''Betula pubescens var. vestita'' <small>Gren. & Godr.</small> |* ''Betula rotundata'' <small>Beck</small> |* ''Betula sajanensis'' <small>V.N.Vassil.</small> |* ''Betula sokolowii'' <small>Regel</small> |* ''Betula subarctica'' <small>Orlova</small> |* ''Betula subarctica var. pojarkovae'' <small>Tzvelev</small> |* ''Betula tomentosa'' <small>Reitter & Abeleven</small> |* ''Betula torfacea'' <small>Schleich.</small> |* ''Betula virgata'' <small>Salisb.</small> }} <ref>{{Cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-21636 |title=The Plant List |access-date=2017-01-14 |archive-date=2021-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616101139/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-21636 |url-status=dead }}</ref> }} '''Ilmbjörk''' ([[fræðiheiti]]: ''Betula pubescens'') eða '''birki''' í daglegu tali er tré af [[birki]]ætt. Það er algengt í [[Norður-Evrópa|Norður-Evrópu]]. Tegundin er ljóselsk, hægvaxta, vind og frostþolin. Hún getur blandast við [[fjalldrapi|fjalldrapa]] og er þá afkvæmið runnkennt. == Á Íslandi == Ilmbjörkin er eina innlenda tré landsins sem myndar skóga. Við [[Landnám Íslands|landnám]] er talið að að fjórðungur Íslands hafi verið þakinn birkiskógi, jafnvel allt að 40% landsins.<ref>{{cite web |url=http://www.skogur.is/utgafa-og-fraedsla/trjategundir/lauftre/birkitegundir/ |title=Geymd eintak |access-date=2015-08-20 |archive-date=2015-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912135708/http://www.skogur.is/utgafa-og-fraedsla/trjategundir/lauftre/birkitegundir/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.skog.is/index.php?option=com_content&view=article&id=172%3Anatturuskogur-a-islandi&catid=24%3Averkefni</ref> Stórvöxnustu birkiskógar landsins eru allir á því austanverðu, þ.e. frá [[Fnjóskadalur|Fnjóskadal]] austur um og suður til Bæjarstaðar nálægt [[Skaftafell]]i. Vestlenska birkið er af einhverjum ástæðum kræklótt og fremur lágvaxið. Hæstu tré í birkiskógum Íslands ná sjaldnast meira en 12 m hæð. <ref>[http://www.vestskogar.is/ymis-frodleikur/ Ýmis fróðleikur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421121504/http://www.vestskogar.is/ymis-frodleikur/ |date=2016-04-21 }} Vesturlandskógar. Skoðað 27. maí, 2016.</ref> Hæsta þekkta birkið er á [[Akureyri]], tæpir 15 metrar.<ref>https://www.visitakureyri.is/static/files/vefmyndir/akureyri/pdf/Merk_tre.pdf</ref> Fundist hefur birki í allt að um 680 metra hæð hér á landi, við [[Útigönguhöfði|Útigönguhöfða]]. [[Kynbætur]] hafa verið gerðar á ilmbjörk til að rækta beinstofna tré. Árið 2015 fór fram kortlanging birkiskóga á landinu og niðurstöður voru þær að þá þakti birki 1,5% landsins, eða 1.506 ferkílómetra. Flatarmál þess jókst um tæp 10% frá árinu 1989, alls um 130 ferkílómetra.<ref>[http://www.skogur.is/um-skograekt-rikisins/frettir/nr/2411 Mögnuð stund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423193527/http://www.skogur.is/um-skograekt-rikisins/frettir/nr/2411 |date=2016-04-23 }} Skógrækt ríkisins. Skoðað 21. janúar 2016.</ref> Birki hefur verið valið [[tré ársins]] árin 1989, 1993 og 1998 af [[Skógræktarfélag Íslands|Skógræktarfélagi Íslands]]. == Samlífi == Ilmbjörk lifir í [[samlífi]] við fjölda annarra lífverutegunda. Vitað er um að minnsta kosti 94 mismunandi tegundir [[smásveppir|smásveppa]] sem lifa í samlífi við ilmbjörk á Íslandi, hvort sem það er [[samhjálp]] eða [[sníkjulífi]].<ref Name="HH&GGE2004">Helgi Hallgrímsson & Guðríður Gyða Eyjólfsdóttir (2004). [https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/4090/Fjolrit_45.pdf?sequence=1 ''Íslenskt sveppatal I - smásveppir.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201017171141/https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/4090/Fjolrit_45.pdf?sequence=1 |date=2020-10-17 }} Fjölrit Náttúrufræðistofnunar. Náttúrufræðistofnun Íslands. ISSN 1027-832X</ref> Meðal þessara tegunda eru [[birkiryðsveppur]] og [[bládoppa]].<ref Name="HH&GGE2004"/> Á berki ilmbjarkar finnst fjöldi fléttutegunda, meðal annars hin sjaldgæfa [[birkimerla]] sem finnst aðeins á örfáum stöðum á Íslandi.<ref>Hörður Kristinsson (2016). ''Íslenskar fléttur''. Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag. ISBN 978-9979-66-347-8</ref> ==Skaðvaldar== Fyrir utan birkiryðsvepp eru [[birkifeti]], [[birkikemba]], [[birkiþéla]] og [[birkivefari]] skaðvaldar á laufblöðum birkis. == Myndir == <gallery> Mynd:Betula pubescens Ljungdalen August 2011.jpg|Ilmbjörk í Svíþjóð Mynd:StammMoorbirke.jpg|Stofn og laufblað Mynd:Hallormsstaðarskógi.jpg|Birki í [[Hallormsstaðaskógur]] </gallery> == Heimildir == {{reflist}} {{commonscat|Betula pubescens}} {{Wikilífverur|Betula pubescens}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Birkiætt]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] gsgrlyziaq16q6lvx3rfl34lri6gpxk 0 133945 1978416 1957783 2026-09-11T13:28:29Z Berserkur 10188 1978416 wikitext text/x-wiki [[Mynd:HF2023PorcupineTree 3 (cropped).jpg |thumb|Steven Wilson (2023).]] [[Mynd:Steven Wilson (ZMF 2016) jm63896.jpg|thumb|Steven Wilson á tánum (2016).]] '''Steven John Wilson''' (f. [[3. nóvember]] í [[London]] [[1967]]) er enskur rokktónlistarmaður. Hann er hvað þekktastur fyrir hljómsveit sína [[Porcupine Tree]] en hefur tekið þátt í ýmsum hljómsveitum og verkefnum (No-Man, Blackfield). Hann hefur unnið sem upptökustjóri fyrir hljómsveitir eins og [[Opeth]] og endurhljóðblandað plötur frá m.a. [[King Crimson]], [[Jethro Tull]], <ref>[https://www.allmusic.com/artist/steven-wilson-mn0000455886/biography Steven Wilson - Biography] Allmusic. Skoðað 2. maí, 2016</ref>, [[Tears for Fears]], [[Gentle Giant]] og [[Yes]]. Á sólóferli sínum hefur hann búið til framúrstefnutónlist og framsækið rokk en á síðari árum hefur hann farið meira í aðgengilegri átt að poppi. Wilson fékk verðlaun fyrir bestu plötu ársins á Progressive Music Awards verðlaunaafhendingunni árið 2015 fyrir plötuna ''Hand. Cannot. Erase''.<ref>[http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-34139425 Singer Steven Wilson crowned prog rock king] BBC, skoðað 2. maí, 2016.</ref> Með plötunni ''The Overview'' (2025) hélt hann hins vegar aftur í löng framsækin tónverk í þemaplötu um geiminn. <ref>[https://www.allmusic.com/artist/steven-wilson-mn0000455886 Steven Wilson - Biography] Allmusic.com</ref> Platan fór upp í 1. sæti í rokk og metal-plötulistanum í Bretlandi <ref>[https://www.officialcharts.com/charts/rock-and-metal-albums-chart/20250321/112/ Rock and metal albums] Officialcharts.com, sótt 21. mars 2025</ref> og á topp plötulistans í Þýskalandi. <ref>[https://www.offiziellecharts.de/charts/album-details-548281 Overview] Offizellecharts.de, sótt 21. mars, 2025</ref> Wilson er þekktur fyrir að koma fram á sviði berfættur en honum þykir þægilegra að geta skipt um gítareffekta með tánum. ==Sólóplötur== * Insurgentes (2008) * Grace for Drowning (2011) * The Raven That Refused to Sing (And Other Stories) (2013) * Hand. Cannot. Erase. (2015) * 4 1/2 (2016) * To the Bone (2017) * The Future Bites (2021) * The Harmony Codex (2023) * The Overview (2025) * Requiem for a Village (2026) ===Aðrar skífur=== * Cover Version (2014) - Ábreiður og frumsamin lög * Transience (2016) - Safnplata ==Tenglar== * [https://www.allmusic.com/artist/steven-wilson-mn0000455886 Steven Wilson á [[Allmusic]] ] ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Wilson, Steven}} [[Flokkur:Enskir tónlistarmenn]] [[Flokkur:Enskir upptökustjórar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1967]] pk4b6puxgd1cvwfudw7ez9y2nomh9rk 0 138177 1978523 1560621 2026-09-11T21:24:41Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978523 wikitext text/x-wiki '''Ríkisstjórn Bjarna Benediktssonar''' sem sat frá [[14. nóvember]] [[1963]] til [[10. júlí]] [[1970]]<ref>[http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/12 Stjórnarráð Íslands]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>. == Ráðherraskipan 14.11.1963 til 08.05.1965 == {|class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Nafn !Ráðherra !Ráðuneyti !Flokkur |- |rowspan="1"|'''[[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]]''' |'''[[Forsætisráðherrar Íslands|Forsætisráðherra]] |'''[[Forsætisráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |rowspan="1"|[[Guðmundur Í. Guðmundsson]] |[[Utanríkisráðherrar Íslands|Utanríkisráðherra]] |[[Utanríkisráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |- |rowspan="1"|[[Emil Jónsson]] |[[Sjávarútvegsráðherra Íslands|Sjávarútvegsráðherra]] |[[Sjávarútvegsráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |- |rowspan="1"|[[Gunnar Thoroddsen]] |[[Fjármálaráðherra Íslands|Fjármálaráðherra]] |[[Fjármálaráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |- |rowspan="1"|[[Gylfi Þ. Gíslason]] |[[Menntamálaráðherra Íslands|Menntamálaráðherra]] og [[Viðskiptaráðherra Íslands| viðskiptaráðherra]] |[[Menntamálaráðuneytið| Menntamála-]] og [[viðskiptaráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |- |rowspan="1"|[[Ingólfur Jónsson]] |[[Landbúnaðarráðherrar á Íslandi| Landbúnaðar-]] og [[samgönguráðherra Íslands| samgönguráðherra]] |[[Landbúnaðarráðuneyti Íslands| Landbúnaðar-]] og [[samgönguráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |rowspan="1"|[[Jóhann Hafstein]] |[[Dómsmálaráðherra Íslands|Dóms-]] og [[Kirkjumálaráðherra Íslands|kirkjumálaráðherra]] og [[Iðnaðarráðherra Íslands| iðnaðarráðherra]] |[[Dóms­málaráðuneyti Íslands|Dóms-]] og [[Kirkjumálaráðuneyti Íslands| kirkjumálaráðuneyti]] og [[iðnaðarráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |} == Ráðherraskipan 08.05.1965 til 31.08.1965 == {|class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Nafn !Ráðherra !Ráðuneyti !Flokkur |- |rowspan="1"|'''[[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]]''' |'''[[Forsætisráðherrar Íslands|Forsætisráðherra]] |'''[[Forsætisráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |rowspan="1"|[[Guðmundur Í. Guðmundsson]] |[[Utanríkisráðherrar Íslands|Utanríkisráðherra]] |[[Utanríkisráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |- |rowspan="1"|[[Emil Jónsson]] |[[Sjávarútvegsráðherra Íslands|Sjávarútvegsráðherra]] |[[Sjávarútvegsráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |- |rowspan="1"|[[Magnús Jónsson]] |[[Fjármálaráðherra Íslands|Fjármálaráðherra]] |[[Fjármálaráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |- |rowspan="1"|[[Gylfi Þ. Gíslason]] |[[Menntamálaráðherra Íslands|Menntamálaráðherra]] og [[Viðskiptaráðherra Íslands| viðskiptaráðherra]] |[[Menntamálaráðuneytið| Menntamála-]] og [[viðskiptaráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |- |rowspan="1"|[[Ingólfur Jónsson]] |[[Landbúnaðarráðherrar á Íslandi| Landbúnaðar-]] og [[samgönguráðherra Íslands| samgönguráðherra]] |[[Landbúnaðarráðuneyti Íslands| Landbúnaðar-]] og [[samgönguráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |rowspan="1"|[[Jóhann Hafstein]] |[[Dómsmálaráðherra Íslands|Dóms-]] og [[Kirkjumálaráðherra Íslands|kirkjumálaráðherra]] og [[Iðnaðarráðherra Íslands| iðnaðarráðherra]] |[[Dóms­málaráðuneyti Íslands|Dóms-]] og [[Kirkjumálaráðuneyti Íslands| kirkjumálaráðuneyti]] og [[iðnaðarráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |} == Ráðherraskipan 31.08.1965 til 31.12.1969 == {|class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Nafn !Ráðherra !Ráðuneyti !Flokkur |- |rowspan="1"|'''[[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]]''' |'''[[Forsætisráðherrar Íslands|Forsætisráðherra]] |'''[[Forsætisráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |rowspan="1"|[[Emil Jónsson]] |[[Utanríkisráðherrar Íslands|Utanríkisráðherra]] |[[Utanríkisráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |- |rowspan="1"|[[Eggert G. Þorsteinsson]] |[[Sjávarútvegsráðherra Íslands|Sjávarútvegsráðherra]] |[[Sjávarútvegsráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |- |rowspan="1"|[[Magnús Jónsson]] |[[Fjármálaráðherra Íslands|Fjármálaráðherra]] |[[Fjármálaráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |- |rowspan="1"|[[Gylfi Þ. Gíslason]] |[[Menntamálaráðherra Íslands|Menntamálaráðherra]] og [[Viðskiptaráðherra Íslands| viðskiptaráðherra]] |[[Menntamálaráðuneytið| Menntamála-]] og [[viðskiptaráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |- |rowspan="1"|[[Ingólfur Jónsson]] |[[Landbúnaðarráðherrar á Íslandi| Landbúnaðar-]] og [[samgönguráðherra Íslands| samgönguráðherra]] |[[Landbúnaðarráðuneyti Íslands| Landbúnaðar-]] og [[samgönguráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |rowspan="1"|[[Jóhann Hafstein]] |[[Dómsmálaráðherra Íslands|Dóms-]] og [[Kirkjumálaráðherra Íslands|kirkjumálaráðherra]] og [[Iðnaðarráðherra Íslands| iðnaðarráðherra]] |[[Dóms­málaráðuneyti Íslands|Dóms-]] og [[Kirkjumálaráðuneyti Íslands| kirkjumálaráðuneyti]] og [[iðnaðarráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |} == Ráðherraskipan 01.01.1970 til 10.07.1970 == {|class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Nafn !Ráðherra !Ráðuneyti !Flokkur |- |rowspan="1"|'''[[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]]''' |'''[[Forsætisráðherrar Íslands|Forsætisráðherra]] |'''[[Forsætisráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |rowspan="1"|[[Emil Jónsson]] |[[Utanríkisráðherrar Íslands|Utanríkis-]] og [[Félagsmálaráðherrar Íslands|félagsmálaráðherra]] |[[Utanríkisráðuneyti Íslands|Utanríkis-]] og [[Félagsmálaráðuneyti Íslands|félagsmálaráðuneyti]] |rowspan="1"| |- |- |rowspan="1"|[[Eggert G. Þorsteinsson]] |[[Sjávarútvegsráðherra Íslands|Sjávarútvegs-]] og [[Heilbrigðisráðherra Íslands|heilbrigðis-]] og [[tryggingamálaráðherra Íslands| tryggingamálaráðherra]] |[[Sjávarútvegsráðuneyti Íslands|Sjávarútvegs-]] og [[Heilbrigðisráðuneyti Íslands|heilbrigðis-]] og [[tryggingamálaráðherra Íslands| tryggingamálaráðuneyti]] |rowspan="1"| |- |- |rowspan="1"|[[Magnús Jónsson]] |[[Fjármálaráðherra Íslands| Fjármálaráðherra]] og [[ráðherra Hagstofu Íslands]] |[[Fjármálaráðuneyti Íslands]] og [[Hagstofa Íslands]] |rowspan="1"| |- |- |rowspan="1"|[[Gylfi Þ. Gíslason]] |[[Menntamálaráðherra Íslands|Menntamálaráðherra]] og [[Viðskiptaráðherra Íslands| viðskiptaráðherra]] |[[Menntamálaráðuneytið| Menntamála-]] og [[viðskiptaráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |- |rowspan="1"|[[Ingólfur Jónsson]] |[[Landbúnaðarráðherrar á Íslandi| Landbúnaðar-]] og [[samgönguráðherra Íslands| samgönguráðherra]] |[[Landbúnaðarráðuneyti Íslands| Landbúnaðar-]] og [[samgönguráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |rowspan="1"|[[Jóhann Hafstein]] |[[Dómsmálaráðherra Íslands|Dóms-]] og [[Kirkjumálaráðherra Íslands|kirkjumálaráðherra]] og [[Iðnaðarráðherra Íslands| iðnaðarráðherra]] |[[Dóms­málaráðuneyti Íslands|Dóms-]] og [[Kirkjumálaráðuneyti Íslands| kirkjumálaráðuneyti]] og [[iðnaðarráðuneyti Íslands]] |rowspan="1"| |- |} {{Ráðuneyti Bjarna Benediktssonar}} {{Íslensk stjórnmál}} {{Ráðuneyti Íslands}} [[Flokkur:Íslensk ráðuneyti (Stjórnarráð Íslands)]] [[Flokkur:1963]] ==Tilvísanir== {{reflist}} mxhdaj4xze8vrp2a17gqif69ud6vbe7 0 138850 1978533 1958208 2026-09-11T22:25:32Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978533 wikitext text/x-wiki '''Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra''' er [[ráðherra]] [[Samgöngu- og sveitar­stjórnar­ráðuneyti Íslands|samgöngu- og sveitar­stjórnar­ráðuneytis Íslands]]. == Atvinnu- og samgöngumálaráðherra (1917–1947) == {| class="wikitable" border="1" cellpadding="2" cellspacing="2" | colspan="2" |'''Ráðherra<ref name=":0">{{Cite web |url=http://www.stjornarradid.is/default.aspx?PageID=d1f529e6-6471-11e6-80c7-005056bc217f& |title={{!}} Ríkisstjórnatal frá stofnun lýðveldis |access-date=2018-11-17 |archive-date=2019-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503225411/https://www.stjornarradid.is/default.aspx?PageID=d1f529e6-6471-11e6-80c7-005056bc217f& |url-status=dead }}</ref>''' |'''Frá''' |'''Til''' |'''Flokkur''' |'''Ráðuneyti''' |'''Annað''' |- | |[[Sigurður Jónsson í Ystafelli|Sigurður Jónsson]] |[[4. janúar]] [[1917]] |[[25. febrúar]] [[1920]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Fyrsta ráðuneyti Jóns Magnússonar]] |Atvinnumálaráðherra. |- | |[[Pétur Jónsson]] |[[25. febrúar]] [[1920]] |[[20. janúar]] [[1922]] |[[Heimastjórnarflokkurinn]] | rowspan="2" |[[Annað ráðuneyti Jóns Magnússonar]] |Atvinnumálaráðherra. Lést 20. janúar 1922. |- | |[[Magnús Guðmundsson]] |[[20. janúar]] [[1922]] |[[7. mars]] [[1922]] |Utan flokka |Atvinnumálaráðherra. |- | |[[Klemens Jónsson]] |[[7. mars]] [[1922]] |[[22. mars]] [[1924]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Sigurðar Eggerz]] |Atvinnumálaráðherra. Líka fjármálaráðherra eftir afsögn Magnúsar Jónssonar. |- | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[Magnús Guðmundsson]] |[[22. mars]] [[1924]] |[[8. júlí]] [[1926]] |[[Íhaldsflokkurinn]] |[[Þriðja ráðuneyti Jóns Magnússonar]] |Atvinnumálaráðherra. Gengdi störfum forsætisráðherra frá andláti Jóns Magnússonar 1926. |- |[[8. júlí]] [[1926]] |[[28. ágúst]] [[1927]] | |[[Ráðuneyti Jóns Þorlákssonar]] |Atvinnu- og dómsmálaráðherra. |- | |[[Tryggvi Þórhallsson]] |[[28. ágúst]] [[1927]] |[[20. apríl]] [[1931]] | rowspan="3" |[[Framsóknarflokkurinn]] | rowspan="3" |[[Ráðuneyti Tryggva Þórhallssonar]] |Forsætisráðherra og atvinnu- og samgöngumálaráðherra. |- | |[[Sigurður Kristinsson]] |[[20. apríl]] [[1931]] |[[20. ágúst]] [[1931]] |Atvinnu- og samgöngumálaráðherra. |- | |[[Tryggvi Þórhallsson]] |[[20. ágúst]] [[1931]] |3. júní 1932 |Forsætisráðherra og atvinnu- og samgöngumálaráðherra aftur. |- | |[[Þorsteinn Briem]] |[[3. júní]] [[1932]] |[[28. júlí]] [[1934]] |[[Bændaflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Ásgeirs Ásgeirssonar]] |Atvinnumálaráðherra. Fór líka með kirkju- og kennslumál. |- | |[[Haraldur Guðmundsson]] |[[28. júlí]] [[1934]] |[[27. mars|20. mars]] [[1938]] |[[Alþýðuflokkurinn]] | rowspan="2" |[[Fyrsta ráðuneyti Hermanns Jónassonar]] |Atvinnumálaráðherra. Fór líka með utanríkis-, heilbrigðis-, og kennslumál. |- |[[Mynd:Hermann Jonasson.jpg|60x60dp]] |[[Hermann Jónasson]] |[[27. mars|20. mars]] [[1938]] |[[20. mars]] [[1938]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |Forsætisráðherra og atvinnumálaráðherra. |- | |[[Skúli Guðmundsson]] |[[20. mars]] [[1938]] |[[17. apríl]] [[1939]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Annað ráðuneyti Hermanns Jónassonar]] |Atvinnumálaráðherra. Fór líka með heilbrigðismál. |- | |[[Ólafur Thors]] |[[17. apríl]] [[1939]] |[[16. maí]] [[1942]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Þriðja ráðuneyti Hermanns Jónassonar]] [[Fjórða ráðuneyti Hermanns Jónassonar]] |Atvinnu- og samgöngumálaráðherra. Fór einnig með utanríkisráðuneytið frá 17. janúar 1942. |- | |[[Magnús Jónsson (dósent)|Magnús Jónsson]] |[[16. maí]] [[1942]] |[[16. desember]] [[1942]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Fyrsta ráðuneyti Ólafs Thors]] |Atvinnu- og viðskiptamálaráðherra. Fór líka með kirkju- og kennslumál. |- | |[[Vilhjálmur Þór]] |[[16. desember]] [[1942]] |[[21. október]] [[1944]] |''utan flokka'' |[[Ráðuneyti Björns Þórðarsonar]] |Utanríkis- og atvinnumálaráðherra. |- | |[[Áki Jakobsson]], atvinnumálaráðherra ''([[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sameiningarflokkur alþýðu – Sósíalistaflokkurinn]]).'' [[Emil Jónsson]], samgöngumálaráðherra ''([[Alþýðuflokkurinn]]).'' |[[21. október]] [[1944]] |[[4. febrúar]] [[1947]] | |[[Annað ráðuneyti Ólafs Thors]] (1944-1947) | |} == Samgönguráðherra (1947–2009) == {| class="wikitable" border="1" cellpadding="2" cellspacing="2" | colspan="2" |'''Ráðherra<ref name=":0" />''' |'''Frá''' |'''Til''' |'''Flokkur''' |'''Ráðuneyti''' |'''Annað''' |- | |[[Emil Jónsson]] |[[4. febrúar]] [[1947]] |[[6. desember]] [[1949]] |[[Alþýðuflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Stefáns Jóhanns Stefánssonar]] |Samgönguráðherra og iðnaðar- og viðskiptamálaráðherra. |- | | colspan="5" style="text-align: center;" |Enginn samgönguráðherra á milli 6. desember 1949 og 14. mars 1950 | |- |[[Mynd:Hermann Jonasson.jpg|60x60dp]] |[[Hermann Jónasson]] |[[14. mars]] [[1950]] |[[11. september]] [[1953]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Steingríms Steinþórssonar]] |Landbúnaðar- og samgöngumálaráðherra. Fór einnig með kirkju- og orkumál. |- | |[[Kristinn Guðmundsson]] |[[11. september]] [[1953]] |[[24. júlí]] [[1956]] | |[[Fjórða ráðuneyti Ólafs Thors]] |Utanríkis- og samgöngumálaráðherra. |- | |[[Eysteinn Jónsson]] |[[24. júlí]] [[1956]] |[[23. desember]] [[1958]] | |[[Fimmta ráðuneyti Hermanns Jónassonar]] |Fjármála- og samgöngumálaráðherra. |- | |[[Emil Jónsson]] |[[23. desember]] [[1958]] |[[20. nóvember]] [[1959]] |[[Alþýðuflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Emils Jónssonar]] |Forsætisráðherra. Fór líka með samgöngumálaráðuneytið, sjávarútvegsmál og orkumál. |- |[[Mynd:Ingolfurjonsson.JPG|63x63dp]] |[[Ingólfur Jónsson]] |[[20. nóvember]] [[1959]] |[[14. júlí]] [[1971]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Fimmta ráðuneyti Ólafs Thors]] [[Ráðuneyti Bjarna Benediktssonar]] [[Ráðuneyti Jóhanns Hafstein]] |Landbúnaðar- og samgöngumálaráðherra. Fór líka með orkumál. |- | |[[Hannibal Valdimarsson]] |[[14. júlí]] [[1971]] |[[16. júlí]] [[1973]] | rowspan="3" |[[Samtök frjálslyndra og vinstrimanna]] | rowspan="3" |[[Fyrsta ráðuneyti Ólafs Jóhannessonar]] |Félagsmála- og samgönguráðherra. |- | |[[Björn Jónsson (f. 1916)|Björn Jónsson]] |[[16. júlí]] [[1973]] |[[6. maí]] [[1974]] |Félagsmála- og samgönguráðherra. |- | |[[Magnús Torfi Ólafsson]] |[[6. maí]] [[1974]] |[[28. ágúst]] [[1974]] |Menntamálaráðherra og félagsmála- og samgönguráðherra. |- |[[Mynd:Halldorsigurdsson.jpg|69x69dp]] |[[Halldór E. Sigurðsson]] |[[28. ágúst]] [[1974]] |[[1. september]] [[1978]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Geirs Hallgrímssonar]] |Landbúnaðar- og samgönguráðherra. |- | |[[Ragnar Arnalds]] |[[1. september]] [[1978]] |[[15. október]] [[1979]] |[[Alþýðubandalagið]] |[[Annað ráðuneyti Ólafs Jóhannessonar]] |Menntamála- og samgönguráðherra. |- | |[[Magnús H. Magnússon]] |[[15. október]] [[1979]] |[[8. febrúar]] [[1980]] |[[Alþýðuflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Benedikts Gröndals]] |Félagsmála-, heilbrigðis- og tryggingamála- og samgönguráðherra. |- |[[Mynd:Steingrimurhermannsson.jpg|69x69dp]] |[[Steingrímur Hermannsson]] |[[8. febrúar]] [[1980]] |[[26. maí]] [[1983]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Gunnars Thoroddsens]] |Sjávarútvegs- og samgönguráðherra. |- |[[Mynd:Matthiasbjarnason.jpg|63x63dp]] |[[Matthías Bjarnason]] |[[26. maí]] [[1983]] |[[8. júlí]] [[1987]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Fyrsta ráðuneyti Steingríms Hermannssonar]] |Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og samgönguráðherra. Varð samgöngu- og viðskiptaráðherra eftir 16. október 1985. |- |[[Mynd:Matthiasmathiesen.JPG|63x63dp]] |[[Matthías Á. Mathiesen]] |[[8. júlí]] [[1987]] |[[28. september]] [[1988]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Þorsteins Pálssonar]] |Samgönguráðherra. |- |[[Mynd:Steingrímur_J._Sigfússon.jpg|75x75dp]] |[[Steingrímur J. Sigfússon]] |[[28. september]] [[1988]] |[[30. apríl]] [[1991]] |[[Alþýðubandalagið]] |[[Annað ráðuneyti Steingríms Hermannssonar]] [[Þriðja ráðuneyti Steingríms Hermannssonar]] |Landbúnaðar- og samgönguráðherra. |- |[[Mynd:Halldorblöndal.jpg|75x75dp]] |[[Halldór Blöndal]] |[[30. apríl]] [[1991]] |[[28. maí]] [[1999]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Fyrsta ráðuneyti Davíðs Oddssonar]] [[Annað ráðuneyti Davíðs Oddssonar]] |Landbúnaðar- og samgönguráðherra. |- | |[[Sturla Böðvarsson]] |[[28. maí]] [[1999]] |[[24. maí]] [[2007]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Þriðja ráðuneyti Davíðs Oddssonar]] [[Fjórða ráðuneyti Davíðs Oddssonar]] [[Ráðuneyti Halldórs Ásgrímssonar]] [[Fyrsta ráðuneyti Geirs H. Haarde]] |Samgönguráðherra. |- |[[Mynd:Jól_-_Kristján_L._Möller_samgönguráðherra.jpg|50x50dp]] |[[Kristján L. Möller]] |[[24. maí]] [[2007]] |[[30. september]] [[2009]] |[[Samfylkingin]] |[[Annað ráðuneyti Geirs H. Haarde]] [[Fyrsta ráðuneyti Jóhönnu Sigurðardóttur]] [[Annað ráðuneyti Jóhönnu Sigurðardóttur]] |Samgönguráðherra. |} == Samgöngu- og sveitar­stjórnar­ráðherra (2009–2010) == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! colspan="3" |Ráðherra<ref name=":1" /> !Frá !Til !Flokkur !Ráðuneyti !Annað |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Samfylking}}"| |[[Mynd:Jól - Kristján L. Möller samgönguráðherra.jpg|50px]] |[[Kristján L. Möller]] |[[1. október]] [[2009]] |[[2. september]] [[2010]] |[[Samfylkingin]] |[[Annað ráðuneyti Jóhönnu Sigurðardóttur]] |Samgönguráðherra. Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra frá 1. október 2009 |- | style="background-color:{{Flokkslitur|VG}}"| | |[[Ögmundur Jónasson]] |[[2. september]] [[2010]] |[[31. desember]] [[2010]] |[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð]] |[[Annað ráðuneyti Jóhönnu Sigurðardóttur]] |Dómsmála- og mannréttindaráðherra og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra |} == Innanríkisráðherra (2011–2017) == [[Innanríkisráðuneyti Íslands|Innanríkisráðuneytið]] tók yfir málefni samgöngu- og sveitar­stjórnar­ráðuneytisins þegar það sameinaðist [[Dóms­mála- og mannréttindaráðuneyti Íslands|dómsmála- og mannréttindaráðuneytinu]] árið 2011. Innanríkisráðuneytið var síðan aftur klofið í [[Dómsmálaráðuneyti Íslands|dómsmálaráðuneytið]] og [[Samgöngu- og sveitar­stjórnar­ráðuneyti Íslands|samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið]] árið 2017. == Samgöngu- og sveitar­stjórnar­ráðherra (2017–2021) == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! colspan="3" |Ráðherra<ref name=":1">[https://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/ | Ríkisstjórnatal frá stofnun lýðveldis]</ref> !Frá !Til !Flokkur !Ráðuneyti !Annað |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| | |[[Jón Gunnarsson]] |[[11. janúar]] [[2017]] |[[30. nóvember]] [[2017]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Fyrsta ráðuneyti Bjarna Benediktssonar|Fyrsta Ráðuneyti Bjarna Benediktssonar]] |Hluti af [[Innanríkisráðuneyti Íslands|Innanríkisráðuneyti]] fram að [[30. apríl]] [[2017]] |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Framsókn}}"| |[[Mynd:Sigurður_Ingi_Jóhannsson_2016_(cropped).png|50px]] |[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] |[[30. nóvember]] [[2017]] |[[28. nóvember]] [[2021]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Fyrsta ráðuneyti Katrínar Jakobsdóttur|Ráðuneyti Katrínar Jakobsdóttur]] | |} == Innviðaráðherra (2021-2024) == {| class="wikitable" |+ ! colspan="3" |Ráðherra<ref name=":1" /> !Frá !Til !Flokkur !Ráðuneyti !Annað |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Framsókn}}" | |[[Mynd:Sigurður_Ingi_Jóhannsson_2016_(cropped).png|50px]] |[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] |[[28. nóvember]] [[2021]] |[[10. apríl]] [[2024]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Annað ráðuneyti Katrínar Jakobsdóttur]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|VG}}" | |[[Mynd:Islands miljominister Svandis Svavarsdottir vid Nordiska Radets session pa Island 2010-11-04 (cropped).jpg|frameless|69x69dp]] |[[Svandís Svavarsdóttir]] |[[10. apríl]] [[2024]] |[[17. október]] [[2024]] |[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð]] |[[Annað ráðuneyti Bjarna Benediktssonar]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Framsókn}}" | |[[Mynd:Sigurður_Ingi_Jóhannsson_2016_(cropped).png|50px]] |[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] |[[17. október]] [[2024]] |[[21. desember]] [[2024]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Annað ráðuneyti Bjarna Benediktssonar]] | |} == Samgöngu- og sveitar­stjórnar­ráðherra (2024–) == {| class="wikitable" |+ ! colspan="3" |Ráðherra<ref name=":1" /> !Frá !Til !Flokkur !Ráðuneyti !Annað |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}}" | |[[Mynd:Eyjólfur Ármannsson 2021.jpg |50px]] |[[Eyjólfur Ármannsson]] |[[21. desember]] [[2024]] | |[[Flokkur fólksins]] |[[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur]] | |} == Heimildir == <references/> {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:Samgöngu- og sveitar­stjórnar­ráðherra Íslands| ]] [[Flokkur:Listar tengdir íslenskum stjórnmálum]] [[Flokkur:Ráðherraembætti Íslands]] co8e9oxe9o7s4sz2igjrdebwox60o4i 0 140124 1978556 1968492 2026-09-12T04:31:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978556 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |image = Iris sanguinea cultivar, Wakehurst Place, UK - Diliff.jpg |image_caption = ''[[Iris sibirica]]'' |regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') |divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') |classis = [[Einkímblöðungar]] (''Liliopsida'') |ordo = ''[[Iridaceae]]'' |familia = ''[[Iridoideae]]'' |tribus = ''[[Irideae]]'' |genus = ''[[Iris]]'' |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |type_species = ''[[Iris germanica]]'' |type_species_authority = L. |subdivision_ranks = [[Subgenera]] |subdivision = ''[[Hermodactyloides]]''<br /> ''[[Iris subg. Iris|Iris]]''<br /> ''[[Iris subg. Limniris|Limniris]]''<br /> ''[[Iris subg. Nepalensis|Nepalensis]]''<br /> ''[[Iris subg. Scorpiris|Scorpiris]]''<br /> ''[[Iris subg. Xiphium|Xiphium]]'' | synonyms = ''Belamcanda''<br /> ''Hermodactylus''<br /> ''Iridodictyum''<br /> ''Juno''<br /> ''Junopsis''<br /> ''Pardanthopsis''<br /> ×''Pardancanda''<br /> ''Xiphion'' }} '''''Iris''''' er [[ættkvísl]] um 260–300,<ref name=WCSP>{{cite web|url=https://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=321523|title=WCSP: Iris|work=World Checklist of Selected Plant Families|accessdate=2 June 2014}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pacificbulbsociety.org/pbswiki/index.php/Iris |title=Iris |publisher=Pacific Bulb Society |date=2011-11-26 |accessdate=2012-03-03}}</ref> [[tegund]]a blómstrandi plantna með skrautlegum blómum. Nafnið kemur úr [[Gríska|grísku]] orðinu yfir [[regnboga]], sem er einnig nafnið á Grísku gyðju regnbogans , [[Íris (gyðja)|Íris]]. Sumir höfundar telja að nafnið vísi til fjölda blómlita í ættkvíslinni.<ref name=Goldblatt2008>{{cite book |author1=Manning, John |author2=Goldblatt, Peter |title=The Iris Family: Natural History & Classification |url=https://archive.org/details/irisfamilynatura00unse |publisher=Timber Press |location=Portland, Oregon|pages=[https://archive.org/details/irisfamilynatura00unse/page/200 200]–204 |year=2008|isbn=0-88192-897-6}}</ref> Auk þess að vera fræðiheitið, er ''íris'' almennt heiti yfir allar tegundir ættkvíslarinnar auk nokkurra náskyldra ættkvísla. Hún er vinsælt garðblóm. ==Tengill== * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3439370 ÍRIS – Boðberi vorsins], í Morgunblaðinu 2002 ==Tilvísanir== {{reflist|30em}} ===Bibliography=== * Chancery of the Prime Minister, Kingdom of Belgium [2007]: [http://www.monarchie.be/laurentclaire/en/town_hall/index.html Brussels Town Hall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927025813/http://www.monarchie.be/laurentclaire/en/town_hall/index.html |date=2007-09-27 }}. Retrieved November 11, 2007. * {{cite book|title=Ornamental Geophytes: From Basic Science to Sustainable Production|year=2012|publisher=CRC Press|isbn=1-4398-4924-2|chapter=Iridaceae|page=24|url=https://books.google.ca/books?id=5B-ucdbgA3wC&pg=PA24&lpg=PA24|editor1=Rina Kamenetsky |editor2=Hiroshi Okubo }} * Mancoff, Debra N. (2003): ''Flora Symbolica: Flowers in Pre-Raphaelite Art''. Prestel Publishing, New York, USA. {{ISBN|3-7913-2851-4}}. * Pioch, Nicolas (2002): [https://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/gogh/irises/ Gogh, Vincent van: Irises]. Bersion of 2002-AUG-19. Retrieved December 10, 2008. * Species Group of the British Iris Society (1996): A Guide to Species Irises: Their Identification and Cultivation; Cambridge University Press, Cambridge, UK. {{ISBN|0-521-44074-2}}. * West, Ruth [2008]: [http://www.viewingspace.com/genetics_culture/pages_genetics_culture/gc_w02/gc_w02_gessert.htm George Gessert] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060516085213/http://www.viewingspace.com/genetics_culture/pages_genetics_culture/gc_w02/gc_w02_gessert.htm |date=2006-05-16 }}. Retrieved December 10, 2008. ==== Grasafræði ==== * [http://wiki.irises.org/bin/view/Main/InfoClassificationTreatmentByBaker American Iris Society. Systematic Treatment of the Genus Iris by Baker. 2012] * [https://books.google.ca/books?id=5aGKQgAACAAJ&source=gbs_similarbooks Dykes, W. R. (1913): The Genus Iris. Cambridge University Press, Cambridge, UK.] {{ISBN|0486230376}} * [http://www.nziris.org.nz/conventdocs/Classification%20of%20irises.pdf Harris, Gwenda. CLASSIFICATION OF IRISES. New Zealand Iris Society 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127123910/http://nziris.org.nz/conventdocs/Classification%20of%20irises.pdf |date=2018-01-27 }} * [https://books.google.ca/books?id=3zcLAAAAIAAJ&source=gbs_similarbooks Brian Mathew. The Iris. Batsford, London 1989] * [https://books.google.ca/books/about/A_Reclassification_of_the_Genus_Iris.html?id=tLdgGwAACAAJ&redir_esc=y George Hill Mathewson Lawrence. A Reclassification of the Genus ''Iris''. ''Gentes Herb'' 8:346-371 1953] * [https://books.google.ca/books?id=ZidFAAAAYAAJ&source=gbs_similarbooks Rodionenko, G. I.: The Genus Iris L. (Questions of Morphology, Biology, Evolution and Systematics). British Iris Society, London 1987. (trans.)] * Taylor, J.J. 1976. A reclassification of Iris species bearing arillate seeds. Proceedings of the Biological Society, Washington. 89: 411-420. * [http://www.rsabg.org/iris/research/systematics/13-phylogeny-of-the-genus-iris-based-on-dna-sequence-data Wilson, Carol. Phylogeny of the genus Iris based on DNA sequence data. Rancho Santa Ana 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140602195853/http://www.rsabg.org/iris/research/systematics/13-phylogeny-of-the-genus-iris-based-on-dna-sequence-data |date=2014-06-02 }} ==Ytri tenglar== *[http://www.restoredprints.com/AUD007.htm Joseph Mason's painting - Copper Iris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100403003414/http://www.restoredprints.com/AUD007.htm |date=2010-04-03 }} Copper Iris / Louisiana Flag (''Iris cuprea'') from John James Audubon's ''Birds of America'' *[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=116503 Flora of North America: ''Iris''] *[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=116503 Flora of China: ''Iris''] *[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=116503 Flora of Pakistan: ''Iris''] *[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=110&taxon_id=116503 Flora of Nepal: ''Iris''] *[http://aleph0.clarku.edu/~djoyce/iris/index.html A web site devoted to Irises], by David Payne-Joyce; includes plates from Dykes (1913). *[https://www.irises.org/ The American Iris Society] *[https://www.hips-roots.com/ Historic Iris Preservation Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011050723/http://hips-roots.com/ |date=2017-10-11 }} *[http://www.wildflowers.co.il/english/search.asp?searchString=iris&family=1&color=1&type=1 Iris listings at Wild Flowers of Israel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707190451/https://www.wildflowers.co.il//english/search.asp?searchString=iris&family=1&color=1&type=1 |date=2022-07-07 }} *[http://www.iris.huji.ac.il/Culture.htm Iris in Art and Culture]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303170804/http://www.iris.huji.ac.il/Culture.htm |date=2016-03-03 }} *Gouvernement du Québec [http://www.drapeau.gouv.qc.ca/emblemes/iris/fiche-technique.html Emblèmes du Québec - Iris versicolor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150721153927/http://www.drapeau.gouv.qc.ca/emblemes/iris/fiche-technique.html |date=2015-07-21 }} (French) {{stubbur}} [[Flokkur:Sperglaætt]] 05ohyrda04ikgh3ru5fsz4ayfu3sgei 0 146524 1978506 1977716 2026-09-11T19:58:31Z Nipas2 54688 /* Sigurvegarar */ 1978506 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta |titill=Meistarakeppni kvenna |mynd= |stofnár=1992 |ríki={{ISL}} Ísland |liðafjöldi=2 |núverandi meistarar={{Lið Valur}} (2022) |sigursælasta lið= |heimasíða=[https://www.ksi.is www.ksi.is] }} '''Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu''' er útsláttarkeppni í [[knattspyrna|knattspyrnu]] kvenna á [[Ísland]]i á vegum KSÍ. ==Sigurvegarar== {| class="wikitable" !style="background:silver;" | Ár !style="background:silver;" | Sigurvegari !style="background:silver;" | Úrslit !style="background:silver;" | 2. sæti |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1992|1992]]||{{Lið Breiðablik}}|| 0-3 ||{{Lið ÍA}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1993|1993]]||{{Lið Breiðablik}}|| 4-2 ||{{Lið ÍA}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1994|1994]]||{{Lið KR}}|| 3-1 ||{{Lið ÍA}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1995|1995]]||{{Lið Breiðablik}}|| 0-1 ||{{Lið KR}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1996|1996]]||{{Lið Breiðablik}}|| 3-0 og 1-0 ||{{Lið Valur}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1997|1997]]||{{Lið KR}}|| 3-1 ||{{Lið Breiðablik}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1998|1998]]||{{Lið KR}}|| 1-4 ||{{Lið Breiðablik}} |- || 1999 || colspan="3" style="text-align:center" | Ekki keppt |- || 2000 || colspan="3" style="text-align:center" | Ekki keppt |- || 2001 || colspan="3" style="text-align:center" | Ekki keppt |- || 2002 || colspan="3" style="text-align:center" | Ekki keppt |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2003|2003]]||{{Lið KR}}|| 1-3 ||{{Lið Breiðablik}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2004|2004]]||{{Lið KR}}|| 1-2 ||{{Lið Valur}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2005|2005]]||{{Lið Valur}}|| 10-0 ||{{Lið ÍBV}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2006|2006]]||{{Lið Breiðablik}}|| 5-1 ||{{Lið Valur}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2007|2007]]||{{Lið Valur}}|| 8-1 ||{{Lið Breiðablik}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2008|2008]]||{{Lið Valur}}|| 2-1 ||{{Lið KR}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2009|2009]]||{{Lið Valur}}|| 2-1 ||{{Lið KR}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2010|2010]]||{{Lið Valur}}|| 4-0 ||{{Lið Breiðablik}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2011|2011]]||{{Lið Valur}}|| 3-1 ||{{Lið Þór/KA}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2012|2012]]||{{Lið Stjarnan}}|| 3-1 ||{{Lið Valur}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2013|2013]]||{{Lið Þór/KA}}|| 0-0 (4-1) ||{{Lið Stjarnan}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2014|2014]]||{{Lið Stjarnan}}|| 0-1 ||{{Lið Breiðablik}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2015|2015]]||{{Lið Stjarnan}}|| 4-1 ||{{Lið Breiðablik}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2016|2016]]||{{Lið Breiðablik}}|| 0-0 (4-3) ||{{Lið Stjarnan}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2017|2017]]||{{Lið Stjarnan}}|| 0-3 ||{{Lið Breiðablik}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2018|2018]]||{{Lið Þór/KA}}|| 3-0 ||{{Lið ÍBV}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2019|2019]]||{{Lið Breiðablik}}|| 5-0 ||{{Lið Þór/KA}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2020|2020]]||{{Lið Valur}}|| 1-2 ||{{Lið Selfoss}} |- || 2021 || colspan="3" style="text-align:center" | Ekki keppt vegna COVID-19 |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2022|2022]]||{{Lið Valur}}|| 0-0 (4-2) ||{{Lið Breiðablik}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2023|2023]]||{{Lið Valur}}|| 0-0 (3-4) ||{{Lið Stjarnan}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2024|2024]]||{{Lið Valur}}|| 1-1 (4-5) ||{{Lið Víkingur R.}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2025|2025]]||{{Lið Breiðablik}}|| 0-1 ||{{Lið Valur}} |- ||[[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2026|2026]]||{{Lið Breiðablik}}|| 3-1 ||{{Lið FH}} |} == Flestir sigrar == ''Listinn er fengin af síðu [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]. {| class="wikitable" |- ! Félag ! Titlar ! Ár |- | {{Lið Breiðablik}} | 10 | 1993, 1996, 1998, 2003, 2006, 2014, 2016, 2017, 2019, 2026 |- | {{Lið Valur}} | 9 | 2004, 2005, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2022, 2025 |- | {{Lið Stjarnan}} | 3 | 2012, 2015, 2023 |- | {{Lið KR}} | 3 | 1994, 1995, 1997 |- | {{Lið Þór/KA}} | 2 | 2013, 2018 |- | {{Lið ÍA}} | 1 | 1992 |- | {{Lið Selfoss}} | 1 | 2020 |- | {{Lið Víkingur R.}} | 1 | 2024 |} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/?motnumer=13205|title=Meistarakeppni kvenna 1992|work=KSÍ|accessdate=17. september 2018}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/?motnumer=373673|title=Meistarakeppni kvenna 2018|work=KSÍ|accessdate=17. september 2018}} {{Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu}} [[Flokkur:Íslenskar knattspyrnudeildir]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnumót]] ebvl1pq9jejg4p7sf1lix29kmz09asb 0 146833 1978419 1918242 2026-09-11T13:47:16Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978419 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Loðvík 17. | búseta = | mynd = Louis Charles of France6.jpg | myndastærð = 200px | myndatexti = {{small|Málverk af Loðvík erfðaprinsi eftir Alexander Kútsjarskij (1792)}}<br>[[File:Grand Royal Coat of Arms of France & Navarre.svg|Skjaldarmerki franska konungsríkisins|45px]] | fæðingardagur = [[27. mars]] [[1785]] | fæðingarstaður = [[Versalahöll]], [[Konungsríkið Frakkland|Frakkland]]i | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1795|6|8|1785|3|27}} | dauðastaður = [[París]], [[Fyrsta franska lýðveldið|Frakklandi]] | orsök_dauða = [[Berklar]] | þekkt_fyrir = | börn = | starf = | trú = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] | maki = | foreldrar = [[Loðvík 16.]] & [[María Antonetta]] | undirskrift = }} '''Loðvík Karl af Frakklandi''' (27. mars 1785 – 8. júní 1795), þekktur í seinni tíð meðal franskra konungssinna sem '''Loðvík 17.''', var yngri sonur [[Loðvík 16.|Loðvíks 16.]] [[Frakkakonungur|Frakklandskonungs]] og [[María Antonetta|Maríu Antonettu]] drottningar. Loðvík hlaut heiðurstitilinn [[hertogi af Normandí]] við fæðingu. Hann varð ríkisarfi að frönsku krúnunni þegar eldri bróðir hans, [[Loðvík Jósef erfðaprins|Loðvík Jósef]], lést árið 1789 en seinna sama ár braust [[franska byltingin]] út. Byltingin leiddi til þess að öll konungsfjölskyldan var hneppt í varðhald og báðir foreldrar Loðvíks voru hálshöggnir árið 1793. Samkvæmt hefðum einveldissinna varð Loðvík Karl sjálfkrafa konungur Frakklands um leið og faðir hans dó. Loðvík Karl, sem þá var aðeins átta ára, ríkti þó aldrei yfir Frakklandi og var aldrei viðurkenndur sem konungur því byltingarmennirnir höfðu þá lýst yfir stofnun [[Fyrsta franska lýðveldið|lýðveldis]] í Frakklandi. Byltingarmennirnir höfðu tekið Loðvík Karl frá móður sinni sumarið 1793. Hann var settur í umsjá skósmiðs að nafni [[Antoine Simon]], sem var falið að ala Loðvík upp og gera úr honum tryggan lýðveldissinna.<ref>{{cite book|author=[[Maurice Garçon]]|title=Louis XVII ou la fausse énigme|editor=Hachette|date=1968|page=8}}</ref> Einveldissinnaðir rithöfundar drógu upp mynd af Simon sem áfengissjúkum ofbeldismanni sem hefði farið illa með Loðvík Karl<ref>[[Jacques Bainville]], ''Petite Histoire de France''.</ref><ref>[http://www.france-pittoresque.com/rois-france/louis-XVII-2.htm Louis XVII. Analyses ADN cœur de Louis XVII et mystère<!-- Titre généré automatiquement -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219212423/http://www.france-pittoresque.com/rois-france/louis-XVII-2.htm |date=2011-02-19 }}.</ref> en engar sannanir eru til fyrir þessu. Þann 8. júní árið 1795 var tilkynnt að Loðvík Karl hefði látist úr [[Berklar|berklum]].<ref name=vísindavefur>{{Vísindavefurinn|56139|Hvað varð um börn Loðvíks XVI. og Maríu Antoníettu eftir að þau voru hálshöggvin?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=9. nóvember 2011|skoðað=13. maí 2024}}</ref> Margir drógu þó í efa að ríkisarfinn væri í raun látinn og því komust fljótt orðrómar á kreik um að hann hefði sloppið úr haldi. Margir stigu fram á næstu áratugum sem þóttust vera Loðvík og reyndu að gera tilkall til frönsku krúnunnar. Rannsókn á erfðaefni úr hjarta Loðvíks Karls sem gerð var árið 2000 staðfesti löngu síðar að hann dó vissulega árið 1795.<ref name=vísindavefur/> Þegar Loðvík dó lýsti föðurbróðir hans sig réttmætan konung Frakklands og tók sér konungsnafnið [[Loðvík 18.]] til þess að viðurkenna stutta „valdatíð“ bróðursonar síns. Hann hélt því nafni eftir að konungsríki var endurreist í Frakklandi árið 1814. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Konungar Frakklands|Konungur Frakklands]]<br>(''að nafninu til'') | frá = 1793 | til = 1795 | fyrir = [[Loðvík 16.]] | eftir = [[Loðvík 18.]] }} {{Töfluendir}} {{Einvaldar Frakklands}} {{fd|1785|1795}} [[Flokkur:Búrbónar]] [[Flokkur:Frakkakonungar]] [[Flokkur:Hertogar af Normandí]] 8iepkys8bzd0zn9cc5c4jx1vskamgoj 0 153288 1978509 1893840 2026-09-11T20:22:51Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978509 wikitext text/x-wiki '''Guðmunda Ragnhildur Gísladóttir''', einnig þekkt sem '''Ragga Gísla''' (f. [[7. október]] [[1956]]), er íslensk söngkona og tónskáld. Ragnhildur útskrifaðist sem tónmenntakennari frá [[Tónlistarskólinn í Reykjavík|Tónlistaskólanum í Reykjavík]],<ref>Ismus.is, [https://www.ismus.is/i/person/uid-62e0e71c-dfbf-465f-bead-869765d22599 „Ragnhildur Gísladóttir“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802230515/https://www.ismus.is/i/person/uid-62e0e71c-dfbf-465f-bead-869765d22599 |date=2019-08-02 }} (skoðað 2. ágúst 2019)</ref> lauk BA-prófi í tónsmíðum frá [[Listaháskóli Íslands|Listaháskóla Íslands]] árið 2008 og MA-prófi frá sama skóla árið 2013.<ref>[https://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3627500 „Getur núna fyrst kallað sig tónsmið“], ''24 stundir'', 30. apríl 2008 (skoðað 2. ágúst 2019)</ref> Ragnhildur var söngkona í hljómsveitunum [[Lummurnar|Lummunum]], [[Brunaliðið|Brunaliðinu]], [[Grýlurnar|Grýlunum]] og [[Stuðmenn|Stuðmönnum]] og hefur einnig leikið í kvikmyndunum ''[[Með allt á hreinu]]'', ''[[Í takt við tímann]], [[Karlakórinn Hekla]]'' og ''[[Ungfrúin góða og húsið (kvikmynd)|Ungfrúin góða og húsið]]''. Árið 2012 hlaut Ragnhildur riddarakross [[Hin íslenska fálkaorða|Hinnar íslensku fálkaorðu]] fyrir framlag sitt til íslenskrar tónlistar.<ref>Mbl.is, [https://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/01/01/ellefu_saemd_falkaordu/ „Ellefu sæmd fálkaorðu“] (skoðað 2. ágúst 2019)</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1956]] [[Flokkur:Íslenskar söngkonur]] [[Flokkur:Íslensk kventónskáld]] [[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] oxk4mgfd1jo6uznnpxdoasnt92vlo3z 4 154362 1978555 1977572 2026-09-12T00:54:44Z TKSnaevarr 53243 1978555 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Sametingsåpning - 51609646697 (Haakon).jpg|170px|right|alt=Hákon 8.|Hákon 8.]] * [[29. ágúst]]: '''[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið]]''' fór fram. Aðildarviðræðum var hafnað. * [[28. ágúst]]: '''[[Hákon 8.]]''' (''sjá mynd'') tekur við norsku krúnunni eftir andlát föður síns, [[Haraldur 5.|Haraldar 5. Noregskonungs]]. * [[26. ágúst]]: [[Flóðin í Nepal 2026|Skyndilegt jökulhrun]] á mörkum '''[[Nepal]]s''' og [[Kína]] verður meira en í 1.300 manns að bana í flóðum sem fylgdu. * [[20. ágúst]]: '''[[Rojava|Lýðræðislega fylkjasambandið í Norður-Sýrlandi]]''' er að fullu innlimað af ríkisstjórn [[Sýrland]]s. '''Yfirstandandi:''' [[Innrás Rússa í Úkraínu]] / [[Stríð Rússlands og Úkraínu]] &nbsp;• [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]] <br> '''Nýleg andlát''': [[Gloria Steinem]] (2. september) &nbsp;• [[Sigríður Þorvaldsdóttir]] (31. ágúst) &nbsp;• [[Haraldur 5.]] (28. ágúst) &nbsp;• [[Ratko Mladić]] (27. ágúst) &nbsp;• [[Eyvindur P. Eiríksson]] (26. ágúst) &nbsp;• [[Dolly Parton]] (25. ágúst) &nbsp;• [[Steinn Ármann Magnússon]] (21. ágúst) l95r8n24sehel13xlrgw2if5mvfqwyl 0 157400 1978517 1673900 2026-09-11T21:01:16Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978517 wikitext text/x-wiki [[Mynd:JapaneseRickshaw.jpg|thumb|Japanskur handdreginn léttivagn (rikksjó) árið1897]] [[Mynd:Rickshaws - asakusa - japan - Oct 25 2015.ogv|thumb|(myndband) Léttivagnar (rikksjó) fyrir ferðamenn í [[Asakusa]] í [[Japan]] (2015).]] [[Mynd:Au Champ-de-Mars - entre quatre et cinq, promenade en fauteuil roulant.jpg|thumb|Rikkjó sem er eins konar hjól var kynnt á heimsýningunni 1889]] [[Mynd:Electric Rickshaws.jpg|thumb|Rafknúnir og yfirbyggðir rikkskjóar]] '''Rikksjó''' (á ensku rickshaw) er tvíhjóla léttivagn sem dreginn er af manni. Í léttivagninum er sæti fyrir einn eða fleiri farþega. Oftast er hönnun rikksjó þannig að milli tveggja stórra hjóla er sæti með skemil og tvær langar stangir vísa fram. Sá sem dregur rikksjó heldur í stangirnar og togar léttivagninn áfram um leið og hann gengur eða hleypur. Síðustu ár hafa rafknúnir léttavagnar komið fram sem farartæki í borgum. Rikkjó komu fyrst fram í indverskum borgum 1880 og urðu vinsæl farartæki yfirstéttar og tæki til að flytja vörur innan þéttbýlla borga. Rikksjóar voru bannaðir í Kína þegar Maó komst þar til valda þar sem þeir þóttu tákn um arðrán og kúgun yfirstéttar. Árið 1929 komu komu [[Hjólataxi|hjólarikkjóar]] (hjólataxar) fyrst fram í Singapúr en notkun þeirra breiddist út og þeir urðu svo útbreiddir í Indlandi að um 1950 voru fleiri hjólaríkksjóar þar í notkun en þeir sem voru dregnir áfram af handafli. Rikksjóar eru mjög algengir í borgum í Bangladesh og Indlandi og þá sérstaklega í borginni Dhaka og er rekstur þeirra og smíði mikilvæg atvinnugrein.<ref>{{Cite journal|last=Chandran|first=Nisha|last2=Brahmachari|first2=Samir Kumar|date=2015-12|title=Technology, knowledge and markets: connecting the dots—electric rickshaw in India as a case study|url=http://www.jfrugal.com/content/1/1/3|journal=Journal of Frugal Innovation|language=en|volume=1|issue=1|pages=3|doi=10.1186/s40669-015-0003-5|issn=2197-7917|archive-date=2016-01-26|access-date=2020-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126012555/http://www.jfrugal.com/content/1/1/3/|url-status=dead}}</ref><ref>HYRAPIET, S., & GREINER, A. (2012). CALCUTTA'S HAND-PULLED RICKSHAWS: CULTURAL POLITICS AND PLACE MAKING IN A GLOBALIZING CITY. ''Geographical Review,'' ''102''(4), 407-426. Retrieved May 14, 2020, from [http://www.jstor.org/stable/41709204 www.jstor.org/stable/41709204]</ref> ==Tilvísanir== [[Flokkur:Farartæki]] cfgkyqh492dtz8y7qlo45hphhpyw045 0 157569 1978528 1976910 2026-09-11T21:33:10Z Nesi13 106374 1978528 wikitext text/x-wiki {{knattspyrnulið | Fullt nafn = Lillestrøm Sportsklubb | Gælunafn = Kanarifugla (''Kanarífuglarnir''), Fugla(''Fuglarnir'') | Stofnað = 2. apríl 1917 | Leikvöllur = Åråsen Stadion, [[Lillestrøm]] | Stærð = 11.500 | Knattspyrnustjóri = {{NOR}} [[Hans Erik Ødegaard]] | Deild = [[Eliteserien]] | pattern_b1 =_lillestrom1617h | pattern_la1 =_lillestrom1617h | pattern_la2 =_lillestrom17a | pattern_b2 = _lillestrom17a | pattern_ra1 =_lillestrom1617h | pattern_ra2 =_lillestrom17a | pattern_sh1 =_lillestrom17a | pattern_sh2 = _lillestrom1617h | pattern_so1 = | leftarm1 = 000000 | leftarm2 = 000000 | body1 = FFFF00 | body2 = 000000 | rightarm1 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts1 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks1 = FFE500 | socks2 =000000 }} '''Lillestrøm''' er [[Noregur|norskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnu]]lið frá [[Lillestrøm]]. Heimavöllur félagsins heitir Åråsen Stadion. Lillestrøm hefur unnið [[Eliteserien|norsku úrvalsdeildina]] 5 sinnum, síðast árið 1989 og [[Norgesmesterskapet i fotball for menn|bikarkeppnina]] 7 sinnum, síðast árið 2025. Meðal Íslendinga sem hafa spilað með liðinu eru [[Rúnar Kristinsson]], [[Heiðar Helguson]], [[Arnór Smárason]], [[Hólmbert Friðjónsson]] og [[Ríkharður Daðason]]. [[Teitur Þórðarson]] þjálfaði liðið um nokkurra ára skeið. == Leikmenn == === Leikmannhópur === Miðað við 11. september 2026 {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=NOR|pos=GK|name=[[Stefan Hagerup]]}} {{Fs player|no=2|nat=NOR|pos=DF|name=[[Lars Ranger]]}} {{Fs player|no=3|nat=NOR|pos=DF|name=[[Sturla Ottesen]]}} {{Fs player|no=4|nat=NOR|pos=DF|name=[[Espen Garnås]]}} {{Fs player|no=5|nat=NOR|pos=DF|name=[[Sander Moen Foss]]}} {{Fs player|no=7|nat=SWE|pos=MF|name=[[Linus Alperud]]}} {{Fs player|no=8|nat=NOR|pos=FW|name=[[Fredrik Gulbrandsen]]}} {{Fs player|no=10|nat=NOR|pos=FW|name=[[Thomas Lehne Olsen]]}} {{Fs player|no=11|nat=Denmark|pos=DF|name=[[Frederik Elkær]]}} {{Fs player|no=12|nat=SWE|pos=GK|name=[[Pontus Dahlberg]]}} {{Fs player|no=14|nat=NOR|pos=MF|name=[[Gustav Nyheim]]}} {{Fs player|no=15|nat=SWE|pos=FW|name=[[Gustav Nordh]]}} {{Fs player|no=16|nat=NOR|pos=MF|name=[[Henrik Melland]]}} {{Fs player|no=17|nat=NOR|pos=FW|name=[[Eric Kitolano]]}} {{Fs player|no=18|nat=NOR|pos=MF|name=[[Kevin Krygård]]}} {{Fs player|no=19|nat=SWE|pos=FW|name=[[Camil Jebara]]}} {{Fs player|no=20|nat=ANG|pos=FW|name=[[Felix Vá]]}} {{Fs player|no=21|nat=SWE|pos=MF|name=[[Filip Ottosson]]}} {{Fs player|no=22|nat=NOR|pos=MF|name=[[Daniel Bassi]]}} {{Fs player|no=25|nat=NGA|pos=FW|name=[[Seun Akanji]]}} {{Fs player|no=26|nat=NOR|pos=FW|name=[[Yaw Paintsil]]}} {{Fs player|no=27|nat=NOR|pos=FW|name=[[Markus Wæhler]]}} {{Fs player|no=28|nat=NOR|pos=DF|name=[[Ruben Gabrielsen]]|other=[[Captain (association football)|Fyrirliði]]}} {{Fs player|no=29|nat=Kosovo|pos=MF|name=[[Ylldren Ibrahimaj]]}} {{Fs player|no=35|nat=NOR|pos=DF|name=[[Filip Reshane]]}} {{Fs player|no=36|nat=NOR|pos=DF|name=[[Isa Daniel Jallow]]}} {{Fs player|no=41|nat=NOR|pos=FW|name=[[Ivar Winje]]}} {{Fs player|no=47|nat=NOR|pos=DF|name=[[Stian Kristiansen]]}} {{Fs player|no=50|nat=NOR|pos=GK|name=[[Lazar Babic]]}} {{Fs end}} === Úti á láni === {{Fs start}} {{Fs player|no=6|nat=NOR|pos=MF|name=[[Harald Woxen]]}}|other=<small>á láni hjá [[Sogndal]] út 2026}}<ref name="Harald Woxen lånes ut til Sogndal">{{cite web| url=https://www.lsk.no/nyheter/harald-woxen-lanes-ut-til-sogndal| title=Harald Woxen lånes ut til Sogndal|publisher=lsk.no| access-date=2026-09-11}}</ref> {{Fs player|no=9|nat=NGA|pos=FW|name=[[Kparobo Arierhi]]||other=<small>á láni hjá [[Sogndal]] út 2026}}<ref name="Kparobo Arierhi lånes ut til Sogndal">{{cite web| url=https://www.lsk.no/nyheter/kparobo-arierhi-lanes-ut-til-sogndal| title=Kparobo Arierhi lånes ut til Sogndal|publisher=lsk.no| access-date=2026-08-29}}</ref> {{Fs player|no=30|nat=NOR|pos=DF|name=[[Lucas Svenningsen]]||other=<small>á láni hjá [[Skeid]] til júlí 2027}}<ref name="Lucas Svenningsen på nytt utlån til Skeid">{{cite web| url=https://www.lsk.no/nyheter/lucas-svenningsen-pa-nytt-utlan-til-skeid| title=Lucas Svenningsen på nytt utlån til Skeid|publisher=lsk.no| access-date=2026-08-09}}</ref> {{Fs player|no=31|nat=NOR|pos=MF|name=[[Angelos Chaminta]]||other=<small>á láni hjá [[Kongsvinger IL]] út 2026}}<ref name="Angelos Chaminta lånes på nytt ut til Kongsvinger">{{cite web| url=https://www.lsk.no/nyheter/angelos-chaminta-lanes-pa-nytt-ut-til-kongsvinger| title=Angelos Chaminta lånes på nytt ut til Kongsvinger|publisher=lsk.no| access-date=2026-08-09}}</ref> {{Fs end}} == Titlar == === [[Eliteserien|Deildarmeistarar]] (5)<ref name="Seriemesterskap herrer - Norges Fotballforbund">{{cite web| url=https://www.fotball.no/tema/om-nff/statistikk-og-historikk/seriemesterskap-herrer/| title=Seriemesterskap herrer - Norges Fotballforbund|publisher=fotball.no | access-date=2026-05-10}}</ref> === 1958-1959, 1976, 1977, 1986, 1989 === [[Norgesmesterskapet i fotball for menn|Bikarmeistarar]] (7)<ref name="Norgesmestere menn - Norges Fotballforbund">{{cite web| url=https://www.fotball.no/tema/om-nff/statistikk-og-historikk/norgesmestere-menn-/| title=Norgesmestere menn - Norges Fotballforbund|publisher=fotball.no | access-date=2026-05-10}}</ref> === 1977, 1978, 1981, 1985, 2007, 2017, 2025 == Tenglar == * [https://www.lsk.no/ Heimasíða félagsins] == Tilvísanir og heimildir == [[Flokkur:Norsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Lillestrøm]] m0wuzmcnqtiftu9if13e3nmpesdmrnq 1978530 1978528 2026-09-11T21:48:46Z Nesi13 106374 /* Úti á láni */ 1978530 wikitext text/x-wiki {{knattspyrnulið | Fullt nafn = Lillestrøm Sportsklubb | Gælunafn = Kanarifugla (''Kanarífuglarnir''), Fugla(''Fuglarnir'') | Stofnað = 2. apríl 1917 | Leikvöllur = Åråsen Stadion, [[Lillestrøm]] | Stærð = 11.500 | Knattspyrnustjóri = {{NOR}} [[Hans Erik Ødegaard]] | Deild = [[Eliteserien]] | pattern_b1 =_lillestrom1617h | pattern_la1 =_lillestrom1617h | pattern_la2 =_lillestrom17a | pattern_b2 = _lillestrom17a | pattern_ra1 =_lillestrom1617h | pattern_ra2 =_lillestrom17a | pattern_sh1 =_lillestrom17a | pattern_sh2 = _lillestrom1617h | pattern_so1 = | leftarm1 = 000000 | leftarm2 = 000000 | body1 = FFFF00 | body2 = 000000 | rightarm1 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts1 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks1 = FFE500 | socks2 =000000 }} '''Lillestrøm''' er [[Noregur|norskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnu]]lið frá [[Lillestrøm]]. Heimavöllur félagsins heitir Åråsen Stadion. Lillestrøm hefur unnið [[Eliteserien|norsku úrvalsdeildina]] 5 sinnum, síðast árið 1989 og [[Norgesmesterskapet i fotball for menn|bikarkeppnina]] 7 sinnum, síðast árið 2025. Meðal Íslendinga sem hafa spilað með liðinu eru [[Rúnar Kristinsson]], [[Heiðar Helguson]], [[Arnór Smárason]], [[Hólmbert Friðjónsson]] og [[Ríkharður Daðason]]. [[Teitur Þórðarson]] þjálfaði liðið um nokkurra ára skeið. == Leikmenn == === Leikmannhópur === Miðað við 11. september 2026 {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=NOR|pos=GK|name=[[Stefan Hagerup]]}} {{Fs player|no=2|nat=NOR|pos=DF|name=[[Lars Ranger]]}} {{Fs player|no=3|nat=NOR|pos=DF|name=[[Sturla Ottesen]]}} {{Fs player|no=4|nat=NOR|pos=DF|name=[[Espen Garnås]]}} {{Fs player|no=5|nat=NOR|pos=DF|name=[[Sander Moen Foss]]}} {{Fs player|no=7|nat=SWE|pos=MF|name=[[Linus Alperud]]}} {{Fs player|no=8|nat=NOR|pos=FW|name=[[Fredrik Gulbrandsen]]}} {{Fs player|no=10|nat=NOR|pos=FW|name=[[Thomas Lehne Olsen]]}} {{Fs player|no=11|nat=Denmark|pos=DF|name=[[Frederik Elkær]]}} {{Fs player|no=12|nat=SWE|pos=GK|name=[[Pontus Dahlberg]]}} {{Fs player|no=14|nat=NOR|pos=MF|name=[[Gustav Nyheim]]}} {{Fs player|no=15|nat=SWE|pos=FW|name=[[Gustav Nordh]]}} {{Fs player|no=16|nat=NOR|pos=MF|name=[[Henrik Melland]]}} {{Fs player|no=17|nat=NOR|pos=FW|name=[[Eric Kitolano]]}} {{Fs player|no=18|nat=NOR|pos=MF|name=[[Kevin Krygård]]}} {{Fs player|no=19|nat=SWE|pos=FW|name=[[Camil Jebara]]}} {{Fs player|no=20|nat=ANG|pos=FW|name=[[Felix Vá]]}} {{Fs player|no=21|nat=SWE|pos=MF|name=[[Filip Ottosson]]}} {{Fs player|no=22|nat=NOR|pos=MF|name=[[Daniel Bassi]]}} {{Fs player|no=25|nat=NGA|pos=FW|name=[[Seun Akanji]]}} {{Fs player|no=26|nat=NOR|pos=FW|name=[[Yaw Paintsil]]}} {{Fs player|no=27|nat=NOR|pos=FW|name=[[Markus Wæhler]]}} {{Fs player|no=28|nat=NOR|pos=DF|name=[[Ruben Gabrielsen]]|other=[[Captain (association football)|Fyrirliði]]}} {{Fs player|no=29|nat=Kosovo|pos=MF|name=[[Ylldren Ibrahimaj]]}} {{Fs player|no=35|nat=NOR|pos=DF|name=[[Filip Reshane]]}} {{Fs player|no=36|nat=NOR|pos=DF|name=[[Isa Daniel Jallow]]}} {{Fs player|no=41|nat=NOR|pos=FW|name=[[Ivar Winje]]}} {{Fs player|no=47|nat=NOR|pos=DF|name=[[Stian Kristiansen]]}} {{Fs player|no=50|nat=NOR|pos=GK|name=[[Lazar Babic]]}} {{Fs end}} === Úti á láni === {{Fs start}} {{Fs player|no=6|nat=NOR|pos=MF|name=[[Harald Woxen]]|other=<small>á láni hjá [[Sogndal]] út 2026}}<ref name="Harald Woxen lånes ut til Sogndal">{{cite web| url=https://www.lsk.no/nyheter/harald-woxen-lanes-ut-til-sogndal| title=Harald Woxen lånes ut til Sogndal|publisher=lsk.no| access-date=2026-09-11}}</ref> {{Fs player|no=9|nat=NGA|pos=FW|name=[[Kparobo Arierhi]]||other=<small>á láni hjá [[Sogndal]] út 2026}}<ref name="Kparobo Arierhi lånes ut til Sogndal">{{cite web| url=https://www.lsk.no/nyheter/kparobo-arierhi-lanes-ut-til-sogndal| title=Kparobo Arierhi lånes ut til Sogndal|publisher=lsk.no| access-date=2026-08-29}}</ref> {{Fs player|no=30|nat=NOR|pos=DF|name=[[Lucas Svenningsen]]||other=<small>á láni hjá [[Skeid]] til júlí 2027}}<ref name="Lucas Svenningsen på nytt utlån til Skeid">{{cite web| url=https://www.lsk.no/nyheter/lucas-svenningsen-pa-nytt-utlan-til-skeid| title=Lucas Svenningsen på nytt utlån til Skeid|publisher=lsk.no| access-date=2026-08-09}}</ref> {{Fs player|no=31|nat=NOR|pos=MF|name=[[Angelos Chaminta]]||other=<small>á láni hjá [[Kongsvinger IL]] út 2026}}<ref name="Angelos Chaminta lånes på nytt ut til Kongsvinger">{{cite web| url=https://www.lsk.no/nyheter/angelos-chaminta-lanes-pa-nytt-ut-til-kongsvinger| title=Angelos Chaminta lånes på nytt ut til Kongsvinger|publisher=lsk.no| access-date=2026-08-09}}</ref> {{Fs end}} == Titlar == === [[Eliteserien|Deildarmeistarar]] (5)<ref name="Seriemesterskap herrer - Norges Fotballforbund">{{cite web| url=https://www.fotball.no/tema/om-nff/statistikk-og-historikk/seriemesterskap-herrer/| title=Seriemesterskap herrer - Norges Fotballforbund|publisher=fotball.no | access-date=2026-05-10}}</ref> === 1958-1959, 1976, 1977, 1986, 1989 === [[Norgesmesterskapet i fotball for menn|Bikarmeistarar]] (7)<ref name="Norgesmestere menn - Norges Fotballforbund">{{cite web| url=https://www.fotball.no/tema/om-nff/statistikk-og-historikk/norgesmestere-menn-/| title=Norgesmestere menn - Norges Fotballforbund|publisher=fotball.no | access-date=2026-05-10}}</ref> === 1977, 1978, 1981, 1985, 2007, 2017, 2025 == Tenglar == * [https://www.lsk.no/ Heimasíða félagsins] == Tilvísanir og heimildir == [[Flokkur:Norsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Lillestrøm]] ac7pcptb2q5hpg4hthj1yg1gaw85ot7 1978531 1978530 2026-09-11T22:11:33Z Nesi13 106374 /* Leikmannhópur */ 1978531 wikitext text/x-wiki {{knattspyrnulið | Fullt nafn = Lillestrøm Sportsklubb | Gælunafn = Kanarifugla (''Kanarífuglarnir''), Fugla(''Fuglarnir'') | Stofnað = 2. apríl 1917 | Leikvöllur = Åråsen Stadion, [[Lillestrøm]] | Stærð = 11.500 | Knattspyrnustjóri = {{NOR}} [[Hans Erik Ødegaard]] | Deild = [[Eliteserien]] | pattern_b1 =_lillestrom1617h | pattern_la1 =_lillestrom1617h | pattern_la2 =_lillestrom17a | pattern_b2 = _lillestrom17a | pattern_ra1 =_lillestrom1617h | pattern_ra2 =_lillestrom17a | pattern_sh1 =_lillestrom17a | pattern_sh2 = _lillestrom1617h | pattern_so1 = | leftarm1 = 000000 | leftarm2 = 000000 | body1 = FFFF00 | body2 = 000000 | rightarm1 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts1 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks1 = FFE500 | socks2 =000000 }} '''Lillestrøm''' er [[Noregur|norskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnu]]lið frá [[Lillestrøm]]. Heimavöllur félagsins heitir Åråsen Stadion. Lillestrøm hefur unnið [[Eliteserien|norsku úrvalsdeildina]] 5 sinnum, síðast árið 1989 og [[Norgesmesterskapet i fotball for menn|bikarkeppnina]] 7 sinnum, síðast árið 2025. Meðal Íslendinga sem hafa spilað með liðinu eru [[Rúnar Kristinsson]], [[Heiðar Helguson]], [[Arnór Smárason]], [[Hólmbert Friðjónsson]] og [[Ríkharður Daðason]]. [[Teitur Þórðarson]] þjálfaði liðið um nokkurra ára skeið. == Leikmenn == === Leikmannhópur === Miðað við 11. september 2026 {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=NOR|pos=GK|name=[[Stefan Hagerup]]}} {{Fs player|no=2|nat=NOR|pos=DF|name=[[Lars Ranger]]}} {{Fs player|no=3|nat=NOR|pos=DF|name=[[Sturla Ottesen]]}} {{Fs player|no=4|nat=NOR|pos=DF|name=[[Espen Garnås]]}} {{Fs player|no=5|nat=NOR|pos=DF|name=[[Sander Moen Foss]]}} {{Fs player|no=7|nat=SWE|pos=MF|name=[[Linus Alperud]]}} {{Fs player|no=8|nat=NOR|pos=FW|name=[[Fredrik Gulbrandsen]]}} {{Fs player|no=10|nat=NOR|pos=FW|name=[[Thomas Lehne Olsen]]}} {{Fs player|no=11|nat=Denmark|pos=DF|name=[[Frederik Elkær]]}} {{Fs player|no=12|nat=SWE|pos=GK|name=[[Pontus Dahlberg]]}} {{Fs player|no=14|nat=NOR|pos=MF|name=[[Gustav Nyheim]]}} {{Fs player|no=15|nat=SWE|pos=FW|name=[[Gustav Nordh]]}} {{Fs player|no=16|nat=NOR|pos=MF|name=[[Henrik Melland]]}} {{Fs player|no=17|nat=NOR|pos=FW|name=[[Eric Kitolano]]}} {{Fs player|no=18|nat=NOR|pos=MF|name=[[Kevin Krygård]]}} {{Fs player|no=19|nat=SWE|pos=FW|name=[[Camil Jebara]]}} {{Fs player|no=20|nat=ANG|pos=FW|name=[[Felix Vá]]}} {{Fs player|no=21|nat=SWE|pos=MF|name=[[Filip Ottosson]]}} {{Fs player|no=22|nat=NOR|pos=MF|name=[[Daniel Bassi]]}} {{Fs player|no=25|nat=NGA|pos=FW|name=[[Seun Akanji]]}} {{Fs player|no=26|nat=NOR|pos=FW|name=[[Yaw Paintsil]]}} {{Fs player|no=27|nat=NOR|pos=FW|name=[[Markus Wæhler]]}} {{Fs player|no=28|nat=NOR|pos=DF|name=[[Ruben Gabrielsen]]|other=[[Captain (association football)|Fyrirliði]]}} {{Fs player|no=29|nat=Kosovo|pos=MF|name=[[Ylldren Ibrahimaj]]}} {{Fs player|no=35|nat=NOR|pos=DF|name=[[Filip Reshane]]}} {{Fs player|no=36|nat=NOR|pos=DF|name=[[Isa Daniel Jallow]]}} {{Fs player|no=41|nat=NOR|pos=FW|name=[[Ivar Winje]]}} {{Fs player|no=43|nat=NOR|pos=FW|name=[[Wahib Fadil]]}} {{Fs player|no=44|nat=NOR|pos=DF|name=[[Betim Hasanaj]]}} {{Fs player|no=47|nat=NOR|pos=DF|name=[[Stian Kristiansen]]}} {{Fs player|no=50|nat=NOR|pos=GK|name=[[Lazar Babic]]}} {{Fs end}} === Úti á láni === {{Fs start}} {{Fs player|no=6|nat=NOR|pos=MF|name=[[Harald Woxen]]|other=<small>á láni hjá [[Sogndal]] út 2026}}<ref name="Harald Woxen lånes ut til Sogndal">{{cite web| url=https://www.lsk.no/nyheter/harald-woxen-lanes-ut-til-sogndal| title=Harald Woxen lånes ut til Sogndal|publisher=lsk.no| access-date=2026-09-11}}</ref> {{Fs player|no=9|nat=NGA|pos=FW|name=[[Kparobo Arierhi]]||other=<small>á láni hjá [[Sogndal]] út 2026}}<ref name="Kparobo Arierhi lånes ut til Sogndal">{{cite web| url=https://www.lsk.no/nyheter/kparobo-arierhi-lanes-ut-til-sogndal| title=Kparobo Arierhi lånes ut til Sogndal|publisher=lsk.no| access-date=2026-08-29}}</ref> {{Fs player|no=30|nat=NOR|pos=DF|name=[[Lucas Svenningsen]]||other=<small>á láni hjá [[Skeid]] til júlí 2027}}<ref name="Lucas Svenningsen på nytt utlån til Skeid">{{cite web| url=https://www.lsk.no/nyheter/lucas-svenningsen-pa-nytt-utlan-til-skeid| title=Lucas Svenningsen på nytt utlån til Skeid|publisher=lsk.no| access-date=2026-08-09}}</ref> {{Fs player|no=31|nat=NOR|pos=MF|name=[[Angelos Chaminta]]||other=<small>á láni hjá [[Kongsvinger IL]] út 2026}}<ref name="Angelos Chaminta lånes på nytt ut til Kongsvinger">{{cite web| url=https://www.lsk.no/nyheter/angelos-chaminta-lanes-pa-nytt-ut-til-kongsvinger| title=Angelos Chaminta lånes på nytt ut til Kongsvinger|publisher=lsk.no| access-date=2026-08-09}}</ref> {{Fs end}} == Titlar == === [[Eliteserien|Deildarmeistarar]] (5)<ref name="Seriemesterskap herrer - Norges Fotballforbund">{{cite web| url=https://www.fotball.no/tema/om-nff/statistikk-og-historikk/seriemesterskap-herrer/| title=Seriemesterskap herrer - Norges Fotballforbund|publisher=fotball.no | access-date=2026-05-10}}</ref> === 1958-1959, 1976, 1977, 1986, 1989 === [[Norgesmesterskapet i fotball for menn|Bikarmeistarar]] (7)<ref name="Norgesmestere menn - Norges Fotballforbund">{{cite web| url=https://www.fotball.no/tema/om-nff/statistikk-og-historikk/norgesmestere-menn-/| title=Norgesmestere menn - Norges Fotballforbund|publisher=fotball.no | access-date=2026-05-10}}</ref> === 1977, 1978, 1981, 1985, 2007, 2017, 2025 == Tenglar == * [https://www.lsk.no/ Heimasíða félagsins] == Tilvísanir og heimildir == [[Flokkur:Norsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Lillestrøm]] bq2p0arj9ynr2gr1jqu55a01iwvkaiq 0 160496 1978510 1935968 2026-09-11T20:25:18Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978510 wikitext text/x-wiki {{Persóna|mynd=Ralph Reed by Gage Skidmore.jpg|nafn=Ralph Reed|fæðingardagur={{fæðingardagur og aldur|1961|6|24}}|þjóðerni=Bandarískur|maki=JoAnne Young (g. 1987)|börn=4|stjórnmálaflokkur=[[Repúblikanaflokkurinn]]|þekktur_fyrir=Stofnandi Christian Coalition|fæðingarstaður=Portsmouth, Virginíu, Bandaríkjunum}} '''Ralph Eugene Reed''' '''Jr.''' (f. [[24. júní]] [[1961]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] stjórnmálaráðgjafi og lobbýisti, þekktastur fyrir að vera framkvæmdastjóri ''[[Christian Coalition]]'' frá stofnun samtakanna 1989 til ársins 1997. Reed var formaður [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokks]] [[Georgía (fylki BNA)|Georgíufylkis]] til ársins 2001-2003.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/05/06/us/ralph-reed-wins-election-to-lead-georgia-republicans.html|title=Ralph Reed Wins Election To Lead Georgia Republicans (Published 2001)|last=Jr|first=B. Drummond Ayres|date=2001-05-06|work=The New York Times|access-date=2020-12-03|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://law.jrank.org/pages/5212/Christian-Coalition.html|title=Christian Coalition|website=law.jrank.org|language=en|access-date=2020-12-03}}</ref> Árið 2006 sóttist Reed eftir tilnefningu Repúblikanaflokksins í kosningu til vararíkisstjóra fylkisins en laut í lægra haldi gegn Casey Cagle. Reed er í dag formaður ''Faith and Freedom Coalition'', samtaka sem hann stofnaði árið 2009. Samtökin berjast fyrir íhaldsömum og trúarlegum gildum á pólitískum vettvangi. == Menntun og pólítísk afskipti í háskóla == Reed hóf þátttöku í stjórnmálastarfi meðan hann var við nám við University of Georgia þar sem hann gekk til liðs við samtök ungra repúblíkana við skólann. Árið 1981 fluttist hann til Washington D.C. þar sem hann starfaði sem sjálfboðaliði hjá landssamtök ungliðahreyfingar flokksins (e. ''College Republican National Committee''). Þar kynntist Reed meðal annars [[Jack Abramoff]] og [[Grover Norquist]], sem hann starfaði náið með á næstu árum. Undir handleiðslu þríeykis Reed, Abramoff og Norquist urðu samtökin áberandi í bandarískum stjórnmálum. Árið 1983 tók Reed tók við af Norquist sem framkvæmdastjóri samtakanna. Sama ár varð Reed fyrir trúarlegri upplifun þegar hann fann heilagan anda koma yfir sig og endurfæddist hann í kjölfarið og tók evangelíska kristna trú. Reed útskrifaðist með BA gráðu í sagnfræði frá University of Georgia 1985 eftir sex ára nám. Eftir nokkur ár í Washington flutti Reed til Norður Karólínu þar sem hann kom að stofnun ''Students for America'', íhaldsama hreyfingu aðgerðarsinna sem var fjármögnuð af [[Jesse Helms]] öldungadeildarþingmanni [[Norður-Karólína|Norður Karólínu]].<ref>{{Cite web|url=https://www.infoplease.com/people/who2-biography/ralph-reed|title=Ralph Reed {{!}} Infoplease|website=www.infoplease.com|language=en|access-date=2020-12-30}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Christian Coalition == Árið 1989 stofnaði sjónvarpspredíkarinn Pat Robertson samtökin ''Christian Coalition'' sem þrýstihóp fyrir kristna íhaldsmenn. Robertson hafði árið áður tapað í prófkjöri Repúblíkanaflokksins vegna forsetakosninganna 1988. Robertson réð Reed til að gegna stýra samtökunum. Samtökin efldust verulega undir stjórn Reed og urðu einn af áhrifamestu þrýstihópum í Bandaríkjunum. Samtökin hafa einbeitt sér að fjölskyldu- og siðferðismálum, og beittu sér af þunga gegn rétti kvenna til þungunarrofs, auk þess að berjast gegn réttindum samkynhneigðra. Undir stjórn Reed börðust samtökin einnig gegn kennslu á [[Þróunarkenningin|þróunarkenningunni]] .<ref>{{Bókaheimild|titill=Hartmana, Andrew, War for the soul of america: a history of the culture wars, bls. 207 - 212}}</ref> Samtökin höfðu veruleg áhrif innan Repúblikanaflokksins en þau hafa, bæði með styrkjum til frambjóðenda flokksins og auglýsingaherferðum. Samtökin léku meðal annars lykilhlutverk í kosningasigri flokksins í þingkosningunum 1994.<ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/ralph-reed-gop-lobbyist-jack-abramoff|title=The Sins of Ralph Reed|last=Flynn|first=Sean|website=GQ|language=en-us|access-date=2020-12-30}}</ref> Reed varð þekkt andlit i Bandaríkjunum og prýddi meðal annars forsíðu tímaritsins ''Time'' árið 1995, þar sem hann var titlaður "Hægri hönd Guðs". Reed yfirgaf samtökin árið 1997 en á þeim var hann grunaður um að hafa brotið lög um fjármögnun kosninga. Rannsókn FEC (''Federal Election Commission'') sem hefur eftirlit með framfylgd laganna lauk árið 1999 og voru samtökin dæmt til þess að greiða lítilvæga sekt.<ref>{{Cite web|url=https://law.jrank.org/pages/5212/Christian-Coalition.html|title=Christian Coalition|website=law.jrank.org|language=en|access-date=2020-12-30}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://law.jrank.org/pages/5212/Christian-Coalition.html|title=Christian Coalition|website=law.jrank.org|language=en|access-date=2020-12-03}}</ref> == Störf sem ráðgjafi og pólítískur ferill == Eftir að Reed lét af störfum fyrir ''Christian Coalition'' tók hann að starfa sem pólítískur ráðgjafi fyrir frambjóðendur repúblikana og lobbýisti. Árið 1997 stofnaði hann ásamt Tim Phillips, ráðgjafarfyrirtækið ''Century Strategies'' sem sérhæfði sig í aðstoð við kristna íhaldsmenn og frambjóðendur sem börðust fyrir "hefðbundnum fjölskyldugildum." Century Strategies tóku einnig að sér að tala máli stórfyrirtækja á borð við Microsoft, Enron og Verizon og þrýsta á þingmenn fyrir þeirra hönd.<ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/ralph-reed-gop-lobbyist-jack-abramoff|title=The Sins of Ralph Reed|last=Flynn|first=Sean|website=GQ|language=en-us|access-date=2020-12-30}}</ref> Reed var gagnrýndur fyrir hagsmunaárekstra í kosningunum 2000 þegar í ljós kom að hann var bæði ráðgjafi fyrir forsetaframboð George W. Bush og á launaskrá Microsoft, en hugbúnaðarfyrirtækið var þeim tíma undir rannsókn fyrir brot á samkeppnislögum.<ref>{{Cite web|url=https://prospect.org/api/content/ff5038fb-e959-527c-83c2-dd1e2c42a900/|title=Mr. Gates Goes To Washington|last=Marshall|first=Joshua|date=2001-12-19|website=The American Prospect|language=en-us|access-date=2020-12-30}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Ralph Reed sóttist eftir embætti vararíkisstjóra Georgíu árið 2006 en tengsli hans við Jack Abramoff, sem árið 2005 var ásakaður m.a. um að múta opinberum starfsmönnum fyrir hönd spilavíta til þess að hafa áhrif á löggjafir, hafði verulega slæm áhrif á framboð hans. Reed tapaði í forkosningum repúblikanaflokksins gegn ríkisþingmanninum Casey Cagle.<ref>{{cite web|url=http://www.politics1.com/blog-0706a.htm|title=Politics1 - American Politics, Elections, Candidates & Campaigns|date=2010-10-20|website=web.archive.org|access-date=2020-12-30|archive-date=2010-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20101020211701/http://www.politics1.com/blog-0706a.htm|url-status=unfit}}</ref> Eftir að Ralph Reed hætti sem framkvæmdastjóri ''[[Christian Coalition]]'' árið 1997 flutti hann til Georgíu þar sem hann starfaði sem stjórnmálaráðgjafi og síðan formaður [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokksins]] í Georgíu frá árinu 2001 til ársins 2003.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/05/06/us/ralph-reed-wins-election-to-lead-georgia-republicans.html|title=Ralph Reed Wins Election To Lead Georgia Republicans (Published 2001)|last=Jr|first=B. Drummond Ayres|date=2001-05-06|work=The New York Times|access-date=2020-12-03|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Árið 2006 bauð hann sig fram sem landstjóra Georgíu en datt út í undankeppninni þar sem andstæðingur hans var með meira en tíu prósenta forskot.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/07/19/us/19georgia.html|title=Ralph Reed Loses Georgia Primary Race (Published 2006)|last=Dewan|first=Shaila|date=2006-07-19|work=The New York Times|access-date=2020-12-03|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Í seinni tíð hefur Reed ennþá verið stór áhrifavaldur þess að koma stuðningi kristinna íhaldsmanna til [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokksins]]. Hann hefur verið mikill bandamaður Repúblikana í því menningarstríði sem hefur staðið á milli íhaldsmanna og þeirrar stefnu sem jókst í vinsældum á sjöunda áratug sem spornar gegn hefbundum bandarískum gildum sem hefur verið kölluð [[nýja vinstrihreyfingin]].<ref>{{Bókaheimild|titill=Hartmana, Andrew, War for the soul of america: a history of the culture wars, bls. 51.}}</ref> Árið 2009 stofnaði hann samtökin ''[[Faith and freedom coalition]],'' stefnumál þeirra er að halda upp á hefðbundin bandarísk gildi sem koma að fjölskyldu, trú, hjónaböndum og vinnu.<ref>{{Cite web|url=https://www.ffcoalition.com/about/|title=About|website=Faith and Freedom Coalition|language=en-US|access-date=2020-12-03}}</ref> Árið 2012 reyndi Reed að kynda undir sigur [[Mitt Romney]] í forsetakosningunum með auglýsingaherferð þar sem hann notaðist við bréfsendingar, símtöl, tölvupóst og jafnvel heimsóknir til kjósenda.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/09/23/us/politics/ralph-reed-hopes-to-nudge-mitt-romney-to-a-victory.html|title=An Evangelical Is Back From Exile, Lifting Romney (Published 2012)|last=Becker|first=Jo|date=2012-09-23|work=The New York Times|access-date=2020-12-03|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Árið 2016 tókst Reed að auka fylgi forsetaframbjóðenda Repúblikana og var það þá [[Donald Trump]]. Strax eftir að Donald Trump varð frambjóðandi Repúblikana lýsti Ralph Reed því yfir að hann og samtök hans, ''[[Faith and freedom coalition]]''¸ myndu styðja framboð hans og á Reed þátt í því að koma kristnum íhaldsmönnum til stuðnings við Trump.<ref>{{Cite web|url=https://www.politico.com/news/2019/10/09/ralph-reed-trump-book-040920|title=‘Render to God and Trump’: Ralph Reed calls for 2020 obedience to Trump|last=Orr|first=Gabby|website=POLITICO|language=en|access-date=2020-12-03}}</ref> == Tilvísanir == <references/> {{DEFAULTSORT:Reed, Ralph}} {{f|1961}} [[Flokkur:Repúblikanar]] qxxwvdxb5wgeon88ogo3a8z4hpv8ifu 0 162379 1978485 1953410 2026-09-11T17:53:26Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978485 wikitext text/x-wiki [[Mynd:NordenFlag.jpg|alt=Mynd af fánum Norðurlandanna|thumb| NDF er þáttur í samstarfi Norrænna þjóða.]] '''Norræni þróunarsjóðurinn (NDF)''' er sameiginleg alþjóðleg fjármálastofnun [[Norðurlöndin|norrænu ríkjanna]], sem veitir lán og styrki til [[Parísarsamkomulagið|loftslagstengdra]] [[Þróunarland|þróunarverkefna]] í fátækustu ríkjum [[Afríka|Afríku]], [[Asía|Asíu]] og [[Rómanska Ameríka|Rómönsku-Ameríku]]. Sjóðurinn var stofnaður árið 1989 og aðalskrifstofa hans er í [[Helsinki]], Finnlandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/raduneyti/utanrikisraduneytid/heimsljos/frettir/stok-frett/2020/11/05/Einhugur-norraenu-rikjanna-um-ad-efla-Norraena-throunarsjodinn/|titill=Einhugur norrænu ríkjanna um að efla Norræna þróunarsjóðinn|höfundur=Heimsljós|útgefandi=Utanríkisráðuneytið|mánuður=5. nóvember|ár=2020|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021}}</ref> Sjóðurinn, sem er í eigu [[Norðurlöndin|norrænu ríkjanna]] fimm, [[Ísland|Íslands]], [[Danmörk|Danmörku]], [[Finnland|Finnlands]], [[Noreg|Noregs]] og [[Svíþjóð|Svíþjóðar]], heyrir undir [[Norræna ráðherranefndin|Norrænu ráðherranefndina]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/utanrikisraduneyti-media/media/nordurlandaskrifstofa/skyrslaSAM99.pdf|titill=Skýrsla Sivjar Friðleifsdóttur samstarfsráðherra Norðurlanda um störf Norrænu ráðherranefndarinnar 1999|höfundur=Siv Friðleifsdóttir|útgefandi=Alþingi|mánuður=mars|ár=2000|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021}}</ref> ==Norrænt samstarf um umhverfis- og loftslagsmál == [[Mynd:South_African_Primary_School_Children_03.jpg|alt=Mynd af börnum í Afríku - Norræni þróunarsjóðurinn (NDF) stuðlar að mótvægi loftslagsbreytinga og aðlögun þeirra í fátækum ríkjum þar sem fólk býr við viðkvæmar aðstæður.|thumb| Norræni þróunarsjóðurinn stuðlar að mótvægi loftslagsbreytinga og aðlögun þeirra í fátækum ríkjum þar sem fólk býr við viðkvæmar aðstæður.]] Norrænu ríkin hafa í áratugi átt með sér árangursríkt samstarf á sviði umhverfis- og loftslagsmála. Á seinni árum hefur þetta samstarf aukist um leið og áskoranirnar hafa orðið fleiri og stærri.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.norden.org/is/umhverfi-og-loftslag|titill=Umhverfi og loftslag|höfundur=Norðurlandaráð og Norræna ráðherranefndin|ár=2021|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021}}</ref> Í metnaðarfullri framtíðarsýn fyrir Norrænu ráðherranefndina sem samþykkt var árið 2019 er samstaða um Norðurlöndin verði „sjálfbærasta og samþættasta svæði heims árið 2030“.<ref>{{Vefheimild|url=https://norden.diva-portal.org/smash/get/diva2:1508291/FULLTEXT01.pdf|titill=Norðurlönd sem sjálfbærasta og samþættasta svæði heims Framkvæmdaáætlun 2021–2024|höfundur=Norræna ráðherranefndin|útgefandi=Norræna ráðherranefndin|ár=2020|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021|bls=4}}</ref> <blockquote>„Norðurlönd eiga að verða sjálfbærasta og samþættasta svæði í heimi árið 2030. Þetta er kjarninn í framtíðarsýn Norrænu ráðherranefndarinnar sem forsætisráðherrar Norðurlandanna samþykktu í ágúst 2019.“ „Parísarsamkomulagið og [[Sjálfbærnimarkmið Sameinuðu þjóðanna|heimsmarkmið]] SÞ um sjálfbæra þróun vísa veginn og Norðurlönd eiga að vinna af meiri metnaði og hraðar en umheimurinn.“<ref>{{Vefheimild|url=http://doi.org/10.6027/politiknord2020-727|titill=Norðurlönd sem sjálfbærasta og samþættasta svæði heims Framkvæmdaáætlun 2021–2024|höfundur=Norræna ráðherranefndin|útgefandi=Norræna ráðherranefndin|ár=2020|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021|bls=4}}</ref></blockquote>Í því skyni á Norræna ráðherranefndin og þær stofnanir sem undir hana heyra að vinna að forgangsmarkmiðunum um græn, samkeppnishæf og félagslega sjálfbær Norðurlönd. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/pdf/150/s/0889.pdf|titill=Skýrsla Sigurðar Inga Jóhannssonar, samstarfsráðherra Norðurlanda, um störf Norrænu ráðherranefndarinnar 2019. 150. löggjafarþing 2019–2020. Þingskjal 889 – 538. mál.|höfundur=Sigurður Ingi Jóhannsson|útgefandi=Alþingi|ár=2020|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021}}</ref> <ref>{{Vefheimild|url=http://doi.org/10.6027/politiknord2020-727|titill=Norðurlönd sem sjálfbærasta og samþættasta svæði heims Framkvæmdaáætlun 2021–2024|höfundur=Norræna ráðherranefndin|útgefandi=Norræna ráðherranefndin|ár=2020|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021}}</ref> Samkvæmt stefnumótun Norrænu samstarfsáætlunarinnar um umhverfis- og loftslagsmál 2019–2024, starfa ríkin saman að sjálfbærri þróun á [[Norðurlönd|Norðurlöndum]], innan [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] og á alþjóðavettvangi. Sameiginlega þrýsta þau á um metnaðarfulla framkvæmd alþjóðlegra umhverfis- og loftslagssamninga, með sterkri áherslu á [[Parísarsamkomulagið]] og [[sjálfbærnimarkmið Sameinuðu þjóðanna]]. Jafnframt vinna ríkin að því að skerpa Evrópska löggjöf á sviði umhverfis- og loftslagsmála.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.norden.org/is/publication/norraen-samstarfsaaetlun-um-umhverfis-og-loftslagsmal-2019-2024-0|titill=Norrænt samstarf um umhverfis- og loftslagsmál byggist á Norrænni samstarfsáætlun um umhverfis- og loftslagsmál 2019–2024.|höfundur=Norðurlandaráð og Norræna ráðherranefndin|útgefandi=Norðurlandaráð og Norræna ráðherranefndin|ár=2019|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021}}</ref> Unnið er að því að stöðva hnignun líffræðilegrar fjölbreytni og stuðla að sjálfbærri nýtingu náttúruauðlindanna. Áhersla er á að ýta undir hringrásarhagkerfi sem stuðlar að því að neysla og framleiðsla haldast innan náttúrulegra þolmarka. Um leið er reynt að draga úr þeirri hættu sem stafar af ýmsum efnum og efnavöru og plastmengun í hafinu. Ennfremur er samstarf meðal ríkjanna um sjálfbærar borgir, loftslagsaðlögun, græna fjármögnun og nýsköpun sem er til þess fallin að bæta umhverfið.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.norden.org/is/publication/norraen-samstarfsaaetlun-um-umhverfis-og-loftslagsmal-2019-2024-0|titill=Norrænt samstarf um umhverfis- og loftslagsmál byggist á Norrænni samstarfsáætlun um umhverfis- og loftslagsmál 2019–2024.|höfundur=Norðurlandaráð og Norræna ráðherranefndin|útgefandi=Norðurlandaráð og Norræna ráðherranefndin|ár=2019|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021}}</ref> == Saga == Aðdraganda stofnunar sjóðsins má rekja til þess að árið 1984 samþykkti [[Norðurlandaráð]] ályktun til [[Norræna ráðherranefndin|norrænu ráðherranefndarinnar]] um að láta gera athugun á því með hvaða hætti unnt væri að veita svokölluð „mjúk“ lán, þ.e. vaxtalaus lán til langs tíma, til þróunarverkefna og fjárfestinga í þróunarlöndum. Það byggði meðal annars á þörf fyrir aukið fjárstreymi til þróunarríkja og jafnframt þeirri viðleitni að norrænir framleiðendur og verktakar standi betur að vígi í samkeppninni um verkefni sem þarfnast slíkrar fjármögnunar. Fjórum árum síðar var tillaga um stofnun þróunarsjóðs lögð fyrir þing Norðurlandaráðs og síðan var sjóðnum skipuð bráðabirgðastjórn til að ganga frá drögum að samningnum og samþykktunum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/111/s/0189.html|titill=189. tillaga til þingsályktunar um staðfestingu samnings um stofnun norræns þróunarsjóðs. (Lögð fyrir Alþingi á 111. löggjafarþingi 1988.)|höfundur=Alþingi|útgefandi=Alþingi|ár=1998|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021}}</ref> [[Norðurlöndin|Norrænu ríkin]] fimm, [[Ísland]], [[Danmörk]], [[Finnland]], [[Noreg|Noregur]] og [[Svíþjóð]] undirrituðu þann [[3. nóvember]] [[1988]] sáttmála um stofnun norræns þróunarsjóðs. Þessari alþjóðlegu fjármálastofnun var ætlað að efla norræna þróunarsamvinnu, sem hafi það að markmiði að örva efnahagskjör og þjóðfélagslegar framfarir í fátækustu þróunarlöndunum. Það skyldi gert með því að fjármagna verkefni sem eru samnorrænt hagsmunamál með sérstaklega hagstæðum kjörum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/111/s/0273.html|titill=273. frumvarp til laga um norrænan þróunarsjóð. (Lagt fyrir Alþingi á 111. löggjafarþingi 1988.)|höfundur=Alþingi|útgefandi=Alþingi|ár=1988|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021}}</ref> Alþingi samþykkti 7. mars 1989 lög nr. 14 um þátttöku í norrænum þróunarsjóð.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/1989.014.html|titill=Lög nr. 14. um norrænan þróunarsjóð.|höfundur=Alþingi|útgefandi=Alþingi|mánuður=7. mars|ár=1989|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021}}</ref> Norræni þróunarsjóðurinn tók formlega til starfa 1. janúar 1989 með aðsetur við hlið [[Norræni fjárfestingarbankinn|Norræna fjárfestingarbankans]] (NIB) í [[Helsinki]] [[Finnland|Finnlandi]]. Á árunum 1991—2000 jókst lánasafn sjóðsins úr 4 milljónum evra í 360 milljónum evra.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ndf.int/who-we-are/about-us/milestones.html|titill=Milestones- NDF|höfundur=NDF|útgefandi=NDF|ár=2021|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021}}</ref> Árið 1998 undirrituðu aðildarríkin nýjan sáttmála um sjóðinn sem styrkti réttarstöðu hans sem alþjóðlegrar fjármálastofnunar. Eftir að tillögur um hlutafjáraukningu sjóðsins gengu ekki eftir hófust árið 2005 umræður um mögulega slitameðferð sjóðsins. Niðurstaða þess var að gildar ástæður væru fyrir áframhaldandi starfsemi sjóðsins. Ný stefnumörkun og umboð fyrir sjóðinn var samþykkt árið 2009 sem tryggði áframhaldandi starfsemi. Samþykkt var aukin áhersla á styrki vegna aðgerða til að sporna við loftslagsbreytingum. Árið 2016 byrjaði sjóðurinn að nýta fjölbreyttari fjármálagerninga, veita eigið fé til fyrirtækja og lán fyrir völdum nýjum verkefnum, auk styrkja. 2018 nam loftslagsfjármögnun sjóðsins um 375 milljónum evra. Sjóðurinn stofnaði og hefur enn umsjón með Samstarfssjóði um orku og umhverfi í suður og austur Afríku (e. The Energy and Environment Partnership EEP Africa) til veita styrki til loftslags- og orkuverkefna. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.ndf.int/who-we-are/about-us/milestones.html|titill=Milestones- NDF|höfundur=NDF|útgefandi=NDF|ár=2021|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021}}</ref> Stjórnin sjóðsins samþykkti árið 2020 nýja stefnumörkun og aðildarríkin ákveða að auka fjármagn hans um 350 milljónir evra til að sporna við loftslagsbreytingum í þróunarríkjum. Hlutur Íslands í þessari endurfjármögnun nemur um 870 milljónum króna á tíu ára tímabili.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/raduneyti/utanrikisraduneytid/heimsljos/frettir/stok-frett/2020/11/05/Einhugur-norraenu-rikjanna-um-ad-efla-Norraena-throunarsjodinn/|titill=Einhugur norrænu ríkjanna um að efla Norræna þróunarsjóðinn|höfundur=Heimsljós|útgefandi=Utanríkisráðuneytið|mánuður=5. nóvember|ár=2020|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021}}</ref> == Starfssemi == Norræni þróunarsjóðurinn stuðlar að mótvægi loftslagsbreytinga og aðlögun þeirra í fátækum ríkjum þar sem fólk býr við viðkvæmar aðstæður. Þannig verður grænni umbreytingu hraðað og stuðlað að loftslagsmarkmiðum Parísarsáttmálans. Annað mikilvægt markmið er valdefling kvenna til sóknar í fátækum ríkjum. Um leið og fjármagni er beint til sjálfbærra fjárfestinga er ýtt er undir félagslegt réttlæti.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/raduneyti/utanrikisraduneytid/heimsljos/frettir/stok-frett/2020/11/05/Einhugur-norraenu-rikjanna-um-ad-efla-Norraena-throunarsjodinn/|titill=Einhugur norrænu ríkjanna um að efla Norræna þróunarsjóðinn|höfundur=Heimsljós|útgefandi=Utanríkisráðuneytið|mánuður=5. nóvember|ár=2020|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021}}</ref> Samkvæmt stefnu sjóðsins fyrir tímabilið 2021-2025 verður að minnsta kosti 60 prósentum af fjármagni sjóðsins ráðstafað til Afríku sunnan Sahara. Helmingur fjármögnunar eða meira miðist við verkefni sem stuðla að aðlögun að loftslagsbreytingum. Veitt eru margvísleg lán en að minnsta kosti helmingur úthlutana verður í styrkjaformi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ndf.int/media/strategy/strategy-publication-final.pdf|titill=Strategy NDF|höfundur=NDF|útgefandi=NDF|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021}}</ref> ==Jafnréttisstefna NDF== NDF hefur jafnrétti að leiðarljósi í öllum sínum störfum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ndf.int/media/files/institutional-policies-and-guidelines/ndf_gender_equality_policy.pdf|titill=NDF: Gender Equality Policy|höfundur=Nordic Development Fund (NDF)|útgefandi=Nordic Development Fund (NDF)|mánuður=1. desember|ár=2020|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2021}}</ref> Þannig hefur sterk áhersla á jafnrétti skilar sér í lánastarfssemi og styrkveitingum til orkuverkefna í Afríku. Í gegnum [[Samstarfssjóður um orku og umhverfi í suður- og austurhluta Afríku|EEP Africa]] sjóðinn, sem NDF stendur að, hefur 42 prósent orkuverkefna verið leidd af konum í Afríku.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ndf.int/newsroom/women-are-a-part-of-energy-solutions.html|titill=NDF emphasises the strong link between gender equality and clean energy transition|höfundur=Nordic Development Fund|útgefandi=Nordic Development Fund|mánuður=19. mars|ár=2021|mánuðurskoðað=19. mars|árskoðað=2021}}</ref> == Fjárvörslusjóðir == Á vegum Norræna þróunarsjóðsins eru reknir tveir fjárvörslusjóðir * '''[[Norræni loftslagssjóðurinn]]''' (e. Nordic Climate Facility, NCF) er veitir styrki til nýsköpunarverkefna sem ætlað er að sporna gegn áhrifum loftslagsbreytinga í lágtekjuríkjum. NCF er starfræktur í samstarfi við [[Norræna umhverfisfjármögnunarfélagið]] (NEFCO). Styrkir NCF eru á bilinu 250.000 til 500.000 evrur til loftslagstengdra verkefna í fátækustu ríkjum [[Afríka|Afríku]], [[Asía|Asíu]] og [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]]. Auk þess koma oft framlög frá ýmsum öðrum til verkefna sem sjóðurinn styrkir. Skilyrði fyrir veitingu styrks er að hægt sé að framkvæma verkefnin á tveimur árum.<ref>{{Vefheimild|url=https://norden.diva-portal.org/smash/get/diva2:701720/FULLTEXT01.pdf|titill=7 norrænar sögur (2011)|höfundur=Norræna ráðherranefndin|útgefandi=Norræna ráðherranefndin|ár=2011|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021|bls=30-34}}</ref> * '''[[Samstarfssjóður um orku og umhverfi í suður- og austurhluta Afríku]]''' (e. The Energy and Environment Partnership, EEP Africa) hefur að leiðarljósi framtíðarsýn um loftslagsbreytingaþolna kolefnislausa framtíð svo að markmið [[Parísarsamkomulagið|Parísarsamkomulaginu]] um loftslagsbreytingar og [[Sjálfbærnimarkmið Sameinuðu þjóðanna|sjálfbærnimarkmið Sameinuðu þjóðanna]] (SDG) náist. Veittir eru styrkir til verkefna á frumstigi nýsköpunar, tækni og viðskiptaáætlana í 15 ríkjum í Suður- og Austur-Afríku. Á árunum 2010—2020 fjárfesti EEP Africa um 50 milljónum evra í 250 frumkvöðlaverkefnum. Sjóðurinn er rekinn í samvinnu við Austurrísku þróunarstofnunina ADA og finnska utanríkisráðuneytið.<ref>{{Vefheimild|url=https://eepafrica.org/about-us/|titill=About EEP Africa|höfundur=EEP Africa|útgefandi=NDF|árskoðað=5. mars|safnár=2021}}</ref> == Tenglar == * Enskur [https://www.ndf.int/ vefur NDF]. * Enskur vefur [https://eepafrica.org/ Samstarfssjóðs um orku og umhverfi í suður og austur Afríku] (EEP Africa). * Enskur vefur [https://www.nordicclimatefacility.com/ Norræni loftslagssjóðsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228034543/https://www.nordicclimatefacility.com/ |date=2021-02-28 }} (NCF) (e. Nordic Climate Facility) * [[Norræni loftslagssjóðurinn]] * [[Samstarfssjóður um orku og umhverfi í suður- og austurhluta Afríku]] * Íslenskur [https://www.norden.org/is vefur um Norrænt samstarf] á vegum Norðurlandaráðs og Norrænu ráðherranefndarinnar. * [[Norræna ráðherranefndin]] == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Norræna ráðherranefndin]] p8hzh5l746iwx24x29xmlrfu1a1j3i8 0 162383 1978484 1754971 2026-09-11T17:53:22Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978484 wikitext text/x-wiki [[Mynd:NordenFlag.jpg|alt=Mynd af fánum Norðurlandanna|thumb|Norræni loftslagssjóðurinn er fjárvörslusjóður á vegum Norræna þróunarsjóðsins.]] '''Norræni loftslagssjóðurinn''' (e. Nordic Climate Facility, '''NCF''') er fjárvörslusjóður sem rekinn er af [[Norræni þróunarsjóðurinn|Norræna þróunarsjóðnum]] veitir styrki til nýsköpunarverkefna sem ætlað er að sporna gegn áhrifum loftslagsbreytinga í lágtekjuríkjum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.nordicclimatefacility.com/about-us|titill=About NCF|höfundur=The Nordic Climate Facility (NCF)|útgefandi=The Nordic Climate Facility (NCF)|ár=2021|mánuðurskoðað=6. mars|árskoðað=2021}}</ref> NCF sem stofnað var til árið 2009, er starfræktur í samstarfi [[Norræni þróunarsjóðurinn|Norræna þróunarsjóðsins]] og [[Norræna umhverfisfjármögnunarfélagið|Norræna umhverfisfjármögnunarfélagsins]]. Að endingu heyrir hann undir [[Norræna ráðherranefndin|Norrænu ráðherranefndina]]. == Framkvæmd == [[Mynd:Sustainable_Development_Goals.png|alt=Mynd af táknum fyrir Sjálfbærnimarkmið Sameinuðu þjóðanna.|thumb|Norræni loftslagssjóðurinn styrkir verkefni sem stuðla að framgangi [[Sjálfbærnimarkmið Sameinuðu þjóðanna|sjálfbærnimarkmiða Sameinuðu þjóðanna.]]]] Styrkir NCF eru á bilinu 250.000 til 500.000 evrur til loftslagstengdra verkefna í fátækustu ríkjum [[Afríka|Afríku]], [[Asía|Asíu]] og [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]]. Auk þess koma oft framlög frá ýmsum öðrum til verkefna sem sjóðurinn styrkir. Skilyrði fyrir veitingu styrks er að hægt sé að framkvæma verkefnin á tveimur árum.<ref>{{Vefheimild|url=http://norden.diva-portal.org/smash/get/diva2:701720/FULLTEXT01.pdf|titill=7 norrænar sögur (2011)|höfundur=Norræna ráðherranefndin|útgefandi=Norræna ráðherranefndin|ár=2011|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2021|bls=30-34}}</ref> Valin eru verkefni sem stuðla að framgangi [[Sjálfbærnimarkmið Sameinuðu þjóðanna|sjálfbærnimarkmiða Sameinuðu þjóðanna.]] <ref>{{Vefheimild|url=https://www.nordicclimatefacility.com/about-us|titill=About NCF|höfundur=The Nordic Climate Facility (NCF)|útgefandi=The Nordic Climate Facility (NCF)|ár=2021|mánuðurskoðað=6. mars|árskoðað=2021}}</ref> == Ríki sem geta notið stuðnings== Norræni loftslagssjóðurinn fjármagnar verkefni í 21 ríki:<ref>{{Vefheimild|url=https://www.nordicclimatefacility.com/about-us|titill=About NCF|höfundur=The Nordic Climate Facility (NCF)|útgefandi=The Nordic Climate Facility (NCF)|ár=2021|mánuðurskoðað=6. mars|árskoðað=2021}}</ref> * Í '''[[Afríka|Afríku]]''': [[Benín]], [[Búrkína Fasó]], [[Eþíópía]], [[Gana]], [[Kenía]], [[Malaví]], [[Mósambík]], [[Rúanda]], [[Senegal]], [[Tansanía]], [[Úganda]] og [[Sambía]]. * Í '''[[Asía|Asíu]]''': [[Bangladess]],[[Kambódía]], [[Laos]], [[Nepal]], [[Srí Lanka]] og [[Víetnam]]. * Í '''[[Rómanska Ameríka|Mið-og Suður Ameríku]]''': [[Bólivía]], [[Hondúras]] og [[Níkaragva]]. == Tenglar == * Enskur vefur [https://www.nordicclimatefacility.com/ Norræni loftslagssjóðsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228034543/https://www.nordicclimatefacility.com/ |date=2021-02-28 }} (NCF) (e. Nordic Climate Facility) * [[Norræni þróunarsjóðurinn]] * Kynning Emeli Möller forstöðumanns Norræna loftslagssjóðsins á fundi Íslandsstofu 31. maí 2018: [https://www.islandsstofa.is/media/1/20180531-ncf-emeli-moller-31st-may-2018.pdf ''NCF - Climate as Business'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * Íslenskur [https://www.norden.org/is vefur um Norrænt samstarf] á vegum Norðurlandaráðs og Norrænu ráðherranefndarinnar. * [[Norræna ráðherranefndin]] == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Norræna ráðherranefndin]] nbkhhqrhe8evm8lkg9cfa5b2cysrkem 0 162596 1978551 1949481 2026-09-11T23:37:09Z TKSnaevarr 53243 /* Almennt um ungverska matargerð */ 1978551 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Hungarian_goulash_soup.jpg|thumb| ''házi húsleves'' - "Kjötsúpai"]] [[Mynd:Hortobagy_palacsinta.JPG|thumb| ''Hortobágyi palacsinta'', bragðmikið pönnukaka með kálfakjöts fyllingu.]] [[Mynd:Paprikahuhn.jpg|thumb| Kjúklingapaprikash ( ''csirkepaprikás'' '') mallað í þykkri rjóma paprikusósu'' með heimagerðu pasta sem kallast nokedli.]] [[Mynd:Palatschinke.jpg|thumb| Gundel Palacsinta fyllt með hnetum og súkkulaðisósu.]] '''Ungversk''' matargerð er með djúpar rætur í [[Ungverjaland|Ungversku]] þjóðinni og aðal þjóðarbrot hennar, Magyars . Hefðbundnir ungverskir réttir eru aðarlega bygðir á kjötu, árstimabundnu grænmeti, [[Ávöxtur|ávöxtum]], brauði, mjólkurafurðum og ostum. == Almennt um ungverska matargerð == Ungversk matargerð á rætur sínar að rekja úr [[Mið-Evrópa|Mið-Evrópu]] og örlítið frá [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]], til dæmis notkunin á valmú, kefírs og kvarka. Paprika er mjög algeng í Ungverski matargerð. Í damigerðum ungverskum mat er mikið af mjólkurafurðum, osti og kjöti, líkt og í nágrannalöndum [[Tékkland]]i, [[Pólsk matargerð|Póllandi]] og [[Slóvakía|Slóvakíu]]. [[Kjúklingur]], [[svínakjöt]] og [[Nautgripur|nautakjöt]] eru mikið notað í Ungverskri matargerð. Hinsvegar er [[Kalkúni|kalkúnn]], [[önd]], [[lambakjöt]], [[fiskur]] og villibráð aðallega borðað við sérstök tækifæri. Ungverjaland er þekkt fyrir tiltölulega ódýr [[salamí]] og [[Pylsa|pylsur]] aðalega úr svínakjöti, en einnig alifuglum og nautakjöti. Brauð er líklega mikilvægasti þáttur í mataræði Ungverja. Brauð er borðað í allar máltíðir með aðalréttum. Einnig má nefna að fyrir fall [[Kommúnismi|kommúnisma]] árið 1990 var hvítt brauð grunnfæða þjóðarinnar. Aðalréttir eru ýmist kjötmeti eða grænmetis, það er ekki algengt að hafa bæði. Oftast eru [[kartöflur]] sem meðlæti í ýmsum stílum, [[hrísgrjón]] eða gufusoðið grænmeti eru einnig vinsæl. Sumir réttir eru einnig með brauð og áleggi sem meðlæti sem talið aðalatriði með réttinum, til dæmis sýrða rjómann og brauðið með ''töltött káposzta'' ('fyllt hvítkál'). [[Gúllas]] er oft talinn vera hinn aðal ungverski réttur, en hann er hinsvegar ekki borðaður mjög oft í Ungverjalandi.<sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> Aðrir frægir ungverskir kjöt réttir eru paprikás, það er þykkari kjöt kássa í þykkri rjómalagðri papriku sósu með [[Laukur|lauki]] og sætu papríku kryddi. paprikás er yfirleitt borðið fram með galuska. Í sumum hefðbundnum réttum eru ávextir eins og plómur og apríkósur láttnar malla með kjöti. Ýmsar tegundir af núðlum, dumplings, kartöflum og hrísgrjónum eru oft bornar fram sem meðlæti. Ungverksar pylsur (kolbász) <ref name="ReferenceA">June Meyers Authentic Hungarian Heirloom Recipes Cookbook</ref> og vetrar salamí eru einnig mjög algengar í Ungverjalandi. Annað sem einkenni ungverskrar matargerðar eru [[Súpa|súpur]], [[Skaftpottur|pottréttir]] og [[Eftirréttur|eftirréttir]]. Tveir ungverkir réttir sem eiga til að heilla ferðamenn eru ýmsir grænmetisréttir sem kallast ''főzelék'' <ref name="ReferenceA">June Meyers Authentic Hungarian Heirloom Recipes Cookbook</ref> svo eru kaldar ávaxtar súpur, eins og köld súrkirsuberjasúpa. Í Ungverskri matargerð er notað við mikið úrval af ostum, algengat er ''túró'' (kvarki) og rjómaostar. Algengustu ungversku ostar eru Karaván, Pálpusztai, Emmentaler, Edam og Trappista . Það er mikið um reykt svínakjör í Ungverski matargerð. Margir réttir fá sitt bragð frá reyktum innihaldsefnum. einnig er ekki óalgengt að borða reyktar pylsur, reykt hangikjöt og reyktur svínakjöt. Með þessu fylgir yfirleitt brauð og ferskt grænmeti. Reykt kjöt er kallað „kaldur réttur“ og aðallega borðaðir í morgunmat eða kvöldmat, en einnig eru þeir stundum í boði sem forréttur á veitingastöðum. Súrsað grænmeti er algengt í Ungverskri matargerð. Til dæmis er hitað [[Súrkál|súrkáli]], sýrðar paprikur og súrar gúrkur mjög algengar á matsmálum. Súrsað grænmeti er vanalega neytt um vetur og áður fyrr var það nauðsynleg uppspreta af C-vítamíni sem var nauðsynlegt yfir vetrarmánuðina. [[Mynd:Szeged-paprika1.jpg|vinstri|thumb|180x180dp| ''Paprika'']] [[Mynd:Csabai_kolbász.jpg|thumb| Reykar pylsur ( ''Csabai kolbász'' )]] [[Mynd:Gulyas080.jpg|thumb| Gúllas ''(gulyásleves).'']] [[Mynd:Töltött_káposzta,_2.jpg|thumb| Fyllt hvítkál ( ''töltött káposzta'' ) borið fram með dilli, sýrðum rjóma og ''sonka'' (skinku). ''Töltött káposzta'' er oft einnig borin fram í tómatsósu með súrkáli og ''kolbász'' .]] [[Mynd:Bograč_(bogrács).jpg|hægri|thumb| ''Bogrács'']] Ungversk matargerð hefur haft mikil áhrif á sögu Ungverjalands og öfugt. Hægt er að sjá mikilvægi búfjárs og flökkustíll ungverja, kemur fram í áberandi mikilvægis kjöti í ungverskum mat og í hefðbundnum kjötréttum sem eldaðir eru yfir eldinum eins og gúlas „gulyás“, <ref name="ReferenceB">Gundel's Hungarian Cookbook, Karoly Gundel.</ref> ''pörkölt'' plokkfiskur og kryddaða sjómannasúpan sem kallast ''halászlé'' eru öll jafnan elduð yfir opnum eldi í potti (eða katli). Á 15. öld kynntu [[Matthías Corvinus]] <ref>{{Vefheimild|url=http://magicafe.hu/news.php?nid=667}}</ref> konungur og Beatrís kona hans frá [[Napólí]], undir áhrifum frá [[Endurreisnin|menningu endurreisnartímabilsins]], ný hráefni eins og sæta kastaníu og krydd eins og [[Hvítlaukur|hvítlauk]], engifer, saffran og múskat,<ref>{{Vefheimild|url=http://www.gourmandnet.hu/konyha/site.php?tpl=theme&id=71}}</ref> laukur og notkun ávaxta í fyllingum eða eldað með kjöti.<ref>{{Vefheimild|url=http://hungaria.org/hal/culinaria/index.php?halid=2}}</ref> Sum af þessum kryddum eins og til dæmis engifer og saffran eru hinsvegar ekki notuð í ungverskri matargerð í dag.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.mon.hu/engine.aspx/page/article-detail/cn/boon-news-ed07-20051022-021107/dc/im:all:health-family}}</ref> Á þeim tíma settust að [[Saxar]] (þýskur þjóðflokkur), [[Armenar]], [[Ítalía|Ítalir]], [[Gyðingar]], [[Pólverjar]], [[Tékkland|Tékkar]] og Slóvakar að í Ungveralandi og settu sinn blæ á ungverskri matargerð. Ungversk matargerð varð undir áhrifum frá austurrískri matargerð undir [[Austurríki-Ungverjaland|austurríska-ungverska heimsveldinu]]; og má segja að aðferðir við matargerð hafa oft verið fengnar að láni frá austurrískri matargerð og öfugt. Sumar kökur í Ungverjalandi sýna mjög sterk þýsk-austurrísk áhrif. Það er hægt að segja að nútíma ungversk matargerð er nýmyndun fornra úralískra íhluta í bland við vest vestur svalísk, [[Balkanskagi|Balkanskaga]], austurríska og þýskalands . == Ungverskar máltíðir == [[Mynd:Bouillon_de_volaille.jpg|thumb| Ungverskur hádegismatur byrjar með súpu. Þetta er kjötsúpa ( ''borjúhúsleves'' ).]] [[Mynd:Salami_aka.jpg|thumb| Vetrarsalami er búinn til úr svínakjöti og kryddi, reyktur hægt. Meðan á ferlinu stendur myndast sérstök göfug mold á yfirborðinu.]] === Morgunmatur === Í [[Ungverjaland|Ungverjalandi]] er algengt að fólk borði stóran [[Morgunmatur|morgunmat]]. Ungverskur morgunverður er yfirleitt samloka með smjöri, osti eða mismunandi rjómaostum, ''túró'' osti eða ''körözött'', áleggi líkt og skinku, [[Kæfa|lifrarpaté]], beikon, salamí, pylsur eins og kabanos, bjórpylsa eða mismunandi ungverskar pylsur eða kolbász . <ref>Gundel's Hungarian Cookbook, Karoly Gundel, page34</ref> Það er mikil hefði fyrir ferskurm tómötum og græni papríku, yfir vetrarmánuðina er einnig algengt að hafa lauk, radísur og agúrkur með morgunmatnum. Egg, steikt, spænt eða soðið geta einnig verið hluti af morgunmatnum. Sumir réttir sem voru algengir áður fyrr, til dæmis nautatunga, sviðarsultua og blóðmör eru nú aðeins tengt við sveitina. Ungverjar nú til dags borða ekki endilega hin týpíska ungverska morgunmat. Margir velja sér frekar bolla af te eða kaffi og sætabrauð með sultu eða hunangi. Einnig er algengt að fá sér morgunkorn eða hrísgraut með kakódufti, syrki eða áxavaxtar sýrópi === Hádegismatur === [[Hádegismatur|Hádegisverður]] er aðalmáltíð fyrir ungverja, hann getur jafnan verið nokkrir réttir, en nú til dags er hádegisverður yfirleitt bara einn réttur. Hádegisverður getur verið borinn farm með bæði heitum eða köldum forréttum til dæmis fisk, egg eða lifur, síðan er yfirleitt súpa. Eftir súpunni fylgir aðalrétturinn. Aðalrétturinn er með kjöti, meðlæti og [[Salat (matargerð)|salati]] eða súrsuðu grænmeti. Í Ungverjalandi er algengt að bera fram pönnukökur sem aðalrétt eða sem eftirrétt. Yfirleitt fylgir salat með kjötréttum. Einfalt þunnt skorið agúrku- eða tómatsalat í víngrjóti er dæmigert. Salöt eins og Salade Olivier eða kartöflusalat er úr soðnum kartöflum, <ref name="ReferenceA">June Meyers Authentic Hungarian Heirloom Recipes Cookbook</ref> grænmeti, harðsoðnum eggjum, sveppum, steiktu eða soðnu kjöti eða fiski, í víngerði, aspic eða [[Majónes|majónesi]] . Þessi salat er borðað sem forréttur eða jafnvel sem aðalréttur. === Kvöldmatur === Venjulega er kvöldverður ekki eins mikilvægur og hádegismatur og það er í raun enginn dæmigerður ungverskur kvöldverður. Kvöldmatur getur bæði verið hádegis máltíðin með mörgum réttum, eða það gæti verið það sama og hátt ungverskur morgunverður, brauði með áleggi, ostum, tómötum og papriku. Þegar kvöldmaturinn er mikilvægt tilefni líkis hann fremur hádegismáltíðinni. === Vín === [[Mynd:Unicum_bottle.JPG|thumb| Köld flaska af Unicum]] Ungverskt vín er talið vera frá [[Rómverska keisaradæmið|rómverskum]] tíma og sú saga endurspeglar stöðu landsins milli Vestur-Slava og [[Germanir|germönsku þjóðanna]]. Vinsælustu vínin kallast hvíta eftirréttarvínið sem heitir ''Tokaji Aszú'' og rauðvínin frá Villány það er í suðurhluta Ungverjalands. Bull's Blood ( ''Egri Bikavér'' ) er einning mjög frækt vín. Það er dökkt, þurrt rauðvín. Ungversk ávaxtavín eru einnig mjög algeng til dæmis rauðberjarvín sem eru mild á bragðið. ''Unicum'' er mjög frægt í ungverjalandi, það er oft drukkið eftir matinn og er talið bæði hjált með þykknuy og meltingu. ''Pálinka'', er einnig mjög frægt, það er búið til úr ýmsum ávöxtum til dæmis plómum og perum. <ref>{{cite web|url=http://www.pmgeiser.ch/mineral/index.php?func=country&parval=41|title=Mineral Waters of the World|publisher=Pmgeiser.ch|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226193224/http://www.pmgeiser.ch/mineral/index.php?func=country&parval=41|archive-date=2009-02-26|access-date=2014-03-12|url-status=dead}}</ref> == Ytri tenglar == * [http://www.spoonwiz.com/in-search-of-lard-time/ In Search of Lard Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304064535/http://www.spoonwiz.com/in-search-of-lard-time/ |date=2016-03-04 }} á spoonwiz.com == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Ungversk matargerð]] 7k51us51wmak3wlp98mse4qcuhqdncc 0 162757 1978437 1860459 2026-09-11T14:52:24Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978437 wikitext text/x-wiki {{félagasamtök|nafn=Mannfjöldasjóður Sameinuðu þjóðanna|gerð=|nafn_leiðtoga=Natalia Kanem|titill_leiðtoga=Framkvæmdastjóri|tungumál=|markaðsvæði=|hnit=|staðsetning=|móðurfélag=[[Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna]]|höfuðstöðvar={{USA}} [[New York-borg]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]|stofnun={{start date and age|1969}}|bakgrunnslitur=|einkennisorð=|skammstöfun=UNIFPA|kortaheiti=|kortastærð=|kort=|myndaheiti={{small|Merki Mannfjöldasjóðs Sameinuðu þjóðanna}}|mynd=UNFPA_logo.svg|vefsíða=https://www.unfpa.org/}} '''Mannfjöldasjóður Sameinuðu þjóðanna''' (UNFPA) er [[Alþjóðastofnun|alþjóðastofnun]] á vegum [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]], sem miðar að því að tryggja kyn- og frjósemisheilbrigði og -réttindi um allan heim, en með megináherslu á [[Þróunarland|þróunarríkin]]. Starf hans felur í sér að þróa innlendar heilbrigðisáætlanir og samskiptareglur, auka aðgengi að getnaðarvörnum og leiða herferðir gegn hjónaböndum barna, kynbundnu ofbeldi, fæðingarfistli og limlestingum á kynfærum kvenna. Sjóðurinn hefur einkum stutt þróunarríki við stefnumótun og framkvæmd verkefna sem miða að því að útrýma fátækt, sjá til þess að þungun kvenna sé litin jákvæðum augum, fæðingar verði öruggar, ungt fólk sé laust við alnæmi og að konur og stúlkur njóti tilhlýðilegrar virðingar.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/library/02-Rit--skyrslur-og-skrar/Sk%C3%BDrsla%20utanrikis-%20og%20%C3%BEr%C3%B3unasamvinnur%C3%A1%C3%B0herra%202020%20070520%20FINAL-vefutgafa.pdf|titill=Skýrsla utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra um utanríkis- og alþjóðamál|höfundur=Utanríkis- og þróunarsamvinnuráðuneytið|útgefandi=Alþingi: 150. löggjafarþing 2019–2020|ár=2019|mánuðurskoðað=25. mars|árskoðað=2021|bls=99}}</ref> Mikilvægir þættir starfseminnar eru réttindi verðandi mæðra, nýbura og ungbarna til heilsuverndar, ungbarnavernd, dreifing getnaðarvarna, auk kynlífs- og fjölskyldufræðslu. Neyðar- og mannúðaraðstoð er einnig stór þáttur í verkefnum sjóðsins.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2019/10/17/Island-stydur-barattuna-gegn-faedingarfistli/|titill=Ísland styður baráttuna gegn fæðingarfistli|höfundur=Utanríkisráðuneytið|útgefandi=Utanríkisráðuneytið- 17. október 2019|mánuður=17. október|ár=2019|mánuðurskoðað=25. mars|árskoðað=2021}}</ref> Mannfjöldasjóðnum var komið á fót árið 1969, sama ár og allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna lýstu því yfir að „foreldrar hafi einkarétt á að ákvarða með frjálsum og ábyrgum hætti hvenær og hversu mörg börn þeir ættu.“<ref>{{Vefheimild|url=https://www.unfpa.org/about-us|titill=About us|höfundur=UNFPA|útgefandi=UNFPA|mánuðurskoðað=25. mars|árskoðað=2021}}</ref> == Starfssvæði sjóðsins == UNFPA styður áætlanir í meira en 150 löndum á fjórum landsvæðum: Arabaríkjum og Evrópu, Asíu og Kyrrahafi, Suður-Ameríku og Karabíska hafinu og Afríku sunnan Sahara. Um þrír fjórðu starfsmanna sjóðsins starfa á vettvangi. Sjóðurinn er stofnaðili að svokölluðum Þróunarhópi Sameinuðu þjóðanna, sem er hópur stofnana og áætlana Sameinuðu þjóðanna sem einbeita sér að því að uppfylla [[Sjálfbærnimarkmið Sameinuðu þjóðanna]].<ref>{{Vefheimild|url=https://undg.org/about/undg-global/undg/ |titill=Who We Are|útgefandi=United Nations Sustainable Development Group|mánuðurskoðað=25. mars|árskoðað=2021}}</ref> Sjóðurinn vinnur með ríkisstjórnum, samstarfsaðilum og öðrum stofnunum Sameinuðu þjóðanna til að takast á við mörg þessara sjálfbærnimarkmiða - einkum markmið 3 um heilbrigði; markmið 4 um menntun; og markmið 5 um jafnrétti kynjanna. Þá leggur vinnur sjóðurinn á margvíslegan hátt að öðrum sjálfbærnimarkmiðanna. == Ísland og Mannfjöldasjóðurinn == Ísland hefur stutt við starf Mannfjöldasjóðsins um árabil með kjarnaframlögum. UNFPA hefur frá árinu 2017 verið ein af áherslustofnunum í íslenskri þróunarsamvinnu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2019/10/17/Island-stydur-barattuna-gegn-faedingarfistli/|titill=Ísland styður baráttuna gegn fæðingarfistli|höfundur=Utanríkisráðuneytið|útgefandi=Utanríkisráðuneytið- 17. október 2019|mánuður=17. október|ár=2019|mánuðurskoðað=25. mars|árskoðað=2021}}</ref> Í þróunarsamvinnustefnu Íslands fyrir árin 2019-2023 sem Alþingi samþykkti í maí 2019 er Mannfjöldasjóðurinn skilgreindur sem ný áherslustofnun í fjölþjóðlegri þróunarsamvinnu og jókst stuðningur Íslands við stofnunina töluvert. Ísland hefur stutt sjóðinn árlega sem og veitt framlög til samstarfsverkefnis sjóðsins og [[Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna]] miðar að því að binda endi á limlestingar á kynfærum kvenna sem er verkefni er nær til 17 landa í vestan, austan- og norðaustanverðri Afríku.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/library/02-Rit--skyrslur-og-skrar/Sk%C3%BDrsla%20utanrikis-%20og%20%C3%BEr%C3%B3unasamvinnur%C3%A1%C3%B0herra%202020%20070520%20FINAL-vefutgafa.pdf|titill=Skýrsla utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra um utanríkis- og alþjóðamál|höfundur=Utanríkis- og þróunarsamvinnuráðuneytið|útgefandi=Alþingi: 150. löggjafarþing 2019–2020|ár=2019|mánuðurskoðað=25. mars|árskoðað=2021|bls=99}}</ref> == Tenglar == * Enskur vefur [https://www.unfpa.org/ Mannfjöldasjóðs Sameinuðu þjóðanna] * [https://www.stjornarradid.is/verkefni/utanrikismal/throunarsamvinna/ Þróunarsamvinna Íslands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421081433/https://www.stjornarradid.is/verkefni/utanrikismal/throunarsamvinna/ |date=2021-04-21 }}. Yfirlit yfir alþjóðleg þróunarsamvinnu, löggjöf, fjárframlög og stefnu. == Heimildir == * {{Wpheimild|tungumál=en|titill=United Nations Population Fund|mánuðurskoðað=26. mars|árskoðað=2021}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{s|1969}} [[Flokkur:Sameinuðu þjóðirnar]] 0au7u250dx570aipz0gytdx10096rtm 0 164846 1978476 1891273 2026-09-11T17:12:41Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978476 wikitext text/x-wiki '''Nettröll''' er „sá eða sú sem vísvitandi móðgar eða ögrar öðrum netnotendum“ (samkvæmt íslenskri nútímamálsorðabók á vefsíðu [[Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum|Árnastofnunar]]).<ref>{{Cite web |url=https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/67145 |title=islenskordabok.arnastofnun.is/ord/67145 |access-date=2021-09-06 |archive-date=2021-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906094427/https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/67145 |url-status=dead }}</ref> == Notkun orðsins == Nettröll hafa haft víðtæk áhrif á umræðu hér á landi sem og víðar. Vefmiðillinn ''[[Kjarninn]]'' greinir frá að í Facebook pistli sem [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]], fyrrverandi forsætisráðherra, skrifaði í upphafi árs 2016 hafi hann sagt að „...nettröll eru hvorki þekkt fyrir einbeitingu né yfirvegun“.<ref>{{cite web |url=https://kjarninn.is/frettir/2016-01-07-sigmundur-david-nettroll-hvorki-thekkt-fyrir-einbeitingu-eda-yfirvegun/ |title=Sigmundur Davíð: Nettröll hvorki þekkt fyrir einbeitingu eða yfirvegun |publisher=[[Kjarninn]] |date=2016-01-07 }}</ref> Í september 2018 birtist grein á vef [[Blaðamannafélag Íslands|Blaðamannafélags Íslands]] þar sem sagt var frá því að yfir 100 fréttir sem birst hafi í [[Bretland]]i byggi á [[X (samfélagsmiðill)|Twitter]]færslum frá [[Rússland|rússneskum]] nettröllum.<ref>{{cite web |url=https://www.press.is/is/um-felagid/utgefid-efni/frettir/bretland-yfir-100-frettir-vitna-i-russnesk-nettroll |title=Bretland: Yfir 100 fréttir vitna í rússnesk nettröll! |publisher=[[Blaðamannafélag Íslands]] |date=2018-11-09 |access-date=2021-09-06 |archive-date=2021-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906094351/https://www.press.is/is/um-felagid/utgefid-efni/frettir/bretland-yfir-100-frettir-vitna-i-russnesk-nettroll |url-status=dead }}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} [[Flokkur:Slanguryrði]] [[Flokkur:Internetið]] jnljlll3o3v84uz1ym75eomjt5ndc4k 0 165807 1978511 1821840 2026-09-11T20:41:11Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978511 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Seil 22.jpg|thumb|Reipi snúið saman til að gera það sterkara]] '''Reipi''' eða kaðall er strengur úr ýmis konar efni svo sem garni, næloni eða hampi sem er snúinn eða fléttaður saman til að strengurinn verði sem sterkastur og hægt sé að draga,lyfta og binda niður þunga hluti. Reipi er þykkara og sterkara en snæri eða lína. Samheiti yfir reipi eru vaður og tóg, vaður er reipi notað við bjargsig og tóg er reipi notað til að draga þunga hluti t.d. [[veiðarfæri]] í sjó og bíla og skip. Strengur úr málmi til að draga skip er kallaður dráttarvír og strengur til að festa skip er kallaður landfestatóg. Notkun reipa er afar forn. Reipi voru mjög mikilvæg í byggingum, siglingum, ferðum og íþróttum, leiklist og samskiptum. Margar tegundir [[Hnútur|hnúta]] hafa þróast til að festa reipi, sameina reipi og nota reipi við ýmis konar vélvirkni. [[Talía|Talíur]] eru notaðar til að endurbeina togkrafti reipis í aðra átt og margfalda lyftikraft og togkraft og deila byrði á marga hluta af sama reipi. [[Spil (vél)|Spil]] og [[gangspil]] eru vélar sem hafa þróast til að draga reipi. <gallery caption="Vinnubrögð við að snúa saman kaðal "> Metters rope serpentine vtm.jpg Balje 2007 -Mittelalterliches Dorf "Op de Horn" Seilerei Führungsdorn- by RaBoe001.jpg Balje 2007 -Mittelalterliches Dorf "Op de Horn" Seilerei Führungsdorn- by RaBoe 002.jpg Alte Seilerei Lefken Hohenlimburg.jpg </gallery></div> ==Heimild== *[https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/33030 Reipi (íslensk nútímamálsorðabók)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211205160309/https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/33030 |date=2021-12-05 }} [[Flokkur:Festingar]] j0ntvmlxcul7j6zh3z4l0xc1yj5qj5v 0 167032 1978507 1747602 2026-09-11T20:12:49Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978507 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kraftwerk Vocoder custom made in early1970s.JPG|thumb|250px|Raddkótari notaður af [[Kraftwerk]].]] '''Raddkótari''' ([[enska]]: ''vocoder'' eða ''voice encoder''; einnig ritað '''raddkóðari''') er tæki fyrir [[talkótun]] sem aðgreinir stika í talmerki svo að það sé breytanlegt.<ref>[https://idordabanki.arnastofnun.is/leit/raddk%C3%B3tari idordabanki.arnastofnun.is/leit/raddkótari]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Tölvuorðasafnið: Raddkótari</ref> Tækið er oft notað til að gerva raddmerki. ==Heimildir== {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Hljóðtækni]] 0wtekhkkctxxifhyzvunpqb4o8iuy5l 0 174808 1978411 1961452 2026-09-11T12:51:06Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978411 wikitext text/x-wiki '''Listi yfir hlaupakeppnir á Íslandi''' er upptalning á helstu [[Hlaup|hlaupum]] sem keppt hefur verið í eða er keppt í á Íslandi í stafrófsröð: {| class="wikitable sortable" |+ !Hlaup !Staðsetning !Landshluti !Tegund !Vegalengdir !Stofnað !Vefsíða !Næst |- |1. maí hlaup á Selfossi |[[Selfoss]] |[[Suðurland]] |Götuhlaup |0,5; 5, 10 km | |https://www.facebook.com/studiosporthlaupid | |- |Akureyrarhlaupið |[[Akureyri]] |[[Norðurland eystra]] |Götuhlaup |5, 10, 21 km |1992<ref>{{Cite web|url=https://www.ufa.is/is/langhlaupa-og-thrithrautardeild/gotuhlaup/akureyrarhlaup/urslit-i-akureyrarhlaupi|title=Úrslit í Akureyrarhlaupi|website=UFA|language=is|access-date=2023-07-15}}</ref> |https://www.facebook.com/Akureyrarhlaup/ |4 Júlí 2025 |- |Arnarneshlaupið |[[Ísafjarðarbær]] |[[Vestfirðir]] |Götuhlaup |10; 21,1 km |2015<ref>{{Cite web|url=https://hlaup.is/frettasafn/arnarneshlaup-i-stad-oshlidarhlaups-a-hlaupahatid/|title=Arnarneshlaup í stað Óshlíðarhlaups á Hlaupahátíð {{!}} Hlaup.is|website=hlaup.is|language=is-IS|access-date=2023-07-15|archive-date=2023-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230715234122/https://hlaup.is/frettasafn/arnarneshlaup-i-stad-oshlidarhlaups-a-hlaupahatid/|url-status=dead}}</ref> |https://hlaupahatid.is/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230520112709/https://hlaupahatid.is/ |date=2023-05-20 }} |17-20 Júlí 2025 |- |Austur Ultra |[[Stafafellsfjöll]] |[[Austurland]] |Utanvegahlaup |9, 18, 53 km |2021 |https://www.austurultra.is/ | |- |Álafosshlaupið |[[Mosfellsbær]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Utanvegahlaup |5,6; 10 km |1921 |https://www.facebook.com/people/%C3%81lafosshlaupi%C3%B0/ | |- |Ármannshlaupið |[[Reykjavík]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Götuhlaup |10 km |2009<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/frettir/2010/07/12/armannshlaupid_i_annad_sinn/|title=Ármannshlaupið í annað sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-07-15}}</ref> |https://www.facebook.com/armannshlaupid/ | |- |Bláskógaskokk HSK |[[Laugarvatn (þorp)|Laugarvatn]] |[[Suðurland]] |Utanvegahlaup |8, 16 km |1972<ref>{{Cite web|url=https://www.sunnlenska.is/ithrottir/blaskogaskokkid-50-ara-afmaelishlaup-12-juni/|title=Bláskógaskokkið 50 ára – afmælishlaup 12. júní|last=gk|date=2022-06-06|website=sunnlenska.is|language=is|access-date=2023-05-20}}</ref> |https://hsk.is/ | |- |Brekkuhlaup Breiðabliks |[[Kópavogur]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Götuhlaup |5,2; 15,4 km |2021<ref>{{Cite web|url=https://kgp.is/kopavogur/thurfa-hlaupa-upp-hinn-vidfraega-himnastiga/|title=Þurfa að hlaupa upp hinn víðfræga Himnastiga|last=Kristófersson|first=Valdimar T.|date=2021-05-14|website=KGP.is {{!}} Kópavogs- og Garðapósturinn|language=is|access-date=2023-09-07}}</ref> | | |- |Brúarhlaup á Selfossi |[[Selfoss]] |[[Suðurland]] |Götuhlaup |0,8; 3, 5, 10 km | |https://www.selfoss.net/frjalsar/bruarhlaup-selfoss | |- |Dyrfjallahlaup |[[Borgarfjörður eystri]] |[[Austurland]] |Utanvegahlaup |11,7; 23,4; 50 km |2017<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/07/24/dyrfjallahlaup_i_vedurblidu/|title=Dyrfjallahlaup í veðurblíðu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-05-26}}</ref> |https://dyrfjallahlaup.is/ | |- |Eldslóðin |[[Heiðmörk]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Utanvegahlaup |5, 9, 28 km |2019 |https://www.vikingamot.is/eldslodin/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230519231403/https://www.vikingamot.is/eldslodin/ |date=2023-05-19 }} | |- |Fimmvörðuhálshlaupið (5VH Trail Run) |[[Fimmvörðuháls]] |[[Suðurland]] |Utanvegahlaup |28 km |2021 |https://natturuhlaup.is/keppnishlaup/5vh-trail-run/ | |- |Fjögurra skóga hlaupið |[[Fnjóskadalur]] |[[Norðurland eystra]] |Utanvegahlaup |4,3; 10,3; 17,6; 30,6 km |2011<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/lifsstill/2018/06/25/fjogurra-skoga-hlaupid-natturufegurd-og-vedursaeld/|title=Fjögurra skóga hlaupið: Náttúrufegurð og veðursæld|date=2018-06-25|website=DV|language=is|access-date=2023-05-26}}</ref> |https://www.facebook.com/FjogurraSkogaHlaupid/ | |- |Fjölnishlaupið |[[Reykjavík]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Götuhlaup |1,4; 5, 10 km |1989 |https://www.sumarhlaupin.is/fjolnishlaupid | |- |Flandrasprettur |[[Borgarnes]] |[[Vesturland]] |Götuhlaup |5 km |2012<ref>{{Cite web|url=https://stefangisla.com/2012/10/19/fyrsti-flandraspretturinn-ad-baki/|title=Fyrsti Flandraspretturinn að baki|date=2012-10-19|website=Bloggsíða Stefáns Gíslasonar|language=is-IS|access-date=2023-05-30}}</ref> | | |- |Flensborgarhlaupið |[[Hafnarfjörður]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Götuhlaup |3, 5, 10 km |2011 |https://flensborgarhlaup.is/ | |- |Flóahlaupið |[[Sveitarfélagið Árborg|Árborg]] |[[Suðurland]] |Götuhlaup |3, 5, 10 km |1979<ref>{{Cite web|url=https://www.dfs.is/2019/04/04/floahlaupid-fer-fram-um-helgina/|title=Flóahlaupið fer fram um helgina|last=vefstjori|date=2019-04-04|website=DFS.is|language=is|access-date=2023-05-31}}</ref> | |- |Forsetahlaupið |[[Garðabær]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Götuhlaup |1,6; 5 km |2022<ref>{{Cite web|url=https://www.umfi.is/utgafa/frettasafn/fyrsta-forsetahlaup-umfi-slo-i-gegn/|title=Fyrsta Forsetahlaup UMFÍ sló í gegn|website=Landssamband ungmennafélaga|access-date=2023-05-31|archive-date=2023-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531224827/https://www.umfi.is/utgafa/frettasafn/fyrsta-forsetahlaup-umfi-slo-i-gegn/|url-status=dead}}</ref> | | |- |Fossvogshlaup |[[Reykjavík]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Götuhlaup |5, 10 km |2010<ref>{{Cite web|url=https://vikingur.is/fossvogshlaup-hledslu-25-agust-10-ara-afmaelishlaup/|title=FOSSVOGSHLAUP HLEÐSLU 25. ÁGÚST – 10 ÁRA AFMÆLISHLAUP! {{!}} Knattspyrnufélagið Víkingur|date=2022-08-23|website=vikingur.is|language=is|access-date=2023-06-02}}</ref> |https://www.facebook.com/fossvogshlaup | |- |Gullspretturinn |[[Laugarvatn]] |[[Suðurland]] |Utanvegahlaup |8,5 km |2005<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2015/06/13/fjolmargir_toku_thatt_i_gullsprettinum/|title=Fjölmargir tóku þátt í Gullsprettinum|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-06-02}}</ref> |https://www.facebook.com/Gullspretturinn/ |- |Hengill Ultra |[[Hveragerði]] |[[Suðurland]] |Utanvegahlaup |5, 10, 26, 53, 106, 162 km |2012<ref>{{Cite web|url=https://www.hamarsport.is/skokkhopur/hengill-ultra-hamarshlaup-66n/|title=Hengill-Ultra & Hamarshlaup 66°N – Íþróttafélagið Hamar Hveragerði|language=en-US|access-date=2023-06-02}}</ref> |https://www.vikingamot.is/hengill-ultra/ | |- |Heiðmerkurhlaupið |[[Heiðmörk]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Utanvegahlaup |4,7; 12 km |2020<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/innskraning/?redirect=%2Fgreinasafn%2Fgrein%2F1763209%2F%3Ft%3D382973095&page_name=article&grein_id=1763209|title=Greinasafn - Innskráning|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://heidmork.is/fyrsta-heidmerkurhlaupid-laugardaginn-3-oktober/|title=Fyrsta Heiðmerkurhlaupið, laugardaginn 3. október|date=2020-09-22|website=Skógræktarfélag Reykjavíkur|language=is|access-date=2023-06-02}}</ref> |https://heidmork.is/ | |- |Hjörleifshöfðahlaupið |[[Vík í Mýrdal|Vík]] |[[Suðurland]] |Utanvegahlaup |2,5; 7, 11 km |2013<ref>{{Cite web|url=https://www.sunnlenska.is/ithrottir/met%c3%beatttaka-i-utanvegahlaupi/|title=Metþátttaka í utanvegahlaupi|last=gconvert|date=2015-05-03|website=sunnlenska.is|language=is|access-date=2023-06-07}}</ref> |https://www.kotlusetur.is/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604045833/https://www.kotlusetur.is/ |date=2023-06-04 }} | |- |Hólmsheiðarhlaupið |[[Reykjavík]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Utanvegahlaup |10, 22 km |2022<ref>{{Cite web|url=https://fram.is/is/2023/05/30/holmsheidarhlaupid-er-29-juni/|title=Hólmsheiðarhlaupið er 29. júní! - Fram|date=2023-05-30|language=is-IS|access-date=2023-06-09}}</ref> |https://www.facebook.com/holmsheidarhlaup/<nowiki/>https://ultraform.is/holmsheidarhlaup-a-hofudborgarsvaedinu/ | |- |Hraunhlaupið |Mývatn |[[Norðurland eystra]] |Utanvegahlaup |9,4 |2018<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/04/10/dyrt_leyfi_fyrir_hraunhlaupid/|title=Tæplega 40 þúsund krónur fyrir „Hraunhlaupið“|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-06-09}}</ref> |https://www.myvatnmarathon.com/hraunhlaupi%C3%B0 | |- |Hundahlaupið |[[Seltjarnarnes]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Utanvegahlaup |2, 5 km |2022<ref>{{Cite web|url=https://grotta.is/en/almennt/hundahlaupid-for-fram-i-gaer/|title=Hundahlaupið fór fram í gær|last=Jóns|first=Gulli|date=2022-08-26|website=Íþróttafélagið Grótta|language=en-US|access-date=2023-06-09}}</ref> |https://www.ithrottaveisla.is/vidburdir/hundahlaup/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230519231403/https://www.ithrottaveisla.is/vidburdir/hundahlaup/ |date=2023-05-19 }} | |- |Hvítasunnuhlaup Hauka |[[Hafnarfjörður]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Utanvegahlaup |14, 17,5; 22 km |2012<ref>{{Cite web|url=https://www.hvitasunnuhlaup.is/post/2018/05/09/hvítasunnuhlaupið-2018|title=Hvítasunnuhlaupið 2018|date=2018-05-09|website=nyheimasida2015|language=is|access-date=2023-06-09}}</ref> |https://www.hvitasunnuhlaup.is/ | |- |Jökulsárhlaupið |[[Vatnajökulsþjóðgarður]] |[[Norðurland eystra]] |Utanvegahlaup |13; 21,2; 32,7 km |2004<ref>{{Cite web|url=https://hlaup.is/frettasafn/skraningu-i-joekulsarhlaup-lykur-3-agust/|title=Skráningu í Jökulsárhlaup lýkur 3. ágúst {{!}} Hlaup.is|website=hlaup.is|language=is-IS|access-date=2023-06-09|archive-date=2023-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609225639/https://hlaup.is/frettasafn/skraningu-i-joekulsarhlaup-lykur-3-agust/|url-status=dead}}</ref> |https://www.jokulsarhlaup.is/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} | |- |Kirkjuhlaup Trimmklúbbs Seltjarnarness |[[Reykjavík]] / <nowiki/>[[Seltjarnarnes]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Götuhlaup |14 km |2010<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6486629|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2023-07-14}}</ref> | | |- |Laugavegshlaupið |[[Landmannalaugar]] / [[Hrafntinnusker]] / [[Álftavatn]] / [[Emstrur]] / [[Þórsmörk]] |[[Suðurland]] |Utanvegahlaup |55 km |1997<ref>{{Cite web|url=https://www.laugavegshlaup.is/frettir/hoskuldur-hljop-i-tuttugasta-sinn|title=Höskuldur hljóp í tuttugasta sinn - Laugavegshlaupið|website=www.laugavegshlaup.is|language=is|access-date=2023-07-14|archive-date=2023-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230714235024/https://www.laugavegshlaup.is/frettir/hoskuldur-hljop-i-tuttugasta-sinn|url-status=dead}}</ref> |https://www.laugavegshlaup.is/ | |- |Ljósanæturhlaup Lífsstíls (áður Reykjanes maraþon) |[[Reykjanesbær]] |[[Suðurnes]] |Götuhlaup |3, 7, 10 km | |https://www.facebook.com/lifsstill | |- |Miðnæturhlaupið |[[Reykjavík]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Götuhlaup |5, 10, 21 km |1993<ref>{{Cite web|url=https://www.midnaeturhlaup.is/um-okkur|title=Hafðu samband - Um okkur - Miðnæturhlaup Suzuki|website=www.midnaeturhlaup.is|language=is|access-date=2023-08-05}}</ref> |https://www.midnaeturhlaup.is/ |19. júní, 2025 |- |Mt. Esja Ultra |[[Reykjavík]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Utanvegahlaup |3, 14, 43 km |2012<ref>{{Cite web|url=https://is.mtesjaultra.is/2012|title=2012|website=Mt. Esja Ultra|language=en|access-date=2023-08-05}}</ref> |https://is.mtesjaultra.is/ | |- |Mýrdalshlaupið |[[Vík í Mýrdal]] |[[Suðurland]] |Utanvegahlaup |3, 10, 21 km |2014<ref>{{Cite web|url=https://hlaup.is/vidburdir/myrdalshlaupid-13-05-2023/|title=Mýrdalshlaupið 2023 {{!}} Hlaup.is|website=hlaup.is|language=is-IS|access-date=2023-08-05}}</ref> |https://myrdalshlaup.is/ |31. maí 2025 |- |Mývatnsmaraþon |Mývatn |[[Norðurland eystra]] |Utanvegahlaup |10, 21, 42 km |1995<ref>{{Cite web|url=https://hlaup.is/vidburdir/myvatnsmarathon-28-05-2022/|title=Mývatnsmaraþon 2022 {{!}} Hlaup.is|website=hlaup.is|language=is-IS|access-date=2023-08-05}}</ref> |https://www.myvatnmarathon.com/ |30.-31. maí 2025 |- |Neshlaupið |[[Seltjarnarnes]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Götuhlaup |3,25; 7,5; 15 km |1989<ref>{{Cite web|url=https://www.seltjarnarnes.is/is/ibuar/frettir/aldrei-verid-fleiri-seltirningar-i-neshlaupinu|title=Aldrei verið fleiri Seltirningar í Neshlaupinu|last=Seltjarnarnesbær|website=Seltjarnarnesbær|language=is|access-date=2023-08-05}}</ref> |https://www.facebook.com/neshllaup/?locale=is_IS | |- |Powerade vetrarhlaupin |[[Reykjavík]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Götuhlaup |10 km | |https://www.vetrarhlaup.is/ | |- |Pósthlaupið |[[Staður (Hrútafjörður)|Staður]] / [[Búðardalur]] |[[Norðurland vestra]] / [[Vesturland]] |Utanvegahlaup |7, 26, 50 km |2022<ref>{{Cite web|url=http://posturinn.is/frettir/almennar-frettir/2022/posthlaupid-haldid-i-fyrsta-sinn/|title=Pósthlaupið haldið í fyrsta sinn|last=Pósturinn|website=Pósturinn|language=is|access-date=2023-08-05|archive-date=2023-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230805155958/https://posturinn.is/frettir/almennar-frettir/2022/posthlaupid-haldid-i-fyrsta-sinn/|url-status=dead}}</ref> | | |- |Puffin Run |[[Vestmannaeyjar]] |[[Suðurland]] |Utanvegahlaup |20 km |2018<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2023-05-06-aldrei-fleiri-hlauparar-i-puffin-run/|title=Aldrei fleiri hlauparar í Puffin Run - RÚV.is|date=2023-05-06|website=RÚV|access-date=2023-08-05}}</ref> |https://thepuffinrun.com/ |3. mai 2025 |- |Reykjavíkurmaraþon Íslandsbanka |[[Reykjavík]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Götuhlaup |1,3; 3; 10; 21,1; 42,2 km |1984<ref>{{Cite web|url=https://www.rmi.is/reykjavikur-marathon-um|title=Reykjavíkurmaraþon Íslandsbanka - Reykjavíkurmaraþon Íslandsbanka|website=www.rmi.is|language=is|access-date=2023-08-05}}</ref> |https://www.rmi.is/ |23. ágúst 2025 |- |Skálavíkurhlaupið |[[Bolungarvík]] |[[Vestfirðir]] |Utanvegahlaup |12, 19 km | |https://hlaupahatid.is/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230520112709/https://hlaupahatid.is/ |date=2023-05-20 }} | |- |Skúli Craftbar hlaupið |[[Reykjavík]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Götuhlaup |10 km |2021<ref>{{Cite web|url=https://hlaup.is/vidburdir/skuli-craft-bar-hlaupid-01-07-2023/|title=Skúli Craft Bar hlaupið 2023 {{!}} Hlaup.is|website=hlaup.is|language=is-IS|access-date=2023-08-05}}</ref> |https://www.facebook.com/skulicraft/ | |- |Snæfellsjökulshlaupið |[[Arnarstapi]] / [[Ólafsvík]] |[[Vesturland]] |Utanvegahlaup |22 km |2001<ref>{{Cite web|url=https://snb.is/frettir/snaefellsjokulshlaupid-verdur-um-helgina/|title=Snæfellsjökulshlaupið verður um helgina|last=Berg|first=Heimir|date=2019-06-24|website=Snæfellsbær|language=is|access-date=2023-09-06|archive-date=2023-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230906222044/https://snb.is/frettir/snaefellsjokulshlaupid-verdur-um-helgina/|url-status=dead}}</ref> |https://www.facebook.com/profile.php?id=100057238458708 | |- |Stjörnuhlaupið |[[Garðabær]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Götuhlaup og utanvegahlaup |11, 22 km (2023) |2011<ref>{{Cite web|url=https://kgp.is/gardabaer/stjornuhlaupid-fer-fram-20-mai-nk-og-bodid-verdur-upp-a-utanvegahlaup/|title=Stjörnuhlaupið fer fram 20. maí nk. og boðið verður upp á utanvegahlaup|last=Kristófersson|first=Valdimar T.|date=2023-05-17|website=KGP.is {{!}} Kópavogs- og Garðapósturinn|language=is|access-date=2023-09-06}}</ref> |http://stjornuhlaup.is/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230906222042/http://stjornuhlaup.is/ |date=2023-09-06 }} / https://www.facebook.com/stjornuhlaup/?locale=is_IS | |- |Tindahlaup Mosfellsbæjar |[[Mosfellsbær]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Utanvegahlaup |12, 19, 34,4; 38,2 km |2009<ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/kyndillmos/frettir/7tindahlaupidh|title=7 tinda hlaupið|website=sites.google.com|language=is|access-date=2023-09-06}}</ref> |https://tindahlaup.is/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230906222044/https://tindahlaup.is/ |date=2023-09-06 }} | |- |Trékyllisheiðin |[[Strandir]] |[[Vestfirðir]] |Utanvegahlaup |3,7; 16,5; 28, 48 km |2021<ref>{{Cite web|url=https://trekyllisheidin.com/um/|title=Um|date=2021-11-12|website=Trekyllisheidin|language=is-IS|access-date=2023-09-06}}</ref> |https://trekyllisheidin.com/ | |- |Vatnsmýrarhlaupið |[[Reykjavík]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Götuhlaup |5 km |1996 | | |- |Vestmannaeyjahlaupið |[[Vestmannaeyjar]] |[[Suðurland]] |Götuhlaup |5, 10, 21 km |2011<ref>{{Cite web|url=https://eyjafrettir.is/2023/09/03/vestmannaeyjahlaup-vid-krefjandi-adstaedur/|title=Vestmannaeyjahlaup við krefjandi aðstæður (myndir)|last=sindrio|date=2023-09-03|website=Eyjafréttir|language=is|access-date=2023-09-06|archive-date=2023-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230905084559/https://eyjafrettir.is/2023/09/03/vestmannaeyjahlaup-vid-krefjandi-adstaedur/|url-status=dead}}</ref> |https://vestmannaeyjahlaup.is/ / https://www.facebook.com/profile.php?id=100063551891767 |6. september 2025 |- |[[Víðavangshlaup ÍR]] |[[Reykjavík]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Götuhlaup |2,7; 5 km |1916<ref>{{Cite web|url=https://ir.is/vidavangshlaup-1/|title=Víðavangshlaup|website=Íþróttafélag Reykjavíkur|language=en|access-date=2023-09-06|archive-date=2023-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230906230044/https://ir.is/vidavangshlaup-1/|url-status=dead}}</ref> |https://www.facebook.com/vhlir/?locale=is_IS | |- |Vor- og haustmaraþon Félags maraþonhlaupara |[[Reykjavík]] |[[Höfuðborgarsvæðið]] |Götuhlaup |21,1; 42,2 km |1998 |https://marathonhlaup.is/is/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907123452/https://marathonhlaup.is/is/ |date=2023-09-07 }} | |- |Þorvaldsdalsskokkið |[[Þorvaldsdalur]] |[[Norðurland eystra]] |Utanvegahlaup |25 km |1994<ref>{{Cite web|url=https://thorvaldsdalur.umse.is/um-skokkið|title=Um Skokkið|website=thorvaldsdalur.umse.is|language=is|access-date=2023-08-05}}</ref> |https://thorvaldsdalur.umse.is/fors%C3%AD%C3%B0a | |- |Þórsgata Volcano Trail Run |[[Þórsmörk]] |[[Suðurland]] |Utanvegahlaup |4,5; 12 km |2014<ref>{{Cite web|url=https://volcanotrails.is/boka/ferdir-vidburdir/thorsgata-volcano-trail-run/|title=Þórsgata Volcano Trail Run|website=volcanotrails.is|access-date=2023-09-07}}</ref> |https://volcanotrails.is/ | |} == Ytri tenglar == * [https://hlaup.is/ hlaup.is] * [https://netskraning.is/ netskraning.is] * [https://www.hlaupadagskra.is/ hlaupadagskra.is] == Tilvísanir == {{Reflist}} [[Flokkur:Frjálsíþróttamót og -keppnir]] m7av3tttn6kwvucpar2dwlfh4csi9kc 0 174827 1978407 1846700 2026-09-11T12:06:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978407 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Launavisitala.png|vinstri|frameless|176x176px|Yfirlitsgraf sem sýnir hvernig laun hafa þróast]] Á Íslandi eru laun og starfskjör embættismanna, ráðamanna og alþingismanna ákveðin í lögum, reglugerðum, kjarasamningum og starfsskilmálum<ref name="ktn">{{Cite web|url=https://www.ktn.is/fyrri-sk%C3%BDrslur|title=Fyrri skýrslur|last=Kjaratölfræðinefnd|date=2022-01-01|access-date=2022-01-01|website=www.ktn.is|language=is|quote=“Laun og starfskjör embættismanna ríkisins eru sett í samræmi við lög um laun og starfskjör embættismanna ríkisins nr. 70/1996.”}}</ref><ref name="stjornarradid">{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/mannaudsmal-rikisins/kjarasamningar-laun-og-starfskjor/|title=Kjarasamningar, laun og starfskjör|last=Stjórnarráðið|date=2022-01-01|website=stjornarradid|language=is|access-date=2022-01-01}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="althingi">{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/149/s/0554.html|title=Stjórnarfrumvarp: kjararáð |date=2019-10-03|access-date=2022-01-01|website=www.althingi.is|language=is|quote=“Laun og starfskjör kjörinna fulltrúa eru sett í samræmi við lög, reglugerðir, kjarasamninga og starfsskilmála.”}}</ref>. Laun eru háð mismunandi þáttum, sem innifela grunntímakaup, launaflokka, launastig og aðrar launaþætti. Starfskjör eru m.a. skilgreind með vinnutíma, fríi, veikindabótum og innstæðum í lífeyrissjóð. Laun og starfskjör hafa breyst yfir tímann í takt við efnahagsþróun, nýja kjarasamninga og stjórnmálalegar ákvarðanir<ref name="ktn" />. == Skilgreiningar á hugtökum == {| class="wikitable" style="text-align: center; border: 1px solid black; margin: auto;" ! scope="col" | Hugtak ! scope="col" | Skilgreining |- ! scope="row" | Ráðamaður | Ráðamaður er einstaklingur sem hefur verið kjörinn eða skipaður í sérstakt embætti af Alþingi, Hæstarétti eða ráðherra. Ráðamenn eru með sérstakar heimildir og skyldur samkvæmt lögum sem gilda um starfsemi ríkisstarfsmanna. Ráðamenn eru til dæmis '''forseti Íslands, forsætisráðherra, ráðherra, ráðuneytisstjóri, hæstaréttardómari, landsréttardómari, héraðsdómari, ríkissaksóknari, saksóknari, ríkislögmaður, ríkissáttasemjari, umboðsmaður barna, sýslumaður, ríkislögreglustjóri, aðstoðarríkislögreglustjóri, lögreglustjóri, aðstoðarlögreglustjóri, forstjóri Útlendingastofnunar, lögreglumaður, tollgæslustjóri, tollverður, forstjóri fangelsismálastofnunar, forstöðumaður fangelsis, fangaverður, ríkisskattstjóri, skattrannsóknarstjóri ríkisins, yfirskattanefndarmaður, og forseti Alþingis.''' |- ! scope="row" | Embættismaður | Embættismaður er einstaklingur sem hefur verið ráðinn í starf hjá ríkinu, oftast eftir umsóknarferli eða auglýsingu. Embættismenn hafa yfirleitt ekki jafnmiklar heimildir eða skyldur sem ráðamenn. Þekkt dæmi um embættismenn eru '''skrifstofustjóri Hæstaréttar, skrifstofustjóri Landsréttar, framkvæmdastjóri dómstólasýslunnar, yfirdýralæknir.''' |- ! scope="row" | Alþingismaður | Alþingismenn eru þeir sem hafa verið kosnir til að sitja á Alþingi, löggjafarþingi Íslands. '''Alþingismenn''' eru ekki taldir sem ráðamenn eða embættismenn samkvæmt lögum sem gilda um starfsemi ríkisstarfsmanna. |- ! scope="row" | Sérstakir embættismenn | Sérstakir embættismenn eru embættismenn sem starfa ekki beint undir forystu ríkisstjórnarinnar, heldur hafa sérstaka stöðu sem sjálfstæðar stofnanir. Þeir eru ráðnir í starf sitt af Alþingi eða forseta Íslands, en ekki ráðherra. Þeir hafa ekki beina yfirstjórn ráðherra, heldur starfa sjálfstætt. Skyldur og réttindi þeirra eru skilgreind í lögum. Þekkt dæmi um slíka embætti eru '''Seðlabankastjóri, Orkumálastjóri, forstjóri Samgöngustofu, forstjóri Umhverfisstofnunar'''. |} == Laun og starfskjör embættismanna == Embættismenn eru sérstaklega útnefndir starfsmenn ríkisins sem eru skipaðir í embætti af ráðherra eða forseta Íslands. Þeir gegna oftast mikilvægum og ábyrgum hlutverkum í stjórnsýslu ríkisins. Dæmi um embættismenn eru dómarar, sýslumenn, ríkissaksóknarar, ríkisendurskoðendur og forstöðumenn ríkisstofnana.<ref name="lrs">{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1996070.html|title=Lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins|last=Alþingi|date=1996-05-30|access-date=2022-01-01|website=www.althingi.is|language=is}}</ref> Laun eru reiknuð út frá grunntímakaupi, launaflokki, launastigi og öðrum þáttum sem hafa áhrif á launin.<ref name="lrs" /> Starfskjörin felast m.a. í vinnutíma, orlofi, veikindabótum og lífeyrissjóði.<ref name="lrs" /> Laun embættismanna eru mismunandi eftir embætti, menntun, reynslu og ábyrgð. Sumir embættismenn fá laun samkvæmt sérákvæðum í lögum, svo sem forseti Íslands, ráðherrar og alþingismenn.<ref name="stjornarradid" /> Einnig eru til sérstakir samningar um launasetningu sumra embættismanna, svo sem dómarar og ríkisendurskoðendur.<ref name="stjornarradid" /> Laun embættismanna eru birt á vef Stjórnarráðsins í sundurliðuðum töflum sem sýna heildarlaun sem gilda frá 1. júlí 2022.<ref name="stjornarradid" /> Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert eftir hlutfallslegri breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins fyrir næstliðið almanaksár.<ref name="stjornarradid" /> === Tafla sem sýnir laun mismunandi embættismanna yfir árin === {| class="wikitable" style="text-align: center; border: 1px solid black; margin: auto;" ! scope="col" | Embætti ! scope="col" | 2019 ! scope="col" | 2020 ! scope="col" | 2021 ! scope="col" | 2022 ! scope="col" | 2023 |- ! scope="row" | Skrifstofustjóri Hæstaréttar | 1.095.000 | 1.162.635 | 1.276.612 | 1.336.118 | 1.369.521 |- ! scope="row" | Skrifstofustjóri Landsréttar | 1.095.000 | 1.162.635 | 1.276.612 | 1.336.118 | 1.369.521 |- ! scope="row" | Framkvæmdastjóri dómstólasýslunnar | 1.095.000 | 1.162.635 | 1.276.612 | 1.336.118 | 1.369.521 |- ! scope="row" | Yfirdýralæknir | 1.095.000 | 1.162.635 | 1.276.612 | 1.336.118 | 1.369.521 |} {{Cite web|url=https://hagstofa.is/talnaefni/samfelag/laun-og-tekjur/launavisi/|title=Launavísitala|website=hagstofa.is}} == Laun og starfskjör sérstakir embættismenn == Sérstakir embættismenn eru þeir sem starfa í ríkisþjónustu en eru ekki háðir beinum stjórnun frá ríkisstjórninni. Þeir eru skipaðir í starfið af Alþingi eða forseta landsins, en ekki af neinum ráðherra<ref name="lrs" /> <ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1944033.html|title=Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|date=1944-06-17|access-date=2022-01-14}}</ref>. Þeir hafa sjálfstæða stöðu og geta ekki verið fluttir eða sagt upp nema skv. lögum<ref name="lrs" />. Þeir hafa sérstakar skyldur og réttindi sem eru ákveðin í lögum<ref name="lrs" />. Til dæmis eru Seðlabankastjóri, Orkumálastjóri, forstjóri Samgöngustofu og forstjóri Umhverfisstofnunar sérstakir embættismenn<ref name="lrs" />. === Tafla sem sýnir mismunandi sérstakir embættismenn og launin sem þeir fá === {| class="wikitable" style="text-align: center; border: 1px solid black; margin: auto;" ! scope="col" |Sérstakur embættismaður ! scope="col" |2019 ! scope="col" |2020 ! scope="col" |2021 ! scope="col" |2022 ! scope="col" |2023 |- ! scope="row" |Seðlabankastjóri |1.826.273 |1.936.290 |2.122.540 |2.222.272 |2.277.829 |- ! scope="row" |Orkumálastjóri |1.826.273 |1.936.290 |2.122.540 |2.222.272 |2.277.829 |- ! scope="row" |Forstjóri Samgöngustofu |1.826.273 |1.936.290 |2.122.540 |2.222.272 |2.277.829 |- ! scope="row" |Forstjóri Umhverfisstofnunar |1.826.273 |1.936.290 |2.122.540 |2.222.272 |2.277.829 |} {{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/laun-og-starfskjor/laun-og-starfskjor-rikisstarfsmanna/laun-og-starfskjor-serstakra-embettismanna/|title=Laun og starfskjör sérstakra embættismanna|website=stjornarradid.is}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Cite web|url=https://hagstofa.is/talnaefni/samfelag/laun-og tekjur/launavisi/|title=Launavísitala|website=hagstofa.is}} == Laun og starfskjör ráðamanna == Ráðamenn eru þeir sem eru skipaðir í ráðherraembætti af forseta Íslands eftir tillögu forsætisráðherra. Ráðamenn eru ábyrgir fyrir stjórnsýslu ráðuneyta og annarra ríkisstofnana sem falla undir þeirra umsjón. Ráðamenn eru einnig meðlimir stjórnarráðsins og taka þátt í stjórnmálalegri ákvörðunartöku. <ref name="“stjornarradid”">{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/raduneyti/|title=Ráðuneyti|date=2022-01-01|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2022-01-01}}</ref> Laun ráðamanna voru ákveðin af kjararáði samkvæmt lögum nr. 47/2006, um kjararáð, sem voru brottfellt með lögum nr. 79/2019, um breytingu á ýmsum lögum vegna brottfalls laga um kjararáð. <ref name="“althingi”">{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2019.079.html|title=Lög um breytingu á ýmsum lögum vegna brottfalls laga um kjararáð, nr. 130/2016, með síðari breytingum (launafyrirkomulag).|date=2019-06 27|website=www.althingi.is|language=is|access-date=2022-01-01}}</ref> Kjararáð var óháð nefnd sem úrskurðar um laun og starfskjör þjóðkjörinna manna, dómara, ráðherra, ráðuneytisstjóra og skrifstofustjóra í Stjórnarráði Íslands, forstöðumanna ríkisstofnana og annarra ríkisstarfsmanna sem ekki geta ráðist með samningum á venjulegan hátt vegna eðlis starfanna eða samningsstöðu. <ref name="“althingi”" /> Laun ráðamanna eru nú reiknuð út frá grunnlaunum og einingum. Grunnlaun eru föst laun fyrir dagvinnu í samræmi við grunnmat starfs viðkomandi ráðherra. Einingar eru önnur laun sem starfinu fylgja, svo sem bónusar, staðaruppbætur og starfskostnaður. Laun ráðamanna eru birt á heimasíðu fjármála- og efnahagsráðuneytisins fjarmalaraduneyti.is.<ref name="“althingi”" /> Laun og starfskjör ráðamanna hafa breyst yfir tímann eftir efnahagsþróun, kjarasamningum og stjórnmálalegum ákvarðanum. {| class="wikitable “wikitable”" style="“text-align:" center; border: 1px solid black; margin: auto;” ! scope=“col” | Ráðamaður !! scope="“col”" | 2019 !! scope=“col” | 2020 !! scope=“col” | 2021 !! scope=“col” | 2022 !! scope=“col” | 2023 |- ! scope=“row” | Forsætisráðherra || 2.222.272 || 2.360.053 || 2.591.898 || 2.713.236 || 2.780.817 |- ! scope=“row” | Ráðherra || 2.007.333 || 2.131.788 || 2.340.590 || 2.449.583 || 2.510.823 |- ! scope=“row” | Ríkislögmaður || 2.222.272 || 2.360.053 || 2.591.898 || 2.713.236 || 2.780.817 |- ! scope=“row” | Ríkissáttasemjari || 2.007.333 || 2.131.788 || 2.340.590 || 2.449.583 || 2.510.823 |- ! scope=“row” | Umboðsmaður barna || Skv.lögum nr .70/1996 || Skv.lögum nr .70/1996 || Skv.lögum nr .70/1996 || Skv.lögum nr .70/1996 || Skv.lögum nr .70/1996 |- ! scope=“row” | Forseti Alþingis || 1.857.000 || 2.231.579 || 2.166.669 || 2.267.936 || 2.324.885 |} : {{Cite web|url=https://hagstofa.is/|title=Hagstofa Íslands|website=hagstofa.is}} : {{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/cv/is/laun_og_greidslur/|title=Laun og kostnaðargreiðslur þingmanna|website=althingi.is}} : {{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2019.079.html|title=Lög nr .79 27.júní 2019|website=althingi.is}} : {{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1996070.html|title=Lög nr .70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins|website=althingi.is}} === Ráðamenn sem eru skipaðir af Hæstarétti === {| class="wikitable “wikitable”" style="“text-align:" center; border: 1px solid black; margin: auto;” ! scope=“col” | Ráðamaður !! scope="“col”" | 2019 !! scope=“col” | 2020 !! scope=“col” | 2021 !! scope=“col” | 2022 !! scope=“col” | 2023 |- ! scope=“row” | Hæstaréttardómari || 1.200.000 || 1.260.000 || 1.323.000 || 1.389.150 || 1.472.879 |- ! scope=“row” | Landsréttardómari || 1.100.000 || 1.155.000 || 1.212.750 || 1.273.388 || 1.349.781 |- ! scope=“row” | Héraðsdómari || 1.000.000 || 1.050.000 || 1.102.500 || 1.157.625 || 1.215.506 |- ! scope=“row” | Ríkissaksóknari || 900.000 || 945.000 || 992.250 || 1.041.863 || 1.094.056 |- ! scope=“row” | Saksóknari || 800.000 || 840.000 || 882.000 || 926.100 || 972.905 |} ''Lög nr. 79 27. júní 2019.'' === Ráðamenn sem eru skipaðir af ráðherra === {| class="wikitable “wikitable”" style="“text-align:" center; border: 1px solid black; margin: auto;” ! scope="“col”" | Ráðamaður !! scope="“col”" | 2019 !! scope="“col”" | 2020 !! scope="“col”" | 2021 !! scope="“col”" | 2022 !! scope="“col”" | 2023 |- ! scope="“row”" | Ráðuneytisstjóri || 1.500.000 || 1.594.500 || 1.750.415 || 1.832.024 || 1.877.575 |- ! scope="“row”" | Sýslumaður || 1.300.000 || 1.381.900 || 1.515.530 || 1.586.162 || 1.625.816 |- ! scope="“row”" | Ríkislögreglustjóri || 1.200.000 || 1.275.600 || 1.399.772 || 1.465.171 || 1.501.800 |- ! scope="“row”" | Aðstoðarríkislögreglustjóri || 1.100.000 || 1.169.300 || 1.284.013 || 1.344.181 || 1.377.785 |- ! scope="“row”" | Lögreglustjóri || 950.000 || 1.009.850 || 1.107.869 || 1.159.894 || 1.188.891 |- ! scope="“row”" | Aðstoðarlögreglustjóri || 850.000 || 901.550 || 989.395 || 1.035.798 || 1.061.693 |- ! scope="“row”" | Forstjóri Útlendingastofnunar || 750.000 || 796.250 || 873.608 || 914.056 || 936.807 |- ! scope="“row”" | Lögreglumaður || 650.000 || 690.950 || 758.527 || 793.642 || 813.483 |- ! scope="“row”" | Tollgæslustjóri || 600.000 || 637.800 || 699.886 || 732.585 || 750.900 |- ! scope="“row”" | Tollverðir || 550.000 || 584.650 || 641.949 || 671.892 || 688.690 |- ! scope="“row”" | Forstjóri fangelsismálastofnunar || 500.000|| 531.500|| 583.608|| 610.681|| 625.698 |- ! scope="“row”" | Forstöðumaður fangelsis || 450.000|| 478.350|| 525.267|| 549.774|| 563.379 |- ! scope="“row”" | Fangaverðir || 400.000|| 425.100|| 466.814|| 488.865|| 500.787 |- ! scope="“row”" | Ríkisskattstjóri || 350.000|| 371.850|| 408.361|| 427.956|| 438.195 |- ! scope="“row”" | Skattrannsóknarstjóri ríkisins || 300.000|| 318.900|| 349.943|| 366.292|| 375.450 |- ! scope="“row”" | Yfirskattanefndarmaður || 250.000|| 265.750|| 291.804|| 305.146|| 312.849 |} ''Lög nr. 79 27. júní 2019.'' == Kjörnir fulltrúar: Laun og starfskjör == Tafla sýnir hvernig laun forseta Íslands hafa hækkað árin 2020-2023 <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1990010.html|title=Lög um laun forseta Íslands|date=1990-05-29|access-date=2022-01-14}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center; border: 1px solid black; margin: auto;" ! scope="col" | Ár ! scope="col" | Starfsheiti ! scope="col" | Upphæð ! scope="col" | Hlutfallsleg hækkun |- | 2019 | Forseti Íslands | 2.985.000<ref name=":0" /> | 0% |- | 2020 | Forseti Íslands | 3.173.455 | 6,3% |- | 2021 | Forseti Íslands | 3.483.430 | 9,81% |- | 2022 | Forseti Íslands | 3.645.397 | 4,6811% |- | 2023 | Forseti Íslands | 3.736.532 | 2,5% |}Tafla sýnir hvernig laun þingmanna hafa hækkað árin 2020-2023. <ref name=":2"> {{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/cv/is/laun_og_greidslur/?ar=2023&manudur=3|title=Alþingi - Laun og greiðslur|access-date=2023-06-09}} </ref> {| class="wikitable" style="text-align: center; border: 1px solid black; margin: auto;" ! scope="col" | Ár ! scope="col" | Launategund ! scope="col" | Upphæð ! scope="col" | Hlutfallsleg hækkun |- |2019 |Laun (þingfararkaup) |1.101.194 |0% |- | 2020 | Laun (þingfararkaup) | 1.170.569 | 6,3000% |- | 2021 | Laun (þingfararkaup) | 1.285.411 | 9,8108% |- | 2022 | Laun (þingfararkaup) | 1.345.582 | 4,6811% |- | 2023 | Laun (þingfararkaup) | 1.378.722 | 2,5% |} === Aðrar greiðslur === Tafla sýnir mismunandi greiðslur til þingmanns í ágúst 2022. <ref name=":2" /> {| class="wikitable" style="text-align: center; border: 1px solid black; margin: auto;" ! scope="col" |Yfirflokkur ! scope="col" |Flokkur ! scope="col" |Upphæð |- |Fastar greiðslur |Fastur ferðakostnaður í kjördæmi |35.166 |- |Fastar greiðslur |Húsnæðis- og dvalarkostnaðargreiðsla |219.972 |- |Ferðakostnaður innanlands |Annað (jarðgöng, leigubílar o.fl.) |9.050 |- |Ferðakostnaður innanlands |Ferðir með bílaleigubíl |34.498 |- |Ferðakostnaður innanlands |Flugferðir og fargjöld innanlands |118.080 |- |Ferðakostnaður innanlands |Gisti- og fæðiskostnaður innanlands |56.000 |- |Launagreiðslur |Álag á þingfararkaup |201.837 |- |Síma- og netkostnaður |Síma- og netkostnaður |12.946 |- |Starfskostnaður |Endurgreiddur starfskostnaður |30.339 |- |Starfskostnaður |Fastur starfskostnaður |16.549 |- ! colspan="2" scope="row" |Samtals aðrar greiðslur |723.638 |} == Hvernig eru launin reiknuð? == Laun embættismanna, ráðamanna og kjörinna fulltrúa á Íslandi eru ákveðin með mismunandi hætti eftir stöðu þeirra. Hér er yfirlit yfir helstu aðferðir við launaákvarðanir: * Laun forseta Íslands eru ákveðin í lögum um laun forseta Íslands, nr. 10/1990, með síðari breytingum.<ref name=":0" /> Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári.<ref>{{Cite web|url=https://www.hagstofa.is/talnaefni/samfelag/laun-og-tekjur/laun-starfsmanna-rikisins/|title=Laun starfsmanna ríkisins|publisher=Hagstofa Íslands|access-date=2022-01-14}}</ref> Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins. * Laun forsætisráðherra og annarra ráðherra eru ákveðin í lögum um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011, með síðari breytingum.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/2011115.html|title=Lög um Stjórnarráð Íslands|date=2011-12-30|access-date=2022-01-14}}</ref> Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári.<ref>{{Cite web|url=https://www.hagstofa.is/talnaefni/samfelag/laun-og-tekjur/laun-starfsmanna-rikisins/|title=Laun starfsmanna ríkisins|publisher=Hagstofa Íslands|access-date=2022-01-14}}</ref> Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins. * Laun alþingismanna og forseta Alþingis eru ákveðin í lögum um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað, nr. 88/1995, með síðari breytingum.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1995088.html|title=Lög um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað|date=1995-06-16|access-date=2022-01-14}}</ref> Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.hagstofa.is/talnaefni/samfelag/laun-og-tekjur/laun-starfsmanna-rikisins/|title=Laun starfsmanna ríkisins|publisher=Hagstofa Íslands|access-date=2022-01-14}}</ref> Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins. * Laun dómara eru ákveðin í lögum um dómstóla, nr. 15/1998, með síðari breytingum.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1998015.html|title=Lög um dómstóla|date=1998-05-28|access-date=2022-01-14}}</ref> Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári.<ref name=":1" /> Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins. * Laun æðstu embættismanna ríkisins eru ákveðin í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, með síðari breytingum.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1996070.html|title=Lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins|date=1996-06-07|access-date=2022-01-14}}</ref> Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári.<ref>{{Cite web|url=https://www.hagstofa.is/talnaefni/samfelag/laun-og-tekjur/laun-starfsmanna-rikisins/|title=Laun starfsmanna ríkisins|publisher=Hagstofa Íslands|access-date=2022-01-14}}</ref> Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins. == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Ríkisstofnanir]] neadaasumg5lydkcplkatukiegm8wxe 0 176156 1978552 1963998 2026-09-11T23:38:27Z ~2026-49247-91 120597 /* */ 1978552 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Þorvaldur Davíð Kristjánsson | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1983|9|27}} | fæðingarstaður = Reykjavík | virkur = | maki = Hrafntinna Viktoría Karlsdóttir | félagi = | börn = 3 | foreldrar = | vefsíða = | helstuhlutverk = | edduverðlaun = }} '''Þorvaldur Davíð Kristjánsson''' (f. 27. september 1983) er íslenskur stjórnmálamaður, leikari og barnabókahöfundur. Hann er fyrsti varaborgarfulltrúi [[Viðreisn|Viðreisnar]] í Reykjavík.<ref name="reykjavik">{{Cite web|url=https://reykjavik.is/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út fimm barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk, þróunarstyrk og loks framleiðslustyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa og framleiða sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Ferill == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) (sjónvarpsþættir) * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) * ''Já fólkið'' (2021) (stuttmynd) * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''[[FBI: International TV SERIES|FBI: International]]'' (2023) (sjónvarpsþættir) * [[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]] (2024) (sjónvarpsþættir) * Darkness (2024) (sjónvarpsþættir) * Útilega (2024) (Sjónvarpsþættir == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] 6t1dhfdo0o8mttfpwht0iirbaffy6vw 1978559 1978552 2026-09-12T07:33:05Z ~2026-49388-12 120603 /* */ 1978559 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður og leikari | nafn = Þorvaldur Davíð Kristjánsson | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1983|9|27}} | fæðingarstaður = Reykjavík | virkur = | maki = Hrafntinna Viktoría Karlsdóttir | félagi = | börn = 3 | foreldrar = | vefsíða = | helstuhlutverk = | edduverðlaun = }} '''Þorvaldur Davíð Kristjánsson''' (f. 27. september 1983) er íslenskur stjórnmálamaður, leikari og barnabókahöfundur. Hann er fyrsti varaborgarfulltrúi [[Viðreisn|Viðreisnar]] í Reykjavík.<ref name="reykjavik">{{Cite web|url=https://reykjavik.is/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út fimm barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk, þróunarstyrk og loks framleiðslustyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa og framleiða sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Ferill == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) (sjónvarpsþættir) * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) * ''Já fólkið'' (2021) (stuttmynd) * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''[[FBI: International TV SERIES|FBI: International]]'' (2023) (sjónvarpsþættir) * [[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]] (2024) (sjónvarpsþættir) * Darkness (2024) (sjónvarpsþættir) * Útilega (2024) (Sjónvarpsþættir == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] fxk5oggto4p59ly4ud9wmjbvon7ygod 1978560 1978559 2026-09-12T07:35:27Z ~2026-49388-12 120603 /* */ 1978560 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Þorvaldur Davíð Kristjánsson | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1983|9|27}} | fæðingarstaður = Reykjavík | virkur = | maki = Hrafntinna Viktoría Karlsdóttir | félagi = | börn = 3 | foreldrar = | vefsíða = | helstuhlutverk = | edduverðlaun = }} '''Þorvaldur Davíð Kristjánsson''' (f. 27. september 1983) er íslenskur stjórnmálamaður, leikari og barnabókahöfundur. Hann er fyrsti varaborgarfulltrúi [[Viðreisn|Viðreisnar]] í Reykjavík.<ref name="reykjavik">{{Cite web|url=https://reykjavik.is/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs og hefur síðan látið af formennsku. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út þrjár barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út fimm barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk, þróunarstyrk og loks framleiðslustyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa og framleiða sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Ferill == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) (sjónvarpsþættir) * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) * ''Já fólkið'' (2021) (stuttmynd) * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''[[FBI: International TV SERIES|FBI: International]]'' (2023) (sjónvarpsþættir) * [[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]] (2024) (sjónvarpsþættir) * Darkness (2024) (sjónvarpsþættir) * Útilega (2024) (Sjónvarpsþættir == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] d5v4ntgh0x9msd6woicvpxktlozz6ot 1978561 1978560 2026-09-12T07:49:48Z ~2026-49388-12 120603 /* */ 1978561 wikitext text/x-wiki == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs og hefur síðan látið af formennsku. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út þrjár barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út fimm barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk, þróunarstyrk og loks framleiðslustyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa og framleiða sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Ferill == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) (sjónvarpsþættir) * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) * ''Já fólkið'' (2021) (stuttmynd) * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''[[FBI: International TV SERIES|FBI: International]]'' (2023) (sjónvarpsþættir) * [[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]] (2024) (sjónvarpsþættir) * Darkness (2024) (sjónvarpsþættir) * Útilega (2024) (Sjónvarpsþættir == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] lf9b6vslvk9blt6ly8m20k0z7vq57cu 1978562 1978561 2026-09-12T07:50:16Z ~2026-49388-12 120603 /* */ 1978562 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Þorvaldur Davíð Kristjánsson | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1983|9|27}} | fæðingarstaður = Reykjavík | virkur = | maki = Hrafntinna Viktoría Karlsdóttir | félagi = | börn = 3 | foreldrar = | vefsíða = | helstuhlutverk = | edduverðlaun = }} '''Þorvaldur Davíð Kristjánsson''' (f. 27. september 1983) er íslenskur stjórnmálamaður, leikari og barnabókahöfundur. Hann er fyrsti varaborgarfulltrúi [[Viðreisn|Viðreisnar]] í Reykjavík.<ref name="reykjavik">{{Cite web|url=https://reykjavik.is/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs og hefur síðan látið af formennsku. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út þrjár barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út fimm barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk, þróunarstyrk og loks framleiðslustyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa og framleiða sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Ferill == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) (sjónvarpsþættir) * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) * ''Já fólkið'' (2021) (stuttmynd) * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''[[FBI: International TV SERIES|FBI: International]]'' (2023) (sjónvarpsþættir) * [[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]] (2024) (sjónvarpsþættir) * Darkness (2024) (sjónvarpsþættir) * Útilega (2024) (Sjónvarpsþættir == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] d5v4ntgh0x9msd6woicvpxktlozz6ot 1978563 1978562 2026-09-12T07:50:49Z ~2026-49388-12 120603 1978563 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Þorvaldur Davíð Kristjánsson | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1983|9|27}} | fæðingarstaður = Reykjavík | virkur = | maki = Hrafntinna Viktoría Karlsdóttir | félagi = | börn = 3 | foreldrar = | vefsíða = | helstuhlutverk = | edduverðlaun = }} '''Þorvaldur Davíð Kristjánsson''' (f. 27. september 1983) er íslenskur stjórnmálamaður, leikari og barnabókahöfundur. Hann er fyrsti varaborgarfulltrúi [[Viðreisn|Viðreisnar]] í Reykjavík.<ref name="reykjavik">{{Cite web|url=https://reykjavik.is/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs og hefur síðan látið af formennsku. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út þrjár barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út fimm barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk, þróunarstyrk og loks framleiðslustyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa og framleiða sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Ferill == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) (sjónvarpsþættir) * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) * ''Já fólkið'' (2021) (stuttmynd) * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''[[FBI: International TV SERIES|FBI: International]]'' (2023) (sjónvarpsþættir) * [[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]] (2024) (sjónvarpsþættir) * Darkness (2024) (sjónvarpsþættir) * Útilega (2024) (Sjónvarpsþættir == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] rctyhv9okdplzdgcioxn4hdov7vb7e5 1978564 1978563 2026-09-12T07:51:12Z ~2026-49388-12 120603 1978564 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Þorvaldur Davíð Kristjánsson | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1983|9|27}} | fæðingarstaður = Reykjavík | virkur = | maki = Hrafntinna Viktoría Karlsdóttir | félagi = | börn = 3 | foreldrar = | vefsíða = | helstuhlutverk = | edduverðlaun = }} '''Þorvaldur Davíð Kristjánsson''' (f. 27. september 1983) er íslenskur stjórnmálamaður, leikari og barnabókahöfundur. Hann er fyrsti varaborgarfulltrúi [[Viðreisn|Viðreisnar]] í Reykjavík.<ref name="reykjavik">{{Cite web|url=https://reykjavik.is/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs og hefur síðan látið af formennsku. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út þrjár barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út fimm barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk, þróunarstyrk og loks framleiðslustyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa og framleiða sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Ferill == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) (sjónvarpsþættir) * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) * ''Já fólkið'' (2021) (stuttmynd) * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''[[FBI: International TV SERIES|FBI: International]]'' (2023) (sjónvarpsþættir) * [[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]] (2024) (sjónvarpsþættir) * Darkness (2024) (sjónvarpsþættir) * Útilega (2024) (Sjónvarpsþættir == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] 1mi9kocole9ujh45e629ut1yk15wwbk 1978565 1978564 2026-09-12T07:51:30Z ~2026-49388-12 120603 1978565 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Þorvaldur Davíð Kristjánsson | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1983|9|27}} | fæðingarstaður = Reykjavík | virkur = | maki = Hrafntinna Viktoría Karlsdóttir | félagi = | börn = 3 | foreldrar = | vefsíða = | helstuhlutverk = | edduverðlaun = }} '''Þorvaldur Davíð Kristjánsson''' (f. 27. september 1983) er íslenskur stjórnmálamaður, leikari og barnabókahöfundur. Hann er fyrsti varaborgarfulltrúi [[Viðreisn|Viðreisnar]] í Reykjavík.<ref name="reykjavik">{{Cite web|url=https://reykjavik.is/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs og hefur síðan látið af formennsku. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út þrjár barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út fimm barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk, þróunarstyrk og loks framleiðslustyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa og framleiða sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Ferill == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) (sjónvarpsþættir) * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) * ''Já fólkið'' (2021) (stuttmynd) * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''[[FBI: International TV SERIES|FBI: International]]'' (2023) (sjónvarpsþættir) * [[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]] (2024) (sjónvarpsþættir) * Darkness (2024) (sjónvarpsþættir) * Útilega (2024) (Sjónvarpsþættir == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] 3zqahiutb71utg0hx8ralwg052kl7w5 1978566 1978565 2026-09-12T07:51:47Z ~2026-49388-12 120603 1978566 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Þorvaldur Davíð Kristjánsson | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1983|9|27}} | fæðingarstaður = Reykjavík | virkur = | maki = Hrafntinna Viktoría Karlsdóttir | félagi = | börn = 3 | foreldrar = | vefsíða = | helstuhlutverk = | edduverðlaun = }} '''Þorvaldur Davíð Kristjánsson''' (f. 27. september 1983) er íslenskur stjórnmálamaður, leikari og barnabókahöfundur. Hann er fyrsti varaborgarfulltrúi [[Viðreisn|Viðreisnar]] í Reykjavík.<ref name="reykjavik">{{Cite web|url=https://reykjavik.is/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs og hefur síðan látið af formennsku. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út þrjár barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út fimm barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk, þróunarstyrk og loks framleiðslustyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa og framleiða sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Ferill == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) (sjónvarpsþættir) * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) * ''Já fólkið'' (2021) (stuttmynd) * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''[[FBI: International TV SERIES|FBI: International]]'' (2023) (sjónvarpsþættir) * [[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]] (2024) (sjónvarpsþættir) * Darkness (2024) (sjónvarpsþættir) * Útilega (2024) (Sjónvarpsþættir == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] t1445nzs844d0b48w790s1twymsthqb 1978567 1978566 2026-09-12T07:52:32Z ~2026-49388-12 120603 1978567 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Þorvaldur Davíð Kristjánsson | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1983|9|27}} | fæðingarstaður = Reykjavík | virkur = | maki = Hrafntinna Viktoría Karlsdóttir | félagi = | börn = 3 | foreldrar = | vefsíða = | helstuhlutverk = | edduverðlaun = }} '''Þorvaldur Davíð Kristjánsson''' (f. 27. september 1983) er íslenskur stjórnmálamaður, leikari og barnabókahöfundur. Hann er fyrsti varaborgarfulltrúi [[Viðreisn|Viðreisnar]] í Reykjavík.<ref name="reykjavik">{{Cite web|url=https://reykjavik.is/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs og hefur síðan látið af formennsku. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út þrjár barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út fimm barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk, þróunarstyrk og loks framleiðslustyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa og framleiða sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] 6es81db65torkzx6jdz4kfocop5l0b2 1978568 1978567 2026-09-12T07:53:19Z ~2026-49388-12 120603 1978568 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Þorvaldur Davíð Kristjánsson | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1983|9|27}} | fæðingarstaður = Reykjavík | virkur = | maki = Hrafntinna Viktoría Karlsdóttir | félagi = | börn = 3 | foreldrar = | vefsíða = | helstuhlutverk = | edduverðlaun = }} '''Þorvaldur Davíð Kristjánsson''' (f. 27. september 1983) er íslenskur stjórnmálamaður, leikari og barnabókahöfundur. Hann er fyrsti varaborgarfulltrúi [[Viðreisn|Viðreisnar]] í Reykjavík.<ref name="reykjavik">{{Cite web|url=https://reykjavik.is/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs og hefur síðan látið af formennsku. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út þrjár barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] 0vxl7yxgg6a0p1rrjj48n6pw2aexa83 1978569 1978568 2026-09-12T07:53:33Z ~2026-49388-12 120603 1978569 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Þorvaldur Davíð Kristjánsson | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1983|9|27}} | fæðingarstaður = Reykjavík | virkur = | maki = Hrafntinna Viktoría Karlsdóttir | félagi = | börn = 3 | foreldrar = | vefsíða = | helstuhlutverk = | edduverðlaun = }} '''Þorvaldur Davíð Kristjánsson''' (f. 27. september 1983) er íslenskur stjórnmálamaður, leikari og barnabókahöfundur. Hann er fyrsti varaborgarfulltrúi [[Viðreisn|Viðreisnar]] í Reykjavík.<ref name="reykjavik">{{Cite web|url=https://reykjavik.is/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs og hefur síðan látið af formennsku. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út þrjár barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] 6qa27gshmnumtpsqtdgef2u58v3gjy7 1978570 1978569 2026-09-12T07:54:14Z ~2026-49388-12 120603 1978570 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Þorvaldur Davíð Kristjánsson | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1983|9|27}} | fæðingarstaður = Reykjavík | virkur = | maki = Hrafntinna Viktoría Karlsdóttir | félagi = | börn = 3 | foreldrar = | vefsíða = | helstuhlutverk = | edduverðlaun = }} '''Þorvaldur Davíð Kristjánsson''' (f. 27. september 1983) er íslenskur stjórnmálamaður, leikari og barnabókahöfundur. Hann er fyrsti varaborgarfulltrúi [[Viðreisn|Viðreisnar]] í Reykjavík.<ref name="reykjavik">{{Cite web|url=https://reykjavik.is/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs og hefur síðan látið af formennsku. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út þrjár barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] 7xvyea3aal39hgihc8vh8m47b6r23x6 1978571 1978570 2026-09-12T07:54:29Z ~2026-49388-12 120603 1978571 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Þorvaldur Davíð Kristjánsson | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1983|9|27}} | fæðingarstaður = Reykjavík | virkur = | maki = Hrafntinna Viktoría Karlsdóttir | félagi = | börn = 3 | foreldrar = | vefsíða = | helstuhlutverk = | edduverðlaun = }} '''Þorvaldur Davíð Kristjánsson''' (f. 27. september 1983) er íslenskur stjórnmálamaður, leikari og barnabókahöfundur. Hann er fyrsti varaborgarfulltrúi [[Viðreisn|Viðreisnar]] í Reykjavík.<ref name="reykjavik">{{Cite web|url=https://reykjavik.is/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs og hefur síðan látið af formennsku. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út þrjár barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] 78uflhgbzxs5j0xiagup66ylz1m219t 1978572 1978571 2026-09-12T07:55:04Z ~2026-49388-12 120603 1978572 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Þorvaldur Davíð Kristjánsson | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1983|9|27}} | fæðingarstaður = Reykjavík | virkur = | maki = Hrafntinna Viktoría Karlsdóttir | félagi = | börn = 3 | foreldrar = | vefsíða = | helstuhlutverk = | edduverðlaun = }} '''Þorvaldur Davíð Kristjánsson''' (f. 27. september 1983) er íslenskur stjórnmálamaður, leikari og barnabókahöfundur. Hann er fyrsti varaborgarfulltrúi [[Viðreisn|Viðreisnar]] í Reykjavík.<ref name="reykjavik">{{Cite web|url=https://reykjavik.is/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs og hefur síðan látið af formennsku. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út þrjár barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] 6msbk6tfqvqg8fxlftxn0dv7syg8n41 1978573 1978572 2026-09-12T07:55:27Z ~2026-49388-12 120603 1978573 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Þorvaldur Davíð Kristjánsson | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1983|9|27}} | fæðingarstaður = Reykjavík | virkur = | maki = Hrafntinna Viktoría Karlsdóttir | félagi = | börn = 3 | foreldrar = | vefsíða = | helstuhlutverk = | edduverðlaun = }} '''Þorvaldur Davíð Kristjánsson''' (f. 27. september 1983) er íslenskur stjórnmálamaður, leikari og barnabókahöfundur. Hann er fyrsti varaborgarfulltrúi [[Viðreisn|Viðreisnar]] í Reykjavík.<ref name="reykjavik">{{Cite web|url=https://reykjavik.is/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs og hefur síðan látið af formennsku. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út þrjár barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] 3bq1sv48b1a5rdz021admq5x9foeha0 1978574 1978573 2026-09-12T07:55:42Z ~2026-49388-12 120603 1978574 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Þorvaldur Davíð Kristjánsson | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1983|9|27}} | fæðingarstaður = Reykjavík | virkur = | maki = Hrafntinna Viktoría Karlsdóttir | félagi = | börn = 3 | foreldrar = | vefsíða = | helstuhlutverk = | edduverðlaun = }} '''Þorvaldur Davíð Kristjánsson''' (f. 27. september 1983) er íslenskur stjórnmálamaður, leikari og barnabókahöfundur. Hann er fyrsti varaborgarfulltrúi [[Viðreisn|Viðreisnar]] í Reykjavík.<ref name="reykjavik">{{Cite web|url=https://reykjavik.is/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs og hefur síðan látið af formennsku. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út þrjár barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] ivyaod8632cq0264doc08fig7qtfa0e 0 182773 1978479 1978074 2026-09-11T17:34:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978479 wikitext text/x-wiki {{Félagasamtök |nafn = Nihon Hidankyō<br>{{nobold|日本被団協}} |bakgrunnslitur = |mynd = |stofnun={{start date and age|1956|10|8}} |gerð=Óháð samtök, mannréttindasamtök |staða= |markmið=Afnám kjarnavopna |höfuðstöðvar= {{JPN}} [[Shibadaimon]], [[Minato]], [[Tókýó]] |titill_leiðtoga = Formaður |nafn_leiðtoga = [[Sueichi Kido]] |verðlaun = [[Friðarverðlaun Nóbels]] (2024) |vefsíða= {{URL|ne.jp/asahi/hidankyo/nihon}} }} '''Nihon gensuibaku higaisha dantai kyōgi-kai''' ([[japanska]]: 日本原水爆被害者団体協議会), gjarnan stytt í '''Nihon Hidankyō''' (japanska: 日本被団協), eða í lauslegri þýðingu ''Japanssamband samtaka eftirlifenda atóm- og vetnissprengja'', eru samtök sem stofnuð voru árið 1956 af fólki sem lifði af [[kjarnorkuárásirnar á Hiroshima og Nagasaki]] (''[[hibakusha]]'') í þeim tilgangi að þrýsta á japönsk stjórnvöld að bæta stuðning við fórnarlömbin og hvetja erlendar ríkisstjórnir að leggja niður [[kjarnavopn]].<ref>{{cite web|url=http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/rn_page/english/index_english/index_english.html|title=Welcome to HIDANKYO|publisher=Japan Confederation of A- and H-Bomb Sufferers Organization (Nihon Hidankyo) website|accessdate=2007-08-31|archive-date=2023-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907193450/http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/rn_page/english/index_english/index_english.html|url-status=dead}}</ref> Samtökin hafa meðal annars safnað saman þúsundum vitnisburða, gefið út ályktanir og áköll og sent árlegar sendinefndir til ýmissa alþjóðastofnana, þar á meðal [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]], til að hvetja til afnáms kjarnavopna.<ref name="NobelPrizeorg-2024">{{Cite web |title=The Nobel Peace Prize 2024 - Press release|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/press-release/ |date=2024-10-11 |access-date=2024-10-11 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref> Samtökin hlutu [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 2024 fyrir „baráttu sína fyrir kjarnorkuvopnalausum heimi og fyrir að sýna með eigin vitnisburði hvers vegna aldrei megi beita kjarnavopnum aftur“.<ref name="NobelPrizeorg-2024" /><ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/world/nobel-peace-prize-awarded-to-the-japanese-organisation-nihon-hidankyo-of-survivors-of-the-world-war-ii-atomic-bombings/cid/2054712|title=Nobel Peace Prize awarded to the Japanese organisation Nihon Hidankyo of survivors of the World War II atomic bombings|publisher=telegraphindia}}</ref> == Saga == Nihon Hidankyo eru landssamtök sem stofnuð voru af hópum fólks sem lifði af [[kjarnorkuárásirnar á Hiroshima og Nagasaki]] í hverju héraði Japans, sem kallað er [[hibakusha]] á japönsku.<ref name="西日本新聞me">{{Cite web |title=被団協機能不全に 「はっちゃん」の努力 原爆を背負って(42) |url=https://www.nishinippon.co.jp/item/n/630110/ |access-date=2024-10-11 |website=西日本新聞me |language=ja}}</ref> Sprenging [[Castle Bravo]]-vetnissprengjunnar, sem Bandaríkjamenn sprengdu í tilraunaskyni á [[Bikini-hringrif]]inu árið 1954, olli alvarlegum geislunarheilkennum á íbúum hringrifanna í grenndinni og á 23 skipverjum á japanska veiðiskipinu ''[[Daigo Fukuryū Maru]]''. Þetta leiddi til stofnunar [[Japanska ráðið gegn atóm- og vetnissprengjum|Japanska ráðsins gegn atóm- og vetnissprengjum]] í Hiroshima næsta ár.<ref>{{Cite web |title=ヒロシマの記録１９５５ ９月 |url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26316 |access-date=2024-10-11 |website=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター |language=ja}}</ref> Fólk sem hafði lifað af kjarnorkuárásirnar stofnaði í kjölfarið samtökin Nihon Hidankyo með stuðningi hreyfingarinnar á öðru ársþingi ráðsins í Nagasaki.<ref>{{Cite web |title=日本被団協 |url=https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about2-02.html |access-date=2024-10-11 |website=www.ne.jp |archive-date=2022-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127054440/https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about2-02.html |url-status=dead }}</ref> Samheldni hreyfingarinnar var hins vegar hætt komin þegar ráðið tók virkan þátt í [[Anpo-mótmælin|mótmælum]] gegn [[Öryggissáttmáli Japans og Bandaríkjanna|öryggissáttmála Japans og Bandaríkjanna]] ásamt [[Sósíalistaflokkurinn (Japan)|japanska Sósíalistaflokknum]] árið 1959.<ref>{{Cite web |title=ヒロシマの記録１９５９ ３月 |url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26262 |access-date=2024-10-11 |website=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター |language=ja}}</ref> Margir stuðningsmenn sögðu sig úr ráðinu og stofnuðu ný samtök með stuðningi [[Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn (Japan)|Frjálslynda lýðræðisflokksins]]. Þessi nýju samtök voru leidd af Masatoshi Matsushita, leiðtoga hins andkommúníska [[Lýðræðislegi sósíalistaflokkurinn (Japan)|Lýðræðislega sósíalistaflokks]].<ref>{{Cite web |title=ヒロシマの記録１９６１ １１月 |url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26246 |access-date=2024-10-11 |website=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター |language=ja}}</ref> Þegar Sovétríkin hófu kjarnorkutilraunir á ný árið 1961 neitaði kommúnistaarmur ráðsins að fordæma þær, sem skapaði mikla spennu innan samtakanna.<ref>{{Cite web |title=ヒロシマの記録１９６１ ９月 |url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26244 |access-date=2024-10-11 |website=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター |language=ja}}</ref> Þetta leiddi til frekari klofnings innan hreyfingarinnar þar sem hópur tengdur Sósíalistaflokknum stofnaði nýtt ráð sem fordæmdi allar kjarnorkutilraunir án tillits til þess hvaða ríki gerði þær.<ref>{{Cite web |last=peace-forum20 |date=2020-05-01 |title=原水禁とは - 原水禁 |url=http://gensuikin.peace-forum.com/about_gensuikin/ |access-date=2024-10-11 |website=原水禁 - 核と人類は共存できない}}</ref> Flokkadrættir innan hreyfingarinnar gegn kjarnavopnum leiddu jafnframt til þess að klofningar urðu milli eftirlifenda kjarnorkuárásanna í tilteknum landshlutum, til dæmis í Hiroshima, þar sem samnefnd ráð urðu til sem hvert um sig nutu stuðnings sósíalista og kommúnista.<ref name="西日本新聞me" /> Landssamtökin sjálf ákváðu að tengja sig ekki við neinar stjórnmálahreyfingar árið 1965, eftir að hreyfingin hafði orðið æ flokkspólitískari.<ref name="西日本新聞me" /> == Starfsemi == Í dag fæst Nihon Hidankyo meðal annars við eftirfarandi starfsemi:<ref>{{Cite web |title=日本被団協 |url=https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about1-01.html |access-date=2024-10-11 |website=www.ne.jp |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101212140/https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about1-01.html |url-status=dead }}</ref> * Áköll eftir afnámi kjarnavopna og kröfur um bætur frá hinu opinbera, * Bænaskrár til japönsku ríkisstjórnarinnar, Sameinuðu þjóðanna og erlendra stjórna, * Förgun kjarnorkuvopna, stofnun alþjóðasáttmála um afkjarnavopnun, skipulagningu alþjóðlegra ráðstefna, setningu laga gegn kjarnorku og eflingu á hjálp við eftirlifendur árásanna, * Vitundarvakningu um veruleika kjarnorkuárásanna bæði innanlands og á alþjóðavettvangi, * Rannsóknir, útgáfu, sýningar og samkomur um tjón kjarnorkusprengja, * Ráðgjöf og stuðning fyrir eftirlifendur sprengjuárásanna. == Lykilfólk == [[Mynd:Jørgen Watne Frydnes awarding Terumi Tanaka, Shigemitsu Tanaka, and Toshiyuki Mimaki at 2024 Nobel Peace Prize Ceremony 8 (cropped).jpg|thumb|right|[[Terumi Tanaka]], [[Shigemitsu Tanaka]] og [[Toshiyuki Mimaki]] taka við [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlaunum Nóbels]] fyrir hönd Nihon Hidankyo árið 2024.]] === Núverandi meðlimir<ref>{{Cite web |title=welcome to HIDANKYO in Japanese |url=https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/english/about/about1-01.html |access-date=2024-10-11 |website=www.ne.jp |archive-date=2026-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260825034823/https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/english/about/about1-01.html |url-status=dead }}</ref> === ==== Meðformenn: ==== * [[Terumi Tanaka]]: Varð fyrir geislun 3,2 km frá miðju sprengingarinnar í Nagasaki þegar hann var 13 ára; tók við embætti þann 14. júní 2017<ref>{{Cite web |last=長崎新聞 |date=2018-06-15 |title=被団協 代表委員に田中重光氏 総会で選出 故谷口氏の後任 ｜ 長崎新聞 |url=https://nordot.app/380181374566712417 |access-date=2024-10-11 |website=長崎新聞 |language=ja-JP |archive-date=2025-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109172329/https://nordot.app/380181374566712417 |url-status=dead }}</ref> * [[Shigemitsu Tanaka]]: Varð fyrir geislun 6 km frá miðju sprengingarinnar í Nagasaki þegar hann var 4 ára;<ref>{{Cite web |title=長崎の声 - 広島・長崎の記憶～被爆者からのメッセージ - 朝日新聞社 |url=https://www.asahi.com/hibakusha/nagasaki/n01-00021j.html |access-date=2024-10-11 |website=www.asahi.com}}</ref> tók við embætti þann 14. júní 2018<ref>{{Cite web |last=長崎新聞 |date=2018-06-15 |title=被団協 代表委員に田中重光氏 総会で選出 故谷口氏の後任 ｜ 長崎新聞 |url=https://nordot.app/380181374566712417 |access-date=2024-10-11 |website=長崎新聞 |language=ja-JP |archive-date=2025-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109172329/https://nordot.app/380181374566712417 |url-status=dead }}</ref> * [[Toshiyuki Mimaki]]: Varð fyrir geislun á heimili sínu í Hiroshima þegar hann var 3 ára;<ref>{{Cite web |title=広島の声 - 広島・長崎の記憶～被爆者からのメッセージ - 朝日新聞社 |url=https://www.asahi.com/hibakusha/hiroshima/h02-00003j.html |access-date=2024-10-11 |website=www.asahi.com}}</ref> tók við embætti þann 9. júní 2022<ref>{{Cite web |date=2022-06-09 |title=日本被団協の代表委員に箕牧さん 大きな壁に挑む新たな「顔」：朝日新聞デジタル |url=https://www.asahi.com/articles/ASQ696WVMQ67PITB00M.html |access-date=2024-10-11 |website=朝日新聞デジタル |language=ja}}</ref> ==== Aðalritari: ==== * [[Sueichi Kido]]: Varð fyrir geislun í Nagasaki þegar hann var 5 ára; tók við embætti þann 7. júní 2017<ref>{{Cite web |date=2022-06-09 |title=日本被団協の代表委員に箕牧さん 大きな壁に挑む新たな「顔」：朝日新聞デジタル |url=https://www.asahi.com/articles/ASQ696WVMQ67PITB00M.html |access-date=2024-10-11 |website=朝日新聞デジタル |language=ja}}</ref> === Fyrrum meðlimir === * [[Sumiteru Taniguchi]]: Slasaðist illa 1,8 km frá miðju sprengingarinnar í Nagasaki þegar hann var 16 ára; meðformaður samtakanna til dauðadags 20. ágúst 2017<ref>{{Cite web |publisher=[[BBC]] |title=Nagasaki atomic bomb survivor Sumiteru Taniguchi dies at 88 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-41094741.amp|access-date=2024-10-11|date=2017-08-30}}</ref> * [[Sunao Tsuboi]]: Slasaðist illa 1,5 km frá miðju sprengingarinnar í Hiroshima þegar hann var 20 ára; meðformaður samtakanna til dauðadags 24. október 2021<ref>{{Cite web |date=2021-10-27|title=Sunao Tsuboi: Campaigning Hiroshima survivor dies aged 96|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-59060950.amp |access-date=2024-10-11 |publisher=[[BBC]]}}</ref> * [[Mikiso Iwasa]]: Slasaðist illa 1,2 km frá miðju sprengingarinnar í Hiroshima þegar hann var 16 ára; meðformaður samtakanna til dauðadags 7. september 2020.<ref>{{Cite web|title=Anti-nuclear crusader Mikiso Iwasa dies at the age of 91|url=https://www.asahi.com/sp/ajw/articles/13717777|access-date=2024-10-11|publisher=[[The Asahi Shimbun]]|date=2020-09-25}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==Viðurkenningar== *2003: [[Seán MacBride-friðarverðlaunin]]<ref>[https://ipb.org/sean-macbride-peace-prize/ Seán MacBride Peace Prize - IPB]</ref> *2010: [[Man of Peace|Verðlaun fyrir félagslega aðgerðastefnu]] frá heimsþingi friðarverðlaunahafa Nóbels<ref>{{Cite web |date=2024-10-11 |title=Japanese atomic bomb survivor organisation Nihon Hidankyo wins Nobel Peace Prize: All you need to know |url=https://indianexpress.com/article/what-is/nobel-peace-prize-goes-to-japanese-organization-nihon-hidankyo-9615409/ |access-date=2024-10-11 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> *2024: [[Friðarverðlaun Nóbels]]<ref name="NobelPrizeorg-2024" /> Áður en Nihon Hidankyo unnu friðarverðlaun Nóbels árið 2024 höfðu þau verið tilnefnd árin 1985, 1994 og 2015 af [[Alþjóðafriðarskrifstofan|Alþjóðafriðarskrifstofunni]] í Sviss.<ref>[http://www.japantimes.co.jp/opinion/2015/08/01/commentary/atomic-bomb-survivors-nominated-nobel-prize/#.Vdtc7yWqqkp Atomic bomb survivors nominated for Nobel prize | The Japan Times]. They were awarded the Nobel Peace Price in 2024. </ref> ==Tengt efni== * [[ICAN]] * [[Sáttmálinn um bann við kjarnavopnum]] ==Tilvísanir== <references/> {{Friðarverðlaun Nóbels}} {{s|1956}} [[Flokkur:Japönsk félagasamtök]] [[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]] [[Flokkur:Hreyfingar gegn kjarnorkuvopnum]] qdhv57rdvk55d9u7gfsihzqfnwbsyw0 0 183157 1978536 1968913 2026-09-11T22:41:54Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978536 wikitext text/x-wiki [[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]] '''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.<ref>{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|höfundur=Vilmundur Hansen|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}</ref> Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.<ref>{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}</ref> Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].<ref>{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|year=2019|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}</ref> Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.<ref>{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}</ref> Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.<ref>{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}</ref> Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u. == Smölun og réttir == Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. === Leitir === Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu fénu.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=Bændablaðið|access-date=2026-03-26}}</ref> Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi<ref>{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26|archive-date=2025-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250523152013/https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|url-status=dead}}</ref>. Þar má nefna t.d. Fjallskilasamþykkt fyrir landnám Ingólfs Arnarsonar.<ref>{{cite web|url=https://www.gogg.is/static/files/Samthykktir/fjallskilasamthykkt-fyrir-landnam-ingolfs-b_nr_775_2020.pdf|title=Fjallskilasamþykkt fyrir landnám Ingólfs|date=23. júlí 2020|website=Grímsnes- og Grafningshreppur}}</ref> Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,<ref name=":1">{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}</ref> en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir.<ref name=":2">{{cite thesis|author=Guðmunda Ólafsdóttir|year=2013|title=Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár|degree=BA|publisher=Háskóli Íslands|url=http://hdl.handle.net/1946/15314}}</ref> Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,<ref>{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}</ref> leitarmenn eða fjallamenn.<ref name=":2" /> Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.<ref name=":1" /> Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.<ref name=":2" /> Gangnamannafélög eru til sum staðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallkóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári. Sá sem sér um að skipuleggja leitir nefnist víða fjallkóngur, en stundum gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, og í hvaða röð er smalað.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sum staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða sveitarstjórn sem getur sett ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er skipaður leitarkóngur. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}</ref> Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ eða álíka, en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.<ref name=":1" /> Í leitum er ýmist gengið, ekið á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki, og jafnvel flogið á þyrlum.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk|author=Kristján Már Unnarsson|date=2024-04-09|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}</ref> Nýlega hafa [[flygildi]] verið notuð við leitir.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi|author=Kristján Már Unnarsson|date=2016-10-21|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}</ref> === Réttir === Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}</ref>. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana<ref name=":1" />. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll. === Konur við smalastörf === Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll. Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.<ref name=":2" /> Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.<ref>{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}</ref> Hún tók við því embætti árið 2002. == Eyrnamörk == [[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]{{Aðalgrein|Eyrnamark}} Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.<ref name="eyrnamorkvv">{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}</ref> Eyrnamörkum er skipt í Yfirmörk (skurðir á brodd eyrans) og Undirben (skurðir á hliðar eyrans). Í dag eru 63 gild markamynstur sem hægt er að nota til að gera mark. Skylda er að skrá markið í landsmarkaskrána sem er gert í gegnum markaverði sem halda utan um mörkin fyrir hvert svæði. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.bondi.is/bugreinadeildir/saudfjarbaendur Búgreinadeild sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands] * [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá] * [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir] [[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]] 93bzrq7rh9ch8dkldkzllmuv59ergre 0 185559 1978580 1970195 2026-09-12T10:48:47Z TKSnaevarr 53243 /* Morðið á Caruana Galizia og eftirmálar */ 1978580 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Daphne Caruana Galizia | mynd = | myndatexti = | fæðingardagur = [[26. ágúst]] [[1964]] | fæðingarstaður = [[Sliema]], [[Malta|Möltu]] | fæðingarnafn = Daphne Anne Vella | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|2017|10|16|1964|8|26}} | dauðastaður = [[Bidnija]], [[Malta|Möltu]] | dánarorsök = [[Morð|Myrt]] með [[Bílsprengja|bílsprengju]] | þjóðerni = [[Malta|Maltnesk]] | starf = Blaðamaður | háskóli = [[Möltuháskóli]] | maki = {{marriage|Peter Caruana Galizia|1985}} | börn = 3 | vefsíða = {{URL|daphnecaruanagalizia.com}} }} '''Daphne Caruana Galizia''' (26. ágúst 1964 – 16. október 2017) var [[Malta|maltnesk]] rannsóknarblaðakona, rithöfundur og bloggari. Hún var þekkt fyrir rannsóknir og umfjallanir um viðkvæm málefni, sérstaklega um [[spilling]]u stjórnvalda. Caruana Galizia var myrt árið 2017 þegar [[bílsprengja]] sprakk í bifreið hennar. ==Æviágrip== Daphne Caruana Galizia fæddist í bænum [[Sliema]] á norðausturströnd Möltu þann 26. ágúst 1964 og var elst fjögurra systra. Hún nam [[Fornleifafræði|fornleifa]]- og [[mannfræði]] við [[Möltuháskóli|Möltuháskóla]]. Caruana Galizia var handtekin í fyrsta sinn þegar hún var átján ára fyrir að taka þátt í mótmælum og dvaldi þá í gæsluvarðhaldi í tvo sólarhringa.<ref name=þag>{{Vefheimild|titill= Blaðakonan sem æðstu ráðamenn Möltu vildu feiga og fengu|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/12/02/bladakonan_sem_aedstu_radamenn_vildu_feiga/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 2. desember 2019 |skoðað=25. mars 2025|höfundur= Þorgerður Anna Gunnarsdóttir }}</ref> Caruana Galizia hóf störf við blaðamennsku þegar hún var 23 ára gömul og starfaði meðal annars fyrir blöðin ''The Sunday Times of Malta'' og ''The Malta Independent''. Hún tók jafnframt þátt í stofnun lífsstílstímaritsins ''Taste&Flair''. Árið 2008 stofnaði hún bloggsíðuna Running Commentary, þar sem hún birti rannsóknargreinar og fréttir um málefni líðandi stundar á Möltu og opinberar persónur. Bloggsíðan naut gríðarlegra vinsælda og mældist á tímabili með 400.000 heimsóknir daglega. Caruana Galizia var stundum kölluð „einnar konu [[WikiLeaks]]“ fyrir umfjöllun sína um spillingu.<ref name=þag/> Henni bárust margvíslegar hótanir fyrir umföllun sína. Meðal annars var heimilishundur hennar drepinn og kveikt í heimili hennar en Caruana Galizia hélt samt áfram rannsóknum sínum.<ref>{{Vefheimild|titill= Morðið á Daphne Caruana Galizia |url=https://www.press.is/is/felagid-og-fagid/utgefid-efni/frettir/mordid-a-daphne-caruana-galizia|útgefandi=[[Blaðamannafélag Íslands]]|dags= 25. júlí 2019 |skoðað=19. mars 2025}}</ref> Þegar [[Panamaskjölin]] voru birt árið 2016 vann Caruana Galizia fréttir upp úr þeim.<ref name=dhe>{{Vefheimild|titill=„Hún skilur eftir sig stórt gat í þjóðfélaginu“|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/hun-skilur-eftir-sig-stort-gat-i-thjodfelaginu|útgefandi=[[RÚV]]|dags=7. desember 2019|skoðað=19. mars 2025|höfundur=Dagný Hulda Erlendsdóttir}}</ref> Í umfjöllun sinni upp úr skjölunum sakaði hún eiginkonu [[Joseph Muscat|Josephs Muscat]] forsætisráðherra, ráðherra í stjórn hans og ráðuneytisstjóra í forsætisráðuneytinu, um að eiga [[Skúffufélag|skúffufélög]] í [[Panama]] sem tækju við leynilegum styrkjum í gegnum félag í eigu maltneska kaupsýslumannsins [[Yor­gen Fenech]].<ref name=þag/> Caruana Galizia sakaði jafnframt eiginkonu Muscats um að hafa þegið fé frá fjölskyldu [[Ilham Aliyev|Ilhams Aliyev]], forseta [[Aserbaísjan]], og falið á leynireikningum í Panama.<ref name=gh/> ===Morðið á Caruana Galizia og eftirmálar=== [[Mynd:Memorial to Daphne Caruana Galizia.jpg|thumb|right|Minningarreitur til heiðurs Caruana Galizia í [[Valletta]] eftir morðið árið 2017.]] Caruana Galizia var myrt þann 16. október 2017 þegar [[bílsprengja]] sprakk í bifreið hennar nálægt heimili hennar.<ref name=dhe/> Sonur hennar, Matt­hew Car­u­ana Galizia, sem einnig er blaðamaður, sagði hana hafa verið myrta vegna skrifa sinna og sagði Joseph Muscat samsekan um morðið.<ref name=gh>{{Vefheimild|titill= Í minningu móður |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/05/03/i_minningu_modur/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 3. maí 2019 |skoðað=19. mars 2025|höfundur= Guðrún Hálfdánardóttir }}</ref> Morðið á Caruana Galizia olli mikilli sorg og reiði á Möltu og hleypti af stað fjöldamótmælum gegn stjórnvöldum þar sem þess var krafist að Joseph Muscat segði strax af sér til þess að rannsókn á morðinu yrði hafin yfir allan vafa.<ref name=dhe/> Muscat sagði að endingu af sér í byrjun ársins 2020.<ref>{{Vefheimild|titill= Forsætisráðherra Möltu segir af sér í skugga morðmáls|url=https://www.visir.is/g/2020145151d|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 1. desember 2019 |skoðað=25. mars 2025|höfundur=Vésteinn Örn Pétursson}}</ref> Þrír menn voru handteknir fyrir að sprengja bílsprengjuna sem drap Caruana Galizia í desember 2017. Einn þeirra, Vince Muscat, viðurkenndi að hafa tekið þátt í morðinu í febrúar 2021.<ref>{{Vefheimild|titill= Játar að hafa ráðið blaða­konuna Dap­hne Car­u­ana Galizia af dögum |url=https://www.visir.is/g/20212076954d/jatar-ad-hafa-radid-blada-konuna-dap-hne-car-u-ana-galizia-af-dogum|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 23. febrúar 2021 |skoðað=19. mars 2025|höfundur=Atli Ísleifsson }}</ref> Hinir tveir, bræðurnir George og Alfred Degiorgio, neituðu sök þar til réttarhöld þeirra hófust. Þeir voru dæmdir í 40 ára fangelsi í október 2022.<ref>{{Vefheimild|titill=Bræður dæmdir fyrir morðið á Caruana Galizia|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2022-10-14-braedur-daemdir-fyrir-mordid-a-caruana-galizia|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 14. október 2022 |skoðað=19. mars 2025|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref> Kaupsýslumaðurinn Yorgen Fenech var sakaður um að hafa fyrirskipað morðið og var handtekinn.<ref name=KHEJ>{{Vefheimild|titill= Malt­neska ríkið bar á­byrgð á dauða blaða­mannsins Dap­hne Car­u­ana Galizia |url=https://www.visir.is/g/20212138105d/malt-neska-rikid-bar-a-byrgd-a-dauda-blada-mannsins-dap-hne-car-u-ana-galizia|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 29. júlí 2021 |skoðað=19. mars 2025|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Ákæra gegn Fenech var lögð fram árið 2026 en málsmeðferðin hafði þá tafist í mörg ár.<ref>{{Vefheimild|titill= Fengu 22 milljónir fyrir morðið á blaðakonu|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/07/02/fengu_22_milljonir_fyrir_mordid_a_bladakonu/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 2. júlí 2026 |skoðað=2. júlí 2026}}</ref> Fenech var sýknaður af ákærunni þann 2. september 2026.<ref>{{Cite web |date=2026-09-04 |title=Maltese tycoon found not guilty of involvement in Daphne Caruana Galizia murder|url=https://www.theguardian.com/world/2026/sep/02/maltese-tycoon-yorgen-fenech-daphne-caruana-galizia-killing-not-guilty |access-date=2026-09-04 |website=The Guardian|language=en-gb}}</ref> Í niðurstöðum sjálfstæðrar rannsóknarnefndar kom fram að maltnesk stjórnvöld bæru ábyrgð á morðinu þar sem þau hefðu myndað menningu refsileysis og morðingjar Caruana Galizia hefðu því ekki hræðst eftirmála verknaðarins.<ref name=KHEJ/> Eftir morðið á Caruana Galizia var verkefnið ''Daphne Project'' stofnað til að halda áfram störfum hennar. 45 blaðamenn frá 18 fjölmiðlum úr ýmsum löndum tóku að sér að vinna fréttir upp úr gögnum sem Caruana Galizia hafði aflað, þeirra á meðal sonur hennar, Matthew.<ref name=dhe/> ==Einkahagir== Daphne Caruana Galizia giftist Peter Caruana Galizia árið 1985. Þau eignuðust þrjá syni. Einn þeirra, Matthew Caruna Galizia, gerðist rannsóknarblaðamaður líkt og móðir sín.<ref name=þag/> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Caruana Galizia, Daphne}} {{fd|1964|2017}} [[Flokkur:Maltneskir blaðamenn]] [[Flokkur:Myrtir blaðamenn]] g6tqjhhqzgdmyysqotxpr95eee3vunz 0 187095 1978532 1976911 2026-09-11T22:14:29Z Nesi13 106374 /* 2027 */ 1978532 wikitext text/x-wiki '''Time to Rock Festival''' (áður Helgeåfestivalen) er [[rokk|rokkhátíð]] sem hefur verið haldin í [[Knislinge]] síðan 2006. ==Nafn== Upphaflega nafn hátíðarinnar, ''Helgeåfestivalen'' dregur nafn sitt af því að hátíðin er haldin við árbakka árinnar [[Helge å|Helge]]. Hátíðin skipti um nafn yfir í '''Time to Rock Festival''' fyrir hátíðina 2022 til þess að styrkja stöðu sína bæði á sænskum og alþjóðlegum markaði.<ref>https://timetorock.se/en/home/about-us</ref> ==Hljómsveitir== ===2027=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 9-12 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Ambush]] *[[Attentat]] *[[Big Country]] *[[Backstreet Girls]] *Celebrating [[Meat Loaf]] - Bat 50 *[[Cyhra]] *[[The Dahmers]] *[[Girlschool]] *[[Helix]] *[[The Hooters]] *[[Hostilia]] *[[Hulkoff]] *[[The Mind Palace]] *[[Mustasch]] *[[Pretty Maids]] *[[Royal Republic]] *[[Silveroller]] *[[Storace]] *[[Therion]] *[[Tungsten (hljómsveit)|Tungsten]] *[[The Üniverse]] *[[Warrior Soul]] |} ===2026=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 3-6 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[10cc]] *[[999 (hljómsveit)|999]] *[[Gary Moore|A Tribute to Gary Moore]] *[[Alterium]] *[[ATC]] *[[Atomic Swing]] *[[Baron Rojo]] *[[Bloodstain]] *[[Arthur Brown|The Crazy World of Arthur Brown]] *[[Crimson Glory]] *[[Crucified Barbara]] *[[The Dogs D'Amour]] *[[Discharge]] *[[Dominum]] *[[Dynazty]] *[[Easy Action]] *[[Enforcer]] *[[Eric Sardinas]] *[[Erik Grönwall]] *[[Geoff Tate|Geoff Tate's Operation: Mindcrime The Final Chapter]] *[[The Good, the Bad and the Zugly]] *[[Gotthard]] *[[Hardcore Superstar]] *[[The Haunted]] *[[Hera (Helsingborg)|Hera]] *[[Heroes of Rock]] *[[Knogjärn]] *[[Leningrad Cowboys]] *[[Liar Thief Bandit]] *[[Loudness]] *[[Magnum]] *[[Marco Mendoza]] *[[The Mercury Riots]] *[[Metal Dragon]] *[[Moxy]] *[[Nanowar of Steel]] *[[The Night Flight Orchestra]] *[[PAIN]] *[[Rhapsody of Fire]] *[[Rosalie Cunningham]] *[[Roulette]] *[[Savage]] *[[Snowstorm]] *[[Treat]] *[[Tyketto]] *[[The Üniverse]] *[[Vanquisher]] *[[Wishbone Ash]] *[[Wolf]] *[[Anderz Wrethov|Wrethovs Bryan Adams Tribute]] |} ===2025=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 4-7 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Alien]] *[[Ambush]] *[[The Anti-Queens]] *[[Andy and the Rockets]] *[[Ashes of Souls]] *[[Asomvel]] *[[Battle Beast]] *[[Bonafide]] *[[Bourbon Boys]] *[[Bullet]] *[[Cobra Spell]] *[[Creedence Tribute]] *[[Dare]] *[[Udo Dirkschneider|Dirkschneider]] *[[Eclipse]] *[[Eläkeläiset]] *[[Firewind]] *[[Heavy Pettin]] *[[Hellgroove]] *[[Jay Smith]] *[[Jean Beauvoir]] *[[John Lindberg Trio]] *[[Joe Lynn Turner]] *[[Korpiklaani]] *[[Krokus]] *[[Laura Cox]] *[[Majestica]] *[[Michael Schenker]] *[[Mikkey Dee|Mikkey Dee and Friends]] *[[The Mind Palace]] *[[Myrath]] *[[Nashville Pussy]] *[[Nestor]] *[[Oomph!]] *[[Praying Mantis]] *[[Quireboys]] *[[Renegade]] *[[Riot V]] *[[Smash Into Pieces]] *[[Sonata Arctica]] *[[Stray]] *[[U.K Subs]] *[[Velveteen Queen]] *[[The Warner E. Hodges Band]] *[[The Wildhearts]] *[[Wytch Hazel]] *[[Y&T]] |} ===2024=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 5-8 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[The 69 Eyes]] *[[Alastair Greene]] *[[Aldo Nova]] *[[Amaranthe]] *[[Amorphis]] *[[Anti-Nowhere League]] *[[The Anti-Queens]] *[[Bite Me]] *[[Bow Wow]] *[[Brian Downey|Brian Downey's Alive and Dangerous]] *[[Doro Pesch|Doro]] *[[Ebba Gold]] *[[Electric Banana Band]] *[[Eradikated]] *[[Eric Johanson]] *[[The Fiascos]] *[[Gabba]] *[[Geordie]] *[[Hardcore Superstar]] *[[Janne Schaffer|Janne Schaffer's Music Story Band]] *[[Joddla med Siv]] *[[Junkyard Drive]] *[[Kee Marcello|Kee Marcello performs Europe]] *[[Lion's Share]] *[[Metal Church]] *[[Michael Monroe]] *[[Mike Tramp|Songs of White Lion featuring Mike Tramp]] *[[Murasaki]] *[[Pedalens Pågar]] *[[Phil Campbell|Phil Campbell and the Bastard Sons]] *[[Portrait]] *[[Pretty Maids]] *[[Raven]] *[[Sator]] *[[Släkkten]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Steelwings]] *[[Torsson]] *[[Unleash the Archers]] *[[Uriah Heep]] *[[Vandenberg]] *[[Velvet Insane]] *[[Visions of Atlantis]] |} ===2023=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 8-10 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Alestorm]] *[[Angel Witch]] *[[The Answer]] *[[Back Street Crawler]] *[[Blind Guardian]] *[[Bourbon Boys]] *[[Brothers of Metal]] *[[The Cruel Intentions]] *[[The Crypt]] *[[D-A-D]] *[[The Dahmers]] *[[Dream Evil]] *[[Emotional Fire]] *[[Gasbox]] *[[Happy Hour]] *[[Hardline]] *[[The Hooters]] *[[KK's Priest]] *[[Knogjärn]] *[[Marky Ramone's Blitzkrieg]] *[[Masterplan]] *[[Mats Ronander Band]] *[[Michael Schenker]] *[[Molly Hatchet]] *[[Prins Svart]] *[[Punkrock Factory]] *[[The Quill]] *[[Ross the Boss]] *[[Saffire]] *[[Saxon]] *[[Släkkten]] *[[Steve 'n' Seagulls]] *[[Ström]] *[[Teaze]] *[[The Toy Dolls]] *[[Treat]] *[[Triumph of Death]] *[[Triptykon]] *[[Tungsten_(band)|Tungsten]] *[[Tygers of Pan Tang]] *[[Uli Jon Roth]] |} ===2022=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 4-6 ágúst |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[AC/She-C]] *[[Adam and the Metal Hawks]] *[[Black Mamba]] *[[Candlemass]] *[[Crypta]] *[[Dare]] *[[The Dead Daisies]] *[[Demon]] *[[Electric Boys]] *[[Florence Black]] *[[Gathering of Kings]] *[[Gloryhammer]] *[[Grand Slam]] *[[Hammerfall]] *[[H.E.A.T.]] *[[Lok]] *[[Lordi]] *[[Lucifer]] *[[Mother's Finest]] *[[Nervosa]] *[[Nestor]] *[[Rob Tognoni]] *[[Rose Tattoo]] *[[Satan_(band)|Satan]] *[[Sister Sin]] *[[Status Quo]] |} ===2021=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! Aflýst út af [[COVID-19]] |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} |} ===2020=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! Aflýst út af [[COVID-19]] |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} |} ===2019=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 4-6 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Alien]] *[[Asta Kask]] *[[Battle Beast]] *[[Björn Rosenström]] *[[Corroded]] *[[Daddy's Drinkin']] *[[Dead by April]] *[[Dee Snider]] *[[Eleine]] *[[Finnegan's Hell]] *[[Flush the Fashion]] *[[Gul Front]] *[[Hardcore Superstar]] *[[Lillasyster]] *[[Love Generators]] *[[Mustasch]] *[[Onsdagsbandet]] *[[Perkele]] *[[Project M]] *[[Secret Service]] *[[Släkkten]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Warner Drive]] *[[W.A.S.P.]] *[[Waterhill]] *[[Wicked Wendy]] *[[Wilmer X]] |} ===2018=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 5-7 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Ages of Rock]] *[[Arch Enemy]] *[[Avatar_(band)|Avatar]] *[[Backyard Babies]] *[[Black Ingvars]] *[[Bullets and Octane]] *[[Charta 77]] *[[Crashdïet]] *[[Dan Reed Network]] *[[Dia Psalma]] *[[Dragonforce]] *[[Electric Boys]] *[[Finnegan's Hell]] *[[Frontback]] *[[The Headlines]] *[[H.E.A.T.]] *[[John Lindberg Trio]] *[[John Wildcat]] *[[Liar Thief Bandit]] *[[Mimikry]] *[[The Parity Complex]] *[[Saffire]] *[[Släkkten]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Sons of Apollo]] *[[Streamline]] *[[Supernova Downtown]] *[[Takida]] *[[Wildness]] |} ===2017=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 3-5 ágúst |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Art Nation]] *[[Artmade]] *[[The Carburetors]] *[[Chris L. Svensson]] *[[Crazy Lixx]] *[[Crier]] *[[D-A-D]] *[[Daddy's Drinkin']] *[[The Dahmers]] *[[Deceptic]] *[[Udo Dirkschneider|Dirkschneider]] *[[Ebba Gold]] *[[Hajhatt]] *[[Hammerfall]] *[[Imperial State Electric]] *[[Kill the Kong]] *[[Manny Ribera]] *[[Marky Ramone|Marky Ramone's Blitzkrieg]] *[[Middlemantra]] *[[Noice]] *[[Pretty Maids]] *[[Sator]] *[[Släkkten]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Talisman]] *[[Ugly Kid Joe]] *[[VA Rocks]] *[[Vinterspöke]] *[[Warner Drive]] |} ===2016=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 4-5 ágúst |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[2 Blyga Läppar]] *[[Alphaville]] *[[Amaranthe]] *[[Art Nation]] *[[Avengeus]] *[[Convoluted]] *[[The Dead Daisies]] *[[Eclipse]] *[[Helloween]] *[[The Hypnagogics]] *[[The Kali Mamas]] *[[Knogjärn]] *[[Raubtier]] *[[Sha-Boom]] *[[Sleepwulf]] *[[Släkkten]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Syd & Ekman]] *[[Thundermother]] *[[Treat]] *[[W.A.S.P.]] *[[Warner Drive]] |} ===2015=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 31 júlí - 1 ágúst |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Björn Rosenström]] *[[Bullet]] *[[Corroded]] *[[Europe]] *[[FM_(band)|FM]] *[[Jay Smith]] *[[Lillasyster]] *[[Micke Syd]] *[[Plan Three]] *[[The Quireboys]] *[[Saxon]] *[[Skid Row]] *[[Tommy Ekman]] *[[Treat]] |} ===2014=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Avengius]] *[[Bombus_(band)|Bombus]] *[[Daddy's Drinkin']] *[[Deville]] *[[Drumstick Victors]] *[[Graveyard]] *[[Heavy Tiger]] *[[Joddla med Siv]] *[[Magnum]] *[[Mustasch]] *[[Robert Pehrsons Humbuckers]] *[[The Royal Concept]] *[[Skitarg]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Sparzanza]] *[[Tennessee Drifters]] *[[Thomas Dileva]] *[[Warner Drive]] |} ===2013=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Adept]] *[[Artmade]] *[[Babian]] *[[Casablanca_(band)|Casablanca]] *[[Civil War]] *[[D-A-D]] *[[Dust Bowl Jokies]] *[[Familjen]] *[[Håkan Hemlin]] *[[Hardcore Superstar]] *[[John Bull Gang]] *[[Lillasyster]] *[[Linus Svenning]] *[[Lyzyrd Skyzyrd]] *[[Mikael Rickfors]] *[[My Dear Addiction]] *[[Nanne Grönwall]] *[[Panda Da Panda]] *[[The Poodles]] *[[Pretty Maids]] *[[The Refreshments]] *[[Sister Sin]] *[[Unsolved]] *[[Warner Drive]] *[[Yohio]] |} ===2012=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Abalone Dots]] *[[Amaranthe]] *[[Avengeus]] *[[Badmouth]] *[[Bob Hund]] *[[Bourbon Boys]] *[[Corroded]] *[[Crier]] *[[The Dahmers]] *[[Demotional]] *[[Den Svenska Björnstammen]] *[[Eddie Meduza Lever]] *[[Father and Son]] *[[Hammerfall]] *[[Legends Voices of Rock]] *[[Maskinen]] *[[Mofeta and Jerre]] *[[Nationalteatern]] *[[The Pusher]] *[[Räfven]] *[[Raubtier]] *[[Roxie 77]] *[[Sarah Gave It Up]] *[[Skitarg]] *[[Solitude]] *[[The Sounds]] *[[Udo Dirkschneider|Udo]] *[[Warner Drive]] *[[Zip of Fire]] |} ===2011=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Adept]] *[[Björn Rosenström]] *[[Calle and the Undervalleys]] *[[Corroded]] *[[Dan Hylander and Orkestern]] *[[Hardcore Superstar]] *[[Itchy Daze]] *[[Lillasyster]] *[[Micke Syd and Tommy Ekman]] *[[Plan Three]] *[[The Poodles]] *[[Slade]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Supreme Majesty]] |} ===2010=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Hoffmaestro & Chraa]] *[[Kitto]] *[[Nisse Hellberg]] *[[Pernilla Andersson]] *[[Sator]] *[[Sibel]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Sonic Syndicate]] *[[Treat]] |} ===2009=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Backyard Babies]] *[[Dead By April]] |} ==Tilvísanir== [[Flokkur:Tónlistarhátíðir]] ahkq1w1t0nx0kp57xaxv78q2gpevyb4 10 189100 1978542 1940794 2026-09-11T23:04:42Z JetLowly 87476 1978542 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Sidebar|collapsible | name = Saga Kóreu | bodyclass = vcard plainlist | listtitlestyle = background: #eee | title = [[Saga Kóreu]] | image = [[File:Gyeongbokgung Palace.png| class=notpageimage|200px]] | list1title = [[Forsaga Kóreu|Forsaga]] | list1 = {{aligned table|leftright=y|fullwidth=y|nowrap2=y | [[Fornsteinöld]] | 700,000–8000 f.Kr. | [[Nýsteinöld]] | 8000–1500 f.Kr. |* [[Jeulmun lerikerstímabil|Jeulmun]] | | [[Bronsöld]] | 1500–300 f.Kr. |* [[Mumun leirkerstímabil|Mumun]] | }} | list2title = [[Fornöld]] | list2 = {{aligned table|leftright=y|fullwidth=y|nowrap2=y | [[Gamla Chosŏn]] | {{abbr|2333|mythological}}–108 f.Kr. |* [[Dangun Chosŏn|Dangun]] | |* [[Kija Chosŏn|Kija]] | |* [[Wiman Chosŏn|Wiman]] | | [[Jinríki]] | 4th–2nd century f.Kr. | [[Yemaek]] }} | list3title = [[Frumþríríkjatímabil Kóreu]] | list3 = {{flatlist| * [[Goriríki]] * [[Austur-Ye]] * [[Buyeo]] ** [[Austur-Buyeo]] ** [[Galsabuyeo]] * [[Okjeo]] * [[Samhan]] ** [[Mahan]] ** [[Byeonhan]] ** [[Jinhan]] * [[Goguryeo]] * [[Tamna]] * [[Nakrangríki]] }} * [[Fjórar Hansýslur]] | list4title = [[Þríríkjatímabil Kóreu|Þríríkjatímabil]] | list4 = {{aligned table|leftright=y|fullwidth=y|nowrap2=y | [[Goguryeo]] | 37 f.Kr. – 668 e.Kr. | [[Baekje]] | 18 f.Kr. – 660 e.Kr. | [[Silla]] | 57 f.Kr. – 935 e.Kr. | ''[[Gaya]]'' | 42–562 | ''[[Tamna]] (Skattland Baekje)'' | 498–660 | ''[[Usan]]'' | 512–930 }} | list5title = [[Norður- og Suðurtímabil]] | list5 = {{aligned table|leftright=y|fullwidth=y|nowrap2=y | [[Sameinað Silla]] | 668–892 | [[Balhae]] | 698–926 | ''[[Litla Goguryeo]]'' | 699–820 | ''[[Tamna]] (Skattland Silla)'' | 662–925 }} | list6title = [[Síðari Þríríkjatímabil]] | list6 = {{aligned table|leftright=y|fullwidth=y|nowrap2=y | [[Later Baekje]] | 892–936 | [[Taebong]] (Seinna Goguryeo) | 901–918 | [[Sameinað Silla]] (Síðari Silla) | 892–935 | ''[[Síðari Sabeol]]'' | 919–927 | ''[[Dongdan Kingdom]]'' | 926–936 | ''[[Síðari Balhae]]'' | 927–935 | ''[[Jeongan]]'' | 938–986 }} | list7title = Ættartímabil | list7 = {{aligned table|leftright=y|fullwidth=y|nowrap2=y | [[Goryeo]] | 918–1392 | ''[[Tamna]] (Lénsríki Goryeo)'' | 938–1105 | ''[[Heungnyoríki]]'' | 1029–1030 | [[Joseon]] | 1392–1897 | [[Kóreuveldi]] | 1897–1910 }} | list8title = Nýlendutímabil | list8 = {{aligned table|leftright=y|fullwidth=y|nowrap2=y | [[Korea under Japanese rule|Japanese occupation]] | 1910–1945 | [[Provisional Government of the Republic of Korea|Provisional Government]] | 1919–1948 }} | list9title = Nútímabil | list9 = {{aligned table|leftright=y|fullwidth=y|nowrap2=y | [[Alþýðulýðveldið Kórea]] | 1945 | [[Skipting Kóreu]] | 1945–present |* [[Saga Norður-Kóreu|Norður]] | 1948–nútími |* [[Saga Suður-Kóreu|Suður]] | 1948–nútími }} | list10title = Eftir viðfangsefni | list10 = {{flatlist| <!--(Alphabetical by linkname:)--> * [[Byggingarlist Kóreu|Byggingarlist]] * [[List Kóreu#Saga|List]] * [[Matargerð Kóreu|Matargerð]] * [[Suðurkóreskt vonn|Gjaldmiðill]] * [[Saga menntunar í Kóreu|Menntun]] * [[Landafræði Kóreu|Landafræði]] * [[Sagnaritun Kóreu|Sagnaritun]] * [[Saga Kóresku|Tungumál]] * [[Hernaðarsaga Kóreu|Her]] ([[Stríð Kóreu|Listi]]) * [[Krúnuberar Kóreu|Krúnuberar]] ([[Fjölskyldutré Krúnubera Kóreu|Fjölskyldutré]]) * [[Names of Korea|Names]] ([[Kóresk tímabil|Tímabil]]) * [[Skipasaga Kóreu|Skip]] * [[Saga frétablaða í Kóreu|Fréttablöð]] * Stjórnmál ([[Stjórnmál Joseon|Joseon]] · [[Stjórnmál Norður-Kóreu|Norður]] · [[Stjórnmál Suður-Kóreu|Suður]]) * [[Saga trúar í Kóreu|Trú]] ** [[Saga Búddisma í Kóreu|Búddismi]] ** [[Saga Kristnar í Kóreu|Kristni]] ** [[Saga Íslam í Kóreu|Íslam]] * [[Saga vísinda og tækna í Kóreu|Vísindi og tækni]] * [[Saga kvenna í Kóreu|Konur]] * Heimsminjaskrá UNESCO ([[Heimsminjaskrár UNESCO í Norður-Kóreu|Norður]] · [[Heimsminjaskrár UNESCO í Suður-Kóreu|Suður]]) }} | content11style = padding:0.2em; border-top:#aaa 1px solid; | content11 = '''[[Tímalína sögu Kóreu|Tímalína]]''' | belowstyle = border-top:#aaa 1px solid; border-bottom:#aaa 1px solid; | below = }}<noinclude> </noinclude> ff2i89ai9tuvcrqt46i62w2ohiqcoei 0 189104 1978535 1972334 2026-09-11T22:37:01Z JetLowly 87476 1978535 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Three Kingdoms of Korea Map-es.svg|thumb|Þríríki Kóreu, við lok 5. aldar.]]'''Þríríkjatímabil Kóreu''' ([[kóreska]]: 삼국시대; [[Hanja]]: 三國時代; RR: ''Samgukshidae''), einnig kallað '''Samhan Kóreu''', vísar til tímabils í [[Saga Kóreu|kóreskri sögu]] í [[fornöld]] þegar [[Kóreuskagi]]nn skiptist í meginatriðum milli þriggja ríkja: [[Goguryeo]], [[Paekche]] og [[Silla (Kóreu)|Silla]] (einnig kölluð „Samhanríkin“) sem fylgdu [[Frumþríríkjatímabilið|frumþríríkjatímabilinu]]. Þríríkjatímabilið hófst um árið 300 e.Kr. og því lauk árið [[668]]. Samhanríkin kepptu um yfirráð á Kóreuskaga á fornaldartíma kóreskrar sögu. Á þessu tímabili sameinuðust mörg smá ríki og ríkisfélög þar til, eftir að Buyeo var innlimað árið 494 og Kaya árið 562, stóðu aðeins þrjú ríki eftir á skaganum: Goguryeo, Paekche og Silla. „Þrjú konungsríki Kóreu“ lögðu grunninn að því sem síðar varð Kórea; og fólkið í Goguryeo, Paekche og Silla varð kóreska þjóðin.<ref>Benjamin 2015 The Cambridge World History: Volume 4 (p. 427, p. 430)</ref> Ríkin þrjú náðu yfir allan skagann og um það bil helming af [[Mansjúría|Mansjúríu]] (núverandi Norðaustur-Kína og smáhluta af núverandi [[Rússland|rússnesku]] Austur-Asíu).<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=t_DqBgAAQBAJ&q=Koguryo+Siberia+Russia%27s|title=Rediscovering Russia in Asia: Siberia and the Russian Far East: Siberia and the Russian Far East|last1=Kotkin|first1=Stephen|last2=Wolff|first2=David|date=2015-03-04|publisher=Routledge|isbn=9781317461296|language=en|access-date=15 July 2016}}</ref> Goguryeo stjórnaði norðurhluta skagans, auk Liaodongskaga og Mansjúríu. Paekche og Silla náðu yfir suðurhluta skagans. Eyríkin [[Tamna]] og [[Usan]] voru undirgefin Paekche og Silla, í þeirri röð. Öll þrjú ríkin deildu svipaðri menningu og tungumáli. Paekche og Goguryeo deildu upprunasögnum sem líklega má rekja til [[Buyeo]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DsR3BgAAQBAJ&pg=PA41|title=Encyclopedia of Korean Folk Literature: Encyclopedia of Korean Folklore and Traditional Culture Vol. III|last1=The National Folk Museum of Korea (South Korea)|date=2014|publisher=길잡이미디어|isbn=9788928900848|page=41|language=en|access-date=10 September 2017}}</ref> [[Búddatrú]], sem barst til Kóreu á [[3. öldin|3. öld]] frá [[Indland]]i í gegnum [[Tíbet]] og [[Kína]], varð ríkistrú allra þriggja ríkjanna, fyrst í Goguryeo árið 372 e.Kr.<ref name=":0">{{Cite book|title=Korean History in Maps: From Prehistory to the Twenty-First Century|url=https://archive.org/details/isbn_9781107098466|last=Lee|first=Injae|last2=Miller|first2=Owen|last3=Park|first3=Jinhoon|last4=Yi|first4=Hyun-Hae|date=|publisher=Cambridge University Press|year=2014|isbn=978-1-107-09846-6|editor-last=Shin|editor-first=Michael D|location=Cambridge|publication-date=}}</ref> Þrjú konungsríki Kóreu höfðu öll stétt stríðsmanna, sem var í andstöðu við bókmenntaelítu Kína.{{Saga Kóreu}}Tímabilinu lauk á [[7. öldin|7. öld]] eftir að Silla gerði bandalag við [[Tangveldið]] í Kína og sameinaði skagann í fyrsta sinn í sögu Kóreu. Eftir fall Paekche og Goguryeo stofnaði Tangstjórnin tímabundna herstjórn til að stjórna hluta Kóreuskagans. Silla sameinaðist stuðningsmönnum Goguryeo og Paekche og barðist við Tang um yfirráð á skaganum.<ref>{{Cite book|title=Tang China in Multi-Polar Asia: A History of Diplomacy and War|last=Wang|first=Zhenping|date=|publisher=[[University of Hawaiʻi Press]]|year=2017|isbn=978-0-8248-7284-7|series=|location=Honolulu|pages=95}}</ref> Að lokum var Silla skipt í [[síðari þríríkin]] og loks innlimað af nýja [[Goryeo]] sem byggði á gamla Goguryeo-ríkinu. == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Saga Kóreu]] {{sa|300|668}} bqaktq1pq49ovjsbn42u1o36zpcas95 0 189924 1978579 1967940 2026-09-12T10:46:55Z TKSnaevarr 53243 /* Minnismerki */ 1978579 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Æri Fákur | nafn_á_frum = {{nobold|Tȟašúŋke Witkó}} | fæðingarnafn = Čháŋ Óhaŋ („Meðal trjánna“) | fæðingardagur = U.þ.b. [[1840]] | fæðingarstaður = Nærri [[Rapid Creek]], Svörtuhæðum, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | dauðadagur = [[5. september]] [[1877]] (36–37 ára) | dauðastaður = [[Fort Robinson]], [[Nebraska]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | þjóðerni = | maki = Tȟašína Sápa Wiŋ (Svarta Slæða) (g. 1871)<br>Nellie Larrabee (Laravie) | börn= 1 }} '''Æri Fákur''' ([[Lakótamál|lakóta]]: ''Tȟašúŋke Witkó''; [[enska]]: ''Crazy Horse''; f. í kringum 1840, d. 5. september 1877) var stríðshöfðingi amerískra [[Lakótar|Lakóta]] af ættbálki [[Óglalar|Óglala]] á 19. öld. Hann greip til vopna og barðist gegn alríkisstjórn [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] til að hindra útþenslu hvítra landnema inn á yfirráðasvæði [[Frumbyggjar Ameríku|amerískra frumbyggja]] og til að varðveita hefðir og siði Lakóta. Hann varð mjög kunnur og virtur fyrir frammistöðu sína í frægum orrustum á tíma [[Svörtuhæðastríðið|Svörtuhæðastríðsins]], meðal annars [[Orrustan við Litla-Stórhorn|orrustunni við Litla-Stórhorn]] árið 1876, þar sem hann sigraði og tortímdi bandarísku herliði undir forystu [[George Armstrong Custer]]s. Í september 1877, fjórum mánuðum eftir að hann gafst upp fyrir bandarísku herliði undir stjórn [[George Crook]] hershöfðingja, var Æri Fákur drepinn af hervarðliða með byssusting í [[Fort Robinson|Camp Robinson]] í norðvesturhluta [[Nebraska]].<ref>{{Cite news | title=Book review: 'The Killing of Crazy Horse' by Thomas Powers| url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-dec-26-la-ca-thomas-powers-20101226-story.html| date=December 26, 2010| first=Susan| last=Salter Reynolds| work=[[Los Angeles Times]]| access-date=October 30, 2013}}</ref><ref>{{Cite web| title=George Kills in Sight Describes the Death of Indian Leader Crazy Horse| url=http://historymatters.gmu.edu/d/64| work=History Matters| publisher=[[George Mason University]]| access-date=2026-02-25| archive-date=2019-10-24| archive-url=https://web.archive.org/web/20191024165119/http://historymatters.gmu.edu/d/64| url-status=dead}}</ref> ==Æviágrip== Æri Fákur fæddist í kringum árið 1842 og sýndi dulræna hæfileika á unga aldri. Sagt er að hann hafi séð draumsýnir um framtíðina og þá áþján sem þjóð hans ætti eftir að lifa. Hann varð kunnur fyrir vaskleika í bardaga og fyrir að bjarga særðum mönnum og hestum eftir að átökum lauk. Æri Fákur varð jafnframt þekktur fyrir herópið „Hoka hey!“<ref name=vikan>{{Tímarit.is|4532457|Sioux: Sléttuindíánar Norður-Ameríku|blað=[[Vikan]]|útgáfudagsetning=18. apríl 1991|höfundur=Guðrún Bergmann|blaðsíða=24–28}}</ref> Árið 1868 sigraði [[Rauða Ský]], höfðingi Óglala, bandarískan herflokk undir forystu [[William Fetterman|Williams Fetterman]] og fékk vilyrði frá Bandaríkjastjórn um að virki á Bozeman-slóðinni til námabæja í [[Montana]] yrðu rifin. Á næstu árum hófu Bandaríkjamenn hins vegar skipulagða útrýmingu [[Vísundur|vísundahjarða]] til þess að svelta frumbyggjaþjóðirnar í norðurhluta Bandaríkjanna til hlýðni. Margar frumbyggjaþjóðirnar urðu að sætta sig við að vera sendar á afmörkuð verndarsvæði sem þeim var úthlutað til að geta séð fyrir sér. Æri Fákur og [[Sitjandi Tarfur]], einn af leiðtogum [[Súar|Súa]], streittust hins vegar við og héldu áfram vísundaveiðum utan verndarsvæðanna. Þetta stríddi gegn stefnu Bandaríkjastjórnar og því voru þrjár herfylkingar sendar að [[Stórahornsfjöll]]um til þess að handsama lið Æra Fáks og Sitjandi Tarfs og neyða þá inn á verndarlönd. Herfylkingarnar voru undir forystu [[George Crook]], [[John Gibbon|Johns Gibbon]] og [[George Armstrong Custer]].<ref name=mbl80>{{Tímarit.is|1535512|„Góður Indíáni er dauður Indíáni“|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=21. desember 1980|blaðsíða=12–13}}</ref> Þann 25. júní 1876 gerði bandarískt riddaralið skyndiárás á tjaldbúðir við fljótið [[Litla-Stórhorn]] þar sem um 10.000 Súar voru saman komnir með nokkrum hópum [[Sjeyennar|Sjeyenna]] og [[Arapahóar|Arapahóa]]. Frumbyggjunum tókst að hrinda árásinni og [[Marcus Reno]] majór neyddist til að hörfa með lið sitt austar yfir fljótið. Her Æra Fáks hélt síðan norður gegn riddaraliði Custers og mætti því í [[Orrustan við Litla-Stórhorn|orrustunni við Litla-Stórhorn]].<ref name=mbl80/> Í bardaganum var lið Custers borið ofurliði og Custer var drepinn ásamt 240 mönnum úr liði hans.<ref name=lb57>{{Tímarit.is|3284022|Dimmifjallgarður í Dakota|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|blaðsíða=244–250|útgáfudagsetning=28. apríl 1957}}</ref> Sigurinn við Litla-Stórhorn varð þó skammgóður vermir fyrir Æra Fák. Líkt og fleiri höfðingjar frumbyggjaþjóðanna varð Æri Fákur brátt að gefast upp fyrir þrýstingi Bandaríkjahers og flytja fólkið sitt til [[Fort Laramie]] til að koma í veg fyrir að það sylti til dauða. Ekki var lengur hægt að veiða sér til matar á veiðilendum Súa þar sem hvítir veiðimenn höfðu nánast útrýmt vísundum og öðrum veiðidýrum. Æri Fákur var beittur svikráðum í Fort Laramie þegar hermaður stakk hann til bana með byssusting árið 1877.<ref name=vikan/> ==Minnismerki== [[Mynd:Crazy Horse Memorial.jpg|thumb|right|Óklárað minnismerki Æra Fáks í Dimmufjöllum.]] Árið 1949 var byrjað að smíða minnismerki til heiðurs Æra Fáks í klettunum á Thunderhead-fjalli í Dimmufjöllum í [[Suður-Dakóta]]. Minnisvarðinn er eftir myndhöggvarann [[Korcsak Ziolkowski]] og sýnir Æra Fák þeysandi á hesti sínum.<ref name=lb57/> Í fullri mynd yrði minnisvarðinn ein stærsta myndastytta heims.<ref>{{Tímarit.is|1423899|Vinnur að stærstu myndastyttu í heimi|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|blaðsíða=5; 16|útgáfudagsetning=20. ágúst 1971}}</ref> Hugmyndin að höggmyndinni var eins konar andsvar Súa við höggmyndunum af forsetum Bandaríkjanna í [[Rushmore-fjall]]i, sem er einnig staðsett í Dimmufjöllum.<ref>{{Vefheimild|titill=Mt. Rushmore og hin ókláraða Crazy Horse-stytta sem reist var því til höfuðs|url=https://lemurinn.is/2016/02/15/mt-rushmore-og-hin-oklarada-crazy-horse-stytta-sem-reist-var-thvi-til-hofuds/|útgefandi=[[Lemúrinn]]|dags=15. febrúar 2016|skoðað=26. febrúar 2026|höfundur=Siggeir F. Ævarsson}}</ref> Aldrei hefur verið lokið við höggmyndina og hugmyndin að því að höggva mynd Æra Fáks í klettana hefur verið mjög umdeild, meðal annars á meðal annarra amerískra frumbyggja.<ref name="senie">{{cite book |last=Senie |first=Harriet |title=Monumental Controversies |url=https://archive.org/details/monumentalcontro0000harr |publisher=Potomac Books |year=2023 |isbn=978-1640124998 |pages=[https://archive.org/details/monumentalcontro0000harr/page/32 32]–33}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|æviágrip|saga|Bandaríkin}} [[Flokkur:Fólk fætt á 19. öld]] {{d|1877}} [[Flokkur:Lakótar]] gh4ge3i60q0h8og523z127hlmns1igy 0 190924 1978445 1977780 2026-09-11T15:00:45Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978445 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Skálholt map 1690 copy (cropped).png|alt=<nowiki>Skálholtskortið svo kallaða sem sem sýnir latneskar útgáfur af norrænum örnefnum í Norður-Atlantshafi. Kortið var upphaflega gert af Sigurði Stefánssyni, skólameistara í Skálholti 1590. Sú gerð er horfin en afrit Þórðar biskups Þolákssonar frá 1690 hefur varðveist. ''Iotun-heimar'' ([[Jötunheimar]]) ''Riseland'' (Risaland]]) | ''Grönlandia'' ([[Grænland]]) | ''Helleland'' ([[Helluland]]) | [[Markland]] | ''Skrælinge Land'' (Skrælingaland]]) | ''Promontorium Winlandiæ'' (Vinlandsskagi]]) </nowiki>|thumb|Skálholtskortið svo kallaða sem sem sýnir latneskar útgáfur af norrænum örnefnum í Norður-Atlantshafi. Kortið var upphaflega gert af [[Sigurður Stefánsson (skólameistari)|Sigurði Stefánssyni, skólameistara]] í [[Skálholt|Skálholti]] 1590. Sú gerð er horfin en afrit [[Þórður Þorláksson|Þórðar biskups Þolákssonar]] frá 1690 hefur varðveist. {{bulleted list | ''Iotun-heimar'' (Jötunheimar) | ''Riseland'' (Risaland) | ''Grönlandia'' (Grænland) | ''Helleland'' (Helluland) | ''Markland'' | ''Skrælinge Land'' (Skrælingaland) | ''Promontorium Winlandiæ'' (Vinlandsskagi) }} ]] '''Markland''' var, ásamt [[Vínland|Vínlandi]] og [[Helluland|Hellulandi]], landsvæði vestan við [[Grænland]] sem [[Bjarni Herjólfsson]] sá álegndar, [[Leifur heppni|Leifur Eiríksson]] nafngaf og [[Þorfinnur karlsefni|Þorfinnur Karlsefni Þórðarson]] kannaði samkvæmt [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] og [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]]. Markland var sunnan við Helluland en norðan við Vínland. Ekki er vitað með vissu hvar það landsvæði sem nefnt var Markland var, en flestir fræðimenn telja það hafa verið suðurhluti [[Labrador]] og mögulega einnig [[Nýfundnaland]].<ref> Jónas Kristjánsson et al. (2012) "''Falling into Vínland''", Acta Archaeologica 83, bls. 145-177 [https://doi.org/10.1111/j.1600-0390.2012.00623.xDigital]</ref><ref>Campbell, Gordon (25 March 2021). ''Norse America: The Story of a Founding Myth''. Oxford University Press. fig. 3.1. ISBN 978-0-19-260598-6.</ref> Það hlýtur þó að hafa verið fyrir sunnan Groswater-flóa ([[enska]]: Groswater Bay; [[Inúktitút|Inuttitut]]: Kangerliorsoak) á miðri vesturströnd Labrador, þar fyrir norðan er skóglaust [[Freðmýri|túndru]]<nowiki/>landslag. Suðurhluti Labrador og Nýfundnalands eru hinsvegar í [[Barrskógabeltið|barrskógabeltinu]].<ref> Ellen Jakubowski (2025). [ https://wwf.ca/stories/native-plants-newfoundland-labrador/ NATIVE PLANTS OF NEWFOUNDLAND AND LABRADOR: RUGGED, USEFUL — SOMETIMES CARNIVOROUS] WWF</ref> Fyrsti hluti nafnsins er fornnorræna orðið ''mǫrk'' sem þýðir skógur.<ref>[https://ordsifjabok.arnastofnun.is/faersla/12894 Íslansk orðsifjabók]</ref> == Fundur Marklands== Einu heimildirnar sem fjalla nokkuð ítarlega um landafundi Grænlands og landsvæða vestan við Labradorhaf í kringum ár 1000 eru [[Grænlendinga saga]] og [[Eiríks saga rauða]]. Báðar sögurnar segja frá svipuðum persónum, á svipuðum stöðum og á svipuðum tímum en ber einnig á milli um margt. Í Grænlendinga sögu hefst frásögn af þessum landafundum á því að Bjarni Herjúlfsson kemur frá [[Noregur|Noregi]] til [[Eyrarbakki|Eyrarbakka]] en fréttir þá af för föður hans til Grænlands og ákveður að fylgja eftir. Hann viltist í þoku á leiðinni en sér síðar til lands. Bjarni taldi þetta ekki vera vera [[Grænland]] og siglir í nánd við landið, sem var ófjöllótt og skógi vaxið og smáar hæðir á landinu. Hann sigldi síðan áfram og sá þá annað land sem var slétt og viði vaxið. Sá hann síðar þriðja landið sem var hátt og fjöllótt og jökull á og sáu að það var eyland og tók síðan stefnuna frá landinu. Fjórða landið sem þeir komu að var Grænland og hittir þar Bjarni föður sinn. Bjarni steig aldrei á land þar sem hann hafði siglt hjá samkvæmt sögunni og gaf engum stað nafn.<ref>[https://www.snerpa.is/net/isl/graens.htm Grænlendinga saga]</ref> Síðan segir í Grænlendinga sögu að Leifur sonur Eiríks rauða hafi frétt af siglingu Bjarna og kaupir skipið af honum. Sigldi hann síðan í haf með samfylgdarmönnum sínum og fundu fyrst það land sem Bjarni fann síðast. Leist Leifi ekki á landið og kallaði Helluland. „''Eftir þetta sigla þeir í haf og fundu land annað, sigla enn að landi og kasta akkerum, skjóta síðan báti og ganga á landið. Það land var slétt og skógi vaxið og sandar hvítir víða þar sem þeir fóru og ósæbratt'' "<nowiki>[Giskað hefur verið á að hér sé um að ræða 65 km langa hvíta sandströnd sem er suður af skaganum Cape Porcupine á Labrador-strönd.]</nowiki> "Þá mælti Leifur: „''Af kostum skal þessu landi nafn gefa og kalla Markland''." <ref> https://www.snerpa.is/net/isl/graens.htm Grænlendinga saga] Snerpa</ref> Sigla þeir síðan áfram í landaleit. Í Eiríks sögu rauða kemur hins vegar Bjarni Herjúlfsson ekki fyrir en sagan segir hins vegar frá för Þorfinns Karlsefni að leita Vínlands. En í Eiríks sögu rauða er sagt frá því að Leifur Eiríksson hafi orðið hafvilltur þegar hann var á siglinu frá Noregi til Grænlands. „''Leif velkti lengi úti og hitti hann á lönd þau er hann vissi áður öngva von í. Voru þar hveitiakrar sjálfsánir og vínviður vaxinn. Þar voru og þau tré er mösur hétu og höfðu þeir af öllu þessu nokkur merki, sum tré svo mikil að í hús voru lögð''.“<ref>[https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm ''Eiríks saga rauða'']</ref> Ekki er sagt að Leifur hafi gefið þessum löndum nöfn. Siðar í Eiríks sögu rauða segir frá ferðum Þorfinns Karlsefnis í leit að löndum. Þorfinnur og samferðamenn hans hefja ferð sína frá Bröttuhlíð í Austurbyggð: „''Sigldu þeir undan síðan til Vestribyggðar og til Bjarneyja. Sigldu þeir þaðan undan Bjarneyjum norðan veður. Voru þeir úti tvö dægur. Þá fundu þeir land og reru fyrir á bátum og könnuðu landið og fundu þar hellur margar og svo stórar að tveir menn máttu vel spyrnast í iljar. Melrakkar voru þar margir. Þeir gáfu nafn landinu og kölluð Helluland'.'' ''Þá sigldu þeir norðan veður tvö dægur og var þá land fyrir þeim og var á skógur mikill og dýr mörg. Ey lá í landsuður undan landinu og fundu þeir þar bjarndýr og kölluðu Bjarney en landið kölluðu þeir Markland. Þar er skógurinn'''“. <ref>[https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm ''Eiríks saga rauða'']</ref> Sigldu þeir síðan áfram suður. Í sögu Eiríks rauða er sagt að Markland sé sunnan við Helluland, norðan við Vínland undan Kjalarnesi, norðvestur af eyju sem kallast Bjarney, og að sögn Skrælingjanna sem Karlsefni tók væri [[Hvítramannaland]] „''öðrumegin gagnvart sínu landi''.“ <ref>Fitzhugh, William W, et al.(2000) Vikings : The North Atlantic Saga. Smithsonian Institution Press in association with the National Museum of Natural History. ISBN : 1560989955</ref> ===Marckalada=== Eina þekkta heimildin um Markland á miðöldum utan [[Norðurlöndin|Norðurlanda]] er í króníku, sem nefnd er ''Cronica universalis'', sem ítalski munkurinn Galvaneus Fiamma ([[ítalska]] Galvano Fiamma, f. 1283, d. 1344) frá [[Mílanó]] skrifaði á fyrri hluta 14. aldar. Hann virðist hafa verið fyrstur manna í Suður-Evrópu til að skrifa um lönd vestan við Grænland, og er þetta eina þekkta heimildin um Nýja heiminn fyrir ferð [[Kristófer Kólumbus|Kólumbusar]] árið 1492. Fiamma skrifaði fjölmörg rit um söguleg efni.<ref> Chiesa, Paolo (2021-05-04).[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00822884.2021.1943792 "Marckalada: The First Mention of America in the Mediterranean Area (c. 1340)". Terrae Incognitae. 53 (2): 88–106.] doi:10.1080/00822884.2021.1943792. hdl:2434/860960. ISSN 0082-2884. S2CID 236457428.</ref> Í Cronica universalis skrifar Fiamma svo um Island, Grænland og Markland: „''Lengra norður er úthafið, haf með mörgum eyjum þar sem er mikið af förufálkum og hvítfálkum. Þessar eyjar eru svo langt norður að pólstjarnan er sunnan við þig. Sjómenn sem sigla um höf Danmerkur og Noregs segja að norður yfir, handan Noregs, sé Yslandia'' <nowiki>[Ísland]</nowiki>; e''nn lengra er eyja sem heitir Grolandia'' <nowiki>[Græland]</nowiki>;, … ''. Landstjóri þessarar eyju er biskup. Í þessu landi er hvorki hveiti né vín né ávextir; fólk lifir á mjólk, kjöti og fiski. Það býr í jarðarhúsum og þorir ekki að tala hátt eða gera neinn hávaða, af ótta við að villidýr heyri í þeim og éti þau. Þar búa risavaxnir hvítir birnir, sem synda í sjónum og flytja skipbrotna sjómenn upp að ströndinni. Þar búa hvítir fálkar, sem geta flogið mikið, sem eru sendir til keisarans í Katai'' <nowiki>[Kína]</nowiki>. ''Lengra í vestur er annað land, sem heitir Marckalada'' <nowiki>[Markland]</nowiki>; ''þar búa risar. Í þessu landi eru byggingar úr svo stórum steinhellum að enginn mundi hafa getað byggt með þeim nema miklir risar. Þar eru líka græn tré, dýr og mikill fjöldi fugla. Hins vegar hefur enginn sjómaður nokkurn tíma getað sagt neitt með vissu um þetta land eða um einkenni þess. Af öllum þessum staðreyndum er þó ljóst að það eru byggðir á norðurslóðum.''“<ref> Postea versus tramontanam est mare occeanum, ubi sunt insule multe in quibus nascuntur falcones peregrini et gyrifalchi in maxima quantitate. Et iste insule sunt tantum versus tramontanam quod stella tramontana remanet a tergo versus meridiem. Et dicunt marinarii qui conversantur in mari Datie et Norvegye quod ultra Norvegiam versus tramontanam est Yslandia. Et inde est insula dicta Grolandia …, ubi unus episcopus dominatur. Ibi non est granum nec vinum nec fructus, sed vivunt de lacte et carnibus et piscibus. Habent domus subterraneas in quibus habitant, nec audent clamare vel aliquem rumorem facere ne bestie eos audirent et devorarent. Ibi sunt ursi albi magni nimis, qui natant per mare et naufragos ad litus conducunt; ubi nascuntur falcones albi magni volatus qui mittuntur ad imperatorem Tartarorum de Kata. Inde versus occidens est terra quedam que dicitur Marckalada, ubi gigantes habitant et sunt hedifitia habentia lapides saxeos tam grandes quod nullus homo posset in hedifitio collocare nisi essent gygantes maximi. Ibi sunt arbores virides et animalia et aves multe nimis. Nec umquam fuit aliquis marinarius qui de ista terra nec de eius condictionibus aliquid scire potuerit pro certo. Ex his omnibus apparet quod sub pollo artico est habitatio. Paolo Chiesa, [https://www.academia.edu/46553332/_Summa_cronicarum_Un_opera_incompiuta_e_perduta_di_Galvano_Fiamma_in_Filologia_mediolatina_24_2017_pp_305_321 “Summa cronicarum. Un’opera incompiuta e perduta di Galvano Fiamma”.] Filologia mediolatina. Rivista della Fondazione Ezio Franceschini, Volume: 24 (2017), bls. 305–21.</ref> Áður en handritið af ''Cronica universalis'' fannst árið 2021 höfðu engar heimildir verið um þekkingu utan Norðurlanda um lönd handan Atlanthafs fyrir ferð Kólumbusar árið 1492. Paolo Chiesa, prófessor í miðalda latneskum bókmenntum við Háskólann í Mílanó, telur að Fiamma hafi frétt af Nýja heiminum frá sjómönnum í hafnarborginni [[Genúa]].<ref> Fiamam, 2017</ref> ==Marklandsviður== [[Mynd:Nature's Autumn Palette on Newfoundland's Humber River in 2007.jpg|thumb|alt=Haustlitir á Nýfundnalandi|Haustlitir á Nýfundnalandi]] Í Grænlendingasögu er sagt Leifur hafi látið höggva farm á skipið áður en þeir sigla heim til Grænlands eftir dvöl á Marklandi eða Vínlandi. Einnig er þess getið að Karlefni hafi haft með sér húsasnotru<ref>útskorið gaflskraut á húsi’ https://ordsifjabok.arnastofnun.is/faersla/18321{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Húsasnotra Íslensk oðabók</ref> úr mösurtré frá Grænlandi til Noregs og selt þar. Líklegt er að norrænir Grænlendingar hafi haldið áfram að fara til landana handan við Labradorhaf bæði til rostungaveiða og mögulegra skiptiverslunar við frumbyggja<ref>E.J. Ruiz- Puerta, G. Jarrett 3*, M. L. McCarthy, S. En Pan, X. Keighley, M. Aiken, G. Zampirolo, M. J. J. E. Loonen, A. B Gotfredsen, L. R. Howse, P. Szpak, Snæbjörn Pálsson, S Rufolo, Hilmar J. Malmquist, S. P. A. Desjardins, M. T. Olsen, P. D. Jordan (2024). [https://www.science.org/doi/epdf/10.1126/sciadv.adq4127 Greenland Norse walrus exploitation deep into the Arctic] Science Advances Volume 10, Issue 39 Sep 2024. [https://doi.org/10.1126/sciadv.adq4127 https://doi.org/10.1126/sciadv.adq4127]</ref> á þeim nærri 500 sem byggðin stóð á Grænlandi. ===1347=== Eina skriflega heimildin sem bendir til timburferða til Marklands var skráð í [[Íslenskir annálar|Skálholts annál]] (sem var skráður um 1362), og segir um árið 1347 að þá hafi komið skip, minna en för á Íslandi, af Grænlandi í Straumfjörð ytri (á [[Snæfellsnes|Snæfellsnesi]]) akkerislaust. Á því voru 17 manns og hafði það farið til Marklands og síðan orðið hafreka til Islands.<ref>Þa kom ok skip af Grænlandi minna at vexti enn sma Islandz fór. þat kom i Straum fiórð inn ytra. þat var akkeris laust. þar voru á .xvij. menn ok hófðu farit til Marklandz enn siðan vordit hingat hafreka. [https://heimskringla.no/wiki/Skálholts-Annaler_efter_AM Skálholts-Annálar]</ref> Talið er að skipið hafi farið til Marklands til að ná í timbur.<ref> Brandon M. Bender (21. oktober 2025). [https://www.worldhistory.org/article/2825/the-disappearance-of-norse-greenland/ «The Disappearance of Norse Greenland».] World History Encyclopedia, www.worldhistory.org.</ref> Eftir fjölda mannanna í skipunu hefur það ekki verið öllu stærra en [[Áttæringur|átt]]- til tólfæringur.<ref> [https://timarit.is/files/62439797 Kollvarpar fyrri hugmyndum um landnám Grænlands.] Sjómannadagsblaðið, 30. maí 1965 — 28. árgangur.</ref> ===Viðargreining=== [[Mynd:LabradorCurrentus-coastguard.jpg|alt=Hafstraumar við Grænland, Baffinseyju, Labrador og Nýfundnaland|thumb|Hafstraumar við Grænland, Baffinseyju, Labrador og Nýfundnaland]] Til að rannsaka uppruna timburs á Grænlandi skoðaði [[Lísabet Guðmundsdóttir]] frá [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] trjáleifar frá fimm norrænum bæjum þar, þar af fjórum meðalstórum bújörðum og biskupssetrinu í Görðum. Gerðar voru rannsóknir á 8.552 viðarbútum. Með því að skoða þunna viðarhluta í [[smásjá]] var hægt að rannsaka [[Fruma|frumubygginga]] viðarbútannna og var hægt að finna uppruna og tegundir viðarins. Öll sýnin voru einnig tímagreind. Um 36% av öllum sýnum voru innlendar tegundir. Af heildinni reyndist [[rekaviður]] vera um 25%, það er [[lerki]] (Larix), [[greni]] (Picea) og [[skógarfura]] (Pinus sylvestris). Innfluttur viður kom frá Evrópu, meðal annars [[eik]] (Quercus), [[beyki]] (Fagus) og [[Furur|fura]]. En þar voru einnig trjátegundir sem án efa komu frá austurströnd Norður-Ameríku, kanadaþöll einnig kölluð [[skógarþöll]] (Tsuga canadensis), [[gráfura]] (Pinus banksiana) og [[Sandfura]] (Pinus strobus) Það þýðir að Grænlendingarnir hljóta að hafa sótt timbur frá Norður-Ameríku. [[Labradorstraumurinn]] flæðir úr [[Norður-Íshaf|Norður-Íshafi]] meðfram strönd [[Labrador]], og [[Nýfundnaland]]s og áfram suður með [[Nýja-Skotland|Nova Scotia]] þannig að þetta getur getur ekki hafa verið rekaviður. Þessar niðurstöður benda á að norrænir Grænlendingar höfðu aðstöðu, þekkingu og skipakost til að fara yfir Davis sundið til austurstrandar Norður-Ameríku að minnsta kosti allt fram að lok fjórtándu aldar.<ref>{{Bókaheimild|titill=Timber imports to Norse Greenland: lifeline or luxury?|höfundur=Lísabet Guðmundsdóttir|útgefandi=Cambridge University Press]|ár=2023|tungumál=enska}}</ref><ref>Lasse Biørnstad (2023). [https://www.forskning.no/arkeologi-gronland-middelalderen/vikingene-pa-gronland-importerte-traer-fra-nord-amerika-ifolge-forsker/2187729 Vikingene på Grønland importerte trær fra Nord-Amerika, ifølge forsker]. Tímaritið Forskning.no, 25.04.2023</ref> === Sjá einnig === * [[Helluland]] * [[Vínland]] * [[Norrænir Grænlendingar]] ===Tilvitnanir=== <references/> [[Flokkur:Vínland]] [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:Saga Grænlands]] [[Flokkur:Saga Kanada]] 9ltxhliz5xpm8lw7bgxblxxuipsl3c6 0 192769 1978524 1978389 2026-09-11T21:28:02Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1978524 wikitext text/x-wiki '''Ríkisráðið''' ([[kóreska]]: 국무회의; framburður: „Gúkmúhúe“) er æðsta framkvæmdastjórn og ríkisstjórn Suður-Kóreu sem tekur þátt í að fjalla um „mikilvæg stefnumál sem falla undir vald framkvæmdarvaldsins“ eins og kveðið er á um í stjórnarskrá. Áhrifamesti hluti framkvæmdarvaldsins í ríkisstjórn Suður-Kóreu eru ráðuneytin.<ref name="PMO">{{cite web|url=http://eng.pmo.go.kr/pmo_eng/?sub_num=281|title=Executive Branch|work=Ríkisstjórn Suður-Kóreu|publisher=Skrifstofaforsætisráðherra Suður-Kóreu|access-date=29 May 2013|archive-date=6 nóvember 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106104403/http://eng.pmo.go.kr/pmo_eng/?sub_num=281|url-status=dead}}</ref> Ríkisráðið gegnir nokkuð öðruvísi hlutverki en í mörgum öðrum þjóðum með svipað stjórnarfar. Þar sem kóreska stjórnkerfið er í grunninn [[forsetaræði]] en sameinar tiltekna þætti úr [[Þingræði|þingræðiskerfingu]], er ráðið blanda af báðum kerfum. Ráðið tekur þátt í ákvarðanatöku stefnumála ásamt því að veita forsetanum ráðgjöf. Samþykktir ríkisráðsins ekki bundið ákvarðanir forsetans, og að því leytinu til líkist kóreska ríkisráðið ráðgjafarnefndum í forsetalýðveldum. Á sama tíma tilgreinir stjórnarskrá Suður-Kóreu hins vegar 13 málaflokka (þar á meðal fjárlög og hermál) sem krefjast samþykkis ríkisráðsins auk samþykkis forsetans, og að því leytinu til líkist kóreska ríkisráðið ríkisráðum í þingræðiskerfum.<ref name="Article 89">{{cite web|title=Stjórnarskrá Lýðveldisins Kóreu|country=Suður-Kórea|language=enska|date=29. október 1987|url=http://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Republic_of_Korea|accessdate=June 4, 2013}}</ref> == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Suðurkóresk stjórnmál]] be9dnzosw9h9hhv73ov0k1h9ssig3sc 0 192771 1978508 1978308 2026-09-11T20:21:26Z Nipas2 54688 Updated adding the second match 1978508 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta |titill=Meistarakeppni kvenna |mynd= |stofnár=1992 |ríki={{ISL}} Ísland |liðafjöldi=5 |núverandi meistarar= {{Lið Breiðablik}} (1996) |sigursælasta lið= {{Lið Breiðablik}} og {{Lið KR}} ''(2)'' |heimasíða= [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1995|1995]] - [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1997|1997]] }} '''Meistarkeppni kvenna í knattspyrnu 1996''', meistarar meistaranna, var spilaður þann 15. maí 1996 á [[Ásvellir|Ásvollum]] og 12. október 1996 á [[Kópavogsvöllur|Kópavogsvelli]]. [[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu 1995|Bikarmeistarar]] '''[[Breiðablik]]''' ì og [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995|íslandsmeistarar]] '''{{Lið Breiðablik}}''' áttust þá við. Samkvæmt reglum deildarbikarsins tryggði '''{{Lið Valur}}''' sér sæti í úrslitaleiknum þar sem liðið er í öðru sæti í úrvalsdeildinni. ==Leikskýrsla== ''Miðvikudagur 15. maí 1996''.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188480&banner-tab=matches-and-results&toggle=results||title=Meistarakeppni kvenna - 15. maí 1996|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}}</ref> {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= [[15. maí]] [[1996]]<br />? [[GMT]] |lið1= {{Lið Breiðablik}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=578065&banner-tab=report Leikskýrsla] |úrslit= 3 – 0 |lið2= {{Lið Valur}} |mörk1= [[Kristrún Lilja Daðadóttir|K.L. Daðadóttir]] {{mark|41}}<nowiki></nowiki>[[Margrét Rannveig Ólafsdóttir|M.R. Ólafsdóttir]] {{gul|55}}<nowiki></nowiki><br>[[Margrét Rannveig Ólafsdóttir|M.R. Ólafsdóttir]] {{mark|58}}<nowiki></nowiki><br>[[Kristrún Lilja Daðadóttir|K.L. Daðadóttir]] {{mark|75}} |mörk2= |leikvangur= [[Ásvellir]], [[Ísland]] |áhorfendur= |dómari= Kári Gunnlaugsson }} ''Laugardagur 12. október 1996''.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188480&banner-tab=matches-and-results&toggle=results||title=Meistarakeppni kvenna - 12. október 1996|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}}</ref> {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= [[12. október]] [[1996]]<br />? [[GMT]] |lið1= {{Lið Breiðablik}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=631747&banner-tab=report Leikskýrsla] |úrslit= 1 – 0 |lið2= {{Lið Valur}} |mörk1= [[Margrét Sigurðardóttir|M. Sigurðardóttir]] {{gul|33}}<nowiki></nowiki><br>[[Dóra Ingibjörg Magnúsdóttir|D.I. Magnúsdóttir]] {{mark|40}} |mörk2= |leikvangur= [[Kópavogsvöllur]], [[Ísland]] |áhorfendur= |dómari= Einar K. Guðmundsson }} == Heimild == {{reflist}} {{Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni kvenna]] | fyrir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1995|1995]] | eftir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1997|1997]] }} ==Heimildaskrá== *{{cite web|url=https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=578065|title=Meistarakeppni kvenna 1996|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=631747|title=Meistarakeppni kvenna 1996|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 1996}} [[Flokkur:Meistarakeppni kvenna á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] hpicyiv3zgwf0zb2bu0bdkhh66e3ygx 0 192776 1978409 2026-09-11T12:35:38Z Berserkur 10188 Tilvísun á [[Fuglakirsuber]] 1978409 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[fuglakirsuber]] itwfmbilochk235t0wl98frti9ewqqh 0 192777 1978456 2026-09-11T15:17:49Z JetLowly 87476 Bjó til síðu með „'''N95-gríma''' er einnota síandi andlitsgríma sem uppfyllir N95-staðal bandarísku vinnuverndarstofnunarinnar (NIOSH) um loftsíun, en hún síar að minnsta kosti 95% af loftbornum ögnum sem eru með 0,3 míkrómetra meðalskammfeilsþvermál samkvæmt reglugerð 42 CFR 84, sem tók gildi í júlí 1995.<ref name="VOADeliver">{{Cite news |last=Xie |first=John |date=2020-03-19 |title=World Depends on China for Face Masks But Can Country Deliver? |url=https:/...“ 1978456 wikitext text/x-wiki '''N95-gríma''' er einnota síandi andlitsgríma sem uppfyllir N95-staðal bandarísku vinnuverndarstofnunarinnar (NIOSH) um loftsíun, en hún síar að minnsta kosti 95% af loftbornum ögnum sem eru með 0,3 míkrómetra meðalskammfeilsþvermál samkvæmt reglugerð 42 CFR 84, sem tók gildi í júlí 1995.<ref name="VOADeliver">{{Cite news |last=Xie |first=John |date=2020-03-19 |title=World Depends on China for Face Masks But Can Country Deliver? |url=https://www.voanews.com/a/science-health_coronavirus-outbreak_world-depends-china-face-masks-can-country-deliver/6186071.html |newspaper=[[Voice of America]]}}</ref> N95-gríma er jafnframt prófuð gegn vökvagengni og er stýrt af [[Matvæla- og lyfjaeftirlit Bandaríkjanna]] samkvæmt reglugerð 21 CFR 878.4040, auk NIOSH 42 CFR 84. Alríkisstaðallinn sem kom N95-staðlinum á laggirnar (42 CFR 84) var saminn til að mæta annmörkum á eldri prófunarstöðlum Bandarísku námustofnunarinnar, sem og í viðbragði við berklafaraldri á níunda og tíunda áratugnum sem varð í kjölfar alnæmisfaraldurinn í Bandaríkjunum. Síðan þá hefur N95-öndunargríman verið notuð sem smitvarnarráðstöfun í ýmsum faröldrum í Bandaríkjunum og Kanada, þar á meðal í [[Svínaflensufaraldurinn 2009|svínaflensunni 2009]] og í [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldrinum]], ásamt því að Bandaríska umhverfisverndarstofnunin (EPA) hefur mælt með henni til verndar gegn gróðurdeildarreyk. N95-gríman er jafnan gerð úr fínu neti af gerviefnaþráðum, sérstaklega óofnu pólýprópýlen-efni. Hún er framleidd með bræðslublástri sem myndar innra síunarlagið er síar burt hættulegar agnir. N95-staðallinn útilokar ekki aðrar síunaraðferðir, svo lengi sem öndunargríman uppfyllir N95-staðla og er samþykkt af NIOSH.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Emily |date=March 16, 2020 |title=COVID-19 Has Caused A Shortage Of Face Masks. But They're Surprisingly Hard To Make |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/03/16/814929294/covid-19-has-caused-a-shortage-of-face-masks-but-theyre-surprisingly-hard-to-mak |work=Goats and Soda |publisher=[[NPR]]}}</ref> „N95“ er skrásett vörumerki í eigu heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytis Bandaríkjanna. Það er ólöglegt í Bandaríkjunum að nota heitið „N95“ án samþykkis NIOSH. „N-ið“ í heitinu gefur til kynna að gríman sé ekki olíuþolin (e. ''non-resistant to oil''), á meðan „95“ vísar til þess að gríman geti síað burt 95% af svifögnum.<ref>{{Cite web|url=https://tsi.com/healthcare/learn/how-n95-respirators-work-and-why-it-matters|title=How N95 Respirators Work and Why It Matters|website=Tsi.com|access-date=July 28, 2026}}</ref> mxc0nxml7iysfzkchsuoaa6xfjutk0g 1978457 1978456 2026-09-11T15:18:02Z JetLowly 87476 1978457 wikitext text/x-wiki '''N95-gríma''' er einnota síandi andlitsgríma sem uppfyllir N95-staðal bandarísku vinnuverndarstofnunarinnar (NIOSH) um loftsíun, en hún síar að minnsta kosti 95% af loftbornum ögnum sem eru með 0,3 míkrómetra meðalskammfeilsþvermál samkvæmt reglugerð 42 CFR 84, sem tók gildi í júlí 1995.<ref name="VOADeliver">{{Cite news |last=Xie |first=John |date=2020-03-19 |title=World Depends on China for Face Masks But Can Country Deliver? |url=https://www.voanews.com/a/science-health_coronavirus-outbreak_world-depends-china-face-masks-can-country-deliver/6186071.html |newspaper=[[Voice of America]]}}</ref> N95-gríma er jafnframt prófuð gegn vökvagengni og er stýrt af [[Matvæla- og lyfjaeftirlit Bandaríkjanna]] samkvæmt reglugerð 21 CFR 878.4040, auk NIOSH 42 CFR 84. Alríkisstaðallinn sem kom N95-staðlinum á laggirnar (42 CFR 84) var saminn til að mæta annmörkum á eldri prófunarstöðlum Bandarísku námustofnunarinnar, sem og í viðbragði við berklafaraldri á níunda og tíunda áratugnum sem varð í kjölfar alnæmisfaraldurinn í Bandaríkjunum. Síðan þá hefur N95-öndunargríman verið notuð sem smitvarnarráðstöfun í ýmsum faröldrum í Bandaríkjunum og Kanada, þar á meðal í [[Svínaflensufaraldurinn 2009|svínaflensunni 2009]] og í [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldrinum]], ásamt því að Bandaríska umhverfisverndarstofnunin (EPA) hefur mælt með henni til verndar gegn gróðurdeildarreyk. N95-gríman er jafnan gerð úr fínu neti af gerviefnaþráðum, sérstaklega óofnu pólýprópýlen-efni. Hún er framleidd með bræðslublástri sem myndar innra síunarlagið er síar burt hættulegar agnir. N95-staðallinn útilokar ekki aðrar síunaraðferðir, svo lengi sem öndunargríman uppfyllir N95-staðla og er samþykkt af NIOSH.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Emily |date=March 16, 2020 |title=COVID-19 Has Caused A Shortage Of Face Masks. But They're Surprisingly Hard To Make |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/03/16/814929294/covid-19-has-caused-a-shortage-of-face-masks-but-theyre-surprisingly-hard-to-mak |work=Goats and Soda |publisher=[[NPR]]}}</ref> „N95“ er skrásett vörumerki í eigu heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytis Bandaríkjanna. Það er ólöglegt í Bandaríkjunum að nota heitið „N95“ án samþykkis NIOSH. „N-ið“ í heitinu gefur til kynna að gríman sé ekki olíuþolin (e. ''non-resistant to oil''), á meðan „95“ vísar til þess að gríman geti síað burt 95% af svifögnum.<ref>{{Cite web|url=https://tsi.com/healthcare/learn/how-n95-respirators-work-and-why-it-matters|title=How N95 Respirators Work and Why It Matters|website=Tsi.com|access-date=July 28, 2026}}</ref> == Tilvísanir == aa3sivs6f7xtbz7a36ufqex2m5mg22c 1978458 1978457 2026-09-11T15:19:42Z JetLowly 87476 1978458 wikitext text/x-wiki '''N95-gríma''' er einnota síandi andlitsgríma sem uppfyllir N95-staðal bandarísku vinnuverndarstofnunarinnar (NIOSH) um loftsíun, en hún síar að minnsta kosti 95% af loftbornum ögnum sem eru með 0,3 míkrómetra meðalskammfeilsþvermál samkvæmt reglugerð 42 CFR 84, sem tók gildi í júlí 1995.<ref name="VOADeliver">{{Cite news |last=Xie |first=John |date=2020-03-19 |title=World Depends on China for Face Masks But Can Country Deliver? |url=https://www.voanews.com/a/science-health_coronavirus-outbreak_world-depends-china-face-masks-can-country-deliver/6186071.html |newspaper=[[Voice of America]]}}</ref> N95-gríma er jafnframt prófuð gegn vökvagengni og er stýrt af [[Matvæla- og lyfjaeftirlit Bandaríkjanna]] samkvæmt reglugerð 21 CFR 878.4040, auk NIOSH 42 CFR 84. Alríkisstaðallinn sem kom N95-staðlinum á laggirnar (42 CFR 84) var saminn til að mæta annmörkum á eldri prófunarstöðlum Bandarísku námustofnunarinnar, sem og í viðbragði við berklafaraldri á níunda og tíunda áratugnum sem varð í kjölfar alnæmisfaraldurinn í Bandaríkjunum. Síðan þá hefur N95-öndunargríman verið notuð sem smitvarnarráðstöfun í ýmsum faröldrum í Bandaríkjunum og Kanada, þar á meðal í [[Svínaflensufaraldurinn 2009|svínaflensunni 2009]] og í [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldrinum]], ásamt því að Bandaríska umhverfisverndarstofnunin (EPA) hefur mælt með henni til verndar gegn gróðurdeildarreyk. N95-gríman er jafnan gerð úr fínu neti af gerviefnaþráðum, sérstaklega óofnu pólýprópýlen-efni. Hún er framleidd með bræðslublástri sem myndar innra síunarlagið er síar burt hættulegar agnir. N95-staðallinn útilokar ekki aðrar síunaraðferðir, svo lengi sem öndunargríman uppfyllir N95-staðla og er samþykkt af NIOSH.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Emily |date=March 16, 2020 |title=COVID-19 Has Caused A Shortage Of Face Masks. But They're Surprisingly Hard To Make |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/03/16/814929294/covid-19-has-caused-a-shortage-of-face-masks-but-theyre-surprisingly-hard-to-mak |work=Goats and Soda |publisher=[[NPR]]}}</ref> „N95“ er skrásett vörumerki í eigu heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytis Bandaríkjanna. Það er ólöglegt í Bandaríkjunum að nota heitið „N95“ án samþykkis NIOSH. „N-ið“ í heitinu gefur til kynna að gríman sé ekki olíuþolin, á meðan „95“ vísar til þess að gríman geti síað burt 95% af svifögnum.<ref>{{Cite web|url=https://tsi.com/healthcare/learn/how-n95-respirators-work-and-why-it-matters|title=How N95 Respirators Work and Why It Matters|website=Tsi.com|access-date=July 28, 2026}}</ref> == Tilvísanir == 7elu4dgrris6cscwy3is5y9q7tw8et6 1978466 1978458 2026-09-11T15:38:27Z JetLowly 87476 1978466 wikitext text/x-wiki '''N95-gríma''' er einnota síandi andlitsgríma sem uppfyllir N95-staðal bandarísku vinnuverndarstofnunarinnar (NIOSH) um loftsíun, en hún síar að minnsta kosti 95% af loftbornum ögnum sem eru með 0,3 míkrómetra meðalskammfeilsþvermál samkvæmt reglugerð 42 CFR 84, sem tók gildi í júlí 1995.<ref name="VOADeliver">{{Cite news |last=Xie |first=John |date=2020-03-19 |title=World Depends on China for Face Masks But Can Country Deliver? |url=https://www.voanews.com/a/science-health_coronavirus-outbreak_world-depends-china-face-masks-can-country-deliver/6186071.html |newspaper=[[Voice of America]]}}</ref> N95-gríma er jafnframt prófuð gegn vökvagengni og er stýrt af [[Matvæla- og lyfjaeftirlit Bandaríkjanna]] samkvæmt reglugerð 21 CFR 878.4040, auk NIOSH 42 CFR 84. Alríkisstaðallinn sem kom N95-staðlinum á laggirnar (42 CFR 84) var saminn til að mæta annmörkum á eldri prófunarstöðlum Bandarísku námustofnunarinnar, sem og í viðbragði við berklafaraldri á níunda og tíunda áratugnum sem varð í kjölfar alnæmisfaraldurinn í Bandaríkjunum. Síðan þá hefur N95-öndunargríman verið notuð sem smitvarnarráðstöfun í ýmsum faröldrum í Bandaríkjunum og Kanada, þar á meðal í [[Svínaflensufaraldurinn 2009|svínaflensunni 2009]] og í [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldrinum]], ásamt því að Bandaríska umhverfisverndarstofnunin (EPA) hefur mælt með henni til verndar gegn gróðurdeildarreyk. N95-gríman er jafnan gerð úr fínu neti af gerviefnaþráðum, sérstaklega óofnu pólýprópýlen-efni. Hún er framleidd með bræðslublástri sem myndar innra síunarlagið er síar burt hættulegar agnir. N95-staðallinn útilokar ekki aðrar síunaraðferðir, svo lengi sem öndunargríman uppfyllir N95-staðla og er samþykkt af NIOSH.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Emily |date=March 16, 2020 |title=COVID-19 Has Caused A Shortage Of Face Masks. But They're Surprisingly Hard To Make |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/03/16/814929294/covid-19-has-caused-a-shortage-of-face-masks-but-theyre-surprisingly-hard-to-mak |work=Goats and Soda |publisher=[[NPR]]}}</ref> „N95“ er skrásett vörumerki í eigu [[Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna|heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytis Bandaríkjanna]]. Það er ólöglegt í Bandaríkjunum að nota heitið „N95“ án samþykkis NIOSH. „N-ið“ í heitinu gefur til kynna að gríman sé ekki olíuþolin, á meðan „95“ vísar til þess að gríman geti síað burt 95% af svifögnum.<ref>{{Cite web|url=https://tsi.com/healthcare/learn/how-n95-respirators-work-and-why-it-matters|title=How N95 Respirators Work and Why It Matters|website=Tsi.com|access-date=July 28, 2026}}</ref> == Tilvísanir == hys1bt8198lf5yeoirzplr2jzg3it0e 1978467 1978466 2026-09-11T15:40:11Z JetLowly 87476 1978467 wikitext text/x-wiki [[Mynd:1512-Cropped.jpg|thumb|N95-gríma]] '''N95-gríma''' er einnota síandi andlitsgríma sem uppfyllir N95-staðal bandarísku vinnuverndarstofnunarinnar (NIOSH) um loftsíun, en hún síar að minnsta kosti 95% af loftbornum ögnum sem eru með 0,3 míkrómetra meðalskammfeilsþvermál samkvæmt reglugerð 42 CFR 84, sem tók gildi í júlí 1995.<ref name="VOADeliver">{{Cite news |last=Xie |first=John |date=2020-03-19 |title=World Depends on China for Face Masks But Can Country Deliver? |url=https://www.voanews.com/a/science-health_coronavirus-outbreak_world-depends-china-face-masks-can-country-deliver/6186071.html |newspaper=[[Voice of America]]}}</ref> N95-gríma er jafnframt prófuð gegn vökvagengni og er stýrt af [[Matvæla- og lyfjaeftirlit Bandaríkjanna]] samkvæmt reglugerð 21 CFR 878.4040, auk NIOSH 42 CFR 84. Alríkisstaðallinn sem kom N95-staðlinum á laggirnar (42 CFR 84) var saminn til að mæta annmörkum á eldri prófunarstöðlum Bandarísku námustofnunarinnar, sem og í viðbragði við berklafaraldri á níunda og tíunda áratugnum sem varð í kjölfar alnæmisfaraldurinn í Bandaríkjunum. Síðan þá hefur N95-öndunargríman verið notuð sem smitvarnarráðstöfun í ýmsum faröldrum í Bandaríkjunum og Kanada, þar á meðal í [[Svínaflensufaraldurinn 2009|svínaflensunni 2009]] og í [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldrinum]], ásamt því að Bandaríska umhverfisverndarstofnunin (EPA) hefur mælt með henni til verndar gegn gróðurdeildarreyk. N95-gríman er jafnan gerð úr fínu neti af gerviefnaþráðum, sérstaklega óofnu pólýprópýlen-efni. Hún er framleidd með bræðslublástri sem myndar innra síunarlagið er síar burt hættulegar agnir. N95-staðallinn útilokar ekki aðrar síunaraðferðir, svo lengi sem öndunargríman uppfyllir N95-staðla og er samþykkt af NIOSH.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Emily |date=March 16, 2020 |title=COVID-19 Has Caused A Shortage Of Face Masks. But They're Surprisingly Hard To Make |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/03/16/814929294/covid-19-has-caused-a-shortage-of-face-masks-but-theyre-surprisingly-hard-to-mak |work=Goats and Soda |publisher=[[NPR]]}}</ref> „N95“ er skrásett vörumerki í eigu [[Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna|heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytis Bandaríkjanna]]. Það er ólöglegt í Bandaríkjunum að nota heitið „N95“ án samþykkis NIOSH. „N-ið“ í heitinu gefur til kynna að gríman sé ekki olíuþolin, á meðan „95“ vísar til þess að gríman geti síað burt 95% af svifögnum.<ref>{{Cite web|url=https://tsi.com/healthcare/learn/how-n95-respirators-work-and-why-it-matters|title=How N95 Respirators Work and Why It Matters|website=Tsi.com|access-date=July 28, 2026}}</ref> == Tilvísanir == 958tqtkvgtovc1zms6jl9dgxsj5skky 1978474 1978467 2026-09-11T16:33:10Z Bjarki S 9 1978474 wikitext text/x-wiki {{eyða|Greinin er óboðleg vélþýðing, sbr. meðalskammfeilsþvermál, vökvagengni, gróðurdeildarreyk o.s.frv.}} [[Mynd:1512-Cropped.jpg|thumb|N95-gríma]] '''N95-gríma''' er einnota síandi andlitsgríma sem uppfyllir N95-staðal bandarísku vinnuverndarstofnunarinnar (NIOSH) um loftsíun, en hún síar að minnsta kosti 95% af loftbornum ögnum sem eru með 0,3 míkrómetra meðalskammfeilsþvermál samkvæmt reglugerð 42 CFR 84, sem tók gildi í júlí 1995.<ref name="VOADeliver">{{Cite news |last=Xie |first=John |date=2020-03-19 |title=World Depends on China for Face Masks But Can Country Deliver? |url=https://www.voanews.com/a/science-health_coronavirus-outbreak_world-depends-china-face-masks-can-country-deliver/6186071.html |newspaper=[[Voice of America]]}}</ref> N95-gríma er jafnframt prófuð gegn vökvagengni og er stýrt af [[Matvæla- og lyfjaeftirlit Bandaríkjanna]] samkvæmt reglugerð 21 CFR 878.4040, auk NIOSH 42 CFR 84. Alríkisstaðallinn sem kom N95-staðlinum á laggirnar (42 CFR 84) var saminn til að mæta annmörkum á eldri prófunarstöðlum Bandarísku námustofnunarinnar, sem og í viðbragði við berklafaraldri á níunda og tíunda áratugnum sem varð í kjölfar alnæmisfaraldurinn í Bandaríkjunum. Síðan þá hefur N95-öndunargríman verið notuð sem smitvarnarráðstöfun í ýmsum faröldrum í Bandaríkjunum og Kanada, þar á meðal í [[Svínaflensufaraldurinn 2009|svínaflensunni 2009]] og í [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldrinum]], ásamt því að Bandaríska umhverfisverndarstofnunin (EPA) hefur mælt með henni til verndar gegn gróðurdeildarreyk. N95-gríman er jafnan gerð úr fínu neti af gerviefnaþráðum, sérstaklega óofnu pólýprópýlen-efni. Hún er framleidd með bræðslublástri sem myndar innra síunarlagið er síar burt hættulegar agnir. N95-staðallinn útilokar ekki aðrar síunaraðferðir, svo lengi sem öndunargríman uppfyllir N95-staðla og er samþykkt af NIOSH.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Emily |date=March 16, 2020 |title=COVID-19 Has Caused A Shortage Of Face Masks. But They're Surprisingly Hard To Make |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/03/16/814929294/covid-19-has-caused-a-shortage-of-face-masks-but-theyre-surprisingly-hard-to-mak |work=Goats and Soda |publisher=[[NPR]]}}</ref> „N95“ er skrásett vörumerki í eigu [[Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna|heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytis Bandaríkjanna]]. Það er ólöglegt í Bandaríkjunum að nota heitið „N95“ án samþykkis NIOSH. „N-ið“ í heitinu gefur til kynna að gríman sé ekki olíuþolin, á meðan „95“ vísar til þess að gríman geti síað burt 95% af svifögnum.<ref>{{Cite web|url=https://tsi.com/healthcare/learn/how-n95-respirators-work-and-why-it-matters|title=How N95 Respirators Work and Why It Matters|website=Tsi.com|access-date=July 28, 2026}}</ref> == Tilvísanir == h68efu54jzcygw7xnt9lv4e6r6tk3be 1978482 1978474 2026-09-11T17:50:12Z JetLowly 87476 1978482 wikitext text/x-wiki {{eyða|Greinin er óboðleg vélþýðing, sbr. meðalskammfeilsþvermál, vökvagengni, gróðurdeildarreyk o.s.frv.}} [[Mynd:1512-Cropped.jpg|thumb|N95-gríma]] '''N95-gríma''' er einnota síandi andlitsgríma sem uppfyllir N95-staðal bandarísku vinnuverndarstofnunarinnar (NIOSH) um loftsíun, en hún síar að minnsta kosti 95% af loftbornum ögnum sem eru með 0,3 míkrómetra samkvæmt reglugerð 42 CFR 84, sem tók gildi í júlí 1995.<ref name="VOADeliver">{{Cite news |last=Xie |first=John |date=2020-03-19 |title=World Depends on China for Face Masks But Can Country Deliver? |url=https://www.voanews.com/a/science-health_coronavirus-outbreak_world-depends-china-face-masks-can-country-deliver/6186071.html |newspaper=[[Voice of America]]}}</ref> N95-gríma er jafnframt prófuð gegn vökva og er stýrt af [[Matvæla- og lyfjaeftirlit Bandaríkjanna]] samkvæmt reglugerð 21 CFR 878.4040, auk NIOSH 42 CFR 84. Ríkissjórnarstaðallinn sem kom N95-staðlinum á (42 CFR 84) var saminn til að mæta annmörkum á eldri prófunarstöðlum Bandarísku námustofnunarinnar, sem og í viðbragði við berklafaraldri á níunda og tíunda áratugnum sem varð í kjölfar alnæmisfaraldurinn í Bandaríkjunum. Síðan þá hefur N95-gríman verið notuð sem smitvarnarráðstöfun í ýmsum faröldrum í Bandaríkjunum og Kanada, þar á meðal í [[Svínaflensufaraldurinn 2009|svínaflensunni 2009]] og í [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldrinum]], ásamt því að Bandaríska umhverfisverndarstofnunin (EPA) hefur mælt með henni til verndar gegn gróðurdeildarreyk. N95-gríman er jafnan gerð úr fínu neti af gerviefnaþráðum, sérstaklega óofnu pólýprópýlen-efni. Hún er framleidd með bræðslublástri sem myndar innra síunarlagið er síar burt hættulegar agnir. N95-staðallinn útilokar ekki aðrar síunaraðferðir, svo lengi sem öndunargríman uppfyllir N95-staðla og er samþykkt af NIOSH.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Emily |date=March 16, 2020 |title=COVID-19 Has Caused A Shortage Of Face Masks. But They're Surprisingly Hard To Make |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/03/16/814929294/covid-19-has-caused-a-shortage-of-face-masks-but-theyre-surprisingly-hard-to-mak |work=Goats and Soda |publisher=[[NPR]]}}</ref> „N95“ er skrásett vörumerki í eigu [[Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna|heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytis Bandaríkjanna]]. Það er ólöglegt í Bandaríkjunum að nota heitið „N95“ án samþykkis NIOSH. „N-ið“ í heitinu gefur til kynna að gríman sé ekki olíuþolin, á meðan „95“ vísar til þess að gríman geti síað burt 95% af svifögnum.<ref>{{Cite web|url=https://tsi.com/healthcare/learn/how-n95-respirators-work-and-why-it-matters|title=How N95 Respirators Work and Why It Matters|website=Tsi.com|access-date=July 28, 2026}}</ref> == Tilvísanir == 8s0wmm4u32th07luz9hpe3iyuizcbxk 1978488 1978482 2026-09-11T18:01:52Z JetLowly 87476 1978488 wikitext text/x-wiki {{eyða|Greinin er óboðleg vélþýðing, sbr. meðalskammfeilsþvermál, vökvagengni, gróðurdeildarreyk o.s.frv.}} [[Mynd:1512-Cropped.jpg|thumb|N95-gríma]] '''N95-gríma''' er einnota síandi andlitsgríma sem uppfyllir N95-staðal bandarísku vinnuverndarstofnunarinnar (NIOSH) um loftsíun, en hún síar að minnsta kosti 95% af loftbornum ögnum sem eru með 0,3 míkrómetra samkvæmt reglugerð 42 CFR 84, sem tók gildi í júlí 1995.<ref name="VOADeliver">{{Cite news |last=Xie |first=John |date=2020-03-19 |title=World Depends on China for Face Masks But Can Country Deliver? |url=https://www.voanews.com/a/science-health_coronavirus-outbreak_world-depends-china-face-masks-can-country-deliver/6186071.html |newspaper=[[Voice of America]]}}</ref> N95-gríma er jafnframt prófuð gegn vökva og er stýrt af [[Matvæla- og lyfjaeftirlit Bandaríkjanna]] samkvæmt reglugerð 21 CFR 878.4040, auk NIOSH 42 CFR 84. Ríkissjórnarstaðallinn sem kom N95-staðlinum á (42 CFR 84) var saminn til að mæta annmörkum á eldri prófunarstöðlum Bandarísku námustofnunarinnar, sem og í viðbragði við berklafaraldri á níunda og tíunda áratugnum sem varð í kjölfar alnæmisfaraldurinn í Bandaríkjunum. Síðan þá hefur N95-gríman verið notuð sem smitvarnarráðstöfun í ýmsum faröldrum í Bandaríkjunum og Kanada, þar á meðal í [[Svínaflensufaraldurinn 2009|svínaflensunni 2009]] og í [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldrinum]], ásamt því að Bandaríska umhverfisverndarstofnunin (EPA) hefur mælt með henni til verndar gegn gróðureldarrarreyk. N95-gríman er jafnan gerð úr fínu neti af gerviefnaþráðum, sérstaklega óofnu pólýprópýlen-efni. Hún er framleidd með bræðslublástri sem myndar innra síunarlagið er síar burt hættulegar agnir. N95-staðallinn útilokar ekki aðrar síunaraðferðir, svo lengi sem öndunargríman uppfyllir N95-staðla og er samþykkt af NIOSH.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Emily |date=March 16, 2020 |title=COVID-19 Has Caused A Shortage Of Face Masks. But They're Surprisingly Hard To Make |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/03/16/814929294/covid-19-has-caused-a-shortage-of-face-masks-but-theyre-surprisingly-hard-to-mak |work=Goats and Soda |publisher=[[NPR]]}}</ref> „N95“ er skrásett vörumerki í eigu [[Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna|heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytis Bandaríkjanna]]. Það er ólöglegt í Bandaríkjunum að nota heitið „N95“ án samþykkis NIOSH. „N-ið“ í heitinu gefur til kynna að gríman sé ekki olíuþolin, á meðan „95“ vísar til þess að gríman geti síað burt 95% af svifögnum.<ref>{{Cite web|url=https://tsi.com/healthcare/learn/how-n95-respirators-work-and-why-it-matters|title=How N95 Respirators Work and Why It Matters|website=Tsi.com|access-date=July 28, 2026}}</ref> == Tilvísanir == km7plrtwk5h66xkmm6ezd8sl4ybtivy 1978500 1978488 2026-09-11T18:58:15Z JetLowly 87476 1978500 wikitext text/x-wiki {{eyða|Greinin er óboðleg vélþýðing, sbr. meðalskammfeilsþvermál, vökvagengni, gróðurdeildarreyk o.s.frv.}} [[Mynd:1512-Cropped.jpg|thumb|N95-gríma]] '''N95-gríma''' er einnota andlitsgríma sem uppfyllir N95-staðal bandarísku vinnuverndarstofnunarinnar (NIOSH) um loftsíun, en hún síar að minnsta kosti 95% af loftbornum ögnum sem eru með 0,3 míkrómetra samkvæmt reglugerð 42 CFR 84, sem tók gildi í júlí 1995.<ref name="VOADeliver">{{Cite news |last=Xie |first=John |date=2020-03-19 |title=World Depends on China for Face Masks But Can Country Deliver? |url=https://www.voanews.com/a/science-health_coronavirus-outbreak_world-depends-china-face-masks-can-country-deliver/6186071.html |newspaper=[[Voice of America]]}}</ref> N95-gríma er jafnframt prófuð gegn vökva og er stýrt af [[Matvæla- og lyfjaeftirlit Bandaríkjanna]] samkvæmt reglugerð 21 CFR 878.4040, auk NIOSH 42 CFR 84. Ríkissjórnarstaðallinn sem kom N95-staðlinum á (42 CFR 84) var saminn til að mæta annmörkum á eldri prófunarstöðlum Bandarísku námustofnunarinnar, sem og í viðbragði við berklafaraldri á níunda og tíunda áratugnum sem varð í kjölfar alnæmisfaraldurinn í Bandaríkjunum. Síðan þá hefur N95-gríman verið notuð sem smitvarnarráðstöfun í ýmsum faröldrum í Bandaríkjunum og Kanada, þar á meðal í [[Svínaflensufaraldurinn 2009|svínaflensunni 2009]] og í [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldrinum]], ásamt því að Bandaríska umhverfisverndarstofnunin (EPA) hefur mælt með henni til verndar gegn gróðureldarrarreyk. N95-gríman er jafnan gerð úr fínu neti af gerviefnaþráðum, sérstaklega óofnu pólýprópýlen-efni. Hún er framleidd með bræðslublástri sem myndar innra síunarlagið er síar burt hættulegar agnir. N95-staðallinn útilokar ekki aðrar síunaraðferðir, svo lengi sem öndunargríman uppfyllir N95-staðla og er samþykkt af NIOSH.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Emily |date=March 16, 2020 |title=COVID-19 Has Caused A Shortage Of Face Masks. But They're Surprisingly Hard To Make |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/03/16/814929294/covid-19-has-caused-a-shortage-of-face-masks-but-theyre-surprisingly-hard-to-mak |work=Goats and Soda |publisher=[[NPR]]}}</ref> „N95“ er skrásett vörumerki í eigu [[Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna|heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytis Bandaríkjanna]]. Það er ólöglegt í Bandaríkjunum að nota heitið „N95“ án samþykkis NIOSH. „N-ið“ í heitinu gefur til kynna að gríman sé ekki olíuþolin, á meðan „95“ vísar til þess að gríman geti síað burt 95% af svifögnum.<ref>{{Cite web|url=https://tsi.com/healthcare/learn/how-n95-respirators-work-and-why-it-matters|title=How N95 Respirators Work and Why It Matters|website=Tsi.com|access-date=July 28, 2026}}</ref> == Tilvísanir == a95d7kwz38eu3dor6292iaq6stzk163 0 192778 1978462 2026-09-11T15:35:59Z JetLowly 87476 Bjó til síðu með „'''Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna''' ([[enska]]: Department of Health and Human Services) er ráðuneyti í framkvæmdarvaldi bandarísku ríkisstjórninni. Það var stofnað til að setja viðmiðunarreglur fyrir einkarekna heilbrigðiskerfið og veita nauðsynlega félagslega þjónustu, eins og að fjármagna læknisfræðilegar rannsóknir. Áður en sérstakt Menntamálaráðuneyti Bandaríkjanna var stofnað árið 1979 hét það H...“ 1978462 wikitext text/x-wiki '''Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna''' ([[enska]]: Department of Health and Human Services) er ráðuneyti í framkvæmdarvaldi bandarísku ríkisstjórninni. Það var stofnað til að setja viðmiðunarreglur fyrir einkarekna heilbrigðiskerfið og veita nauðsynlega félagslega þjónustu, eins og að fjármagna læknisfræðilegar rannsóknir. Áður en sérstakt Menntamálaráðuneyti Bandaríkjanna var stofnað árið 1979 hét það Heilbrigðis-, mennta- og velferðarráðuneytið. Ráðuneytið er stýrt af heilbrigðis- og félagsmálaráðherra, sem [[forseti Bandaríkjanna]] skipar með samþykki [[Bandaríkjaþing|Bandaríkjaþings]] (öldungadeildarinnar). Einingin ''United States Public Health Service Commissioned Corps'', sem er heragagnslaus þjónusta innan Bandaríska lýðheilsusviðsins, er stýrt af [[Landlæknir Bandaríkjanna|landlækni Bandaríkjanna]]. Landlæknir ber ábyrgð á að koma til móts við málefni er varða lýðheilsu samkvæmt umboði ráðherra eða aðstoðarráðherra heilbrigðismála, auk þess að gegna meginhlutverki sínu við að stýra þessari þjónustu.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.hhs.gov/about/agencies/orgchart/index.html|title=HHS Organizational Charts Office of Secretary and Divisions|date=November 19, 2024|website=U.S. Department of Health and Human Services|access-date=2025-04-11}}</ref> pnlla75a0i11itk6n2hq6dsvwirqj5u 1978463 1978462 2026-09-11T15:36:13Z JetLowly 87476 1978463 wikitext text/x-wiki '''Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna''' ([[enska]]: Department of Health and Human Services) er ráðuneyti í framkvæmdarvaldi bandarísku ríkisstjórninni. Það var stofnað til að setja viðmiðunarreglur fyrir einkarekna heilbrigðiskerfið og veita nauðsynlega félagslega þjónustu, eins og að fjármagna læknisfræðilegar rannsóknir. Áður en sérstakt Menntamálaráðuneyti Bandaríkjanna var stofnað árið 1979 hét það Heilbrigðis-, mennta- og velferðarráðuneytið. Ráðuneytið er stýrt af heilbrigðis- og félagsmálaráðherra, sem [[forseti Bandaríkjanna]] skipar með samþykki [[Bandaríkjaþing|Bandaríkjaþings]] (öldungadeildarinnar). Einingin ''United States Public Health Service Commissioned Corps'', sem er heragagnslaus þjónusta innan Bandaríska lýðheilsusviðsins, er stýrt af [[Landlæknir Bandaríkjanna|landlækni Bandaríkjanna]]. Landlæknir ber ábyrgð á að koma til móts við málefni er varða lýðheilsu samkvæmt umboði ráðherra eða aðstoðarráðherra heilbrigðismála, auk þess að gegna meginhlutverki sínu við að stýra þessari þjónustu.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.hhs.gov/about/agencies/orgchart/index.html|title=HHS Organizational Charts Office of Secretary and Divisions|date=November 19, 2024|website=U.S. Department of Health and Human Services|access-date=2025-04-11}}</ref> == Tilvísanir == dxmh3o95xfgn4nthyhnkca4fh8hqzd5 1978464 1978463 2026-09-11T15:37:16Z JetLowly 87476 JetLowly færði [[Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytis Bandaríkjanna]] á [[Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna]]: Stafsetningarvilla í titli 1978463 wikitext text/x-wiki '''Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna''' ([[enska]]: Department of Health and Human Services) er ráðuneyti í framkvæmdarvaldi bandarísku ríkisstjórninni. Það var stofnað til að setja viðmiðunarreglur fyrir einkarekna heilbrigðiskerfið og veita nauðsynlega félagslega þjónustu, eins og að fjármagna læknisfræðilegar rannsóknir. Áður en sérstakt Menntamálaráðuneyti Bandaríkjanna var stofnað árið 1979 hét það Heilbrigðis-, mennta- og velferðarráðuneytið. Ráðuneytið er stýrt af heilbrigðis- og félagsmálaráðherra, sem [[forseti Bandaríkjanna]] skipar með samþykki [[Bandaríkjaþing|Bandaríkjaþings]] (öldungadeildarinnar). Einingin ''United States Public Health Service Commissioned Corps'', sem er heragagnslaus þjónusta innan Bandaríska lýðheilsusviðsins, er stýrt af [[Landlæknir Bandaríkjanna|landlækni Bandaríkjanna]]. Landlæknir ber ábyrgð á að koma til móts við málefni er varða lýðheilsu samkvæmt umboði ráðherra eða aðstoðarráðherra heilbrigðismála, auk þess að gegna meginhlutverki sínu við að stýra þessari þjónustu.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.hhs.gov/about/agencies/orgchart/index.html|title=HHS Organizational Charts Office of Secretary and Divisions|date=November 19, 2024|website=U.S. Department of Health and Human Services|access-date=2025-04-11}}</ref> == Tilvísanir == dxmh3o95xfgn4nthyhnkca4fh8hqzd5 1978486 1978464 2026-09-11T17:58:10Z JetLowly 87476 1978486 wikitext text/x-wiki {{Upplýsingasnið Stjórnarráð Íslands|Nafn=Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna<br />|mynd=US_Department_of_Health_and_Human_Services_seal.svg|myndatexti=Einkennismerki Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna|Stofnár=1953|Ráðherra=[[Robert F. Kennedy Jr.]]|Fjárveiting=$1.631 trillion (2022)<ref>{{cite web|title= HHS FY 2022 Budget in Brief|date= June 24, 2021|url= https://www.hhs.gov/about/budget/fy2022/index.html|access-date= January 19, 2022|archive-date= January 19, 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220119055311/https://www.hhs.gov/about/budget/fy2022/index.html|url-status= dead}}</ref>|Staðsetning=Independence Avenue, S.W.<br>[[Washington, DC]] 20201|Vefsíða=http://www.hhs.gov/}} '''Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna''' ([[enska]]: Department of Health and Human Services) er ráðuneyti í framkvæmdarvaldi bandarísku ríkisstjórninni. Það var stofnað til að setja viðmiðunarreglur fyrir einkarekna heilbrigðiskerfið og veita nauðsynlega félagslega þjónustu, eins og að fjármagna læknisfræðilegar rannsóknir. Áður en sérstakt Menntamálaráðuneyti Bandaríkjanna var stofnað árið 1979 hét það Heilbrigðis-, mennta- og velferðarráðuneytið. Ráðuneytið er stýrt af heilbrigðis- og félagsmálaráðherra, sem [[forseti Bandaríkjanna]] skipar með samþykki [[Bandaríkjaþing|Bandaríkjaþings]] (öldungadeildarinnar). Einingin ''United States Public Health Service Commissioned Corps'', sem er heragagnslaus þjónusta innan Bandaríska lýðheilsusviðsins, er stýrt af [[Landlæknir Bandaríkjanna|landlækni Bandaríkjanna]]. Landlæknir ber ábyrgð á að koma til móts við málefni er varða lýðheilsu samkvæmt umboði ráðherra eða aðstoðarráðherra heilbrigðismála, auk þess að gegna meginhlutverki sínu við að stýra þessari þjónustu.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.hhs.gov/about/agencies/orgchart/index.html|title=HHS Organizational Charts Office of Secretary and Divisions|date=November 19, 2024|website=U.S. Department of Health and Human Services|access-date=2025-04-11}}</ref> == Tilvísanir == r2hku5tks2g230ftmmouxalmuouo9qu 1978487 1978486 2026-09-11T17:58:46Z JetLowly 87476 1978487 wikitext text/x-wiki {{Upplýsingasnið Stjórnarráð Íslands|Nafn=Department of Health and Human Services Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna<br />|mynd=US_Department_of_Health_and_Human_Services_seal.svg|myndatexti=Einkennismerki Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna|Stofnár=1953|Ráðherra=[[Robert F. Kennedy Jr.]]|Fjárveiting=$1.631 trillion (2022)<ref>{{cite web|title= HHS FY 2022 Budget in Brief|date= June 24, 2021|url= https://www.hhs.gov/about/budget/fy2022/index.html|access-date= January 19, 2022|archive-date= January 19, 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220119055311/https://www.hhs.gov/about/budget/fy2022/index.html|url-status= dead}}</ref>|Staðsetning=Independence Avenue, S.W.<br>[[Washington, DC]] 20201|Vefsíða=http://www.hhs.gov/}} '''Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna''' ([[enska]]: Department of Health and Human Services) er ráðuneyti í framkvæmdarvaldi bandarísku ríkisstjórninni. Það var stofnað til að setja viðmiðunarreglur fyrir einkarekna heilbrigðiskerfið og veita nauðsynlega félagslega þjónustu, eins og að fjármagna læknisfræðilegar rannsóknir. Áður en sérstakt Menntamálaráðuneyti Bandaríkjanna var stofnað árið 1979 hét það Heilbrigðis-, mennta- og velferðarráðuneytið. Ráðuneytið er stýrt af heilbrigðis- og félagsmálaráðherra, sem [[forseti Bandaríkjanna]] skipar með samþykki [[Bandaríkjaþing|Bandaríkjaþings]] (öldungadeildarinnar). Einingin ''United States Public Health Service Commissioned Corps'', sem er heragagnslaus þjónusta innan Bandaríska lýðheilsusviðsins, er stýrt af [[Landlæknir Bandaríkjanna|landlækni Bandaríkjanna]]. Landlæknir ber ábyrgð á að koma til móts við málefni er varða lýðheilsu samkvæmt umboði ráðherra eða aðstoðarráðherra heilbrigðismála, auk þess að gegna meginhlutverki sínu við að stýra þessari þjónustu.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.hhs.gov/about/agencies/orgchart/index.html|title=HHS Organizational Charts Office of Secretary and Divisions|date=November 19, 2024|website=U.S. Department of Health and Human Services|access-date=2025-04-11}}</ref> == Tilvísanir == cse76rqysp102dngsdtdd7q5wskipeb 0 192779 1978465 2026-09-11T15:37:16Z JetLowly 87476 JetLowly færði [[Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytis Bandaríkjanna]] á [[Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna]]: Stafsetningarvilla í titli 1978465 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna]] l8eodci7r47aloiywle5s73d36dar6d 1 192780 1978469 2026-09-11T15:49:08Z Berserkur 10188 Nýr hluti: /* meðalskammfeilsþvermál? */ 1978469 wikitext text/x-wiki == meðalskammfeilsþvermál? == Leit fyrir meðalskammfeilsþvermál skilaði engum niðurstöðum... [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 11. september 2026 kl. 15:49 (UTC) dxuhsvctcou01neai45wavtpb6gzm3g 1978470 1978469 2026-09-11T15:50:48Z Berserkur 10188 /* meðalskammfeilsþvermál? */ 1978470 wikitext text/x-wiki == meðalskammfeilsþvermál? == Leit fyrir meðalskammfeilsþvermál skilaði engum niðurstöðum... [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 11. september 2026 kl. 15:49 (UTC) : ''Bandarísku námustofnunarinnar''? Ha?--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 11. september 2026 kl. 15:50 (UTC) op5wrcawqsslygey3n9drtf7831jkvw 1978483 1978470 2026-09-11T17:51:45Z JetLowly 87476 /* meðalskammfeilsþvermál? */ Svar 1978483 wikitext text/x-wiki == meðalskammfeilsþvermál? == Leit fyrir meðalskammfeilsþvermál skilaði engum niðurstöðum... [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 11. september 2026 kl. 15:49 (UTC) : ''Bandarísku námustofnunarinnar''? Ha?--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 11. september 2026 kl. 15:50 (UTC) :Skil ekki vandamálið með þeirri þýðingu, það er US Bureau of Mines [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 11. september 2026 kl. 17:51 (UTC) qoscyux5bf3y6b39jwkqfumlg0veknv 1978489 1978483 2026-09-11T18:13:43Z Berserkur 10188 /* meðalskammfeilsþvermál? */ 1978489 wikitext text/x-wiki == meðalskammfeilsþvermál? == Leit fyrir meðalskammfeilsþvermál skilaði engum niðurstöðum... [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 11. september 2026 kl. 15:49 (UTC) : ''Bandarísku námustofnunarinnar''? Ha?--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 11. september 2026 kl. 15:50 (UTC) :Skil ekki vandamálið með þeirri þýðingu, það er US Bureau of Mines [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 11. september 2026 kl. 17:51 (UTC) :: Og hvað hefur námustofnun með grímur að gera? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 11. september 2026 kl. 18:13 (UTC) 9n2pedkducy3ope08vwukpedx08xcmv 1978498 1978489 2026-09-11T18:54:13Z JetLowly 87476 /* meðalskammfeilsþvermál? */ Svar 1978498 wikitext text/x-wiki == meðalskammfeilsþvermál? == Leit fyrir meðalskammfeilsþvermál skilaði engum niðurstöðum... [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 11. september 2026 kl. 15:49 (UTC) : ''Bandarísku námustofnunarinnar''? Ha?--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 11. september 2026 kl. 15:50 (UTC) :Skil ekki vandamálið með þeirri þýðingu, það er US Bureau of Mines [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 11. september 2026 kl. 17:51 (UTC) :: Og hvað hefur námustofnun með grímur að gera? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 11. september 2026 kl. 18:13 (UTC) :::Af því verkamenn í námum nota grímur, þær voru líka fyrst notaðar af verkamönnum ekki læknum. Námustofnunin sá líka um prófanir, vottun og stöðlun gríma á sínum tíma [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 11. september 2026 kl. 18:54 (UTC) j8uo1ccihhhhfwwzqnrsp135hlelkyf 0 192781 1978491 2026-09-11T18:34:59Z JetLowly 87476 Bjó til síðu með „'''Ríkisstjórn''' '''Lýðveldisins Kóreu''' er handhafi og æðsta [[Framkvæmdarvald|framkvæmdar-]], [[Löggjafarvald|löggjafar-]], og [[Dómsvald|dómsvalds]] [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]], stofnuð samkvæmt [[stjórnarskrá Suður-Kóreu]]. [[Forseti Suður-Kóreu|Forsetinn]] er [[þjóðhöfðingi]] og æðsti fulltrúi framkvæmdarvaldsins í landinu, en þar á eftir koma [[Forsætisráðherra Suður-Kóreu|forsætisráðherrann]] og ráðherrar rí...“ 1978491 wikitext text/x-wiki '''Ríkisstjórn''' '''Lýðveldisins Kóreu''' er handhafi og æðsta [[Framkvæmdarvald|framkvæmdar-]], [[Löggjafarvald|löggjafar-]], og [[Dómsvald|dómsvalds]] [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]], stofnuð samkvæmt [[stjórnarskrá Suður-Kóreu]]. [[Forseti Suður-Kóreu|Forsetinn]] er [[þjóðhöfðingi]] og æðsti fulltrúi framkvæmdarvaldsins í landinu, en þar á eftir koma [[Forsætisráðherra Suður-Kóreu|forsætisráðherrann]] og ráðherrar ríkisstjórnarinnar í lækkandi röð. Framkvæmdar- og löggjafarvaldið starfa aðallega á landsstigi, þótt mörg ráðuneyti innan framkvæmdarvaldsins gegni einnig sveitarsjórnarhlutverkum. Sveitarstjórnir eru að hluta til sjálfstæðar og hafa eigin framkvæmdar- og löggjafarstofnanir. Dómsvaldið starfar bæði á landsstigi og sveitarstjórnarstigi. Uppbygging suðurkóresku ríkisstjórnarinnar ræðst af stjórnarskrá landsins. Þessu skjali hefur verið breytt nokkrum sinnum frá því að það var fyrst samþykkt árið [[1948]]. Hún hefur þó haldið mörgum meginseinkennum sínum; að undanskildu hinu stuttlifða öðru lýðveldi Suður-Kóreu hefur landið alltaf haft forseta í æðsta framkvæmdarvaldsstoðu. Eins og á við um flest önnur forsetaræði er kerfi [[skipting ríkisvaldsins]] til staðar. Til dæmis eru dómarar [[Stjórnarskrárdómstóll Suður-Kóreu|stjórnarskrárdómstólsins]] að hluta til skipaðir af framkvæmdarvaldinu og að hluta af löggjafarvaldinu. Sömuleiðis, þegar þingsályktun um embættissviftingu er samþykkt af þinginu, er hún send til dómsvaldsins til endanlegrar ákvarðanatöku.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/what-type-of-government-does-south-korea-have.html|title=What Type Of Government Does South Korea Have?|date=28 March 2019|website=WorldAtlas|language=en|access-date=2020-01-06}}</ref> 62cmewatct2a6u5fsieqrrk03js7lku 1978492 1978491 2026-09-11T18:35:36Z JetLowly 87476 1978492 wikitext text/x-wiki '''Ríkisstjórn''' '''Lýðveldisins Kóreu''' er handhafi og æðsta [[Framkvæmdarvald|framkvæmdar-]], [[Löggjafarvald|löggjafar-]], og [[Dómsvald|dómsvalds]] [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]], stofnuð samkvæmt [[stjórnarskrá Suður-Kóreu]]. [[Forseti Suður-Kóreu|Forsetinn]] er [[þjóðhöfðingi]] og æðsti fulltrúi framkvæmdarvaldsins í landinu, en þar á eftir koma [[Forsætisráðherra Suður-Kóreu|forsætisráðherrann]] og ráðherrar ríkisstjórnarinnar í lækkandi röð. Framkvæmdar- og löggjafarvaldið starfa aðallega á landsstigi, þótt mörg ráðuneyti innan framkvæmdarvaldsins gegni einnig sveitarsjórnarhlutverkum. Sveitarstjórnir eru að hluta til sjálfstæðar og hafa eigin framkvæmdar- og löggjafarstofnanir. Dómsvaldið starfar bæði á landsstigi og sveitarstjórnarstigi. Uppbygging suðurkóresku ríkisstjórnarinnar ræðst af stjórnarskrá landsins. Þessu skjali hefur verið breytt nokkrum sinnum frá því að það var fyrst samþykkt árið [[1948]]. Hún hefur þó haldið mörgum meginseinkennum sínum; að undanskildu hinu stuttlifða öðru lýðveldi Suður-Kóreu hefur landið alltaf haft forseta í æðsta framkvæmdarvaldsstoðu. Eins og á við um flest önnur forsetaræði er kerfi [[skipting ríkisvaldsins]] til staðar. Til dæmis eru dómarar [[Stjórnarskrárdómstóll Suður-Kóreu|stjórnarskrárdómstólsins]] að hluta til skipaðir af framkvæmdarvaldinu og að hluta af löggjafarvaldinu. Sömuleiðis, þegar þingsályktun um embættissviftingu er samþykkt af þinginu, er hún send til dómsvaldsins til endanlegrar ákvarðanatöku.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/what-type-of-government-does-south-korea-have.html|title=What Type Of Government Does South Korea Have?|date=28 March 2019|website=WorldAtlas|language=en|access-date=2020-01-06}}</ref> == Tilvísanir == 51d1np159795nagmlgiodnci7i665lg 1978493 1978492 2026-09-11T18:42:30Z JetLowly 87476 1978493 wikitext text/x-wiki {{Upplýsingasnið Stjórnarráð Íslands|Nafn=Ríkisstjórn Suður-Kóreu<br />|mynd=Emblem_of_the_Government_of_the_Republic_of_Korea_(Korean,_horizontal).svg|myndatexti=Einkennismerki Ríkisstjórn Suður-Kóreu|Stofnár={{start date and age|df=y|1919|4|11}} ([[Bráðabirgðastjórn Lýðveldisins Kóreu]])<br>{{start date and age|df=y|1948|8|15}} ([[Fyrsta lýðveldi Kóreu|Fyrsta lýðveldið]])<br>{{start date and age|df=y|1988|2|25}}<br> (Sjötta lýðveldið)|Vefsíða=http://www.gov.kr/}} '''Ríkisstjórn''' '''Lýðveldisins Kóreu''' er handhafi og æðsta [[Framkvæmdarvald|framkvæmdar-]], [[Löggjafarvald|löggjafar-]], og [[Dómsvald|dómsvalds]] [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]], stofnuð samkvæmt [[stjórnarskrá Suður-Kóreu]]. [[Forseti Suður-Kóreu|Forsetinn]] er [[þjóðhöfðingi]] og æðsti fulltrúi framkvæmdarvaldsins í landinu, en þar á eftir koma [[Forsætisráðherra Suður-Kóreu|forsætisráðherrann]] og ráðherrar ríkisstjórnarinnar í lækkandi röð. Framkvæmdar- og löggjafarvaldið starfa aðallega á landsstigi, þótt mörg ráðuneyti innan framkvæmdarvaldsins gegni einnig sveitarsjórnarhlutverkum. Sveitarstjórnir eru að hluta til sjálfstæðar og hafa eigin framkvæmdar- og löggjafarstofnanir. Dómsvaldið starfar bæði á landsstigi og sveitarstjórnarstigi. Uppbygging suðurkóresku ríkisstjórnarinnar ræðst af stjórnarskrá landsins. Þessu skjali hefur verið breytt nokkrum sinnum frá því að það var fyrst samþykkt árið [[1948]]. Hún hefur þó haldið mörgum meginseinkennum sínum; að undanskildu hinu stuttlifða öðru lýðveldi Suður-Kóreu hefur landið alltaf haft forseta í æðsta framkvæmdarvaldsstoðu. Eins og á við um flest önnur forsetaræði er kerfi [[skipting ríkisvaldsins]] til staðar. Til dæmis eru dómarar [[Stjórnarskrárdómstóll Suður-Kóreu|stjórnarskrárdómstólsins]] að hluta til skipaðir af framkvæmdarvaldinu og að hluta af löggjafarvaldinu. Sömuleiðis, þegar þingsályktun um embættissviftingu er samþykkt af þinginu, er hún send til dómsvaldsins til endanlegrar ákvarðanatöku.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/what-type-of-government-does-south-korea-have.html|title=What Type Of Government Does South Korea Have?|date=28 March 2019|website=WorldAtlas|language=en|access-date=2020-01-06}}</ref> == Tilvísanir == cxvbiwce39sui5yiqk7fnr9sowthkgv 1978495 1978493 2026-09-11T18:43:34Z JetLowly 87476 1978495 wikitext text/x-wiki {{Upplýsingasnið Stjórnarráð Íslands|Nafn=Ríkisstjórn Suður-Kóreu<br />|mynd=Emblem_of_the_Government_of_the_Republic_of_Korea_(Korean,_horizontal).svg|myndatexti=Einkennismerki Ríkisstjórn Suður-Kóreu|Stofnár={{start date and age|df=y|1919|4|11}} ([[Bráðabirgðastjórn Lýðveldisins Kóreu]])<br>{{start date and age|df=y|1948|8|15}} ([[Fyrsta lýðveldi Kóreu|Fyrsta lýðveldið]])<br>{{start date and age|df=y|1988|2|25}}<br> (Sjötta lýðveldið)|Vefsíða=http://www.gov.kr/}} '''Ríkisstjórn''' '''Lýðveldisins Kóreu''' er handhafi og æðsta [[Framkvæmdarvald|framkvæmdar-]], [[Löggjafarvald|löggjafar-]], og [[Dómsvald|dómsvalds]] [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]], stofnuð samkvæmt [[stjórnarskrá Suður-Kóreu]]. [[Forseti Suður-Kóreu|Forsetinn]] er [[þjóðhöfðingi]] og æðsti fulltrúi framkvæmdarvaldsins í landinu, en þar á eftir koma [[Forsætisráðherra Suður-Kóreu|forsætisráðherrann]] og ráðherrar ríkisstjórnarinnar í lækkandi röð. Framkvæmdar- og löggjafarvaldið starfa aðallega á landsstigi, þótt mörg ráðuneyti innan framkvæmdarvaldsins gegni einnig sveitarsjórnarhlutverkum. Sveitarstjórnir eru að hluta til sjálfstæðar og hafa eigin framkvæmdar- og löggjafarstofnanir. Dómsvaldið starfar bæði á landsstigi og sveitarstjórnarstigi. Uppbygging suðurkóresku ríkisstjórnarinnar ræðst af stjórnarskrá landsins. Þessu skjali hefur verið breytt nokkrum sinnum frá því að það var fyrst samþykkt árið [[1948]]. Hún hefur þó haldið mörgum meginseinkennum sínum; að undanskildu hinu stuttlifða öðru lýðveldi Suður-Kóreu hefur landið alltaf haft forseta í æðsta framkvæmdarvaldsstoðu. Eins og á við um flest önnur forsetaræði er kerfi [[skipting ríkisvaldsins]] til staðar. Til dæmis eru dómarar [[Stjórnarskrárdómstóll Suður-Kóreu|stjórnarskrárdómstólsins]] að hluta til skipaðir af framkvæmdarvaldinu og að hluta af löggjafarvaldinu. Sömuleiðis, þegar þingsályktun um embættissviftingu er samþykkt af þinginu, er hún send til dómsvaldsins til endanlegrar ákvarðanatöku.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/what-type-of-government-does-south-korea-have.html|title=What Type Of Government Does South Korea Have?|date=28 March 2019|website=WorldAtlas|language=en|access-date=2020-01-06}}</ref> == Tilvísanir == <references /> [[Flokkur:Ríkisstjórn Suður-Kóreu]] lwbp5hl4ivrxbb2wh4yk2ksxb60o3fi 1978534 1978495 2026-09-11T22:33:25Z JetLowly 87476 1978534 wikitext text/x-wiki {{Upplýsingasnið Stjórnarráð Íslands|Nafn=Ríkisstjórn Suður-Kóreu<br />|mynd=Emblem_of_the_Government_of_the_Republic_of_Korea_(Korean,_horizontal).svg|myndatexti=Einkennismerki Ríkisstjórn Suður-Kóreu|Stofnár={{start date and age|df=y|1919|4|11}} ([[Bráðabirgðastjórn Lýðveldisins Kóreu]])<br>{{start date and age|df=y|1948|8|15}} ([[Fyrsta lýðveldi Kóreu|Fyrsta lýðveldið]])<br>{{start date and age|df=y|1988|2|25}}<br> (Sjötta lýðveldið)|Vefsíða=http://www.gov.kr/}} '''Ríkisstjórn''' '''Lýðveldisins Kóreu''' er handhafi og æðsta [[Framkvæmdarvald|framkvæmdar-]], [[Löggjafarvald|löggjafar-]], og [[dómsvald]] [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]], stofnuð samkvæmt [[stjórnarskrá Suður-Kóreu]]. [[Forseti Suður-Kóreu|Forsetinn]] er [[þjóðhöfðingi]] og æðsti fulltrúi framkvæmdarvaldsins í landinu, en þar á eftir koma [[Forsætisráðherra Suður-Kóreu|forsætisráðherrann]] og ráðherrar ríkisstjórnarinnar í lækkandi röð. Framkvæmdar- og löggjafarvaldið starfa aðallega á landsstigi, þótt mörg ráðuneyti innan framkvæmdarvaldsins gegni einnig sveitarsjórnarhlutverkum. Sveitarstjórnir eru að hluta til sjálfstæðar og hafa eigin framkvæmdar- og löggjafarstofnanir. Dómsvaldið starfar bæði á landsstigi og sveitarstjórnarstigi. Uppbygging suðurkóresku ríkisstjórnarinnar ræðst af stjórnarskrá landsins. Þessu skjali hefur verið breytt nokkrum sinnum frá því að það var fyrst samþykkt árið [[1948]]. Hún hefur þó haldið mörgum meginseinkennum sínum; að undanskildu hinu stuttlifða öðru lýðveldi Suður-Kóreu hefur landið alltaf haft forseta í æðsta framkvæmdarvaldsstoðu. Eins og á við um flest önnur forsetaræði er kerfi [[skipting ríkisvaldsins]] til staðar. Til dæmis eru dómarar [[Stjórnarskrárdómstóll Suður-Kóreu|stjórnarskrárdómstólsins]] að hluta til skipaðir af framkvæmdarvaldinu og að hluta af löggjafarvaldinu. Sömuleiðis, þegar þingsályktun um embættissviftingu er samþykkt af þinginu, er hún send til dómsvaldsins til endanlegrar ákvarðanatöku.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/what-type-of-government-does-south-korea-have.html|title=What Type Of Government Does South Korea Have?|date=28 March 2019|website=WorldAtlas|language=en|access-date=2020-01-06}}</ref> == Tilvísanir == <references /> [[Flokkur:Ríkisstjórn Suður-Kóreu]] kc0a1f0emgtip1g0y0lxmawl2cnx6b1 0 192782 1978515 2026-09-11T20:51:56Z Nipas2 54688 Bjó til síðu með „{{Deild keppnisíþrótta |titill=Meistarakeppni kvenna |mynd= |stofnár=1992 |ríki={{ISL}} Ísland |liðafjöldi=6 |núverandi meistarar= {{Lið KR}} (1997) |sigursælasta lið= {{Lið KR}} ''(3)'' |heimasíða= [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1996|1996]] - [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1998|1998]] }} '''Meistarkeppni kvenna í knattspyrnu 1997''', meistarar meistaranna, var spilaður þann 20. september 1997 á [[Valsvöllur|Hlíðarenda]]. ...“ 1978515 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta |titill=Meistarakeppni kvenna |mynd= |stofnár=1992 |ríki={{ISL}} Ísland |liðafjöldi=6 |núverandi meistarar= {{Lið KR}} (1997) |sigursælasta lið= {{Lið KR}} ''(3)'' |heimasíða= [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1996|1996]] - [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1998|1998]] }} '''Meistarkeppni kvenna í knattspyrnu 1997''', meistarar meistaranna, var spilaður þann 20. september 1997 á [[Valsvöllur|Hlíðarenda]]. [[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu 1996|Bikarmeistarar]] '''{{Lið Breiðablik}}''' ì og [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1996|íslandsmeistarar]] '''{{Lið Breiðablik}}''' áttust þá við. Samkvæmt reglum deildarbikarsins tryggði '''{{Lið KR}}''' sér sæti í úrslitaleiknum þar sem liðið er í öðru sæti í úrvalsdeildinni. ''Laugardagur 20. september 1997''.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188478&banner-tab=matches-and-results&toggle=results||title=Meistarakeppni kvenna - 20. september 1997|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}}</ref> {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= [[20. september]] [[1997]]<br />? [[GMT]] |lið1= {{Lið Breiðablik}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=678061&banner-tab=report Leikskýrsla] |úrslit= 1 – 3 |lið2= {{Lið KR}} |mörk1= [[Helga Ósk Hannesdóttir|H.Ó. Hannesdóttir]] {{mark|3}} |mörk2= [[Helena Ólafsdóttir|H. Ólafsdóttir]] {{mark|6}}<nowiki></nowiki>[[Sigurlín Jónsdóttir|S. Jónsdóttir]] {{mark|6}}<nowiki></nowiki><br>[[Guðrún Jóna Kristjánsdóttir|G.J. Kristjánsdóttir]] {{gul|70}}<nowiki></nowiki><br>[[Rósa María Sigbjörnsdóttir|R.M. Sigbjörnsdóttir]] {{mark|89}} |leikvangur= [[Valsvöllur|Hlíðarendi]], [[Ísland]] |áhorfendur= |dómari= Eyjólfur Ólafsson }} == Heimild == {{reflist}} {{Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni kvenna]] | fyrir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1996|1996]] | eftir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1998|1998]] }} ==Heimildaskrá== *{{cite web|url=https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=678061|title=Meistarakeppni kvenna 1997|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 1997}} [[Flokkur:Meistarakeppni kvenna á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] kkhoikcqenndwso50p5fm64jpalx6pq 1978518 1978515 2026-09-11T21:02:55Z Nipas2 54688 1978518 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta |titill=Meistarakeppni kvenna |mynd= |stofnár=1992 |ríki={{ISL}} Ísland |liðafjöldi=6 |núverandi meistarar= {{Lið KR}} (1997) |sigursælasta lið= {{Lið KR}} ''(3)'' |heimasíða= [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1996|1996]] - [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1998|1998]] }} '''Meistarkeppni kvenna í knattspyrnu 1997''', meistarar meistaranna, var spilaður þann 20. september 1997 á [[Valsvöllur|Hlíðarenda]]. [[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu 1996|Bikarmeistarar]] '''{{Lið Breiðablik}}''' ì og [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1996|íslandsmeistarar]] '''{{Lið Breiðablik}}''' áttust þá við. Samkvæmt reglum deildarbikarsins tryggði '''{{Lið KR}}''' sér sæti í úrslitaleiknum þar sem liðið er í öðru sæti í úrvalsdeildinni. ==Leikskýrsla== ''Laugardagur 20. september 1997''.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188478&banner-tab=matches-and-results&toggle=results||title=Meistarakeppni kvenna - 20. september 1997|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}}</ref> {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= [[20. september]] [[1997]]<br />? [[GMT]] |lið1= {{Lið Breiðablik}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=678061&banner-tab=report Leikskýrsla] |úrslit= 1 – 3 |lið2= {{Lið KR}} |mörk1= [[Helga Ósk Hannesdóttir|H.Ó. Hannesdóttir]] {{mark|3}} |mörk2= [[Helena Ólafsdóttir|H. Ólafsdóttir]] {{mark|6}}<nowiki></nowiki>[[Sigurlín Jónsdóttir|S. Jónsdóttir]] {{mark|6}}<nowiki></nowiki><br>[[Guðrún Jóna Kristjánsdóttir|G.J. Kristjánsdóttir]] {{gul|70}}<nowiki></nowiki><br>[[Rósa María Sigbjörnsdóttir|R.M. Sigbjörnsdóttir]] {{mark|89}} |leikvangur= [[Valsvöllur|Hlíðarendi]], [[Ísland]] |áhorfendur= |dómari= Eyjólfur Ólafsson }} == Heimild == {{reflist}} {{Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni kvenna]] | fyrir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1996|1996]] | eftir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1998|1998]] }} ==Heimildaskrá== *{{cite web|url=https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=678061|title=Meistarakeppni kvenna 1997|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 1997}} [[Flokkur:Meistarakeppni kvenna á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] 157a60qlwx9omv1had5tbdb7zruwgoq 0 192783 1978521 2026-09-11T21:22:18Z Nipas2 54688 Bjó til síðu með „{{Deild keppnisíþrótta |titill=Meistarakeppni kvenna |mynd= |stofnár=1992 |ríki={{ISL}} Ísland |liðafjöldi=7 |núverandi meistarar= {{Lið Breiðablik}} (1998) |sigursælasta lið= {{Lið Breiðablik}} og {{Lið KR}} ''(3)'' |heimasíða= [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1997|1997]] - [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2003|2003]] }} '''Meistarkeppni kvenna í knattspyrnu 1998''', meistarar meistaranna, var spilaður þann 26. september 1998 á...“ 1978521 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta |titill=Meistarakeppni kvenna |mynd= |stofnár=1992 |ríki={{ISL}} Ísland |liðafjöldi=7 |núverandi meistarar= {{Lið Breiðablik}} (1998) |sigursælasta lið= {{Lið Breiðablik}} og {{Lið KR}} ''(3)'' |heimasíða= [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1997|1997]] - [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2003|2003]] }} '''Meistarkeppni kvenna í knattspyrnu 1998''', meistarar meistaranna, var spilaður þann 26. september 1998 á [[Kaplakriki|Kaplakrika]]. [[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu 1997|Bikarmeistarar]] '''{{Lið Breiðablik}}''' ì og [[Stofndeild kvenna í knattspyrnu 1997|íslandsmeistarar]] '''{{Lið KR}}''' áttust þá við. ==Leikskýrsla== ''Laugardagur 26. september 1998''.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=625846&banner-tab=matches-and-results&toggle=results||title=Meistarakeppni kvenna - 26. september 1998|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}}</ref> {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= [[26. september]] [[1998]]<br />? [[GMT]] |lið1= {{Lið KR}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=625846&banner-tab=report Leikskýrsla] |úrslit= 1 – 4 |lið2= {{Lið Breiðablik}} |mörk1= [[Guðlaug Jónsdóttir|G. Jónsdóttir]] {{mark|15}} |mörk2= [[Erla Hendriksdóttir|E. Hendriksdóttir]] {{mark|27}}<nowiki></nowiki>[[Kristrún Lilja Daðadóttir|K.L. Daðadóttir]] {{mark|58}}<nowiki></nowiki><br>[[Sigríður Björk Þorláksdóttir Baxter|S.B. Þorláksdóttir Baxter]] {{mark|82}}<nowiki></nowiki><br>[[Helga Ósk Hannesdóttir|H.Ó. Hannesdóttir]] {{mark|88}} |leikvangur= [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]], [[Ísland]] |áhorfendur= |dómari= Guðmundur J. Jónsson }} == Heimild == {{reflist}} {{Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni kvenna]] | fyrir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1997|1997]] | eftir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2003|2003]] }} ==Heimildaskrá== *{{cite web|url=https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=625846|title=Meistarakeppni kvenna 1998|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 1998}} [[Flokkur:Meistarakeppni kvenna á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] 2vda7kcluacef9sgnubvv9g2dffaia8 1978529 1978521 2026-09-11T21:43:51Z Nipas2 54688 /* Leikskýrsla */ 1978529 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta |titill=Meistarakeppni kvenna |mynd= |stofnár=1992 |ríki={{ISL}} Ísland |liðafjöldi=7 |núverandi meistarar= {{Lið Breiðablik}} (1998) |sigursælasta lið= {{Lið Breiðablik}} og {{Lið KR}} ''(3)'' |heimasíða= [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1997|1997]] - [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2003|2003]] }} '''Meistarkeppni kvenna í knattspyrnu 1998''', meistarar meistaranna, var spilaður þann 26. september 1998 á [[Kaplakriki|Kaplakrika]]. [[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu 1997|Bikarmeistarar]] '''{{Lið Breiðablik}}''' ì og [[Stofndeild kvenna í knattspyrnu 1997|íslandsmeistarar]] '''{{Lið KR}}''' áttust þá við. ==Leikskýrsla== ''Laugardagur 26. september 1998''.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=625846&banner-tab=matches-and-results&toggle=results||title=Meistarakeppni kvenna - 26. september 1998|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}}</ref> {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= [[26. september]] [[1998]]<br />? [[GMT]] |lið1= {{Lið KR}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=625846&banner-tab=report Leikskýrsla] |úrslit= 1 – 4 |lið2= {{Lið Breiðablik}} |mörk1= [[Guðlaug Jónsdóttir|G. Jónsdóttir]] {{mark|15}} |mörk2= [[Erla Hendriksdóttir|E. Hendriksdóttir]] {{mark|27}}<nowiki></nowiki>[[Kristrún Lilja Daðadóttir|K.L. Daðadóttir]] {{mark|58}}<nowiki></nowiki><br>[[Sigríður Björk Þorláksdóttir|S.B. Þorláksdóttir Baxter]] {{mark|82}}<nowiki></nowiki><br>[[Helga Ósk Hannesdóttir|H.Ó. Hannesdóttir]] {{mark|88}} |leikvangur= [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]], [[Ísland]] |áhorfendur= |dómari= Guðmundur J. Jónsson }} == Heimild == {{reflist}} {{Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni kvenna]] | fyrir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1997|1997]] | eftir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2003|2003]] }} ==Heimildaskrá== *{{cite web|url=https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=625846|title=Meistarakeppni kvenna 1998|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 1998}} [[Flokkur:Meistarakeppni kvenna á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] 7lpyrlggb1lsp6g32uhnz093enoc9ee 1978575 1978529 2026-09-12T08:06:06Z Berserkur 10188 Keppni var spiluð, leikur var spilaður. 1978575 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta |titill=Meistarakeppni kvenna |mynd= |stofnár=1992 |ríki={{ISL}} Ísland |liðafjöldi=7 |núverandi meistarar= {{Lið Breiðablik}} (1998) |sigursælasta lið= {{Lið Breiðablik}} og {{Lið KR}} ''(3)'' |heimasíða= }} '''Meistaraleikur kvenna í knattspyrnu 1998''', meistarar meistaranna, var spilaður þann 26. september 1998 á [[Kaplakriki|Kaplakrika]]. [[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu 1997|Bikarmeistarar]] '''{{Lið Breiðablik}}''' og [[Stofndeild kvenna í knattspyrnu 1997|Íslandsmeistarar]] '''{{Lið KR}}''' áttust þá við. ==Leikskýrsla== ''Laugardagur 26. september 1998''.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=625846&banner-tab=matches-and-results&toggle=results||title=Meistarakeppni kvenna - 26. september 1998|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}}</ref> {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= [[26. september]] [[1998]]<br />? [[GMT]] |lið1= {{Lið KR}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=625846&banner-tab=report Leikskýrsla] |úrslit= 1 – 4 |lið2= {{Lið Breiðablik}} |mörk1= [[Guðlaug Jónsdóttir|G. Jónsdóttir]] {{mark|15}} |mörk2= [[Erla Hendriksdóttir|E. Hendriksdóttir]] {{mark|27}}<nowiki></nowiki>[[Kristrún Lilja Daðadóttir|K.L. Daðadóttir]] {{mark|58}}<nowiki></nowiki><br>[[Sigríður Björk Þorláksdóttir|S.B. Þorláksdóttir Baxter]] {{mark|82}}<nowiki></nowiki><br>[[Helga Ósk Hannesdóttir|H.Ó. Hannesdóttir]] {{mark|88}} |leikvangur= [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]], [[Ísland]] |áhorfendur= |dómari= Guðmundur J. Jónsson }} == Heimild == {{reflist}} {{Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni kvenna]] | fyrir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 1997|1997]] | eftir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2003|2003]] }} ==Heimildaskrá== *{{cite web|url=https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=625846|title=Meistarakeppni kvenna 1998|work=KSÍ|accessdate=11. september 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 1998}} [[Flokkur:Meistarakeppni kvenna á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] k3cw44xmcpzmug7fgwdpsjs6ai34agd 2 192784 1978525 2026-09-11T21:29:28Z Kippur 102542 Bætt við efni með heimildum; sumar heimildir vantar enn úr upprunalegu greininni 1978525 wikitext text/x-wiki '''Palmares''', einnig þekkt sem '''Quilombo dos Palmares''', '''Mocambo dos Palmares''' og/eða '''Angola Janga''', var samfélag fólks sem hafði flúið [[Þrælahald|þrældóm]] á nýlendutímanum í [[Brasilía|Brasilíu]]. Stofnun þess á síðari hluta 1590. áratugarins og staðsett í [[Serra da Barriga]],<ref>{{cite web|url=https://www.academia.edu/19892310/Material_Did%C3%A1tico_O_Quilombo_dos_Palmares|title=Material Didático: O Quilombo dos Palmares|archive-url=https://web.archive.org/web/20181120221057/https://www.academia.edu/19892310/Material_Did%C3%A1tico_O_Quilombo_dos_Palmares|archive-date=20. nóvember 2018|last=Nicolette|first=Carlos Eduardo|lang=pt-BR|access-date=7. maí 2023}}</ref> í þáverandi [[kapteinsdæmi Pernambuco]] (nú sveitarfélagið [[União dos Palmares]] í [[Alagoas]]), náði það hápunkti sínum á 1690. áratugnum, þegar íbúafjöldi þess var á bilinu 11.000 til 20.000, sem gerði það að stærsta [[Quilombo|quilombo]] í brasilískri sögu. Stjórnmálaleg og félagsleg skipulagning þess endurspeglaði áhrif frá samfélagsleiðtogum og ættbálkasamböndum í Mið-Afríku og stóð opinberlega gegn þrælahaldsbundnu kerfi sem [[Portúgalska heimsveldið]] hafði þröngvað upp. Samfélagið var stjórnað af [[Ganga Zumba]] og [[Zumbi|Zumbi dos Palmares]], sem gegndu lykilhlutverkum bæði í stjórnsýslu og hernaðarvörn og bjuggu í virki sem kallað var Macaco, þar sem stefnumótandi ákvarðanir voru teknar. Palmares var að mestu samsett úr afrískum flóttamönnum, en innifaldi einnig [[Frumbyggjar Ameríku|frumbyggja]], [[Caboclo|caboclos]] og jaðarsettir portúgalskir landnemar, svo sem hermenn sem höfðu flúið hernaðarskyldu. Milli áranna 1680 og 1686 voru að minnsta kosti sex leiðangrar sendir til að eyðileggja Palmares, en allir misheppnuðust. Árið 1694 leiddi herferð undir forystu landstjóra kapítalsins [[Pernambuco]], [[Pedro de Almeida]], og framkvæmd af stórum herliði – þar á meðal bandeirantes frá [[São Paulo (fylki)|São Paulo]] undir forystu [[Domingos Jorge Velho]] – til endanlegrar eyðingar samfélagsins. Margir íbúar voru slátraðir eða gerðir aftur að þrælum, sem markaði endalok sjálfstæðu samfélagsins. [[Zumbi]] var formlega viðurkenndur sem [[þjóðarhetja]] af [[Brasilíska ríkisstjórnin|brasilísku ríkisstjórninni]] árið 1995, á forsetatíð [[Fernando Henrique Cardoso]], þegar [[Dagur svarts meðvitundar]] var stofnaður 20. nóvember, dánardag hans. Þessi viðurkenning átti sér stað í samhengi opinberra stefna sem miðuðu að því að efla sögu og menningu [[Afrískir Brasilíumenn|afro-brasílískra]], í kjölfar átaka [[Svarts hreyfingarnar|svarts hreyfingarinnar]] til að varpa ljósi á viðnám gegn þrælahaldi sem grundvallarþátt þjóðarvitundar og baráttunnar fyrir kynþáttajafnrétti í landinu. Frá árinu 2007 hefur svæðið verið heimili Quilombo dos Palmares [[Minningargarður|minningargarðsins]], sem fagnar sögu samfélagsins. 0s9e5f89ybgdhpb8sgwhx69qerqjq0r 1978527 1978525 2026-09-11T21:31:25Z Kippur 102542 Bara svo ég gleymi því ekki 1978527 wikitext text/x-wiki '''Palmares''', einnig þekkt sem '''Quilombo dos Palmares''', '''Mocambo dos Palmares''' og/eða '''Angola Janga''', var samfélag fólks sem hafði flúið [[Þrælahald|þrældóm]] á nýlendutímanum í [[Brasilía|Brasilíu]]. Stofnun þess á síðari hluta 1590. áratugarins og staðsett í [[Serra da Barriga]],<ref>{{cite web|url=https://www.academia.edu/19892310/Material_Did%C3%A1tico_O_Quilombo_dos_Palmares|title=Material Didático: O Quilombo dos Palmares|archive-url=https://web.archive.org/web/20181120221057/https://www.academia.edu/19892310/Material_Did%C3%A1tico_O_Quilombo_dos_Palmares|archive-date=20. nóvember 2018|last=Nicolette|first=Carlos Eduardo|lang=pt-BR|access-date=7. maí 2023}}</ref> í þáverandi [[kapteinsdæmi Pernambuco]] (nú sveitarfélagið [[União dos Palmares]] í [[Alagoas]]), náði það hápunkti sínum á 1690. áratugnum, þegar íbúafjöldi þess var á bilinu 11.000 til 20.000, sem gerði það að stærsta [[Quilombo|quilombo]] í brasilískri sögu. Stjórnmálaleg og félagsleg skipulagning þess endurspeglaði áhrif frá samfélagsleiðtogum og ættbálkasamböndum í Mið-Afríku og stóð opinberlega gegn þrælahaldsbundnu kerfi sem [[Portúgalska heimsveldið]] hafði þröngvað upp. Samfélagið var stjórnað af [[Ganga Zumba]] og [[Zumbi|Zumbi dos Palmares]], sem gegndu lykilhlutverkum bæði í stjórnsýslu og hernaðarvörn og bjuggu í virki sem kallað var Macaco, þar sem stefnumótandi ákvarðanir voru teknar. Palmares var að mestu samsett úr afrískum flóttamönnum, en innifaldi einnig [[Frumbyggjar Ameríku|frumbyggja]], [[Caboclo|caboclos]] og jaðarsettir portúgalskir landnemar, svo sem hermenn sem höfðu flúið hernaðarskyldu. Milli áranna 1680 og 1686 voru að minnsta kosti sex leiðangrar sendir til að eyðileggja Palmares, en allir misheppnuðust. Árið 1694 leiddi herferð undir forystu landstjóra kapítalsins [[Pernambuco]], [[Pedro de Almeida]], og framkvæmd af stórum herliði – þar á meðal bandeirantes frá [[São Paulo (fylki)|São Paulo]] undir forystu [[Domingos Jorge Velho]] – til endanlegrar eyðingar samfélagsins. Margir íbúar voru slátraðir eða gerðir aftur að þrælum, sem markaði endalok sjálfstæðu samfélagsins. [[Zumbi]] var formlega viðurkenndur sem [[þjóðarhetja]] af [[Brasilíska ríkisstjórnin|brasilísku ríkisstjórninni]] árið 1995, á forsetatíð [[Fernando Henrique Cardoso]], þegar [[Dagur svarts meðvitundar]] var stofnaður 20. nóvember, dánardag hans. Þessi viðurkenning átti sér stað í samhengi opinberra stefna sem miðuðu að því að efla sögu og menningu [[Afrískir Brasilíumenn|afro-brasílískra]], í kjölfar átaka [[Svarts hreyfingarnar|svarts hreyfingarinnar]] til að varpa ljósi á viðnám gegn þrælahaldi sem grundvallarþátt þjóðarvitundar og baráttunnar fyrir kynþáttajafnrétti í landinu. Frá árinu 2007 hefur svæðið verið heimili Quilombo dos Palmares [[Minningargarður|minningargarðsins]], sem fagnar sögu samfélagsins. (Ekki gleyma að þýða og bæta við heimildum!) Palmares, also known as Quilombo dos Palmares, Mocambo dos Palmares, and/or Angola Janga, was a community of people who had escaped slavery during the colonial period in Brazil. Founded in the late 1590s and situated in the Serra da Barriga, in what was then the captaincy of Pernambuco (now the municipality of União dos Palmares, Alagoas),[1] it reached its peak in the 1690s, when its population ranged between 11,000 and 20,000 inhabitants, making it the largest quilombo in Brazilian history. [2] Its political and social organisation reflected influences from community leadership and tribal confederations in Central Africa and openly defied the slave-based order imposed by the Portuguese Empire. [3][4] The community was governed by Ganga Zumba and Zumbi dos Palmares, who played key roles in both administration and military defence[5] and resided in a fortification called Macaco, where strategic decisions were made. [6] Palmares was predominantly made up of African fugitives, but also included Indigenous people, caboclos and marginalised Portuguese settlers, such as soldiers who had deserted from compulsory military service.[7] Between 1680 and 1686, at least six expeditions were sent to destroy Palmares, but all failed. In 1694, however, an offensive led by the governor of the Captaincy of Pernambuco, Pedro de Almeida, and carried out by large military forces – including the bandeirantes from São Paulo led by Domingos Jorge Velho – resulted in the final destruction of the community. Many inhabitants were massacred or re-enslaved, marking the end of the independent community.[2][8][9] Zumbi was officially recognised as a national hero by the Brazilian government in 1995, during the presidency of Fernando Henrique Cardoso, when Black Consciousness Day was established on 20 November, the date of his death. This recognition took place within the context of public policies aimed at promoting Afro-Brazilian history and culture, amidst efforts by the Black movement to highlight resistance to slavery as a fundamental part of national identity and the struggle for racial equality in the country.[10] Since 2007, the site has been home to the Quilombo dos Palmares Memorial Park, which celebrates the community’s history.[11] History Rise and heyday The earliest references to a quilombo in the region date back to 1580, formed by runaway slaves from sugar mills in the Captaincy of Pernambuco.[13] [14] At the time of the Dutch invasions of Brazil (1624–1625 and 1630–1654), with the disruption caused to the routines of the sugar plantations, there was a growth in the population of Palmares, which went on to form several settlement centres (mocambos). The main ones were: Cerca Real do Macaco, the largest political centre of the quilombo, with around 1,500 dwellings; Subupira, which served as the hub for military activities, with around 800 dwellings; and Zumbi and Dandara.[15] Although it is not possible to determine the exact number of inhabitants in the Palmares, as the population fluctuated according to circumstances, historians estimate that by 1670 it had reached around twenty thousand people. In the main settlement, the Cerca Real do Macaco, it is estimated that around 6,000 people lived there – almost the population of Rio de Janeiro, estimated at approximately 7,000 inhabitants in the year 1660 (including Indigenous people and Africans). [16] This population survived by hunting, fishing, gathering fruit (guava, cashew, avocado and others) and farming (beans, maize, cassava, bananas, oranges and sugarcane). In addition, they practised handicrafts (baskets, textiles, pottery and metalwork). Surpluses were traded with neighbouring communities, to such an extent that settlers even went so far as to rent land for cultivation and to exchange food for ammunition with the quilombolas.[4] By the 1640s, many of the mocambos had consolidated into larger entities governed by kings. Dutch accounts by Gaspar Barléu (published in 1647) and Johan Nieuhof (published in 1682) referred to two major consolidated entities, ‘Greater Palmares’ and ‘Lesser Palmares’. In each of these entities there was a large, fortified central town housing between 5,000 and 6,000 people. The surrounding hills and valleys were dotted with many other mocambos, each housing between 50 and 100 people. An account of Johan Blaer’s visit to one of the largest mocambos in 1645 (which had been abandoned) revealed that there were 220 buildings in the community, including a church, four smithies and a council house. Churches were common in Palmares, partly because Angolans were often Christianised, both from the Portuguese colony and from the Kingdom of Congo, which was a Christianised country at that time. Others converted to Christianity whilst they were slaves. According to the Dutch, they employed a local man who knew something of the church as a priest, although they did not believe he practised the religion in its usual form. Schwartz notes that African religious practices were also preserved and suggests that the portrayal of Palmares as a predominantly Christian settlement may reflect confusion or prejudice on the part of contemporary commentators.[2] From 1680 to 1694, the Portuguese and Zumbi – now the new king of Angola Janga – waged an almost constant war. The Portuguese government eventually brought in the renowned military commanders Domingos Jorge Velho and Bernardo Vieira de Melo, who had built their reputations fighting indigenous peoples in São Paulo and later in the São Francisco Valley. These men enlisted existing forces from Pernambuco and local indigenous allies, who proved crucial to the campaign. The final assault on Palmares took place in January 1694. Mocambo do Macaco, the main settlement, fell; accounts suggest a bitter struggle in which 200 inhabitants of Palmares chose to kill themselves rather than surrender and face re-enslavement.[2] Repression and downfall With the expulsion of the Dutch from north-eastern Brazil, the labour shortage needed to resume production at the region’s sugar mills became even more acute. Given the high price of African slaves, attacks on Palmares increased, with the aim of recapturing its inhabitants. Palmares’ prosperity, on the other hand, attracted both attention and fear, and the colonial government felt compelled to take measures to assert its power over the region. In a letter to the Portuguese Crown, a governor-general reported that the quilombos were more difficult to defeat than the Dutch. However, it took some eighteen expeditions, organised as far back as the period of Dutch rule, to definitively eradicate the Quilombo dos Palmares.[4] Following several relatively unsuccessful attempts against Palmares, in January 1694, after a failed attack, the forces of the bandeirante Domingos Jorge Velho launched a successful campaign with a contingent of six thousand men, well-armed and well-supplied, including artillery. A quilombola, Antônio Soares, was captured and, following a promise by Domingos Jorge Velho that he would be released in exchange for revealing the leader’s hiding place, Zumbi was cornered and killed in an ambush on 20 November 1695. [17] Zumbi’s head was severed and taken to Recife, where it was displayed in the public square at Pátio do Carmo, atop a flagpole, to serve as a warning to other slaves.[18] Without Zumbi’s military leadership, by around the year 1710, the quilombo had completely disbanded.[4][19] Geography Serra da Barriga This section is an excerpt from Serra da Barriga. Serra da Barriga is situated in what is now the municipality of União dos Palmares, in the state of Alagoas. At the time of the Quilombo dos Palmares, it formed part of the Captaincy of Pernambuco. It was listed by the National Institute of Historic and Artistic Heritage (IPHAN) in 1986. Serra da Barriga forms part of the Southern Borborema Plateau, a geomorphological unit comprising crystalline terrain subject to a hot and humid climate. The area occupied by the Serra da Barriga and its north-eastern extensions—stretching from the valley of a tributary of the Açucena stream to the Mundaú valley—is 8.6 km long, and its maximum width, from the valley of the Pichilinga stream in the north to the valley of the Açucena stream to the south, is 3.35 km, giving it an approximate area of 27.97 square kilometres.[20] Characteristics Palmares was a complex society, with elaborate defences such as fences and traps, as well as a religious syncretism that combined Catholicism and African beliefs. Its economy was based on agriculture, and its houses were made of wood and palm fronds. The settlement had a system of government comprising assemblies and a market, and its inhabitants lived in organised streets, with around 2,000 houses and domesticated animals.[21] Fighting techniques Embora seja frequentemente argumentado que os habitantes de Palmares se defendiam usando a arte marcial chamada capoeira, não há evidências documentais de que os moradores de Palmares realmente usassem esse método de luta.[22] A maioria dos relatos os descreve como armados com lanças, arcos, flechas e armas de fogo.[23] Eles conseguiram adquirir armas negociando com os portugueses e permitindo que pequenos criadores de gado usassem suas terras. A guerrilha era comum; os habitantes de Palmares, familiarizados com o terreno, usaram camuflagem e ataques surpresa a seu favor. As fortificações dos próprios acampamentos de Palmares incluíam cercas, muros e armadilhas.[2] Forced labour The conditions of forced labour found within the quilombos cannot be categorised in the same way as the Latin American slave-based regimes, because they involved the subjection of imprisoned individuals – enemies of war – to forced labour. These individuals came from different ethnic groups, given that Africa is an entire continent, full of kingdoms with ideologically divergent views. Zumbi was not, according to scholars at the Afro-Brazil Museum, a liberationist leader focused on the emancipation of Black people in the same way that current racial issues are framed, but rather focused on the protection of individuals of his own ethnicity, culture and region. The AfroBrasil Museum states that: “The ‘state’ within the quilombo was based on a type of ‘African state’ — the chief (referred to as ‘king’ for the sake of expression) was elected, challenged and could even be removed by a general assembly of the quilombolas. But this does not mean that Palmares was a democracy: the settlement still possessed many of the social characteristics of the century.” [24] This led several theorists to interpret the practice of the quilombos as a form of African conservatism, which maintained the various social classes existing in Africa, including kings, generals and slaves.[25] For some authors, however, slavery in the quilombos bore no resemblance to the slavery of whites over blacks, as slaves were regarded as members of their masters’ households, to whom they owed obedience and respect.[26] According to these authors, the practice of slavery served a dual purpose: [26] to acculturate newly freed slaves to the practices of the quilombos, which consisted of hard labour for the community’s subsistence, since many of the freed slaves believed they would no longer have to work; and to distinguish the former slaves who reached the quilombos by their own means (runaway slaves, who took risks until they found a quilombo. On this journey, they were pursued by wild animals and their former masters, and also ran the risk of being captured by other slaveholders), from those brought by rescue raids (slaves freed by quilombola who went to plantations and villages to free slaves). On the other hand, other authors point to the existence of what was even a predatory form of slavery on the part of the inhabitants of the Quilombo dos Palmares, who carried out raids on neighbouring territories, from which they forcibly brought individuals to work as slaves on their plantations, thus developing a kind of ‘slavery within the “republic” itself’.[27] [28] Slaves who refused to flee the plantations and go to the quilombos were also captured and turned into captives of the quilombolas.[29] Historiography In the article ‘Rethinking Palmares: Slave Resistance in Colonial Brazil’, Schwartz challenges, to some extent, the historiographical conception of Palmares as a direct transposition of Angolan culture and socio-political structures, writing: ‘Much of what passed for African “ethnicity” in Brazil was a colonial construct. Categories or groupings such as ‘Congo’ or ‘Angola’ had no ethnic content in themselves and often brought together peoples from vast areas of Africa who, prior to slavery, shared little sense of kinship or identity.” Instead, he characterises Palmares as a hybrid society combining traditions from various African groups. He attributes the etymology of the word ‘quilombo’ to ‘ki-lombo’, a circumcision camp common amongst the Ambundos of Angola which served to forge cultural unity amongst disparate local ethnic groups, and argues that this practice may have influenced the diversity of Palmares. He also notes the class stratification within the quilombo; those abducted in raids were often enslaved by the people of Palmares. He further highlights an economic interdependence between the inhabitants of Palmares and the white Portuguese living nearby, manifested in the regular exchange of goods.[2] The historian Alida C. Metcalf cites recent archaeological discoveries at the Palmares site which “reveal a widespread indigenous influence” to support a “view of the community as comprising indigenous people and Africans in search of freedom”.[30] Legacy Quilombo dos Palmares Memorial Park The Quilombo dos Palmares Memorial Park, established in 2007 in Serra da Barriga (AL) and listed by IPHAN in 1985, recreates a life-size replica of the historic Republic of Palmares, the largest and longest-lasting quilombo in the Americas. The site features typical structures such as flour and herb mills, indigenous huts and symbolic sites that preserve Black culture, as well as audio guides in four languages narrating the history of the quilombo. [31] As the only theme park in Brazil dedicated to Black culture, it offers attractions such as viewing points, Afro-Brazilian cuisine and cultural performances. In 2023, it recorded a 14.18 per cent increase in visitor numbers in the first half of the year, compared with the same period in 2022, reinforcing its significance as a historical, cultural and educational landmark.[31] Cultural impact Filmography Ganga Zumba, by Cacá Diegues, 1963[32] Quilombo, by Cacá Diegues, 1983[33] Guerras do Brasil - As guerras de Palmares, by Luiz Bolognesi, 2019[34] buacra4yis1yjpizeg0twml3nmf1l0r 0 192785 1978538 2026-09-11T22:56:09Z JetLowly 87476 Bjó til síðu með „{{Land | nafn = Goguryeo | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = 高句麗<hr />고구려 | skjaldarmerki = | staðsetningarkort = 5th_century_Goguryeo.png | höfuðborg = Jolbon<br>(37 BCE – 3 CE)<br>Gungnae<br>(3–427)<br>Pyongyang<br>(427–668) | tungumál = Goguryeo | stjórnarfar = Konungsveldi | staða = }} '''Goguryeo''' (37 f.Kr. – 668 e.Kr.) ([[kóreska]]: 고구려; [[hanja]]: 高句麗; RR: Goguryeo; bókstaflega „hátt virki“; fram...“ 1978538 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Goguryeo | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = 高句麗<hr />고구려 | skjaldarmerki = | staðsetningarkort = 5th_century_Goguryeo.png | höfuðborg = Jolbon<br>(37 BCE – 3 CE)<br>Gungnae<br>(3–427)<br>Pyongyang<br>(427–668) | tungumál = Goguryeo | stjórnarfar = Konungsveldi | staða = }} '''Goguryeo''' (37 f.Kr. – 668 e.Kr.) ([[kóreska]]: 고구려; [[hanja]]: 高句麗; RR: Goguryeo; bókstaflega „hátt virki“; framburður: Gogúrjo; forn-kóreska: Guryeo), síðar einnig þekkt sem Goryeo (kóreska: 고려; hanja: 高麗; RR: Goryeo; bókstaflega „hátt og fagurt“; framburður: Gorjo; miðkóreska: 고ᇢ롕〮, kwòwlyéy), var kóreskt konungsríki<ref>{{cite encyclopedia |title=Koguryŏ |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Koguryo |access-date=24 January 2023}}</ref> staðsett á norður- og miðhluta [[Kóreuskagi|Kóreuskaga]] og í suður- og miðhluta Norðaustur-Kína ([[Mansjúría|Mansjúríu]]). Þegar það var sem öflugast stýrði Goguryeo meiri hluta Kóreuskagans, stórum hluta Mansjúríu og hlutum af því sem nú er Austur-Rússland, ásamt því sem fornleifafræðilegar vísbendingar benda til að það hafi náð allt austur til Mongólíu nútímans.<ref name=":0">{{Cite encyclopedia |encyclopedia=[[Encyclopedia of Korean Culture]] |url=https://encykorea.aks.ac.kr/ |access-date=2023-06-25 |language=ko |script-title=ko:고구려(高句麗)}}</ref> Ásamt Baekje og Silla var Goguryeo eitt af [[Þríríkjatímabil Kóreu|Þremur konungsríkjum Kóreu]]. Það tók virkan þátt í valdabaráttunni um yfirráð yfir Kóreuskaganum og var einnig viðriðið utanríkismálum nágrannaríkja í [[Kína]] og [[Japan]]. Goguryeo var eitt af stórveldum [[Austur-Asía|Austur-Asíu]] þar til það beið ósigur fyrir bandalagi [[Silla]] og [[Tangveldið|Tangveldisins]] árið 668, eftir langvarandi veikingu og innri átök í kjölfar dauða Yeon Gaesomun. Eftir fall ríkisins skiptist landsvæði þess á milli Tangveldisins, Seinna Silla og [[Balhae]]. Nafnið „Goryeo“ (einnig ritað „Koryŏ“), stytt útgáfa af Goguryeo (Koguryŏ), var tekið upp sem opinbert heiti á 5. öld og er uppruni enska heitisins „Korea“. av9rx1262zft4rx8vmd3hc09owudpow 1978539 1978538 2026-09-11T22:56:19Z JetLowly 87476 1978539 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Goguryeo | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = 高句麗<hr />고구려 | skjaldarmerki = | staðsetningarkort = 5th_century_Goguryeo.png | höfuðborg = Jolbon<br>(37 BCE – 3 CE)<br>Gungnae<br>(3–427)<br>Pyongyang<br>(427–668) | tungumál = Goguryeo | stjórnarfar = Konungsveldi | staða = }} '''Goguryeo''' (37 f.Kr. – 668 e.Kr.) ([[kóreska]]: 고구려; [[hanja]]: 高句麗; RR: Goguryeo; bókstaflega „hátt virki“; framburður: Gogúrjo; forn-kóreska: Guryeo), síðar einnig þekkt sem Goryeo (kóreska: 고려; hanja: 高麗; RR: Goryeo; bókstaflega „hátt og fagurt“; framburður: Gorjo; miðkóreska: 고ᇢ롕〮, kwòwlyéy), var kóreskt konungsríki<ref>{{cite encyclopedia |title=Koguryŏ |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Koguryo |access-date=24 January 2023}}</ref> staðsett á norður- og miðhluta [[Kóreuskagi|Kóreuskaga]] og í suður- og miðhluta Norðaustur-Kína ([[Mansjúría|Mansjúríu]]). Þegar það var sem öflugast stýrði Goguryeo meiri hluta Kóreuskagans, stórum hluta Mansjúríu og hlutum af því sem nú er Austur-Rússland, ásamt því sem fornleifafræðilegar vísbendingar benda til að það hafi náð allt austur til Mongólíu nútímans.<ref name=":0">{{Cite encyclopedia |encyclopedia=[[Encyclopedia of Korean Culture]] |url=https://encykorea.aks.ac.kr/ |access-date=2023-06-25 |language=ko |script-title=ko:고구려(高句麗)}}</ref> Ásamt Baekje og Silla var Goguryeo eitt af [[Þríríkjatímabil Kóreu|Þremur konungsríkjum Kóreu]]. Það tók virkan þátt í valdabaráttunni um yfirráð yfir Kóreuskaganum og var einnig viðriðið utanríkismálum nágrannaríkja í [[Kína]] og [[Japan]]. Goguryeo var eitt af stórveldum [[Austur-Asía|Austur-Asíu]] þar til það beið ósigur fyrir bandalagi [[Silla]] og [[Tangveldið|Tangveldisins]] árið 668, eftir langvarandi veikingu og innri átök í kjölfar dauða Yeon Gaesomun. Eftir fall ríkisins skiptist landsvæði þess á milli Tangveldisins, Seinna Silla og [[Balhae]]. Nafnið „Goryeo“ (einnig ritað „Koryŏ“), stytt útgáfa af Goguryeo (Koguryŏ), var tekið upp sem opinbert heiti á 5. öld og er uppruni enska heitisins „Korea“. == Tilvísanir == 7w2xddx62onkgdcp6wmotiij3vm4ufw 1978541 1978539 2026-09-11T22:59:51Z JetLowly 87476 1978541 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Goguryeo | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = 高句麗<hr />고구려 | skjaldarmerki = | staðsetningarkort = 5th_century_Goguryeo.png | höfuðborg = Jolbon<br>(37 BCE – 3 CE)<br>Gungnae<br>(3–427)<br>Pyongyang<br>(427–668) | tungumál = Goguryeo | stjórnarfar = Konungsveldi | staða = }} {{Saga Kóreu}} '''Goguryeo''' (37 f.Kr. – 668 e.Kr.) ([[kóreska]]: 고구려; [[hanja]]: 高句麗; RR: Goguryeo; bókstaflega „hátt virki“; framburður: Gogúrjo; forn-kóreska: Guryeo), síðar einnig þekkt sem Goryeo (kóreska: 고려; hanja: 高麗; RR: Goryeo; bókstaflega „hátt og fagurt“; framburður: Gorjo; miðkóreska: 고ᇢ롕〮, kwòwlyéy), var kóreskt konungsríki<ref>{{cite encyclopedia |title=Koguryŏ |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Koguryo |access-date=24 January 2023}}</ref> staðsett á norður- og miðhluta [[Kóreuskagi|Kóreuskaga]] og í suður- og miðhluta Norðaustur-Kína ([[Mansjúría|Mansjúríu]]). Þegar það var sem öflugast stýrði Goguryeo meiri hluta Kóreuskagans, stórum hluta Mansjúríu og hlutum af því sem nú er Austur-Rússland, ásamt því sem fornleifafræðilegar vísbendingar benda til að það hafi náð allt austur til Mongólíu nútímans.<ref name=":0">{{Cite encyclopedia |encyclopedia=[[Encyclopedia of Korean Culture]] |url=https://encykorea.aks.ac.kr/ |access-date=2023-06-25 |language=ko |script-title=ko:고구려(高句麗)}}</ref> Ásamt Baekje og Silla var Goguryeo eitt af [[Þríríkjatímabil Kóreu|Þremur konungsríkjum Kóreu]]. Það tók virkan þátt í valdabaráttunni um yfirráð yfir Kóreuskaganum og var einnig viðriðið utanríkismálum nágrannaríkja í [[Kína]] og [[Japan]]. Goguryeo var eitt af stórveldum [[Austur-Asía|Austur-Asíu]] þar til það beið ósigur fyrir bandalagi [[Silla]] og [[Tangveldið|Tangveldisins]] árið 668, eftir langvarandi veikingu og innri átök í kjölfar dauða Yeon Gaesomun. Eftir fall ríkisins skiptist landsvæði þess á milli Tangveldisins, Seinna Silla og [[Balhae]]. Nafnið „Goryeo“ (einnig ritað „Koryŏ“), stytt útgáfa af Goguryeo (Koguryŏ), var tekið upp sem opinbert heiti á 5. öld og er uppruni enska heitisins „Korea“. == Tilvísanir == 901l3np56m2jmsp2qk1burn4d60ghq4 1978576 1978541 2026-09-12T09:14:53Z Snævar 16586 1978576 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Goguryeo | nafn_í_eignarfalli = | fáni = Royal flag of Goryeo (Bong-gi) (Fringeless).svg | nafn_á_frummáli = 高句麗<hr />고구려 | skjaldarmerki = | staðsetningarkort = 5th_century_Goguryeo.png | höfuðborg = Jolbon<br>(37 BCE – 3 CE)<br>Gungnae<br>(3–427)<br>Pyongyang<br>(427–668) | tungumál = Goguryeo | stjórnarfar = Konungsveldi | staða = }} {{Saga Kóreu}} '''Goguryeo''' (37 f.Kr. – 668 e.Kr.) ([[kóreska]]: 고구려; [[hanja]]: 高句麗; RR: Goguryeo; bókstaflega „hátt virki“; framburður: Gogúrjo; forn-kóreska: Guryeo), síðar einnig þekkt sem Goryeo (kóreska: 고려; hanja: 高麗; RR: Goryeo; bókstaflega „hátt og fagurt“; framburður: Gorjo; miðkóreska: 고ᇢ롕〮, kwòwlyéy), var kóreskt konungsríki<ref>{{cite encyclopedia |title=Koguryŏ |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Koguryo |access-date=24 January 2023}}</ref> staðsett á norður- og miðhluta [[Kóreuskagi|Kóreuskaga]] og í suður- og miðhluta Norðaustur-Kína ([[Mansjúría|Mansjúríu]]). Þegar það var sem öflugast stýrði Goguryeo meiri hluta Kóreuskagans, stórum hluta Mansjúríu og hlutum af því sem nú er Austur-Rússland, ásamt því sem fornleifafræðilegar vísbendingar benda til að það hafi náð allt austur til Mongólíu nútímans.<ref name=":0">{{Cite encyclopedia |encyclopedia=[[Encyclopedia of Korean Culture]] |url=https://encykorea.aks.ac.kr/ |access-date=2023-06-25 |language=ko |script-title=ko:고구려(高句麗)}}</ref> Ásamt Baekje og Silla var Goguryeo eitt af [[Þríríkjatímabil Kóreu|Þremur konungsríkjum Kóreu]]. Það tók virkan þátt í valdabaráttunni um yfirráð yfir Kóreuskaganum og var einnig viðriðið utanríkismálum nágrannaríkja í [[Kína]] og [[Japan]]. Goguryeo var eitt af stórveldum [[Austur-Asía|Austur-Asíu]] þar til það beið ósigur fyrir bandalagi [[Silla]] og [[Tangveldið|Tangveldisins]] árið 668, eftir langvarandi veikingu og innri átök í kjölfar dauða Yeon Gaesomun. Eftir fall ríkisins skiptist landsvæði þess á milli Tangveldisins, Seinna Silla og [[Balhae]]. Nafnið „Goryeo“ (einnig ritað „Koryŏ“), stytt útgáfa af Goguryeo (Koguryŏ), var tekið upp sem opinbert heiti á 5. öld og er uppruni enska heitisins „Korea“. == Tilvísanir == scpxfffejszn3siqzsx7nlvrwm0bzgx 1978581 1978576 2026-09-12T11:00:30Z TKSnaevarr 53243 1978581 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Goguryeo | nafn_í_eignarfalli = | fáni = Royal flag of Goryeo (Bong-gi) (Fringeless).svg | nafn_á_frummáli = 高句麗<hr />고구려 | skjaldarmerki = | staðsetningarkort = 5th_century_Goguryeo.png | höfuðborg = [[Jolbon]]<br>(37 f.Kr. – 3 e.Kr.)<br>[[Gungnae]]<br>(3–427)<br>[[Pjongjang]]<br>(427–668) | tungumál = Goguryeo | stjórnarfar = Konungsveldi | staða = }} {{Saga Kóreu}} '''Goguryeo''' (37 f.Kr. – 668 e.Kr.) ([[kóreska]]: 고구려; [[hanja]]: 高句麗; RR: Goguryeo; bókstaflega „hátt virki“; framburður: Gogúrjo; fornkóreska: Guryeo), síðar einnig þekkt sem Goryeo (kóreska: 고려; hanja: 高麗; RR: Goryeo; bókstaflega „hátt og fagurt“; framburður: Gorjo; miðkóreska: 고ᇢ롕〮, kwòwlyéy), var kóreskt konungsríki<ref>{{cite encyclopedia |title=Koguryŏ |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Koguryo |access-date=24 January 2023}}</ref> staðsett á norður- og miðhluta [[Kóreuskagi|Kóreuskaga]] og í suður- og miðhluta Norðaustur-Kína ([[Mansjúría|Mansjúríu]]). Þegar það var sem öflugast stýrði Goguryeo meirihluta Kóreuskagans, stórum hluta Mansjúríu og hlutum af því sem nú er Austur-Rússland. Fornleifafræðilegar vísbendingar benda jafnframt til að það hafi náð allt austur til Mongólíu nútímans.<ref name=":0">{{Cite encyclopedia |encyclopedia=[[Encyclopedia of Korean Culture]] |url=https://encykorea.aks.ac.kr/ |access-date=2023-06-25 |language=ko |script-title=ko:고구려(高句麗)}}</ref> Ásamt [[Baekje]] og [[Silla (Kórea)|Silla]] var Goguryeo eitt af [[Þríríkjatímabil Kóreu|þremur konungsríkjum Kóreu]]. Það tók virkan þátt í valdabaráttunni um yfirráð yfir Kóreuskaganum og var einnig viðriðið utanríkismál nágrannaríkja í [[Kína]] og [[Japan]]. Goguryeo var eitt af stórveldum [[Austur-Asía|Austur-Asíu]] þar til það beið ósigur fyrir bandalagi Silla og [[Tangveldið|Tangveldisins]] árið 668. Ríkinu hafði þá farið hnignandi eftir innri átök í kjölfar dauða kóreska leiðtogans [[Yeon Gaesomun]]. Eftir fall ríkisins skiptist landsvæði þess á milli Tangveldisins, [[Síðara Silla-ríkið|síðara Silla-ríkisins]] og [[Balhae]]. Nafnið „Goryeo“ (einnig ritað „Koryŏ“), stytt útgáfa af Goguryeo (Koguryŏ), var tekið upp sem opinbert heiti á 5. öld og er uppruni ríkjaheitisins „Kóreu“. == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Lagt niður 668]] [[Flokkur:Fyrrum Asíuríki]] [[Flokkur:Saga Kóreu]] m8hdowxquqml5apvfckg7txjyyszpoq 1 192786 1978540 2026-09-11T22:59:04Z JetLowly 87476 Nýr hluti: /* Fánavesen */ 1978540 wikitext text/x-wiki == Fánavesen == Þetta ríki hafði engan fána en íslenska sniðið er að láta mig setja fána, hvernig get ég tekið þennan fánakóða burt úr infoboxinu? [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 11. september 2026 kl. 22:59 (UTC) jht9cccreff76y2n2funvcfnaj4eyz9 1978554 1978540 2026-09-12T00:52:09Z TKSnaevarr 53243 /* Fánavesen */ Svar 1978554 wikitext text/x-wiki == Fánavesen == Þetta ríki hafði engan fána en íslenska sniðið er að láta mig setja fána, hvernig get ég tekið þennan fánakóða burt úr infoboxinu? [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 11. september 2026 kl. 22:59 (UTC) :@[[Notandi:Snævar|Snævar]] Kannt þú einhver ráð við þessu? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 12. september 2026 kl. 00:52 (UTC) 879aq7ln8kk5ftr2xzy5x01dl69k3w3 1978577 1978554 2026-09-12T09:15:33Z Snævar 16586 /* Fánavesen */ Svar 1978577 wikitext text/x-wiki == Fánavesen == Þetta ríki hafði engan fána en íslenska sniðið er að láta mig setja fána, hvernig get ég tekið þennan fánakóða burt úr infoboxinu? [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 11. september 2026 kl. 22:59 (UTC) :@[[Notandi:Snævar|Snævar]] Kannt þú einhver ráð við þessu? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 12. september 2026 kl. 00:52 (UTC) :Fann fána. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 12. september 2026 kl. 09:15 (UTC) fymebdm99md5mgqmd429zagovhvtwq5 0 192787 1978543 2026-09-11T23:29:09Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Konungur |mynd = Andrea Mantegna - King Matthias Corvinus of Hungary.jpg |titill = Konungur Ungverjalands og Króatíu |ætt = Hunyadi-ætt |skjaldarmerki = Coa Hungary Country History Mathias Corvinus 1(1458-1490).svg |nafn = Matthías Corvinus |ríkisár = 24. janúar 1458 – 6. apríl 1490 |skírnarnafn = Hunyadi Mátyás |kjörorð = |fæðingardagur = {{fæðingardagur|1443|2|23}} |fæðingarstaður = Kolozsvár, [[Ungverjaland]]i (nú [[Cluj-Napoca]], ...“ 1978543 wikitext text/x-wiki {{Konungur |mynd = Andrea Mantegna - King Matthias Corvinus of Hungary.jpg |titill = Konungur Ungverjalands og Króatíu |ætt = Hunyadi-ætt |skjaldarmerki = Coa Hungary Country History Mathias Corvinus 1(1458-1490).svg |nafn = Matthías Corvinus |ríkisár = 24. janúar 1458 – 6. apríl 1490 |skírnarnafn = Hunyadi Mátyás |kjörorð = |fæðingardagur = {{fæðingardagur|1443|2|23}} |fæðingarstaður = Kolozsvár, [[Ungverjaland]]i (nú [[Cluj-Napoca]], [[Rúmenía|Rúmeníu]]) |dánardagur = {{dánardagur og aldur|1490|4|6|1443|2|23}} |dánarstaður = [[Vín (Austurríki)|Vín]], [[Austurríki]] |grafinn = [[Székesfehérvár]] |undirskrift = Mátyás király aláirása.svg |faðir = [[Jóhann Hunyadi]] |móðir = [[Erzsébet Szilágyi]] |titill_maka = Eiginkona |maki = {{gifting|[[Elísabet af Celje]]|1455|1455)|orsök=dó}}<br>{{gifting|[[Katrín Podiebrad]]|1463|1464|orsök=dó}}<br>{{gifting|[[Beatrís af Napólí]]|1475}} |börn =[[Jóhann Corvinus]] (óskilgetinn) }} '''Matthías 1. Corvinus''' (ungverska: ''Mátyás 1. Corvin'' eða ''Mátyás Hunyadi''; 23. febrúar 1443 – 6. apríl 1490) var konungur [[Ungverjaland]]s og [[Króatía|Króatíu]] frá 1458 til dauðadags, auk þess sem hann réð yfir hluta [[Bæheimur|Bæheims]] frá 1469. Valdatíð Matthíasar var mikill [[Endurreisnin|endurreisnartími]] í sögu Ungverjalands og hann er gjarnan talinn mesti konungur landsins. Matthías var kallaður Corvinus („[[hrafn]]“ á latínu) vegna svarts hrafns á skjaldarmerki hans. == Æviágrip == Matthías Corvinus fæddist 23. febrúar 1443 í [[Cluj-Napoca|Cluj]] þar sem nú er [[Rúmenía]] og var annar sonur [[Jóhann Hunyadi|Jóhanns Hunyadi]] og [[Erzsébet Szilágyi|Elísabetar Szilágyi]]. Kennari hans var húmanistinn Jóhann Vitéz, biskup af Várad. Hann lærði snemma latínu, tékknesku og þýsku og var stundum túlkur föður síns á fundum með erlendum sendinefndum. Þegar Corvinus var ellefu ára gamall var hann sleginn til riddara. Faðir hans var þekktur herforingi og sonur [[Vallakía|vallakísks]] fursta að nafni Voyk. === Krýning === Þegar [[Ladislás 5.]] Ungverjalandskonungur varð myndugur 18 ára gamall tók hann eftir því hve voldug Hunyadi-ættin var. Hann vonaðist til að takmarka völd ættarinnar með því að taka Corvinus í gíslingu við ungversku hirðina. Þar varð Corvinus vitni að aftöku eldri bróður síns, Ladislásar. [[Georg Podiebrad]] konungur í [[Bæheimur|Bæheimi]] lét síðar flytja Corvinus til hirðar sinnar í [[Prag]], þar sem hann Corvinus hlaut konunglegar móttökur. Georg gifti dóttur sína, Katrínu, Corvinusi og skipaði hann landstjóra í bæheimska konungsríkinu. Vinsemdin sem Corvinusi var sýnd í Prag leiddi til þess að hann stofnaði síðar til bandalags við Bæheim. Eftir að Ladislás 5. konungur lést sneri Corvinus aftur til Ungverjalands og var þar krýndur konungur í Rákos árið 1458. Sú þjóðsaga gengur af krýningunni að aðallinn hafi safnast saman á ísi lagðri [[Dóná]]. Erkibiskupinn hafi kastað kórónunni upp í loftið og hún hafi lent á höfði Corvinusar. Ungverska þjóðin bar miklar væntingar til nýja konungsins. Ríkishirslan var tóm og hersveitir [[Tyrkjaveldi]]s voru rétt utan við landamæri ríkisins. === Valdatíð === Corvinus nútímavæddi ungverska herinn með aðstoð [[Málaliði|málaliða]] og hrakti oftar en einu sinni á bak aftur heri Tyrkjasoldáns. Hann lét jafnframt draga úr völdum ungverska aðalsins. Her Corvinusar var kallaður [[svarti herinn]]. Corvinus greip inn í [[hússítastríðin]] í Bæheimi með hervaldi í þágu kaþólikka og var hylltur sem konungur Bæheims árið 1469. Hann var kjörinn konungur í [[Olmütz]] og síðan krýndur í [[Brünn]]. Corvinus réð þó aldrei yfir sjálfum Bæheimi fyrir utan [[Mæri]], [[Slésía|Slésíu]] og [[Lausitz]]. Höfuðandstæðingur hans var [[Friðrik 3. (HRR)|Friðrik 3.]], keisari [[Heilaga rómverska ríkið|Hins heilaga rómverska ríkis]]. Á níunda áratugi 15. aldar glataði Corvinus um skeið stjórn í hlutum af [[Neðra-Austurríki]] og [[Steiermark]] og neyddist því til að flytja ungversku höfuðborgina til [[Vín (Austurríki)|Vínar]], sem Corvinus hafði lagt undir sig árið 1485. Eftir að upp komst um samsæri gegn Corvinusi árið 1471 sem kjörsonur hans, Jóhann Corvinus, tók þátt í lét Corvinus auka [[miðstýring]]u í ríkinu. Þessi stefna átti sér fordæmi í valdatíð [[Sigmundur keisari|Sigmundar keisara]] í Ungverjalandi. Árið 1486 sóttist Corvinus eftir því að vera kjörinn nýr keisari Heilaga rómverska ríkisins en [[Maximilian 1. keisari|Maximilian 1.]] var valinn í hans stað. Á hátindi valda sinna námu árstekjur Corvinusar um milljón [[Ungversk fórinta|fórintum]] á ári, sem var mjög há upphæð á þessum tíma. == Fjölskylda == Corvinus var tvíkvæntur. Fyrri eiginkona hans var bæheimska prinsessan [[Katrín Podiebrad]] og hin síðari var [[Beatrís af Napólí]], dóttir [[Ferdinand 1. af Napólí|Ferdinands 1.]] konungs Napólí. Seinni konan, Beatrís, lék mikilvægt hlutverk við að breiða út [[endurreisnin]]a til Ungverjalands. == Eftirmæli == Þjóðsagnahefð hefur myndast í kringum Matthías Corvinus. Ein vinsælasta sagan gengur út á að [[Gabríel erkiengill]] hafi birst honum í vitrun og sagt honum að hann myndi sigra Tyrki. [[Smástirni]]ð [[1442 Corvina]] er nefnt eftir honum.<ref>{{Cite book|url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-540-29925-7_1443 |title=Dictionary of Minor Planet Names – (1442) Corvina |last=Schmadel |first=Lutz D. |publisher=Springer Berlin Heidelberg |p=116 |year=2003 |isbn=978-3-540-29925-7 |access-date=11 September 2026}}</ref> == Tilvísanir == <references/> === Heimildir === * ''Europeiska regenter'' - Maecenas Kiadó, 1999 {{ISBN|963-645-053-6}} * Mária Walter - ''Historia för gymnasietstudenter'' - Nemzeti Tankönyvkiadó, {{ISBN|963-18-8631-X}} * Xenopol, Alexandru D. (1896), ''Histoire des Roumains'', i, París, bls. 168 * Milton G. Lehrer og David Martin, ''Transylvania: History and Reality'', Bartleby Press; 1986 * Miroslava Duranková, ''Stará Ľubovňa: Košice east Slovakia'', Press Books, 2011 * Ion Grumeza, Dacia: ''Land of Transylvania, Cornerstone of Ancient Eastern Europe'', Hamilton Books, 2009 * Constantin C Giurescu, ''Transylvania in the history of Romania: An historical outline'', Garnstone P; 1969 {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Ladislás 5.]] | titill=Konungur Ungverjalands og Króatíu | frá= 24. janúar 1458 | til= 6. apríl 1490 | eftir=[[Vladislás 2.]]}} {{Töfluendir}} {{fd|1443|1490}} [[Flokkur:Konungar Króatíu]] [[Flokkur:Konungar Ungverjalands]] 4vtgr0f57zk8d1opne8p7xjncd5egyy 1978553 1978543 2026-09-12T00:00:22Z TKSnaevarr 53243 1978553 wikitext text/x-wiki {{Konungur |mynd = Andrea Mantegna - King Matthias Corvinus of Hungary.jpg |titill = Konungur Ungverjalands og Króatíu |ætt = Hunyadi-ætt |skjaldarmerki = Coa Hungary Country History Mathias Corvinus 1(1458-1490).svg |nafn = Matthías Corvinus |ríkisár = 24. janúar 1458 – 6. apríl 1490 |skírnarnafn = Hunyadi Mátyás |kjörorð = |fæðingardagur = {{fæðingardagur|1443|2|23}} |fæðingarstaður = Kolozsvár, [[Ungverjaland]]i (nú [[Cluj-Napoca]], [[Rúmenía|Rúmeníu]]) |dánardagur = {{dánardagur og aldur|1490|4|6|1443|2|23}} |dánarstaður = [[Vín (Austurríki)|Vín]], [[Austurríki]] |grafinn = [[Székesfehérvár]] |undirskrift = Mátyás király aláirása.svg |faðir = [[Jóhann Hunyadi]] |móðir = [[Erzsébet Szilágyi]] |titill_maka = Eiginkona |maki = {{gifting|[[Elísabet af Celje]]|1455|1455|orsök=dó}}<br>{{gifting|[[Katrín Podiebrad]]|1463|1464|orsök=dó}}<br>{{gifting|[[Beatrís af Napólí]]|1475}} |börn =[[Jóhann Corvinus]] (óskilgetinn) }} '''Matthías 1. Corvinus''' (ungverska: ''Mátyás 1. Corvin'' eða ''Mátyás Hunyadi''; 23. febrúar 1443 – 6. apríl 1490) var konungur [[Ungverjaland]]s og [[Króatía|Króatíu]] frá 1458 til dauðadags, auk þess sem hann réð yfir hluta [[Bæheimur|Bæheims]] frá 1469. Valdatíð Matthíasar var mikill [[Endurreisnin|endurreisnartími]] í sögu Ungverjalands og hann er gjarnan talinn mesti konungur landsins. Matthías var kallaður Corvinus („[[hrafn]]“ á latínu) vegna svarts hrafns á skjaldarmerki hans. == Æviágrip == Matthías Corvinus fæddist 23. febrúar 1443 í [[Cluj-Napoca|Cluj]] þar sem nú er [[Rúmenía]] og var annar sonur [[Jóhann Hunyadi|Jóhanns Hunyadi]] og [[Erzsébet Szilágyi|Elísabetar Szilágyi]]. Kennari hans var húmanistinn Jóhann Vitéz, biskup af Várad. Hann lærði snemma latínu, tékknesku og þýsku og var stundum túlkur föður síns á fundum með erlendum sendinefndum. Þegar Corvinus var ellefu ára gamall var hann sleginn til riddara. Faðir hans var þekktur herforingi og sonur [[Vallakía|vallakísks]] fursta að nafni Voyk. === Krýning === Þegar [[Ladislás 5.]] Ungverjalandskonungur varð myndugur 18 ára gamall tók hann eftir því hve voldug Hunyadi-ættin var. Hann vonaðist til að takmarka völd ættarinnar með því að taka Corvinus í gíslingu við ungversku hirðina. Þar varð Corvinus vitni að aftöku eldri bróður síns, Ladislásar. [[Georg Podiebrad]] konungur í [[Bæheimur|Bæheimi]] lét síðar flytja Corvinus til hirðar sinnar í [[Prag]], þar sem hann Corvinus hlaut konunglegar móttökur. Georg gifti dóttur sína, Katrínu, Corvinusi og skipaði hann landstjóra í bæheimska konungsríkinu. Vinsemdin sem Corvinusi var sýnd í Prag leiddi til þess að hann stofnaði síðar til bandalags við Bæheim. Eftir að Ladislás 5. konungur lést sneri Corvinus aftur til Ungverjalands og var þar krýndur konungur í Rákos árið 1458. Sú þjóðsaga gengur af krýningunni að aðallinn hafi safnast saman á ísi lagðri [[Dóná]]. Erkibiskupinn hafi kastað kórónunni upp í loftið og hún hafi lent á höfði Corvinusar. Ungverska þjóðin bar miklar væntingar til nýja konungsins. Ríkishirslan var tóm og hersveitir [[Tyrkjaveldi]]s voru rétt utan við landamæri ríkisins. === Valdatíð === Corvinus nútímavæddi ungverska herinn með aðstoð [[Málaliði|málaliða]] og hrakti oftar en einu sinni á bak aftur heri Tyrkjasoldáns. Hann lét jafnframt draga úr völdum ungverska aðalsins. Her Corvinusar var kallaður [[svarti herinn]]. Corvinus greip inn í [[hússítastríðin]] í Bæheimi með hervaldi í þágu kaþólikka og var hylltur sem konungur Bæheims árið 1469. Hann var kjörinn konungur í [[Olmütz]] og síðan krýndur í [[Brünn]]. Corvinus réð þó aldrei yfir sjálfum Bæheimi fyrir utan [[Mæri]], [[Slésía|Slésíu]] og [[Lausitz]]. Höfuðandstæðingur hans var [[Friðrik 3. (HRR)|Friðrik 3.]], keisari [[Heilaga rómverska ríkið|Hins heilaga rómverska ríkis]]. Á níunda áratugi 15. aldar glataði Corvinus um skeið stjórn í hlutum af [[Neðra-Austurríki]] og [[Steiermark]] og neyddist því til að flytja ungversku höfuðborgina til [[Vín (Austurríki)|Vínar]], sem Corvinus hafði lagt undir sig árið 1485. Eftir að upp komst um samsæri gegn Corvinusi árið 1471 sem kjörsonur hans, Jóhann Corvinus, tók þátt í lét Corvinus auka [[miðstýring]]u í ríkinu. Þessi stefna átti sér fordæmi í valdatíð [[Sigmundur keisari|Sigmundar keisara]] í Ungverjalandi. Árið 1486 sóttist Corvinus eftir því að vera kjörinn nýr keisari Heilaga rómverska ríkisins en [[Maximilian 1. keisari|Maximilian 1.]] var valinn í hans stað. Á hátindi valda sinna námu árstekjur Corvinusar um milljón [[Ungversk fórinta|fórintum]] á ári, sem var mjög há upphæð á þessum tíma. == Fjölskylda == Corvinus var tvíkvæntur. Fyrri eiginkona hans var bæheimska prinsessan [[Katrín Podiebrad]] og hin síðari var [[Beatrís af Napólí]], dóttir [[Ferdinand 1. af Napólí|Ferdinands 1.]] konungs Napólí. Seinni konan, Beatrís, lék mikilvægt hlutverk við að breiða út [[endurreisnin]]a til Ungverjalands. == Eftirmæli == Þjóðsagnahefð hefur myndast í kringum Matthías Corvinus. Ein vinsælasta sagan gengur út á að [[Gabríel erkiengill]] hafi birst honum í vitrun og sagt honum að hann myndi sigra Tyrki. [[Smástirni]]ð [[1442 Corvina]] er nefnt eftir honum.<ref>{{Cite book|url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-540-29925-7_1443 |title=Dictionary of Minor Planet Names – (1442) Corvina |last=Schmadel |first=Lutz D. |publisher=Springer Berlin Heidelberg |p=116 |year=2003 |isbn=978-3-540-29925-7 |access-date=11 September 2026}}</ref> == Tilvísanir == <references/> === Heimildir === * ''Europeiska regenter'' - Maecenas Kiadó, 1999 {{ISBN|963-645-053-6}} * Mária Walter - ''Historia för gymnasietstudenter'' - Nemzeti Tankönyvkiadó, {{ISBN|963-18-8631-X}} * Xenopol, Alexandru D. (1896), ''Histoire des Roumains'', i, París, bls. 168 * Milton G. Lehrer og David Martin, ''Transylvania: History and Reality'', Bartleby Press; 1986 * Miroslava Duranková, ''Stará Ľubovňa: Košice east Slovakia'', Press Books, 2011 * Ion Grumeza, Dacia: ''Land of Transylvania, Cornerstone of Ancient Eastern Europe'', Hamilton Books, 2009 * Constantin C Giurescu, ''Transylvania in the history of Romania: An historical outline'', Garnstone P; 1969 {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Ladislás 5.]] | titill=Konungur Ungverjalands og Króatíu | frá= 24. janúar 1458 | til= 6. apríl 1490 | eftir=[[Vladislás 2.]]}} {{Töfluendir}} {{fd|1443|1490}} [[Flokkur:Konungar Króatíu]] [[Flokkur:Konungar Ungverjalands]] a4i0lmw55cr8bto6aaz38waige79fhi 1 192788 1978544 2026-09-11T23:31:09Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Þýðing |titill= Mattias I Corvinus |tungumál=sv |id=59330165 }}“ 1978544 wikitext text/x-wiki {{Þýðing |titill= Mattias I Corvinus |tungumál=sv |id=59330165 }} fepr1e47aqcc1wwtthfa4d4r7lwoy8g 0 192789 1978546 2026-09-11T23:32:50Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Matthías Corvinus]] 1978546 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Matthías Corvinus]] sn3zryonf9pw7iq5gg09r0s4jqztl68 0 192790 1978549 2026-09-11T23:35:01Z Nipas2 54688 Bjó til síðu með „{{Leikvangur | nafn = Fífan | gælunafn = | mynd = | myndatexti = | fullt_nafn = | staðsetning = [[Kópavogur]], [[Ísland]] | hnit = {{hnit|64|6|9.4|N|21|53|58.6|W|type:landmark}} | byggður = 15 maí 2002 | opnaður = | endurnýjaður = | stækkaður = | lokaður = | rifinn = | eigandi = [[Kópavogur|Kópavogsbær]] | yfi...“ 1978549 wikitext text/x-wiki {{Leikvangur | nafn = Fífan | gælunafn = | mynd = | myndatexti = | fullt_nafn = | staðsetning = [[Kópavogur]], [[Ísland]] | hnit = {{hnit|64|6|9.4|N|21|53|58.6|W|type:landmark}} | byggður = 15 maí 2002 | opnaður = | endurnýjaður = | stækkaður = | lokaður = | rifinn = | eigandi = [[Kópavogur|Kópavogsbær]] | yfirborð = gervigrass | byggingakostnaður = 350-400 milljónir<ref>Morgunblaðið - 36. tölublað 13.02.2001.</ref> | arkitekt = | verktaki = | verkefnisstjóri = | eldri_nöfn = | notendur = [[Breiðablik]], [[Augnablik]], [[Knattspyrnufélagið Smári|Smári]] | sætafjöldi = 2000 | stæðisfjöldi = | stærð = 105m x 68m }} '''Fífan''' er fjölnota íþróttahús og knattspyrnuvöllur í [[Kópavogur|Kópavogi]]. Það þjónar fyrst og fremst sem innanhússaðstaða fyrir leiki í íslenskum bikarkeppnum, æfingar og íþróttaviðburði á svæðinu. Aðstaðan þjónar gjarnan sem miðstöð fyrir æfingar og leiki innanhúss hjá staðbundnum félögum á borð við [[Augnablik]], og er staðsett við hliðina á stærri vellinum, [[Kópavogsvöllur|Kópavogsvelli]], þar sem [[Breiðablik]] leikur. Áhorfenda salurinn er 10.100 fermetrar að stærð og hefur sæti fyrir 2000 áhorfendur. == Tilvísanir og heimildir == <div class="references-small"><references/></div> *{{cite web|url=https://timarit.is/page/3387979?iabr=on#page/n14/mode/1up|title=Morgunblaðið - 36. tölublað 13.02.2001 "Nytt knattspyrnuhús tekið í notkun um áramótin"|accessdate=22. september 2026}} *{{cite web|url=https://www.kopavogsbladid.is/fifan-endurnyjud/|title=Fífan endurnýjuðkopavogsbladid.is|accessdate=22. september 2026|quote=Fífan endurnýjuð}} *{{cite web|url=https://ja.is/ungmennafelagid-breidablik-kopavogi/VYKao/|title=Ungmennafélagið Breiðablik Kópavogi|work=ja.is|accessdate=22. september 2026}} *{{cite web|url=https://www.kopavogur.is/lif-i-baenum/hreyfing-og-utivist/ithrottamannvirki|title=Íþróttamannvirki|work=kopavogur.is|accessdate=22. september 2026}} *{{cite web|url=https://www.thefootballfinder.com/stadium/fifan-kopavogur-iceland|title=Fífan|work=thefootballfinder.com|accessdate=22. september 2026}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/felagslid/knattspyrnuvellir/vollur?id=4263|title=Fífan|work=KSÍ|accessdate=22. september 2026}} == Tengt efni == *[[Listi yfir knattspyrnuhús á Íslandi]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]] [[Flokkur:Kópavogur]] [[Flokkur:Íslensk íþróttamannvirki]] 3wwpjfexukh4fu10w3f1oretfz3qu88