1967

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="is">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>iswiki</dbname>
    <base>https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Miðill</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Kerfissíða</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Spjall</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Notandi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Notandaspjall</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipediaspjall</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Mynd</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Myndaspjall</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Melding</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Meldingarspjall</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Snið</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Sniðaspjall</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hjálp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hjálparspjall</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Flokkur</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Flokkaspjall</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Gátt</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Gáttaspjall</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">Skjátexti</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">Skjátextaspjall</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>1967</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1591</id>
    <revision>
      <id>1978845</id>
      <parentid>1916633</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>/* Janúar */</comment>
      <origin>1978845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35361" sha1="6kqbdtcz23ccsxgynf0hfasi1a24q8v" xml:space="preserve">{{Ár nav}}
Árið '''1967''' ('''MCMLXVII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 67. [[ár]] 20. aldar og [[almennt ár]] sem hófst á [[sunnudagur|sunnudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]].

== Atburðir ==
=== Janúar ===
[[Mynd:Be-In_poster.jpg|thumb|right|Veggspjald fyrir Human Be-In-hátíðina í San Francisco.]]
* [[1. janúar]] - Í [[Kanada]] hófust hátíðahöld vegna 100 ára afmælis sambandsríkisins.
* [[2. janúar]] - [[Ronald Reagan]] tók við embætti ríkisstjóra í Kaliforníu.
* [[5. janúar]] - Síðasta kvikmynd [[Charlie Chaplin]], ''[[Greifynjan frá Hong Kong]]'', var frumsýnd í London.
* [[5. janúar]] - [[Menningarbyltingin]] í Kína: [[Sjanghækommúnan]] var stofnuð.
* [[8. janúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Cedar Falls-aðgerðin]], stærsta aðgerð Bandaríkjahers á jörðu niðri, hófst.
* [[13. janúar]] - [[Étienne Eyadema]] leiddi herforingjabyltingu í [[Tógó]].
* [[14. janúar]] - Útihátíðin [[Human Be-In]] átti sér stað í [[Golden Gate Park]] í [[San Francisco]] þar sem [[Timothy Leary]] mælti hin frægu orð „Turn on, tune in, drop out“.
* [[15. janúar]] - Gífurlegt hrun varð úr Innstahaus, nyrst við [[Steinsholtsjökull|Steinsholtsjökul]], sem er skriðjökull norður úr [[Eyjafjallajökull|Eyjafjallajökli]].
* [[18. janúar]] - [[Albert DeSalvo]] var dæmdur í lífstíðarfangelsi fyrir nauðganir og rán, en deilt er um hvort hann hafi verið raðmorðinginn sem var kallaður [[Boston-kyrkjarinn]].
* [[23. janúar]] - Í München hófust réttarhöld yfir [[Wilhelm Harster]] sem var yfirmaður leynilögreglu nasista í Hollandi í síðari heimsstyrjöld.
* [[23. janúar]] - Bærinn [[Milton Keynes]] var stofnaður á Englandi.
* [[26. janúar]] - [[Breska þingið]] ákvað að þjóðnýta 90% af breska stáliðnaðinum.
* [[26. janúar]] - 58 cm af snjó féllu í [[Chicago-hríðin 1967|Chicago-hríðinni 1967]] sem var met.
* [[27. janúar]] - Þrír bandarískir geimfarar fórust þegar kviknaði í [[Apollo-áætlunin|Apollo-geimflaug]] á lendingarpalli við æfingar.
* [[27. janúar]] - Bandaríkin, Sovétríkin og Bretland undirrituðu [[Geimsamningurinn|Geimsamninginn]] um bann við gjöreyðingarvopnum í geimnum.

=== Febrúar ===
[[Mynd:Leonardo_da_vinci,_Double_manuscript_page_on_the_Sforza_monument.jpg|thumb|right|Opna úr Madrídarhandriti Leonardo da Vinci.]]
* [[3. febrúar]] - Síðasta aftakan með [[henging]]u átti sér stað í Ástralíu, þegar [[Ronald Ryan]] var hengdur fyrir morð á fangaverði.
* [[5. febrúar]] - Herforinginn [[Anastasio Somoza Debayle]] varð forseti Níkaragva.
* [[5. febrúar]] - NASA sendi geimkönnunarfarið ''[[Lunar Orbiter 3]]'' á loft.
* [[6. febrúar]] - Forsætisráðherra Sovétríkjanna, [[Alexej Kosygin]], kom í átta daga opinbera heimsókn til Bretlands.
* [[7. febrúar]] - Yfir 60 fórust og 2500 ferkílómetrar lands eyðilögðust í [[kjarreldur|kjarreldum]] á [[Tasmanía|Tasmaníu]].
* [[7. febrúar]] - Stjórn [[Alþýðulýðveldið Kína|Alþýðulýðveldisins Kína]] tilkynnti að hún gæti ekki lengur ábyrgst öryggi starfsfólks sovéska sendiráðsins í Beijing vegna mótmæla.
* [[8. febrúar]] - Sænska orrustuþotan [[Saab 37 Viggen]] flaug jómfrúarflug sitt.
* [[11. febrúar]] - Rannsóknarstofnunin [[British Antarctic Survey]] kortlagði í fyrsta sinn [[Burgess-ísdrögin]] á Suðurskautslandinu.
* [[13. febrúar]] - Bandarískir rannsakendur uppgötvuðu Madrídarhandrit [[Leonardo da Vinci]] í [[Landsbókasafn Spánar|Landsbókasafni Spánar]].
* [[18. febrúar]] - Héraðssaksóknari í [[New Orleans]], [[Jim Garrison]], lýsti því yfir að hann hygðist leysa gátuna um [[morðið á Kennedy]].
* [[22. febrúar]] - [[Suharto]] tók við völdum í Indónesíu.
* [[22. febrúar]] - [[Donald Sangster]] varð forsætisráðherra Jamaíku.
* [[23. febrúar]] - [[25. viðauki bandarísku stjórnarskrárinnar]] var samþykktur.
* [[23. febrúar]] - Trínidad og Tóbagó varð fyrsta samveldislandið sem gerðist aðili að [[Samtök Ameríkuríkja|Samtökum Ameríkuríkja]].
* [[24. febrúar]] - [[Sovétríkin]] bönnðu leppríkjum sínum að eiga í stjórnmálasambandi við [[Vestur-Þýskaland]].
* [[25. febrúar]] - Stjórn [[Alþýðulýðveldið Kína|Alþýðulýðveldisins Kína]] fyrirskipaði hernum að taka þátt í vorsáningunni.

=== Mars ===
[[Mynd:Disney and pirate heads (cropped).jpg|thumb|right|Walt Disney skoðar plasthöfuð fyrir Pirates of the Caribbean draugalestina í Disneylandi.]]
* [[1. mars]] - Austurríski fangabúðastjórinn [[Franz Stangl]] var handtekinn í Brasilíu.
* [[1. mars]] - Tónlistarhúsið [[Queen Elizabeth Hall]] var opnað á [[South Bank]] í London.
* [[1. mars]] - [[Óscar Gestido]] tók við embætti forseta Úrúgvæ.
* [[4. mars]] - Fyrsta [[Norðursjávargas]]leiðslan var tekin í notkun við [[Easington]] í [[Austur-Yorkshire]].
* [[9. mars]] - [[Svetlana Allilujeva|Svetlana]], dóttir [[Jósef Stalín|Jósefs Stalín]], leitaði hælis á Vesturlöndum og fékk landvistarleyfi í Bandaríkjunum.
* [[10. mars]] - Stórbruni varð á horni [[Vonarstræti]]s og [[Lækjargata|Lækjargötu]] í Reykjavík og brunnu þar þrjú hús til grunna.
* [[10. mars]] - Fyrsta smáskífa [[Pink Floyd]] kom út í London.
* [[11. mars]] - [[Borgarastyrjöldin í Kambódíu]] hófst.
* [[12. mars]] - Þing Indónesíu lýsti [[Sukarno]] forseta valdalausan og skipaði [[Suharto]] starfandi forseta.
* [[12. mars]] - Fyrsta breiðskífa [[Velvet Underground]], ''[[The Velvet Underground &amp; Nico]]'', kom út í Bandaríkjunum.
* [[17. mars]] - Fyrsta hljómplata [[Grateful Dead]] kom út.
* [[18. mars]] - [[Torrey Canyon-slysið]]: Olíuflutningaskipið ''[[Torrey Canyon]]'' strandaði milli [[Land's End]] og [[Scilly-eyjar|Scilly-eyja]] á [[Bretland]]i.
* [[18. mars]] - Draugalestin [[Pirates of the Caribbean]] var opnuð í Disneylandi.
* [[19. mars]] - Meirihluti íbúa í [[Franska Sómalíland]]i kaus með áframhaldandi sambandi við Frakkland í umdeildri þjóðaratkvæðagreiðslu.
* [[21. mars]] - [[Charles Manson]] var leystur úr fangelsinu [[Terminal Island]] þrátt fyrir að hafa óskað eftir að fá að vera lengur.
* [[26. mars]] - 10.000 manns mættu á [[Central Park be-in]] í New York-borg.
* [[29. mars]] - Fyrsti franski kjarnorkukafbáturinn, ''[[Le Redoutable]]'', var sjósettur.
* [[29. mars]] - Sæstrengurinn [[SEACOM]] milli Hong Kong og Malasíu var tekinn í notkun.
* [[31. mars]] - Á [[Raufarhöfn]] mældist 205 cm snjódýpt sem þótti með fádæmum í þéttbýli á Íslandi.

=== Apríl ===
[[Mynd:Draft_card_burning_NYC_1967.jpg|thumb|right|Mótmæli gegn Víetnamstríðinu í New York 15. apríl.]]
* [[4. apríl]] - [[Martin Luther King Jr.]] fordæmdi [[Víetnamstríðið]] í predikun í New York-borg.
* [[7. apríl]] - [[Sex daga stríðið]] (aðdragandi): Ísraelskar orrustuþotur skutu niður sex sýrlenskar [[MIG-21]]-orrustuþotur.
* [[8. apríl]] - Bretland sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1967]] með laginu „[[Puppet On a String]]“ sem [[Sandie Shaw]] söng.
* [[9. apríl]] - Fyrsta [[Boeing 737]]-flugvélin flaug jómfrúarflug sitt.
* [[10. apríl]] - Kvikmyndin ''[[Maður allra tíma]]'' (''A Man for All Seasons'') vann Óskarsverðlaun sem besta myndin.
* [[15. apríl]] - Um 250 þúsund Bandaríkjamenn mótmæltu [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]] í [[New York-borg]] í Bandaríkjunum.
* [[20. apríl]] - Lendingarfarið ''[[Surveyor 3]]'' lenti á tunglinu.
* [[21. apríl]] - [[Herforingjastjórn]] undir forystu [[Georgíos Papadopoulos]] framdi [[Valdaránið í Grikklandi 1967|valdarán í Grikklandi]].
* [[24. apríl]] - Sovéski geimfarinn Vladimir Komarov fórst þegar geimflaugin ''[[Sojús 1]]'' hrapaði til jarðar.
* [[24. apríl]] - [[Russell-dómstóllinn]] eða „Alþjóðlegi stríðsglæpadómstóllinn“ kom saman í Stokkhólmi.
* [[28. apríl]] - Bandaríski hnefaleikamaðurinn [[Muhammad Ali]] hafnaði herþjónustu og var þá sviptur öllum titlum og bannað að keppa í þrjú ár.
* [[28. apríl]] - Heimssýningin [[Expo 67]] var opnuð í [[Montreal]] í Quebéc, Kanada.
* [[28. apríl]] - Flugvélaframleiðandinn [[McDonnell Douglas]] var stofnaður við sameiningu tveggja framleiðenda.
* [[29. apríl]] - [[Þorskastríðin]]: Breskur togari sem tekinn hafði verið fyrir landhelgisbrot sigldi úr höfn í Reykjavík með tvo íslenska lögregluþjóna um borð.

=== Maí ===
[[Mynd:1967_Hong_Kong_riots-Communists_and_Police.jpg|thumb|right|Óeirðalögregla býr sig undir átök í Hong Kong 12. maí.]]
* [[1. maí]] - [[IBM á Íslandi]] var stofnað.
* [[1. maí]] - [[Elvis Presley]] giftist [[Priscilla Presley|Priscillu Beaulieu]] í [[Las Vegas]].
* [[1. maí]] - [[Anastasio Somoza Debayle]] varð forseti Níkaragva.
* [[4. maí]] - Bandaríkjamenn sendu geimkönnunarfarið ''[[Lunar Orbiter 4]]'' á braut um tunglið.
* [[6. maí]] - [[Zakir Husain]] varð fyrsti forseti Indlands úr röðum múslima.
* [[6. maí]] - [[Uppþotin í Hong Kong 1967]] hófust.
* [[9. maí]] - Argentínski hjartalæknirinn [[René Gerónimo Favaloro]] framkvæmdi fyrstu [[kransæðahjáveita|kransæðahjáveituaðgerð]] sögunnar.
* [[10. maí]] - [[Russell-dómstóllinn]] í Stokkhólmi úrskurðaði að Bandaríkin hefðu brotið alþjóðalög með stríðsrekstri í Indókína.
* [[12. maí]] - Hljómsveitin [[Jimi Hendrix Experience]] gaf út metsöluplötuna ''[[Are You Experienced]]''.
* [[15. maí]] - Fyrsta íslenska [[sjónvarpsleikrit]]ið var frumsýnt: ''Jón gamli'' eftir [[Matthías Johannessen]].
* [[15. maí]] - [[Biðtíminn]] í aðdraganda [[sex daga stríðið|sex daga stríðsins]] hófst með liðssöfnun Egypta á Sínaískaga.
* [[22. maí]] - Yfir 300 létu lífið þegar eldur braust út í stórmarkaðnum [[À l'Innovation]] í Brussel.
* [[23. maí]] - Kanadíska almenningssamgöngukerfið [[GO Transit]] hóf starfsemi.
* [[23. maí]] - Egyptaland lokaði [[Tíransund]]i fyrir ísraelskum skipum.
* [[26. maí]] - Áttunda breiðskífa Bítlanna, ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'', kom út.
* [[30. maí]] - Suðausturhluti [[Nígería|Nígeríu]] lýsti yfir sjálfstæði undir nafninu [[Biafra]]. Í ágúst gerðu nígerískar hersveitir innrás í Biafra og þar með hófst [[Biafrastyrjöldin]], sem stóð til 1970.

=== Júní ===
[[Mynd:צנחנים_בכותל_המערבי.jpg|thumb|right|Ísraelskir fallhlífarhermenn eftir hernám gömlu Jerúsalem 7. júní.]]
* [[2. júní]] - Mótmæli gegn heimsókn [[Mohammad Reza Pahlavi]] í Vestur-Berlín leiddu til stofnunar [[2. júní-hreyfingin|2. júní-hreyfingarinnar]].
* [[4. júní]] - [[Reykjavíkurganga]] var haldin til að minna á baráttuna gegn erlendri hersetu.
* [[5. júní]] - [[Surtsey|Surtseyjargosinu]] lauk. Það hafði þá staðið yfir í þrjú og hálft ár.
* [[5. júní]] - [[Sex daga stríðið]] hófst með loftárásum Ísraelshers á flugvelli í Egyptalandi.
* [[6. júní]] - [[Sex daga stríðið]]: Ísrael lagði [[Gasaströndin]]a undir sig og Egyptar lokuðu fyrir umferð um [[Súesskurðurinn|Súesskurðinn]].
* [[7. júní]] - [[Sex daga stríðið]]: Ísraelsher lagði [[Austur-Jerúsalem]] undir sig.
* [[8. júní]] - Ísraelsher réðist fyrir mistök á bandaríska njósnaskipið ''[[USS Liberty]]'' á Miðjarðarhafi.
* [[10. júní]] - [[Margrét Þórhildur|Margrét]], krónprinsessa Dana, giftist [[Hinrik Danaprins|Henri de Laborde de Monpezat]] í Kaupmannahöfn.
* [[10. júní]] - [[Sex daga stríðið|Sex daga stríðinu]] lauk með vopnahléi milli Ísraels og Sýrlands fyrir milligöngu Sameinuðu þjóðanna.
* [[11. júní]] - [[Alþingiskosningar 1967|Alþingiskosningar]] voru haldnar á Íslandi. [[Viðreisnarstjórnin]] hélt meirihluta sínum.
* [[12. júní]] - Sovétríkin sendu geimkönnunarfarið ''[[Venera 4]]'' til Venus.
* [[14. júní]] - Haldið var upp á 800 ára afmæli [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] með kaffi og pönnukökum á [[Strikið|Strikinu]].
* [[14. júní]] - Bandaríkjamenn sendu geimkönnunarfarið ''[[Mariner 5]]'' til Venus.
* [[16. júní]] - Tónlistarhátíðin [[Monterey International Pop Festival]] var haldin í Kaliforníu.
* [[17. júní]] - [[Alþýðulýðveldið Kína]] framkvæmdi sína fyrstu tilraun með [[vetnissprengja|vetnissprengju]].
* [[19. júní]] - Kvennaheimilið [[Hallveigarstaðir]] var vígt í Reykjavík.
* [[22. júní]] - Fyrsta [[farþegaþota]]n kom til Íslands. &lt;ref&gt;[https://www.visir.is/g/20242640861d/dagurinn-thegar-fyrsta-thotan-lenti-i-reykjavik Dagurinn þegar fyrsta þotan lenti í Reykjavík] Vísir, 27. október 2024&lt;/ref&gt;
* [[25. júní]] - 400 milljónir manna sáu sjónvarpsþáttinn ''[[Our World]]'' sem sýndur var í beinni í gegnum gervihnött. Bítlarnir frumfluttu þar lagið „[[All You Need Is Love]]“.
* [[27. júní]] - Fyrsti [[hraðbanki]] heims var settur upp í [[Barclays]] í [[Enfield Town]] á Englandi.

=== Júlí ===
[[Mynd:Detroit_1967.jpg|thumb|right|Brunarústir eftir uppþotin í Detroit.]]
* [[1. júlí]] - [[Kanada]] fagnaði [[100 ára afmæli kanadíska ríkjasambandsins]].
* [[1. júlí]] - [[Evrópubandalagið]] var myndað með sameiningu stofnana [[Efnahagsbandalag Evrópu|Efnahagsbandalags Evrópu]], [[Kola- og stálbandalag Evrópu|Kola- og stálbandalags Evrópu]] og [[Kjarnorkubandalag Evrópu|Kjarnorkubandalags Evrópu]].
* [[1. júlí]] - Breska sjónvarpsstöðin [[BBC2]] hóf útsendingar [[litasjónvarp|í lit]].
* [[3. júlí]] - Belgíski málaliðinn [[Jean Schramme]] hóf uppreisn í [[Katanga]] í [[Lýðstjórnarlýðveldið Kongó|Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó]].
* [[3. júlí]] - [[Virðisaukaskattur]] upp á 10% var tekinn upp í Danmörku.
* [[5. júlí]] - Hersveitir [[Jean Schramme]] reyndu að hertaka [[Stanleyville]] í Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó, en mistókst þrátt fyrir mikið mannfall innan kongóska hersins.
* [[6. júlí]] - [[Borgarastyrjöldin í Nígeríu]]: [[Nígeríuher]] gerði innrás í aðskilnaðarhéraðið [[Bíafra]].
* [[10. júlí]] - Yfir 370 létust í miklum rigningum í [[Kobe]] og [[Kure (Hiroshima)|Kure]] í Japan.
* [[10. júlí]] - Nýja-Sjáland tók upp [[nýsjálenskur dalur|dali]] í stað [[nýsjálenskt pund|punda]].
* [[12. júlí]] - [[Langa heita sumarið 1967]]: [[Uppþotin í Newark 1967]] leiddu til 26 dauðsfalla.
* [[18. júlí]] - [[Breski herinn]] tilkynnti lokun herstöðva í [[Malasía|Malasíu]] og [[Singapúr]], þrátt fyrir mótmæli frá Ástralíu og Bandaríkjunum.
* [[23. júlí]] - [[Langa heita sumarið 1967]]: [[Uppþotin í Detroit 1967]] ollu 43 dauðsföllum. 1400 byggingar brunnu.
* [[24. júlí]] - [[Charles De Gaulle]] mælti orðin „Vive le Québec libre“ í ræðu í [[Québec]] og var litið á þau sem stuðningsyfirlýsingu við sjálfstæði fylkisins.
* [[29. júlí]] - 240 létu lífið þegar jarðskjálfti reið yfir [[Caracas]] í Venesúela.
* [[30. júlí]] - [[Langa heita sumarið 1967]]: [[Uppþotin í Milwaukee 1967]] hófust.

=== Ágúst ===
[[Mynd:Thurgoodmarshall1967.jpg|thumb|right|Hæstaréttardómarinn Thurgood Marshall árið 1967.]]
* [[1. ágúst]] - Bandaríska hraðlestin [[UAC TurboTrain]] fór í jómfrúarferð sína.
* [[2. ágúst]] - Tyrkneska knattspyrnuliðið [[Trabzonspor]] var stofnað í [[Trabzon]].
* [[5. ágúst]] - Fyrsta breiðskífa [[Pink Floyd]], ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]'', kom út.
* [[6. ágúst]] - [[Jocelyn Bell]] og [[Antony Hewish]] námu merki frá [[tifstjarna|tifstjörnu]] í fyrsta skipti með sérstökum stjörnukíki.
* [[8. ágúst]] - [[Samband Suðaustur-Asíuríkja]] (ASEAN) var stofnað í Bangkok, Taílandi.
* [[10. ágúst]] - Tvær hraðlestar [[hraðlestarslysið í Danmörku 1967|skullu saman]] utan við Óðinsvé í Danmörku með þeim afleiðingum að 11 létust og 36 slösuðust,
* [[13. ágúst]] - Fyrsta útgáfa hljómsveitarinnar [[Fleetwood Mac]] kom fram á Windsor Jazz and Blues Festival í Bretlandi.
* [[14. ágúst]] - Sjóræningjaútvarpsstöðin [[Wonderful Radio London]] hætti útsendingum kl. 3 síðdegis daginn áður en [[Lög um útsendingabrot á sjó 1967]] tóku gildi í Bretlandi.
* [[21. ágúst]] - Tvær bandarískar orrustuþotur voru skotnar niður í kínverskri lofthelgi. Flugmanninum [[Robert J. Flynn]] var haldið föngnum til 1973.
* [[23. ágúst]] - Frægur [[1967 Danmörk á móti Íslandi|knattspyrnuleikur]] milli landsliða Íslendinga og Dana fór fram á [[Parken|Idrætsparken]] í Kaupmannahöfn. Danir sigruðu 14:2.
* [[25. ágúst]] - Foringi [[Bandaríski nasistaflokkurinn|Bandaríska nasistaflokksins]], [[George Lincoln Rockwell]], var myrtur í [[Arlington (Virginíu)|Arlington]], Virginíu.
* [[25. ágúst]] - [[Marburgvírus]] var einangraður í fyrsta sinn eftir að tugir starfsmanna rannsóknarstofu í [[Marburg]] í Þýskalandi veiktust.
* [[27. ágúst]] - Umboðsmaður Bítlanna, [[Brian Epstein]], fannst látinn í læstu svefnherbergi.
* [[30. ágúst]] - [[Thurgood Marshall]] varð fyrsti þeldökki dómarinn við [[Hæstiréttur Bandaríkjanna|Hæstarétt Bandaríkjanna]].

=== September ===
[[Mynd:Kungsgatan_1967.jpg|thumb|right|Kungsgatan í Stokkhólmi 3. september.]]
* [[1. september]] - [[Ilse Koch]], „nornin frá Buchenwald“, framdi sjálfsmorð í fangelsi í Bæjaralandi.
* [[2. september]] - Brúin yfir [[Jökulsá á Breiðamerkursandi]] var vígð og þar með komst [[Öræfasveit]] í vegasamband.
* [[2. september]] - Furstadæmið [[Sealand]] lýsti yfir sjálfstæði.
* [[3. september]] - [[Hægri umferð]] var tekin upp í [[Svíþjóð]].
* [[3. september]] - [[Nguyễn Văn Thiệu]] varð forseti Suður-Víetnam.
* [[4. september]] - [[Víetnamstríðið]]: Yfir 100 bandarískir hermenn og 300 norðurvíetnamskir hermenn létust í bardögum í [[Swift-aðgerðin]]ni.
* [[6. september]] - [[Olof Palme]] varð síðasti kirkjumálaráðherra Svíþjóðar.
* [[10. september]] - Aðeins 44 af yfir 12 þúsund kjósendum á [[Gíbraltar]] kusu með samruna við Spán í [[þjóðaratkvæðagreiðsla um fullveldi Gíbraltar|þjóðaratkvæðagreiðslu um fullveldi Gíbraltar]].
* [[11. september]] - Sænska kvikmyndin ''[[Ég er forvitin - gul]]'' var frumsýnd.
* [[15. september]] - Þjóðgarðurinn í [[Skaftafell]]i var stofnaður.
* [[17. september]] - Hljómsveitin [[The Doors]] kom fram í ''[[The Ed Sullivan Show]]'' á [[CBS]] þar sem [[Jim Morrison]] söng orðið „higher“ sem hann var beðinn um að gera ekki.
* [[20. september]] - Farþegaskipið ''[[Queen Elizabeth 2]]'' var sjósett.
* [[28. september]] - Fyrsti sjúklingurinn lagðist inn á [[Borgarspítalinn|Borgarspítalann]] í Fossvogi.
* [[29. september]] - Hljómsveitin [[Tangerine Dream]] var stofnuð í [[Vestur-Berlín]].
* [[30. september]] - [[BBC]] endurskipulagði útvarpsstöðvar sínar sem fengu nöfnin [[BBC Radio 1]] (áður [[BBC Light Programme]]), [[BBC Radio 2]], [[BBC Radio 3]] (áður [[BBC Third Programme]]) og [[BBC Radio 4]] (áður [[BBC Home Service]]).

=== Október ===
[[Mynd:CoronationShahanshahShahbanou.jpg|thumb|right|Krýningarathöfn Múhameðs Resa Palaví og Farah Diba í Teheran.]]
* [[1. október]] - Indland vann sigur í [[átökin um Nathu La og Cho La|átökunum um Nathu La og Cho La]].
* [[4. október]] - [[Ómar Alí Saifuddin 3.]] soldán Brúnei afsalaði sér völdum í hendur sonar síns, [[Hassanal Bolkiah]].
* [[6. október]] - Skemmtigarðinum [[Pacific Ocean Park]] í Suður-Kaliforníu var lokað.
* [[8. október]] - [[Che Guevara]] og skæruliðar hans voru teknir höndum í Bólivíu. Þeir voru teknir af lífi daginn eftir.
* [[10. október]] - Póstverslunin [[Hagkaup]] hóf að selja matvöru í verslun sinni við [[Miklatorg]] í Reykjavík með lægri álagningu en áður þekktist.
* [[12. október]] - Bókin ''[[Nakti apinn]]'' eftir enska dýrafræðinginn [[Desmond Morris]] kom út.
* [[17. október]] - Söngleikurinn ''[[Hárið]]'' var frumsýndur í New York-borg.
* [[18. október]] - 19. teiknimynd Disney í fullri lengd og sú síðasta sem [[Walt Disney]] hafði sjálfur umsjón með, ''[[Skógarlíf (kvikmynd frá 1967)|Skógarlíf]]'', var frumsýnd.
* [[18. október]] - Geimkönnunarfarið ''[[Venera 4]]'' fór inn í lofthjúp [[Venus (reikistjarna)|Venus]].
* [[19. október]] - Geimkönnunarfarið ''[[Mariner 5]]'' flaug framhjá [[Venus (reikistjarna)|Venus]].
* [[21. október]] Um 70.000 manns mótmæltu [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]] við [[Lincoln-minnismerkið]] í [[Washington-borg]] og 50.000 héldu mótmælum áfram við [[Pentagon]].
* [[25. október]] - [[Lög um fóstureyðingar 1967]] voru samþykkt í Bretlandi.
* [[26. október]] - Krýningarathöfn [[Múhameð Resa Pahlavi]] Íranskeisara fór fram.
* [[26. október]] - Bandaríski orrustuflugmaðurinn [[John McCain]] var skotinn niður yfir Norður-Víetnam og tekinn höndum. Hann var stríðsfangi í fimm ár.
* [[27. október]] - [[Charles de Gaulle]] beitti neitunarvaldi gegn inngöngu Breta í Evrópusambandið í annað sinn.

=== Nóvember ===
[[Mynd:8th_Infantry_Rgt._descending_Hill_742_during_Operation_MacArthur_1967-11.jpg|thumb|right|Bandarískir hermenn í orrustunni um Dak To í Víetnam.]]
* [[Nóvember]] - [[Íslamabad]] tók við af [[Karachi]] sem höfuðborg Pakistans.
* [[3. nóvember]] - [[Víetnamstríðið]]: Bandaríkjaher vann sigur í [[orrustan um Dak To|orrustunni um Dak To]] þrátt fyrir mikið mannfall.
* [[4. nóvember]] - Málaliðaher [[Jean Schramme]] hörfaði frá [[Lýðstjórnarlýðveldið Kongó|Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó]] til [[Rúanda]]
* [[6. nóvember]] - Þing [[Ródesía|Ródesíu]] samþykkti lög um [[kynþáttaaðskilnaður|kynþáttaaðskilnað]].
* [[9. nóvember]] - [[Apollo-áætlunin]]: [[NASA]] tókst að flytja ómannaða prufugeimfarið ''[[Apollo 4]]'' á braut um jörðu með [[Saturn V]]-eldflaug.
* [[10. nóvember]] - [[Strákagöng]] við [[Siglufjörður|Siglufjörð]] voru opnuð.
* [[12. nóvember]] - [[Flatey á Skjálfanda]] fór í eyði.
* [[15. nóvember]] - [[Georgios Grivas]] var kallaður heim til Grikklands ásamt liði sínu eftir að [[Kýpverski þjóðvörðurinn]] hafði drepið 27 Kýpur-Tyrki í tveimur þorpum á [[Kýpur]].
* [[26. nóvember]] - 462 létust þegar fljóðbylgja skall á [[Lissabon]].
* [[27. nóvember]] - Tvöfalda breiðskífan ''[[Magical Mystery Tour]]'' með [[Bítlarnir|Bítlunum]] kom út í Bandaríkjunum.
* [[27. nóvember]] - [[Omar Bongo]] varð forseti Gabon við lát [[Léon M'ba]].
* [[30. nóvember]] - [[Zulfikar Ali Bhutto]] stofnaði [[Pakistanski alþýðuflokkurinn|Pakistanska alþýðuflokkinn]].
* [[30. nóvember]] - [[Alþýðulýðveldið Suður-Jemen]] hlaut sjálfstæði frá Bretlandi.

=== Desember ===
[[Mynd:11.12.67 Présentation officielle du Concorde (1967) - 53Fi1792.jpg|thumb|right|Flugvélin Concorde afhjúpuð.]]
* [[3. desember]] - Læknirinn [[Christiaan Barnard]] framkvæmdi fyrstu [[hjartaígræðsla|hjartaígræðsluna]] í [[Höfðaborg]] í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]].
* [[5. desember]] - Barnalæknirinn [[Benjamin Spock]] og skáldið [[Allen Ginsberg]] voru handteknir í New York-borg fyrir að mótmæla Víetnamstríðinu.
* [[9. desember]] - [[Nicolae Ceaușescu]] varð forseti ríkisráðs Rúmeníu og þar með leiðtogi landins í reynd.
* [[9. desember]] - Söngvarinn [[Jim Morrison]] var handtekinn fyrir að reyna að efna til uppþota á tónleikum [[The Doors]] í [[New Haven (Connecticut)|New Haven]] í Connecticut.
* [[11. desember]] - Hljóðfráa farþegavélin [[Concorde]] var afhjúpuð í [[Toulouse]] í Frakklandi.
* [[14. desember]] - [[Konstantín 2. Grikkjakonungur]] varð að flýja land eftir misheppnaða [[gagnbylting]]u.
* [[17. desember]] - Forsætisráðherra Ástralíu, [[Harold Holt]], hvarf á sundi í úfnum sjó við [[Cheviot-strönd]].
* [[19. desember]] - Bandaríski eðlisfræðiprófessorinn [[John Archibald Wheeler]] lagði til heitið „[[svarthol]]“.
* [[26. desember]] - Kvikmynd [[Bítlarnir|Bítlanna]], ''[[Magical Mystery Tour (kvikmynd)|Magical Mystery Tour]]'' var frumsýnd.
* [[28. desember]] - [[Borgarspítalinn |Borgarspítalinn]] í Fossvogi var formlega tekinn í notkun.
* [[29. desember]] - Kóreski bílaframleiðandinn [[Hyundai Motor]] var stofnaður.

=== Ódagsettir atburðir ===
* [[Síldarkreppan]] hófst og olli atvinnuleysi og samdrætti í einkaneyslu á Íslandi. Hún náði hámarki árið 1969.
* [[Ástarsumarið]] átti sér stað í San Francisco í Bandaríkjunum.

== Fædd ==
* [[1. janúar]] - [[Felix Bergsson]], íslenskur leikari, söngvari og útvarpsmaður.
* [[2. janúar]] - [[Jón Gnarr]], íslenskur leikari, skemmtikraftur og stjórnmálamaður.
* [[2. janúar]] - [[Basile Boli]], franskur knattspyrnumaður.
* [[5. janúar]] - [[Markus Söder]], þýskur stjórnmálamaður.
* [[8. janúar]] - [[R. Kelly]], bandarískur rappari.
* [[9. janúar]] - [[Teitur Örlygsson]], íslenskur körfuknattleiksmaður.
* [[14. janúar]] - [[Zakk Wylde]], bandarískur tónlistarmaður.
* [[16. janúar]] - [[Helena Stefánsdóttir]], íslenskur leikstjóri.
* [[18. janúar]] - [[Anjem Choudary]], breskur íslamisti.
* [[18. janúar]] - [[Pieter Huistra]], hollenskur knattspyrnumaður.
* [[21. janúar]] - [[Alfred Jermaniš]], slóvenskur knattspyrnumaður.
* [[23. janúar]] - [[Magdalena Andersson]], sænsk stjórnmálakona.
* [[24. janúar]] - [[Phil LaMarr]], bandarískur leikari.
* [[25. janúar]] - [[David Ginola]], franskur knattspyrnumaður.
* [[2. febrúar]] - [[Edu Manga]], brasilískur knattspyrnumaður.
* [[3. febrúar]] - [[Aurelio Vidmar]], ástralskur knattspyrnumaður.
* [[4. febrúar]] - [[Þorsteinn Guðmundsson (f. 1967)|Þorsteinn Guðmundsson]], íslenskur skemmtikraftur.
* [[14. febrúar]] - [[Mark Rutte]], hollenskur stjórnmálamaður.
* [[18. febrúar]] - [[Roberto Baggio]], ítalskur knattspyrnumaður.
* [[20. febrúar]] - [[Kurt Cobain]], bandarískur tónlistarmaður (d. [[1994]]).
* [[20. febrúar]] - [[David Herman]], bandarískur leikari.
* [[20. febrúar]] - [[Nenad Maslovar]], svartfellskur knattspyrnumaður.
* [[23. febrúar]] - [[Tetsuya Asano]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[25. febrúar]] - [[Nick Leeson]], breskur verðbréfasali.
* [[26. febrúar]] - [[Kazuyoshi Miura]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[7. mars]] - [[Mustapha Ishak Boushaki]], alsírskur eðlisfræðingur.
* [[12. mars]] - [[Jorge Dely Valdés]], panamískur knattspyrnumaður.
* [[13. mars]] - [[Andrés Escobar]], kólumbískur knattspyrnumaður (d. [[1994]]).
* [[15. mars]] - [[Baldur Trausti Hreinsson]], íslenskur leikari.
* [[16. mars]] - [[John Darnielle]], bandarískur tónlistarmaður.
* [[19. mars]] - [[Björgólfur Thor Björgólfsson]], íslenskur kaupsýslumaður.
* [[23. mars]] - [[John og Lorena Bobbitt|John Wayne Bobbitt]], bandarískur leikari.
* [[29. mars]] - [[Margrét Lóa Jónsdóttir]], íslenskt skáld og rithöfundur.
* [[30. mars]] - [[Gerald McCullouch]], bandarískur leikari.
* [[31. mars]] - [[Ľubomír Luhový]], slóvakískur knattspyrnumaður.
* [[12. apríl]] - [[Shinkichi Kikuchi]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[17. apríl]] - [[Birgitta Jónsdóttir]], íslenskt skáld og stjórnmálamaður.
* [[21. apríl]] - [[Guðmundur Bragason]], íslenskur körfuknattleiksmaður.
* [[22. apríl]] - [[Víðir Reynisson]], íslenskur lögregluþjónn.
* [[23. apríl]] - [[Melina Kanakaredes]], bandarísk leikkona.
* [[27. apríl]] - [[Willem Alexander]] konungur Hollands.
* [[30. apríl]] - [[Fílípp Kírkorov]], rússneskur söngvari.
* [[1. maí]] - [[Tim McGraw]], bandarískur sveitasöngvari.
* [[5. maí]] - [[Carlos Alberto Dias]], brasilískur knattspyrnumaður.
* [[10. maí]] - [[Nobuhiro Takeda]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[14. maí]] - [[Rondey Robinson]], bandarískur körfuknattleiksmaður.
* [[18. maí]] - [[Heinz-Harald Frentzen]], þýskur ökuþór.
* [[29. maí]] - [[Noel Gallagher]], breskur tónlistarmaður.
* [[6. júní]] - [[David Dayan Fisher]], enskur leikari.
* [[7. júní]] - [[Yuji Sakakura]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[9. júní]] - [[Helgi Hjörvar]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[10. júní]] - [[Pavel Badea]], rúmenskur knattspyrnumaður.
* [[10. júní]] - [[Heimir Hallgrímsson]], íslenskur knattspyrnumaður.
* [[16. júní]] - [[Jürgen Klopp]], þýskur knattspyrnuþjálfari.
* [[17. júní]] - [[Zinho]], brasilískur knattspyrnumaður.
* [[20. júní]] - [[Nicole Kidman]], áströlsk leikkona.
* [[20. júní]] - [[Angela Melillo]], ítölsk leikkona.
* [[23. júní]] - [[Stella Hjaltadóttir]], íslensk skíðagöngukona.
* [[1. júlí]] - [[Pamela Anderson]], bandarísk leikkona.
* [[2. júlí]] - [[Claudio Biaggio]], ítalskur knattspyrnumaður.
* [[12. júlí]] - [[Rebekka A. Ingimundardóttir]], íslensk leikkona.
* [[12. júlí]] - [[John Petrucci]], bandarískur gítarleikari.
* [[13. júlí]] - [[Sóley Elíasdóttir]], íslensk leikkona.
* [[16. júlí]] - [[Will Ferrell]], bandarískur leikari.
* [[20. júlí]] - [[Magnús Gylfason]], íslenskur knattspyrnumaður.
* [[23. júlí]] - [[Philip Seymour Hoffman]], bandarískur leikari (d. [[2014]]).
* [[25. júlí]] - [[Matt LeBlanc]], bandarískur leikari.
* [[8. ágúst]] - [[Sung Jae-ki]], suðurkóreskur mannréttindafrömuður (d. [[2013]]).
* [[9. ágúst]] - [[Ralph Hasenhuttl]], austurrískur knattspyrnustjóri.
* [[11. ágúst]] - [[Sigursteinn Másson]], íslenskur kvikmyndagerðarmaður.
* [[11. ágúst]] - [[Joe Rogan]], bandarískur þáttastjórnandi.
* [[13. ágúst]] - [[Jeanine Áñez]], bólivísk stjórnmálakona.
* [[15. ágúst]] - [[Tristan Elizabeth Gribbin]], íslensk leikkona.
* [[26. ágúst]] - [[Illugi Gunnarsson]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[5. september]] - [[Matthias Sammer]], þýskur knattspyrnumaður.
* [[16. september]] - [[Hrannar Björn Arnarsson]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[18. september]] - [[Masami Ihara]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[19. september]] - [[Roland Schimmelpfennig]], þýskt leikskáld.
* [[21. september]] - [[Faith Hill]], bandarísk söngkona.
* [[23. september]] - [[Masashi Nakayama]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[29. september]] - [[Lilly Wachowski]], bandarískur leikstjóri.
* [[30. september]] - [[Ragnheiður Elín Árnadóttir]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[8. október]] - [[Primož Gliha]], slóvenskur knattspyrnumaður.
* [[10. október]] - [[Gavin Newsom]], bandarískur stjórnmálamaður.
* [[15. október]] - [[Gustavo Zapata]], argentínskur knattspyrnumaður.
* [[16. október]] - [[Marteinn Þórsson]], íslenskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[16. október]] - [[Örn Marinó Arnarson]], íslenskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[22. október]] - [[Carlos Mencia]], bandarískur leikari.
* [[26. október]] - [[Keith Urban]], bandarískur kántrísöngvari.
* [[28. október]] - [[Julia Roberts]], bandarísk leikkona.
* [[3. nóvember]] - [[Steven Wilson]], enskur tónlistarmaður
* [[5. nóvember]] - [[Judy Reyes]], dóminísk leikkona.
* [[7. nóvember]] - [[David Guetta]], franskur plötusnúður.
* [[9. nóvember]] - [[Yoshiro Moriyama]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[12. nóvember]] - [[Takuya Takagi]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[13. nóvember]] - [[Steve Zahn]], bandarískur leikari.
* [[23. nóvember]] - [[Kristján B. Jónasson]], íslenskur útgefandi.
* [[25. nóvember]] - [[Hannes Smárason]], kaupsýslumaður.
* [[28. nóvember]] - [[Anna Nicole Smith]], bandarísk fyrirsæta (d. [[2007]]).
* [[30. nóvember]] - [[Styrmir Sigurðsson]], íslenskur leikstjóri.
* [[2. desember]] - [[Júlíus Kemp]], íslenskur kvikmyndagerðarmaður.
* [[5. desember]] - [[Kjartan Magnússon]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[13. desember]] - [[Jamie Foxx]], bandarískur leikari.
* [[17. desember]] - [[Gigi D'Agostino]], ítalskur plötusnúður.
* [[19. desember]] - [[Guðlaugur Þór Þórðarson]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[21. desember]] - [[Mikheil Saakashvili]], georgískur stjórnmálamaður.

== Dáin ==
* [[3. janúar]] - [[Jack Ruby]], maðurinn sem drap [[Lee Harvey Oswald]] (f. 1911).
* [[14. febrúar]] - [[Forugh Farrokhzad]], írönsk kvikmyndagerðarkona og skáld (f. [[1934]]).
* [[18. febrúar]] - J. [[Robert Oppenheimer]],  bandarískur eðlisfræðingur, kallaður „faðir atómsprengjunnar“ (f. [[1904]]).
* [[23. febrúar]] - [[Sigurður Einarsson í Holti]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1898]]).
* [[5. mars]] - [[Múhameð Mossadek]], íranskur stjórnmálamaður (f. [[1882]]).
* [[4. apríl]] - [[Héctor Scarone]], úrúgvæskur knattspyrnumaður (f. [[1898]]).
* [[13. apríl]] - [[Friðþjófur Thorsteinsson]], íslenskur knattspyrnumaður (f. [[1895]]).
* [[19. apríl]] - [[Konrad Adenauer]], vesturþýskur stjórnmálamaður (f. [[1876]]).
* [[5. maí]] - [[Jón Dúason]], íslenskur hagfræðingur (f. [[1888]]).
* [[14. maí]] - [[Osvaldo Moles]], brasilískur blaðamaður  (f. [[1913]]).
* [[22. maí]] - [[Langston Hughes]], bandarískt skáld (f. [[1902]]).
* [[10. júní]] - [[Spencer Tracy]], bandarískur leikari (f. [[1900]]).
* [[29. júní]] - [[Jayne Mansfield]], bandarísk leikkona og fyrirsæta (f. [[1933]]).
* [[7. júlí]] - [[Vivien Leigh]], bresk leikkona (f. [[1904]]).
* [[21. júlí]] - [[Albert Luthuli]], suðurafrískur stjórnmálamaður (f. [[1898]]).
* [[22. júlí]] - [[Carl Sandburg]], bandarískur rithöfundur og skáld (f. [[1878]]).
* [[19. ágúst]] - [[Hugo Gernsback]], bandarískur útgefandi (f. [[1884]]).
* [[25. ágúst]] - [[George Lincoln Rockwell]], stofnandi bandaríska nasistaflokksins, myrtur (f. [[1918]]).
* [[27. ágúst]] - [[Brian Epstein]], umboðsmaður Bítlanna (f. [[1934]]).
* [[19. september]] - [[Sigfús Bergmann Bjarnason]], íslenskur forstjóri (f. [[1913]]).
* [[7. október]] - [[Norman Angell]], enskur blaðamaður (f. [[1872]]).
* [[8. október]] - [[Clement Attlee]], breskur stjórnmálamaður (f. [[1893]]).
* [[9. október]] - [[Che Guevara]], byltingarmaður og einn af hershöfðingjum [[Fidel Castro]] (f. [[1928]]).
* [[17. október]] - [[Pu-Yi]], síðasti keisari Kína (f. [[1900]]).
* [[19. nóvember]] - [[Casimir Funk]], pólskur lífefnafræðingur (f. [[1884]]).
* [[9. desember]] - [[Haraldur Björnsson]], íslenskur leikari (f. [[1891]]).
* [[10. desember]] - [[Otis Redding]], bandarískur söngvari (f. [[1941]]).
* [[17. desember]] - [[Harold Holt]], ástralskur stjórnmálamaður (f. [[1908]]).

== [[Nóbelsverðlaunin]] ==
* [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Hans Albrecht Bethe]]
* [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Manfred Eigen]], [[Ronald George Wreyford Norrish]], [[George Porter]]
* [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Ragnar Granit]], [[Haldan Keffer Hartline]], [[George Wald]]
* [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Miguel Angel Asturias]]
* [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - Voru ekki veitt þetta árið

==Tilvísanir==

[[Flokkur:1967]]</text>
      <sha1>6kqbdtcz23ccsxgynf0hfasi1a24q8v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978851</id>
      <parentid>1978845</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>/* Janúar */</comment>
      <origin>1978851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35369" sha1="aepbedbgvbzhrxl48ohskofbtqadjfb" xml:space="preserve">{{Ár nav}}
Árið '''1967''' ('''MCMLXVII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 67. [[ár]] 20. aldar og [[almennt ár]] sem hófst á [[sunnudagur|sunnudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]].

== Atburðir ==
=== Janúar ===
[[Mynd:Be-In_poster.jpg|thumb|right|Veggspjald fyrir Human Be-In-hátíðina í San Francisco.]]
* [[1. janúar]] - Í [[Kanada]] hófust hátíðahöld vegna 100 ára afmælis sambandsríkisins.
* [[2. janúar]] - [[Ronald Reagan]] tók við embætti ríkisstjóra í Kaliforníu.
* [[5. janúar]] - Síðasta kvikmynd [[Charlie Chaplin]], ''[[Greifynjan frá Hong Kong]]'', var frumsýnd í London.
* [[5. janúar]] - [[Menningarbyltingin]] í Kína: [[Sjanghækommúnan]] var stofnuð.
* [[8. janúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Cedar Falls-aðgerðin]], stærsta aðgerð Bandaríkjahers á jörðu niðri, hófst.
* [[13. janúar]] - [[Étienne Eyadema]] leiddi herforingjabyltingu í [[Tógó]].
* [[14. janúar]] - Útihátíðin [[Human Be-In]] átti sér stað í [[Golden Gate Park]] í [[San Francisco]] þar sem [[Timothy Leary]] mælti hin frægu orð „Turn on, tune in, drop out“.
* [[15. janúar]] - Gífurlegt hrun varð úr Innstahaus, nyrst við [[Steinsholtsjökull|Steinsholtsjökul]], sem er skriðjökull norður úr [[Eyjafjallajökull|Eyjafjallajökli]].
* [[18. janúar]] - [[Albert DeSalvo]] var dæmdur í lífstíðarfangelsi fyrir nauðganir og rán, en deilt er um hvort hann hafi verið raðmorðinginn sem var kallaður [[Boston-kyrkjarinn]].
* [[23. janúar]] - Í München hófust réttarhöld yfir [[Wilhelm Harster]] sem var yfirmaður leynilögreglu nasista í Hollandi í síðari heimsstyrjöld.
* [[23. janúar]] - Bærinn [[Milton Keynes]] var stofnaður á Englandi.
* [[26. janúar]] - [[Breska þingið]] ákvað að þjóðnýta 90% af breska stáliðnaðinum.
* [[26. janúar]] - 58 cm af snjó féllu í [[Chicago-hríðin 1967|Chicago-hríðinni 1967]] sem var met.
* [[27. janúar]] - Þrír bandarískir geimfarar fórust þegar kviknaði í [[Apollo-áætlunin|Apollo-geimflaug]] á lendingarpalli við æfingar.
* [[27. janúar]] - Bandaríkin, Sovétríkin og Bretland undirrituðu [[Útgeimssamningurinn|Útgeimssamninginn]] um bann við gjöreyðingarvopnum í geimnum.

=== Febrúar ===
[[Mynd:Leonardo_da_vinci,_Double_manuscript_page_on_the_Sforza_monument.jpg|thumb|right|Opna úr Madrídarhandriti Leonardo da Vinci.]]
* [[3. febrúar]] - Síðasta aftakan með [[henging]]u átti sér stað í Ástralíu, þegar [[Ronald Ryan]] var hengdur fyrir morð á fangaverði.
* [[5. febrúar]] - Herforinginn [[Anastasio Somoza Debayle]] varð forseti Níkaragva.
* [[5. febrúar]] - NASA sendi geimkönnunarfarið ''[[Lunar Orbiter 3]]'' á loft.
* [[6. febrúar]] - Forsætisráðherra Sovétríkjanna, [[Alexej Kosygin]], kom í átta daga opinbera heimsókn til Bretlands.
* [[7. febrúar]] - Yfir 60 fórust og 2500 ferkílómetrar lands eyðilögðust í [[kjarreldur|kjarreldum]] á [[Tasmanía|Tasmaníu]].
* [[7. febrúar]] - Stjórn [[Alþýðulýðveldið Kína|Alþýðulýðveldisins Kína]] tilkynnti að hún gæti ekki lengur ábyrgst öryggi starfsfólks sovéska sendiráðsins í Beijing vegna mótmæla.
* [[8. febrúar]] - Sænska orrustuþotan [[Saab 37 Viggen]] flaug jómfrúarflug sitt.
* [[11. febrúar]] - Rannsóknarstofnunin [[British Antarctic Survey]] kortlagði í fyrsta sinn [[Burgess-ísdrögin]] á Suðurskautslandinu.
* [[13. febrúar]] - Bandarískir rannsakendur uppgötvuðu Madrídarhandrit [[Leonardo da Vinci]] í [[Landsbókasafn Spánar|Landsbókasafni Spánar]].
* [[18. febrúar]] - Héraðssaksóknari í [[New Orleans]], [[Jim Garrison]], lýsti því yfir að hann hygðist leysa gátuna um [[morðið á Kennedy]].
* [[22. febrúar]] - [[Suharto]] tók við völdum í Indónesíu.
* [[22. febrúar]] - [[Donald Sangster]] varð forsætisráðherra Jamaíku.
* [[23. febrúar]] - [[25. viðauki bandarísku stjórnarskrárinnar]] var samþykktur.
* [[23. febrúar]] - Trínidad og Tóbagó varð fyrsta samveldislandið sem gerðist aðili að [[Samtök Ameríkuríkja|Samtökum Ameríkuríkja]].
* [[24. febrúar]] - [[Sovétríkin]] bönnðu leppríkjum sínum að eiga í stjórnmálasambandi við [[Vestur-Þýskaland]].
* [[25. febrúar]] - Stjórn [[Alþýðulýðveldið Kína|Alþýðulýðveldisins Kína]] fyrirskipaði hernum að taka þátt í vorsáningunni.

=== Mars ===
[[Mynd:Disney and pirate heads (cropped).jpg|thumb|right|Walt Disney skoðar plasthöfuð fyrir Pirates of the Caribbean draugalestina í Disneylandi.]]
* [[1. mars]] - Austurríski fangabúðastjórinn [[Franz Stangl]] var handtekinn í Brasilíu.
* [[1. mars]] - Tónlistarhúsið [[Queen Elizabeth Hall]] var opnað á [[South Bank]] í London.
* [[1. mars]] - [[Óscar Gestido]] tók við embætti forseta Úrúgvæ.
* [[4. mars]] - Fyrsta [[Norðursjávargas]]leiðslan var tekin í notkun við [[Easington]] í [[Austur-Yorkshire]].
* [[9. mars]] - [[Svetlana Allilujeva|Svetlana]], dóttir [[Jósef Stalín|Jósefs Stalín]], leitaði hælis á Vesturlöndum og fékk landvistarleyfi í Bandaríkjunum.
* [[10. mars]] - Stórbruni varð á horni [[Vonarstræti]]s og [[Lækjargata|Lækjargötu]] í Reykjavík og brunnu þar þrjú hús til grunna.
* [[10. mars]] - Fyrsta smáskífa [[Pink Floyd]] kom út í London.
* [[11. mars]] - [[Borgarastyrjöldin í Kambódíu]] hófst.
* [[12. mars]] - Þing Indónesíu lýsti [[Sukarno]] forseta valdalausan og skipaði [[Suharto]] starfandi forseta.
* [[12. mars]] - Fyrsta breiðskífa [[Velvet Underground]], ''[[The Velvet Underground &amp; Nico]]'', kom út í Bandaríkjunum.
* [[17. mars]] - Fyrsta hljómplata [[Grateful Dead]] kom út.
* [[18. mars]] - [[Torrey Canyon-slysið]]: Olíuflutningaskipið ''[[Torrey Canyon]]'' strandaði milli [[Land's End]] og [[Scilly-eyjar|Scilly-eyja]] á [[Bretland]]i.
* [[18. mars]] - Draugalestin [[Pirates of the Caribbean]] var opnuð í Disneylandi.
* [[19. mars]] - Meirihluti íbúa í [[Franska Sómalíland]]i kaus með áframhaldandi sambandi við Frakkland í umdeildri þjóðaratkvæðagreiðslu.
* [[21. mars]] - [[Charles Manson]] var leystur úr fangelsinu [[Terminal Island]] þrátt fyrir að hafa óskað eftir að fá að vera lengur.
* [[26. mars]] - 10.000 manns mættu á [[Central Park be-in]] í New York-borg.
* [[29. mars]] - Fyrsti franski kjarnorkukafbáturinn, ''[[Le Redoutable]]'', var sjósettur.
* [[29. mars]] - Sæstrengurinn [[SEACOM]] milli Hong Kong og Malasíu var tekinn í notkun.
* [[31. mars]] - Á [[Raufarhöfn]] mældist 205 cm snjódýpt sem þótti með fádæmum í þéttbýli á Íslandi.

=== Apríl ===
[[Mynd:Draft_card_burning_NYC_1967.jpg|thumb|right|Mótmæli gegn Víetnamstríðinu í New York 15. apríl.]]
* [[4. apríl]] - [[Martin Luther King Jr.]] fordæmdi [[Víetnamstríðið]] í predikun í New York-borg.
* [[7. apríl]] - [[Sex daga stríðið]] (aðdragandi): Ísraelskar orrustuþotur skutu niður sex sýrlenskar [[MIG-21]]-orrustuþotur.
* [[8. apríl]] - Bretland sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1967]] með laginu „[[Puppet On a String]]“ sem [[Sandie Shaw]] söng.
* [[9. apríl]] - Fyrsta [[Boeing 737]]-flugvélin flaug jómfrúarflug sitt.
* [[10. apríl]] - Kvikmyndin ''[[Maður allra tíma]]'' (''A Man for All Seasons'') vann Óskarsverðlaun sem besta myndin.
* [[15. apríl]] - Um 250 þúsund Bandaríkjamenn mótmæltu [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]] í [[New York-borg]] í Bandaríkjunum.
* [[20. apríl]] - Lendingarfarið ''[[Surveyor 3]]'' lenti á tunglinu.
* [[21. apríl]] - [[Herforingjastjórn]] undir forystu [[Georgíos Papadopoulos]] framdi [[Valdaránið í Grikklandi 1967|valdarán í Grikklandi]].
* [[24. apríl]] - Sovéski geimfarinn Vladimir Komarov fórst þegar geimflaugin ''[[Sojús 1]]'' hrapaði til jarðar.
* [[24. apríl]] - [[Russell-dómstóllinn]] eða „Alþjóðlegi stríðsglæpadómstóllinn“ kom saman í Stokkhólmi.
* [[28. apríl]] - Bandaríski hnefaleikamaðurinn [[Muhammad Ali]] hafnaði herþjónustu og var þá sviptur öllum titlum og bannað að keppa í þrjú ár.
* [[28. apríl]] - Heimssýningin [[Expo 67]] var opnuð í [[Montreal]] í Quebéc, Kanada.
* [[28. apríl]] - Flugvélaframleiðandinn [[McDonnell Douglas]] var stofnaður við sameiningu tveggja framleiðenda.
* [[29. apríl]] - [[Þorskastríðin]]: Breskur togari sem tekinn hafði verið fyrir landhelgisbrot sigldi úr höfn í Reykjavík með tvo íslenska lögregluþjóna um borð.

=== Maí ===
[[Mynd:1967_Hong_Kong_riots-Communists_and_Police.jpg|thumb|right|Óeirðalögregla býr sig undir átök í Hong Kong 12. maí.]]
* [[1. maí]] - [[IBM á Íslandi]] var stofnað.
* [[1. maí]] - [[Elvis Presley]] giftist [[Priscilla Presley|Priscillu Beaulieu]] í [[Las Vegas]].
* [[1. maí]] - [[Anastasio Somoza Debayle]] varð forseti Níkaragva.
* [[4. maí]] - Bandaríkjamenn sendu geimkönnunarfarið ''[[Lunar Orbiter 4]]'' á braut um tunglið.
* [[6. maí]] - [[Zakir Husain]] varð fyrsti forseti Indlands úr röðum múslima.
* [[6. maí]] - [[Uppþotin í Hong Kong 1967]] hófust.
* [[9. maí]] - Argentínski hjartalæknirinn [[René Gerónimo Favaloro]] framkvæmdi fyrstu [[kransæðahjáveita|kransæðahjáveituaðgerð]] sögunnar.
* [[10. maí]] - [[Russell-dómstóllinn]] í Stokkhólmi úrskurðaði að Bandaríkin hefðu brotið alþjóðalög með stríðsrekstri í Indókína.
* [[12. maí]] - Hljómsveitin [[Jimi Hendrix Experience]] gaf út metsöluplötuna ''[[Are You Experienced]]''.
* [[15. maí]] - Fyrsta íslenska [[sjónvarpsleikrit]]ið var frumsýnt: ''Jón gamli'' eftir [[Matthías Johannessen]].
* [[15. maí]] - [[Biðtíminn]] í aðdraganda [[sex daga stríðið|sex daga stríðsins]] hófst með liðssöfnun Egypta á Sínaískaga.
* [[22. maí]] - Yfir 300 létu lífið þegar eldur braust út í stórmarkaðnum [[À l'Innovation]] í Brussel.
* [[23. maí]] - Kanadíska almenningssamgöngukerfið [[GO Transit]] hóf starfsemi.
* [[23. maí]] - Egyptaland lokaði [[Tíransund]]i fyrir ísraelskum skipum.
* [[26. maí]] - Áttunda breiðskífa Bítlanna, ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'', kom út.
* [[30. maí]] - Suðausturhluti [[Nígería|Nígeríu]] lýsti yfir sjálfstæði undir nafninu [[Biafra]]. Í ágúst gerðu nígerískar hersveitir innrás í Biafra og þar með hófst [[Biafrastyrjöldin]], sem stóð til 1970.

=== Júní ===
[[Mynd:צנחנים_בכותל_המערבי.jpg|thumb|right|Ísraelskir fallhlífarhermenn eftir hernám gömlu Jerúsalem 7. júní.]]
* [[2. júní]] - Mótmæli gegn heimsókn [[Mohammad Reza Pahlavi]] í Vestur-Berlín leiddu til stofnunar [[2. júní-hreyfingin|2. júní-hreyfingarinnar]].
* [[4. júní]] - [[Reykjavíkurganga]] var haldin til að minna á baráttuna gegn erlendri hersetu.
* [[5. júní]] - [[Surtsey|Surtseyjargosinu]] lauk. Það hafði þá staðið yfir í þrjú og hálft ár.
* [[5. júní]] - [[Sex daga stríðið]] hófst með loftárásum Ísraelshers á flugvelli í Egyptalandi.
* [[6. júní]] - [[Sex daga stríðið]]: Ísrael lagði [[Gasaströndin]]a undir sig og Egyptar lokuðu fyrir umferð um [[Súesskurðurinn|Súesskurðinn]].
* [[7. júní]] - [[Sex daga stríðið]]: Ísraelsher lagði [[Austur-Jerúsalem]] undir sig.
* [[8. júní]] - Ísraelsher réðist fyrir mistök á bandaríska njósnaskipið ''[[USS Liberty]]'' á Miðjarðarhafi.
* [[10. júní]] - [[Margrét Þórhildur|Margrét]], krónprinsessa Dana, giftist [[Hinrik Danaprins|Henri de Laborde de Monpezat]] í Kaupmannahöfn.
* [[10. júní]] - [[Sex daga stríðið|Sex daga stríðinu]] lauk með vopnahléi milli Ísraels og Sýrlands fyrir milligöngu Sameinuðu þjóðanna.
* [[11. júní]] - [[Alþingiskosningar 1967|Alþingiskosningar]] voru haldnar á Íslandi. [[Viðreisnarstjórnin]] hélt meirihluta sínum.
* [[12. júní]] - Sovétríkin sendu geimkönnunarfarið ''[[Venera 4]]'' til Venus.
* [[14. júní]] - Haldið var upp á 800 ára afmæli [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] með kaffi og pönnukökum á [[Strikið|Strikinu]].
* [[14. júní]] - Bandaríkjamenn sendu geimkönnunarfarið ''[[Mariner 5]]'' til Venus.
* [[16. júní]] - Tónlistarhátíðin [[Monterey International Pop Festival]] var haldin í Kaliforníu.
* [[17. júní]] - [[Alþýðulýðveldið Kína]] framkvæmdi sína fyrstu tilraun með [[vetnissprengja|vetnissprengju]].
* [[19. júní]] - Kvennaheimilið [[Hallveigarstaðir]] var vígt í Reykjavík.
* [[22. júní]] - Fyrsta [[farþegaþota]]n kom til Íslands. &lt;ref&gt;[https://www.visir.is/g/20242640861d/dagurinn-thegar-fyrsta-thotan-lenti-i-reykjavik Dagurinn þegar fyrsta þotan lenti í Reykjavík] Vísir, 27. október 2024&lt;/ref&gt;
* [[25. júní]] - 400 milljónir manna sáu sjónvarpsþáttinn ''[[Our World]]'' sem sýndur var í beinni í gegnum gervihnött. Bítlarnir frumfluttu þar lagið „[[All You Need Is Love]]“.
* [[27. júní]] - Fyrsti [[hraðbanki]] heims var settur upp í [[Barclays]] í [[Enfield Town]] á Englandi.

=== Júlí ===
[[Mynd:Detroit_1967.jpg|thumb|right|Brunarústir eftir uppþotin í Detroit.]]
* [[1. júlí]] - [[Kanada]] fagnaði [[100 ára afmæli kanadíska ríkjasambandsins]].
* [[1. júlí]] - [[Evrópubandalagið]] var myndað með sameiningu stofnana [[Efnahagsbandalag Evrópu|Efnahagsbandalags Evrópu]], [[Kola- og stálbandalag Evrópu|Kola- og stálbandalags Evrópu]] og [[Kjarnorkubandalag Evrópu|Kjarnorkubandalags Evrópu]].
* [[1. júlí]] - Breska sjónvarpsstöðin [[BBC2]] hóf útsendingar [[litasjónvarp|í lit]].
* [[3. júlí]] - Belgíski málaliðinn [[Jean Schramme]] hóf uppreisn í [[Katanga]] í [[Lýðstjórnarlýðveldið Kongó|Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó]].
* [[3. júlí]] - [[Virðisaukaskattur]] upp á 10% var tekinn upp í Danmörku.
* [[5. júlí]] - Hersveitir [[Jean Schramme]] reyndu að hertaka [[Stanleyville]] í Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó, en mistókst þrátt fyrir mikið mannfall innan kongóska hersins.
* [[6. júlí]] - [[Borgarastyrjöldin í Nígeríu]]: [[Nígeríuher]] gerði innrás í aðskilnaðarhéraðið [[Bíafra]].
* [[10. júlí]] - Yfir 370 létust í miklum rigningum í [[Kobe]] og [[Kure (Hiroshima)|Kure]] í Japan.
* [[10. júlí]] - Nýja-Sjáland tók upp [[nýsjálenskur dalur|dali]] í stað [[nýsjálenskt pund|punda]].
* [[12. júlí]] - [[Langa heita sumarið 1967]]: [[Uppþotin í Newark 1967]] leiddu til 26 dauðsfalla.
* [[18. júlí]] - [[Breski herinn]] tilkynnti lokun herstöðva í [[Malasía|Malasíu]] og [[Singapúr]], þrátt fyrir mótmæli frá Ástralíu og Bandaríkjunum.
* [[23. júlí]] - [[Langa heita sumarið 1967]]: [[Uppþotin í Detroit 1967]] ollu 43 dauðsföllum. 1400 byggingar brunnu.
* [[24. júlí]] - [[Charles De Gaulle]] mælti orðin „Vive le Québec libre“ í ræðu í [[Québec]] og var litið á þau sem stuðningsyfirlýsingu við sjálfstæði fylkisins.
* [[29. júlí]] - 240 létu lífið þegar jarðskjálfti reið yfir [[Caracas]] í Venesúela.
* [[30. júlí]] - [[Langa heita sumarið 1967]]: [[Uppþotin í Milwaukee 1967]] hófust.

=== Ágúst ===
[[Mynd:Thurgoodmarshall1967.jpg|thumb|right|Hæstaréttardómarinn Thurgood Marshall árið 1967.]]
* [[1. ágúst]] - Bandaríska hraðlestin [[UAC TurboTrain]] fór í jómfrúarferð sína.
* [[2. ágúst]] - Tyrkneska knattspyrnuliðið [[Trabzonspor]] var stofnað í [[Trabzon]].
* [[5. ágúst]] - Fyrsta breiðskífa [[Pink Floyd]], ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]'', kom út.
* [[6. ágúst]] - [[Jocelyn Bell]] og [[Antony Hewish]] námu merki frá [[tifstjarna|tifstjörnu]] í fyrsta skipti með sérstökum stjörnukíki.
* [[8. ágúst]] - [[Samband Suðaustur-Asíuríkja]] (ASEAN) var stofnað í Bangkok, Taílandi.
* [[10. ágúst]] - Tvær hraðlestar [[hraðlestarslysið í Danmörku 1967|skullu saman]] utan við Óðinsvé í Danmörku með þeim afleiðingum að 11 létust og 36 slösuðust,
* [[13. ágúst]] - Fyrsta útgáfa hljómsveitarinnar [[Fleetwood Mac]] kom fram á Windsor Jazz and Blues Festival í Bretlandi.
* [[14. ágúst]] - Sjóræningjaútvarpsstöðin [[Wonderful Radio London]] hætti útsendingum kl. 3 síðdegis daginn áður en [[Lög um útsendingabrot á sjó 1967]] tóku gildi í Bretlandi.
* [[21. ágúst]] - Tvær bandarískar orrustuþotur voru skotnar niður í kínverskri lofthelgi. Flugmanninum [[Robert J. Flynn]] var haldið föngnum til 1973.
* [[23. ágúst]] - Frægur [[1967 Danmörk á móti Íslandi|knattspyrnuleikur]] milli landsliða Íslendinga og Dana fór fram á [[Parken|Idrætsparken]] í Kaupmannahöfn. Danir sigruðu 14:2.
* [[25. ágúst]] - Foringi [[Bandaríski nasistaflokkurinn|Bandaríska nasistaflokksins]], [[George Lincoln Rockwell]], var myrtur í [[Arlington (Virginíu)|Arlington]], Virginíu.
* [[25. ágúst]] - [[Marburgvírus]] var einangraður í fyrsta sinn eftir að tugir starfsmanna rannsóknarstofu í [[Marburg]] í Þýskalandi veiktust.
* [[27. ágúst]] - Umboðsmaður Bítlanna, [[Brian Epstein]], fannst látinn í læstu svefnherbergi.
* [[30. ágúst]] - [[Thurgood Marshall]] varð fyrsti þeldökki dómarinn við [[Hæstiréttur Bandaríkjanna|Hæstarétt Bandaríkjanna]].

=== September ===
[[Mynd:Kungsgatan_1967.jpg|thumb|right|Kungsgatan í Stokkhólmi 3. september.]]
* [[1. september]] - [[Ilse Koch]], „nornin frá Buchenwald“, framdi sjálfsmorð í fangelsi í Bæjaralandi.
* [[2. september]] - Brúin yfir [[Jökulsá á Breiðamerkursandi]] var vígð og þar með komst [[Öræfasveit]] í vegasamband.
* [[2. september]] - Furstadæmið [[Sealand]] lýsti yfir sjálfstæði.
* [[3. september]] - [[Hægri umferð]] var tekin upp í [[Svíþjóð]].
* [[3. september]] - [[Nguyễn Văn Thiệu]] varð forseti Suður-Víetnam.
* [[4. september]] - [[Víetnamstríðið]]: Yfir 100 bandarískir hermenn og 300 norðurvíetnamskir hermenn létust í bardögum í [[Swift-aðgerðin]]ni.
* [[6. september]] - [[Olof Palme]] varð síðasti kirkjumálaráðherra Svíþjóðar.
* [[10. september]] - Aðeins 44 af yfir 12 þúsund kjósendum á [[Gíbraltar]] kusu með samruna við Spán í [[þjóðaratkvæðagreiðsla um fullveldi Gíbraltar|þjóðaratkvæðagreiðslu um fullveldi Gíbraltar]].
* [[11. september]] - Sænska kvikmyndin ''[[Ég er forvitin - gul]]'' var frumsýnd.
* [[15. september]] - Þjóðgarðurinn í [[Skaftafell]]i var stofnaður.
* [[17. september]] - Hljómsveitin [[The Doors]] kom fram í ''[[The Ed Sullivan Show]]'' á [[CBS]] þar sem [[Jim Morrison]] söng orðið „higher“ sem hann var beðinn um að gera ekki.
* [[20. september]] - Farþegaskipið ''[[Queen Elizabeth 2]]'' var sjósett.
* [[28. september]] - Fyrsti sjúklingurinn lagðist inn á [[Borgarspítalinn|Borgarspítalann]] í Fossvogi.
* [[29. september]] - Hljómsveitin [[Tangerine Dream]] var stofnuð í [[Vestur-Berlín]].
* [[30. september]] - [[BBC]] endurskipulagði útvarpsstöðvar sínar sem fengu nöfnin [[BBC Radio 1]] (áður [[BBC Light Programme]]), [[BBC Radio 2]], [[BBC Radio 3]] (áður [[BBC Third Programme]]) og [[BBC Radio 4]] (áður [[BBC Home Service]]).

=== Október ===
[[Mynd:CoronationShahanshahShahbanou.jpg|thumb|right|Krýningarathöfn Múhameðs Resa Palaví og Farah Diba í Teheran.]]
* [[1. október]] - Indland vann sigur í [[átökin um Nathu La og Cho La|átökunum um Nathu La og Cho La]].
* [[4. október]] - [[Ómar Alí Saifuddin 3.]] soldán Brúnei afsalaði sér völdum í hendur sonar síns, [[Hassanal Bolkiah]].
* [[6. október]] - Skemmtigarðinum [[Pacific Ocean Park]] í Suður-Kaliforníu var lokað.
* [[8. október]] - [[Che Guevara]] og skæruliðar hans voru teknir höndum í Bólivíu. Þeir voru teknir af lífi daginn eftir.
* [[10. október]] - Póstverslunin [[Hagkaup]] hóf að selja matvöru í verslun sinni við [[Miklatorg]] í Reykjavík með lægri álagningu en áður þekktist.
* [[12. október]] - Bókin ''[[Nakti apinn]]'' eftir enska dýrafræðinginn [[Desmond Morris]] kom út.
* [[17. október]] - Söngleikurinn ''[[Hárið]]'' var frumsýndur í New York-borg.
* [[18. október]] - 19. teiknimynd Disney í fullri lengd og sú síðasta sem [[Walt Disney]] hafði sjálfur umsjón með, ''[[Skógarlíf (kvikmynd frá 1967)|Skógarlíf]]'', var frumsýnd.
* [[18. október]] - Geimkönnunarfarið ''[[Venera 4]]'' fór inn í lofthjúp [[Venus (reikistjarna)|Venus]].
* [[19. október]] - Geimkönnunarfarið ''[[Mariner 5]]'' flaug framhjá [[Venus (reikistjarna)|Venus]].
* [[21. október]] Um 70.000 manns mótmæltu [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]] við [[Lincoln-minnismerkið]] í [[Washington-borg]] og 50.000 héldu mótmælum áfram við [[Pentagon]].
* [[25. október]] - [[Lög um fóstureyðingar 1967]] voru samþykkt í Bretlandi.
* [[26. október]] - Krýningarathöfn [[Múhameð Resa Pahlavi]] Íranskeisara fór fram.
* [[26. október]] - Bandaríski orrustuflugmaðurinn [[John McCain]] var skotinn niður yfir Norður-Víetnam og tekinn höndum. Hann var stríðsfangi í fimm ár.
* [[27. október]] - [[Charles de Gaulle]] beitti neitunarvaldi gegn inngöngu Breta í Evrópusambandið í annað sinn.

=== Nóvember ===
[[Mynd:8th_Infantry_Rgt._descending_Hill_742_during_Operation_MacArthur_1967-11.jpg|thumb|right|Bandarískir hermenn í orrustunni um Dak To í Víetnam.]]
* [[Nóvember]] - [[Íslamabad]] tók við af [[Karachi]] sem höfuðborg Pakistans.
* [[3. nóvember]] - [[Víetnamstríðið]]: Bandaríkjaher vann sigur í [[orrustan um Dak To|orrustunni um Dak To]] þrátt fyrir mikið mannfall.
* [[4. nóvember]] - Málaliðaher [[Jean Schramme]] hörfaði frá [[Lýðstjórnarlýðveldið Kongó|Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó]] til [[Rúanda]]
* [[6. nóvember]] - Þing [[Ródesía|Ródesíu]] samþykkti lög um [[kynþáttaaðskilnaður|kynþáttaaðskilnað]].
* [[9. nóvember]] - [[Apollo-áætlunin]]: [[NASA]] tókst að flytja ómannaða prufugeimfarið ''[[Apollo 4]]'' á braut um jörðu með [[Saturn V]]-eldflaug.
* [[10. nóvember]] - [[Strákagöng]] við [[Siglufjörður|Siglufjörð]] voru opnuð.
* [[12. nóvember]] - [[Flatey á Skjálfanda]] fór í eyði.
* [[15. nóvember]] - [[Georgios Grivas]] var kallaður heim til Grikklands ásamt liði sínu eftir að [[Kýpverski þjóðvörðurinn]] hafði drepið 27 Kýpur-Tyrki í tveimur þorpum á [[Kýpur]].
* [[26. nóvember]] - 462 létust þegar fljóðbylgja skall á [[Lissabon]].
* [[27. nóvember]] - Tvöfalda breiðskífan ''[[Magical Mystery Tour]]'' með [[Bítlarnir|Bítlunum]] kom út í Bandaríkjunum.
* [[27. nóvember]] - [[Omar Bongo]] varð forseti Gabon við lát [[Léon M'ba]].
* [[30. nóvember]] - [[Zulfikar Ali Bhutto]] stofnaði [[Pakistanski alþýðuflokkurinn|Pakistanska alþýðuflokkinn]].
* [[30. nóvember]] - [[Alþýðulýðveldið Suður-Jemen]] hlaut sjálfstæði frá Bretlandi.

=== Desember ===
[[Mynd:11.12.67 Présentation officielle du Concorde (1967) - 53Fi1792.jpg|thumb|right|Flugvélin Concorde afhjúpuð.]]
* [[3. desember]] - Læknirinn [[Christiaan Barnard]] framkvæmdi fyrstu [[hjartaígræðsla|hjartaígræðsluna]] í [[Höfðaborg]] í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]].
* [[5. desember]] - Barnalæknirinn [[Benjamin Spock]] og skáldið [[Allen Ginsberg]] voru handteknir í New York-borg fyrir að mótmæla Víetnamstríðinu.
* [[9. desember]] - [[Nicolae Ceaușescu]] varð forseti ríkisráðs Rúmeníu og þar með leiðtogi landins í reynd.
* [[9. desember]] - Söngvarinn [[Jim Morrison]] var handtekinn fyrir að reyna að efna til uppþota á tónleikum [[The Doors]] í [[New Haven (Connecticut)|New Haven]] í Connecticut.
* [[11. desember]] - Hljóðfráa farþegavélin [[Concorde]] var afhjúpuð í [[Toulouse]] í Frakklandi.
* [[14. desember]] - [[Konstantín 2. Grikkjakonungur]] varð að flýja land eftir misheppnaða [[gagnbylting]]u.
* [[17. desember]] - Forsætisráðherra Ástralíu, [[Harold Holt]], hvarf á sundi í úfnum sjó við [[Cheviot-strönd]].
* [[19. desember]] - Bandaríski eðlisfræðiprófessorinn [[John Archibald Wheeler]] lagði til heitið „[[svarthol]]“.
* [[26. desember]] - Kvikmynd [[Bítlarnir|Bítlanna]], ''[[Magical Mystery Tour (kvikmynd)|Magical Mystery Tour]]'' var frumsýnd.
* [[28. desember]] - [[Borgarspítalinn |Borgarspítalinn]] í Fossvogi var formlega tekinn í notkun.
* [[29. desember]] - Kóreski bílaframleiðandinn [[Hyundai Motor]] var stofnaður.

=== Ódagsettir atburðir ===
* [[Síldarkreppan]] hófst og olli atvinnuleysi og samdrætti í einkaneyslu á Íslandi. Hún náði hámarki árið 1969.
* [[Ástarsumarið]] átti sér stað í San Francisco í Bandaríkjunum.

== Fædd ==
* [[1. janúar]] - [[Felix Bergsson]], íslenskur leikari, söngvari og útvarpsmaður.
* [[2. janúar]] - [[Jón Gnarr]], íslenskur leikari, skemmtikraftur og stjórnmálamaður.
* [[2. janúar]] - [[Basile Boli]], franskur knattspyrnumaður.
* [[5. janúar]] - [[Markus Söder]], þýskur stjórnmálamaður.
* [[8. janúar]] - [[R. Kelly]], bandarískur rappari.
* [[9. janúar]] - [[Teitur Örlygsson]], íslenskur körfuknattleiksmaður.
* [[14. janúar]] - [[Zakk Wylde]], bandarískur tónlistarmaður.
* [[16. janúar]] - [[Helena Stefánsdóttir]], íslenskur leikstjóri.
* [[18. janúar]] - [[Anjem Choudary]], breskur íslamisti.
* [[18. janúar]] - [[Pieter Huistra]], hollenskur knattspyrnumaður.
* [[21. janúar]] - [[Alfred Jermaniš]], slóvenskur knattspyrnumaður.
* [[23. janúar]] - [[Magdalena Andersson]], sænsk stjórnmálakona.
* [[24. janúar]] - [[Phil LaMarr]], bandarískur leikari.
* [[25. janúar]] - [[David Ginola]], franskur knattspyrnumaður.
* [[2. febrúar]] - [[Edu Manga]], brasilískur knattspyrnumaður.
* [[3. febrúar]] - [[Aurelio Vidmar]], ástralskur knattspyrnumaður.
* [[4. febrúar]] - [[Þorsteinn Guðmundsson (f. 1967)|Þorsteinn Guðmundsson]], íslenskur skemmtikraftur.
* [[14. febrúar]] - [[Mark Rutte]], hollenskur stjórnmálamaður.
* [[18. febrúar]] - [[Roberto Baggio]], ítalskur knattspyrnumaður.
* [[20. febrúar]] - [[Kurt Cobain]], bandarískur tónlistarmaður (d. [[1994]]).
* [[20. febrúar]] - [[David Herman]], bandarískur leikari.
* [[20. febrúar]] - [[Nenad Maslovar]], svartfellskur knattspyrnumaður.
* [[23. febrúar]] - [[Tetsuya Asano]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[25. febrúar]] - [[Nick Leeson]], breskur verðbréfasali.
* [[26. febrúar]] - [[Kazuyoshi Miura]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[7. mars]] - [[Mustapha Ishak Boushaki]], alsírskur eðlisfræðingur.
* [[12. mars]] - [[Jorge Dely Valdés]], panamískur knattspyrnumaður.
* [[13. mars]] - [[Andrés Escobar]], kólumbískur knattspyrnumaður (d. [[1994]]).
* [[15. mars]] - [[Baldur Trausti Hreinsson]], íslenskur leikari.
* [[16. mars]] - [[John Darnielle]], bandarískur tónlistarmaður.
* [[19. mars]] - [[Björgólfur Thor Björgólfsson]], íslenskur kaupsýslumaður.
* [[23. mars]] - [[John og Lorena Bobbitt|John Wayne Bobbitt]], bandarískur leikari.
* [[29. mars]] - [[Margrét Lóa Jónsdóttir]], íslenskt skáld og rithöfundur.
* [[30. mars]] - [[Gerald McCullouch]], bandarískur leikari.
* [[31. mars]] - [[Ľubomír Luhový]], slóvakískur knattspyrnumaður.
* [[12. apríl]] - [[Shinkichi Kikuchi]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[17. apríl]] - [[Birgitta Jónsdóttir]], íslenskt skáld og stjórnmálamaður.
* [[21. apríl]] - [[Guðmundur Bragason]], íslenskur körfuknattleiksmaður.
* [[22. apríl]] - [[Víðir Reynisson]], íslenskur lögregluþjónn.
* [[23. apríl]] - [[Melina Kanakaredes]], bandarísk leikkona.
* [[27. apríl]] - [[Willem Alexander]] konungur Hollands.
* [[30. apríl]] - [[Fílípp Kírkorov]], rússneskur söngvari.
* [[1. maí]] - [[Tim McGraw]], bandarískur sveitasöngvari.
* [[5. maí]] - [[Carlos Alberto Dias]], brasilískur knattspyrnumaður.
* [[10. maí]] - [[Nobuhiro Takeda]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[14. maí]] - [[Rondey Robinson]], bandarískur körfuknattleiksmaður.
* [[18. maí]] - [[Heinz-Harald Frentzen]], þýskur ökuþór.
* [[29. maí]] - [[Noel Gallagher]], breskur tónlistarmaður.
* [[6. júní]] - [[David Dayan Fisher]], enskur leikari.
* [[7. júní]] - [[Yuji Sakakura]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[9. júní]] - [[Helgi Hjörvar]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[10. júní]] - [[Pavel Badea]], rúmenskur knattspyrnumaður.
* [[10. júní]] - [[Heimir Hallgrímsson]], íslenskur knattspyrnumaður.
* [[16. júní]] - [[Jürgen Klopp]], þýskur knattspyrnuþjálfari.
* [[17. júní]] - [[Zinho]], brasilískur knattspyrnumaður.
* [[20. júní]] - [[Nicole Kidman]], áströlsk leikkona.
* [[20. júní]] - [[Angela Melillo]], ítölsk leikkona.
* [[23. júní]] - [[Stella Hjaltadóttir]], íslensk skíðagöngukona.
* [[1. júlí]] - [[Pamela Anderson]], bandarísk leikkona.
* [[2. júlí]] - [[Claudio Biaggio]], ítalskur knattspyrnumaður.
* [[12. júlí]] - [[Rebekka A. Ingimundardóttir]], íslensk leikkona.
* [[12. júlí]] - [[John Petrucci]], bandarískur gítarleikari.
* [[13. júlí]] - [[Sóley Elíasdóttir]], íslensk leikkona.
* [[16. júlí]] - [[Will Ferrell]], bandarískur leikari.
* [[20. júlí]] - [[Magnús Gylfason]], íslenskur knattspyrnumaður.
* [[23. júlí]] - [[Philip Seymour Hoffman]], bandarískur leikari (d. [[2014]]).
* [[25. júlí]] - [[Matt LeBlanc]], bandarískur leikari.
* [[8. ágúst]] - [[Sung Jae-ki]], suðurkóreskur mannréttindafrömuður (d. [[2013]]).
* [[9. ágúst]] - [[Ralph Hasenhuttl]], austurrískur knattspyrnustjóri.
* [[11. ágúst]] - [[Sigursteinn Másson]], íslenskur kvikmyndagerðarmaður.
* [[11. ágúst]] - [[Joe Rogan]], bandarískur þáttastjórnandi.
* [[13. ágúst]] - [[Jeanine Áñez]], bólivísk stjórnmálakona.
* [[15. ágúst]] - [[Tristan Elizabeth Gribbin]], íslensk leikkona.
* [[26. ágúst]] - [[Illugi Gunnarsson]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[5. september]] - [[Matthias Sammer]], þýskur knattspyrnumaður.
* [[16. september]] - [[Hrannar Björn Arnarsson]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[18. september]] - [[Masami Ihara]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[19. september]] - [[Roland Schimmelpfennig]], þýskt leikskáld.
* [[21. september]] - [[Faith Hill]], bandarísk söngkona.
* [[23. september]] - [[Masashi Nakayama]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[29. september]] - [[Lilly Wachowski]], bandarískur leikstjóri.
* [[30. september]] - [[Ragnheiður Elín Árnadóttir]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[8. október]] - [[Primož Gliha]], slóvenskur knattspyrnumaður.
* [[10. október]] - [[Gavin Newsom]], bandarískur stjórnmálamaður.
* [[15. október]] - [[Gustavo Zapata]], argentínskur knattspyrnumaður.
* [[16. október]] - [[Marteinn Þórsson]], íslenskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[16. október]] - [[Örn Marinó Arnarson]], íslenskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[22. október]] - [[Carlos Mencia]], bandarískur leikari.
* [[26. október]] - [[Keith Urban]], bandarískur kántrísöngvari.
* [[28. október]] - [[Julia Roberts]], bandarísk leikkona.
* [[3. nóvember]] - [[Steven Wilson]], enskur tónlistarmaður
* [[5. nóvember]] - [[Judy Reyes]], dóminísk leikkona.
* [[7. nóvember]] - [[David Guetta]], franskur plötusnúður.
* [[9. nóvember]] - [[Yoshiro Moriyama]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[12. nóvember]] - [[Takuya Takagi]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[13. nóvember]] - [[Steve Zahn]], bandarískur leikari.
* [[23. nóvember]] - [[Kristján B. Jónasson]], íslenskur útgefandi.
* [[25. nóvember]] - [[Hannes Smárason]], kaupsýslumaður.
* [[28. nóvember]] - [[Anna Nicole Smith]], bandarísk fyrirsæta (d. [[2007]]).
* [[30. nóvember]] - [[Styrmir Sigurðsson]], íslenskur leikstjóri.
* [[2. desember]] - [[Júlíus Kemp]], íslenskur kvikmyndagerðarmaður.
* [[5. desember]] - [[Kjartan Magnússon]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[13. desember]] - [[Jamie Foxx]], bandarískur leikari.
* [[17. desember]] - [[Gigi D'Agostino]], ítalskur plötusnúður.
* [[19. desember]] - [[Guðlaugur Þór Þórðarson]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[21. desember]] - [[Mikheil Saakashvili]], georgískur stjórnmálamaður.

== Dáin ==
* [[3. janúar]] - [[Jack Ruby]], maðurinn sem drap [[Lee Harvey Oswald]] (f. 1911).
* [[14. febrúar]] - [[Forugh Farrokhzad]], írönsk kvikmyndagerðarkona og skáld (f. [[1934]]).
* [[18. febrúar]] - J. [[Robert Oppenheimer]],  bandarískur eðlisfræðingur, kallaður „faðir atómsprengjunnar“ (f. [[1904]]).
* [[23. febrúar]] - [[Sigurður Einarsson í Holti]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1898]]).
* [[5. mars]] - [[Múhameð Mossadek]], íranskur stjórnmálamaður (f. [[1882]]).
* [[4. apríl]] - [[Héctor Scarone]], úrúgvæskur knattspyrnumaður (f. [[1898]]).
* [[13. apríl]] - [[Friðþjófur Thorsteinsson]], íslenskur knattspyrnumaður (f. [[1895]]).
* [[19. apríl]] - [[Konrad Adenauer]], vesturþýskur stjórnmálamaður (f. [[1876]]).
* [[5. maí]] - [[Jón Dúason]], íslenskur hagfræðingur (f. [[1888]]).
* [[14. maí]] - [[Osvaldo Moles]], brasilískur blaðamaður  (f. [[1913]]).
* [[22. maí]] - [[Langston Hughes]], bandarískt skáld (f. [[1902]]).
* [[10. júní]] - [[Spencer Tracy]], bandarískur leikari (f. [[1900]]).
* [[29. júní]] - [[Jayne Mansfield]], bandarísk leikkona og fyrirsæta (f. [[1933]]).
* [[7. júlí]] - [[Vivien Leigh]], bresk leikkona (f. [[1904]]).
* [[21. júlí]] - [[Albert Luthuli]], suðurafrískur stjórnmálamaður (f. [[1898]]).
* [[22. júlí]] - [[Carl Sandburg]], bandarískur rithöfundur og skáld (f. [[1878]]).
* [[19. ágúst]] - [[Hugo Gernsback]], bandarískur útgefandi (f. [[1884]]).
* [[25. ágúst]] - [[George Lincoln Rockwell]], stofnandi bandaríska nasistaflokksins, myrtur (f. [[1918]]).
* [[27. ágúst]] - [[Brian Epstein]], umboðsmaður Bítlanna (f. [[1934]]).
* [[19. september]] - [[Sigfús Bergmann Bjarnason]], íslenskur forstjóri (f. [[1913]]).
* [[7. október]] - [[Norman Angell]], enskur blaðamaður (f. [[1872]]).
* [[8. október]] - [[Clement Attlee]], breskur stjórnmálamaður (f. [[1893]]).
* [[9. október]] - [[Che Guevara]], byltingarmaður og einn af hershöfðingjum [[Fidel Castro]] (f. [[1928]]).
* [[17. október]] - [[Pu-Yi]], síðasti keisari Kína (f. [[1900]]).
* [[19. nóvember]] - [[Casimir Funk]], pólskur lífefnafræðingur (f. [[1884]]).
* [[9. desember]] - [[Haraldur Björnsson]], íslenskur leikari (f. [[1891]]).
* [[10. desember]] - [[Otis Redding]], bandarískur söngvari (f. [[1941]]).
* [[17. desember]] - [[Harold Holt]], ástralskur stjórnmálamaður (f. [[1908]]).

== [[Nóbelsverðlaunin]] ==
* [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Hans Albrecht Bethe]]
* [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Manfred Eigen]], [[Ronald George Wreyford Norrish]], [[George Porter]]
* [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Ragnar Granit]], [[Haldan Keffer Hartline]], [[George Wald]]
* [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Miguel Angel Asturias]]
* [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - Voru ekki veitt þetta árið

==Tilvísanir==

[[Flokkur:1967]]</text>
      <sha1>aepbedbgvbzhrxl48ohskofbtqadjfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Notandaspjall:Bjarki S</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1985</id>
    <revision>
      <id>1978818</id>
      <parentid>1978499</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:57:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>/* N95-gríma */ Svar</comment>
      <origin>1978818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16645" sha1="4gu32ab5h23cy39r3lso3p23oebh909" xml:space="preserve">{{Notendaspjall}}

{{Skjalasafn|
* [[Notandaspjall:Bjarki S/Safn 1|Safn 1 (júlí 2004 – júlí 2007)]]
* [[Notandaspjall:Bjarki S/Safn 2|Safn 2 (júlí 2007 – mars 2020)]]
}}

== SVG-kort af sveitarfélögum Íslands ==

Þetta er frábært framtak hjá þér að útbúa SVG-kort af Íslandi og sveitarfélögum þess. Ég hef lengi íhugað að koma þessu í verk en aldrei farið af stað með það. [[Notandi:Stefán Örvar Sigmundsson|Stefán Örvar Sigmundsson]] ([[Notandaspjall:Stefán Örvar Sigmundsson|spjall]]) 3. júní 2021 kl. 14:14 (UTC)
:Takk. Hefur staðið til lengi. --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 3. júní 2021 kl. 14:32 (UTC)

== Snið:Infobox ==

Sæll. Mér sýnist að breytingarnar þínar á Snið:Infobox hafi ruglað eitthvað síðum sem nota upplýsingatöfluna Snið:Stjórnmálamaður. Myndirnar og hluti af textanum eru búin að færast til vinstri. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 5. október 2021 kl. 16:29 (UTC)
:Já ég tek þetta beint af enskunni en það er greinilega ekki að tala nógu vel við einhverjar stillingar hér. --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 5. október 2021 kl. 16:33 (UTC)
:Það sem ég er að reyna er að innleiða [[:en:Template:Infobox legislative election]] hingað sem [[Snið:Þingkosningar]] en það er strembið að ná sama útliti á sniðið hérna meginn. --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 5. október 2021 kl. 16:43 (UTC)
::Eitt annað er að það virðist vera komin auð lína efst á öllum síðum sem nota stjórnmálatöfluna. '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 5. október 2021 kl. 20:30 (UTC)
::Meginvandamálið er að stílsniðið á [[Melding:Common.css]] er úrelt. Ef það væri uppfært í samræmi við ensku wiki þá myndi textinn í sniðinu verða 12% minni og hvort tveggja myndirnar og textinn á réttum stað. Er það í lagi, eða ætti það að vera nákvæmlega eins og það var?--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. október 2021 kl. 20:50 (UTC)
:::Fínt að hafa textann aðeins minni. --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 5. október 2021 kl. 20:55 (UTC)
:::Allt í lagi mín vegna. Myndi það þá ekki bara vera sama textastærð og á ensku? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 5. október 2021 kl. 20:56 (UTC)

== Leiðrétting á stjórnmálamannasniði ==

Sæll. Gætir þú nokkuð litið á upplýsingasniðið Snið:Stjórnmálamaður? Þegar maður slær inn gildið „landstjóri“ (sést á síðunum Justin Trudeau og Mia Mottley) birtist titillinn á ensku, sem „Governor General“. Ég er búinn að reyna að laga þetta, en ég kann það ekki.

Það hefur líka verið kvartað yfir því að titillinn monarch sé þýddur sem einvaldur. Væri nokkuð hægt að bæta við hlutlausari titilgildi, s.s. „Þjóðhöfðingi“, eða sértækari titlum eins og „Konungur“, „Drottning“ o.s.frv.? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. október 2021 kl. 20:43 (UTC)
:Lagfærði landstjórann og breytti einvaldi í þjóðhöfðingja. Það ætti alveg að vera möglegt líka að búa til meiri sveigjanleika með titil þjóðhöfðingja. --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 27. október 2021 kl. 09:44 (UTC)

== How we will see unregistered users ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=content/&gt;
Hi!

You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki.

When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed.

Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help.

If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]].

We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January.

Thank you. 
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]&lt;section end=content/&gt;
&lt;/div&gt;

4. janúar 2022 kl. 18:17 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&amp;oldid=22532651 --&gt;

== Skemmdarverk í gangi ==

Halló allir. Mig langar að tilkynna skemmdarverk í gangi fyrir kl [[Notandi:Berserkur|&lt;bdi&gt;Berserkur&lt;/bdi&gt;]] sem eyddi eftirfarandi greinum án umræðu og án ástæðu:

* [[Denis Duverne]]
* [[Paris-Saclay]]
* [[Henri de Castries]] ‎
* [[Institut polytechnique de Paris]]

Það hljóta að vera aðrir. Þakka þér fyrirfram fyrir hjálpina. Mjög góður dagur. [[Kerfissíða:Framlög/2A01:CB00:420:B700:1944:5BE5:1FF0:26DA|2A01:CB00:420:B700:1944:5BE5:1FF0:26DA]] 13. maí 2024 kl. 10:06 (UTC)

== Fjarlægja merki flokkana? ==

Mér fannst nú óþarfi að fjarlægja merki flokkana, og það hefði kannski verið heppilegra að taka umræðu varðandi það. Mér finnst merki flokkana vera alveg ómissandi í ráðuneytislistanum. [[Notandi:Yonghwoarang|Yonghwoarang]] ([[Notandaspjall:Yonghwoarang|spjall]]) 16. október 2024 kl. 00:35 (UTC)

:Þetta hefur truflað mig lengi af ýmsum ástæðum, bæði af útlitslegum ástæðum og vegna reglna um notkun á myndefni sem við verðum að fara eftir. Þessi merki flokkanna henta misvel til þess að vera sköluð niður í svona lítil íkon. Sum koma ekki vel út úr því. Svo hefur því verið illa sinnt að halda þessu uppfærðu og gæta jafnræðis á milli flokka þannig að það vantar mikið inn í þetta. Svo skiptir höfundarréttarstaða þessa myndefnis líka máli, flest svona merki eru ekki með frjálst afnotaleyfi og stefna stofnunarinnar sem rekur Wikipediu er að það skuli takmarka mjög notkun á slíku myndefni og nota það í sem fæstum greinum. Í raun er reglan sú að það þarf að rökstyðja sérstaklega hverja birtingu. En jafnvel þó að við lítum fram hjá þeim sjónarmiðum þá er það líka bara vond hönnun að búa til sjónrænt kraðak með því að nota þessi merki íkon í greinum og listum og það er sérstaklega [[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Icons#Logos|mælt gegn]] slíku á ensku útgáfunni. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 16. október 2024 kl. 07:23 (UTC)
:Ég er sammála Bjarka S. Það mætti breyta þessu yfir í litarönd, eins og í [[Special:Diff/1884653]]. Það er líka mikið af þessum litlum myndum í knattspyrnudeildar greinum (t.d. [[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2021]]) sem nota [[:Flokkur:Liðasnið|liðasnið]]. Mér dettur í hug að nota treyjulitinn í staðinn (t.d. svartur fyrir [[KR]]), á sama hátt og í breytingunni fyrir flokkana. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 27. október 2024 kl. 09:08 (UTC)

== Sveitarfélagsnúmer ==

Sæll.

Vil vekja athygli á því að nýtt sveitarfélagsnúmer Vesturbyggðar eftir sameiningu við Tálknafjarðarhrepp þann 19.5.2024 er 4604 (ekki lengur 4607). Sameinaða sveitarfélagið heldur semsagt nafninu Vesturbyggð en fær gamla sveitarfélagsnúmer Tálknafjarðarhrepps (4604). [[Kerfissíða:Framlög/82.221.53.156|82.221.53.156]] 17. október 2024 kl. 11:17 (UTC)

:Móttekið. Ég breytti því. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 17. október 2024 kl. 11:26 (UTC)
::Sæll Bjarki.
::Það þarf líka að breyta sveitarfélagsnúmeri Vesturbyggðar í 4604 í listanum yfir öll  sveitarfélagsnúmer á Íslandi. [[Kerfissíða:Framlög/89.160.208.127|89.160.208.127]] 18. október 2024 kl. 23:06 (UTC)

== Alþjóðavæða ==

Hæ Bjarki, ég var að pæla hvar finn ég sniðið alþjóðavæða? [[Notandi:Bjornkarateboy|Bjornkarateboy ]] ([[Notandaspjall:Bjornkarateboy|spjall]]) 30. mars 2025 kl. 22:37 (UTC)

:[[Snið:Alþjóðavæða]]. Þú setur &lt;nowiki&gt;{{Alþjóðavæða}}&lt;/nowiki&gt; efst í greinina til að merkja hana með þessu sniði. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 31. mars 2025 kl. 06:44 (UTC)

== Afbönnun ==

Þegar ég hef fengið nóg af einhverjum einstaklingi, ekki taka bann aftur. A09 fékk í fyrrra skiptið fólk til liðs við sig til að halda áfram hegðun sem hann var gagnrýndur fyrir og það sama gildir nú. Langtímavargar eru bannaðir fyirir að fá fólk til að gera hluti fyrir sig og það sama gildir um hjálparrsveina A09. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 18. apríl 2025 kl. 10:34 (UTC)

:Eins og ég sagði á notandaspjallinu þínu þá er hegðun þessarra aðila afskaplega pirrandi. Sérstaklega það að kalla út aukalið til þess að bakka sig upp í umræðu. Ég er samt ekki sammála því að þetta sé tilefni til að banna neinn að svo stöddu. Ég held að það væri best að falla frá þessum bönnum og reyna að kæla þetta mál. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 18. apríl 2025 kl. 11:47 (UTC)
::Ég myndi halda banninu því þeir virðast hafa lent í akkúrat sama máli áður þar sem þeir tóku því illa að hljóta bann (sem var raunar heilt ár; miklu lengra en hér). Þetta er einmitt nákvæmlega sama fólkið á bak við þetta og einn diplómati hjá þessu 'Universal Code of Conduct' nefnir það: https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/Sn%C3%A6var#c-Ajraddatz-20250418152600-0xDeadbeef-20250418112000
::Eins og sést á spjallskilaboðunum gerðist nákvæmlega hið sama á eistneska Wikiquote og hérna: https://et.wikiquote.org/wiki/Kasutaja_arutelu:A09
::Þetta er alls ekki mjög 'pró' af þessu liði þannig að ég væri á móti því að hafa það hér. [[Notandi:Óskadddddd|Óskadddddd]] ([[Notandaspjall:Óskadddddd|spjall]]) 18. apríl 2025 kl. 16:49 (UTC)
:::Þetta er áhugavert hegðunarmynstur hjá þessum aðilum. Það er allt í lagi að slá aðeins á puttana á þeim. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 18. apríl 2025 kl. 20:22 (UTC)

== [[:en:Pandeism]] ==

Hello! What is the proper way to include in Icelandic the topic of Pandeism, which is well developed in other languages but has not been discussed in this language? [[Notandi:Hyperbolick|Hyperbolick]] ([[Notandaspjall:Hyperbolick|spjall]]) 12. maí 2025 kl. 18:33 (UTC)

:There is no real alternative to just wait until a native Icelandic speaker volunteer is interested in the subject. We can not accept machine translations on this project as that would rapidly degrade the quality of the content. Your article used a translation of the term ''pandeism'' that has never been used in Icelandic as far as I could tell. The concept of ''deism'' was also incorrectly defined and there were some grammatical errors. Our policy on the Icelandic Wikipedia has been to delete obvious machine translation on sight. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 12. maí 2025 kl. 19:25 (UTC)
:: Yes, I would suppose that Pandeism has yet to be discussed in Icelandic. There is simply not a word for it at all in the language. [[Notandi:Hyperbolick|Hyperbolick]] ([[Notandaspjall:Hyperbolick|spjall]]) 12. maí 2025 kl. 19:34 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28. apríl 2026 kl. 18:33 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471754 --&gt;

== Vélmenni? ==

Sæll Bjarki, ég vildi aðeins segja að [https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Kerfiss%C3%AD%C3%B0a:A%C3%B0ger%C3%B0askr%C3%A1r&amp;type=rights&amp;page=Notandi%3AM%C3%A1neyM%C3%A1nad%C3%B3ttir&amp;user=Bjarki+S ég sé ekki vélmenni] og noti ekki heldur sjálfvirk né hálfsjálfvirk tæki eins og AWB. En ef þér finnst að ég ætti ekki að breyta eins mikið/hratt og ég var að gera þá alveg láttu mig vita og ég skal stoppa. [[Notandi:MáneyMánadóttir|MáneyMánadóttir]] ([[Notandaspjall:MáneyMánadóttir|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 07:05 (UTC)

:Hæ. Það er ekkert að þessum breytingum og þú mátt alveg halda þeim áfram á fullri ferð. Vélmennaflaggið er bara til að kaffæra ekki [[Kerfissíða:Nýlegar breytingar|nýlegar breytingar]]. Það væri samt kannski betra fyrir þig að finna sjálfvirka leið til þess að gera þetta og stofna vélmennaaðgang. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 11:09 (UTC)
::Hæ Bjarki, takk fyrir útskýringuna. Ókei, ég skil. Og það er rétt hjá þér að það sé almennt best að finna slíka leið þegar maður breytir mikið/hratt þó að það væri erfitt hér í þessu tilfelli því númerið hvers einasta nafns í [https://mannanofn.arnastofnun.is/ Nöfnum Íslendinga] er auðvitað misjafnlegt. Ég skal samt hafa það í huganum. [[Notandi:MáneyMánadóttir|MáneyMánadóttir]] ([[Notandaspjall:MáneyMánadóttir|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 09:40 (UTC)

== N95-gríma ==
Hef lagað þetta og tekið orðin út sem voru skrítin [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 11. september 2026 kl. 18:55 (UTC)

:Já þetta er betra. Ég breytti aðeins orðalagi og fell frá eyðingartillögu. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 14. september 2026 kl. 08:57 (UTC)</text>
      <sha1>4gu32ab5h23cy39r3lso3p23oebh909</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gunnar Hámundarson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3913</id>
    <revision>
      <id>1978703</id>
      <parentid>1956487</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:07:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4364" sha1="gz8tti19u8itgehtbfpyzlbfdzxiahd" xml:space="preserve">[[Mynd:Njal saga - Gunnar Hallgerdr.jpg|thumb|right|Gunnar hittir Hallgerði, konu sína, á alþingi á mynd eftir Andreas Bloch (1898).]]
'''Gunnar Hámundarson''' ([[10. öld]]) var stór[[bóndi]] og höfðingi á [[Hlíðarendi í Fljótshlíð|Hlíðarenda]] í [[Fljótshlíð]], jafnan kenndur við bæinn og þekktastur sem '''Gunnar á Hlíðarenda'''. Um hann er fjallað í fyrri hluta [[Njála|Njálu]] og alla þá atburði sem urðu til þess að hann var drepinn á Hlíðarenda í lok 10. aldar. Gunnar var sonur Hámundar Gunnarssonar og Rannveigar Sigfúsdóttur (skv. [[Njála|Njálu]]) eða Sigmundardóttur (skv. [[Landnáma|Landnámu]]) og er það talið réttara. Bræður Gunnars voru tveir og hétu þeir [[Kolskeggur Hámundarson|Kolskeggur]] og [[Hjörtur Hámundarson|Hjörtur]]. Eina systur átti hann, sem Arngunnur hét og var hún kona [[Hróar Tungugoði|Hróars Tungugoða]] sonarsonar Garðars er fann Ísland. Hundur Gunnars, [[Sámur (hundur)|Sámur]] gat greint vin frá óvini og varað Gunnar við [[fjandi|fjandmönnum]].

Gunnar var mikill bardagamaður og stóðst honum enginn snúning jafnvel þó að um ofurefli væri að ræða. Hann bar af öðrum mönnum um afl og líkamsburði að því er Njála segir og er sagt að hann hafi stokkið hæð sína í fullum herklæðum. Hann var afburða bogskytta og í návígi notaði hann [[atgeir]], sem menn telja að hafi verið langt og breitt spjót sem bæði mátti höggva og leggja með.

Gunnar var mikill vinur [[Njáll á Bergþórshvoli|Njáls á Bergþórshvoli]] og sótti til hans góð ráð. Njáll ráðlagði honum að vega ekki aftur í sama knérunn, það merkir að hann skyldi ekki vega mann af sömu ætt og einhver sem hann hefði vegið áður, því að það yrði hans bani. Eins og oftar reyndist Njáll sannspár í þessu, því að Gunnar var drepinn eftir að hann hafði vegið tvo af ættmönnum [[Gissur hvíti Teitsson|Gissurar hvíta]] og þeirra [[Mosfellingar|Mosfellinga]].

Gunnar giftist [[Hallgerður Höskuldsdóttir|Hallgerði langbrók]] frá Höskuldsstöðum í Laxárdal í Dalasýslu eftir að hann kom til baka úr sinni einu utanferð sem þó var um margt merk en hann dvaldist við hirð bæði Noregskonungs og Danakonungs og herjaði í austurveg þar sem kallað var [[Vindland]] en er í dag Eistland og Litháen. Hann var þriðji maður hennar. Var um hana sagt að hún hefði ráðið báðum fyrri mönnum sínum bana, en það var þó alls ekki rétt nema varðandi þann fyrsta.

Hallgerður lét þræl ræna búið í [[Kirkjubær á Rangárvöllum|Kirkjubæ]] eitt sinn er þröngt var í búi hjá þeim á Hlíðarenda og varð það upphaf atburða, sem að lokum leiddu til þess að mikill herflokkur undir forystu [[Gissur hvíti Teitsson|Gissurar hvíta]] fór að Gunnari og drápu þeir hann eftir frækilega vörn. Þegar bogastrengur Gunnars slitnaði bað hann Hallgerði að gefa sér lokk úr hári sínu, svo að hægt væri að snúa nýjan bogastreng úr honum. Þessu neitaði Hallgerður og kvaðst með því vilja launa honum kinnhestinn sem hann gaf henni forðum. Fyrir þetta hefur Hallgerði verið álasað um allar aldir en þó hefur sú kenning verið sett fram að Hallgerður hafi vitað sem var að lokkur úr mannshári gæti aldrei komið að gagni sem bogastrengur og því hafi slík nauðvörn verið óhugsandi hvort eð var&lt;ref&gt;'''[[Jón Böðvarsson]]''' í fyrirlestrum sínum um [[Njáls saga|Njálu]]&lt;/ref&gt;. Gunnar komst aldrei í tæri við kristni og hefur verið um fimmtugt er hann féll frá.

Gunnar og bræður hans, Kolskeggur og Hjörtur, börðust við Starkað Barkarson og hans menn við Knafahóla á Rangárvöllum. Leituðu þeir undan niður í nesið við Rangá eystri og vörðust þar. Vógu þeir þrír saman fjórtán menn Starkaðar en Hjörtur var einnig veginn þar og taldi mannfallið því alls fimmtán menn.

== Tenglar ==

* [https://www.snerpa.is/net/isl/njala.htm  Brennu-Njáls saga]
* [https://www.library.wisc.edu/etext/Jonas/Gunnar/Gunnar.html  Gunnarshólmi]
* [https://www.library.wisc.edu/etext/Jonas/Gunnar/mm/Gunnar-THH.au Þorleifur Hauksson reads &quot;Gunnarshólmi.&quot;  5:06; 3.3Mb]

==Neðanmálsgreinar==
{{reflist}}

[[Flokkur:Persónur Íslendingasagna]]
[[Flokkur:Saga Íslands]]
[[Flokkur:Brennu-Njáls saga]]</text>
      <sha1>gz8tti19u8itgehtbfpyzlbfdzxiahd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listi yfir íslenska myndlistarmenn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5188</id>
    <revision>
      <id>1978737</id>
      <parentid>1975560</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49463-64</username>
        <id>120645</id>
      </contributor>
      <comment>Bæti við listamanni</comment>
      <origin>1978737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9850" sha1="l7pq6wjmxwxspe3fvc5h8elmcpe9ror" xml:space="preserve">Þetta er '''listi yfir íslenskt myndlistarfólk'''. Listinn er ekki tæmandi, þú getur [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:Listi yfir íslenska myndlistarmenn|action=edit}} bætt við hann].

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Þura - Þuríður Sigurðardóttir
!rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | 1949
!rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Dánarár
!rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Listgrein

|-
|[[Sölvi Helgason]]
|1820
|1895
|
|-
|[[Sigurður Guðmundsson (f. 1833)]]
|1833
|1874
|
|-
|[[Þóra Pétursdóttir]]
|1847
|1917
|
|-
|[[Kristín Vídalín Jacobson]]
|1864
|1943
|
|-
|[[Þórarinn B. Þorláksson]]
|1867
|1924
|
|-
|[[Kristín Þorvaldsdóttir]]
|1870
|1944
|
|-
|[[Einar Jónsson]]
|1874
|1954
|Myndhöggvari
|-
|[[Ásgrímur Jónsson]]
|1876
|1958
|
|-
|[[Jón Stefánsson]]
|1881
|1962
|
|-
|[[Jóhannes Sveinsson Kjarval]]
|1885
|1972
|
|-
|[[Eyjólfur Eyfells]]
|1886
|1979
|
|-
|[[Kristín Jónsdóttir (listmálari)|Kristín Jónsdóttir]]
|1888
|1959
|
|-
|[[Ríkarður Jónsson]]
|1888
|1977
|
|-
|[[Júlíana Sveinsdóttir]]
|1889
|1966
|
|-
|[[Jón Jónsson]]
|1890
|1982
|
|-
|[[Muggur|Guðmundur Thorsteinsson (Muggur)]]
|1891
|1924
|
|-
|[[Finnur Jónsson (myndlistarmaður)|Finnur Jónsson]]
|1892
|1993
|
|-
|[[Nína Sæmundsson]]
|1892
|1965
|Myndhöggvari
|-
|[[Ásmundur Sveinsson]]
|1893
|1982
|
|-
|[[Gunnlaugur Blöndal]]
|1893
|1962
|
|-
|[[Guðmundur frá Miðdal|Guðmundur Einarsson frá Miðdal]]
|1895
|1963
|
|-
|[[Freymóður Jóhannsson]]
|1895
|1973
|
|-
|[[Dunganon|Karl Einarsson (Dunganon)]]
|1897
|1972
|
|-
|[[Eggert M. Laxdal]]
|1897
|1951
|
|-
|[[Ólafur Túbals]]
|1897
|1964
|
|-
|[[Tryggvi Magnússon]]
|1900
|1960
|
|-
|[[Snorri Arinbjarnar]]
|1901
|1958
|
|-
|[[Kristján Magnússon]]
|1903
|1937
|
|-
|[[Gunnlaugur Scheving]]
|1904
|1972
|
|-
|[[Sigríður Ó. Candi]]
|1930
|2018
|Myndlistamaður
|-

|[[Þorvaldur Skúlason]]
|1906
|1984
|
|-
|[[Höskuldur Björnsson]]
|1907
|1963
|Myndlistamaður
|-
|[[Jóhann Briem]]
|1907
|1991
|
|-
|[[Sigurjón Ólafsson]]
|1908
|1982
|Myndhöggvari
|-
|[[Ágúst Petersen]]
|1908
|1990
|
|-
|[[Jón Engilberts]]
|1908
|1972
|
|-
|[[Svavar Guðnason]]
|1909
|1988
|
|-
|Guðmundur Þorsteinsson
|1909
|1965
|
|-
|[[Wilhelm Ernst Beckmann]]
|1909
|1965
|
|-
|[[Barbara Árnason]]
|1911
|1975
|
|-
|[[Nína Tryggvadóttir]]
|1913
|1968
|
|-
|[[Halldór Pétursson]]
|1916
|1977
|
|-
|[[Kristján Davíðsson]]
|1917
|1923
|
|-
|[[Louisa Matthíasdóttir]]
|1917
|2000
|
|-
|[[Valtýr Pétursson]]
|1919
|1988
|
|-
|[[Þorbjörg Pálsdóttir]]
|1919
|2009
|Myndhöggvari
|-
|[[Ásgerður Búadóttir]]
|1920
|2014
|Vefnaðarlist
|-
|[[Drífa Viðar]]
|1920
|1971
|
|-
|[[Örlygur Sigurðsson]]
|1920
|2002
|
|-
|[[Gestur Þorgrímsson]]
|1920
|2003
|
|-
|[[Ólöf Pálsdóttir]]
|1920
|2018
|Myndhöggvari
|-
|[[Kjartan Guðjónsson (myndlistamaður)|Kjartan Guðjónsson]]
|1921
|2010
|
|-
|[[Guðmunda Andrésdóttir]]
|1922
|2002
|
|-
|[[Hörður Ágústsson]]
|1922
|2005
|
|-
|[[Kíkó Korriró|Þórður Valdimarsson (Kíkó Korriró)]]
|1922
|2002
|
|-
|[[Ragnar Kjartansson]]
|1923
|1988
|Myndhöggvari
|-
|[[Eyborg Guðmundsdóttir]]
|1924
|1977
|
|-
|[[Karl Kvaran]]
|1924
|1989
|
|-
|[[Eiríkur Smith]]
|1925
|2016
|
|-
|[[Sigrún Guðjónsdóttir|Sigrún Guðjónsdóttir (Rúna)]]
|1926
|
|
|-
|[[Veturliði Gunnarsson]]
|1926
|2004
|
|-
|[[Gerður Helgadóttir]]
|1928
|1975
|Myndhöggvari
|-
|[[Benedikt Gunnarsson]]
|1929
|2018
|
|-
|[[Ásta Sigurðardóttir]]
|1930
|1971
|
|-
|[[Dieter Roth]]
|1930
|1998
|
|-
|[[Sverrir Haraldsson]]
|1930
|1985
|
|-
|[[Bragi Ásgeirsson]]
|1931
|2016
|
|-
|[[Jón Gunnar Árnason]]
|1931
|1989
|Myndhöggvari
|-
|[[Björn Birnir]]
|1932
|2017
|
|-
|[[Erró]]
|1932
|
|
|-
|[[Hringur Jóhannesson]]
|1932
|1996
|
|-
|[[Ragnheiður Jónsdóttir (myndlistakona)|Ragnheiður Jónsdóttir]]
|1933
|
|
|-
|[[Hafsteinn Austmann]]
|1934
|
|
|-
|[[Kristinn G. Jóhannsson]]
|1936
|
|
|-
|[[Ólafur Th Ólafsson]]
|1936
|
|
|-
|[[Haukur Halldórsson]]
|1937
|
|
|-
|[[Alfreð Flóki]]
|1938
|1987
|
|-
|[[Baltasar Samper]]
|1938
|
|
|-
|[[Hildur Hákonardóttir]]
|1938
|
|Vefnaðarlist
|-
|[[Björg Þorsteinsdóttir]]
|1940
|2019
|
|-
|[[Haukur Dór Sturluson]]
|1940
|
|
|-
|[[Róska|Ragnhildur Óskarsdóttir (Róska)]]
|1940
|1996
|
|-
|[[Steina Vasulka]]
|1940
|
|
|-
|[[Tryggvi Ólafsson]]
|1940
|2019
|
|-
|[[Kristján Guðmundsson]]
|1941
|
|
|-
|[[Edda Jónsdóttir]]
|1942
|
|
|-
|[[Ríkey (listamaður)|Ríkey Ingimundardóttir]]
|1942
|
|
|-
|[[Sigurður Guðmundsson (f. 1942)]]
|1942
|
|
|-
|[[Hreinn Friðfinnsson]]
|1943
|2024
|
|-
|[[Magnús Tómasson]]
|1943
|
|Myndhöggvari 
|-
|[[Magdalena Margrét Kjartansdóttir]]
|1944
|
|
|-
|[[Hallsteinn Sigurðsson]]
|1944
|
|
|-
|[[Karólína Lárusdóttir]]
|1944
|2019
|
|-
|[[Rut Rebekka Sigurjónsdóttir]]
|1944
|
|
|-
|[[Jón Reykdal]]
|1945
|2013
|Grafík
|-
|[[Kolbrún Kjarval]]
|1945
|
|
|-
|[[Leifur Breiðfjörð]]
|1945
|
|Glerlist
|-
|[[Ragna Róbertsdóttir]]
|1945
|
|
|-
|[[Örn Ingi Gíslason]]
|1945
|2017
|
|-
|[[Sigurður Örlygsson]]
|1946
|2019
|
|-
|[[Hrafnhildur Inga Sigurðardóttir]]
|1946
|
|
|-
|[[Gunnar Örn Gunnarsson]]
|1946
|2008
|
|-
|[[Helgi Gíslason]]
|1947
|
|
|-
|[[Níels Hafstein]]
|1947
|
|
|-
|[[Haraldur Bilson]]
|1948
|
|
|-
|[[Sigurður Örlygsson]]
|1949
|2019
|
|-
|[[Magnús Kjartansson]]
|1949
|2006
|
|-
|[[Árni Páll Jóhannsson]]
|1950
|2020
|
|-
|[[Brian Pilkington]]
|1950
|
|
|-
|[[Guðrún Erla Geirsdóttir (Gerla)]]
|1951
|
|
|-
|[[Rúrí|Þuríður Fannberg (Rúrí)]]
|1951
|
|
|-
|[[Vignir Jóhannsson]]
|1952
|
|
|-
|[[Kogga|Kolbrún Björgólfsdóttir (Kogga)]]
|1952
|
|Keramik
|-
|[[Svava Björnsdóttir]]
|1952
|
|
|-
|[[Helgi Þorgils Friðjónsson]]
|1953
|
|
|-
|[[Jóhanna Kristín Yngvadóttir]]
|1953
|1991
|
|-
|[[Pjetur Stefánsson]]
|1953
|
|
|-
|[[Tolli|Þorlákur Morthens (Tolli)]]
|1953
|
|
|-
|[[Daði Guðbjörnsson]]
|1954
|
|
|-
|[[Sigrún Eldjárn]]
|1954
|
|
|-
|[[Sigrún Harðardóttir]]
|1954
|-
|[[Steingrímur Eyfjörð]]
|1954
|
|
|-
|[[Jón Óskar Hafsteinsson]]
|1954
|
|
|-
|[[Birgir Andrésson]]
|1955
|2007
|
|-
|[[Björk Tryggvadóttir]]
|1955
|
|
|-
|[[Brynhildur Þorgeirsdóttir]]
|1955
|
|
|-
|[[Elín Rafnsdóttir]]
|1955
|
|
|-
|[[Erla Þórarinsdóttir]]
|1955
|
|
|-
|[[Hannes Lárusson]]
|1955
|
|
|-
|[[Harpa Björnsdóttir]]
|1955
|
|
|-
|[[Inga Ragnarsdóttir]]
|1955
|
|
|-
|[[Lind Völundardóttir]]
|1955
|
|
|-
|[[Steinunn Þórarinsdóttir]]
|1955
|
|Myndhöggvari
|-
|[[Eggert Pétursson]]
|1956
|
|
|-
|[[Guðjón Ketilsson]]
|1956
|
|
|-
|[[Guðrún Elín Ólafsdóttir (Gunnella)]]
|1956
|
|
|-
|[[Hulda Hákon]]
|1956
|
|
|-
|[[Jón Axel Björnsson]]
|1956
|
|
|-
|[[Rósa Gísladóttir]]
|1957
|
|
|-
|[[Tumi Magnússon]]
|1957
|
|
|-
|[[Aðalheiður Valgeirsdóttir]]
|1958
|
|
|-
|[[Ragnhildur Stefánsdóttir]]
|1958
|
|Myndhöggvari
|-
|[[Finnbogi Pétursson]]
|1959
|
|
|-
|[[Hallgrímur Helgason]]
|1959
|
|
|-
|[[Sigurborg Stefánsdóttir]]
|1959
|
|
|-
|[[Victor Cilia]]
|1960
|
|
|-
|[[Þorvaldur Þorsteinsson]]
|1960
|2013
|
|-
|[[Georg Guðni Hauksson]]
|1961
|2011
|
|-
|[[Haraldur Jónsson]]
|1961
|
|
|-
|[[Húbert Nói]]
|1961
|
|
|-
|[[Ólöf Nordal (myndlistakona)|Ólöf Nordal]]
|1961
|
|
|-
|[[Ósk Vilhjálmsdóttir]]
|1962
|
|
|-
|[[Arngunnur Ýr]]
|1963
|
|
|-
|[[Kristín Gunnlaugsdóttir]]
|1963
|
|
|-
|[[Áslaug Thorlacius]]
|1963
|
|
|-
|[[Einar Garibaldi Eiríksson]]
|1964
|
|
|-
|[[Eygló Harðardóttir (myndlistarmaður)|Eygló Harðardóttir]]
|1964
|
|
|-
|[[Stefán Jónsson (myndlistarmaður)|Stefán Jónsson]]
|1964
|
|
|-
|[[Harpa Árnadóttir]]
|1965
|
|
|-
|[[Soffía Sæmundsdóttir]]
|1965
|
|
|-
|[[Jóhann Ludwig Torfason]]
|1965
|
|
|-
|[[Guðrún Vera Hjartardóttir]]
|1966
|
|
|-
|[[Pétur Gautur]]
|1966
|
|
|-
|[[Snorri Ásmundsson]]
|1966
|
|
|-
|[[Lína Rut Wilberg]]
|1966
|
|
|-
|[[Ólafur Elíasson]]
|1967
|
|
|-
|[[Katrín Sigurðardóttir]]
|1967
|
|
|-
|[[Kristinn Már Pálmason]]
|1967
|
|
|-
|[[Hlynur Hallsson]]
|1968
|
|
|-
|[[Jón Sæmundur Auðarson]]
|1968
|
|
|-
|[[Hrafnhildur Arnardóttir|Hrafnhildur Arnardóttir (Shoplifter)]]
|1969
|
|
|-
|[[Ilmur Stefánsdóttir]]
|1969
|
|
|-
|[[Bryndís Hrönn Ragnarsdóttir]]
|1970
|
|
|-
|[[Libia Castro &amp; Ólafur Ólafsson]]
|1970
|
|
|-
|[[Margrét H. Blöndal]]
|1970
|
|
|-
|[[Gabríela Friðriksdóttir]]
|1971
|
|
|-
|[[Gunnhildur Hauksdóttir]]
|1972
|
|
|-
|[[Egill Sæbjörnsson]]
|1973
|
|
|-
|[[Karlotta J. Blöndal]]
|1973
|
|
|-
|[[Ólöf Björg Björnsdóttir]]
|1973
|
|
|-
|Ólöf Dómhildur Jóhannsdóttir
|1981
|
|
|-
|[[Sigrún Hrólfsdóttir]]
|1973
|
|
|-
|[[Ásdís Sif Gunnarsdóttir]]
|1976
|
|
|-
|Magnea Lynn Fisher(Sissy)
|1976 
|
|listmálari 
|-
|[[Ragnar Kjartansson (myndlistarmaður)|Ragnar Kjartansson]]
|1976
|
|
|-
|[[Hugleikur Dagsson]]
|1977
|
|
|-
|[[Þrándur Þórarinsson]]
|1978
|
|
|-
|[[Lóa Hlín Hjálmtýsdóttir]]
|1979
|
|
|-
|[[Elín Hansdóttir]]
|1980
|
|
|-
|[[Sara Riel]]
|1980
|
|
|-
|[[Halldór Ragnarsson]]
|1981
|
|
|-
|[[Páll Haukur Björnsson]]
|1981
|
|
|-
|[[Áslaug Íris Friðjónsdóttir]]
|1981
|
|
|-
|[[Arna Óttarsdóttir]]
|1986
|
|
|-
|[[Loji Höskuldsson]]
|1987
|
|
|-
|[[Úlfur Karlsson]]
|1988
|
|
|-
|[[Þórdís Erla Zöega]]
|1988
|
|
|-
|[[Ragnhildur Weisshappel]]
|1989
|
|
|-
|[[Aron Leví Beck|Aron Leví Beck (Albeck)]]
|1989
|
|
|-
|[[Júlíanna Ósk Hafberg]]
|1992
|
|
|-
|[[Almar Steinn Atlason]]
|1993
|
|
|-
|[[Sigurður Sævar Magnúsarson]]
|1997
|
|
|-
|Refur Geirdal
|1976
|
|Digital! Nova Ars
|}
Árni Laugdal Jónsson

== Tengt efni ==
* [[Íslensk menning]]

[[Flokkur:Íslenskir myndlistarmenn| ]]
[[Flokkur:Íslensk menning]]
[[Flokkur:Íslensk myndlist]]
[[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]]
[[Flokkur:Listar um myndlist|Íslenskir myndlistarmenn]]
[[Flokkur:Listar yfir Íslendinga|Myndlistarmenn]]</text>
      <sha1>l7pq6wjmxwxspe3fvc5h8elmcpe9ror</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fernando Pessoa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5656</id>
    <revision>
      <id>1978701</id>
      <parentid>1951712</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5529" sha1="lp5604jk44df0713889w15w3qaeh97h" xml:space="preserve">[[Mynd:216 2310-Fernando-Pessoa.jpg|thumb|right|Fernando Pessoa (1914)]]
'''Fernando António Nogueira Pessoa''' ([[13. júní]] [[1888]] – [[30. nóvember]] [[1935]]) var [[portúgal]]skt [[ljóðskáld]] og er af mörgum talinn eitt helsta [[ljóðskáld]] [[20. öld|20. aldar]].

Pessoa fæddist í [[Lissabon]]. Faðir hans lést úr berklum þegar Pessoa var enn þá barn að aldri. Eftir að faðir hans lést giftist móðir hans João Miguel Rosa, ræðismanni Portúgals í [[Durban]], [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]], og þangað fluttist fjölskyldan. Pessoa lærði [[enska|ensku]] í Durban og [[Höfðaborg]] og skrifaði sín fyrstu verk á ensku undir miklum áhrifum frá [[William Shakespeare]] og [[John Milton]]. Hann flutti aftur til [[Lissabon]] þegar hann var 17 ára til að nema við háskólann í borginni. [[Stúdentaverkfall]] gerði hins vegar þær fyrirætlanir að engu og hann hóf að vinna fyrir kaupsýslumann sem ritari og skjalaþýðandi.

Bókin ''Skáldið er eitt skrípatól. Um ævi og skáldskap Fernando Pessoa'' eftir [[Guðbergur Bergsson|Guðberg Bergsson]] kom út hjá JPV útgáfu árið [[2019]]. Bókin er að hluta til fræðirit og að hluta til þýðingar á verkum Pessoa.

== Æviágrip ==
* [[1888]]: Fæddur Fernando Antônio Nogueira Pessoa, þann [[13. júní]] í Largo de São Carlos, [[Lissabon]].
* [[1893]]: Faðir hans lest úr berklum og fjölskyldan þurfti að bjóða upp hluta af eignum sínum.
* [[1894]]: Fyrsta dulnefni Fernando Pessoa var ''Chevalier de Pas''.
* [[1895]]: Fyrsta ljóðið sem hann skrifaði hlaut titilinn ''Til elsku móður minnar'' (À Minha Querida Mamã). Móðir hans giftist João Miguel Rosa, portúgalska ræðismanninum í [[Durban]].
* [[1899]]: Skráist í gagnfræðaskóla Durban þar sem hann dvelst við nám í þrjú ár og nær einni hæstu einkunn skólans. Býr til dulnefnið ''Alexander Search''.
* [[1901]]: Skrifar fyrstu ljóðin sín á ensku. Flyst með fjölskyldu sinni til Portúgal.
* [[1902]]: Fjölskyldan kemur til Lissabon í júní. Í september snýr Pesso einn aftur til Suður-Afríku. Gerir tilraun til að skrifa skáldsögur á ensku.
* [[1903]]:Tekur próf í háskólanum í [[Góðrarvonarhöfði|Góðrarvonarhöfða]]. Hlýtur ekki góðar einkunnir er nær hæstu einkunn af 899 nemendum fyrir ritgerð á ensku.
* [[1904]]: Lýkur námi sínu í Suður-Afríku.
* [[1905]]: Snýr aftur til Lissabon, þar sem hann býr hjá frænku sinni. Heldur áfram að skrifa ljóð á ensku.
* [[1907]]: Fjölskyldan snýr enn og aftur til Durban. Pessoa flyst til ömmu sinnar sem deyr í ágúst og lætur honum eftir nokkurn arf.
* [[1908]]: Byrjar að starfa sem ritari fyrir auglýsingastofu.
* [[1910]]: Skrifar ljóð og prósa á portúgölsku, ensku og frönsku.
* [[1912]]: Tekur til starfa sem gagnrýnandi og hlýtur sem slíkur misjöfn viðbrögð hjá elítu portúgals.
* [[1913]]: Skrifar líkt og hann eigi lífið að leysa, þ.á m. ''Sjómanninn'' (O Marinheiro).
* [[1914]]: Býr til dulnefnin [[Álvaro de Campos]], [[Ricardo Reis]] og [[Alberto Caeiro]]. Skrifar ljóðin í bókinni ''Fjárhirðirinn'' (O Guardador de Rebanhos) og sömuleiðis ''Bók óróleikans'' (O Livro do Desassossego).
* [[1918]]: Gefur út ljóð á ensku, sem m.a. fá ágæta umfjöllun í blaðinu Times.
* [[1920]]: Kynnist [[Ophélia Queiroz]]. Móðir hans snýr aftur til Portúgal ásamt bræðrum hans. Leggst í mikið þunglyndi í október og íhugar að láta leggja sig inn á heilsuhæli. Slítur sambandi við Ophélia.
* [[1921]]: Gefur út ensk ljóð sín í Olisipo.
* [[1925]]: Missir móður sína þann [[17. mars]].
* [[1929]]: Tekur aftur saman við Ophélia.
* [[1931]]: Slítur aftur sambandi sínu við Ophélia.
* [[1934]]: Gefur út bókina ''Skilaboð''.
* [[1935]]: Deyr þann [[30. nóvember]]. Síðasta setningin sem hann skrifar, og það á ensku, er: ‘Ég veit ekki hvað morgundagurinn ber í skauti sér’.

== Tenglar ==

{{Wikisource|Fernando Pessoa|Fernando Pessoa}}
* [http://www.timarit.is/?issueID=435733&amp;pageSelected=11&amp;lang=0 ''Krýndu mig með rósum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1990]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
;erlendir
* [http://www.casafernandopessoa.com Fernando Pessoa stofnunin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126051001/http://casafernandopessoa.com/ |date=2021-01-26 }}
* [http://www.vidaslusofonas.pt/fernando_pessoa.htm Ævisaga Fernando Pessoa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050717091917/http://www.vidaslusofonas.pt/fernando_pessoa.htm |date=2005-07-17 }}
* [http://www.secrel.com.br/jpoesia/pessoa.html Mikið magn ljóða Fernando Pessoa (undir eigin nafni og dulnefni)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090319013647/http://secrel.com.br/JPOESIA/pessoa.html |date=2009-03-19 }}
* [http://www.instituto-camoes.pt/escritores/pessoa.htm Camões stofnunin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050628081957/http://www.instituto-camoes.pt/escritores/pessoa.htm |date=2005-06-28 }}
* [https://www.bokmenntaborgin.is/bok/skaldid-er-eitt-skripatol-um-aevi-og-skaldskap-fernando-pessoa Skáldið er eitt skrípatól, um ævi og skáldskap Fernando Pessoa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805141505/https://www.bokmenntaborgin.is/bok/skaldid-er-eitt-skripatol-um-aevi-og-skaldskap-fernando-pessoa |date=2020-08-05 }}

{{Stubbur|æviágrip}}
{{fde|1888|1935|Pessoa, Fernando}}

[[Flokkur:Portúgölsk skáld|Pessoa, Fernando]]</text>
      <sha1>lp5604jk44df0713889w15w3qaeh97h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lewis Carroll</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5788</id>
    <revision>
      <id>1978715</id>
      <parentid>1917496</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11430" sha1="3n51vc9uhd1d86ijlimhgpcykmsj77n" xml:space="preserve">{{Rithöfundur
 | nafn             = Lewis Carroll
 | mynd             = LewisCarrollSelfPhoto.jpg
 | myndastærð       = 250px
 | myndalýsing      = {{small|Ljósmynd af Lewis Carroll sem hann tók sjálfur, með aðstoð.}}
 | dulnefni         = 
 | fæðingardagur    = [[27. janúar]] [[1832]]
 | fæðingarstaður   = [[Daresbury]], [[Cheshire]], [[England]]i
 | dauðadagur       = {{Dánardagur og aldur|1898|1|14|1832|1|27}}
 | dauðastaður      = [[Guildford]], [[Surrey]], Englandi
 | starf            = Rithöfundur, myndskreytari, ljóðskáld, stærðfræðingur, ljósmyndari, kennari
 | þjóðerni         = [[Bretland|Breskur]]
 | virkur           = 
 | tegund           = 
 | umfangsefni      = 
 | stefna           = Barnabókmenntir, fantasía
 | frumraun         = 
 | þekktasta verk = ''[[Ævintýri Lísu í Undralandi]]'' (1865)&lt;br&gt;''[[Í gegnum spegilinn]]'' (1871)
 | undiráhrifumfrá    = 
 | hafðiáhrifá      = 
 | maki = 
 | börn =
 | verðlaun = 
 | undirskrift      = LewisCarrollAutograph vector.svg
 | vefsíða          = 
 | neðanmálsgreinar = 
}}
'''Charles Lutwidge Dodgson''' ([[27. janúar]] [[1832]] – [[14. janúar]] [[1898]]), betur þekktur undir höfundarnafninu '''Lewis Carroll''', var [[Bretland|breskur]] [[heimspeki]]ngur, [[rökfræði]]ngur, [[listi yfir stærðfræðinga|stærðfræðingur]], [[ljósmyndun|ljósmyndari]], [[prestur]] og [[rithöfundar|rithöfundur]]. Hann er þekktastur fyrir það að hafa skrifað bókina ''[[Ævintýri Lísu í Undralandi]]'', og framhald hennar ''[[Í gegnum spegilinn]]'', ásamt skopljóðinu ''[[Snarksveiðin]]'' og bullljóðið ''[[Jabberwocky]]''.

Hann hafði dálæti á [[orðaleikir|orðaleikjum]], [[rökvilla|rökvillum]], þrautum og [[ævintýri|ævintýrum]], og hæfni hans hefur heillað fólk á öllum aldri. Verk hans hafa verið vinsæl frá því að þau voru gefin út og hafa haft víðtæk áhrif á barnabækur. Margir 20. aldar rithöfundar hafa orðið fyrir verulegum áhrifum af verkum Lewis Carroll, til dæmis [[Jorge Luis Borges]] og [[James Joyce]].

Félög hafa verið stofnuð víða um heim til þess að rannsaka og kynna verk Lewis Carrolls, svo sem í [[England]]i, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], [[Japan]] og [[Nýja Sjáland]]i.

== Æviágrip ==
Charles Lutwidge Dodgson fæddist í [[Cheshire]] á [[England]]. Faðir hans, Charles Dodgson, var prestur í kirkjunni í Daresbury, litlu þorpi rúmlega 11.2 km frá [[Warrington]]. Fjölskylda hans var fyrst og fremst ensk, en þó átti hann einhverjar rætur að rekja til [[Írland]]s. Fjölskyldan var íhaldssöm og trúuð, og flestir forfeðra Dodgsons voru úr klassískum efri-miðstéttum kirkjunnar og hersins. Langafi hans, einnig Charles Dodgson að nafni, var biskup, og afi hans, enn einn Charles Dodgson, hafði verið [[kafteinn]] í hernum. Hann lést í bardaga árið [[1803]] og lét eftir sig tvo kornunga syni.

Eldri sonurinn, Charles, sniðgekk herinn og gerðist prestur. Hann stundaði nám við [[Westminster School|Westminster]] og síðar við [[Christ Church, Oxford]]. Hann hafði mikla stærðfræðihæfileika og útskrifaðist með gráður í guðfræði og [[stærðfræði]]. Hann hefði getað átt mjög litríkan feril sem vísindamaður, en þess í stað giftist hann frænku sinni árið [[1827]] og tók stöðu í einangraðri kirkjusókn.

Charles Lutwidge Dodgson var þriðji af ellefu systkinum — sjö stelpur og fjórir strákar. Hann var elsti strákur fjölskyldunnar og öll hin systkini hans komust upp, sem þótti óvenjulegt á þeim tíma. Fjölskyldan var mjög náin. 

Þegar Charles var 11 ára fékk faðir hans stöðu í [[Croft-on-Tees]] í norðurhluta [[Yorkshire]], og öll fjölskyldan flutti í þessa stærri kirkjusókn þar sem þau bjuggu næstu 25 árin. Faðir hans fékk nokkrar stöðuhækkannir innan kirkjunnar: hann gaf út bók með predikunum sínum, þýddi [[Tertullian]], varð [[erkidjákni]] [[Ripon Cathedral|Ripon dómkirkjunnar]], og skipti sér af trúardeilum sem voru að sundra ensku kirkjunni. Hann hallaðist að [[Kaþólisismi|Ensk-Kaþólisisma]] og heillaðist af [[Tractarian hreyfingin|Tractarian hreyfingunni]].

Charles var heimamenntaður framan af, og „leslistar“ hans sýna að hann hafi verið mjög snjall: Sjö ára gamall las hann [[The Pilgrim's Progress]] eftir [[John Bunyan]]. Oft er sagt að hann hafi verið örvhentur, en var neyddur til þess að nota hægri hendi og hlaut sálrænan skaða af; en þó eru engar heimildir til fyrir því. Hinsvegar þjáðist hann alla tíð af [[stam]]i, sem varð honum hindrun í félagslegum samskiptum. Tólf ára gamall var hann sendur í einkaskóla nærri Richmond, þar sem hann virðist hafa verið hamingjusamur, en árið [[1845]] var hann fluttur í skólann í Rugby, þar sem hann var ekki jafn sáttur við sitt. Hann reit:

::''Ég get ekki sagt ... að nokkrar jarðneskar ástæður gætu hvatt mig til þess að endurupplifa þessi þrjú ár ... ég get sagt með sanni að ef ég hefði verið ... laus við áreiti á nóttunni, væri harðneskja daglegs lífs ef til vill viðráðanlegt smáræði.'' {{ref|áreiti}}

Eðli kvöldlæga áreitisins verður líklega aldrei þekkt með vissu, en það getur verið að hann hafi verið að tala um einhverskonar kynferðislega misnotkun. Burtséð frá þessu stundaði hann nám sitt af mikilli kostgæfni, en R.B. Mayor, stærðfræðikennarinn hans, sagði að hann hefði ekki séð lofsverðari pilt á sinni tíð í Rugby.

&lt;!--
Faðir hans var mjög vísindalega sinnaður og alfarið á móti [[stjórnleysisstefna|stjórnleysi]] af öllu tagi. Lewis gekk þó þveran veg. Hann hafði dálæti af öllu því sem óreglulegt þótti, og þótti strax á ungum aldri mikill [[súrrealismi|súrrealisti]].  en þrátt fyrir það fékk hann [[djákni|djáknatign]] innan [[Enska þjóðkirkjan|ensku þjóðkirkjunnar]] árið [[1861]]. Hann kenndi stærðfræði við [[Christ Church, Oxford]], enda stærðfræðingur líkt og faðir sinn.
--&gt;

* {{note|áreiti}} Ensk útgáfa: ''I cannot say ... that any earthly considerations would induce me to go through my three years again ... I can honestly say that if I could have been ... secure from annoyance at night, the hardships of the daily life would have been comparative trifles to bear.''

== Ritverk ==
Lewis Carroll var afkastamikill rithöfundur og gaf út yfir fjörtíu ára skeið um 200 bæklinga um fjölmörg málefni, ásamt fjölda bóka um ýmis málefni, skálduð og raunveruleg. Þá ber helst að nefna:

* [[Ævintýri Lísu í Undralandi]] (e. ''Alice's Adventures in Wonderland'')
* Through the Looking-Glass
* The Hunting of the Snark
* Jabberwocky
* Phantasmagoria ([[söguljóð]])
* An Elementary Treatise on Determinants (sjá [[ákveða]])
* Symbolic Logic (sjá [[stærðfræðileg rökfræði]])
* Euclid and his Modern Rivals
* The Alphabet Cipher
* What the Tortoise Said to Achilles.
* Hiawatha's Photographing (ádeila á sönginn Hiawatha)

Að auki hélt hann dagbækur frá [[Janúar]] [[1855]] til [[Desember]] [[1897]], en dagbækur hans hafa verið gefnar út af [[The Lewis Carroll Society]] í níu bindum.

== Tenglar ==

{{wikisource author}}

;Opinberar vefsíður
:* [http://lewiscarrollsociety.org.uk/ The Lewis Carroll Society].
:* [http://www.lewiscarroll.org/ Lewis Carroll Society of North America].
:* [http://www.lookingforlewiscarroll.com/ Looking for Lewis Carroll] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209005359/http://www.lookingforlewiscarroll.com/ |date=2006-02-09 }}, vefsíða Association for New Lewis Carroll Studies.

;Ýtarefni
:* LCSNA: [http://www.lewiscarroll.org/carroll.html Lewis Carroll Home Page]
:* Victorian Web: [http://www.victorianweb.org/authors/carroll/carrollov.html Lewis Carroll]
:* [http://greatsfandf.com/AUTHORS/LewisCarroll.shtml Lewis Carroll] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050428074210/http://greatsfandf.com/AUTHORS/LewisCarroll.shtml |date=2005-04-28 }} - inngangur að skáldskap hans.
:* [http://www.elisanet.fi/markus.lang/lewis/carroll-music.html Tónverk sem hafa sótt innblástur sinn til Lewis Carroll]
:* [http://wiredforbooks.org/edwardguilino/ 1982 hljóðviðtal við Edward Guilino, sem skrifaði ævisögu Lewis Carroll. Viðtal eftir Don Swaim frá CBS Radio - RealAudio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060221171234/http://wiredforbooks.org/edwardguilino/ |date=2006-02-21 }}

;The Internet Movie Database
:* {{imdb nafn|0140902|Lewis Carroll}}

=== Rafrænir textar ===
;Bækur á netinu
:* '''Í [http://www.gasl.org/as/referenz Arno Schmidt Reference Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120163008/http://www.gasl.org/as/referenz/ |date=2008-11-20 }}'''
:** [http://www.gasl.org/refbib/Carroll__Works.pdf The Complete Works] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060218170104/http://www.gasl.org/refbib/Carroll__Works.pdf |date=2006-02-18 }} - helstu verk Lewis Carrolls ([[PDF]])
:** [http://www.gasl.org/refbib/Carroll__Wonderland.pdf ''Alice's Adventures in Wonderland''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060218170304/http://www.gasl.org/refbib/Carroll__Wonderland.pdf |date=2006-02-18 }} - ʌintýri Lísu í Undralandi (PDF, í lit)
:* '''Frjálsir e-textar frá [[Project Gutenberg]]:'''
:** [http://www.gutenberg.org/etext/11 ''Alice's Adventures in Wonderland'']
:** [http://www.gutenberg.org/etext/12 ''Through the Looking-Glass'']
:** [http://www.gutenberg.org/etext/13 ''The Hunting of the Snark'']
:** [http://www.gutenberg.org/etext/651 ''Phantasmagoria and Other Poems'']
:** [http://www.gutenberg.org/etext/620 ''Sylvie and Bruno'']
:** [http://www.gutenberg.org/etext/4763 ''The game of logic'']
:** [http://www.gutenberg.org/etext/11483 ''The Life and Letters of Lewis Carroll''] eftir Stuart Dodgson Collingwood
:** Listi yfir {{gutenberg author| id=Lewis+Carroll | name=Lewis Carroll}}
:* '''Önnur rit á netinu'''
:** „[http://www.poetry-archive.com/c/the_manlet.html The Manlet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060218115543/http://www.poetry-archive.com/c/the_manlet.html |date=2006-02-18 }}“
:** [http://www.bl.uk/onlinegallery/ttp/ttpbooks.html ''Alice's Adventures Under Ground''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100624031653/http://www.bl.uk/onlinegallery/ttp/ttpbooks.html |date=2010-06-24 }} - allt handritið.

;Hljóðskrár
:* Wired for Books: [http://wiredforbooks.org/alice/ Dramatísk hljóðuppfærsla af ''Alice's Adventures in Wonderland''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060204182150/http://wiredforbooks.org/alice/ |date=2006-02-04 }} ([[RealAudio]])
:* [http://librivox.org/the-hunting-of-the-snark-by-lewis-carroll/ Frí hljóðbók] með ''[[The Hunting of the Snark]]'' frá [http://librivox.org/ LibriVox]
:* [http://librivox.org/alices-adventures-in-wonderland-by-lewis-carroll Frí hljóðbók] með ''[[Ævintýri Lísu í Undralandi|Alice's Adventures in Wonderland]]'' frá [http://librivox.org/ LibriVox]
{{fde|1832|1898|Carrol, Lewis}}

[[Flokkur:Breskir stærðfræðingar|Carrol, Lewis]]
[[Flokkur:Breskir rökfræðingar|Carrol, Lewis]]
[[Flokkur:Breskir heimspekingar|Carrol, Lewis]]
[[Flokkur:Breskir ljósmyndarar|Carrol, Lewis]]
[[Flokkur:Breskir prestar|Carrol, Lewis]]
[[Flokkur:Breskir rithöfundar|Carrol, Lewis]]</text>
      <sha1>3n51vc9uhd1d86ijlimhgpcykmsj77n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snið:Fd</title>
    <ns>10</ns>
    <id>6680</id>
    <revision>
      <id>1978752</id>
      <parentid>1421641</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snævar</username>
        <id>16586</id>
      </contributor>
      <comment>bæta við öðru fæðingar og dánarári til að hreinsa Flokkur:Wikipedia:Æviágrip með ólíklegri ævilengd</comment>
      <origin>1978752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1102" sha1="846ba4dyj9h7dnj9lsreww1vo0iz5xi" xml:space="preserve">[[Flokkur:Fólk fætt árið {{{1}}}]]
[[Flokkur:Fólk dáið árið {{{2}}}]]
{{#if:{{{f2|}}}|[[Flokkur:Fólk fætt árið {{{f2}}}]]}}{{#if:{{{d2|}}}|[[Flokkur:Fólk dáið árið {{{d2}}}]]}}&lt;noinclude&gt;
{{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}
[[Flokkur:Flokkasnið]]
&lt;templatedata&gt;
{
        &quot;description&quot;: &quot;Snið til að flokka æviágrip&quot;,
        &quot;params&quot;: {
                &quot;1&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;Fæðingarár&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;number&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                },
                &quot;2&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;Dánarár&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;number&quot;,
                        &quot;required&quot;: true
                },
                &quot;f2&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;Annað fæðingarár&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;number&quot;,
                        &quot;required&quot;: false
                },
                &quot;d2&quot;: {
                        &quot;label&quot;: &quot;Annað dánarár&quot;,
                        &quot;type&quot;: &quot;number&quot;,
                        &quot;required&quot;: false
                }
        }
}&lt;/templatedata&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>846ba4dyj9h7dnj9lsreww1vo0iz5xi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niccolò Machiavelli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8225</id>
    <revision>
      <id>1978739</id>
      <parentid>1952730</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikivitnun|Niccolò Machiavelli}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4466" sha1="73r9re3vf0diy11g46jmptb9tpglga7" xml:space="preserve">[[Mynd:Santi_di_Tito_-_Niccolo_Machiavelli's_portrait_headcrop.jpg|thumb|right|Málverk af Machiavelli eftir [[Santi di Tito]] ([[1536]] – [[1602]] ]]
[[Mynd:Machiavelli tomb.JPG|thumb|right|Minnismerki um Machiavelli í kirkjunni [[Santa Croce]] í [[Flórens]] ]]
'''Niccolò Machiavelli''' ([[3. maí]] [[1469]] – [[21. júní]] [[1527]]) var [[Ítalía|ítalskur]] [[heimspekingur]], [[rithöfundur]] og [[stjórnmál]]amaður sem er einkum þekktur fyrir kenningar sínar í [[stjórnmálafræði]] sem hann setti fram í bókinni ''[[Furstinn]]'' (um [[1513]]), en einnig fyrir ljóð og leikverk. Hann fæddist í Flórens og hóf feril sinn sem opinber starfsmaður í þjónustu lýðveldisins frá [[1494]] til [[1512]] og ferðaðist um [[Evrópa|Evrópu]] sem [[sendifulltrúi]]. Þegar [[Mediciættin]] náði aftur völdum var hann ákærður fyrir þátttöku í samsæri gegn þeim, settur í fangelsi og pyntaður. [[Leó X]], nýi Medici-páfinn, fékk hann lausan og hann settist þá að í sveit utan við [[San Casciano]], nærri Flórens, þar sem hann helgaði sig ritstörfum. Við hann er kennd (með réttu eða röngu) sú [[stjórnmálaheimspeki]] sem gengur út á að tilgangurinn helgi meðalið.

== Stjórnmálaheimspeki Machiavelli ==
Rit Machiavelli um stjórnspeki (þá helst ''Furstinn'', þar sem hann heldur sig við umræðu furstadæma) lýsa með skarpskyggni og raunsæi stjórnmálalífi þess tíma, verk hans má þó yfirfæra á nútíma stjórnmál. Ólíkt [[Tómas frá Aquino|heilögum Tómasi]] —sem taldi það vera í eðli mannsins að uppfylla tilætlanir [[Guð]]s— þá segir hann eðli mannsins einkennast af eigingirni, fégirni og grimmd. Meginmarkmið [[landstjórn]]ar er að auka [[vald]] landsins og stjórnendur þess ættu ávallt að sniðganga [[siðferðisreglur]], [[lög]] og loforð þegar kemur að því að tryggja og auka völd, þeir lúti þó einni reglu og hún er að tryggja hagsmuni ríkisins. ''Furstinn'' (m.ö.o. stjórnendurnir) ætti því að sitja einn um völd og láta trú og annað ekki trufla sig. Furstinn ætti að virða eðli þegna sinna en notfæra sér þörf þeirra fyrir öryggi og vernd. Velferð þeirra er honum þó algjört aukaatriði, nema það henti til valdaaukninga. Í ritinu ''[[Orðræðan]]'' metur hann á svipaðan hátt ýmis [[stjórnkerfi]] og kemst að raun um að [[lýðveldi]] sé líklegast besta og stöðugasta kerfið ef það nýtur stuðnings þegnanna.

[[Mynd:Machiavel Offices Florence.jpg|thumb|right|&quot;Niccolò Machiavelli&quot;]]
== Ritverk Machiavelli ==
* ''Discorso sopra le cose di Pisa,'' [[1499]]
* ''Del modo di trattare i popoli della Valdichiana ribellati,'' [[1502]]
* ''Del modo tenuto dal duca Valentino nell' ammazzare Vitellozzo Vitelli, Oliverotto da Fermo, etc.,'' [[1502]]
* ''Discorso sopra la provisione del danaro,'' [[1502]]
* ''Decennale primo'' (þríhendur), [[1506]]
* ''Ritratti delle cose dell'Alemagna,'' [[1508]]-[[1512]]
* ''Decennale secondo,'' [[1509]]
* ''Ritratti delle cose di Francia,'' [[1510]]
* ''[[Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio]],'' þrjú bindi, [[1512]]-[[1517]] (''Ræða um fyrstu tíu bækur Títusar Livíusar'')
* ''Il Principe'', [[1513]] (''[[Furstinn]]'')
* ''Andria,'' þýddur gamanleikur eftir [[Terentíus]], 1513
* ''Mandragola,'' gamanleikur í óbundnu máli 1513
* ''Della lingua'' ([[Orðræðan]]), [[1514]]
* ''Clizia,'' comedy in prose, [[1515]] (?)
* ''Belfagor arcidiavolo'' (novel), 1515
* ''Asino d'oro'' (þríhenda, ný útgáfa af [[The Golden Ass|klassísku verki]]), [[1517]] (''[[Gullasninn (Machiavelli)|Gullasninn]]'')
* ''Dell'arte della guerra,'' [[1519]]-[[1520]]
* ''Discorso sopra il riformare lo stato di Firenze,'' [[1520]]
* ''Sommario delle cose della citta di Lucca,'' [[1520]]
* ''Vita di Castruccio Castracani da Lucca,'' [[1520]]
* ''Istorie fiorentine,'' 8 books, [[1521]]-[[1525]]
* ''Frammenti storici,'' [[1525]].

== Tenglar ==

* [http://www.timarit.is/?issueID=419562&amp;pageSelected=5&amp;lang=0 ''Machiavelli''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1970]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
{{fde|1469|1527|Machiavelli, Niccolò}}

[[Flokkur:Heimspekingar 15. aldar|Machiavelli, Niccolò]]
[[Flokkur:Heimspekingar 16. aldar|Machiavelli, Niccolò]]
[[Flokkur:Ítalskir rithöfundar|Machiavelli, Niccolò]]
[[Flokkur:Ítalskir heimspekingar|Machiavelli, Niccolò]]
[[Flokkur:Stjórnspekingar|Machiavelli, Niccolò]]</text>
      <sha1>73r9re3vf0diy11g46jmptb9tpglga7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suður-Kórea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11792</id>
    <revision>
      <id>1978748</id>
      <parentid>1978377</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JetLowly</username>
        <id>87476</id>
      </contributor>
      <origin>1978748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36544" sha1="qqydxwust2tgr5ybshtdl9mc1npj73w" xml:space="preserve">{{Land
| nafn = Lýðveldið Kórea
| nafn_á_frummáli = 대한민국&lt;br /&gt;大韓民國&lt;br /&gt;Daehan Minguk
| nafn_í_eignarfalli = Suður-Kóreu
| fáni = Flag of South Korea.svg
| skjaldarmerki = Coat_of_arms_of_South_Korea.svg
| staðsetningarkort = Republic_of_Korea_(orthographic_projection).svg
| kjörorð = 널리 인간세계을 이롭게 하라 (홍익인간)
| kjörorð_tungumál = kóreska
| kjörorð_þýðing = Að nýtast heimi manna
| þjóðsöngur = [[Aegukga]]
| tungumál = [[kóreska]]
| höfuðborg = [[Seúl]]
| stjórnarfar = [[Lýðveldi]]
| titill_leiðtoga1 = [[Forseti Suður-Kóreu|Forseti]]
| titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Suður-Kóreu|Forsætisráðherra]]
| nafn_leiðtoga1 = [[Lee Jae Myung]]
| nafn_leiðtoga2 = [[Kim Min-seok]]
| staða = Stofnun
| atburður1 = Lýðveldi
| atburður2 = Uppgjöf [[Japan]]a
| atburður3 = [[Stjórnarskrá Suður-Kóreu|Stjórnarskrá]]
| dagsetning1 = [[1. mars]] [[1919]]
| dagsetning2 = [[15. ágúst]] [[1945]]
| dagsetning3 = [[17. júlí]] [[1948]]
| stærðarsæti = 109
| flatarmál = 100.363
| hlutfall_vatns = 0,3
| mannfjöldaár = 2024
| fólksfjöldi = 52.081.799
| mannfjöldasæti = 29
| íbúar_á_ferkílómetra = 507
| VLF_ár = 2025
| VLF = 3.363
| VLF_sæti = 14
| VLF_á_mann = 65.080
| VLF_á_mann_sæti = 29
| VÞL = {{hækkun}} 0.937
| VÞL_ár = 2023
| VÞL_sæti = 20
| gjaldmiðill = [[suðurkóreskt vonn]]
| tímabelti = [[UTC+9]]
| símakóði = 82
| tld = kr
}}
'''Suður-Kórea''' eða '''Lýðveldið Kórea''' er land í [[Austur-Asía|Austur-Asíu]]. Það nær yfir syðri hluta [[Kóreuskagi|Kóreuskaga]] og á landamæri að [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]] nálægt 38. [[breiddargráða|breiddargráðu]]. Landhelgi Suður-Kóreu kemur saman við landhelgi [[Alþýðulýðveldið Kína|Kína]] og [[Japan]]. [[Kórea]] var eitt ríki til ársins [[1948]] þegar landinu var skipt í [[Kóreustríðið|Kóreustríðinu]]. Nafnið Kórea er dregið af heiti ríkisins [[Goguryeo|Goryeo]] sem stóð á skaganum á [[miðaldir|miðöldum]]. Landið er fjalllent og liggur í nyrðra [[temprað belti|tempraða beltinu]]. Íbúar eru um 52 milljónir. Höfuðborgin og stærsta borg Suður-Kóreu er [[Seúl]] með um 10 milljón íbúa.

Fornleifafundir benda til þess að Kóreuskaginn hafi verið byggður frá árfornsteinöld sem nær frá því fyrir 2,6 milljónum ára til 300 þúsund ára, en saga Kóreu hefst með ríkinu [[Gojoseon]] sem samkvæmt [[arfsögn]] var stofnað af [[Dangun]] árið [[2333 f.Kr.]] Á fyrsta árþúsundinu e.Kr. voru [[Þríríkjatímabil Kóreu|þrjú konungsríki í Kóreu]] ([[Goguryeo]], [[Baekje]] og [[Silla (ríki)|Silla]]) en þau voru sameinuð árið [[668]]. Eftir það tók við Goryeo-tímabilið og [[Jóseon]]tímabilið sem stóð til [[1910]]. Það ár lagði [[Japanska keisaradæmið]] Kóreuskagann undir sig. Eftir [[Síðari heimsstyrjöld]] skiptist skaginn í hernámssvæði [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]]. Lýðveldið Kórea, eða Suður-Kórea, var stofnað í suðurhlutanum í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1948. Sovétmenn stóðu þá fyrir stofnun Alþýðulýðveldisins Kóreu í norðurhlutanum undir stjórn [[Kim Il Sung]]. Árið [[1950]] gerði Norður-Kórea innrás í Suður-Kóreu til að sameina ríkið á ný sem leiddi til Kóreustríðsins. Stríðið stóð í þrjú ár og lyktaði með vopnahléi og stofnun hlutlauss svæðis milli ríkjanna við 38. breiddargráðu. Í Suður-Kóreu ríktu [[herforingjastjórn]]ir og einræðisherrar á borð við [[Syngman Rhee]], [[Park Chung-hee]] og [[Chun Doo-hwan]] en árið 1987 hófust lýðræðisumbætur.

Efnahagur Suður-Kóreu óx hratt á 8. og 9. áratugnum en landið fór illa út úr [[fjármálakreppan í Asíu 1997|fjármálakreppunni í Asíu 1997]]. Eftir það hefur vöxtur verið hægari en þó með því mesta sem gerist í heiminum. Suður-Kórea er einn af [[Asíutígrarnir|Asíutígrunum]] fjórum, ásamt [[Tævan]], [[Singapúr]] og [[Hong Kong]]. Suður-Kórea er [[hátekjuland]] sem byggir auð sinn á iðnframleiðslu á sviði [[hátækni]] og [[samgöngutæki|samgöngutækja]]. Nokkrar stórar fyrirtækjasamsteypur á borð við [[Samsung]], [[Hyundai]] og [[LG]] eru ríkjandi í iðnaðarframleiðslu til útflutnings. [[Suðurkóreski herinn]] er annar stærsti her heims, miðað við fjölda hermanna og varaliða. [[Herskylda]] í 18 til 21 mánuð gildir fyrir alla karlmenn milli 18 og 35 ára, og eftir að henni lýkur eru þeir hluti af varaliði hersins.

Suður-Kórea situr hátt á listum yfir lönd eftir menntun, þróun lífsgæða, lýðræðislegum stjórnháttum, og nýsköpun. Þar eru einar mestu [[lífslíkur]] í heim, en þjóðin eldist líka hratt og fæðingartíðni er mjög lág. Suður-Kórea hefur eitt mesta aðgengi að [[Internet]]inu meðal landa heims, og þéttasta net [[háhraðalest]]a í heimi. Á 21. öld hefur [[dægurmenning]] Suður-Kóreu (popptónlist, sjónvarpsþættir og kvikmyndir) notið mikilla vinsælda um allan heim. Þetta hefur verið kallað „[[Halljú]]“ (''Kóreska bylgjan''). Suður-Kórea á aðild að [[Þróunarsamvinnunefnd OECD]], [[G20]], [[IPEF]] og [[Parísarklúbburinn|Parísarklúbbnum]].

== Heiti ==
Heiti landsins, Kórea, er [[innheiti og útheiti|útheiti]] sem er dregið af heiti sögulegs konungsríkis á Kóreuskaga sem nefndist [[Goryeo]] ([[kóreska]]: 고려 eða 高麗 ''Koryŏ''). Goryeo var stytting sem ríkið [[Goguryeo]] tók formlega upp á 5.. öld,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Roberts|first1=John Morris|last2=Westad|first2=Odd Arne|title=The History of the World|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-993676-2|page=443|url=https://books.google.com/books?id=A2cfZkU5aQgC&amp;q=koguryo+powerful+empire|access-date=July 15, 2016|year=2013|archive-date=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114234403/https://books.google.com/books?id=A2cfZkU5aQgC&amp;q=koguryo+powerful+empire|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gardner|first1=Hall|title=Averting Global War: Regional Challenges, Overextension, and Options for American Strategy|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-60873-3|pages=158–159|url=https://books.google.com/books?id=acvGAAAAQBAJ&amp;q=great+powers|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417203941/https://books.google.com/books?id=acvGAAAAQBAJ&amp;q=great+powers|url-status=dead|archive-date=April 17, 2021|access-date=July 15, 2016|date=November 27, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Laet|first1=Sigfried J. de|title=History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century|publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-102813-7|page=1133|url=https://books.google.com/books?id=PvlthkbFU1UC&amp;pg=PA1133|access-date=November 8, 2016|year=1994|archive-date=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114234404/https://books.google.com/books?id=PvlthkbFU1UC&amp;pg=PA1133|url-status=live}}&lt;/ref&gt; og varð heiti ríkisins sem tók við á 10. öld.&lt;ref name=&quot;Koryo1&quot;&gt;{{cite book|last1=Rossabi|first1=Morris|title=China Among Equals: The Middle Kingdom and Its Neighbors, 10th–14th Centuries|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-04562-0|page=323|url=https://books.google.com/books?id=sNpD5UKmkswC&amp;q=%22As+the+self-proclaimed+successor+to+Koguryo+and+the+protector+of+Parhae+refugees%2C+many+of+them+of+Koguryo+origin%2C+Koryo+considered+the+northern+territories+in+Manchuria+its+rightful+legacy.%22|access-date=November 8, 2016|date=May 20, 1983|archive-date=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114234928/https://books.google.com/books?id=sNpD5UKmkswC&amp;q=%22As+the+self-proclaimed+successor+to+Koguryo+and+the+protector+of+Parhae+refugees%2C+many+of+them+of+Koguryo+origin%2C+Koryo+considered+the+northern+territories+in+Manchuria+its+rightful+legacy.%22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Koryo2&quot;&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-61576-2|page=103|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&amp;pg=PA103|access-date=November 8, 2016|year=1984|archive-date=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114234927/https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&amp;pg=PA103|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Arabískir og persneskir kaupmenn sem komu þangað báru nafnið fram „Kórea“.&lt;ref&gt;{{citation |last = Yunn |first = Seung-Yong |year = 1996 |title = Religious culture of Korea |chapter = Muslims earlier contact with Korea |publisher = Hollym International |page = 99}}&lt;/ref&gt; Nafnið kom fyrst fyrir sem „Conrai“ skrifað með latínuletri á portúgölskum kortum eftir João vaz Dourado frá 1568.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Dourado|first=Fernão|title=Atlas de Fernão Vaz Dourado|url=https://digitarq.arquivos.pt/details?id=4162624|website=Arquivo nacional da Torre do Tombo|access-date=August 13, 2020|archive-date=June 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200621104001/http://digitarq.arquivos.pt/details?id=4162624|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Seinna á 16. og 17. öld var það skrifað „Corea“ á kortum Teixeira Albernaz frá 1630.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1369MAPAS E ICONOGRAFIA DOS SÉCS. XVI E XVII|url=https://www.tdx.cat/bitstream/handle/10803/4951/fmpnro4de4.pdf?sequence=4&amp;isAllowed=y|access-date=August 13, 2020|archive-date=February 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206024701/https://www.tdx.cat/bitstream/handle/10803/4951/fmpnro4de4.pdf?sequence=4&amp;isAllowed=y|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Evrópumenn kynntust fyrst konungsríkinu Goryeo þegar [[Afonso de Albuquerque]] [[hernám Malakka (1511)|hernam Malakka]] árið 1511 og lýsti fólki sem verslaði í þeim heimshluta sem „Gores“.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=pato|first=Raymundo|title=Cartas de Afonso de Albuquerque, vol. 1|url=https://pt.scribd.com/doc/123188359/Cartas-de-Afonso-de-Albuquerque-vol-1|access-date=August 13, 2020|archive-date=April 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417213142/https://pt.scribd.com/doc/123188359/Cartas-de-Afonso-de-Albuquerque-vol-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld var heiti landsins ýmist ritað „Corea“ eða „Korea“ í vestrænum ritum. Sumir Kóreubúar telja að [[Japanska keisaraveldið]] hafi átt frumkvæði að því að rithátturinn „Korea“ varð almennur meðan á hernámi Japana stóð, til að tryggja að Japan yrði á undan í listum yfir lönd eftir stafrófsröð.&lt;ref name=&quot;UDN&quot;&gt;{{cite web|date=July 5, 2008|script-title=zh:Korea原名Corea? 美國改的名|url=http://city.udn.com/54543/2933925|access-date=March 28, 2014|language=zh|newspaper=[[United Daily News]]|archive-date=October 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101951/http://city.udn.com/54543/2933925|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LATimes0309&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2003-sep-15-fg-corea15-story.html|title=A 'C' Change in Spelling Sought for the Koreas|author=Barbara Demick|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=September 15, 2003|access-date=March 28, 2016|author-link=Barbara Demick|archive-date=April 11, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411062040/http://articles.latimes.com/2003/sep/15/world/fg-corea15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Þegar konungsríkið [[Jóseon]] (조선 eða 朝鮮 ''Chosŏn'') tók við af Goryeo árið 1392 varð heiti þess opinbert heiti alls landsins, þótt það væri ekki tekið gilt um allan heim. Hið nýja opinbera nafn var dregið af heiti hins forna konungsríkis [[Gójóseon]]. Árið 1897 breytti konungurinn [[Gojong af Kóreu]] opinbera heitinu í [[Kóreuveldi]] (대한제국 eða 大韓帝國 ''Daehan Jeguk'') í stað Jóseon. Síðari hluti nafnsins, ''Daehan'' („Mikla Han“) er dreginn af ''Samhan'' („þrjú Han“) sem vísar til [[Þríríkjatímabil Kóreu|þriggja konungsríkja Kóreu]], fremur en hins forna ríkjabandalags Suður-Kóreu.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=이기환 |script-title=ko:[이기환의 흔적의 역사]국호논쟁의 전말…대한민국이냐 고려공화국이냐 |url=http://news.khan.co.kr/kh_news/khan_art_view.html?artid=201708300913001&amp;code=960100&amp;www |script-website=ko:경향신문 |publisher=[[Kyunghyang Shinmun]] |access-date=July 2, 2018 |language=ko |date=August 30, 2017 |archive-date=August 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190812154305/http://news.khan.co.kr/kh_news/khan_art_view.html?artid=201708300913001&amp;code=960100&amp;www |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=이덕일 |script-title=ko:[이덕일 사랑] 대~한민국 |url=http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2008/08/14/2008081401512.html |script-website=ko:조선닷컴 |publisher=[[The Chosun Ilbo]] |access-date=July 2, 2018 |language=ko |archive-date=February 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218134345/http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2008/08/14/2008081401512.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; „Jóseon“ var samt áfram notað af Kóreubúum sem heiti á landinu, þótt það væri ekki lengur opinbert heiti. Þegar [[Kórea undir stjórn Japana|Kórea var undir stjórn Japana]] voru bæði nöfnin „Han“ og „Jóseon“ notuð.

Eftir [[uppgjöf Japana]] 1945 var ákveðið að landið skyldi heita „''Republic of Korea''“ („Lýðveldið Kórea“) á ensku.&lt;ref name=unloved /&gt; Kóreska heitið ''Daehan Minguk'' (대한민국 eða 大韓民國 „Lýðveldi Mikla Han“) er stundum notað af Suður-Kóreubúum til að tala um kóresku þjóðina í heild, fremur en Suður-Kóreu.&lt;ref name=&quot;thefreelibrary.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thefreelibrary.com/North+Korea%27s+state-loyalty+advantage.-a0274114570|archive-url=https://archive.today/20180520092751/https://www.thefreelibrary.com/North+Korea's+state-loyalty+advantage.-a0274114570|url-status=dead|last=Myers|first=Brian Reynolds|author-link=Brian Reynolds Myers|title=North Korea's state-loyalty advantage.|work=Free Online Library|date=May 20, 2018|archive-date=May 20, 2018|access-date=May 26, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=unloved&gt;{{Cite web|url=http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|title=Still the Unloved Republic|date=December 28, 2016|access-date=June 10, 2019|last=Myers|first=Brian Reynolds|author-link=Brian Reynolds Myers|work=Sthele Press|archive-date=March 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313210134/http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Saga ==
{{aðalgrein|Saga Kóreu}}
=== Samtímasaga ===
Árin 2011 og 2012 tóku börn fyrrverandi forseta við völdum í báðum Kóreuríkjunum. [[Kim Jong Un]] tók við af föður sínum [[Kim Jong Il]] sem leiðtogi Norður-Kóreu 2011, og dóttir [[Park Chung-hee]], [[Park Geun-hye]], var kjörin fyrsti kvenforseti Suður-Kóreu árið 2012.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Park Geun-hye sworn in as South Korea president |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-21570512 |work=[[BBC News]] |date=February 25, 2013 |access-date=October 31, 2022 |archive-date=October 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031121124/https://www.bbc.com/news/world-asia-21570512 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Íhaldsstjórn Park Geun-hye var sökuð um spillingu, mútuþægni og áhrifabrask í tengslum við vin Park, [[Choi Soon-sil]]. Í nóvember 2016 hófust útbreidd [[Mótmælin í Suður-Kóreu 2016-2017|mótmæli]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://asiatimes.com/article/long-will-south-koreas-protests-remain-peaceful/|title=How long will Seoul protests remain peaceful?|last=Langan|first=Peter|date=November 28, 2016|publisher=[[Asia Times]]|access-date=December 2, 2016|archive-date=March 28, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240328145415/https://asiatimes.com/2016/11/long-will-south-koreas-protests-remain-peaceful/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; og Park féll á vantrausti.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://latimes.com/world/asia/la-fg-south-korea-park-impeach-2017-story.html|title=South Korea's president is removed from office as court upholds her impeachment|date=March 10, 2017|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=March 10, 2017|archive-date=March 9, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309190803/http://www.latimes.com/world/asia/la-fg-south-korea-park-impeach-2017-story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Í kosningum varð [[Moon Jae-in]] úr [[Lýðræðisflokkurinn (Suður-Kórea)|Lýðræðisflokknum]] forseti og tók við embætti 10. maí 2017.&lt;ref&gt;{{cite news |title=New Korean president willing to work with North – DW – 05/10/2017 |url=https://www.dw.com/en/new-south-korean-president-moon-sworn-in-and-willing-to-visit-north-korea/a-38779018 |work=dw.com |language=en |access-date=October 31, 2022 |archive-date=October 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031121333/https://www.dw.com/en/new-south-korean-president-moon-sworn-in-and-willing-to-visit-north-korea/a-38779018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Í valdatíð hans batnaði sambandið við Norður-Kóreu, en bilið jókst í hernaðarsamstarfi Suður-Kóreu og Bandaríkjanna. Suður-Kórea hélt [[Vetrarólympíuleikarnir 2018|Vetrarólympíuleikana 2018]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/sports/olympics/2018/02/11/south-koreas-moon-may-be-on-brink-of-legacy-defining-moment/110314864/|title=South Korea's Moon may be on brink of legacy-defining moment|date=February 11, 2018|newspaper=USA Today|access-date=March 28, 2024|archive-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613051923/https://www.usatoday.com/story/sports/olympics/2018/02/11/south-koreas-moon-may-be-on-brink-of-legacy-defining-moment/110314864/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Í apríl 2018 var Park Geun-hye dæmd í 24 ára fangelsi fyrir misnotkun valds og spillingu.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Park Geun-hye: South Korea's ex-leader jailed for 24 years for corruption |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-43666134 |work=[[BBC News]] |date=April 6, 2018 |access-date=October 31, 2022 |archive-date=November 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101144853/https://www.bbc.com/news/world-asia-43666134 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[COVID-19-faraldurinn]] olli því að andlát urðu fleiri en fæðingar og mannfjöldinn minnkaði í fyrsta skipti síðan talningar hófust.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2021/01/04/world/asia/south-korea-population.html|title=As Birthrate Falls, South Korea's Population Declines, Posing Threat to Economy|last=Gladstone|first=Rick|website=[[The New York Times]]|date=January 4, 2021|access-date=January 5, 2021|archive-date=January 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210104222029/https://www.nytimes.com/2021/01/04/world/asia/south-korea-population.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Í mars 2022 sigraði [[Yoon Suk Yeol]], frambjóðandi íhaldssama [[Þjóðaraflsflokkurinn|Þjóðaraflsflokksins]], með naumindum í forsetakosningum gegn frambjóðanda Lýðræðisflokksins, [[Lee Jae-myung|Lee Jae Myung]], og tók við völdum 10. maí 2022.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Who is South Korea's new president Yoon Suk Yeol? |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20220510-who-is-south-korea-s-new-president-yoon-suk-yeol |work=France 24 |date=May 10, 2022 |language=en |access-date=March 28, 2024 |archive-date=September 23, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923202013/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20220510-who-is-south-korea-s-new-president-yoon-suk-yeol |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hann lýsti gildistöku [[herlög|herlaga]] 3. desember 2024 og sakaði stjórnarandstöðuna um stuðning við Norður-Kóreu og aðgerðir gegn ríkinu.&lt;ref name=&quot;martial&quot;&gt;{{cite web|url=https://apnews.com/article/south-korea-yoon-martial-law-997c22ac93f6a9bece68454597e577c1|title=South Korea lifts president's martial law decree after lawmakers reject military rule|website=Associated Press|date=3. desember 2024}}&lt;/ref&gt; Aðeins nokkrum tímum síðar kaus þingið með öllum greiddum atkvæðum (190/0) að afnema yfirlýsinguna og binda enda á herlögin.&lt;ref&gt;{{cite news |title=South Korea cabinet lifts martial law - report |url=https://www.bbc.com/news/live/cn38321180et?post=asset%3A69e3ba8d-55f4-443e-9531-84ad91772741#post |access-date=December 3, 2024 |work=BBC News |date=December 3, 2024}}&lt;/ref&gt; Þetta leiddi til þess að vantraust var samþykkt á Yoon sem var settur af 4. apríl 2025.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=December 14, 2024 |title=South Korean parliament votes to impeach President Yoon Suk Yeol |url=https://www.abc.net.au/news/2024-12-14/south-korean-parliament-votes-to-impeach-president/104726176 |access-date=December 14, 2024 |work=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Yeung |first1=Yoonjung Seo, Gawon Bae, Mike Valerio, Jessie |title=South Korea's impeached president is removed from office, four months after declaring martial law |url=https://edition.cnn.com/2025/04/03/asia/yoon-impeachment-verdict-south-korea-intl-hnk/index.html |work=CNN |date=April 4, 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; Lee Jae Myung sigraði í forsetakosningum í kjölfarið og tók við völdum 4. júní sama ár.&lt;ref&gt;{{cite web|title=National Election Commission of South Korea|url=http://info.nec.go.kr/electioninfo/electionInfo_report.xhtml?electionId=0020250603&amp;requestURI=/electioninfo/0020250603/vc/vccp09.jsp&amp;secondMenuId=VCCP09&amp;statementId=VCCP09_%231&amp;electionCode=1&amp;cityCode=0}}&lt;/ref&gt;

== Landfræði ==
[[File:Dinosaur Ridge of Seoraksan.jpg|thumb|right|Risaeðluhryggur á [[Seoraksan]], sem er hæsti tindur [[Taebaek-fjöll|Taebaek-fjalla]] í [[Gangwon-hérað]]i.]]
Suður-Kórea nær yfir suðurhluta [[Kóreuskagi|Kóreuskaga]], sem teygir sig um 1100 km út í [[Kyrrahaf]] frá meginlandi Austur-Asíu. Skaginn er fjalllendur og skilur milli [[Gulahaf]]s í vestri og [[Japanshaf]]s í austri. Suðuroddi skagans liggur að [[Kóreusund]]i og [[Austur-Kínahaf]]i. Landið og allar eyjar sem því tilheyra liggja milli 33. og 39. breiddargráðu norður, og 124. og 130. lengdargráðu austur. Heildarstærð landsins er 100.410 km².&lt;ref name=&quot;South Korea country profile&quot;&gt;{{cite web |title=South Korea country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15289563 |website=[[BBC News]] |access-date=October 17, 2023 |date=October 17, 2023 |archive-date=January 27, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240127202409/https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15289563 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Hægt er að skipta Suður-Kóreu í fjögur landfræðileg svæði: austurhluta sem einkennist af háum fjallgörðum og mjóum strandsléttum; vesturhluta með breiðum strandsléttum, vatnasviðum og hæðardrögum; suðvesturhluta með fjöll og dali; og suðausturhluta með vatnasviði [[Nakdong-fljót]]s.&lt;ref name=&quot;korea geo&quot;&gt;[http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/geography.htm#LAND Geography of Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170724134602/http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/geography.htm#LAND |date=July 24, 2017 }}, Asia Info Organization&lt;/ref&gt; Í Suður-Kóreu eru þrjú skilgreind visthéruð: [[miðkóreskir laufskógar]], [[blandaðir mansjúrískir skógar]] og [[suðurkóreskir sígrænir skógar]].&lt;ref name=&quot;DinersteinOlson2017&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|display-authors=1|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|year=2017|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|pmid=28608869|pmc=5451287}}&lt;/ref&gt; Land Suður-Kóreu er að mestu fjalllendi sem ekki er ræktanlegt land. Hásléttur og láglendi mynda aðeins 30% af heildarlandsvæðinu. Í Suður-Kóreu eru 20 þjóðgarðar og vinsæl náttúruverndarsvæði, eins og teræktarsvæðin í [[Boseong]], [[Vistgarðurinn í Suncheon-flóa]], og [[Jirisan]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.knps.or.kr/ |title=Korea National Park Service official site |access-date=October 29, 2010 |archive-date=July 2, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100702123827/http://english.knps.or.kr/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Undan suður- og vesturströnd landsins liggja um 3000 eyjar, langflestar litlar og óbyggðar. [[Jeju-eyja]], stærsta eyja landsins, er um 100 km undan suðurströnd Suður-Kóreu. Hæsti tindur landsins er [[Hallasan]], óvirkt eldfjall sem nær 1.950 metrum yfir sjávarmál. Austustu eyjar Suður-Kóreu eru [[Ulleungdo]] og [[Liancourt-klettar]] (Dokdo/Takeshima), en syðstu eyjarnar eru [[Marado]] og [[Socotra-klettur]].&lt;ref name=&quot;korea geo&quot; /&gt;

== Stjórnmál ==
===Stjórnsýsluskipting===
{{Aðalgrein|Stjórnsýsluskipting Suður-Kóreu}}
Helstu stjórnsýslueiningar Suður-Kóreu eru héruð, borgir (með borgarstjórn sem er óháð héraðsstjórn), ein sérstök borg og ein sérstök sjálfstjórnarborg.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Kort!!Nafn!![[hangúl]]!![[hanja]]!![[íbúafjöldi]]
|-
| rowspan=&quot;22&quot; |
{{Image label begin|image=South Korea adm location map.svg|width={{{width|500}}}|float={{{float|right}}}|link=}} &lt;!--
===== PROVINCIAL LEVEL =====
--&gt;{{Image label small|x=0.60|y=0.25|scale={{{width|400}}}|text =[[Gangwon-hérað|Gangwon]]}}
{{Image label small|x=0.40|y=0.28|scale={{{width|400}}}|text =[[Seúl]]}}
{{Image label small|x=0.29|y=0.28|scale={{{width|400}}}|text =[[Incheon]]}}
{{Image label small|x=0.42|y=0.33|scale={{{width|400}}}|text =[[Gyeonggi-hérað|Gyeonggi]]}}
{{Image label small|x=0.18|y=0.48|scale={{{width|400}}}|text =[[Suður-Chungcheong-hérað|Suður-Chungcheong]]}}
{{Image label small|x=0.47|y=0.40|scale={{{width|400}}}|text =[[Norður-Chungcheong-hérað|Norður-Chungcheong]]}}
{{Image label small|x=0.43|y=0.47|scale={{{width|400}}}|text =[[Sejong-borg]]}}
{{Image label small|x=0.45|y=0.52|scale={{{width|400}}}|text =[[Daejeon]]}}
{{Image label small|x=0.61|y=0.51|scale={{{width|400}}}|text =[[Norður-Gyeongsang-hérað|Norður-Gyeongsang]]}}
{{Image label small|x=0.40|y=0.63|scale={{{width|400}}}|text =[[Norður-Jeolla-hérað|Norður-Jeolla]]}}
{{Image label small|x=0.65|y=0.63|scale={{{width|400}}}|text =[[Daegu]]}}
{{Image label small|x=0.79|y=0.68|scale={{{width|400}}}|text =[[Ulsan]]}}
{{Image label small|x=0.77|y=0.75|scale={{{width|400}}}|text =[[Busan]]}}
{{Image label small|x=0.55|y=0.71|scale={{{width|400}}}|text =[[Suður-Gyeongsang-hérað|Suður-Gyeongsang]]}}
{{Image label small|x=0.36|y=0.75|scale={{{width|400}}}|text =[[Gwangju]]}}
{{Image label small|x=0.37|y=0.81|scale={{{width|400}}}|text =[[Suður-Jeolla-hérað|Suður-Jeolla]]}}
{{Image label small|x=0.33|y=1.11|scale={{{width|400}}}|text =[[Jeju-hérað|Jeju]]}}
&lt;!--
===== OTHER COUNTRIES =====
--&gt;{{Image label small|x=0.305|y=0.080|scale={{{width|400}}}| text=[[Norður-Kórea|&lt;i style=&quot;color: #48A3B5&quot;&gt;Norður-Kórea&lt;/i&gt;]] }}
{{Image label small|x=1.010|y=1.100|scale={{{width|400}}}| text=[[Japan|&lt;i style=&quot;color: #48A3B5&quot;&gt;Japan&lt;/i&gt;]] }}&lt;!--
===== SEAS - OCEANS - ETC =====
--&gt;{{Image label small|x=0.1225|y=0.545|scale={{{width|400}}}| text=[[Gulahafið|&lt;i style=&quot;color: #48A3B5&quot;&gt;Gulahafið&lt;br/&gt;(Vesturhaf)&lt;/i&gt;]] }}
{{Image label small|x=0.550|y=0.898|scale={{{width|400}}}| text=[[Kóreusund|&lt;i style=&quot;color: #48A3B5&quot;&gt;Kóreusund&lt;br&gt;(Vestursund)&lt;/i&gt;]] }}
{{Image label small|x=0.850|y=0.898|scale={{{width|400}}}| text=[[Kóreusund|&lt;i style=&quot;color: #48A3B5&quot;&gt;Kóreusund&lt;br&gt;(Tsushima-sund)&lt;/i&gt;]] }}
{{Image label small|x=0.990|y=0.5| scale={{{width|400}}}| text=[[Japanshaf|&lt;i style=&quot;color: #48A3B5&quot;&gt;Japanshaf&lt;br&gt;(Austurhaf)&lt;/i&gt;]] }}
{{Image label end}}
! colspan=&quot;5&quot; |Sérstök borg (''Teugbyeolsi'')&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;
|-
|[[Seúl]]||{{lang|ko|서울특별시}}||{{lang|ko|서울}}{{lang|ko-Hani|特別市}}||10.143.645
|-
! colspan=&quot;5&quot; |Borgir (''Gwangyeogsi'')
|-
|[[Busan]]||{{lang|ko|부산광역시}}||{{lang|ko-Hani|釜山廣域市}}||3.527.635
|-
|[[Daegu]]||{{lang|ko|대구광역시}}||{{lang|ko-Hani|大邱廣域市}}||2.501.588
|-
|[[Incheon]]||{{lang|ko|인천광역시}}||{{lang|ko-Hani|仁川廣域市}}||2.879.782
|-
|[[Gwangju]]||{{lang|ko|광주광역시}}||{{lang|ko-Hani|光州廣域市}}||1.472.910
|-
|[[Daejeon]]||{{lang|ko|대전광역시}}||{{lang|ko-Hani|大田廣域市}}||1.532.811
|-
|[[Ulsan]]||{{lang|ko|울산광역시}}||{{lang|ko-Hani|蔚山廣域市}}||1.156.480
|-
! colspan=&quot;5&quot; |Sérstök sjálfstjórnarborg (''Teugbyeol-jachisi'')
|-
|[[Sejong-borg|Sejong]]||{{lang|ko|세종특별자치시}}||{{lang|ko-Hani|世宗特別自治市}}||122.153
|-
! colspan=&quot;5&quot; |Héruð (''Do'')
|-
|[[Gyeonggi-hérað|Gyeonggi]]||{{lang|ko|경기도}}||{{lang|ko-Hani|京畿道}}||12.234.630
|-
|[[Gangwon-hérað|Gangwon]]||{{lang|ko|강원도}}||{{lang|ko-Hani|江原道}}||1.542.263
|-
|[[Norður-Chungcheong-hérað|Norður-Chungcheong]]||{{lang|ko|충청북도}}||{{lang|ko-Hani|忠淸北道}}||1.572.732
|-
|[[Suður-Chungcheong-hérað|Suður-Chungcheong]]||{{lang|ko|충청남도}}||{{lang|ko-Hani|忠淸南道}}||2.047.631
|-
|[[Norður-Jeolla-hérað|Norður-Jeolla]]||{{lang|ko|전라북도}}||{{lang|ko-Hani|全羅北道}}||1.872.965
|-
|[[Suður-Jeolla-hérað|Suður-Jeolla]]||{{lang|ko|전라남도}}||{{lang|ko-Hani|全羅南道}}||1.907.172
|-
|[[Norður-Gyeongsang-hérað|Norður-Gyeongsang]]||{{lang|ko|경상북도}}||{{lang|ko-Hani|慶尙北道}}||2.699.440
|-
|[[Suður-Gyeongsang-hérað|Suður-Gyeongsang]]||{{lang|ko|경상남도}}||{{lang|ko-Hani|慶尙南道}}||3.333.820
|-
! colspan=&quot;5&quot; |Sérstakt sjálfstjórnarhérað (''Teugbyeoljachi-do'')
|-
|[[Jeju-do|Jeju]]||{{lang|ko|제주특별자치도}}||{{lang|ko-Hani|濟州特別自治道}}||593.806
|}

==Efnahagslíf==
[[Mynd:Korea_Export_Treemap.jpg|thumb|right|Skýringarmynd sem sýnir helstu útflutningsgreinar Suður-Kóreu.]]
[[Mynd:Helicopter view of Seoul.jpg|thumb|right|[[Lotte World Tower]] í Seúl er hæsta bygging Suður-Kóreu og sú 5. hæsta í heimi.]]
Í Suður-Kóreu er [[blandað hagkerfi]] sem telst vera það 11. stærsta í heimi að nafnvirði og það 13. stærsta með kaupmáttarjöfnuði. Suður-Kórea er þannig eitt af [[20 stærstu iðnríki heims|20 stærstu iðnrikjum heims]]. Landið er [[þróað land|þróað]] [[hátekjuland]] og iðnvæddast allra aðildarríkja [[OECD]]. Suðurkóresk hátæknifyrirtæki eins og [[LG Electronics]] og [[Samsung]] eru þekkt um allan heim.

Fjárfesting í menntakerfi landsins umbreytti því úr vanþróuðu ríki þar sem flestir íbúar voru [[ólæsi]]r í alþjóðlegt hátækniríki. Hagkerfi landsins nýtur þess að búa yfir hámenntuðu verkafólki en Suður-Kórea er eitt af þeim löndum heims þar sem hæst hlutfall íbúa er með háskólagráðu. Frá því snemma á 7. áratugnum fram á 10. áratuginn var hagkerfi Suður-Kóreu í hvað örustum vexti hagkerfa heimsins. Landið er eitt af [[Asíutígrarnir|Asíutígrunum]] fjórum ásamt [[Singapúr]], [[Hong Kong]] og [[Taívan]]. Íbúar Suður-Kóreu tala um þetta sem [[kraftaverkið við Hanfljót]]. Efnahagslíf Suður-Kóreu er mjög háð alþjóðaverslun og árið 2014 var landið í 5. sæti yfir mestu útflutningslönd heims og 7. sæti yfir mestu innflutningslönd.

Þrátt fyrir vaxtartækifæri og stöðugleika hefur landið mátt þola lækkanir á lánshæfismati vegna herskárra yfirlýsinga nágrannaríkisins í norðri. Hætta á átökum hefur neikvæð áhrif á fjármálamarkaði Suður-Kóreu. Suður-Kórea varð fyrir áfalli í [[Asíukreppan|Asíukreppunni]] á 10. áratug 20. aldar, en náði sér fljótt á strik aftur og hefur þrefaldað landsframleiðslu sína síðan. [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] hefur hrósað landinu fyrir seiglu og nefnir lágar opinberar skuldir og ónýtta skattstofna sem hægt er að grípa til í neyð. 

Suður-Kórea var eitt af fáum þróuðum löndum sem tókst að komast hjá verstu áhrifum [[Alþjóðlega fjármálakreppan|Alþjóðlegu fjármálakreppunnar]] 2007-2008. Hagvöxtur var 6,2% árið 2010, það mesta í átta ár, en árið 2002 náði hagvöxtur í landinu 7,2%. Áður hafði hagvöxtur fallið niður í 2,3% árið 2008 og 0,2% árið 2009 vegna fjármálakreppunnar. Atvinnuleysi var líka lítið eða mest 3,6% árið 2009.

Suður-Kórea varð aðili að [[OECD]] árið 1996.

Eftirtalin suðurkóresk fyrirtæki eru á listanum [[Fortune Global 500]]:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
! style=&quot;text-align:center;&quot;|Sæti&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://fortune.com/global500/samsung-electronics-13/|titill=Samsung Electronics|verk=Fortune}}&lt;/ref&gt;||style=&quot;text-align:center;&quot;|Heiti||style=&quot;text-align:center;&quot;|Höfuðstöðvar||style=&quot;text-align:center;&quot;|Tekjur&lt;br/&gt;(M.&amp;nbsp;$) ||style=&quot;text-align:center;&quot;|Hagnaður&lt;br/&gt;(M.&amp;nbsp;$) ||style=&quot;text-align:center;&quot;|Eignir&lt;br/&gt;(M.&amp;nbsp;$)
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;|1. ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Samsung Electronics]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Suwon]] ||173.957 ||19.316 ||217.104
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;|2. ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Hyundai Motor]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Seúl]] ||80.701 ||4.659 ||148.092
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;|3. ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[SK Holdings]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Seúl]] ||72.579 ||659 ||85,332
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;|4. ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Korea Electric Power]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Naju]] ||51.500||6.074 ||147.265
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;|5. ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[LG Electronics]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Seúl]] ||47.712 ||66 ||31.348
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;|6. ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[POSCO]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Pohang]] ||45.621 ||1.167 ||66.361
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;|7. ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Kia Motors]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Seúl]] ||45.425 ||2.373 ||42.141
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;|8. ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Hanwha]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Seúl]] ||40.606||423 ||128.247
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;|9. ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Hyundai Heavy Industries]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Ulsan]] ||33.881 ||469 ||40.783
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;|10. ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Hyundai Mobis]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Seúl]] ||32.972 ||2.617||34.541
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;|11. ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Samsung Life Insurance]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Seúl]] ||26.222||1.770 ||219.157
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;|12. ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Lotte Shopping]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Seúl]] ||25.444 ||144 ||34.710
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;|13. ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Samsung C&amp;T]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Seúl]] ||24.217 ||92 ||36.816
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;|14. ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[LG Display]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Seúl]] ||22.840 ||781 ||20.606
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;|15. ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[GS Caltex]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Seúl]] ||22.207 ||1.221 ||15.969
|}

==Tilvísanir==
{{reflist}}
{{Efnahags- og framfarastofnunin}}
{{G-20}}
{{Asía}}
{{stubbur|landafræði}}
[[Flokkur:Suður-Kórea| ]]</text>
      <sha1>qqydxwust2tgr5ybshtdl9mc1npj73w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ludwig van Beethoven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12315</id>
    <revision>
      <id>1978716</id>
      <parentid>1958116</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikiquote|Ludwig van Beethoven}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7459" sha1="1rh2ka7bxg8lga91ye503nmnom4atw2" xml:space="preserve">[[Mynd:Beethoven wiki.jpg|right|thumb|Ludwig van Beethoven]]
'''Ludwig van Beethoven''' ([[skírður]] [[17. desember]] [[1770]] – [[26. mars]] [[1827]]) var þýskt [[gullaldartónskáld]] sem bjó mestan hluta ævi sinnar í [[Vínarborg|Vín]], [[Austurríki]]. Hann var í fararbroddi umskiptatímabils sígildrar tónlistar og rómantíkur. Beethoven nýtur almennt mikils álits og er af mörgum talinn einn af helstu tónskáldum af vestrænum sið. Orðspor hans hefur blásið í brjóst tónskálda, tónlistarmanna og áheyranda sem lifðu hann. Á meðal þekktustu verka hans eru; [[Sinfónía Nr. 5 (Beethoven)|fimmta]], [[Sinfónía Nr. 9 (Beethoven)|níunda]] og [[Sinfónía Nr. 6 (Beethoven)|sjötta sínfónían]] auk píanóverksins [[Für Elise|''Fyrir Elísu'']], [[Píanó sónata Nr. 8 (Beethoven)|''„Pathétique“–sónötunnar'']] og [[Píanó sónata Nr. 14 (Beethoven)|''Tunglskinssónötunnar'']].

Beethoven fæddist í [[Bonn]], [[Þýskaland]]i. Faðir hans hét [[Johann van Beethoven]] ([[1740]]–[[1792]]) og var af flæmskum ættum. Móðir hans hét [[Magdalena Keverich van Beethoven]] (1744–1787). Þar til fyrir skömmu var fæðingardagur hans álitinn vera 16. desember sökum þess að hann var skírður 17. desember og börn á þeim tíma voru oftast skírð degi eftir fæðingu. Nútíma fræðimennska getur hinsvegar ekki fallist á slíka ályktun. Fyrsti tónlistarkennari Beethoven var faðir hans.

== Tónverk ==
{{multi-listen start}}
{{multi-listen item|filename=Moonlight Sonata.ogg|title=Tunglskinssónata|description=Píanósónata nr. 14 í cís-moll, fyrsti kafli|format=[[Ogg]]}}
{{multi-listen item|filename=Beethoven-Pathetique.ogg|title=Pathetique-sónatan|description=Píanósónata nr. 8 í c-moll, 1. og 2. kafli|format=[[Ogg]]}}
{{multi-listen item|filename=Ode to Joy.ogg|title=Óðurinn til gleðinnar|description=Útdráttur úr 9. sinfóníunni í d-moll, 4. kafla|format=[[Ogg]]}}
{{multi-listen item|filename=|title=Opus 30, 1. kafli|description=Fiðlusónata nr. 6 í A-dúr, 1. kafli|format=[[Ogg]]}}
{{multi-listen item|filename=|title=Opus 30, 2. kafli|description=Fiðlusónata nr. 6 í A-dúr, 2. kafli|format=[[Ogg]]}}
{{multi-listen item|filename=|title=Opus 30, 3. kafli|description=Fiðlusónata nr. 6 í A-dúr, 3. kafli|format=[[Ogg]]}}
{{multi-listen item|filename=Beethoven - opus47-1 01.ogg|title=Opus 47, 1. kafli|description= Fiðlusónata nr. 9 í A-dúr „Kreutzer“, 1. kafli|format=[[Ogg]]}}
{{multi-listen item|filename=Beethoven - opus47-2 02.ogg|title=Opus 47, 2. kafli|description= Fiðlusónata nr. 9 í A-dúr „Kreutzer“, 2. kafli|format=[[Ogg]]}}
{{multi-listen item|filename=Beethoven - opus47-3 03.ogg|title=Opus 47, 3. kafli|description=Fiðlusónata nr. 9 í A-dúr „Kreutzer“, 3. kafli|format=[[Ogg]]}}
{{multi-listen item|filename=Beethoven concerto4 1.ogg|title=Concerto 4, 1. kafli|description= Píanókonsert nr. 4 í G-dúr, 1. kafli|format=[[Ogg]]}}
{{multi-listen item|filename=Beethoven concerto4 2.ogg|title=Concerto 4, 2. kafli|description= Píanókonsert nr. 4 í G-dúr, 2. kafli|format=[[Ogg]]}}
{{multi-listen item|filename=Beethoven - Sonata opus 111 -1.ogg|title=Opus 111, 1. kafli|description=Píanósónata nr. 32 í c-moll, 1. kafli|format=[[Ogg]]}}
{{multi-listen item|filename=Beethoven - Sonata opus 111 -2.ogg|title=Opus 111, 2. kafli|description=Píanósónata nr. 32 í c-moll, 2. kafli|format=[[Ogg]]}}
{{multi-listen item|filename=Ludwig van Beethoven - Overtüre c-moll, op. 62.ogg|title=Opus 62|description=Forleikur að Coriolan|format=[[Ogg]]}}
{{multi-listen item|filename=Ludwig van Beethoven - Symphonie 5 c-moll - 1. Allegro con brio.ogg|title=5. sinfónía, 1. kafli|description=5. sinfónía, 1.kafli|format=[[Ogg]]}}
{{multi-listen item|filename=Ludwig van Beethoven - Symphonie 5 c-moll - 2. Andante con moto.ogg|title=5. sinfónía, 2. kafli|description=5. sinfónía, 2. kafli|format=[[Ogg]]}}
{{multi-listen item|filename=Ludwig van Beethoven - Symphonie 5 c-moll - 3. Allegro.ogg|title=5. sinfónía, 3. kafli|description=5. kafli, 3 kafli|format=[[Ogg]]}}
{{multi-listen end}}

== Tenglar ==
{{Commons|Ludwig van Beethoven}}

* [http://www.ludwigfan.com LudwigFan.com - The Ludwig van Beethoven Educational Fanpage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200131103557/http://www.ludwigfan.com/ |date=2020-01-31 }} - Auðlind gagna fyrir nemendur, kennara og tónlistaráhugamenn.
* [http://www.recordhall.com/recordhall/Biographies/Classical-Biographies/ludwig-van-beethoven.html Ludwig Van Beethoven: Record Hall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051001050754/http://www.recordhall.com/recordhall/Biographies/Classical-Biographies/ludwig-van-beethoven.html |date=2005-10-01 }}
* [http://www.all-about-beethoven.com All About Beethoven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161201182928/http://www.all-about-beethoven.com/apasionata.html |date=2016-12-01 }}
* [http://www.theviolinsite.com/violin_music.html Beethoven Sheet Music] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051013073506/http://www.theviolinsite.com/violin_music.html |date=2005-10-13 }} - Tónverk í almannaeign. 
* [http://www.carolinaclassical.com/articles/beethoven.html Ludwig van Beethoven: A Musical Titan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222060307/http://www.carolinaclassical.com/articles/beethoven.html |date=2007-12-22 }}
* [http://www.gutenberg.net/author/Beethoven,+Ludwig+van Project Gutenberg - Works of Beethoven]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://w3.rz-berlin.mpg.de/cmp/beethoven_heiligenstadt.html Beethoven's ''Heiligenstadt Testament''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050826064119/http://w3.rz-berlin.mpg.de/cmp/beethoven_heiligenstadt.html |date=2005-08-26 }}
* [http://www.pianosociety.com/index.php?id=12 ''Piano Society.com - Beethoven''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060202005140/http://www.pianosociety.com/index.php?id=12 |date=2006-02-02 }}
* [http://www.mutopiaproject.org/cgibin/make-table.cgi?Composer=BeethovenLv&amp;preview=1 Beethoven's Sheet Music] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051110165628/http://www.mutopiaproject.org/cgibin/make-table.cgi?Composer=BeethovenLv&amp;preview=1 |date=2005-11-10 }} by [[Mutopia Project]]
* [https://www.beethoven-haus-bonn.de Beethoven Haus Bonn], stórt saft af sögulegum og nýjum gögnum tengdum Beethoven.
* [https://www.pianoparadise.com/Beethoven.html PianoParadise - Beethoven] ævisaga ásamt ókeypis mp3 upptökum.
* [http://www.beethoven.ws Beethoven Website], ævisaga Beethoven, myndir o.fl.
* [https://www.gutenberg.org/etext/15141 Beethoven - A Character Study] eftir George Alexander Fischer, 1905, frá Gutenberg [[verkefninu]]
* [https://web.archive.org/web/20061118074918/http://www.cbc.ca/health/story/2000/10/18/beethoven001018.html CBC News: Hair analysis says Beethoven died of lead poisoning]
* {{imdb titill|0096903|Beethoven Lives Upstairs}}, þar sem Neil Munro leikur Beethoven
* {{imdb titill|0110116|Immortal Beloved}}, þar sem Gary Oldman leikur Beethoven
* [http://www.valeriodistefano.com/perspectives1.htm Piano Sonatas n. 22, 27] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208114930/http://www.valeriodistefano.com/perspectives1.htm |date=2007-02-08 }} MP3 Creative Commons Recording

{{fd|1770|1827}}

{{DEFAULTSORT:Beethoven, Ludwig}}

[[Flokkur:Beethoven]]
[[Flokkur:Þýsk tónskáld]]</text>
      <sha1>1rh2ka7bxg8lga91ye503nmnom4atw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Denis Diderot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16296</id>
    <revision>
      <id>1978697</id>
      <parentid>1942697</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1375" sha1="1g4rdz3qva3u8gcpqqchsoe8k4hmzqf" xml:space="preserve">[[Mynd:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|thumb|250px|right|''Málverk af Diderot'' eftir [[Louis-Michel van Loo]], 1767]]

'''Denis Diderot''' (fæddur [[5. október]] [[1713]], dó [[31. júlí]] [[1784]]) var [[Frakkland|franskur]] [[heimspekingur]] og [[rithöfundur]]. Fæddur í [[Langres]] í [[Champagne]] 1713, hann var áberandi þátttakandi í [[upplýsingin|upplýsingunni]] og aðalritstjóri fyrstu [[alfræðiorðabók]]arinnar, ''[[Encyclopédie]]''.

== Tenglar ==
* {{gutenberg author| id=Denis+Diderot | name=Denis Diderot}}
* {{Vísindavefurinn|60799|Hver var Denis Diderot og hvert var hans framlag til fræðanna?}}
* [http://gallica.bnf.fr/scripts/catalog.php?Mod=i&amp;Titre=&amp;FondsTout=on&amp;FondsTxt=on&amp;FondsImp=on&amp;FondsPer=on&amp;FondsImg=on&amp;FondsAud=on&amp;FondsMan=on&amp;Auteur=diderot&amp;Sujet=&amp;RPT= Skráning Diderot hjá Franska þjóðarbókasafninu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060427075640/http://gallica.bnf.fr/scripts/catalog.php?Mod=i&amp;Titre=&amp;FondsTout=on&amp;FondsTxt=on&amp;FondsImp=on&amp;FondsPer=on&amp;FondsImg=on&amp;FondsAud=on&amp;FondsMan=on&amp;Auteur=diderot&amp;Sujet=&amp;RPT= |date=2006-04-27 }} (á frönsku)


{{Stubbur|æviágrip|heimspeki|Frakkland}}
{{stubbur|bókmenntir}}
{{fde|1713|1784|Diderot, Denis}}

[[Flokkur:Franskir rithöfundar|Diderto, Denis]]
[[Flokkur:Franskir heimspekingar|Diderot, Denis]]
[[Flokkur:Trúleysingjar|Diderot, Denis]]</text>
      <sha1>1g4rdz3qva3u8gcpqqchsoe8k4hmzqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dante Alighieri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21312</id>
    <revision>
      <id>1978696</id>
      <parentid>1951559</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3964" sha1="a8nepw27mi4xm6diheamhgzga21mt3n" xml:space="preserve">[[Mynd:Dante.deathmask.jpg|thumb|right|[[Helgríma]] Dantes í ''[[Palazzo Vecchio]]'' í Flórens. ]]
'''Dante Alighieri''' (um [[29. maí]] [[1265]] – [[14. september]] [[1321]]) var [[skáld]] frá [[borgríki]]nu [[Flórens]] á [[Ítalía|Ítalíuskaganum]]. Verk hans ''[[Hinn guðdómlegi gleðileikur]]'' (''La divina commedia'') er talið með merkustu [[bókmenntir|bókmenntum]] sem skrifaðar voru á [[miðaldir|miðöldum]]. Verkið er einnig talið hafa myndað grundvöllinn að [[ítalska|ítölsku]] [[ritmál]]i. 

Dante fæddist inn í virðulega fjölskyldu í [[Flórens]]. Hann varð, líkt og fjölskylda hans, hallur undir málstað [[Gvelfar og Gíbellínar|Gvelfa]] (sem voru hallir undir [[páfi|páfa]]) í átökum þeirra við Gíbellína (sem hölluðust að [[Keisari hins heilaga rómverska ríkis|keisaranum]]. Hann barðist sjálfur í [[orrustan við Campaldino|orrustunni við Campaldino]] ([[11. júní]] [[1289]]) sem festi Gvelfa í sessi á valdastóli í Flórens. Eftir ósigur Gíbellína skiptust Gvelfar í tvær fylkingar ([[Hvítir Gvelfar|hvíta]] og [[Svartir Gvelfar|svarta]]) þar sem Dante var í fyrrnefndu fylkingunni.

[[1301]] var von á [[Karl af Valois|Karli af Valois]] sem [[Bónífasíus VIII]] hafði útnefnt sáttasemjara í Toskana til Flórens. Dante fór þá fyrir sendinefnd til [[Róm]]ar til að komast að fyrirætlunum páfa. Páfi sendi hina sendimennina burt en skipaði Dante að vera um kyrrt. Á meðan hélt Karl inn í Flórens með her svartra Gvelfa sem tóku stjórn borgarinnar í sínar hendur og drápu flesta andstæðinga sína. Dante gat ekki snúið aftur og var dæmdur til ævilangrar útlegðar.

Dante tók þátt í nokkrum tilraunum til að koma hvítum Gvelfum aftur til valda í Flórens, en þær mistókust allar. Hann dó að lokum í útlegð í [[Ravenna]].

== Verk ==
[[Mynd:Dante Domenico di Michelino Duomo Florence.jpg|thumb|left|280px|Dante, staddur milli fjalls Hreinsunareldsins (''Purgatorio'') og fæðingarborgar sinnar, sýnir hina frægu upphafslínu ''Nel mezzo del cammin di nostra vita'' í málverki [[Domenico di Michelino]] frá því [[1465]]. ]]
''[[Hinn guðdómlegi gleðileikur]]'' er nokkurs konar [[leiðslubókmenntir|leiðsla]] sem lýsir ferð Dantes um [[Víti (Dante)|Víti]] (''Inferno''), [[Skírnarfjallið]] (''Purgatorio'') og Paradís (''Paradiso''), fyrst undir leiðsögn [[Rómaveldi|rómverska]] skáldsins [[Virgill|Virgils]] og síðan í fylgd sinnar ástkæru [[Beatrice Portinari|Beatrís]]. Verkið er ritað á [[mállýska|mállýsku]] heimabæjar Dantes, en með þessu meistaraverki staðfesti hann að [[ítalska]]n væri nothæf sem bókmenntamiðill og gerði það einnig að verkum að [[toskanska]] varð grundvöllurinn að ítölsku ritmáli.

Önnur verk hans eru meðal annars ''[[De vulgari eloquentia]]'' um bókmenntir á talmálinu og ''[[La vita nuova]]'', sem er saga ástar hans á [[Beatrice Portinari]].

==Ítarefni==
{{Bókaheimild|titill=Víti: fyrsti hluti Gleðileiksins guðdómlega|höfundur=Dante Alighieri|höfundur2=Einar Thoroddsen þýddi|ár=2018|url=|bls=|ISBN=|útgefandi=Guðrún útgáfufélag ehf, Reykjavík}}

Dante Alighieri; Einar Thoroddsen þýddi (2021). ''Skírnarfjallið: annar hluti Gleðileiksins guðdómlega.'' Guðrún útgáfufélag ehf, Reykjavík.

== Tenglar ==
{{commons|Dante Alighieri|Dante Alighieri}}
* {{gutenberg author|id=Dante_Alighieri|name=Dante Alighieri}}
* [http://www.timarit.is/?issueID=419099&amp;pageSelected=2&amp;lang=0 ''Dante - 700 ára afmæli''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=419100&amp;pageSelected=2&amp;lang=0 ''Dante - 700 ára afmæli''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}

{{fd|1265|1321}}


{{DEFAULTSORT:Alighieri, Dante  }}
[[Flokkur:Ítölsk ljóðskáld]]
[[Flokkur:Ítalskir rithöfundar]]</text>
      <sha1>a8nepw27mi4xm6diheamhgzga21mt3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Victor Hugo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21865</id>
    <revision>
      <id>1978731</id>
      <parentid>1978073</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20176" sha1="h9877ukptpfy0gpmc5i6x29wcecvspt" xml:space="preserve">{{Rithöfundur
 | nafn             = Victor Hugo
 | mynd             = Victor Hugo.jpg
 | myndastærð       = 250px
 | myndalýsing      = {{small|Victor Hugo árið 1875.}}
 | dulnefni         = 
 | fæðingardagur    = [[26. febrúar]] [[1802]]
 | fæðingarstaður   = [[Besançon]], [[Doubs]], [[Fyrsta franska lýðveldið|Frakkland]]i
 | dauðadagur       = {{Dánardagur og aldur|1885|5|22|1802|2|26}}
 | dauðastaður      = [[París]], [[Þriðja franska lýðveldið|Frakkland]]i
 | starf            = Rithöfundur, stjórnmálamaður
 | þjóðerni         = [[Frakkland|Franskur]]
 | virkur           = 
 | tegund           = 
 | umfangsefni      = 
 | stefna           = [[Rómantík]]
 | frumraun         = 
 | þekktasta verk = ''[[Maríukirkjan í París]]'' (1831)&lt;br&gt;''[[Vesalingarnir]]'' (1862)
 | undiráhrifumfrá    = 
 | hafðiáhrifá      = 
 | maki = Adèle Foucher (g. 1822; d. 1868)
 | börn = Léopold Victor Hugo&lt;br&gt;Léopoldine Hugo&lt;br&gt;Charles Hugo&lt;br&gt;François-Victor Hugo&lt;br&gt;Adèle Hugo
 | undirskrift      = Victor Hugo Signature.svg
 | vefsíða          = 
 | neðanmálsgreinar = 
}}
'''Victor Hugo''' ([[26. febrúar]] [[1802]], [[Besançon]], [[Frakkland]]i – [[22. maí]] [[1885]], [[París]]) var [[Frakkland|franskur]] [[ljóð]]a-, [[Skáldsaga|skáldsagna-]] og [[leikrit]]ahöfundur og einn af áhrifamestu skáldum [[Frönsk rómantík|frönsku rómantíkurinnar]]. Þekktustu verk hans eru ''[[Vesalingarnir]]'' (''Les Misérables'')  og ''[[Maríukirkjan í París]]'' (''Notre-Dame de Paris''). Hann var íhaldssamur í æsku en varð síðar mikill stuðningsmaður lýðveldisstefnu. Verk hans snertu á helstu málefnum og stefnum ríkjandi í [[stjórnmál]]um og [[list]] á æviferli hans.

== Árdagar ==
[[Mynd:Victor Hugo-Young.jpg|frame|left|Victor Hugo ungur að árum]]
Hugo var yngstur þriggja sona hjónanna Joseph Léopold Sigisbert Hugo ([[1773]]–[[1828]]) og Sophie Trébuchet ([[1772]]–[[1821]]). Hann fæddist árið [[1802]] í Besançon (borg í [[Franche-Comté]] fylki) og bjó mestan hluta ævi sinnar í Frakklandi. 

Ókyrrð einkenndi æsku Hugo, en skömmu fyrir fæðingu hans endaði valdatíð [[Búrbónar|Búrbóna]] í [[Franska byltingin|frönsku byltingunni]], ríkisstéttaþing var sett saman og svo síðar lagt af þegar [[Napóleon Bónaparte]] gerði Frakkland að [[Fyrra franska keisaraveldið|keisaraveldi]] en þá var Hugo orðinn tveggja ára. Skömmu fyrir átján ára afmæli var konungsveldi Búrbóna svo endurreist. Skoðanir foreldra hans einkenndu þær [[hugmyndafræði]]legu og trúarlegu andstæður sem voru ríkjandi allt hans líf; faðir hans var [[hermaður]], [[trúleysi|trúlaus]] lýðræðissinni og dyggur stuðningsmaður Napoleóns en móðir hans var [[Kaþólska|kaþólikki]] og konungssinni. 

Sophie, móðir Hugo, fylgdi eiginmanni sínum á varðstaði til [[Ítalía|Ítalíu]] og [[Spánn|Spánar]]. Hún fékk leið á herlíferninu og stanslausum ferðalögum, auk þess að vera upp á kant við ótryggan eiginmann sinn. Hún ákvað því að skilja við hann og flutti til Parísar.
Íhaldssemi Hugo á yngri árum má því rekja til þess að móðir hans ól hann upp en í fyrstu verkum hans má greina ástríðufulla hollustu við konung og trúna. Það var ekki fyrr en í kjölfarið á [[Febrúarbyltingin í Frakklandi|febrúarbyltingunni]] [[1848]] sem hann fór að gagnrýna [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjuna]] og fór að berjast fyrir lýðræði og [[frjáls hugsun|frjálsri hugsun]].

Hugo varð einn heitasti stuðningsmaður [[lýðveldi]]shyggju í Frakklandi eftir byltinguna 1848. Þegar [[Napóleon 3.|Louis-Napoléon Bonaparte]], fyrsti forseti [[Annað franska lýðveldið|annars franska lýðveldisins]], framdi valdarán árið 1852 og tók sér keisaratign undir nafninu Napóleon 3. gerðist Hugo einn harðasti gagnrýnandi hans. Hugo fór í sjálfskipaða útlegð á tíma [[Síðara franska keisaraveldið|síðara franska keisaraveldisins]] og neitaði að snúa heim jafnvel þegar keisarinn bauð andstæðingum sínum almenna sakaruppgjöf þar sem Hugo vildi ekki veita keisarastjórninni viðurkenningu sína og búa við ritskoðun á stjórnmálaritum sínum.

Hugo sneri ekki aftur til Frakklands fyrr en eftir að síðara keisaraveldið hrundi í miðju [[Fransk-prússneska stríðið|fransk-prússneska stríðinu]] árið 1870 og [[Þriðja franska lýðveldið|þriðja lýðveldið]] var stofnað í París. Stuttu eftir að Hugo sneri aftur til Parísar hófu Prússar umsátur um borgina. Á meðan á umsátrinu stóð varð matarskortur svo mikill að Parísarbúar neyddust til þess að borða dýragarðsdýr og rottur. Hugo skrifaði um reynslu sína: „Við erum ekki einu sinni að borða hesta lengur. Kannski er þetta hundur? Kannski er þetta rotta? Ég er farinn að fá magapínu. Við leggjum okkur hið óþekkta til munns.“&lt;ref&gt;Victor Hugo, ''Choses vues 1849-1885'', Paris, Gallimard, 1997, 1014 bls., bls. 597, 605.&lt;/ref&gt;

Eftir að stríðinu lauk tók Hugo virkan þátt í stjórnmálum þriðja lýðveldisins. Hann sat á þingi fyrir Signukjördæmi frá 30. janúar 1876 til dauðadags og átti í samskiptum við ýmsa helstu áhrifamenn Frakklands á þessum tíma, meðal annars [[Adolphe Thiers]], [[Léon Gambetta]] og [[Georges Clemenceau]].&lt;ref name=&quot;éclat d'un siècle-Impossible&quot;&gt;Annette Rosa, ''Victor Hugo, l'éclat d'un siècle'' - [http://groupugo.div.jussieu.fr/Groupugo/Textes_et_documents/Eclat_d%27un_si%C3%A8cle.htm#c4_6 Victor Hugo est impossible 1885 - 1985], sur le site du [http://groupugo.div.jussieu.fr/ Groupe Hugo].&lt;/ref&gt;

== Frumverk ==
Eins og mörg ung skáld á þessum tíma var Hugo undir miklum áhrifum [[François-René de Chateaubriand]], upphafsmans [[rómantík]]ur og eitt af afburðarskáldum Frakka á [[18. öld]]. Hugo ákvað ungur að hann skyldi vera eins og Chateaubriand eða vera annars ekki neitt en sú varð raunin að mörgu leiti, hann hélt áfram að breiða út rómantík, tók þátt í stjórnmálum sem lýðræðissinni og fyrir vikið lenti í útleigð, ekki ólíkt Chateaubriand.

Bráðþroska eldmóður og mælska í fyrstu verkum Hugo gerðu hann frægan ungan að aldri. Fyrsta ljóðasafn hans ([[Nouvelles Odes et Poésies Diverses]]) var gefið út [[1824]], þegar hann var aðeins tuttugu og tveggja ára gamall og ávann sér þannig konunglega ölmusu frá [[Lúðvík XVIII]]. Ljóðasafnið sem kom tveimur árum síðar ([[Odes et Ballades]]) gerði hann þó enn frægari og þar sýndi hann fram á náttúrulega hæfileika sína sem skáld.

Þrátt fyrir að vera gegn óskum móður hans, varð Hugo ástfangin og [[trúlofun|trúlofaðist]] leynilega bernsku kærustu sinni, [[Adéle Foucher]] ([[1803]]-[[1868]]). Hann var óvenjulega náin móður sinni og giftist því ekki Foucher fyrr en eftir að móðir hans lést árið [[1822]]. Hann gaf út fyrstu skáldsöguna sína næsta ár ([[Han d'Islande]], [[1823]]) og aðra skáldsögu þrem árum síðar ([[Bug-Jargal]], [[1826]]). Á árunum [[1829]] til [[1840]] gaf hann út fimm ljóðarit í viðbót ([[Les Orientales]], [[1829]]; [[Les Feuilles d'automne]], [[1831]]; [[Les Chants du crépuscule]], [[1835]]; [[Les Voix intérieures]], [[1837]]; and [[Les Rayons et les ombres]], [[1840]]) og mótaði orðspor sitt sem eitt helsta [[harmljóð]]a- og ljóðaskáld síns tíma.

== Verk Hugo ==
=== Útgefið á æviferli hans ===
* ''[[Nouvelles Odes]]'' (1824)
* ''[[Bug-Jargal]]'' (1826)
* ''[[Odes et Ballades]]'' (1826)
* ''[[Cromwell (play)|Cromwell]]'' ([[1827]])
* ''[[Les Orientales]]'' ([[1829]])
* ''[[Le Dernier jour d'un condamné]]'' (1829)
* ''[[Hernani]]'' ([[1830]])
* ''[[Notre-Dame de Paris]]'' ([[1831]]) (ísl. útg. 1945: ''Esmeralda''; 1948: ''Maríukirkjan í París''; 1996: ''Hringjarinn í Notre-Dame'')
* ''[[Marion Delorme (Hugo)|Marion Delorme]]'' ([[1831]])
* ''[[Les Feuilles d'automne]]'' ([[1831]])
* ''[[Le roi s'amuse]]'' ([[1832]])
* ''[[Lucrèce Borgia]]'' ([[1833]])
* ''[[Marie Tudor]]'' (1833)
* ''Étude sur [[Honoré Mirabeau|Mirabeau]]'' ([[1834]])
* ''[[Littérature et philosophie mêlées]]'' (1834)
* ''[[Claude Gueux]]'' (1834)
* ''[[Angelo]]'' ([[1835]])
* ''[[Les Chants du crépuscule]]'' (1835)
* ''[[Les Voix intérieures]]'' ([[1837]])
* ''[[Ruy Blas]]'' ([[1838]])
* ''[[Les Rayons et les ombres]]'' ([[1840]])
* ''[[Le Rhin]]'' ([[1842]])
* ''[[Les Burgraves]]'' ([[1843]])
* ''[[Napoléon le Petit]]'' ([[1852]])
* ''[[Les Châtiments]]'' ([[1853]])
* ''[[Lettres à Louis Bonaparte]]'' ([[1855]])
* ''[[Les Contemplations]]'' ([[1856]])
* ''[[La Légende des siècles]]'' ([[1859]])
* ''[[Les Misérables]]'' ([[1862]]) (ísl. útg. 1925: ''Vesalingarnir'')
* ''[[William Shakespeare (ritgerð)]]'' ([[1864]])
* ''[[Les Chansons des rues et des bois]]'' ([[1865]])
* ''[[Les Travailleurs de la Mer]]'' ([[1866]])
* ''[[Paris-Guide]]'' ([[1867]])
* ''[[L'Homme qui rit]]'' ([[1869]]) (ísl. útg. 1932: ''Maðurinn sem hlær'')
* ''[[L'Année terrible]]'' ([[1872]])
* ''[[Quatre-vingt-treize]]'' ([[1874]])
* ''[[Mes Fils]]'' (1874)
* ''[[Actes et paroles]] — [[Avant l'exil]]'' ([[1875]])
* ''Actes et paroles - [[Pendant l'exil]]'' (1875)
* ''Actes et paroles - [[Depuis l'exil]]'' ([[1876]])
* ''La Légende des Siècles 2e série'' ([[1877]])
* ''[[L'Art d'être grand-père]]'' (1877)
* ''[[Histoire d'un crime]]'' 1re partie (1877)
* ''Histoire d'un crime'' 2e partie ([[1878]])
* ''[[Le Pape]]'' (1878)
* ''[[Religions et religion]]'' ([[1880]])
* ''[[L'Âne]]'' (1880)
* ''[[Les Quatres vents de l'esprit]]'' ([[1881]])
* ''[[Torquemada]]'' ([[1882]])
* ''La Légende des siècles'' Tome III ([[1883]])
* ''[[L'Archipel de la Manche]]'' (1883)

=== Útgefin eftir andlát ===
* ''Théâtre en liberté'' ([[1886]])
* ''[[La fin de Satan]]'' ([[1886]])
* ''Choses vues - 1re série'' ([[1887]])
* ''Toute la lyre'' ([[1888]])
* ''Alpes et Pyrénées'' ([[1890]])
* ''Dieu'' ([[1891]])
* ''France et Belgique'' ([[1892]])
* ''Toute la lyre - nouvelle série'' ([[1893]])
* ''Correspondances - Tome I'' ([[1896]])
* ''Correspondances - Tome II'' ([[1898]])
* ''Les années funestes'' (1898)
* ''Choses vues - 2e série'' ([[1900]])
* ''Post-scriptum de ma vie'' ([[1901]])
* ''Dernière Gerbe'' ([[1902]])
* ''Mille francs de récompense'' ([[1934]])
* ''Océan. Tas de pierres'' ([[1942]])
* ''Pierres'' ([[1951]])

=== Rit á netinu ===
* [http://www.online-literature.com/victor_hugo/les_miserables/ ''Les Misérables'' online]
* [http://www.online-literature.com/victor_hugo/hunchback_notre_dame/ ''The Hunchback of Notre Dame'' online]
* [http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/search?amode=start&amp;author=Hugo%2c%20Victor E-texts of some of Hugo's works from various sources]
* [http://www.gavroche.org/vhugo/ E-texts of Hugo's work, contemporary and modern reviews, and biographical material]
* [http://www.ellopos.net/politics/eu_hugo.html Political speeches by Victor Hugo: Victor Hugo, My Revenge is Fraternity!]
* [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/EUhugo.htm Biography and speech from 1851] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808003845/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/EUhugo.htm |date=2007-08-08 }}
* [http://www.gavroche.org/vhugo/sitemap.shtml Victor Hugo Central] 
* [https://web.archive.org/web/20000510224348/http://www.geocities.com/Paris/LeftBank/9640/works.html A list of works by Victor Hugo]
* [http://www.french-literature-online.com/victor-hugo/ Victor Hugo ebooks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051222071703/http://www.french-literature-online.com/victor-hugo/ |date=2005-12-22 }} Read Victor Hugo's works online in an easy to read HTML format

== Heimildir ==
=== Heimildir á netinu ===
* Afran, Charles (1997). [http://www.discoverfrance.net/France/Theatre/Hugo/hugo.shtml “Victor Hugo: French Dramatist”]. Website: Discover France. (Originally published in ''Grolier Multimedia Encyclopedia'', 1997, v.9.0.1.) Retrieved November 2005.
* Bates, Alan (1906). [http://www.theatrehistory.com/french/hugo001.html “Victor Hugo”]. Website: Theatre History. (Originally published in ''The Drama: Its History, Literature and Influence on Civilization'', vol. 9. ed. Alfred Bates. London: Historical Publishing Company, 1906. pp. 11-13.) Retrieved November 2005.
* Bates, Alfred (1906). [http://www.theatrehistory.com/french/hugo006.html “Hernani”]. Website: Threatre History. (Originally published in ''The Drama: Its History, Literature and Influence on Civilization'', vol. 9. ed. Alfred Bates. London: Historical Publishing Company, 1906. pp. 20-23.) Retrieved November 2005.
* Bates, Alfred (1906). [http://www.theatrehistory.com/french/hugo005.html “Hugo’s Cromwell”]. Website: Theatre History. (Originally published in ''The Drama: Its History, Literature and Influence on Civilization'', vol. 9. ed. Alfred Bates. London: Historical Publishing Company, 1906. pp. 18-19.) Retrieved November 2005.
* Bittleston, Misha (uncited date). [http://www.mishabittleston.com/artists/victor_hugo/ &quot;Drawings of Victor Hugo&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100322220758/http://www.mishabittleston.com/artists/victor_hugo/ |date=2010-03-22 }}. Website: Misha Bittleston. Retrieved November 2005.
* Burnham, I.G. (1896). [http://www.theatrehistory.com/french/hugo008.html “Amy Robsart”]. Website: Theatre History. (Originally published in ''Victor Hugo: Dramas''. Philadelphia: The Rittenhouse Press, 1896. pp. 203-6, 401-2.) Retrieved November 2005.
* Columbia Encyclopedia, 6th Edition (2001-05). [http://aol.bartleby.com/65/hu/Hugo-Vic.html “Hugo, Victor Marie, Vicomte”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516093903/http://aol.bartleby.com/65/hu/Hugo-Vic.html |date=2008-05-16 }}. Website: Bartleby, Great Books Online. Retrieved November 2005. Retrieved November 2005.
* Fram-Cohen, Michelle (2002). [http://www.objectivistcenter.org/navigator/articles/nav+mframcohen_romanticism-dead-long-live-romanticism.asp “Romanticism is Dead! Long Live Romanticism!”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041009221049/http://www.objectivistcenter.org/navigator/articles/nav%20mframcohen_romanticism-dead-long-live-romanticism.asp |date=2004-10-09 }}. ''The New Individualist, An Objectivist Review of Politics and Culture''. Website: The Objectivist Center. Retrieved November 2005.
* Haine, W. Scott (1997). [http://www.cats.ohiou.edu/~Chastain/dh/hugo.htm “Victor Hugo”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080411025136/http://www.cats.ohiou.edu/~Chastain/dh/hugo.htm |date=2008-04-11 }}. Encyclopedia of 1848 Revolutions. Website: Ohio University. Retrieved November 2005.
* Illi, Peter (2001-2004). [http://www.hugo-online.org/050000.htm “Victor Hugo: Plays”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415135602/http://www.hugo-online.org/050000.htm |date=2009-04-15 }}. Website: The Victor Hugo Website. Retrieved November 2005.
* Karlins, N.F. (1998). [http://www.artnet.com/Magazine/features/karlins/karlins5-5-98.asp &quot;Octopus With the Initials V.H.&quot;] Website: ArtNet. Retrieved November 2005.
* Liukkonen, Petri (2000). [http://www.kirjasto.sci.fi/vhugo.htm “Victor Hugo (1802-1885)”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140324184201/http://www.kirjasto.sci.fi/vhugo.htm |date=2014-03-24 }}. Books and Writers. Website: Pegasos: A Literature Related Resource Site. Retrieved November 2005.
* Meyer, Ronald Bruce (date not cited). [https://web.archive.org/web/20060508103328/http://www.ronaldbrucemeyer.com/rants/0226almanac.htm “Victor Hugo”]. Website: Ronald Bruce Meyer. Retrieved November 2005.
* Robb, Graham (1997). [http://www.nytimes.com/books/first/r/robb-hugo.html “A Sabre in the Night”]. Website: New York Times (Books). (Exerpt from Graham, Robb (1997). ''Victor Hugo: A Biography''. New York: W.W. Norton &amp; Company.) Retrieved November 2005.
* Roche, Isabel (2005). [http://www.barnesandnoble.com/writers/writerdetails.asp?cid=30497 “Victor Hugo: Biography”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319092617/http://www.barnesandnoble.com/writers/writerdetails.asp?cid=30497 |date=2008-03-19 }}. Meet the Writers. Website: Barnes &amp; Noble. (From the Barnes &amp; Noble Classics edition of ''The Hunchback of Notre Dame'', 2005.) Retrieved November 2005.
* Uncited Author. [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/EUhugo.htm “Victor Hugo”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808003845/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/EUhugo.htm |date=2007-08-08 }}. Website: Spartacus Educational. Retrieved November 2005.
* Uncited Author. [http://www.bbc.co.uk/guernsey/content/articles/2004/09/20/victor_hugo_timeline_feature.shtml “Timeline of Victor Hugo”]. Website: BBC. Retrieved November 2005.
* Uncited Author. (2000-2005). [http://www.online-literature.com/victor_hugo/ “Victor Hugo”]. Website: The Literature Network. Retrieved November 2005.
* Uncited Author. [http://www.victorhugo.education.fr/ressources/caricature.htm &quot;Hugo Caricature&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020128084404/http://www.victorhugo.education.fr/ressources/caricature.htm |date=2002-01-28 }}. Website: Présence de la Littérature a l’école. Retrieved November 2005.

=== Frekara lesefni ===
* Barbou, Alfred (1882). ''Victor Hugo and His Times''. University Press of the Pacific: 2001 paper back edition. ISBN 0-89875-478-X.
* Brombert, Victor H. (1984). ''Victor Hugo and the Visionary Novel''. Boston: Harvard University Press. ISBN 0-674-93550-0.
* Davidson, A.F. (1912). ''Victor Hugo: His Life and Work''. University Press of the Pacific: 2003 paperback edition. ISBN 1-4102-0778-1.
* Dow, Leslie Smith (1993). ''Adele Hugo: La Miserable''. Fredericton: Goose Lane Editions. ISBN 0-86492-168-3.
* Falkayn, David (2001). ''Guide to the Life, Times, and Works of Victor Hugo''. University Press of the Pacific. ISBN 0-89875-465-8.
* [[Martin Feller]], ''Der Dichter in der Politik. Victor Hugo und der deutsch-französische Krieg von 1870/71. Untersuchungen zum französischen Deutschlandbild und zu Hugos Rezeption in Deutschland.'' Marburg 1988.
* Frey, John Andrew (1999). ''A Victor Hugo Encyclopedia''. Greenwood Press. ISBN 0-313-29896-3.
* Grant, Elliot (1946). ''The Career of Victor Hugo''. Harvard University Press. Out of print.
* Halsall, A.W. et al (1998). ''Victor Hugo and the Romantic Drama''. University of Toronto Press. ISBN 0-8020-4322-4.
* Hart, Simon Allen (2004). ''Lady in the Shadows : The Life and Times of Julie Drouet, Mistress, Companion and Muse to Victor Hugo.'' Publish American. ISBN 1-4137-1133-2.
* Houston, John Porter (1975). ''Victor Hugo''. New York: Twayne Publishers. ISBN 0-8057-2443-5.
* Ireson, J.C. (1997). ''Victor Hugo: A Companion to His Poetry''. Clarendon Press. ISBN 0-19-815799-1.
* Maurois, Andre (1966). ''Victor Hugo and His World''. London: Thames and Hudson. Out of print.
* Robb, Graham (1997). ''Victor Hugo: A Biography''. W.W. Norton &amp; Company: 1999 paperback edition. ISBN 0-393-31899-0. ([http://www.wwnorton.com/catalog/spring99/victorhugo.htm description/reviews])
* Tonazzi, Pascal (2007) ''Florilège de Notre-Dame de Paris (anthologie)'' Editions Arléa, Paris, ISBN 2-86959-795-9

===Tilvísanir===
&lt;references/&gt;

== Tenglar ==

{{commonscat|Victor Hugo}}
* {{gutenberg author| id=Victor+Hugo | name=Victor Hugo}}
* [http://www.mtholyoke.edu/courses/rschwart/hist255 France of Victor Hugo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329135841/https://www.mtholyoke.edu/courses/rschwart/hist255/ |date=2017-03-29 }}
* [http://www.victorhugo.gg Opinber vefsíða Guernsey’s um Victor Hugo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408091638/http://www.victorhugo.gg/ |date=2008-04-08 }}
* [http://gavroche.org/vhugo Victor Hugo Central]
* [http://www.hugo-online.org Vefsíða Victor Hugo]

{{DEFAULTSORT:Hugo, Victor}}
{{fd|1802|1885}}
[[Flokkur:Frönsk leikskáld]]
[[Flokkur:Frönsk ljóðskáld]]
[[Flokkur:Franskir skáldsagnahöfundar]]
[[Flokkur:Franskir stjórnmálamenn]]
[[Flokkur:Rómantísk skáld]]</text>
      <sha1>h9877ukptpfy0gpmc5i6x29wcecvspt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saladín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22650</id>
    <revision>
      <id>1978759</id>
      <parentid>1922367</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snævar</username>
        <id>16586</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Heimild */</comment>
      <origin>1978759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1341" sha1="s1nwmtn8kd32134jmblgooiqrd354vy" xml:space="preserve">[[Mynd:SaladinRexAegypti.jpg|thumb|250 px|Saladín konungur Egypta, mynd úr handriti frá 15. öld]]
'''Saladín''' ([[kúrdíska]]: ''Selahadînê Eyûbî'', [[arabíska]]: صلاح الدين يوسف ابن ايوب ''Ṣalaḥ ad-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb''; (fæddur [[1137]] eða [[1138]] - lést [[1193]]) var [[Kúrdar|kúrdískur]] hershöfðingi sem stofnaði [[Ajjúbída-ættveldið]], sem náði yfir [[Egyptaland]], [[Sýrland]], [[Palestína|Palestínu]] og hluta af norðurhluta [[Mesópótamía|Mesópótamíu]],

Árið 1187 náði her Saladíns [[Jerúsalem]] úr höndum kristinna krossfara eftir sigur í orrustunni við Hattín. Hann barðist lengi við krossfara frá Vestur-Evrópu, einkum í [[Þriðja krossferðin|þriðju krossferðinni]], þar sem andstæðingur hans var meðal annars [[Ríkharður ljónshjarta|Ríkharður ljónshjarta.]] Þrátt fyrir að Jerúsalem héldist undir stjórn múslima eftir krossferðina, náðist friðarsamkomulag sem tryggði kristnum pílagrímum aðgang að borginni.

Saladín naut mikillar virðingar bæði meðal múslima og kristinna fyrir göfuglyndi sitt og réttsýni, jafnvel í hernaði.

== Heimild ==
{{Vísindavefurinn|5162|Hver var Saladín Tyrkjasoldán?}}

{{Stubbur|æviágrip}}

{{fd|1138|1193|f2=1137}}
[[Flokkur:Kúrdar]]
[[Flokkur:Soldánar Egyptalands]]</text>
      <sha1>s1nwmtn8kd32134jmblgooiqrd354vy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milton Friedman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22881</id>
    <revision>
      <id>1978721</id>
      <parentid>1964459</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:11:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tengt efni */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20002" sha1="j0pmg06r17ly1f3oamau97mscq2s967" xml:space="preserve">[[Mynd:Portrait of Milton Friedman.jpg|thumb|Milton Friedman]]
'''Milton Friedman''' ([[31. júlí]] [[1912]] – [[16. nóvember]] [[2006]]) var [[Bandaríkin|bandarískur]] [[hagfræði]]ngur, sem hlaut Nóbelsverðlaunin í hagfræði árið [[1976]] og er kunnur af eindregnum stuðningi sínum við [[Frjálshyggja|frjálshyggju]]. Hann er einna kunnastur [[Chicago-hagfræðingarnir|Chicago-hagfræðinganna]] svonefndu.

== Ævi ==
Friedman fæddist í New York og var sonur fátækra gyðingjahjóna frá austurhluta [[Ungverjaland|Ungverjalands]], sem nú er hluti [[Úkraína|Úkraínu]]. Hann stundaði hagfræðinám í [[Rutgers University]] og [[University of Chicago]], þar sem hann var lærisveinn [[Frank H. Knight|Franks H. Knights]]. Seinna lauk hann doktorsprófi frá [[Columbia University]] í New York. Hann var lengst hagfræðiprófessor í [[University of Chicago]], þar sem hann hafði feikileg áhrif á nemendur sína, en frá [[1977]] til 2006 var hann fræðimaður í Hoover Institution í [[Stanford University]]. Friedman er einhver kunnasti og áhrifamesti hagfræðingur heims í upphafi [[21. öld|21. Aldar]]

=== Önnur störf og pólitík ===
Hann skrifaði lengi fastan dálk í vikublaðið Newsweek, þar sem hann varpaði fram fjölda róttækra hugmynda, sem allar voru þó um það, að leysa mætti mál í frjálsum viðskiptum frekar en með ríkisafskiptum. Ein hugmyndin var um að fella niður almenna [[Herskylda|herskyldu]] (og fóru Bandaríkjamenn um það að ráðum hans), önnur að leyfa sölu ýmissa [[Fíkniefni|fíkniefna]], enda telur hann, að afleiðingarnar af því að banna þau séu verri en af því að leyfa þau. Friedman gerði líka árið [[1980]] sjónvarpsþættina Frelsi til að velja (Free to Choose), sem sýndir voru víða um heim og vöktu mikla athygli.

Hann var einn af stofnendum [[Mont Pèlerin Society]], Mont Pèlerin samtakanna, [[1947]] og hafði mikil áhrif á ýmsa stjórnmálamenn, þar á meðal [[Margrét Thatcher|Margréti Thatcher]] í Stóra-Bretlandi og [[Ronald Reagan]] í Bandaríkjunum. Einn lærisveinn hans var þó enn umdeildari en þau Thatcher og Reagan, herforinginn [[Augusto Pinochet]], sem var lengi einræðisherra í [[Chile]]. Pinochet kvaddi til ráðgjafar ýmsa hagfræðinga, sem höfðu stundað hagfræðinám í University of Chicago, og gerbreyttu þeir [[Atvinnulíf|atvinnulífi]] landsins, seldu ríkisfyrirtæki, lækkuðu skatta og felldu niður margvíslega tollvernd. Þegar Friedman tók á móti Nóbelsverðlaununum í Stokkhólmi [[1976]], skipulögðu andstæðingar herforingjastjórnarinnar í Chile mótmæli. Friedman svaraði því hins vegar til, að hann hafi vissulega flutt fyrirlestra í Chile og talað þar við ráðamenn. En hann hafi flutt sömu fyrirlestra í einræðisríkinu Kína og talað þar við ráðamenn, án þess að nokkur hafi hreyft mótmælum. Boðskapur sinn sé alls staðar hinn sami, að lækka skatta, selja ríkisfyrirtæki, auka frelsi til viðskipta, víkka út [[Eignarréttur|eignarrétt]]. Hann sé hlynntur [[lýðræði]] og virðingu fyrir almennum [[Mannréttindi|mannréttindum]], en bestu skilyrðin fyrir þessu felist í víðtæku atvinnufrelsi. Friedman kom til [[Ísland|Íslands]] í ágústlok [[1984]] og flutti fyrirlestur undir heitinu „Í sjálfheldu sérhagsmunanna“ (The Tyranny of the Status Quo), þar sem hann sagði, að einn meginvandinn af ríkisafskiptum væri, að gróðinn af þeim dreifðist á fáa, en tapið á marga, svo að hinir fáu, sem græddu á afskiptunum, berðust harðar en hinir mörgu, sem töpuðu, og sigruðu því ósjaldan.

== Kenningar ==

=== Peningamagnskenningin ===
Friedman stundaði einkum rannsóknir í [[peningamálahagfræði]]. Hann blés nýju lífi í hina fornu [[Peningamagnskenning|peningamagnskenningu]] sem kennd er við klassíska hagfræði en kenning hans er jafnan þekkt undir nafninu [[peningamagnshyggja]]. Hún segir að peningamagn sé mikilvægasti áhrifavaldur á verðlag og [[Hagsveifla|hagsveiflur]]. [[Verðbólga]] stafar samkvæmt henni af því, að peningamagn í umferð eykst hraðar en [[Verg landsframleiðsla|landsframleiðsla]]. Kenningin segir jafnframt að verðbólga sé alls staðar og að það sama gildi um peninga og aðrar vörur á markaði, ef framboðið minnkar þá hækkar verðið, sé eftirspurnin sú sama. Þess vegna er til einfalt ráð gegn verðbólgu, segir Friedman. Það er að stöðva peningaprentun og draga þannig úr framboðinu. Málið er þó miklu flóknara, eins og Friedman viðurkennir fyrstur manna, meðal annars vegna þess að erfitt er að skilgreina peningamagn í umferð og hafa fullkomna stjórn á því. En meginatriði kenningarinnar er að ríkið láti sér nægja að framleiða trausta peninga, halda uppi stöðugu verðlagi, en treysti að öðru leyti á sjálfstýringarmátt hins [[Frjáls markaður|frjálsa markaðar]]. Friedman lagði til að seðlabankinn væri bundinn ákveðnum reglum um peningamagn þannig að magnið væri aukið í takt við aukna þjóðarframleiðslu og hagvöxt. Þannig lagði hann áherslu á að efnahagsstefna stjórnvalda væri bundin föstum reglum en ekki sett saman af geðþótta og einungis notuð sem gildi og viðmið.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=60392|title=Hver var Milton Friedman og hvert var hans framlag til hagfræðinnar?|website=Vísindavefurinn|language=is|access-date=2021-10-30}}&lt;/ref&gt;

Áhersla Friedman á peningamálastefnu var talsvert á skjön við hugmyndir margra hagfræðinga á þessum tíma sem töldu að peningmálastefnur væru að miklu leyti gagnslausar við hagstjórn og töldu fjármálastefnur hins opinbera mun mikilvægari.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Friedman birti fyrstu skrif sín um peningamagnshyggjuna árið [[1956]] í bókinni Rannsóknir á peningamagnskenningunni (e. ''[[The Quantity Theory of Money: A restatement]]'') en það var svo árið [[1963]] sem peningamagnshyggjan birtist í fullri mynd þegar hann gaf út bókina Saga peningamála í Bandaríkjunum,1867-1960 (e. ''[[A Monetary History of the United States,1867-1960]])'' ásamt [[Anna Schwartz|Önnu Schwartz]].

=== A Theory of the Consumption Function ===
Eitt af áhrifamiklu ritum Friedmans er Kenningin um neyslufallið (e. ''[[A Theory of the Consumption Function]]'') sem kom út árið [[1957]]. Í ritinu setti hann fram nýjar kenningar og andmælti hefðbundnum [[Keynesískum]] sjónarmiðum um heimilishaldið, sem voru ríkjandi á þessum tíma. Friedman hélt því fram að neysla einstaklingsins sé ekki einungis háð núverandi tekjum heldur hafi væntanlegt tekjustig einnig áhrif á það hvernig neytandinn mun breyta neysluútgjöldum sínum. Kenningin endurskilgreindi sambandið á milli samanlagðrar neyslu/sparnaðar og heildartekna. Friedman þróaði jafnframt hugtakið [[varanlegar tekjur]] sem eru þær tekjur sem menn búast við að hafa að jafnaði yfir ævina. 

Þessi kenning hjálpaði til við að skýra til dæmis hvers vegna tímabundin skattahækkun getur ekki leitt til fyrirhugaðrar samdráttar í neyslu, í staðinn getur þessi skattahækkun verið fjármögnuð með sparnaði og neysla þannig haldist óbreytt.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Milton-Friedman|title=Milton Friedman {{!}} Biography &amp; Facts|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2021-10-30}}&lt;/ref&gt;

Eftir Friedmann liggja margar kenningar og rit. Þegar ljóst varð upp úr [[1970]], að hagstjórnarhugmyndir [[John Maynard Keynes|Johns Maynards Keynes]] skiluðu ekki góðum árangri, hlutu kenningar Friedmans óvænt brautargengi, þótt þeim hafi reitt misjafnlega af í fræðilegum umræðum eftir það.

== Verk ==

=== Saga peningamála í Bandaríkjunum, 1867-1960 ===
Saga peningamála í Bandaríkjunum 1867-1960 (e. ''A Monetary History of the United States,1867-1960'') er bók eftir Friedman og Schwartz sem kom út árið 1963. Í bókinni setja höfundar fram ítarlega greiningu á peningamagni Bandaríkjanna allt frá lokum [[Þrælastríðið|borgarastyrjaldarinnar]] til seinni hluta [[20. öldin|20.aldar]]. Þau nota söguleg gögn og greiningar til að styðja kenningar um að peningastefna skipti gífurlegu máli í hagstjórn, sérstaklega þegar hagsveiflur eru miklar.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/258805|title=A monetary history of the United States, 1867-1960|last=Friedman|first=Milton|date=1963|publisher=Princeton University Press|others=Anna J. Schwartz|isbn=0-691-04147-4|location=Princeton|oclc=258805}}&lt;/ref&gt;

Í ritinu gagnrýna þau meðal annars [[Seðlabanki Bandaríkjanna|bandaríska seðlabankann]] fyrir að hafa ekki komið í veg fyrir samdrátt í peningamagni í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] í [[Kreppan mikla|kreppunni miklu]] og segja að orsakir hennar megi beinlínis finna í rangri [[Peningamálastefna|peningamálastefnu]] seðlabankans.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Eichengreen|first=Barry|date=1992|title=The Origins and Nature of the Great Slump Revisited|url=https://www.jstor.org/stable/2597621|journal=The Economic History Review|volume=45|issue=2|pages=213–239|doi=10.2307/2597621|issn=0013-0117}}&lt;/ref&gt; 

Útgáfa bókarinnar hafði mikil áhrif á hagfræðina en Friedman og aðrir sem fylgdu peningamagnshyggjunni, höfðu þau áhrif að peningamálastefna varð talin aðalatriði hvað varðar hagsveiflur og hagstjórn sem er ólíkt fyrri Keynesískum viðhorfum. Bókin er almennt talin vera meðal áhrifamestu hagfræði rita sem hafa verið skrifuð.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Vinsælar bækur og greinar ===
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=1160805 ''Capitalism and Freedom'' ISBN 0-226-26401-7 (1962)]
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=55066803 ''Social Security: Universal or Selective?'' with Wilbur J. Cohen (1972)]
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=58556230 ''There's No Such Thing as a Free Lunch'' (1975)], columns from ''Newsweek''
* ''Free to Choose: A personal statement'', with Rose Friedman, (1980)
* ''Economic Freedom, Human Freedom, Political Freedom'' ISBN 1-883969-00-X (1992), short pamphlet
* ''Two Lucky People: Memoirs'' (with Rose Friedman) ISBN 0-226-26414-9 (1998)
* ''Money Mischief: Episodes in Monetary History'' ISBN 0-15-162042-3 (1994)
* &quot;The Case for Free Trade&quot; with Rose Friedman, 1997, Hoover Digest

=== Fræðibækur og -greinar ===
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=95881258 ''Income from Independent Professional Practice'' with Simon Kuznets (1945)], MF’s PhD thesis
* &quot;Utility Analysis of Choices Involving Risk&quot; with L. Savage, 1948, Journal of Political Economy.
* &quot;A Monetary and Fiscal Framework for Economic Stability&quot;, 1948, ‘’American Economic Review’‘ [in JSTOR].
* &quot;Some Comments on the Significance of Labor Unions for Economic Policy&quot;, 1951, in D. McC. Wright, editor, The Impact of the Union. New York: Harcourt Brace.
* &quot;Commodity-Reserve Currency&quot;, 1951, Journal of Political Economy
* &quot;The Expected-Utility Hypothesis and the Measurability of Utility&quot;, with L. Savage, 1952, Journal of Political Economy
* [https://web.archive.org/web/20030426125710/http://www.lib.pku.edu.cn/webcourse/new_econ/readings/Methodology.pdf The Methodology of Positive Economics (1953)]
* ''Essays in Positive Economics'' (1953)
* &quot;The Quantity Theory of Money: A restatement&quot;, 1956, in Friedman, editor, Studies in Quantity Theory.
* ''A Theory of the Consumption Function'' (1957)
* &quot;The Supply of Money and Changes in Prices and Output&quot;, 1958, in Relationship of Prices to Economic Stability and Growth.
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=22831717 ''A Program for Monetary Stability'' (1960)]
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=4007165 &quot;The Demand for Money: Some theoretical and empirical results&quot;, 1959, ‘’Journal of Political Economy’‘] [also in JSTOR]		
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=22831717 ‘’A Program for Monetary Stability’‘ (1960)]
* &quot;The Lag in Effect of Monetary Policy&quot;, 1961, ‘’Journal of Political Economy’‘ [in JSTOR]
* &quot;Should There be an Independent Monetary Authority?&quot;, in L.B. Yeager, editor, In Search of a Monetary Constitution
* Inflation: Causes and consequences, 1963.
* A Monetary History of the United States, 1867-1960, with Anna J. Schwartz, 1963.
* &quot;Money and Business Cycles&quot; with A.J. Schwartz, 1963, REStat.
* &quot;The Relative Stability of Monetary Velocity and the Investment Multiplier in the United States, 1898-1958&quot;, with D. Meiselman, 1963, in Stabilization Policies.
* &quot;A Reply to Donald Hester&quot;, with D. Meiselman, 1964, REStat
* &quot;Interest Rates and the Demand for Money&quot;, 1966, JlawE
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=34254696 ''The Balance of Payments: Free Versus Fixed Exchange Rates'' with Robert V. Roosa (1967)]
* &quot;What Price Guideposts?&quot;, in G.P. Schultz, R.Z. Aliber, editors, Guidelines 
* &quot;The Role of Monetary Policy: Presidential Address to AEA&quot;, 1968, ‘’American Economic Review’‘ [in JSTOR]
* &quot;Money: the Quantity Theory&quot;, 1968, IESS
* &quot;The Definition of Money&quot; with Anna J. Schwartz, 1969.
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=98848905 ''Monetary vs. Fiscal Policy'' with Walter W. Heller (1969)]
* &quot;Comment on Tobin&quot;, 1970, Quarterly Journal of Economics
* Monetary Statistics of the United States: Sources, methods. with Anna J. Schwartz, 1970.
* &quot;A Theoretical Framework for Monetary Analysis&quot;, 1970, ‘’Journal of Political Economy’‘ [in JSTOR].
* The Counter-Revolution in Monetary Theory. 1970.
* &quot;A Monetary Theory of National Income&quot;, 1971, ''Journal of Political Economy'' [in JSTOR]
* &quot;Comments on the Critics&quot;, 1974, in Gordon, Milton Friedman and his Critics.
* Monetary Correction: A proposal for escalation clauses to reduce the cost of ending inflation, 1974						
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=61722575 ''The Optimum Quantity of Money: And Other Essays'' (1976)]
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=96344103 ''Price Theory'' (1976)]
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=34255071 ''Milton Friedman in Australia, 1975'' (1975)]
* ''Milton Friedman's Monetary Framework: A Debate with His Critics'' (1975)
* &quot;Comments on Tobin and Buiter&quot;, 1976, in J. Stein, editor, Monetarism.
* &quot;Inflation and Unemployment: Nobel lecture&quot;, 1977, ‘’Journal of Political Economy’‘ [in JSTOR].
* &quot;Interrelations between the United States and the United Kingdom, 1873-1975.&quot;, with A.J. Schwartz,, 1982, J Int Money and Finance
* Monetary Trends in the United States and the United Kingdom: Their relations to income, prices and interest rates, 1876-1975. with Anna J. Schwartz, 1982
* &quot;Monetary Policy: Tactics versus strategy&quot;, 1984, in Moore, editor, To Promote Prosperity.
* &quot;The Case for Overhauling the Federal Reserve&quot;, 1985, Challenge
* &quot;Has Government Any Role in Money?&quot; with Anna J. Schwartz, 1986, JME
* &quot;Quantity Theory of Money&quot;, in J. Eatwell, M. Milgate, P. Newman, editors, The New Palgrave (1998)
* &quot;George J. Stigler, 1911-1991: Biographical Memoir&quot;, 1998, at National Academy of Science

== Gagnrýni á Friedman ==
Friedmann hefur verið gagnrýndur fyrir samfélagssýn sína og að hún leggi of mikla áherslu á markað og viðskipti. Hann hefur jafnframt verið gagnrýndur fyrir það að forsendur frjálshyggjunnar gangi ekki upp, einstaklingur hugsi ekki alltaf um eigin hagsmuni og að í frjálshyggjunni sé ekki falið jafnrétti heldur hafi þeir það betra sem hafa meira á milli handanna.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/694391055|title=Eilífðarvélin : uppgjör við nýfrjálshyggjuna|date=2010|publisher=Háskólaútgáfan|others=Kolbeinn Stefánsson, Giorgio Baruchello|isbn=978-9979-54-870-6|location=Reykjavík|oclc=694391055}}&lt;/ref&gt; 

Margir telja Friedman hafa verið hagfræðilegan vísindahyggjumann sem neitaði að ræða siðferðileg álitamál og telja enn fremur að ef litið er fram hjá þeim málum sé hætta á að sýnin á atferli mannsins verði of einföld. Gagnrýnendur Friedmans telja mikilvægt að hafa sameiginleg markmið samfélagsins að leiðarljósi en ekki sérhagsmuni einstaklinga eins hann var gjarn á.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Skrif hans og Schwartz í bókinni ''Saga peningamála í Bandaríkjunum, 1867-1960'' hafa verið mikið gagnrýnd þar sem þau kenna seðlabanka Bandaríkjana um kreppuna miklu. [[Paul Krugman]] heldur því fram að efnahagskreppan 2008 sanni það að á meðan samdrætti stendur geti seðlabanki ekki stjórnað peningamagni.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Milton Friedman|date=2021-10-28|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Milton_Friedman&amp;oldid=1052351239|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-10-30}}&lt;/ref&gt;

== Tengt efni ==

* [[Frjálshyggja]]
* [[Frjálslyndisstefna]]
* [[Markaðsvæðing]]
* [[Nýfrjálshyggja]]

=== Gagnrýni hugmynda Friedman ===
* [http://www.questia.com/library/economics-and-business/economics/schools-of-economics/milton-friedman-and-monetarism.jsp Milton Friedman and Monetarism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060115063443/http://www.questia.com/library/economics-and-business/economics/schools-of-economics/milton-friedman-and-monetarism.jsp |date=2006-01-15 }}
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=24670801 Rayack, Elton. ''Not So Free to Choose: The Political Economy of Milton Friedman and Ronald Reagan'' (1987)]

== Tenglar ==
* [https://www.friedmanfoundation.org/ The Friedman Foundation]
* [http://pricetheory.uchicago.edu The Initiative on Chicago Price Theory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050812015604/http://pricetheory.uchicago.edu/ |date=2005-08-12 }}

=== Ævisagnarit ===
* [http://www-hoover.stanford.edu/bios/friedman.html Home page of Milton Friedman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060502191606/http://www-hoover.stanford.edu/bios/friedman.html |date=2006-05-02 }}
* [http://www.nobel-winners.com/Economics/milton_friedman.html About Milton Friedman]
* [https://www.pbs.org/wgbh/commandingheights/hi/people/pe_name.html PBS interview, profile and video]
* [http://www.booktv.org/InDepth/archive_2000.asp Video of September 3, 2000 BookTV 'In Depth' interview]
* [http://nobelprize.org/economics/laureates/1976/index.html 1976 Prize in Economics, from the official Nobel Prize website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518093750/http://nobelprize.org/economics/laureates/1976/index.html |date=2008-05-18 }}

=== Greinar ===
* [http://hannesgi.blog.is/blog/hannesgi/entry/184843/ Minningabrot um Milton Friedman] Grein eftir Hannes H. Gissurarson í Þjóðmálum 2007
* [http://www.cato.org/pubs/policy_report/v21n2/friedman.html March/April 1999 - The Business Community's Suicidal Impulse] (talks about protectionism, bank regulation, privatized schooling, antitrust laws, bureaucracy, government burden)
* [https://www.pbs.org/wgbh/commandingheights/shared/minitext/int_miltonfriedman.html#10 His view of the Chilean government]
* [http://www-hoover.stanford.edu/publications/digest/974/bckr3.html Gary Becker on Friedman's influence in South America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19980419024800/http://www-hoover.stanford.edu/publications/digest/974/bckr3.html |date=1998-04-19 }}
* [http://www.dissidentvoice.org/April2004/Shirazi0413.htm &quot;Two Ideas of Freedom&quot; by Said Shirazi] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20050423130659/http://www.dissidentvoice.org/April2004/Shirazi0413.htm |date=2005-04-23 }} - A leftist critique of Friedman and Amartya Sen

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Nóbelsverðlaun í hagfræði}}
{{fde|1912|2006|Friedman, Milton}}
[[Flokkur:Frjálshyggjumenn|Friedman, Milton]]
[[Flokkur:Félagar í Mont Pelerin Society|Friedman, Milton]]
[[Flokkur:Þjóðhagfræði|Friedman, Milton]]
[[Flokkur:Bandarískir hagfræðingar|Friedman, Milton]]
[[Flokkur:Chicago-hagfræðingar|Friedman, Milton]]
[[Flokkur:Nóbelsverðlaunahafar í hagfræði|Friedman, Milton]]</text>
      <sha1>j0pmg06r17ly1f3oamau97mscq2s967</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jón Þorláksson (stjórnmálamaður)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23193</id>
    <revision>
      <id>1978712</id>
      <parentid>1952332</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikivitnun}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12257" sha1="03tetfk02i1wy5sh7sto20kv2ehgai6" xml:space="preserve">{{aðgreiningartengill1|[[Jón Þorláksson frá Bægisá]]}}
{{Forsætisráðherra
| nafn           = Jón Þorláksson
| búseta         = 
| mynd           = JThorl1927.jpg
| myndastærð     = 250px
| myndatexti     = 
| titill= [[Forsætisráðherra Íslands]]
| stjórnartíð_start = [[8. júlí]] [[1926]]
| stjórnartíð_end = [[28. ágúst]] [[1927]]
| einvaldur = [[Kristján 10.]]
| forveri =	[[Magnús Guðmundsson]] {{small|(starfandi)}}
| eftirmaður = [[Tryggvi Þórhallsson]]
| titill2= [[Borgarstjóri Reykjavíkur]]
| stjórnartíð_start2 = [[30. desember]] [[1932]]
| stjórnartíð_end2 = [[20. mars]] [[1935]] 
| forveri2 = [[Knud Zimsen]]
| eftirmaður2 = [[Pétur Halldórsson]]
| fæðingarnafn   = Jón Þorláksson
| fæddur = [[3. mars]] [[1877]]
| fæðingarstaður = [[Vesturhópshólar|Vesturhópshólum]], [[Ísland]]i
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1935|3|20|1877|3|3}}
| dánarstaður = 
| orsök_dauða    = 
| stjórnmálaflokkur = [[Íhaldsflokkurinn]] (1924–1929)&lt;br&gt;[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (1929–1935)
| þekktur_fyrir  = 
| starf          = Verkfræðingur, kaupmaður, stjórnmálamaður
| laun           = 
| trú            = 
| háskóli        = Verkfræðiháskólinn í Kaupmannahöfn
| maki           = [[Ingibjörg Claessen]] (g. 1904)
| börn           = Anna Margrét, Elín Kristín
| foreldrar      = Þorlákur Þorláksson og Margrét Jónsdóttir
| heimasíða      = 
| niðurmál       = 
| hæð            = 
| þyngd          = 
|undirskrift = 
|AÞ_CV = 343
|AÞ_frá1 = 1921
|AÞ_til1 = 1921
|AÞ_kjördæmi1= [[Reykjavíkurkjördæmi|Reykjavík]]
|AÞ_flokkur1 = [[Heimastjórnarflokkurinn]]
|AÞ_frá2 = 1921
|AÞ_til2 = 1922
|AÞ_kjördæmi2= [[Reykjavíkurkjördæmi|Reykjavík]]
|AÞ_flokkur2 = [[Utanflokkabandalagið]]
|AÞ_frá3 = 1922
|AÞ_til3 = 1923
|AÞ_kjördæmi3= [[Reykjavíkurkjördæmi|Reykjavík]]
|AÞ_flokkur3 = [[Sparnaðarbandalagið]]
|AÞ_frá4 = 1923
|AÞ_til4 = 1924
|AÞ_kjördæmi4= [[Reykjavíkurkjördæmi|Reykjavík]]
|AÞ_flokkur4 = [[Borgaraflokkurinn (eldri)|Borgaraflokkurinn]]
|AÞ_frá5 = 1924
|AÞ_til5 = 1926
|AÞ_kjördæmi5= [[Reykjavíkurkjördæmi|Reykjavík]]
|AÞ_flokkur5 = [[Íhaldsflokkurinn]]
|AÞ_frá6 = 1926
|AÞ_til6 = 1929
|AÞ_kjördæmi6= [[Landskjör]]
|AÞ_flokkur6= [[Íhaldsflokkurinn]]
|AÞ_frá7 = 1929
|AÞ_til7 = 1934
|AÞ_kjördæmi7= [[Landskjör]]
|AÞ_flokkur7 = [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
}}
'''Jón Þorláksson''' ([[3. mars]] [[1877]] – [[20. mars]] [[1935]]) var landsverkfræðingur, kaupmaður í [[Reykjavík]], seinni formaður [[Íhaldsflokkurinn|Íhaldsflokksins]], fyrsti formaður [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]], fjármálaráðherra, forsætisráðherra og borgarstjóri í Reykjavík.

== Verkfræðingurinn ==
Jón Þorláksson fæddist á [[Vesturhópshólar|Vesturhópshólum]] í [[Vestur-Húnavatnssýsla|Vestur-Húnavatnssýslu]], sonur [[Þorlákur Þorláksson|Þorláks Þorlákssonar]] bónda þar og konu hans, Margrétar Jónsdóttur. Hann var í móðurætt skyldur [[Einar Benediktsson|Einari Benediktssyni]] og [[Sigurður Nordal|Sigurði Nordal]], en systir Jóns var kvenréttindakonan [[Sigurbjörg Þorláksdóttir]]. Jón tók stúdentspróf frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] 1897 með hæstu einkunn, sem þá hafði verið gefin, og verkfræðipróf frá Verkfræðiháskólanum í Kaupmannahöfn (Polytekniskt Læreanstalt, síðar Danmarks Tekniske Højskole) 1903. Jón gerðist landsverkfræðingur 1905 og mikill áhugamaður um verklegar framfarir. Setti hann ýmist sjálfur fram eða studdi af alefli hugmyndir um vatnsveitu, rafveitu og hitaveitu í Reykjavík og sá um vegarlagningu og brúarsmíði um land allt. Einnig beitti hann sér fyrir því, að steinsteypa væri notuð til húsagerðar. Jón var lengst af [[bæjarfulltrúi]] í [[Reykjavík]] á tímabilinu 1906-1922, skólastjóri Iðnskólans 1904-1911 og kaupmaður í [[Reykjavík]] frá 1917, er hann sagði embætti landsverkfræðings lausu.

== Stjórnmálamaðurinn ==
Jón Þorláksson var einn nánasti og eindregnasti stuðningsmaður [[Hannes Hafstein|Hannesar Hafstein]] á heimastjórnarárunum (1904-1918). Hann settist á þing fyrir Reykvíkinga [[1921]]. Varð í febrúar 1924 til undir forystu hans þingmannaflokkur, sem taldi brýnt að kippa fjármálum ríkisins í lag. Jón fékk því ráðið, að hann tók upp nafnið [[Íhaldsflokkurinn]], enda taldi Jón brýnasta verkefnið þá eftir fjármálaóreiðu undangenginna ára að halda opinberum álögum og útgjöldum í skefjum. Jón reyndi þá að mynda stjórn, en tókst ekki, því að nokkrir þingmenn utan [[Íhaldsflokkurinn|Íhaldsflokksins]] neituðu honum um stuðning. Flokksbróðir hans, [[Jón Magnússon (f. 1859)|Jón Magnússon]], myndaði þá stjórn, en Jón Þorláksson varð fjármálaráðherra. Tók hann við forsætisráðherraembætti 1926, skömmu eftir skyndilegt fráfall Jóns Magnússonar, en sagði af sér eftir ósigur [[Íhaldsflokkurinn|Íhaldsflokksins]] í þingkosningunum [[1927]]. Jón varð leiðtogi stjórnarandstöðunnar, eftir að framsóknarmenn mynduðu stjórn 1927, og fyrsti formaður [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] 1929. Hann varð [[borgarstjóri]] í [[Reykjavík]] 1933 og hóf þá undirbúning Sogsvirkjunar og hitaveitu og beitti sér fyrir smábátaútgerð einkaaðila. Af heilsufarsástæðum sagði Jón af sér formennsku í Sjálfstæðisflokknum 2. október 1934 og lést hálfu ári síðar.

== Frjálshyggjumaðurinn ==
Skömmu eftir að Jón Þorláksson stofnaði [[Íhaldsflokkurinn|Íhaldsflokkinn]], skilgreindi hann stjórnmálastefnu sína í ritgerð í ''Eimreiðinni'' (1926). Hann skipti stjórnmálahugmyndum í íhaldssamar og umrótsgjarnar annars vegar og frjálslyndar og stjórnlyndar hins vegar. Stundum hlytu frjálslyndir menn að styðja miklar breytingar og væru þá um leið umrótsgjarnir, en stundum þyrftu þeir að halda í það, sem vel hefði reynst. Nú væri einmitt verkefnið að halda í frjálslyndar hugmyndir 19. aldar, sem [[Sósíalismi|sósíalistar]] ógnuðu. Þess vegna væru hann og aðrir fylgismenn Íhaldsflokksins í senn frjálslyndir og íhaldssamir. Ýmsir andstæðingar íhaldsmanna væru hins vegar stjórnlyndir umrótssinnar, og hafði Jón þá eflaust í huga [[Jónas Jónsson frá Hriflu]] og [[Ólafur Friðriksson|Ólaf Friðriksson]], sem mæltu fyrir auknum ríkisafskiptum. Jón hélt erindi á landsfundi Íhaldsflokksins vorið 1929, sem hann kallaði „Milli fátæktar og bjargálna“. Þar sagði hann, að frjáls samkeppni væri ekki áflog, hrindingar eða ryskingar, heldur keppni manna að því að fullnægja þörfum annarra með því að leggja sjálfa sig sem best fram. Þannig tækist að beina mönnum, þegar þeir væru aðeins að vinna fyrir sjálfa sig, að því að vinna fyrir aðra. Setti Jón þar skýrt fram helstu rök [[Frjálshyggja|frjálshyggjumanna]] eins og [[Adam Smith|Adams Smiths]] fyrir frjálsum markaði.

== Einstaklingurinn ==
Jón Þorláksson þótti þurr á manninn og ekki allra, en enginn efaðist um hvassar gáfur hans og heilsteypta lund. Hann var virtur fremur en vinsæll. [[Árni Pálsson]] prófessor, bekkjabróðir hans og vinur, komst svo að orði, að Jón Þorláksson hefði allra lifandi manna mest vit á dauðum hlutum. Jón gat þó verið orðheppinn og afgreitt flókin mál á einfaldan hátt í stuttum setningum. Frægt er til dæmis, þegar hann skar úr deilum manna um, hvenær bylting gæti talist lögleg, með orðunum: „Bylting er lögleg, þegar hún lukkast.“ Jón var með afbrigðum samviskusamur, eins og sást best á því, að hann gerði mikla rannsókn á peningamálasögu Íslands, skömmu eftir að hann tók að sér stöðu fjármálaráðherra vorið 1924, og gaf út bók um efnið, ''Lággengið'', og er hún annað íslenska hagfræðiritið. Jón var kvæntur [[Ingibjörg Claessen|Ingibjörgu Claessen]], og áttu þau hjón tvær kjördætur, Önnu og Elínu. [[Gunnar Thoroddsen]] var systursonur Ingibjargar og handgenginn Jóni, sem hafði líka miklar mætur á þeim [[Ólafur Thors|Ólafi Thors]] og [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarna Benediktssyni]], sem báðir áttu eftir að verða formenn Sjálfstæðísflokksins eins og hann. Með valdatöku [[Davíð Oddsson|Davíðs Oddssonar]], sem varð formaður Sjálfstæðisflokksins 1991 og forsætisráðherra, má segja, að horfið hafi verið aftur til þeirra hugmynda, sem Jón Þorláksson setti fram, en höfðu látið undan síga, ekki síst í [[Heimskreppan|Heimskreppunni]] og [[Heimsstyrjöldin seinni|Heimsstyrjöldinni seinni]].

== Tilvitnanir ==
* „Verklegar framfarir lands og lýðs voru efni og uppistaða allra ættjarðarhugsjóna minna á þessum árum.“ („Frá fyrstu stjórnarárum Hannesar Hafsteins,“ ''Óðinn'' 1923.)
* „Hugsjónir Íhaldsflokksins um þjóðskipulagið eru í öllum verulegum atriðum hinar sömu og hugsjónir þeirrar frjálslyndu stefnu, sem hann er beint framhald af. Aðalhugsjónin er sú, að þjóðfélagið verði samsafn sem flestra sjálfstæðra og frjálsra einstaklinga, sem hver fyrir sig geti haft sem óbundnastar hendur til þess að efla farsæld síns heimilis og þar með alls þjóðfélagsins öðrum að skaðlausu. („Íhaldsstefnan,“ ''Eimreiðin'' 1926.)
* „Tilgangi efnahagsstarfseminnar, að sjá fyrir fullnægingu mannlegra gæða, verður ekki eins vel fullnægt með neinu öðru móti og því, að sjálfsbjargarhvötin fái óhindruð að knýja hvern einn til að vinna sem best fyrir aðra.“ („Milli fátæktar og bjargálna,“ erindi á landsfundi Íhaldsflokksins 1929.)

== Helstu heimildir ==
* Jón Þorláksson: ''Ræður og ritgerðir''. Reykjavík 1985.
* Hannes H. Gissurarson: ''Jón Þorláksson forsætisráðherra''. Reykjavík 1992.

== Tenglar ==

* [http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=343 Æviágrip á heimasíðu Alþingis]
* [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20060214131622/www.xd.is/saga/?ew_news_onlyarea=newsarea&amp;ew_news_onlyposition=3&amp;cat_id=33104&amp;ew_3_a_id=159072 Grein eftir Jón Þorláksson 1930 um stjórnmálastefnur]
* [http://www.xd.is/xd/forsida/ Heimasíða Sjálfstæðisflokksins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060106213619/http://www.xd.is/xd/forsida/ |date=2006-01-06 }}
* [http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=343 Æviágrip Jóns Þorlákssonar í ''Alþingismannatali'']
* [http://www.felagshyggja.net/xd.htm Sjálfstæðisstefnan, greinar forystumanna Sjálfstæðisflokksins]
* [http://www.timarit.is/?issueID=416586&amp;pageSelected=0&amp;lang=0 ''Endurminningar um Jón Þorláksson''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1935]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}

{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla | fyrir=[[Knud Zimsen]] | titill=[[Borgarstjóri Reykjavíkur]] | frá=[[30. desember]] [[1932]] | til=[[20. mars]] [[1935]] | eftir=[[Pétur Halldórsson]]}}
{{Erfðatafla | fyrir=[[Jón Magnússon (f. 1859)|Jón Magnússon]] / [[Magnús Guðmundsson]] starfandi | titill=[[Forsætisráðherrar á Íslandi|Forsætisráðherra]] | frá=[[8. júlí]] [[1926]] | til=[[28. ágúst]] [[1927]] | eftir=[[Tryggvi Þórhallsson]]}}
{{Erfðatafla | fyrir=Fyrstur í embætti | titill=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Formaður Sjálfstæðisflokksins]] | frá=[[29. maí]] [[1929]] | til=[[2. október]] [[1934]] | eftir=[[Ólafur Thors]]}}
{{Töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Íslands}}
{{Fjármálaráðherrar Íslands}}
{{Borgarstjórar í Reykjavík}}
{{Þriðja ráðuneyti Jóns Magnússonar}}
{{Ráðuneyti Jóns Þorlákssonar}}
[[Flokkur:Formenn Sjálfstæðisflokksins]]
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Íslands]]
[[Flokkur:Fjármálaráðherrar Íslands]]
[[Flokkur:Borgarstjórar Reykjavíkur]]
[[Flokkur:Íslenskir verkfræðingar]]
[[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]]
{{fd|1877|1935}}
[[Flokkur:Þingmenn Borgaraflokksins eldri]]
[[Flokkur:Þingmenn Heimastjórnarflokksins]]
[[Flokkur:Þingmenn Íhaldsflokksins]]
[[Flokkur:Þingmenn Sjálfstæðisflokksins]]
[[Flokkur:Þingmenn Sparnaðarbandalagsins]]</text>
      <sha1>03tetfk02i1wy5sh7sto20kv2ehgai6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1437</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23436</id>
    <revision>
      <id>1978827</id>
      <parentid>1905364</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1978827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2336" sha1="7b1vdnlexlfpsqsz2q3eflzl3m80lpw" xml:space="preserve">{{Ár|
[[1434]]|[[1435]]|[[1436]]|[[1437]]|[[1438]]|[[1439]]|[[1440]]|
[[1421–1430]]|[[1431–1440]]|[[1441–1450]]|
[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]|
}}
[[Mynd:King James I of Scotland.jpg|thumb|right|Jakob 1. Skotakonungur.]]
Árið '''1437''' ('''MCDXXXVII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])

== Á Íslandi ==
* [[Gozewijn Comhaer]] var skipaður [[Skálholtsbiskupar|Skálholtsbiskup]] í staðinn fyrir [[Jón Vilhjálmsson Craxton]], sem var sviptur embætti.
* [[Þóra Finnsdóttir]] varð abbadís í [[Reynistaðarklaustur|Reynistaðarklaustri]] og vígði Gozewijn Skálholtsbiskup hana því biskupslaust var á [[Hólabiskupar|Hólum]].
* [[Teitur Gunnlaugsson]] lét af embætti lögmanns borðan og vestan. 

===Fædd===

===Dáin===

== Erlendis ==
* [[21. febrúar]] - [[Jakob 1. Skotakonungur]] var myrtur af samsærismönnum. Sumir þeirra, þar á meðal föðurbróðir Jakobs, Walter Stewart jarlinn af Atholl, og sonarsonur jarlsins, Robert Stewart, voru pyntaðir til bana fyrir þátt sinn í morði hans.
* [[25. mars]] - [[Jakob 2. Skotakonungur|Jakob 2.]] var krýndur konungur [[Skotland]]s, sex ára gamall. Höfuðborg Skotlands var flutt frá [[Dunfermline]] til [[Edinborg]]ar.
* [[20. september]] - Portúgalir gerðu misheppnaða árás á [[Tangier]] í [[Marokkó]] sem stóð í mánuð.
* [[6. desember]] - [[Hinrik 6.]] Englandskonungur var lýstur [[lögráða]], var krýndur öðru sinni, og tók við stjórnartaumunum.
* Danska ríkisráðið bauð [[Kristófer af Bayern]] dönsku krúnuna þar sem [[Eiríkur af Pommern]] hafði yfirgefið ríki sitt og sest að á [[Gotland]]i.

===Fædd===
* (sennilega) - [[Elizabeth Woodville]], Englandsdrottning, kona [[Játvarður 4.|Játvarðar 4.]] (d. [[1492]]).

===Dáin===
* [[3. janúar]] - [[Katrín af Valois, Englandsdrottning]], kona [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinriks 5.]] (f. [[1401]]).
* [[21. febrúar]] - [[Jakob 1. Skotakonungur]] myrtur (f. [[1394]]).
* [[10. júní]] - [[Jóhanna af Navarra, Englandsdrotting|Jóhanna af Navarra]], Englandsdrottning (f. [[1370]]).
* [[9. desember]] - [[Sigmundur keisari|Sigmundur]], keisari hins Heilaga rómverska ríkis (f. [[1368]]).
* [[Niccolò Niccoli]], fræðimaður sem fann upp [[Ítalíuskrift]] (f. [[1364]]).

[[Flokkur:1437]]
[[Flokkur:1431-1440]]</text>
      <sha1>7b1vdnlexlfpsqsz2q3eflzl3m80lpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hans Christian Ørsted</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24554</id>
    <revision>
      <id>1978797</id>
      <parentid>1955384</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T19:06:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1229" sha1="ozkobxhnj3niln9v3lhmm1107p54qtq" xml:space="preserve">[[Mynd:%C3%98rsted.jpg|thumb|right|Hans Christian Ørsted (1822)]]
'''Hans Christian Ørsted''' (f. [[14. ágúst]] [[1777]] — d. [[5. mars]] [[1851]]) var danskur [[eðlisfræðingur]], [[efnafræðingur]] og [[lyfjafræðingur]]. Hann er einn þekktasti [[vísindamaður]] [[Danmerkur]] fyrir uppgötvun sína á [[rafsegulfræði]]. 

Hann var drifkrafturinn á bakvið stofnun [[Danska tækniháskólans]] (DTU) og var fyrsti [[rektor]] hans. Í dag heitir [[rafmagnsverkfræði]]deild skólans eftir honum.

== Uppgötvun rafsegulfræði ==
Hans Christian uppgötvaði áhrif [[rafmagn]]s á [[segull|segulsvið]] fyrir tilviljun þegar hann var að undirbúa sig fyrir fyrirlestur árið [[1820]]. Hann tók eftir því að nál á áttavita sem hann hafði hjá sér hreyfðist þegar hann kveikti og slökkti á rafhlöðu sem hann var að vinna með. 

[[Rannsóknir]] hans höfðu meðal annars mikil áhrif á [[franska]] vísindamanninn [[André-Marie Ampère]].

Einingin fyrir styrk segulviðs í [[cgs]]-einingakerfinu er kennd við Ørsted.

== Hlekkir ==
* [https://www.dtu.dk Heimasíða Danska tækniháskólans.]
{{fd|1777|1851}}
{{DEFAULTSORT:Ørsted, Hans Christian}}
[[Flokkur:Danskir eðlisfræðingar]]</text>
      <sha1>ozkobxhnj3niln9v3lhmm1107p54qtq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1443</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24967</id>
    <revision>
      <id>1978793</id>
      <parentid>1977488</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1978793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2002" sha1="27othnmm4rc5jd0glt36p2kc1kzrgee" xml:space="preserve">{{Ár|
[[1440]]|[[1441]]|[[1442]]|[[1443]]|[[1444]]|[[1445]]|[[1446]]|
[[1431–1440]]|[[1441–1450]]|[[1451–1460]]|
[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]|
}}
[[Mynd:Gjergj Kastrioti.jpg|thumb|right|[[Skanderbeg]] (Gjergj Kastrioti), þjóðhetja Albana.]]
Árið '''1443''' ('''MCDXLIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])

== Á Íslandi ==
* [[Helgi Guðnason]] lét af embætti lögmanns norðan og vestan.
* Þrjátíu stór frönsk [[fiskiskip]] voru að veiðum við Ísland.

;Fædd

'''Dáin''' 
* [[Oddur Þórðarson leppur]], lögmaður sunnan og austan.

== Erlendis ==
* [[1. janúar]] - [[Kristófer af Bæjaralandi]] krýndur konungur [[Danmörk|Danmerkur]] í [[Ribe]].
* [[26. febrúar]] - [[Alfonsó 5.]], [[Konungsríkið Aragónía|konungur af Aragóníu]] kom til Napólí til að taka við krúnu [[Konungsríkið Napólí|Konungsríkisins Napólí]].
* [[5. júní]] - Stærsti [[jarðskjálfti]] sem mældur hefur verið í [[Pólland]]i átti sér stað. Yfir 30 létust.
* [[8. nóvember]] - Orrustan við Nis. [[Jóhann Hunyadi]] og [[Albanía|Albanar]] undir stjórn [[Skanderbeg]]s unnu sigur á Tyrkjum.
* [[30. desember]] - [[Sejong]], konungur Kóreu tilkynnti um staðlað ritmál [[kóreska|kóresku]], það sem varð [[hangúl]].
* Í baráttu um völd í [[Moldavía|Moldavíu]] hneppti Stefán 2. bróður sinn í varðhald og lét blinda hann, til að verða einráður í landinu.

;Fædd
* [[23. febrúar]] - [[Matthías Corvinus]], konungur [[Ungverjaland]]s (d. [[1490]]).
* [[31. maí]] - [[Lafði Margrét Beaufort]], móðir [[Hinrik 7.|Hinriks 7.]] Englandskonungs (d. 1509).
* [[5. desember]] - [[Júlíus II]] páfi (d. [[1513]])
* [[17. maí]] - [[Játmundur jarl af Rutland]], sonur Ríkharðs hertoga (d. [[1460]]).

;Dáin
* [[14. mars]] - [[Jóhann af Pfalz-Neumarkt|Jóhann hertogi]] af Pfalz-Neumarkt, faðir [[Kristófer af Bæjaralandi|Kristófers af Bæjaralandi]] (d. [[1383]]).

[[Flokkur:1443]]
[[Flokkur:1441-1450]]</text>
      <sha1>27othnmm4rc5jd0glt36p2kc1kzrgee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1450</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25360</id>
    <revision>
      <id>1978791</id>
      <parentid>1976677</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1978791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2984" sha1="r8mfpytndmumd58kep7zjz9llv1zqz2" xml:space="preserve">{{Ár|
[[1447]]|[[1448]]|[[1449]]|[[1450]]|[[1451]]|[[1452]]|[[1453]]|
[[1431–1440]]|[[1441–1450]]|[[1451–1460]]|
[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]|
}}
[[Mynd:Medalj över Kristian I, Nordisk familjebok.png|thumb|right|Kristján 1. Danakonungur.]]
Árið '''1450''' ('''MCDL''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])

== Á Íslandi ==
* [[27. nóvember]] - [[Langaréttarbót]] gerð í [[Kaupmannahöfn]] af [[Kristján 1.|Kristjáni]] konungi 1. Tilgangur hennar var að koma á frið og lögum í landinu og þar er bann lagt við ribbaldaskap, ránsferðum og gripdeildum, fjölmennum yfirreiðum valdssmanna og fleiru slíku og mönnum bannað að halda „manndrápara, biskupsdrápara, prestadrápara, kirknabrjóta og kirknaþjófa&quot;.
* [[30. nóvember]] - [[Torfi Arason]] fékk  [[riddari|riddarabréf]] hjá Kristjáni 1. Danakonungi. 
* [[Jón Þorkelsson (ábóti)|Jón Þorkelsson]] varð ábóti í [[Helgafellsklaustur|Helgafellsklaustri]].

===Fædd===
* [[Solveig Björnsdótti]], hefðarkona (d. [[1495]]).
===Dáin===
* [[Þorsteinn (ábóti í Helgafellsklaustri)|Þorsteinn]] ábóti í [[Helgafellsklaustur|Helgafellsklaustri]].

== Erlendis ==
* [[26. febrúar]] - [[Francesco Sforza]] sat um [[Mílanó]] og sigraði borgina. Hann varð hertogi veldis sem ríkti í öld, [[Hertogadæmið Mílanó]].
* [[2. ágúst]] - [[Kristján 1.]] krýndur [[konungur Noregs]] í [[Niðarósdómkirkja|Niðarósdómkirkju]] af [[Marcellus (d. 1460)|Marcellusi]] Skálholtsbiskupi. Samningur gerður um að [[Noregur]] og [[Danmörk]] skyldu lúta sama konungi að eilífu og að ríkin skyldu hafa jafna stöðu.
* [[12. ágúst]] - [[Hundrað ára stríðið]]: [[Cherbourg]], síðasta vígi [[England|Englendinga]] í [[Normandí]], gafst upp fyrir [[Frakkland|Frökkum]].
* [[19. september]] - Keisarinn Yingzong sneri aftur til Kína ([[Mingveldið]]) eftir að hafa verið í gíslingu Mongóla.
* [[3. nóvember]] - [[Háskólinn í Barcelona]] stofnaður.
* [[23. nóvember]] - Albanir hrökktu um 100.000 Ottóman-hermenn frá landi sínu.

===Ódagsett===
* [[Jóhannes Gutenberg|Jóhann Gutenberg]] fékk lán til stofnunar [[prentsmiðja|prentsmiðju]] sinnar hjá Jóhanni Fust í [[Mainz]] og setti prentáhöld sín að veði. Yfirleitt er þetta ár talið upphafsár [[Prentun|prentlistarinnar]].
* [[Machu Picchu]], háfjallastaður Inka var hugsanlega í byggingu.

===Fædd===
* [[Bartolomeu Dias]], portúgalskur landkönnuður (d. [[29. maí]] [[1500]]).
* (sennilega) - [[Hieronymus Bosch]], hollenskur listmálari (d. [[1516]]).

===Dáin===
* [[9. febrúar]] - [[Agnes Sorel]], ástkona [[Karl 7. Frakkakonungur|Karls 7.]] Frakkakonungs (f. [[1421]]).
* [[8. apríl]] - [[Sejong mikli]], konungur Kóreu (f. [[1397]]).
* [[18. júlí]] - [[Frans 1. af Bretagne|Frans 1.]], hertogi af Bretagne (f. [[1414]]).
* [[Bengt Jönsson Oxenstierna]], sænskur aðalsmaður (f. ca. [[1390]])

[[Flokkur:1450]]
[[Flokkur:1441-1450]]</text>
      <sha1>r8mfpytndmumd58kep7zjz9llv1zqz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1436</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25458</id>
    <revision>
      <id>1978828</id>
      <parentid>1906837</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1978828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2945" sha1="be2hp35flpz6b53j5qb1lkf2v3ag9cm" xml:space="preserve">{{Ár|
[[1433]]|[[1434]]|[[1435]]|[[1436]]|[[1437]]|[[1438]]|[[1439]]|
[[1421–1430]]|[[1431–1440]]|[[1441–1450]]|
[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]|
}}
[[Mynd:King Henry VI from NPG (2).jpg|thumb|right|[[Hinrik 6. Englandskonungur|Hinrik 6.]] Tveir enskir Íslandsbiskupar gengu á fund hans þetta ár.]]
Árið '''1436''' ('''MCDXXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])

== Á Íslandi ==
* Vor - [[Jón Bloxwich]] Hólabiskup kom til Englands og fékk leyfi hjá [[Hinrik 6. Englandskonungur|Hinrik 6.]] til að senda ensku Íslandskaupmennina til þess að rannsaka biskupsdæmið og gefa skýrslu um ástand þess.
* [[Ásgeir Pétursson (lögmaður)|Ásgeir Pétursson]] varð lögmaður sunnan og austan (líklega).
* [[14. október]] - [[Margrét Vigfúsdóttir]] og [[Þorvarður Loftsson]] gengu í hjónaband.
* Desember - [[Jón Vilhjálmsson Craxton]] biskup var í skuldavanda í [[London]] og fékk leyfi Hinriks 6. til að senda skip til Íslands að sækja varning til lúkningar skuldum sínum.
* [[Eldgos]] í eða við [[Hekla|Heklu]] samkvæmt ''[[Biskupaannálar|Biskupaannálum]]''.

;Fædd

;Dáin

== Erlendis ==
* [[11. janúar]] - [[Eiríkur af Pommern]] var settur af sem konungur Svíþjóðar öðru sinni. Engelbrekt Engelbrektsson varð ráðandi sem rikshövitsman.
* [[Febrúar]] - [[Engelbrektsuppreisnin]] í [[Svíþjóð]] hófst. 
* [[21. mars]] - Ítalskur fornleifafræðingur fann gríska forna staðinn [[Delfí]].
* [[25. mars]] - [[Dómkirkjan í Flórens]] var vígð af páfa. Bygging hófst 1296.
* [[28. mars]] - [[Lýðveldið Genúa]] var endurvakið eftir að hafa verið stjórnað af [[Hertogadæmið Mílanó|Hertogadæminu Mílanó]] í 15 ár.
* [[17. apríl]] - [[Hundrað ára stríðið]]: [[Frakkland|Frakkar]] náðu [[París]] aftur á sitt vald.
* [[4. maí]] - Svíþjóð: Engelbrekt Engelbrektsson var ráðinn af dögum af aðalsmanninum Måns Bengtsson. [[Karl Knutsson Bonde]] tók við stjórnartaumunum.
* [[5. júlí]] - [[Bæheimsku styrjaldirnar|Bæheimsku styrjöldunum]] lauk og [[Sigmundur keisari]] var tekinn til konungs yfir Bæheimi.
* [[31. ágúst]] - Spáni mistókst að taka [[Gíbraltar]] frá Márum.
* [[1. september]] - Engelbrektsuppreisninni lauk og [[Eiríkur af Pommern]] var aftur viðurkenndur sem konungur Svíþjóðar.
* [[10. september]] - Orrustan við Piperdean: Englendingar biðu ósigur fyrir Skotum við landamæri ríkjanna og misstu 1.500 menn.
* [[Bosníska]] var fyrst nefnd í ritum.
* Portúgalinn Afonso Gonçalves Baldaia varð fyrsti Evrópubúinn til að kanna Vestur-Afríku.

;Fædd
* [[Johann Müller]], þýskur stærðfræðingur, d. [[1576]].
* [[Ísabella af Bourbon]], önnur kona [[Karl djarfi|Karls djarfa]], síðar Búrgundarhertoga (d. [[1465]]).

;Dáin
* [[4. maí]] - [[Engelbrekt Engelbrektsson]], sænskur aðalsmaður og uppreisnarmaður.

[[Flokkur:1436]]
[[Flokkur:1431-1440]]</text>
      <sha1>be2hp35flpz6b53j5qb1lkf2v3ag9cm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978830</id>
      <parentid>1978828</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Erlendis */</comment>
      <origin>1978830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2946" sha1="g2ba7n2y028sfpfmjq7ftzb54s6xlgj" xml:space="preserve">{{Ár|
[[1433]]|[[1434]]|[[1435]]|[[1436]]|[[1437]]|[[1438]]|[[1439]]|
[[1421–1430]]|[[1431–1440]]|[[1441–1450]]|
[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]|
}}
[[Mynd:King Henry VI from NPG (2).jpg|thumb|right|[[Hinrik 6. Englandskonungur|Hinrik 6.]] Tveir enskir Íslandsbiskupar gengu á fund hans þetta ár.]]
Árið '''1436''' ('''MCDXXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])

== Á Íslandi ==
* Vor - [[Jón Bloxwich]] Hólabiskup kom til Englands og fékk leyfi hjá [[Hinrik 6. Englandskonungur|Hinrik 6.]] til að senda ensku Íslandskaupmennina til þess að rannsaka biskupsdæmið og gefa skýrslu um ástand þess.
* [[Ásgeir Pétursson (lögmaður)|Ásgeir Pétursson]] varð lögmaður sunnan og austan (líklega).
* [[14. október]] - [[Margrét Vigfúsdóttir]] og [[Þorvarður Loftsson]] gengu í hjónaband.
* Desember - [[Jón Vilhjálmsson Craxton]] biskup var í skuldavanda í [[London]] og fékk leyfi Hinriks 6. til að senda skip til Íslands að sækja varning til lúkningar skuldum sínum.
* [[Eldgos]] í eða við [[Hekla|Heklu]] samkvæmt ''[[Biskupaannálar|Biskupaannálum]]''.

;Fædd

;Dáin

== Erlendis ==
* [[11. janúar]] - [[Eiríkur af Pommern]] var settur af sem konungur Svíþjóðar öðru sinni. Engelbrekt Engelbrektsson varð ráðandi sem rikshövitsman.
* [[Febrúar]] - [[Engelbrektsuppreisnin]] í [[Svíþjóð]] hófst. 
* [[21. mars]] - Ítalskur fornleifafræðingur fann gríska forna staðinn [[Delfí]].
* [[25. mars]] - [[Dómkirkjan í Flórens]] var vígð af páfa. Bygging hófst 1296.
* [[28. mars]] - [[Lýðveldið Genúa]] var endurvakið eftir að hafa verið stjórnað af [[Hertogadæmið Mílanó|Hertogadæminu Mílanó]] í 15 ár.
* [[17. apríl]] - [[Hundrað ára stríðið]]: [[Frakkland|Frakkar]] náðu [[París]] aftur á sitt vald.
* [[4. maí]] - Svíþjóð: Engelbrekt Engelbrektsson var ráðinn af dögum af aðalsmanninum Måns Bengtsson. [[Karl Knútsson Bonde]] tók við stjórnartaumunum.
* [[5. júlí]] - [[Bæheimsku styrjaldirnar|Bæheimsku styrjöldunum]] lauk og [[Sigmundur keisari]] var tekinn til konungs yfir Bæheimi.
* [[31. ágúst]] - Spáni mistókst að taka [[Gíbraltar]] frá Márum.
* [[1. september]] - Engelbrektsuppreisninni lauk og [[Eiríkur af Pommern]] var aftur viðurkenndur sem konungur Svíþjóðar.
* [[10. september]] - Orrustan við Piperdean: Englendingar biðu ósigur fyrir Skotum við landamæri ríkjanna og misstu 1.500 menn.
* [[Bosníska]] var fyrst nefnd í ritum.
* Portúgalinn Afonso Gonçalves Baldaia varð fyrsti Evrópubúinn til að kanna Vestur-Afríku.

;Fædd
* [[Johann Müller]], þýskur stærðfræðingur, d. [[1576]].
* [[Ísabella af Bourbon]], önnur kona [[Karl djarfi|Karls djarfa]], síðar Búrgundarhertoga (d. [[1465]]).

;Dáin
* [[4. maí]] - [[Engelbrekt Engelbrektsson]], sænskur aðalsmaður og uppreisnarmaður.

[[Flokkur:1436]]
[[Flokkur:1431-1440]]</text>
      <sha1>g2ba7n2y028sfpfmjq7ftzb54s6xlgj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978844</id>
      <parentid>1978830</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1978844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2987" sha1="12hdk9iguykts95aflfnob24t8crnf3" xml:space="preserve">{{Ár|
[[1433]]|[[1434]]|[[1435]]|[[1436]]|[[1437]]|[[1438]]|[[1439]]|
[[1421–1430]]|[[1431–1440]]|[[1441–1450]]|
[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]|
}}
[[Mynd:King Henry VI from NPG (2).jpg|thumb|right|[[Hinrik 6. Englandskonungur|Hinrik 6.]] Tveir enskir Íslandsbiskupar gengu á fund hans þetta ár.]]
Árið '''1436''' ('''MCDXXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])

== Á Íslandi ==
* Vor - [[Jón Bloxwich]] Hólabiskup kom til Englands og fékk leyfi hjá [[Hinrik 6. Englandskonungur|Hinrik 6.]] til að senda ensku Íslandskaupmennina til þess að rannsaka biskupsdæmið og gefa skýrslu um ástand þess.
* [[Ásgeir Pétursson (lögmaður)|Ásgeir Pétursson]] varð lögmaður sunnan og austan (líklega).
* [[14. október]] - [[Margrét Vigfúsdóttir]] og [[Þorvarður Loftsson]] gengu í hjónaband.
* Desember - [[Jón Vilhjálmsson Craxton]] biskup var í skuldavanda í [[London]] og fékk leyfi Hinriks 6. til að senda skip til Íslands að sækja varning til lúkningar skuldum sínum.
* [[Eldgos]] í eða við [[Hekla|Heklu]] samkvæmt ''[[Biskupaannálar|Biskupaannálum]]''.

;Fædd

;Dáin

== Erlendis ==
* [[11. janúar]] - [[Eiríkur af Pommern]] var settur af sem konungur Svíþjóðar öðru sinni. [[Engelbrekt Engelbrektsson]] varð ráðandi sem ''rikshövitsman''.
* [[Febrúar]] - [[Engelbrektsuppreisnin]] í [[Svíþjóð]] hófst. 
* [[21. mars]] - Ítalskur fornleifafræðingur fann gríska forna staðinn [[Delfí]].
* [[25. mars]] - [[Dómkirkjan í Flórens]] var vígð af páfa. Bygging hófst 1296.
* [[28. mars]] - [[Lýðveldið Genúa]] var endurvakið eftir að hafa verið stjórnað af [[Hertogadæmið Mílanó|Hertogadæminu Mílanó]] í 15 ár.
* [[17. apríl]] - [[Hundrað ára stríðið]]: [[Frakkland|Frakkar]] náðu [[París]] aftur á sitt vald.
* [[4. maí]] - Svíþjóð: Engelbrekt Engelbrektsson var ráðinn af dögum af aðalsmanninum Måns Bengtsson. [[Karl Knútsson Bonde]] tók við stjórnartaumunum.
* [[5. júlí]] - [[Bæheimsku styrjaldirnar|Bæheimsku styrjöldunum]] lauk og [[Sigmundur keisari]] var tekinn til konungs yfir Bæheimi.
* [[31. ágúst]] - Spáni mistókst að taka [[Gíbraltar]] frá [[MárarMárum]].
* [[1. september]] - Engelbrektsuppreisninni lauk og [[Eiríkur af Pommern]] var aftur viðurkenndur sem konungur Svíþjóðar.
* [[10. september]] - [[Orrustan við Piperdean]]: Englendingar biðu ósigur fyrir Skotum við landamæri ríkjanna og misstu 1.500 menn.
* [[Bosníska]] var fyrst nefnd í ritum.
* Portúgalinn Afonso Gonçalves Baldaia varð fyrsti Evrópubúinn til að kanna [[Vestur-Afríka|Vestur-Afríku]].

;Fædd
* [[Johann Müller]], þýskur stærðfræðingur, d. [[1576]].
* [[Ísabella af Bourbon]], önnur kona [[Karl djarfi|Karls djarfa]], síðar Búrgundarhertoga (d. [[1465]]).

;Dáin
* [[4. maí]] - [[Engelbrekt Engelbrektsson]], sænskur aðalsmaður og uppreisnarmaður.

[[Flokkur:1436]]
[[Flokkur:1431-1440]]</text>
      <sha1>12hdk9iguykts95aflfnob24t8crnf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uppsalir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26228</id>
    <revision>
      <id>1978841</id>
      <parentid>1962506</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1978841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2846" sha1="ooxi7olc1xin9q2aldvzmivlokggu75" xml:space="preserve">{{Hnit|59|51|N|17|38|E|display=title|region:SE}}
[[Mynd:Uppsala in Sweden.png|thumb|Staðsetning Uppsala á korti]]
[[Mynd:Uppsala Collage.jpg|thumb|Uppsala, svipmyndir.]]
'''Uppsalir''' ([[sænska]]: ''Uppsala'') er borg í [[Svíþjóð]] um 70 km norðan við [[Stokkhólmur|Stokkhólm]]. Uppsalir er fjórða stærsta borg Svíþjóðar, íbúar eru tæp 175.000 ([[2023]]).

== Saga ==
[[Mynd:Wiew of uppsala.JPG|thumb|left|[[Dómkirkjan í Uppsölum]].]]
Upphaflega voru Uppsalir nokkrum kílómetrum norðan við núverandi borgarstæði. Það svæði er nú nefnt ''Gömlu Uppsalir'' (''Gamla Uppsala''), núverandi svæði var nefnt ''Eystri Árósar'' (''Östra Aros''). Samkvæmt miðaldaheimildum, sérlega [[Adam af Brimum]], voru Gömlu Uppsalir miðstöð [[ásatrú]]ar í Svíþjóð, meðal annars eru til lýsingar á stórum styttum af ásunum í aðalhofinu. 

Eftir kristnitöku á [[11. öld]] hætti dýrkun á ásunum og í þeirra stað urðu Uppsalir mikilvæg miðstöð kirkjunnar. Erkibiskupsdæmi Svíþjóðar var stofnað í Uppsölum árið [[1164]]. 

Núverandi Uppsalir voru upphaflega hafnarstaður Gömlu Uppsala. Árið [[1274]] tóku Eystri Árósar við hlutverki Gömlu Uppsala þegar upphafleg dómkirkja brann og erkibiskupsdæmið var flutt. Samtímis hófst bygging [[Dómkirkjan í Uppsölum|Dómkirkjunnar í Uppsölum]] sem stendur enn. Er hún byggð í dæmigerðum [[gotneskur stíll|gotneskum stíl]] og er stærsta kirkja í Norðurlanda með 119 m háum turnum. 

Elsti og ef til vill virtasti [[háskóli]] á [[Norðurlönd]]um er [[Háskólinn í Uppsölum]], sem stofnaður var [[1477]]. Við háskólann er meðal annars frægur grasagarður sem stofnaður var af jurtafræðingnum [[Carl von Linné]]. Fjölmargir íslendingar hafa stundað nám við háskólann.

== Efnahagslíf ==
Fyrir utan háskólann og háskólasjúkrahúsið, sem setja svip á borgina, eru rannsóknir tengdar [[líftæknifræði]] og eins lyfjaframleiðsla mikilvægir þættir í efahags- og atvinnulífi Uppsala.

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
{{commons|Uppsala|Uppsölum}}
* [http://www.uppsala.se/ Opinber vefur Uppsala] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090526080028/http://www.uppsala.se/ |date=2009-05-26 }}
* [http://www.uppsala.to Uppsala Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090424030155/http://www.uppsala.to/ |date=2009-04-24 }} - Visit Uppsala
* [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3269958 ''Uppsalir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1931] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305201146/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3269958 |date=2016-03-05 }}

{{Stærstu þéttbýlissvæði í Svíþjóð}}
{{stubbur|landafræði|svíþjóð}}

[[Flokkur:Borgir í Svíþjóð]]</text>
      <sha1>ooxi7olc1xin9q2aldvzmivlokggu75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Danskir eðlisfræðingar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>26716</id>
    <revision>
      <id>1978796</id>
      <parentid>1958865</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T19:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147" sha1="j6189zuwf70b9p1s2drp347cp6enpjd" xml:space="preserve">{{CommonsCat|Physicists from Denmark|dönskum eðlisfræðingum}}

[[Flokkur:Danskir vísindamenn|Eðlisfræðingar]]
[[Flokkur:Eðlisfræðingar]]</text>
      <sha1>j6189zuwf70b9p1s2drp347cp6enpjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Léonin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27055</id>
    <revision>
      <id>1978756</id>
      <parentid>1374911</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:06:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snævar</username>
        <id>16586</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1978756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="858" sha1="8zcs2oa05wa125kj0olu6fme2ye80n2" xml:space="preserve">'''Léonin''' ([[1135]] - [[1190]] eða [[1201]]) var tónskáld, talinn [[Frakkland|Frakki]], sem bjó í [[París]] á [[12. öldin|12. öld]]. Hann er eitt fyrsta þekkta tónskáld [[Fjölröddun|fjölraddaðs]] [[Organum]]. Léonin telst til [[Notre Dame skólinn|Notre Dame skólans]] í fjölröddun og er fyrsti meðlimur þess skóla sem þekktur er með nafni. Talið er að hann hafi átt stóran (ef ekki allann) þátt í að setja saman bókina sem í daglegu tali er kölluð [[Magnus Liber]] ([[latína]]: Mikla bókin) og er eitt mikilvægasta safn organum tónlistar sem nokkurntíman hefur verið sett saman. Allt sem vitað er um Léonin er komið úr skrifum [[Anonymous IV]], sem var nemi sem vann við Notre Dame nokkrum áratugum eftir Léonin.

{{fd|1135|1190|d2=1201}}

[[Flokkur:Frönsk tónskáld]]
[[Flokkur:Tónskáld miðalda]]</text>
      <sha1>8zcs2oa05wa125kj0olu6fme2ye80n2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Notandaspjall:Steinninn</title>
    <ns>3</ns>
    <id>28096</id>
    <revision>
      <id>1978821</id>
      <parentid>1924560</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>Nýr hluti: /* Borgarbyggð */</comment>
      <origin>1978821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64604" sha1="6weqr1x82ergdmn3mcdzsxc16d0p7vy" xml:space="preserve">{{Notendaspjall}}

{{Skjalasafn|
* [[Notandaspjall:Steinninn/Safn 1|Safn 1 (júní 2006 – september 2007)]]
}}

== Request for translation. Yanka Kupala and Yakub Kolas ==
Warm greeting from Belarusian Wikipedia! 
This year we celebrate 130. birthday of Belarusian great poets [[en:Yanka Kupala]] and [[en:Yakub Kolas]]
Could you  help us to translate articles into your unique and honourable language? Thank you in advance!
--[[Kerfissíða:Framlög/178.126.162.75|178.126.162.75]] 14. janúar 2012 kl. 16:21 (UTC)

== Meira SG - hljómplötur ==

Ég var að spá hvernig það kæmi út og hvort það væri ekki þjóðráð að skipta plötulistanum í tvennt:

Listi yfir SG - hljómplötur - 45 snúninga plötur - 45 rpm vinyl

Listi yfir SG - hljómplötur - LP plötur - 33 rpm vinyl

-[[Notandi:Kfk|Kristján Frímann Kristjánsson]] 24. september 2007 kl. 17:48 (UTC)

== [[Melding:Tog-usenewrc|Melding]] ==

Ein melding hérna sem þú þarf að eyða. Það er búið að þýða hana á Beta. Það virkar heldur ekki að hafa hana sem tengil á JavaScript. Það stendur bara &quot;&lt;nowiki&gt;Endurbætt nýjar tengingar ([[JavaScript]])&lt;/nowiki&gt;&quot; í staðinn fyrir &quot;Endurbætt nýjar tengingar ([[JavaScript]])&quot;. Það er að segja ekki í meldingunni sjálfri heldur þar sem að hún er notuð. Góðar stundir. {{bros}} --[[Notandi:S.Örvarr.S|Stefán Örvarr Sigmundsson]] 28. september 2007 kl. 17:34 (UTC)

==Möppudýr==
Ég þakka fyrir traustið sem þú sýnir mér :o) Ég viðurkenni vissa hneigð til &quot;eyðingargleði&quot;, einkum á greinum sem mér finnast &quot;verri en ekki neitt&quot;. Ég mun þó vitanlega halda í heiðri Máttarstólpana og ekki misnota þau völd, sem fylgja möppudýraréttindum, ef mér verða falin þau. Kveðja, [[Notandi:Thvj|Thvj]] 4. nóvember 2007 kl. 04:25 (UTC)
:Görðu svo vel. Sjálfur er ég líka soldið eyðingjagjarn, og hef yfirleitt verið sammála því sem þú vilt eyða. Gangi þér vel í kostningunni. --[[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 4. nóvember 2007 kl. 13:37 (UTC)

== Ljósmyndir frá Eddunni ==

Dj. fantasnillingur ertu! Þetta var virkilega vel af sér vikið. {{bros}} {{bros}} --[[Notandi:Akigka|Akigka]] 14. nóvember 2007 kl. 09:58 (UTC)
:No problem, for John Boblem. --[[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 14. nóvember 2007 kl. 14:25 (UTC)

==KVÖRTUN==

Ég er nú svo aldeilis hissa.
Ég legg inn fyrirspurn til stjórnenda þessara annars ágætu síðu og hún er notuð í annarlegum tilgangi í einhverjum erjum tveggja stjórnenda. Ég fæ bágt fyrir frá einhverjum sem kallar sig Steinninn og hann segir mig framkvæma skemmdarverk. Ef hann ætlar að láta taka sig alvarlegan sem stjórnanda þá ætti hann að viðhafa vandaðri vinnubrögð.

Hinn aðilinn sem notaði fyrirspurn mína í leyfisleysi, Stefán Örvarr Sigmundsson, afritaði hana og setti hana inn á síðu sem heitir &quot;Möppudýr&quot; ætti að rifja upp reglur Wikipedia.

Þessir tveir aðilar ættu að sjá sóma sinn í að svara fyrirspurn minni en ekki kasta henni út um víðan völl. Og svo er ég kallaður skemmdarverkarmaður og hótað í ofanálag.

Hér kemur þessi fyrirspurn aftur afrituð úr &quot;möppudýr&quot; og ég ætlast til þess að mér sé svarað og beðinn afsökunar á þessum dónaskap!

== Hver stal glæpnum == 
 
Í eina tíð , fyrir allmörgum árum síðan. Eiginlega í frumbernsku netsins, notaði ég á spjallrásum sem þá voru notaðar, kenniheitið Glanni. Það þótti ákaflega glannalegt af mér að nota þetta &quot;nick&quot; en mér fannst það &quot;töff&quot;. Þetta var fyrir tíma Latabæjar. Þegar mér datt í hug að sækja um alþjóðlegan póst, og hvað þá gerast athugandi og innleggjari á Wikipedia.org, þá voru aðrir búnir að stela glæpnum. Ég varð að skrá mig inn á wiki sem glanni40. Get ég fært mínar færslur og breytt glanni40 í &quot;glanni glæpur&quot;. 

Heitir það ekki krókur á móti bragði? 

Kv. Glanni. 

Sendi þetta á spjallsíður nokkurra stjórnenda

[[Notandi:Glanni glæpur|Gunnar Magnússon]] 2. desember 2007 kl. 04:36 (UTC)

==Varðandi snið==
Væri flott ef þú gæti breytt nýja stubba sniðinu þannig að það leyfi fjóra stubba í staðinn fyrir þrjá. [[Notandi:Marri|Marri]] 5. desember 2007 kl. 19:29 (UTC)

== [[Heimsmeistarakeppnin í knattspyrnu]] ==

Heyrðu ég var að stubbasniðast eitthvað á greininni Heimsmeistarakeppnin í knattspyrnu. Ég gat ekki vistað efnið vegna þess að ég fékk alltaf &quot;spam filter&quot;. Svo ég tók út tvo tengla á utanaðkomandi síður, svo ég gæti vistað. En get ég ekki bætt þeim aftur inn. Fæ alltaf &quot;The page you wanted to save was blocked by the spam filter. This is probably caused by a link to an external site.&quot; Hvað er til ráða? --[[Notandi:S.Örvarr.S|Stefán Örvarr Sigmundsson]] 18. desember 2007 kl. 08:06 (UTC)
:Ég hef aldrei séð svona áður, en eitthver hefur merkt www.worldcupyears.com þannig að ekki sé hægt að bæta henni við neinar greinar. Líklega hefur eitthver verið að linkum á þessa síðu á fullt af greinum. Eitthver tekið eftir því og talið að hún sé ekki margtæk til að vera sett á neina einustu síðu. Svo núna er hún merkt með spam filter. Svo við skulum bara sleppa að hafa hana í þessari grein. --[[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 18. desember 2007 kl. 17:54 (UTC)

== Steinninn, Gleðilegt nýtt ár :) == 

Dear Steinninn, could you please help me create a short stub of [http://en.wikipedia.org/wiki/Partido_Independentista_Puertorriqueño this article] for the Islandic ''.is'' project. Even if you could help with one or two sentences, that would be great since it could serve as a basis for future development. I am very grateful for any help you could provide. Gleðilegt nýtt ár 2008! :) -[[Notandi:Aishling Oigthierna|Aishling Oigthierna]] 2. janúar 2008 kl. 04:54 (UTC)
:Where did you find my username? Where ever you found it, could you remove it from the list? --[[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 2. janúar 2008 kl. 15:18 (UTC)

== Varaforsetar Bandaríkjanna ==

Sæll Eysteinn.  Ég er nýr og er svona að reyna að koma mér inn í þetta.  Er búinn að vista grein um varaforseta USA, en vandamálið er, að þegar þú ferð inn á síðuna &quot;Forseti Bandaríkjanna,&quot; er tengillinn á &quot;varaforseta&quot; þeirrar síðu ennþá rauður.  Er eitthvað hægt að gera í því? 

Kveðja, Árni Helgi.

PS. Hvað eru tildi?
:Sæll Árni Helgi. Ástæðan fyrir því að tengillinn var rauður var sú að það var engin grein á síðunni sem hann tengdi á. Tengillinn var á síðuna varaforseti Bandaríkjanna en greinin sem þú vistaðir var á Varaforsetar Bandaríkjanna. Ég færði hana á eintöluna og núna er tengillinn blár. Um leið varð til tilvísun frá fleirtölunni á eintöluna. Heiti greina ættu almennt að vera í eintölu án greinis nema í undantenkningartilfellum. Tvennt annað vildi ég minnast á: annars vegar að það er óþarfi að hafa tvö stafabil milli orða eða eftir punkti og hins vegar að þegar þú býrð til tengla verður þú að hafa greinarmerki utan þeirra ef þau eru ekki hluti af titli greinarinnar sem þú ert að tengja í; sem sagt &lt;nowiki&gt;[[1995]],&lt;/nowiki&gt; en ekki &lt;nowiki&gt;[[1995,]]&lt;/nowiki&gt; (því það er engin grein sem heitir „1995,“). Það eru praktískar ráðleggingar um tenglagerð og annað slíkt á [[Hjálp:Svindlsíða|svindlsíðunni]]. Gangi þér vel. {{bros}} --[[Notandi:Cessator|Cessator]] 2. janúar 2008 kl. 23:48 (UTC)

:Svona eru notendur Wikipediu snarir í snúningi. Þar er strax búið að svara spurningu sem var beint til mín. Sem er mjög gott og blessað. Takk Cessator. Eitthverju hef ég að bæta við þetta. Tilvísun verður sem sagt sjálfkrafa til þegar síða er færð (þú getur ekki fært síður nema þú sért skráður inn). Ef þú þarft að búa til tilvísun án þess að færa síðu þá skrifar þú einfaldlega &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#TILVÍSUN [[]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; þar sem nafnið á síðunni sem þú vilt tilvísa á verður á milli þessara tveggja hakasviga.

:Tild lítur svona út &lt;nowiki&gt;~&lt;/nowiki&gt; og ef þú skrifar hana fjórum sinnum (án þess að nota &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) þá býr síðan sjálfkrafa til undirskrift með notendanafninu þínu og tímastimpli. Persónulega finnst mér einfaldast að íta einfaldega á [[Mynd:Signature icon.png]] sem þú ættir að sjá um leið og þú byrjar að breyta eitthverri síðu. Þú ættir aðeins að nota þessa undirskrift á spjalli. Prufaðu hina hnappana líka, ég nota þá alla daglega. Fyrir neðan eru líka hnappar til að íta á (eins og flítihnappi til að nota #TILVÍSUN). Gangi þér vel. Addaðu mér á msn ef þú heldur að þú þurfir mikla hjálp. Ég er til. --[[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 3. janúar 2008 kl. 03:37 (UTC)
:[[commons:Mediawiki edit toolbar]]

==Skaupið 2007==
Sæll, ég skil vel af hverju þú fjarlægðir þetta, en ég hélt að vegna þess að skaupið má finna á vef mbl.is þá væri allt í lagi að tengja á þetta.. þetta hefur meira að segja auglýsingar þannig að.. --[[Notandi:BiT|Baldur Blöndal]] 7. janúar 2008 kl. 04:10 (UTC)
:Ég mundi segja að ef YouTube rásin er ekki [http://www.youtube.com/partners partner] þá geti Wikipedia ekki tengt á hana. Hvar er mbl með skaupið? Ég fann þetta [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:YouTube#Linking_to_YouTube.2C_Google_Video.2C_and_similar_sites en:Wikipedia:YouTube] og þá sérstaklega [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Copyrights#Linking_to_copyrighted_works Linking to copyrighted work]. Takk samt fyrir að finna þetta. --[[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 7. janúar 2008 kl. 20:58 (UTC)
::Já ok, ekkert mál. =) Það væri bara mjög þægilegt ef RÚV myndi gefa öll skaupin út á netinu með upplýsingum um leikstjóra og þannig. Eins og er þá er mjög lítið um skaupin á netinu. --[[Notandi:BiT|Baldur Blöndal]] 8. janúar 2008 kl. 01:20 (UTC)
:::Ekki segja neinum, en gömul skaup eru líklega á leiðinni á YouTube. Allt ólöglegt auðvitað. --[[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 8. janúar 2008 kl. 03:24 (UTC)
:::: Ég gera aldrei neitt ólöglegt á netinu! =] Það verður samt snilld. --[[Notandi:BiT|Baldur Blöndal]] 8. janúar 2008 kl. 04:48 (UTC)

== Question: Possible act of Vandalism? ==

This is an opportunity to respond, if interested in doing so, to the question of whether there was a possible commission of an act of vandalism that produced the following message produced by the bot dubbed VoABot:

(''commencement of cited bot message'')

:'''January 2008''' &lt;br&gt;
:{{{icon|[[Image:Information.svg|25px]] }}} Your recent edit to [[:Puerto Rican Independence Party]] ([http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Puerto_Rican_Independence_Party&amp;curid=418830&amp;diff=186357176&amp;oldid=186330883 diff]) was reverted by an '''automated bot'''. The edit was identified as adding [[WP:VAND|vandalism]], or [[WP:SPAM|link spam]] to the page or having an inappropriate [[WP:ES|edit summary]]. If you want to experiment, please use the preview button while editing or consider using the [[Wikipedia:Sandbox|sandbox]]. If this revert was in error, please contact the bot operator. If you made an edit that removed a large amount of content, try doing smaller edits instead. Thanks!&lt;!-- Template:uw-vandalism1 --&gt; // [[User:VoABot II|VoABot II]] ([[User talk:VoABot II|talk]]) 15:36, 23 January 2008 (UTC)

(''end of cited bot message'')

SOURCE: http://en.wikipedia.org/wiki/User_talk:81.15.51.66

There is interest in any information, if any, that you may be interested in providing. This is an opportunity to do so in the event that you held relevant information that you would wish to share.

[[Notandi:Echo Report Question|Echo Report Question]] 27. janúar 2008 kl. 00:18 (UTC)

== Please you could translate in Danish and Icelandic [[:en:Lola Pagnani]]? I thank you in advance! ==

Good morning to you from Italy! I write you if please you could translate in Icelandic and Danish this article. In Danish a stub is all right, the main point is that is written in Icelandic. However I will reciprocate the favor that you will do me translating in Italian a biography or a geographical article of your interest. In fact they are biographer and geographer. I can contribute with other Italian dialects. In attends him of one certain answer of yours I thank you in advance!--[[Notandi:Lodewijk Vadacchino|Lodewijk Vadacchino]] 16. desember 2008 kl. 18:22 (UTC)

== Bessastaðir - Myndir ekki leyfðar? ==

Undirritaður setti þrjár myndir inn á &quot;Bessastaðir&quot; og sé að Steinninn hefur fjarlægt þær.&lt;br&gt;
Ein er gömul sem ég sá á WikiMedia og tvær eigin ljósmyndir sem ég sett á WikiMedia.&lt;br&gt;
Þetta má sjá á &lt;br&gt;
http://en.wikipedia.org/wiki/Bessastadir &lt;br&gt;
þar sem þær fá að standa enn sem komið er.&lt;br&gt;
Mér finnst góðar og relevant myndir bæta töluverðu gildi við síðuna Bessastaðir&lt;br&gt;
Hver eru rökin fyrir að fjarlægja þær?&lt;br&gt;
[[Notandi:Oddurben|Oddurben]] 31. maí 2009 kl. 22:59 (UTC)
:Sæll. Almennt er talað um að Wikipedia sé ekki myndaalbúm. Fjöldi mynda er oft tengdur við lengdina á greininni. Þar sem Bessastaðagreinin er tilturlega stutt ætti ein mynd að nægja. Taktu samt eftir að ég tók myndirnar ekki út, ég einfaldlega færði þær yfir á Commons. Sjá nánar á [[:en:Wikipedia:IG#Image_galleries]]. --[[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 2. júní 2009 kl. 10:24 (UTC)

== Myndir á síðu um Hallstein Sigurðsson ==

Sæll
Ég var að kíkja á síðuna um Hallstein Sigurðsson sem ég gerði 2007 og sá að mynirnar eru horfnar. Þessar myndir tók ég og vann fyrir síðuna og setti inn með mínu leyfi. Var myndunum hent vegna þess að skráningin var eitthað vitlaus hjá mér, eða? [[Notandi:Kfk|Kristján Frímann Kristjánsson]] 20. nóvember 2011 kl. 15:37 (UTC)

== Your admin status ==

Hello. I'm a [[:m:stewards|steward]]. A new [[:m:Admin activity review|policy]] regarding the removal of &quot;advanced rights&quot; (administrator, bureaucrat, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|community consensus]] recently. According to this policy, the stewards are reviewing administrators' activity on wikis with no inactivity policy.
 
You meet the inactivity criteria (no edits and no log actions for 2 years) on '''iswiktionary''', where you are an administrator. Since that wiki does not have its own administrators' rights review process, the global one applies.
 
If you want to keep your rights, you should inform the community of the wiki about the fact that the stewards have sent you this information about your inactivity. If the community has a discussion about it and then wants you to keep your rights, please contact the stewards at [[:m:Stewards' noticeboard]], and link to the discussion of the local community, where they express their wish to continue to maintain the rights, and demonstrate a continued requirement to maintain these rights.
 
We stewards will evaluate the responses. If there is no response at all after approximately one month, we will proceed to remove your administrative rights. In cases of doubt, we will evaluate the responses and will refer a decision back to the local community for their comment and review. If you have any questions, please contact us on [[:m:Stewards' noticeboard]].
 
Best regards, '''[[User:Rschen7754|Rs]][[User talk:Rschen7754|chen]][[Special:Contributions/Rschen7754|7754]]''' 25. október 2014 kl. 03:49 (UTC)

== Your admin status ==

Hello. I'm a [[:m:stewards|steward]]. A new [[:m:Admin activity review|policy]] regarding the removal of &quot;advanced rights&quot; (administrator, bureaucrat, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|community consensus]] recently. According to this policy, the stewards are reviewing administrators' activity on wikis with no inactivity policy.

You meet the inactivity criteria (no edits and no log actions for 2 years) on '''iswikiquote''', where you are a bureaucrat and administrator. Since that wiki does not have its own administrators' rights review process, the global one applies.

If you want to keep your rights, you should inform the community of the wiki about the fact that the stewards have sent you this information about your inactivity. If the community has a discussion about it and then wants you to keep your rights, please contact the stewards at [[:m:Stewards' noticeboard]], and link to the discussion of the local community, where they express their wish to continue to maintain the rights, and demonstrate a continued requirement to maintain these rights.

We stewards will evaluate the responses. If there is no response at all after approximately one month, we will proceed to remove your administrative rights. In cases of doubt, we will evaluate the responses and will refer a decision back to the local community for their comment and review. If you have any questions, please contact us on [[:m:Stewards' noticeboard]].

Best regards, '''[[User:Rschen7754|Rs]][[User talk:Rschen7754|chen]][[Special:Contributions/Rschen7754|7754]]''' 15. nóvember 2014 kl. 20:10 (UTC)

{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Ungfruin goda og husid VHS.jpg|[[:Mynd:Vardi goes europe VHS.jpg{{!}}Vardi goes europe VHS.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Vardi goes europe VHS.jpg|Vardi goes europe VHS.jpg]] {{#if:Ungfruin goda og husid VHS.jpg|{{#if:|, [[:Mynd:Ungfruin goda og husid VHS.jpg{{!}}Ungfruin goda og husid VHS.jpg]] og [[:Mynd:{{!}}]]| og [[:Mynd:Ungfruin goda og husid VHS.jpg{{!}}Ungfruin goda og husid VHS.jpg]]}}|}}. {{#if:Ungfruin goda og husid VHS.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Ungfruin goda og husid VHS.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 9. janúar 2015 kl. 01:00 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Dancer in the dark veggspjald.jpg|[[:Mynd:Juniper trees dvd.jpg{{!}}Juniper trees dvd.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Juniper trees dvd.jpg|Juniper trees dvd.jpg]] {{#if:Dancer in the dark veggspjald.jpg|{{#if:Salt skjaskot.jpg|, [[:Mynd:Dancer in the dark veggspjald.jpg{{!}}Dancer in the dark veggspjald.jpg]] og [[:Mynd:Salt skjaskot.jpg{{!}}Salt skjaskot.jpg]]| og [[:Mynd:Dancer in the dark veggspjald.jpg{{!}}Dancer in the dark veggspjald.jpg]]}}|}}. {{#if:Dancer in the dark veggspjald.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Dancer in the dark veggspjald.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 7. júní 2015 kl. 12:32 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:One point o veggspjald.jpg|[[:Mynd:Stormy Weather veggspjald.jpg{{!}}Stormy Weather veggspjald.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Stormy Weather veggspjald.jpg|Stormy Weather veggspjald.jpg]] {{#if:One point o veggspjald.jpg|{{#if:The Boss of it All veggspjald.jpg|, [[:Mynd:One point o veggspjald.jpg{{!}}One point o veggspjald.jpg]] og [[:Mynd:The Boss of it All veggspjald.jpg{{!}}The Boss of it All veggspjald.jpg]]| og [[:Mynd:One point o veggspjald.jpg{{!}}One point o veggspjald.jpg]]}}|}}. {{#if:One point o veggspjald.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:One point o veggspjald.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 7. júní 2015 kl. 12:32 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Hviti vikingurinn VHS.jpg|[[:Mynd:Det sovende hus plagat.jpg{{!}}Det sovende hus plagat.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Det sovende hus plagat.jpg|Det sovende hus plagat.jpg]] {{#if:Hviti vikingurinn VHS.jpg|{{#if:Nikkelfjallid mbl.jpg|, [[:Mynd:Hviti vikingurinn VHS.jpg{{!}}Hviti vikingurinn VHS.jpg]] og [[:Mynd:Nikkelfjallid mbl.jpg{{!}}Nikkelfjallid mbl.jpg]]| og [[:Mynd:Hviti vikingurinn VHS.jpg{{!}}Hviti vikingurinn VHS.jpg]]}}|}}. {{#if:Hviti vikingurinn VHS.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Hviti vikingurinn VHS.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 31. júlí 2016 kl. 21:39 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Silny kafe veggspjald.jpg|[[:Mynd:Salkavalka.jpg{{!}}Salkavalka.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Salkavalka.jpg|Salkavalka.jpg]] {{#if:Silny kafe veggspjald.jpg|{{#if:Thridja nafnid VHS.jpg|, [[:Mynd:Silny kafe veggspjald.jpg{{!}}Silny kafe veggspjald.jpg]] og [[:Mynd:Thridja nafnid VHS.jpg{{!}}Thridja nafnid VHS.jpg]]| og [[:Mynd:Silny kafe veggspjald.jpg{{!}}Silny kafe veggspjald.jpg]]}}|}}. {{#if:Silny kafe veggspjald.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Silny kafe veggspjald.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 31. júlí 2016 kl. 21:39 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:|[[:Mynd:Voksne mennesker plagat.jpg{{!}}Voksne mennesker plagat.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Voksne mennesker plagat.jpg|Voksne mennesker plagat.jpg]] {{#if:|{{#if:|, [[:Mynd:{{!}}]] og [[:Mynd:{{!}}]]| og [[:Mynd:{{!}}]]}}|}}. {{#if:|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 31. júlí 2016 kl. 21:39 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Love_dvd.jpg|[[:Mynd:Act_normal_veggspjald.jpg{{!}}Act_normal_veggspjald.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Act_normal_veggspjald.jpg|Act_normal_veggspjald.jpg]] {{#if:Love_dvd.jpg|{{#if:Popp_i_reykjavik_VHS.jpg|, [[:Mynd:Love_dvd.jpg{{!}}Love_dvd.jpg]] og [[:Mynd:Popp_i_reykjavik_VHS.jpg{{!}}Popp_i_reykjavik_VHS.jpg]]| og [[:Mynd:Love_dvd.jpg{{!}}Love_dvd.jpg]]}}|}}. {{#if:Love_dvd.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Love_dvd.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 7. ágúst 2016 kl. 18:26 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Rockvile_Plakat.gif|[[:Mynd:Thetta_er_ekkert_mal_veggspjald.jpg{{!}}Thetta_er_ekkert_mal_veggspjald.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Thetta_er_ekkert_mal_veggspjald.jpg|Thetta_er_ekkert_mal_veggspjald.jpg]] {{#if:Rockvile_Plakat.gif|{{#if:Gargandi_snilld_veggspjald.jpg|, [[:Mynd:Rockvile_Plakat.gif{{!}}Rockvile_Plakat.gif]] og [[:Mynd:Gargandi_snilld_veggspjald.jpg{{!}}Gargandi_snilld_veggspjald.jpg]]| og [[:Mynd:Rockvile_Plakat.gif{{!}}Rockvile_Plakat.gif]]}}|}}. {{#if:Rockvile_Plakat.gif|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Rockvile_Plakat.gif|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 7. ágúst 2016 kl. 18:26 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:I_skom_drekans_plagat.jpg|[[:Mynd:Hlemmur_veggspjald.jpg{{!}}Hlemmur_veggspjald.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Hlemmur_veggspjald.jpg|Hlemmur_veggspjald.jpg]] {{#if:I_skom_drekans_plagat.jpg|{{#if:Lalli_johns_dvd.jpg|, [[:Mynd:I_skom_drekans_plagat.jpg{{!}}I_skom_drekans_plagat.jpg]] og [[:Mynd:Lalli_johns_dvd.jpg{{!}}Lalli_johns_dvd.jpg]]| og [[:Mynd:I_skom_drekans_plagat.jpg{{!}}I_skom_drekans_plagat.jpg]]}}|}}. {{#if:I_skom_drekans_plagat.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:I_skom_drekans_plagat.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 7. ágúst 2016 kl. 18:26 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Ponkid_og_fraebbblarnir_skjaskot.jpg|[[:Mynd:Motmaelandi_islands_veggspjald.jpg{{!}}Motmaelandi_islands_veggspjald.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Motmaelandi_islands_veggspjald.jpg|Motmaelandi_islands_veggspjald.jpg]] {{#if:Ponkid_og_fraebbblarnir_skjaskot.jpg|{{#if:Malarinn_veggspjald.jpg|, [[:Mynd:Ponkid_og_fraebbblarnir_skjaskot.jpg{{!}}Ponkid_og_fraebbblarnir_skjaskot.jpg]] og [[:Mynd:Malarinn_veggspjald.jpg{{!}}Malarinn_veggspjald.jpg]]| og [[:Mynd:Ponkid_og_fraebbblarnir_skjaskot.jpg{{!}}Ponkid_og_fraebbblarnir_skjaskot.jpg]]}}|}}. {{#if:Ponkid_og_fraebbblarnir_skjaskot.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Ponkid_og_fraebbblarnir_skjaskot.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 7. ágúst 2016 kl. 18:26 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:|[[:Mynd:Blindsker_veggspjald.jpg{{!}}Blindsker_veggspjald.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Blindsker_veggspjald.jpg|Blindsker_veggspjald.jpg]] {{#if:|{{#if:|, [[:Mynd:{{!}}]] og [[:Mynd:{{!}}]]| og [[:Mynd:{{!}}]]}}|}}. {{#if:|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 7. ágúst 2016 kl. 18:26 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:I_fadmi_hafsins_skjaskot.jpg|[[:Mynd:Kold_slod_veggspjald.jpg{{!}}Kold_slod_veggspjald.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Kold_slod_veggspjald.jpg|Kold_slod_veggspjald.jpg]] {{#if:I_fadmi_hafsins_skjaskot.jpg|{{#if:101_reykjavik_plagat.jpg|, [[:Mynd:I_fadmi_hafsins_skjaskot.jpg{{!}}I_fadmi_hafsins_skjaskot.jpg]] og [[:Mynd:101_reykjavik_plagat.jpg{{!}}101_reykjavik_plagat.jpg]]| og [[:Mynd:I_fadmi_hafsins_skjaskot.jpg{{!}}I_fadmi_hafsins_skjaskot.jpg]]}}|}}. {{#if:I_fadmi_hafsins_skjaskot.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:I_fadmi_hafsins_skjaskot.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 27. ágúst 2016 kl. 23:49 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Dalalif_dvd.jpg|[[:Mynd:Gullsandur_plagat.jpg{{!}}Gullsandur_plagat.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Gullsandur_plagat.jpg|Gullsandur_plagat.jpg]] {{#if:Dalalif_dvd.jpg|{{#if:Loggulif_dvd.jpg|, [[:Mynd:Dalalif_dvd.jpg{{!}}Dalalif_dvd.jpg]] og [[:Mynd:Loggulif_dvd.jpg{{!}}Loggulif_dvd.jpg]]| og [[:Mynd:Dalalif_dvd.jpg{{!}}Dalalif_dvd.jpg]]}}|}}. {{#if:Dalalif_dvd.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Dalalif_dvd.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 27. ágúst 2016 kl. 23:49 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Hafid_VHS.jpg|[[:Mynd:Islenski_draumurinn_VHS.jpg{{!}}Islenski_draumurinn_VHS.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Islenski_draumurinn_VHS.jpg|Islenski_draumurinn_VHS.jpg]] {{#if:Hafid_VHS.jpg|{{#if:Niceland_plagat.jpg|, [[:Mynd:Hafid_VHS.jpg{{!}}Hafid_VHS.jpg]] og [[:Mynd:Niceland_plagat.jpg{{!}}Niceland_plagat.jpg]]| og [[:Mynd:Hafid_VHS.jpg{{!}}Hafid_VHS.jpg]]}}|}}. {{#if:Hafid_VHS.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Hafid_VHS.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 27. ágúst 2016 kl. 23:49 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Djoflaeyjan_plagat.jpg|[[:Mynd:Madur_eins_og_eg_VHS.jpg{{!}}Madur_eins_og_eg_VHS.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Madur_eins_og_eg_VHS.jpg|Madur_eins_og_eg_VHS.jpg]] {{#if:Djoflaeyjan_plagat.jpg|{{#if:Agnes_VHS.jpg|, [[:Mynd:Djoflaeyjan_plagat.jpg{{!}}Djoflaeyjan_plagat.jpg]] og [[:Mynd:Agnes_VHS.jpg{{!}}Agnes_VHS.jpg]]| og [[:Mynd:Djoflaeyjan_plagat.jpg{{!}}Djoflaeyjan_plagat.jpg]]}}|}}. {{#if:Djoflaeyjan_plagat.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Djoflaeyjan_plagat.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 27. ágúst 2016 kl. 23:49 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Falkar_plagat.jpg|[[:Mynd:Kaldaljos_VHS.jpg{{!}}Kaldaljos_VHS.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Kaldaljos_VHS.jpg|Kaldaljos_VHS.jpg]] {{#if:Falkar_plagat.jpg|{{#if:Tar_ur_steini_VHS.jpg|, [[:Mynd:Falkar_plagat.jpg{{!}}Falkar_plagat.jpg]] og [[:Mynd:Tar_ur_steini_VHS.jpg{{!}}Tar_ur_steini_VHS.jpg]]| og [[:Mynd:Falkar_plagat.jpg{{!}}Falkar_plagat.jpg]]}}|}}. {{#if:Falkar_plagat.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Falkar_plagat.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 27. ágúst 2016 kl. 23:49 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Draumadisir_VHS.jpg|[[:Mynd:Dansinn_VHS.jpg{{!}}Dansinn_VHS.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Dansinn_VHS.jpg|Dansinn_VHS.jpg]] {{#if:Draumadisir_VHS.jpg|{{#if:Einkalif_VHS.jpg|, [[:Mynd:Draumadisir_VHS.jpg{{!}}Draumadisir_VHS.jpg]] og [[:Mynd:Einkalif_VHS.jpg{{!}}Einkalif_VHS.jpg]]| og [[:Mynd:Draumadisir_VHS.jpg{{!}}Draumadisir_VHS.jpg]]}}|}}. {{#if:Draumadisir_VHS.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Draumadisir_VHS.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 27. ágúst 2016 kl. 23:49 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Foxtrot_VHS.jpg|[[:Mynd:Fiasko_VHS.jpg{{!}}Fiasko_VHS.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Fiasko_VHS.jpg|Fiasko_VHS.jpg]] {{#if:Foxtrot_VHS.jpg|{{#if:Dis_plagat.jpg|, [[:Mynd:Foxtrot_VHS.jpg{{!}}Foxtrot_VHS.jpg]] og [[:Mynd:Dis_plagat.jpg{{!}}Dis_plagat.jpg]]| og [[:Mynd:Foxtrot_VHS.jpg{{!}}Foxtrot_VHS.jpg]]}}|}}. {{#if:Foxtrot_VHS.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Foxtrot_VHS.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 27. ágúst 2016 kl. 23:49 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:|[[:Mynd:Gemsar_veggspjald.jpg{{!}}Gemsar_veggspjald.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Gemsar_veggspjald.jpg|Gemsar_veggspjald.jpg]] {{#if:|{{#if:|, [[:Mynd:{{!}}]] og [[:Mynd:{{!}}]]| og [[:Mynd:{{!}}]]}}|}}. {{#if:|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 18. september 2016 kl. 19:54 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Ingalo_VHS.jpg|[[:Mynd:Hvitir_mavar_VHS.jpg{{!}}Hvitir_mavar_VHS.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Hvitir_mavar_VHS.jpg|Hvitir_mavar_VHS.jpg]] {{#if:Ingalo_VHS.jpg|{{#if:Blossi_810551_veggspjald.jpg|, [[:Mynd:Ingalo_VHS.jpg{{!}}Ingalo_VHS.jpg]] og [[:Mynd:Blossi_810551_veggspjald.jpg{{!}}Blossi_810551_veggspjald.jpg]]| og [[:Mynd:Ingalo_VHS.jpg{{!}}Ingalo_VHS.jpg]]}}|}}. {{#if:Ingalo_VHS.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Ingalo_VHS.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 18. september 2016 kl. 19:54 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Kristnihald_undir_jokli_VHS.jpg|[[:Mynd:Karlakorinn_hekla_veggspjald.jpg{{!}}Karlakorinn_hekla_veggspjald.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Karlakorinn_hekla_veggspjald.jpg|Karlakorinn_hekla_veggspjald.jpg]] {{#if:Kristnihald_undir_jokli_VHS.jpg|{{#if:Magnus_VHS.jpg|, [[:Mynd:Kristnihald_undir_jokli_VHS.jpg{{!}}Kristnihald_undir_jokli_VHS.jpg]] og [[:Mynd:Magnus_VHS.jpg{{!}}Magnus_VHS.jpg]]| og [[:Mynd:Kristnihald_undir_jokli_VHS.jpg{{!}}Kristnihald_undir_jokli_VHS.jpg]]}}|}}. {{#if:Kristnihald_undir_jokli_VHS.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Kristnihald_undir_jokli_VHS.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 18. september 2016 kl. 19:54 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Mavahlatur_VHS.jpg|[[:Mynd:Nei_er_ekkert_svar_VHS.jpg{{!}}Nei_er_ekkert_svar_VHS.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Nei_er_ekkert_svar_VHS.jpg|Nei_er_ekkert_svar_VHS.jpg]] {{#if:Mavahlatur_VHS.jpg|{{#if:Oskaborn_thjodarinnar_veggspjald.jpg|, [[:Mynd:Mavahlatur_VHS.jpg{{!}}Mavahlatur_VHS.jpg]] og [[:Mynd:Oskaborn_thjodarinnar_veggspjald.jpg{{!}}Oskaborn_thjodarinnar_veggspjald.jpg]]| og [[:Mynd:Mavahlatur_VHS.jpg{{!}}Mavahlatur_VHS.jpg]]}}|}}. {{#if:Mavahlatur_VHS.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Mavahlatur_VHS.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 18. september 2016 kl. 19:54 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Foreldrar_veggspjald.jpg|[[:Mynd:Born_veggspjald.jpg{{!}}Born_veggspjald.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Born_veggspjald.jpg|Born_veggspjald.jpg]] {{#if:Foreldrar_veggspjald.jpg|{{#if:Veggfodur_VHS.jpg|, [[:Mynd:Foreldrar_veggspjald.jpg{{!}}Foreldrar_veggspjald.jpg]] og [[:Mynd:Veggfodur_VHS.jpg{{!}}Veggfodur_VHS.jpg]]| og [[:Mynd:Foreldrar_veggspjald.jpg{{!}}Foreldrar_veggspjald.jpg]]}}|}}. {{#if:Foreldrar_veggspjald.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Foreldrar_veggspjald.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 18. september 2016 kl. 19:54 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Stuttur_frakki_VHS.jpg|[[:Mynd:Ussss_VHS.jpg{{!}}Ussss_VHS.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Ussss_VHS.jpg|Ussss_VHS.jpg]] {{#if:Stuttur_frakki_VHS.jpg|{{#if:Stella_i_frambodi_VHS.jpg|, [[:Mynd:Stuttur_frakki_VHS.jpg{{!}}Stuttur_frakki_VHS.jpg]] og [[:Mynd:Stella_i_frambodi_VHS.jpg{{!}}Stella_i_frambodi_VHS.jpg]]| og [[:Mynd:Stuttur_frakki_VHS.jpg{{!}}Stuttur_frakki_VHS.jpg]]}}|}}. {{#if:Stuttur_frakki_VHS.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Stuttur_frakki_VHS.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 18. september 2016 kl. 19:54 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Skilabod_til_sondru_VHS.jpg|[[:Mynd:Skytturnar_VHS.jpg{{!}}Skytturnar_VHS.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Skytturnar_VHS.jpg|Skytturnar_VHS.jpg]] {{#if:Skilabod_til_sondru_VHS.jpg|{{#if:Skammdegi_VHS.jpg|, [[:Mynd:Skilabod_til_sondru_VHS.jpg{{!}}Skilabod_til_sondru_VHS.jpg]] og [[:Mynd:Skammdegi_VHS.jpg{{!}}Skammdegi_VHS.jpg]]| og [[:Mynd:Skilabod_til_sondru_VHS.jpg{{!}}Skilabod_til_sondru_VHS.jpg]]}}|}}. {{#if:Skilabod_til_sondru_VHS.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Skilabod_til_sondru_VHS.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 18. september 2016 kl. 19:54 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Regina_VHS.jpg|[[:Mynd:Reykjavik_guesthous_VHS.jpg{{!}}Reykjavik_guesthous_VHS.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Reykjavik_guesthous_VHS.jpg|Reykjavik_guesthous_VHS.jpg]] {{#if:Regina_VHS.jpg|{{#if:Myrkrahofdinginn_veggspjald.jpg|, [[:Mynd:Regina_VHS.jpg{{!}}Regina_VHS.jpg]] og [[:Mynd:Myrkrahofdinginn_veggspjald.jpg{{!}}Myrkrahofdinginn_veggspjald.jpg]]| og [[:Mynd:Regina_VHS.jpg{{!}}Regina_VHS.jpg]]}}|}}. {{#if:Regina_VHS.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Regina_VHS.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 18. september 2016 kl. 19:54 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Didda_og_daudi_kotturinn_veggspjald.jpg|[[:Mynd:Beowulf_and_grendel_veggspjald.jpg{{!}}Beowulf_and_grendel_veggspjald.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Beowulf_and_grendel_veggspjald.jpg|Beowulf_and_grendel_veggspjald.jpg]] {{#if:Didda_og_daudi_kotturinn_veggspjald.jpg|{{#if:Blodbond_veggspjald.jpg|, [[:Mynd:Didda_og_daudi_kotturinn_veggspjald.jpg{{!}}Didda_og_daudi_kotturinn_veggspjald.jpg]] og [[:Mynd:Blodbond_veggspjald.jpg{{!}}Blodbond_veggspjald.jpg]]| og [[:Mynd:Didda_og_daudi_kotturinn_veggspjald.jpg{{!}}Didda_og_daudi_kotturinn_veggspjald.jpg]]}}|}}. {{#if:Didda_og_daudi_kotturinn_veggspjald.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Didda_og_daudi_kotturinn_veggspjald.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 18. september 2016 kl. 19:54 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Ikingut.jpg|[[:Mynd:Gaesaparti_veggspjald.jpg{{!}}Gaesaparti_veggspjald.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Gaesaparti_veggspjald.jpg|Gaesaparti_veggspjald.jpg]] {{#if:Ikingut.jpg|{{#if:I_takt_vid_timann_dvd.jpg|, [[:Mynd:Ikingut.jpg{{!}}Ikingut.jpg]] og [[:Mynd:I_takt_vid_timann_dvd.jpg{{!}}I_takt_vid_timann_dvd.jpg]]| og [[:Mynd:Ikingut.jpg{{!}}Ikingut.jpg]]}}|}}. {{#if:Ikingut.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Ikingut.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 18. september 2016 kl. 19:54 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Stikkfri_veggspjald.jpg|[[:Mynd:Strakarnir_okkar_veggspjald.jpg{{!}}Strakarnir_okkar_veggspjald.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Strakarnir_okkar_veggspjald.jpg|Strakarnir_okkar_veggspjald.jpg]] {{#if:Stikkfri_veggspjald.jpg|{{#if:Queen_raquela_veggspjald.jpg|, [[:Mynd:Stikkfri_veggspjald.jpg{{!}}Stikkfri_veggspjald.jpg]] og [[:Mynd:Queen_raquela_veggspjald.jpg{{!}}Queen_raquela_veggspjald.jpg]]| og [[:Mynd:Stikkfri_veggspjald.jpg{{!}}Stikkfri_veggspjald.jpg]]}}|}}. {{#if:Stikkfri_veggspjald.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Stikkfri_veggspjald.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 18. september 2016 kl. 19:54 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:A little trip to heaven DVD.jpg|[[:Mynd:Myrkrahofdinginn VHS.jpg{{!}}Myrkrahofdinginn VHS.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Myrkrahofdinginn VHS.jpg|Myrkrahofdinginn VHS.jpg]] {{#if:A little trip to heaven DVD.jpg|{{#if:Little trip to heaven veggspjald en.jpg|, [[:Mynd:A little trip to heaven DVD.jpg{{!}}A little trip to heaven DVD.jpg]] og [[:Mynd:Little trip to heaven veggspjald en.jpg{{!}}Little trip to heaven veggspjald en.jpg]]| og [[:Mynd:A little trip to heaven DVD.jpg{{!}}A little trip to heaven DVD.jpg]]}}|}}. {{#if:A little trip to heaven DVD.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:A little trip to heaven DVD.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 25. september 2016 kl. 15:21 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Karlakorinn hekla VHS.jpg|[[:Mynd:Oskaborn thjodarinnar VHS.jpg{{!}}Oskaborn thjodarinnar VHS.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Oskaborn thjodarinnar VHS.jpg|Oskaborn thjodarinnar VHS.jpg]] {{#if:Karlakorinn hekla VHS.jpg|{{#if:Blossi 810551 VHS.jpg|, [[:Mynd:Karlakorinn hekla VHS.jpg{{!}}Karlakorinn hekla VHS.jpg]] og [[:Mynd:Blossi 810551 VHS.jpg{{!}}Blossi 810551 VHS.jpg]]| og [[:Mynd:Karlakorinn hekla VHS.jpg{{!}}Karlakorinn hekla VHS.jpg]]}}|}}. {{#if:Karlakorinn hekla VHS.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Karlakorinn hekla VHS.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 25. september 2016 kl. 15:21 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Born natturunnar VHS.jpg|[[:Mynd:Dalalif veggspjald.jpg{{!}}Dalalif veggspjald.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Dalalif veggspjald.jpg|Dalalif veggspjald.jpg]] {{#if:Born natturunnar VHS.jpg|{{#if:Allir litir hafsins eru kaldir veggspjald.jpg|, [[:Mynd:Born natturunnar VHS.jpg{{!}}Born natturunnar VHS.jpg]] og [[:Mynd:Allir litir hafsins eru kaldir veggspjald.jpg{{!}}Allir litir hafsins eru kaldir veggspjald.jpg]]| og [[:Mynd:Born natturunnar VHS.jpg{{!}}Born natturunnar VHS.jpg]]}}|}}. {{#if:Born natturunnar VHS.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Born natturunnar VHS.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 2. október 2016 kl. 12:22 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Human_nature_plagat.jpg|[[:Mynd:I_skugga_hrafnsins_VHS.jpg{{!}}I_skugga_hrafnsins_VHS.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:I_skugga_hrafnsins_VHS.jpg|I_skugga_hrafnsins_VHS.jpg]] {{#if:Human_nature_plagat.jpg|{{#if:Land_og_synir_VHS.jpg|, [[:Mynd:Human_nature_plagat.jpg{{!}}Human_nature_plagat.jpg]] og [[:Mynd:Land_og_synir_VHS.jpg{{!}}Land_og_synir_VHS.jpg]]| og [[:Mynd:Human_nature_plagat.jpg{{!}}Human_nature_plagat.jpg]]}}|}}. {{#if:Human_nature_plagat.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Human_nature_plagat.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 6. nóvember 2016 kl. 22:51 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Biodagar_VHS.jpg|[[:Mynd:Ein_stor_fjolskylda_VHS.jpg{{!}}Ein_stor_fjolskylda_VHS.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Ein_stor_fjolskylda_VHS.jpg|Ein_stor_fjolskylda_VHS.jpg]] {{#if:Biodagar_VHS.jpg|{{#if:Eins_og_skepnan_deyr_VHS.jpg|, [[:Mynd:Biodagar_VHS.jpg{{!}}Biodagar_VHS.jpg]] og [[:Mynd:Eins_og_skepnan_deyr_VHS.jpg{{!}}Eins_og_skepnan_deyr_VHS.jpg]]| og [[:Mynd:Biodagar_VHS.jpg{{!}}Biodagar_VHS.jpg]]}}|}}. {{#if:Biodagar_VHS.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Biodagar_VHS.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 6. nóvember 2016 kl. 22:51 (UTC)}}


{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Notandaspjall|== Ófullnægjandi upplýsingar um {{#if:Children_of_nature_05.jpg|[[:Mynd:Jon_oddur_og_jon_bjarni_VHS.jpg{{!}}Jon_oddur_og_jon_bjarni_VHS.jpg]]|myndir}} ==
Takk fyrir að hlaða inn [[:Mynd:Jon_oddur_og_jon_bjarni_VHS.jpg|Jon_oddur_og_jon_bjarni_VHS.jpg]] {{#if:Children_of_nature_05.jpg|{{#if:|, [[:Mynd:Children_of_nature_05.jpg{{!}}Children_of_nature_05.jpg]] og [[:Mynd:{{!}}]]| og [[:Mynd:Children_of_nature_05.jpg{{!}}Children_of_nature_05.jpg]]}}|}}. {{#if:Children_of_nature_05.jpg|Þær hafa verið merktar|Hún hefur verið merkt}}, því þú hefur ekki skrifað nægilegar upplýsingar. Vinsamlegast lestu vel yfir merkinguna og bættu við þeim upplýsingum sem beðið hefur verið um. Ef upplýsingunum hefur ekki verið bætt innan viku verður {{#if:Children_of_nature_05.jpg|skránum eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að þeim|skránni eytt. Ef þú sérð þessi skilaboð eftir að henni}} hefur verið eytt getur þú haft samband við eitt af [[Wikipedia:Möppudýr|Möppudýrunum]] til að endurvekja hana. [[Notandi:Snaevar|Snaevar]] ([[Notandaspjall:Snaevar|spjall]]) 6. nóvember 2016 kl. 22:51 (UTC)}}


== Nýja kortið fyrir Vesturbyggð ==

Hæhæ snilli. [[Wikipedia:Potturinn#Ábendingar um kort|Sbr umræðu okkar í lok síðasta árs]] langaði mig að spyrja hvort þig langaði ekki að bæta nýja kortinu á síðuna fyrir [[Vesturbyggð]]?
Sameiningin átti sér formlega stað 19. Maí s.l.
Búið er að mér skilst að leggja niður vefsíðu Tálknafjarðarhrepps og er hún farin að benda á vefsíðu Vesturbyggðar, þó er hægt að nálgast amk hluta gömlu síðunnar á https://old.talknafjordur.is/.

Bestu kveðjur, [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 25. maí 2024 kl. 09:59 (UTC)

:Kortið er inná commons. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 25. maí 2024 kl. 17:50 (UTC)
::Og líka inná greininni um Vesturbyggð. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 25. maí 2024 kl. 17:51 (UTC)
:::Var eitthvað tregur til, en henti mér bara í að skoða hvernig virkaði að setja inn myndir á commons í wikigreinar. vissi ekki að það yrði svona auðvelt.
:::Þakkir fyrir kortið. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 7. júní 2024 kl. 23:39 (UTC)

== Photos ==
Hi! I noticed that you have uploaded some photos like [[:Mynd:Sólheimar 23.jpg]]. I think that all photos should have a free license even if there is a problem with freedom of panorama. The photographer have the right for the photo and one day the copyright of the building will expire and then the photo will not have a free license. You are very welcome to spread the word to the other users that uploaded files like this :-) --[[Notandi:MGA73|MGA73]] ([[Notandaspjall:MGA73|spjall]]) 14. júlí 2024 kl. 18:36 (UTC)

:I upload a lot of photos with CC license (not the same as free license). They are all on Commons. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 14. júlí 2024 kl. 23:54 (UTC)

:: Great! Commons is the right place for free files. And when I talk about free files I mean files with a &quot;Free Content License&quot; as defined in the [[:wmf:Resolution:Licensing_policy]]: &quot;A license which meets the terms of the ''Definition of Free Cultural Works'' specific to licenses, as can be found at https://freedomdefined.org/Definition/1.0 version 1.0.&quot;. 
:: But the problem are files that are [[:c:COM:DW|derivative works]] because there are two copyrights. On [[:Mynd:Selfosskirkja 2005.JPG]] for example there are also a license for the photo. I think that is how it should be. A free license (CC for example) for the photo and the {{tl|Bygging-listaverk}} for the building. --[[Notandi:MGA73|MGA73]] ([[Notandaspjall:MGA73|spjall]]) 15. júlí 2024 kl. 06:25 (UTC)
:::@MGA73 I have added copyright for the photo. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 29. apríl 2025 kl. 16:25 (UTC)
::::Thank you very much! --[[Notandi:MGA73|MGA73]] ([[Notandaspjall:MGA73|spjall]]) 29. apríl 2025 kl. 16:33 (UTC)

== Sameining í Húnabyggð ==

Sæll. Þann 1. ágúst tekur gildi sameining Skagabyggðar og Húnabyggðar undir nafni Húnabyggðar. Áttu til kort af stærri Húnabyggð? [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 23. júlí 2024 kl. 09:59 (UTC)

:Nei, en ég skal búa það til [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 24. júlí 2024 kl. 17:50 (UTC)
::Gott mál. Vel gert með þessi kort. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 24. júlí 2024 kl. 18:04 (UTC)

== Takk fyrir breytinguna ==

Takk fyrir að nota tíma þinn til að lagfæra og bæta greinina. Breytingin gerði hana svo sannarlega að alvöru Wikipedíugrein. Þér er frjálst að breyta greinninni eins og þig lystir. [[Notandi:Óskadddddd|Óskadddddd]] ([[Notandaspjall:Óskadddddd|spjall]]) 6. ágúst 2024 kl. 12:41 (UTC)

== Kort af Sveitarfélaginu Stykkishólmi ==

Sæll. Mér sýnist vanta kort fyrir [[Sveitarfélagið Stykkishólmur|Sveitarfélagið Stykkishólm]]. Kortið sem er verið að nota á síðunni núna sýnir Helgafellssveit og svo er til kort af fyrrum bæjarmörkum Stykkishólms en ég finn ekkert á Commons sem sýnir sameinaða sveitarfélagið með þessu útliti sem þú gerðir. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 15. október 2024 kl. 09:16 (UTC)

:Það er rétt. Ég hef einhvernvegin klúðrað þessu. Upprunalega skráin sem ég notaði er glötuð, en ég skal fara í að búa til nýtt í næstu viku. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 16. október 2024 kl. 02:54 (UTC)
::Sæll @[[Notandi:Bjarki S|Bjarki S]], ég er núna loooooooksins búinn að laga þetta. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 5. maí 2025 kl. 22:16 (UTC)
:::Vel gert! [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 6. maí 2025 kl. 05:51 (UTC)

== Möppudýraumsókn ==

Sæll, mig langar að hvetja þig til að sækjast eftir stöðu Möppudýrs. Þú hefur lagt þitt af mörkum á Wikipedia undanfarið og sinnt mikilvægu aðhaldi og því tel ég ekkert vera í fyrirstöðu að þú öðlist réttindi Möppudýra á ný. Að sjálfsögðu er það þín ákvörðun hvort þú sækist eftir slíkri stöðu en ef þú ákveður að gera það þá hefur þú allan minn stuðning. [[Notandi:Bjornkarateboy|Bjornkarateboy ]] ([[Notandaspjall:Bjornkarateboy|spjall]]) 30. mars 2025 kl. 01:40 (UTC)

:Það eru alveg nóg af möppudýrum. Ég þarf ekkert á því að halda. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 30. mars 2025 kl. 09:19 (UTC)

== Borgarbyggð ==
Sæll, vilt þú útbúa uppfært kort af Borgarbyggð (eftir sameiningu við Skorradalshrepp)? [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 14. september 2026 kl. 09:38 (UTC)</text>
      <sha1>6weqr1x82ergdmn3mcdzsxc16d0p7vy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Martin Luther King, Jr.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29614</id>
    <revision>
      <id>1978718</id>
      <parentid>1917624</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikivitnun}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12587" sha1="ebpeidcrkod06ydojaxijjwezswf22c" xml:space="preserve">{{Persóna
| nafn           = Martin Luther King, Jr.
| búseta         = 
| mynd           = Martin Luther King, Jr..jpg
| myndastærð     = 200px
| myndatexti     = Martin Luther King árið 1964.
| fæðingardagur  = [[15. janúar]] [[1929]]
| fæðingarstaður = [[Atlanta]], [[Georgía (fylki)|Georgíu]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
| dauðadagur     = {{Dánardagur og aldur|1968|4|4|1929|1|15}}
| dauðastaður    = [[Memphis]], [[Tennessee]], Bandaríkjunum
| dánarorsök = Myrtur
| þekkt_fyrir  = Forystu sína í [[Mannréttindabarátta blökkumanna í Bandaríkjunum|mannréttindabaráttu svartra Bandaríkjamanna]] á miðri 20. öld.
| starf          = Prestur, aðgerðasinni
| trú            = [[Kristni]]
| maki = [[Coretta Scott King]] (g. 1953)
| börn = Yolanda Denise King&lt;br&gt;Martin Luther King III&lt;br&gt;Dexter Scott King&lt;br&gt;Bernice Albertine King
| foreldrar      = Martin Luther King Sr. &amp; Alberta Williams King
| verðlaun = [[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]]&lt;br&gt;Frelsisorða Bandaríkjaforseta
| undirskrift = Martin Luther King Jr Signature2.svg
}}
'''Martin Luther King, Jr.''' ([[15. janúar]] [[1929]] – [[4. apríl]] [[1968]]) var frægasti leiðtogi [[Svartir Bandaríkjamenn|afrískættaðra Bandaríkjamanna]] og [[Mannréttindabarátta blökkumanna í Bandaríkjunum|mannréttindabaráttu þeirra]] á sjötta og sjöunda áratug [[20. öld|20. aldarinnar]]. Hann var ráðinn af dögum í [[Memphis]]. Hann kvæntist Corettu Scott 18. júní 1953 og eignuðust þau fjögur börn. 14. október 1964 varð King yngsti maðurinn til að hljóta friðarverðlaun Nóbels.

== Æviágrip ==
Martin Luther King fæddist 15. janúar 1929 í [[Atlanta]]. Móðir hans hét Alberta King og hún var kennari þar. Faðir hans hét Martin Luther King og hann var prestur og leiðtogi svartra manna í Atlanta. Martin Jr. hét upprunalega Michael King en lét breyta nafni sínu í Martin Luther. Hann gekk í opinberan skóla í [[Georgía (fylki BNA)|Georgíu]] sem var einungis fyrir blökkumenn. Hann útskrifaðist úr menntaskóla fimmtán ára að aldri. Hann útskrifaðist með B.A. gráðu frá Morehouse Háskólanum árið 1948 en það var sami háskóli og faðir hans og afi höfðu útskrifast úr.&lt;ref&gt;Bennett, Lerone, bls. 14-15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;„Martin Luther King - Biography“.&lt;/ref&gt;
 
Hann fór í háskóla í [[Boston]] þar sem hann kynntist [[Coretta Scott King|Corettu Scott]] sem hann giftist 18. júní 1953. Þau eignuðust fjögur börn, þau Bernice, Yolöndu, Martin III og Dexter.&lt;ref&gt; Bennett, Lerone, bls. 48 og 189.&lt;/ref&gt;

King Jr. ólst upp í umhverfi þar sem ekki var mikið um kynþáttafordóma en upplifði þá engu að síður mjög ungur. Hann hafði andúð á kynþáttafordómum og helgaði líf sitt því að vinna á gegn þeim. Hann var 27 ára þegar hann tók þátt í fyrstu friðsamlegu mótmælunum. Það var þegar blökkumenn fóru að sniðganga strætisvagnana í Montgomery. Blökkumenn stofnuðu félagið Montgomery Improvement Association sem stóð fyrir friðsamlegum mótmælum. King Jr. var kosinn leiðtogi félagsins.&lt;ref&gt; Osborne, Charles, bls. 5-6 og 16-17.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Martin Luther King, Jr.'' – The Montgomery bus boycott.&lt;/ref&gt; Árið 1957 var haldin ráðstefna sem King Jr. fór á. Þar voru stofnuð samtök kristinna leiðtoga í Suðurríkjunum, sem stóðu fyrir mótmælabaráttu blökkumanna.&lt;ref&gt;Bennett, Lerone, bls. 82.&lt;/ref&gt; Þann 28. ágúst 1963 hélt King Jr. ræðuna „Ég á mér draum“ fyrir um 200.000 manns sem höfðu safnast saman hjá minnismerki Lincolns.&lt;ref&gt;''Martin Luther King, Jr.'' – The letter from the Birmingham jail.&lt;/ref&gt; 

King Jr. vann [[friðarverðlaun Nóbels]] 1964 og var þá yngsti maðurinn sem hafði unnið þau, einungis 35 ára gamall. King Jr. var skotinn til bana þann 4. apríl árið 1968.&lt;ref&gt; „Martin Luther King - Biography“.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;„Martin Luther King dó fyrir draum sinn“, bls. 21.&lt;/ref&gt; 

=== Æska ===
Strax á unga aldri upplifði King Jr. kynþáttafordóma, þó svo að hann hafi ekki skilið það þá. Hann átti tvo hvíta leikfélaga þegar hann var sex ára sem bjuggu á móti honum. Þegar King Jr. kom yfir í heimsókn voru foreldrar hvítu strákana ósáttir með að þeir væru að leika við hann, og oft var þeim bannað það. Þegar þeir voru sex ára gamlir sagði einn leikfélaginn við King Jr. að þær mættu ekki lengur leika sér saman og gætu ekki verið vinir, vegna þess að nú væru þeir að fara í skóla þar sem aðskilnaður kynþátta var.

King Jr. gekk í opinberan grunnskóla í Georgíufylki. Hann var góður námsmaður og útskrifaðist úr menntaskóla í Atlanta 15 ára gamall. Faðir hans vildi að hann færi í guðfræði og yrði prestur, en King Jr. langaði til þess að verða læknir eða lögfræðingur. Hann ákvað að lokum að fara í prestaskóla í Pensylvaníu. Í þessum skóla var ekki aðskilnaður svartra og hvíta, en í skólanum á þeim tíma voru í kringum hundrað hvítir menn en aðeins þrír svartir. Af því að King Jr. var svo góður námsmaður var honum boðið að fara í háskólann í Boston að taka doktorsgráðu, en hann var þá fyrsti svarti maðurinn sem hafði fengið þetta boð. Þar kynntist hann Corettu Scott sem hann seinna giftist.

=== Barátta blökkumanna ===
Martin Jr. tók þátt í fyrstu friðsamlegu baráttu blökkumanna, þar sem barist var fyrir því að aðskilnaður kynþátta yrði afnuminn. Það var árið 1956 í höfuðborg Alabama, Montgomery, þegar Martin Jr. var 27 ára. Allir blökkumenn tóku sig saman um að sniðganga strætisvagna.&lt;ref&gt; Ég á mér draum, bls 5-6.&lt;/ref&gt; Þetta kom í kjölfar þess að blökkukonan [[Rosa Parks]] neitaði að gefa eftir sæti sitt í strætó þegar hvítur maður falaðist eftir því. Aðgerðarsinnar stofnuðu þá félag sem nefndist Montgomery Improvement Association og barðist fyrir réttindum blökkumanna. King Jr. var kosinn leiðtogi félagsins vegna þess að hann var ungur, vel þjálfaður og var það nýr í bænum að hann hafði ekki eignast sér neina óvini.&lt;ref&gt;''Martin Luther King, Jr.'' – The Montgomery bus boycott.&lt;/ref&gt; Þar sem að blökkumenn voru 70% þeirra sem ferðuðust með strætisvögnunum bar þessi barátta árangur. Það var þó ekki fyrr en 382 dögum seinna en þá þurftu blökkumenn ekki að víkja úr sætum fyrir hvítum mönnum, þeir höfðu jöfn réttindi í strætisvögnunum. Þetta þýddi ekki að blökkumenn væru jafnir þeim hvítu, þvert á móti, því enn var langt í land. Margir hvítir menn voru ósáttir við sigur blökkumanna í Montgomery og kvöldið eftir samkomulagið þar, um strætisvagnana, urðu sex sprengingar í svertingjahverfunum. Fjórar kirkjur blökkumanna voru lagðar í rúst ásamt tveim heimilum.&lt;ref&gt;''Martin Luther King - Biography''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Osborne, Charles, bls. 7.&lt;/ref&gt;
   
Dagana 10 – 11. janúar 1957 var haldin ráðstefna í kirkju í Atlanta. Á hana mættu 60 foringjar blökkumanna, sem börðust fyrir jöfnum rétti blökkumanna og hvítra manna. Flestir þessara manna voru prestar og var King Jr. í hópnum. Þeir stofnuðu samtök kristinna leiðtoga í Suðurríkjunum (SCLC). Það gaf King Jr. möguleika á því að flytja mál blökkumanna víða. Hann hélt marga fyrirlestra í öllum landshlutum og ræddi þau málefni sem snertu kynþáttamisrétti.&lt;ref&gt;Bennett, Lerone, bls. 82.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Martin Luther King, Jr.'' – The Southern Christian Leadership Conference.&lt;/ref&gt; 

[[Mynd:Martin Luther King Jr St Paul Campus U MN.jpg|thumb|right|Martin Luther King flytur ræðu við mótmælasamkomu gegn [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]] í [[Minnesota-háskóli|Minnesota-háskóla]] árið 1967.]]
Í febrúar 1960 settust fjórir ungir blökkumenn við matarborð á veitingarstað í borginni Greensboro í Norður-Carolinu. Blökkumönnum var heimilt að versla á staðnum en ekki að setjast niður í matsalnum og panta sér mat. Eigendurnir, sem voru hvítir, fylgdust með þeim og veitingarstúlkurnar þóttust hvorki heyra í þeim né taka eftir þeim þegar þeir voru að reyna að panta sér mat og sátu þeir því þarna þar til staðnum var lokað. Daginn eftir komu þeir aftur með 25 vini sína með sér og hélt þetta áfram dag eftir dag og alltaf voru fleiri þátttakendur. Þessi mótmæli breiddust út til 14 borga í Suðurríkjunum. Engin skipulögð samtök voru að baki þessarar setu blökkumanna og um haustið tók King Jr. sjálfur þátt í mótmælasetunni.&lt;ref&gt;Osborne, Charles, bls. 22-25.&lt;/ref&gt; 

Þann 28. ágúst 1963 var Washington gangan gengin, frá minnisvarða Washington að minnismerki Lincolns. Um 250.000 manns gengu þessa göngu og söfnuðust saman að henni lokinni við minnismerki Lincolns þar sem að leiðtogar mannréttindabaráttunnar töluðu. Áhrifamesta ræðan var „Ég á mér draum“ ræðan sem Martin Jr. hélt. Árangurinn var mikill og árið 1963 var til dæmis aðskilnaður blökkumanna og hvítra manna afnuminn í mörgum skólum. Umskiptin í skólunum voru gífurleg og breiddust fljótt út.&lt;ref&gt;Osborne, Charles, bls. 48.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Martin Luther King, Jr.'' – The letter from the Birmingham jail.&lt;/ref&gt; 

Árið 1964 vann King Jr. Friðarverðlaun Nobels þegar hann var einungis 35 ára. Þá var hann yngsti maðurinn sem hlotið hafði þessa viðurkenningu. Hann gaf allt vinningsféð til áframhaldandi mannréttindabaráttu blökkumanna.&lt;ref&gt;„Martin Luther King - Biography“.&lt;/ref&gt;

=== Dauði Martins Luthers King ===
Martin Luther King Jr. var í borginni [[Memphis]] í [[Tennessee]] þann [[4. apríl]] árið [[1968]]. Þar var hann til þess að sýna svörtum flutningaverkamönnum stuðning en þeir voru í verkfalli. Hann gisti á móteli og á svölunum á mótelinu var hann skotinn til bana. Skotið hæfði hann í hálsinn og skemmdi neðri kjálkann. Martin Jr. hlaut einnig mænuskaða. Innan við klukkustund síðar lést Martin Luther King Jr. á slysavarðstofu St. Jósefs sjúkrahússins í Memphis. Maður að nafni [[James Earl Ray]] var handtekinn fyrir morðið og var fyrrum fangi. Hann játaði strax á sig morðið til þess að sleppa við dauðarefsingu. Vegna þess að hann játaði strax, var ekki talin nein þörf á því að halda réttarhöld og því fékkst ekki opinber skýring á ásetningi hans. Ray var sendur í fangelsi og dó þar árið 1998. Fjölskylda Martins hélt því fram að FBI hefði fengið Ray til þess að fremja morðið en vegna þess að það voru engin réttarhöld veit enginn hvers vegna Martin Luther King Jr. var drepinn.&lt;ref&gt;„Martin Luther King dó fyrir draum sinn“, bls. 21.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Osborne, Charles, bls. 86-90.&lt;/ref&gt; 
  
Eftir dauða Martin Luther Kings Jr. bárust fjölskyldu hans fimmtíuþúsund bréf, símskeyti, kort, blóm og aðrar samúðarkveðjur frá fólki allstaðar að úr heiminum. Það sýndi hversu merkur og mikilvægur maður Martin Luther King Jr. var.&lt;ref&gt;King, Coretta Scott, bls. vii.&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist|2}}

== Heimildir ==
* Bennett Lerone. ''What Manner of Man''. London: George Allen &amp; Unwin Ltd, 1966.
* King, Coretta Scott. ''My life whit Martin Luther King Jr.'' New York: Holt, Rinehart and Winston, 1969.
* „Martin Luther King - Biography“. Nobelprize.org. 11 Janúar 2011. http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/king-bio.htm{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* „Martin Luther King dó fyrir draum sinn“. ''Sagan öll''. 2007, 10: 21. 
* „Martin Luther King, Jr.“ Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica, 2011. Web. 11. janúar 2011. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/318311/Martin-Luther-King-Jr
* Oates, Stephen B. ''Let the Trumpet Sound the life of Martin Luther King Jr''. New York: New American library, 1982.
* Osborne, Charles (ritstjóri). ''Ég á mér draum''. Bjarni Sigurðsson þýddi. Reykjavík: Almenna bókafélagið, 1968.

== Tenglar ==
{{commons}}
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3288868 ''Martin Luther King''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1964]

{{Friðarverðlaun Nóbels}}
[[Flokkur:Bandarískir prestar|King, Martin Luther]]
[[Flokkur:Mannréttindafrömuðir|King, Martin Luther]]
[[Flokkur:Bandarískir aðgerðasinnar|King, Martin Luther]]
[[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels|King, Martin Luther]]
{{fde|1929|1968|King, Martin Luther}}</text>
      <sha1>ebpeidcrkod06ydojaxijjwezswf22c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Palestína</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29789</id>
    <revision>
      <id>1978740</id>
      <parentid>1962982</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikivitnun|Palestine|Palestínu}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58351" sha1="1gk06edw7ma48bvmywlmjlh114jfwjo" xml:space="preserve">{{Um|landsvæðið|ríkið|Palestínuríki}}
[[Mynd:Satellite image of Israel in January 2003.jpg|thumb|right|Gervihnattamynd frá 2003 af svæðinu.]]
'''Palestína''' ([[latína]]: Palæstina; [[hebreska]]: ארץ־ישראל Eretz-Yisra'el, áður einnig nefnt פלשתינה Palestina; [[arabíska]]: فلسطين Filasṭīn, Falasṭīn) er eitt margra heita landsvæða á milli [[Miðjarðarhaf]]sins og árinnar [[Jórdan]] svo og nokkurra aðliggjandi landsvæða.

Síðustu árþúsund hafa margar mismunandi landfræðilegar skilgreiningar verið notaðar til þess að afmarka það svæði sem kallað er Palestína. Þær skilgreiningar eru allar umdeildar í [[stjórnmál]]um. Víðasta skilgreiningin er sú sem notuð var af Bretum þegar þeim var veitt [[Umboðsstjórn Breta í Palestínu|umboð]] af [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalaginu]] á millistríðsárunum til þess að stjórna Palestínu en það svæði skiptist nú á milli [[Ísrael]]s og [[Heimastjórnarsvæði Palestínumanna|heimastjórnarsvæða Palestínumanna]]. Frá stofnun Ísraels hefur orðið algengara að heitið Palestína vísi aðeins til þess síðarnefnda.

Þetta svæði ber einnig ýmis önnur nöfn, svo sem: Kanaanland, Judea, Konungsríki Jórdaníu, Ísraelsríki og [[Landið helga]].

== Landamörk og nafngiftir ==
Í [[Egyptaland hið forna|forn-egypskum]] textum er allt strandsvæði [[Austurlönd|Austurlanda]] við Miðjarðarhaf á milli [[Egyptaland]]s og [[Tyrkland]]s nefnt ''R-t-n-u'' (venjulega ritað: Retjenu). Retjenu var skipt upp í þrjú svæði og syðsta svæðið, ''[[Djahy]]'', var með u.þ.b. sömu landamæri og Kanaanland, þar sem í dag er [[Ísrael]] og [[heimastjórnarsvæði Palestínumanna]].

Á [[járnöld]] er sennilegt að [[hið ísraelska konungsríki]], sem varð til úr [[ríki Davíðs]] um [[930 f.Kr.]], hafi stjórnað [[Jerúsalem]] og svæði sem náði yfir þar sem í dag er Ísrael og heimastjórnarsvæði Palestínumanna, auk landsvæða í vestri og norðri sem spannaði þá samanlagt landsvæði sem fellur nokkuð vel við stórtækari skilgreiningu Ísraelsríkis sem lýst er í [[Gamla testamentið|Gamla testamentinu]]. Þó eru fornleifar frá þessum tíma sjaldgæfar og umdeildar.&lt;ref name=&quot;Thompson&quot;&gt;{{cite book|title=The Mythic Past:How Writers Create the Past|author=Thomas L. Thompson|publisher=[[Basic Books]]|year=1999|isbn=0-465-00649-3|url=http://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=QzOJ9nMlUJcC&amp;oi=fnd&amp;pg=RA1-PR11&amp;dq=archaeological+evidence+israel+kingdom&amp;ots=_oKqm0jKLs&amp;sig=YC3ODVfVBBI2A4J69_l6wp4iy2g|access-date=2007-06-24|archive-date=2015-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009203425/https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=QzOJ9nMlUJcC&amp;oi=fnd&amp;pg=RA1-PR11&amp;dq=archaeological+evidence+israel+kingdom&amp;ots=_oKqm0jKLs&amp;sig=YC3ODVfVBBI2A4J69_l6wp4iy2g|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Finkelstein&gt;{{cite web|title=The Bible Unearthed: Archaeology’s New Vision of Ancient Israel and the Origin of Its Sacred Texts|author=Israel Finkelstein and Neil Ascher Silberman|publisher=Bible and Interpretation|date=2000|accessdate=05.14.2007|url=http://www.bibleinterp.com/commentary/Finkelstein_Silberman022001.htm|archive-date=2013-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012001352/http://www.bibleinterp.com/commentary/Finkelstein_Silberman022001.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Heitið Palestína kemur af [[filistear|filisteum]],&lt;ref&gt;Hansen, 2000, p. 130.&lt;/ref&gt; sem var þjóð sem réðst inn í Palestínu einhvern tímann á 12. öld fyrir krist. Á hebresku er orðið פְּלְשְׁתִּים ''felishtim'' komið af orðinu פְּלִישָׁה ''felisha'' sem þýðir innrás. &lt;!-- Frjálsleg umritun úr hebresku þar sem ég fann engar umritunarreglur, ég miðaði við ritháttinn í Sögu Mannkyns sem útgefin er af Almenna Bókafélaginu og svo aftur enskar umritunarreglur. Gaman ef einhver gæti fundið umritunarreglur fyrir hebresku. --&gt;

Filistear, sem voru ekki semítar að kyni, voru frá Suður-[[Grikkland]]i og voru skyldir [[Mýkena|Mýkenum]].&lt;ref&gt;Killebrew, 2005, 231.&lt;/ref&gt; Þeir voru í fyrstu búsettir á strandsléttu sem nefnist [[Filistía]], sem er nokkurn veginn það svæði sem kallað er [[Gasaströndin]] í dag, og lögðu fljótlega undir sig alla strandlengjuna frá [[Gasaborg|Gasa]] til [[Jaffa]] og hálendið í austri allt að gyðingabyggðunum sem þar voru. Þessu svæði var skipt í fimm borgríki sem hétu Gasa, [[Askalon]], [[Asdod]], [[Gat]] og [[Ekron]]. Þeim var stjórnað af svo kölluðum ''seren'' sem hefur sömu merkingu og [[gríska]] orðið ''tyrannos'' eða harðstjóri eins og það útleggst á íslensku.&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Helle, Knut|author2=Jarle Simensen|author3= Kåre Tønnesson|author4= Sven Tägil|others=þýðing Gísli Jónsson|title=Saga Mannkyns: Samfélög hámenningar í mótun, 1200-200 f.Kr.|pages=82-83|chapter=Fyrirheitna landið|language=íslenska|publisher=Almenna Bókafélagið|year=1988}}&lt;/ref&gt;

Í forn-egypskum textum úr leghöllinni [[Medinet Habu]] er minnst á þjóð sem tilheyrði [[Hafþjóðirnar|Hafþjóðunum]] og var kölluð ''P-r-s-t'' (venjulega ritað: ''Peleset''). Hún er sögð hafa gert innrás í Egyptaland þegar [[Ramses 3.]] var við völd. Talið er afar líklegt að átt sé við filistea. Hebreska heitið feleshet ([[hebreska]]: פלשת fəléshseth), er notað í biblíunni um strandsléttuna við Gasa, Filistíu.

Assýríski keisarinn [[Sargon 2.]] kallaði svæðið ''falashtu'' í annálum sínum. Um það bil sem Assýringar tóku völdin á svæðinu 722 f.Kr. voru filistear orðnir mikilvægir þegnar á svæðinu.&lt;ref name=&quot;Shahinp6&quot;&gt;Shahin (2005), 6&lt;/ref&gt; 586 fyrir Krist, þegar kaldískir hermenn undir stjórn babýlonska heimsveldisins fluttu stóran hluta íbúana í þrældóm, þá hvarf með öllu sá bragur sem áður hafði einkennt borgarríki filistea.&lt;ref name=&quot;Shahinp6&quot;/&gt;

Á [[5. öld f.Kr.]] ritaði [[Heródótos]] á grísku um „hérað í [[Sýrland]]i, sem kallast ''Palaistinêi''“ ([[latína]]: ''Palaestina''; [[íslenska]]: ''Palestína''). Landamörk svæðisins sem hann talaði um voru ekki nefnd með berum orðum, en [[Jósefos]] notaði sama heiti um lítið strandsvæði, Filistíu. [[Ptólemajos]] notaði einnig sama hugtak. [[Plinius eldri]] skrifar á latínu um svæði sem er hluti af Sýríu og var áður kallað ''Palaestina'' og var við austurhluta Miðjarðarhafsins.

Á tímum [[Rómarveldi]]s, náði skattlandið Júdea (ásamt [[Samaría|Samaríu]]) yfir mest allt Ísrael okkar daga og heimastjórnarsvæði Palestínumanna. En í kjölfar [[Bar Kokhba]] uppreisnarinnar á annarri öld fyrir Krist reyndu Rómverjar að slíta tengslum Gyðinga við landið með því að endurnefna Júdeu og var það þá kallað [[Sýría Palestína|''Syria Palaestina'']].&lt;ref name = &quot;Lehmann&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.usd.edu/erp/Palestine/history.htm#135-337|title = Palestine: History: 135–337: Syria Palaestina and the Tetrarchy|accessdate = 2006-07-19|last = Lehmann|first = Clayton Miles|date = Summer 1998|work = The On-line Encyclopedia of the Roman Provinces|publisher = University of South Dakota|archiveurl = https://web.archive.org/web/20000621154528/http://www.usd.edu/erp/Palestine/history.htm#135-337|archivedate = 2000-06-21}}&lt;/ref&gt;

Á tímum [[Austrómverska keisaradæmið|Austrómverska keisaradæmisins]] voru lönd Sýríu–Palestínu, Samaríu og [[Galílea|Galíleu]] sameinuð og gefið nafnið Palestína. Síðan þá hefur Palestína átt við, í landfræðilegum skilningi, þetta svæði á milli Jórdan og Miðjarðarhafs.

Heimildir frá [[19. öld]] segja Palestínu liggja á milli hafsins og ónefndra viðskiptaleiða, líklegast Hejaz-Damaskus leiðin austur af Jórdandal.

=== Trúarrit ===
[[Mynd:1759 map Holy Land and 12 Tribes.jpg|thumb|right|Mynd sem sýnir forn konungdæmi Júdeu og Ísrael auk staðsetningar þeirra á mismunandi tímabilum eins og lýst er í Biblíunni. ([[Lotter]], 1759).]]
Í hebresku biblíunni, Gamla testamentinu, er svæðið kallað Kanaanland ([[hebreska]]: כּנען) þar til Ísraelar setjast að og þá er það kallað Ísrael (Yisrael). Landsvæðið er einnig nefnt „Land Hebrea“ (hebreska: ארץ העברים, Eretz Ha-Ivrim) svo og nokkur skáldleg heiti: „land, sem flæðir í mjólk og hunangi“, „land, sem [Guð] sór feðrum yðar“, „Landið helga“, „Land Drottins“ og „Fyrirheitnalandið.“

Kanaanslandi er lýst ýtarlega í [https://www.snerpa.is/net/biblia/mose-4.htm Fjórðu bók Móse 34:1] og þar er talið með Líbanon einnig í [https://www.snerpa.is/net/biblia/josua.htm Jósúabók 13:5]. Þetta svæði virðist hafa verið heimaland margra þjóða samkvæmt biblíunni, svo sem Kanaaníta, Hebrea, Hetíta, Amoríta, Peresíta, Hevíta og Jebúsíta.

Samkvæmt arfsögnum Hebrea er Kanaanland hluti þess lands sem Guð gaf afkomendum Abrahams, þ.e. landsins sem nær frá Níl til Efrat: „Þínu afkvæmi gef ég þetta land, frá Egyptalandsánni til árinnar miklu, árinnar Efrat: land Keníta, Kenissíta, Kadmóníta, Hetíta, Peresíta, Refaíta, Amoríta, Kanaaníta, Gírgasíta og Jebúsíta.“ ([https://www.snerpa.is/net/biblia/mose-1.htm Fyrsta Mósebók 15:18-21]).

Atburðir guðspjallanna fjögurra í [[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]] eiga sér allir stað í Fyrirheitnalandinu.

Í Kóraninum er hugtakið ''Landið helga'' notað ('''الأرض المقدسة''', ''Al-Ard Al-Muqaddasah'')&lt;ref&gt;[[wikisource:The Holy Qur'an/Al-Meada|Surah 5:21]]&lt;/ref&gt; og það kemur fyrir allavega sjö sinnum. &lt;!-- once when [[Moses]] proclaims to the [[Children of Israel]]: &quot;O my people! Enter the holy land which Allah hath assigned unto you, and turn not back ignominiously, for then will ye be overthrown, to your own ruin.&quot; ([[wikisource:The Holy Qur'an/Al-Meada|Surah 5:21]]) --&gt; &lt;!-- Maður þarf að redda sér Kóraninum á íslensku greinilega --&gt;

== Saga ==
[[Mynd:Jerycho8.jpg|thumb|right|Uppgrafin hýbýli við Tell es-Sultan.]]

=== Frá forn[[steinöld]] til nýsteinaldar (1.000.000 – 5000 f.Kr) ===
Leifar manna sem fundist hafa suður af [[Genesaretvatn]]i í Norður-Ísrarel eru allt að 600.000 ára gamlar.&lt;ref name = &quot;Shahinp3&quot;&gt;Shahin (2005), page 3&lt;/ref&gt; Árið 1925 uppgötvuðu menn „Palistínumanninn“ í [[Zuttiyeh–hellirinn|Zuttiyeh–hellinum]] í ''Wadi Al-Amud'' nærri [[Zefat]], en hann gefur upplýsingar um þróun á þessu svæði.&lt;ref name=&quot;Shahinp3&quot;&gt;Shahin (2005), page 3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Human Evolution and Neanderthal Man|publisher=Antiquity Journal|url=https://antiquity.ac.uk/Ant/034/0090/Ant0340090.pdf}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Í hellum [[Shuqba]] í [[Ramallah]] og ''Wadi Khareitun'' í [[Betlehem]] hafa fundist verkfæri úr stein, við og dýrabeinum sem rakin eru til [[Natufian]] menningarinnar (12500 - 10200 f.Kr.)&lt;ref name=&quot;Shahinp3&quot; /&gt; Fleiri fornleifar frá þessu tímabili hafa fundist við ''Tel Abu Hureura'', ''Ein Mallaha'', ''Beidha'' og [[Jeríkó]].&lt;ref name=&quot;Shahinp3&quot; /&gt;

Á bilinu 10000–5000 f.Kr. mynduðust jarðyrkjusamfélög. Sönnunargögn þessu til stuðnings hafa fundist við Haug Sultans (arabíska: ''Tell es-Sultan'', tell þýðir haugur, þó ekki grafhaugur) nærri Jeríkó þar sem fundist hafa ferhyrndir múrsteinar úr leir, ferhyrnd hýbýli, brot úr leirmunum og slitur vefnaðar.&lt;ref name=&quot;Shahinp4&quot;&gt;Shahin (2005), page 4&lt;/ref&gt; Jeríkó hefur því stundum verið lýst sem elstu borg heims.

=== Frá [[koparöld]] (4500 – 3000 f.Kr.) til [[bronsöld|bronsaldar]] (3000 – 1200 f.Kr.) ===
{{Tímalína yfir yfirráð landsvæðisins Palestínu}}
Menningarsamfélag frá [[Sýrland]]i, sem einkenndist af notkun [[kopar]]- og steintóla, fluttist til svæðisins eftir veginum sem liggur frá Jeríkó suður eftir ströndum [[Dauðahafið|Dauðahafsins]] og þaðan til Be'ér Sheva og Gasa. Þessir fólksflutningar efldu þann þéttbýlisvöxt sem þegar var hafinn.&lt;ref name=&quot;Shahinp4&quot; /&gt; Snemma á bronsöld höfðu sjálfstæð kanaanísk borgríki myndast á sléttum og við strandir. Borgríkin voru umlukin veggjum úr leirmúrsteinum og reiddu sig á matarframleiðslu frá nærliggjandi jarðyrkjuþorpum sér til framfærslu.&lt;ref name=&quot;Shahinp4&quot; /&gt;&lt;!-- Fornleifar frá fyrrihluta kanaanítatímabilsins hafa fundist við [[Tel Megiddo]], Jeríkó, Tel al-Far'a (Gasa), [[Bet Shean|Bisan]], and [[Ai (Bible)|Ai]] (Deir Dibwan/Ramallah District, Tel an Nasbe ([[al-Bireh]]) og [[Jib]] ([[Jerusalem]]).&lt;ref name=&quot;Shahinp4&quot; /&gt; --&gt;

Kanaanísku borgarríkin stunduðu verslun og áttu í stjórnmálasambandi við bæði Egyptaland og Sýrland. Ýmis þéttbýlissvæði sem tilheyrðu Kanaanlandsmönnum voru lögð í rúst í kringum 2300 f.Kr. Stuttu síðar gerðu hirðingjar, sem komu að austan megin Jórdan, innrás og settust að í hæðunum.&lt;ref name=&quot;Shahinp4&quot; /&gt;

Kanaanítar urðu fyrir miklum áhrifum á miðri bronsöld frá þeim menningarsamfélögum sem umluktu þá, þ.e. frá [[Egyptaland]]i, [[Mesópótamía|Mesópótamíu]], [[Fönikía|Fönikíu]] og [[Sýrland]]i. Margvísleg verslunarsambönd og landbúnaðarefnahagur leiddu til þróunar nýrra leirkeraforma, ræktunar ávaxta og víðtækrar notkunar brons.&lt;ref name=&quot;Shahinp4&quot; /&gt; Greftrunarsiðir frá þessu tímabili benda til þess að menn hafi trúað á líf eftir dauðann.&lt;ref name=&quot;Shahinp4&quot; /&gt;

Stjórnmála-, verslunar- og hernaðaratburðir síðla á bronsöld (1450 – 1350 f.Kr) voru skrásettir af sendiherrum og kanaanískum umboðsmönnum Egyptalands á nokkur hundruð leirtöflur sem ganga undir heitinu [[Amarna bréfin]].&lt;ref name=&quot;Shahinp4&quot; /&gt;

Um 1250 f.Kr. fluttust filistear að og blönduðust íbúunum sem fyrir voru og töpuðu þannig þjóðareinkennum sínum eftir nokkrar kynslóðir.&lt;ref name=&quot;Shahinp6&quot;/&gt;

=== [[Járnöld]] (1200 – 330 f.Kr.) ===
Leirkeraleifar skreyttar með stílfærðum fuglum sem fundist hafa í [[Asqelon]], [[Ashdod]], [[Gat (borg)|Gat]], [[Ekron]], [[Gasaborg|Gasa]] eru fyrstu sönnunargögnin fyrir búsetu Filistea á svæðinu.&lt;ref name=&quot;Shahinp6&quot; /&gt; Filistear eru taldir hafa borið með sér járnvopn og stríðsvagna auk nýrrar aðferðar til að gerja vín.&lt;ref name=&quot;Shahinp6&quot; /&gt;

Þróun á tímabilinu 1250 til 900 f.Kr. er umdeild, styrinn stendur um það hvort taka eigi frásögn Gamla testamentisins, þar sem Ísraelar sigra Kanaanland, alvarlega.&lt;ref name=Ladislau&gt;{{cite journal|title=Historiographic Views on the Settlement of the Jewish Tribes in Canaan|author=Gyémánt, Ladislau|publisher=Sacra Scripta|volume=1/2003|date=2003|page=26 - 30|url=http://www.ceeol.com/aspx/issuedetails.aspx?issueid=ed58f96d-8032-41bb-8d65-f34a8b8f2a36&amp;articleId=835a199a-72a0-4b2d-ba9c-32b1347129f5}}&lt;/ref&gt; Niels Peter Lemche, [[biblíufræði]]ngur við [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]], sagði í ritgerð sinni að sú frásögn sem birtist í biblíunni „er í mótsögn við nokkra mynd af palestínskum samfélögum til fornra, sem hægt er að gera sér í hugarlund, byggða á fornum heimildum frá svæðinu.“&lt;ref name=LemcheJHS&gt;{{cite web|title=On the Problems of Reconstructing Pre-Hellenistic Israelite (Palestinian) History|author=Niels Peter Lemche|publisher=Journal of Hebrew Scriptures|accessdate=05.10.2007|url=http://www.arts.ualberta.ca/JHS/Articles/article_13.htm|archive-date=2007-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070429011617/http://www.arts.ualberta.ca/JHS/Articles/article_13.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== Tímabil Gamla testamentsins ====
[[Mynd:Levant 830.png|thumb|Kort af syðri Austurlöndum, u.þ.b. [[830 f.Kr.]].
{{legend|#00ff00|Júdaríki}}
{{legend|#008000|Ísraelsríki}}
{{legend|#777777|Borgarríki Filistea}}
{{legend|#3000ee|Borgarríki Fönikía}}
{{legend|#7777ff|Konungsríki Ammons}}
{{legend|#ffff00|Konungsríkið Edom}}
{{legend|#007777|Konungsríkið Aram-Damaskus}}
{{legend|#ffffff|Aramískir ættbálkar}}
{{legend|#800080|Arubu ættbálkar}}
{{legend|#804020|Nabatu ættbálkar}}
{{legend|#005fff|Assýría}}
{{legend|#808040|Konungsríkið Moab}}
]]
Þó menn deili um hvort Hebrear hafi komið til Kanaanslands frá Egyptalandi eða komið úr kafi þeirrar fólksmergðar sem á svæðinu var, þá eru menn sammála um að það hafi gerst á milli 13. og 12. öld fyrir Krist.&lt;ref name=Ladislau/&gt;

Samkvæmt biblíuhefð var [[Ísraelsríki]] stofnað af hebreskum ættbálkum undir stjórn Sál sem varð fyrsti konungurinn um 1020 f.Kr.&lt;ref name=MFA&gt;{{cite web|title=Facts about Israel:History|publisher=Israeli Ministry of Foreign Affaits|accessdate=05.10.2007|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/History/History+of+Israel/Facts%20About%20Israel-%20History|archiveurl=https://archive.today/20121218182900/http://www.mfa.gov.il/MFA/History/History+of+Israel/Facts%20About%20Israel-%20History|archivedate=2012-12-18}}&lt;/ref&gt; Árið 1000 f.Kr. var Jerúsalem gerð höfuðborg [[Ríki Davíðs]] og um þetta leiti er talið að fyrsta [[Jahvehofið]] í Jerúsalem hafi verið reist af Salómon konungi.&lt;ref name=MFA/&gt; Um 930 f.Kr. hafði konungsríkið skipst í tvennt, Ísraelsríki í norðri og [[Júdaríki]] í suðri.&lt;ref name=MFA/&gt;

Fornleifar gefa til kynna að síðla á 13. öld, 12. öld og snemma á 11. öld f.Kr. byggðust mörg hundruð óvarin smáþorp og mörg þeirra í fjöllum Palestínu.&lt;ref name=LemcheJHS /&gt; Á 11. öld fór þeim að fækka en þess í stað reistu menn víggirta bæi.&lt;ref name=LemcheJHS /&gt;

Það dróg úr umsvifum Egypta á svæðinu á þessu tímabili, þó þykir líklegt að [[Bet She'an]] hafi verið egypskt virki þar til snemma á 10. öld f.Kr.&lt;ref name=LemcheJHS /&gt; Stjórnmál samfélagsins einkenndust af illdeilum milli valdamanna þar til um miðja 9. öld þegar nokkrir höfðingjar sameinuðu krafta sýna í stjórnarbandalagi sem var stærra í sniðum en þekktist á bronsöld.&lt;ref name=LemcheJHS/&gt;

Á árunum 722 til 720 f.Kr. var nyðra Ísraelsríki sigrað af assýríska heimsveldinu og Hebrear gerðir útlægir.&lt;ref name=MFA/&gt; Árið 586 f.Kr. var Júda sigrað af babýlónska heimsveldinu og Jerúsalem, ásamt Jehóvahofinu, lagt í eyði.&lt;ref name=MFA/&gt; Flestir Hebreanna voru sendir í þrældóm til Babýlóníu.&lt;ref name=&quot;Shahinp6&quot; /&gt;

==== Persnesk yfirráð (538 f.Kr.) ====
Eftir myndun persneska heimsveldisins var gyðingum leyft að flytja aftur til þess lands sem trúarrit þeirra nefndu Land Ísraela og þeim veitt sjálfsstjórn. Það var um þessar mundir sem hið síðara Jehóvahof var reist í Jerúsalem.&lt;ref name=&quot;Shahinp6&quot; /&gt;

Sabastiye, nærri [[Nablus]], var nyrsta skattland Persa í Palestínu og systu landamæri þeirra voru við [[Hebron]].&lt;ref name=&quot;Shahinp6&quot; /&gt; Sumir íbúanna þjónuðu í hernum og í smærri stöðum innan landstjórnar Persa en flestir stunduðu áfram landbúnað. Um 400 f.Kr. gerðu Nabatear innrás í suðurhluta Palestínu og stofnuðu þar menningarsamfélag við Negev sem varaði fram til 160 f.Kr.&lt;ref name=&quot;Shahinp6&quot; /&gt;

=== [[Fornöld]] ===
&lt;gallery&gt;
Mynd:CanaanMap.jpg|Kort frá 1882 af Kanaanlandi. Það sýnir skiptingu landsins á milli [[Ísraelar|tólf afkomenda Abrahams]]. (American Sunday-School Union of Philadelphia).
Mynd:First century Iudaea province.gif|Rómverska [[skattlandið Iudaea]] (Júdea) á fyrstu öld e.Kr.
Mynd:Palestine in the time of Christ.jpg|Palestína á tímum Jesús Krists, eftir B.W. Johnson (1891) úr ritinu ''The People's New Testament''.
Mynd:Israel Byzantine 5c.jpg|5. öld e.Kr.: Sýnir biskupsdæmið ''Palestínu I'' (ríki Filistea, Júdea og Samaría) og ''Palestínu II'' (Galílea og Perea)
Mynd:Age of Caliphs.png|Kalífadæmið, [[622]] – [[750]].
&lt;/gallery&gt;
==== Hellenísk yfirráð (333 f.Kr.) ====
Persneska heimsveldið leið undir lok stuttu eftir að Makedóníumenn undir stjórn [[Alexander mikli|Alexanders mikla]] réðust inn í Palestínu.&lt;ref name = &quot;Shahinp7&quot;&gt;Shahin (2005), 7&lt;/ref&gt; Þegar Alexander lést, án þess að hafa látið eftir sig erfingja, skiptu herforingjar hans landsvæðinu sem hann hafði lagt undir sig á milli sín. Júdea var fyrst undir stjórn [[Ptolemajaríkið|Ptólemajaríkis]] og síðar [[Selevkídaríki]]s.&lt;ref name=Pastor&gt;Pastor, 1997, 41.&lt;/ref&gt;

Ásýnd landsins breyttist auðsjáanlega vegna mikils vaxtar og þróunar, vegna skipulagningar þéttbýlis og bygginga víggírtra borga.&lt;ref name=Shahinp7 /&gt; Hellenísk hefð í leirkerasmíð blandaðist þeirri palestínsku. Iðnaður og viðskipti döfnuðu, þá sérstaklega á hellenískum yfirráðasvæðum, svo sem Askalan, Gasa, Jerúsalem, Jaffa og Neblus.&lt;ref name=Shahinp7 /&gt;

Gyðingar í Júdeu höfðu takmarkað sjálfsforræði bæði hvað varðaði trú- og stjórnmál á tímum [[Antíokkos 3.|Antíokkosar 3.]]&lt;ref&gt;Hayes &amp; Mandell, 1998, 41.&lt;/ref&gt; Vegna hrifningar á [[hellenismi|hellenisma]] og þörf á að skapa einingu meðal íbúa Jerúsalem gegn Rómverjum, sem voru að sækja í sig veðrið, tók [[Antíokkos 4.]] upp þá stefnu að aðlaga íbúa Jerúsalem að grískum siðum og draga úr þeim aðskilnaði sem ríkti á milli gyðinga og annarra. Gyðingatrú var bönnuð og lá líflát við.&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Helle, Knut|author2=Jarle Simensen|author3= Kåre Tønnesson|author4= Sven Tägil|others=þýðing: Þórhildur Sigurðardóttir|title=Saga Mannkyns: Asía og Evrópa mætast, 200 f.Kr. - 500 e.Kr.|pages=bls. 121|chapter=Gyðingdómur milli Írans og Rómar|language=íslenska|publisher=Almenna Bókafélagið|year=1988}}&lt;/ref&gt; Af þessum sökum reyndu sumir að fela örmul [[umskurður|umskurðar]].&lt;ref name=Johnston186&gt;Johnston, 2004, 186.&lt;/ref&gt; Deilur milli forsprakka umbótastefnunnar [[Jason (æðsti prestur)|Jasons]] og [[Menelaus (æðsti prestur)|Menelausar]] leiddi að lokum til borgarastyrjaldar og íhlutunar Antíokkosar 4.&lt;ref name=Johnston186/&gt; Áframhaldandi ofsóknir á gyðingum leiddu til [[Uppreisn Makkabea|uppreisnar Makkabea]] undir stjórn [[Hasmonear|Hasmonea]], en þeir unnu fljótlega sigur og var Jónatan Mekkabeus, sonur Hasmoneusar, gerður landstjóri og æðsti prestur Júdeu 152 og hellenistar reknir úr Jerúsalem.&lt;ref name=Johnston186/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Helle, Knut|author2=Jarle Simensen|author3= Kåre Tønnesson|author4= Sven Tägil|others=þýðing: Þórhildur Sigurðardóttir|title=Saga Mannkyns: Asía og Evrópa mætast, 200 f.Kr. - 500 e.Kr.|pages=bls. 121-122|chapter=Gyðingdómur milli Írans og Rómar|language=íslenska|publisher=Almenna Bókafélagið|year=1988}}&lt;/ref&gt; Hasmonear deildu um sjálfræði við [[Aristobúlos 2.]] og [[Hyrcanus 2.]] í um öld þar til rómverski herstjórinn [[Pompeius]] kom til landsins. Landið varð þá leppríki Rómverja undir stjórn Hyrcanusar og síðar skattland Rómverja sem landstjóri Sýrlands stjórnaði.&lt;ref&gt;Chancey, 2005, 44.&lt;/ref&gt;

==== Rómversk stjórn (63 f.Kr) ====
Þó svo Pompeius kæmi til Palestínu 63 f.Kr., varð rómversk stjórn ekki sterk fyrr en undir stjórn [[Heródes mikli|Heródesar mikla]] konungs.&lt;ref name=Shahinp7 /&gt; Þéttbýlisskipulag rómverja einkenndist af því að hanna borgina í kringum aðaltorgið ([[latína]]: Forum) þar sem aðalgötur borgarinnar liggja saman — [[Cardo]], sem liggur frá norðri til suðurs og Peladious sem liggur frá austri til vesturs.&lt;ref name=Shahinp7 /&gt; Borgir voru tengdar saman með miklu vegakerfi sem þjónaði bæði viðskiptalegum og hernaðarlegum tilgangi. Einar merkilegustu fornleifar frá þessum tíma eru [[Heradion]] (Tell el-Fureidis) suður af Betlehem og [[Caesarea]].&lt;ref name=Shahinp7 /&gt;

Um það bil sem Jesús er talinn hafa fæðst, var ókyrrð í rómversku Palestínu og beinni stjórn Rómverja var aftur komið á.&lt;ref name=Shahinp7 /&gt; Kristnir menn voru kúgaðir og þó flestir tækju upp siði Rómverja voru margir, þá sérstaklega gyðingar, sem þoldu illa að vera undir stjórn þeirra.&lt;ref name=Shahinp7 /&gt;

Í [[fyrra stríð gyðinga gegn Róm|fyrra stríði gyðinga við Róm]] ([[66]]-[[73]]), hertók [[Títus]] Jerúsalem og rændi og eyðilegði [[Jehóvahof|musterið]] svo aðeins stóðu eftir stoðveggir, þar á meðal vestur veggurinn sem kallaður er [[Grátmúrinn]]. Árið 135, í kjölfar [[Bar Kokhba uppreisnin|uppreisnar gyðinga]] rak rómverski keisarinn [[Hadrianus]] alla gyðinga í Júdeu í útlegð og lá líflát við. Þá fluttust gyðingar margir til Samaríu og Galíleu.&lt;ref name = &quot;Lehmann&quot; /&gt; Tiberias varð höfuðstaður ættfeðra gyðinga sem voru sendir í útlegð.&lt;ref name=Shahinp7 /&gt; Rómverjar breyttu nafni Júdeu í Sýría-Palestína.&lt;ref name = &quot;Lehmann&quot; /&gt;

Hadrianus keisari (132 e.Kr) endurnefndi Jerúsalem „Aelia Capitolina“ og byggði þar hof til heiðurs [[Júpíter (guð)|Júpíter]].&lt;ref name=Shahinp7 /&gt; Kristin trú var iðkuð á laun og hellenismi hélt áfram að breiðast út í Palestínu undir stjórn [[Septimius Severus]] (193 - 211 e.Kr).&lt;ref name=Shahinp7 /&gt; Nýjar borgir mynduðust við [[Eleutheropolis]] (Beit Jibrin), Diopolis ([[Lod|Lydd]]) og [[Nicopolis]] ([[Emmaus]]).&lt;ref name=Shahinp7 /&gt;

==== Yfirráð Austrómverska keisaradæmisins (330 – 640 e.Kr.) ====
Trúskipti [[Konstantínus mikli|Konstantín]]s keisara um 330 e.Kr. urðu til þess að [[kristni]] var gerð að ríkistrú Palestínu.&lt;ref name=&quot;Shahinp8&quot;&gt;Shahin (2005), 8&lt;/ref&gt; Eftir að móðir hans, keisaraynjan Helena, fann þann stað sem hún taldi að Kristur hafði verið krossfestur á, var [[Kirkja hinnar helgu grafar]] byggð í Jerúsalem.&lt;ref name=Shahinp8 /&gt; [[Fæðingarkirkjan]] í Betlehem og [[Uppstigningarkirkjan]] í Jerúsalem voru einnig byggðar í stjórnartíð Konstantíns.&lt;ref name=Shahinp8 /&gt;

Því varð Palestína höfuðból pílagríma og meinlætismanna alls staðar að úr heiminum.&lt;ref name=Shahinp8 /&gt; Mörg klaustur voru byggð, þar á meðal [[Klaustur heilags Georgs]] í Wadi al-Qild, Deir Quruntul og Deir Hijle nálægt Jeríkó, og Deir Mar Saba og Deir Theodosius austur af Betlehem. (''Deir'' er arabíska og þýðir [[klaustur]]).&lt;ref name=Shahinp8 /&gt;

Árið 352 e.Kr. gerðu gyðingar uppreisn gegn býsantískum yfirvöldum í [[Tiberias]] og öðrum hlutum Galíleu, en sú uppreisn var kvödd niður með grimmilegum hætti.&lt;ref name=Shahinp8 /&gt;

Um 390 e.Kr. var Palestínu skipt í þrennt, ''Palaestina Prima, Secunda og Tertia'' (latína fyrir fyrsta, önnur og þriðja Palestína).&lt;ref name=Shahinp8 /&gt; ''Palaestina Prima'' samanstóð af Júdeu, Samaríu&lt;!---, ströndinni (sjálfsagt átt við Filisteu, en ég er ekki viss)---&gt; og Pereu, en landstjórinn var búsettur í [[Caesarea|Caesareu]]. ''Palaestina Secunda'' samanstóð af löndum Galíleu, neðri hluta Jezreeldal, löndum austur af Galíleu og vestur hluta fyrrum Decapolis og sat landstjórinn við stjórnvölinn í Scythopolis. ''Palaestina Tertia'' samanstóð af Negev, suðurhluta Jórdan og Siníu, en höfuðból landstjórans var í [[Petra|Petru]]. ''Palaestina Tertia'' var einnig þekkt sem ''Palaestina Salutaris''.&lt;ref name=Shahinp8 /&gt;

Árið [[536]] e.Kr. gerði [[Justinianus 1.]] landstjórann í Caesareu að prókonsúl yfir allri Palestínu. Jústinianus taldi að stöðuhækkun landstjórans væri við hæfi þar sem hann væri ábyrgur fyrir „umdæminu sem vor herra Jesús Kristur... birtist á jarðríki“.&lt;ref name=Holum&gt;Kenneth G. Holum „Palestine“, ''The Oxford Dictionary of Byzantium.'' Alexander P. Kazhdan (ritstj.). Oxford University Press, 1991.&lt;/ref&gt; Þetta útskýrir af hverju Palestína blómgaðist svo undir stjórn Kristinna. Fólksfjölgun í borgum á borð við [[Caesarea Maritima]], Jerúsalem, Scythopolis, Neapolis og Gasa náði hámarki um þessar mundir og gátu þær af sér marga Kristna fræðimenn á sviðum [[mælskulist|mælsku]], [[sagnaritun]]ar (sbr. [[Eusebius kirkjufaðir|Kirkjusaga Eusebiusar]])&lt;!---, classicizing history---&gt; og helgisagnaritunar.&lt;ref name=Holum/&gt;

Austurrómverska ríkið tapaði yfirráðum yfir Palestínu tímabundið á meðan hernám Persa stóð yfir [[614]]–[[628]] e.Kr. Svo árið [[643]] tapaði ríkið yfirráðum endanlega þegar Múslimar komu en þeir unnu fullnaðar sigur á býsantíska herliðinu í [[bardaginn um Yarmouk|bardaganum um Yarmouk]] árið [[636]]. Jerúsalem gafst upp [[638]] og Caesarea á milli [[640]] og [[642]].

=== Kalífadæmi Araba (638 – 1099 e.Kr.) ===
Árið 638 e.Kr. skrifuðu kalífinn [[Umar|Omar ibn al-Khattāb]] og Sophronius, býsantíski borgarstjóri Jerúsalem, undir ''Al-Uhda al-'Omariyya'' ([[Umariyya sáttmálinn]]) sem kvað á um réttindi og skyldur allra sem ekki voru múslimar í Palestínu.&lt;ref name=&quot;Shahinp8&quot;/&gt; Gyðingum var leyft að snúa aftur til Palestínu í fyrsta skipti eftir 500 ára útlegð sem Rómverjar höfðu rekið þá í og austrómverskir ráðamenn fylgdu eftir.&lt;ref name=&quot;Shahinp10&quot;&gt;Shahin (2005), page 10&lt;/ref&gt;

Omar Ibn al-Khattab varð fyrstur sigurvegara Jerúsalem til að ganga inn í borgina. Þegar hann heimsótti þann stað sem í dag kallast [[Haram al-Sharif]], lýst hann því yfir að um heilagan tilbeiðslustað væri að ræða.&lt;ref name=&quot;Shahinp10&quot; /&gt; Þær borgir sem viðurkenndu nýja yfirvaldið voru skrásettar á þessum tíma og voru: Jerúsalem, Nablus, [[Jenin]], [[Akko]], Tiberias, [[Bet Shean]], Caesarea, Lajjun, [[Lod]], [[Jaffa]], Imwas, Beit Jibrin, Gasa, [[Rafah]], [[Hebron]], [[Yubna]], [[Haifa]], [[Safad]] and Askalan.&lt;ref name=&quot;Shahinp10&quot; /&gt;

==== Ættveldi [[Umayyad]] ([[661]] – [[750]] e.Kr.) ====
Í stjórnartíð Umayyad-ættarinnar var héraðinu ''ash-Sham'' (arabíska fyrir Æðra Sýrland), sem Palestína tilheyrði, skipt í fimm umdæmi. ''[[Jund Filastin]]'' (arabíska: جند فلسطين; þýðir bókstaflega „her Palestínu“) var svæði sem teygði sig frá Sínaí til sléttunar við Akko. Helstu borgir voru [[Rafah]], [[Caesarea]], [[Gasaborg|Gasa]], [[Jaffa]], [[Nablus]] and [[Jeríkó]]. Í fyrstu var Lod höfuðborgin, en árið 717 varð nýbyggða borgin [[Ramla]] gerð að höfuðstað. ''Jund al-Urdunn'' (þýðir bókstaflega „her Jórdan“) var norðaustur af Filistíu. Helstu borgir voru [[Legio]], [[Akko, Ísrael|Akko]], [[Beit She'an]],[[Tyre]] og höfuðborgin var [[Tiberias]].

Árið 691 skipaði kalífinn [[Abd al-Malik ibn Marwan]] svo fyrir að hefja ætti byggingu [[Helgidómurinn á klettinum|Helgidómsins á klettinum]] þar sem talið var að Múhammeð spámaður hafi hafið næturför sína til himnaríkis, á stalli Jehóvahofsins sem stóð þar áður. Um áratug síðar skipaði kalífinn [[Al-Walid I]] svo fyrir að [[Al-Aqsa-moskan]] yrði byggð.&lt;ref name=&quot;Shahinp10&quot; /&gt;

Kristnir menn og gyðingar voru opinberlega titlaðir „[[Fólk bókarinnar]]“ í stjórnartíð Umayyad-ættarinnar til þess að undirstrika sameiginlega arfleifð þeirra og Múslima.&lt;ref name=&quot;Shahinp10&quot; /&gt;

==== Kalífadæmi [[Abbasídar|Abbasída]] (750 – 969 e.Kr.) ====
Palestína skipti Abbasída ekki eins miklu máli og fyrri kalífa, þó komu kalífar með aðsetur í Bagdad á helga staði í Jerúsalem og héldu áfram að byggja við Ramla.&lt;ref name=&quot;Shahinp10&quot; /&gt; Strandsvæði voru víggirt og borgir á borð við Akko, [[Haifa]], Caesarea, [[Arsuf]], Jaffa and [[Ashkelon]] fengu fjármagn úr hirslum ríkisins til uppbyggingar.&lt;ref name=&quot;Shahinp11&quot;&gt;Shahin (2005), page 11&lt;/ref&gt;

Árlegur markaður var í Jerúsalem 15. september og verslunarmenn frá [[Písa]], [[Genóa]], [[Feneyjar|Feneyjum]] og [[Marseilles]] komu þangað til að versla [[krydd]], [[sápa|sápu]], [[silki]], [[ólífuolía|ólífuolíu]], [[matarsykur|sykur]] og [[gler]]búnað í skiptum fyrir evrópskan varnað.&lt;ref name=&quot;Shahinp11&quot; /&gt; Kristnir pílagrímar komu einnig frá Evrópu og gáfu miklar fjárhæðir til helgistaði kristinna í Jerúsalem og Betlehem.&lt;ref name=&quot;Shahinp11&quot; /&gt;

==== Stjórn [[Fatimída]] (969 – 1099 e.Kr.) ====
Fatimídar, með höfuðstöðvar í [[Túnis]], sögðust vera afkomendur Múhameðs spámanns í gegnum dóttir hans Fatímu og lögðu undir sig Palestínu með innrás frá Egyptalandi árið 969.&lt;ref name=&quot;Shahinp11&quot; /&gt; Jerusalem, Nablus, og Askalan voru stækkaðar og endurgerðar í stjórnartíð þeirra.&lt;ref name=&quot;Shahinp11&quot; /&gt;

Eftir tíundu öld byrjaði ríkjaskipulagið (þar sem því var skipt í Jund) að eyðast og kalífdæmið skiptist í æ smærri parta. Árið 1071 gerðu Tyrkir innrás og tóku Jerúsalem en töpuðu henni aftur 1098.&lt;ref name=&quot;Shahinp11&quot; /&gt;

: ''[https://www.mideastweb.org/palcaliph1.htm Sjá hér kort af Palestínu]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} á þessu tímabili sem sýnir ríkjaskiptinguna (tilvísun utan Wikipedia).''
[[Mynd:Medieval Arab Palestine.jpg|right|thumb|Kort gert 1890 sem sýnir Palestínu á þessum tíma eins og arabískir landafræðingar lýstu því.]]

=== Stjórn krossfarana (1099 – 1187 e.Kr.) ===
:''Sjá aðalgrein um [[Krossferðirnar]]''

Í stjórnartíð krossfaranna voru virki, kastalar, turnar og víggirt þorp byggð, endurbyggð og endurgerð um alla Palestínu á dreifbýlissvæðum.&lt;ref name=Shahinp11 /&gt; Eftirtektarverð eru ummerki byggingarstíls krossfaranna í gamla borgarhluta [[Akko]].&lt;ref name=Shahinp11 /&gt;

Í júlí [[1187]] vann kúrdíski hershöfðinginn [[Saladín]], með höfuðstöðvar í [[Kaíró]], sigur í bardaganum um Hattin.&lt;ref name=&quot;Shahinp12&quot;&gt;Shahin (2005), page 12.&lt;/ref&gt; Saladín hélt áfram sigurför sinni til Jerúsalem. Þar gerði hann samning við krossfaranna og leyfði þeim að halda áfram búsetu í Jerúsalem og árið 1229 gerði [[Friðrik 2. (HRR)|Friðrik 2.]] 10 ára samning sem gaf krossförunum aftur stjórn yfir Jerúsalem, Nasaret og Betlehem.&lt;ref name=Shahinp12 /&gt;

Árið [[1270]] gerði [[Baibar]] [[súltan]] krossfarana útlagða úr ríki sínu, en þeir fengu þó að halda bækistöðvum í Akko þar til 1291.&lt;ref name=Shahinp12 /&gt; Þar með yfirgáfu Evrópubúar Palestínu og héldu aftur til síns heima eða blönduðust fólksmergðinni þar.&lt;ref name=Shahinp12 /&gt;

=== Mamelúkaríkið (1270 – 1516 e.Kr.) ===
Palestína var hluti Damaskus-umdæmis í stjórnartíð [[Mamlúkaveldið í Kaíró|'''mamelúka''']], sem höfðu aðsetur í Egyptalandi, og var umdæminu skipt upp í þrjú smærri umdæmi með Jerúsalem, Gasa og Safad sem höfuðborgir.&lt;ref name=Shahinp12 /&gt; Landið var rómað af arabískum og múslímskum riturum sem „blessað land spámanna og heiðraðra íslamskra leiðtoga,“ múslímskir helgistaðir voru „enduruppgötvaðir“ og þangað sóttu margir pílagrímar.&lt;ref name=Shahinp12 /&gt;

Í fyrri hluta stjórnartíðar mamelúka (1270 – 1382) voru margir skólar byggðir og leiguhúsnæði fyrir ferðamenn ([[khan]]), moskur sem voru umhirðulausar eða eyðilagðar í stjórnartíð krossfaranna voru uppgerðar. Hins vegar var seinni hluti stjórnartíðar þeirra (1382 – 1517) hnignunarskeið þar sem Mamelukkar stóðu í stríði við [[Mongólar|Mongóla]] utan Palestínu.&lt;ref name=Shahinp12 /&gt;

Árið 1486 brutust út hernaðarátök við [[Ósmanaríkið]] í stríði um vestur Asíu. Herir mamelúka töpuðu gegn herjum Ottómanns súltansins, Selim I, og þeir misstu stjórn á Palestínu 1516 eftir bardagan um Marj Dapiq.&lt;ref name=Shahinp12 /&gt;

=== Ósmanaríkið (1516 – 1917 e.Kr.) ===
[[Mynd:OttomanEmpireIn1683.png|thumb|right|Landsvæði [[Tyrkjaveldi|Ósmanaveldisins]] árið 1890.]]
Eftir sigur Ósmana var Palestína ekki lengur opinbert heiti umdæmisins þar sem Tyrkir nefndu þau gjarnan eftir höfuðborginni. Frá því að Palestína var innlimuð í heimsveldi Ósmana 1516 varð hún að ''[[vilayet]]'' (sem var stjórnsýslueining innan hvers umdæmis) sem tilheyrði Damaskus-Sýrlandi þar til 1660. Svo tilheyrði hún Sídon með hléum þar sem Frakkar tóku Jaffa, Haifa og Caesarea á tímabilinu 7. mars 1799 til júlí 1799. Þann 10. maí 1832 varð Palestína innlimuð af undirkonungnum [[Múhameð Alí af Egyptalandi]] (en tilheyrði áfram Ósmanaríkinu að nafninu til), en í nóvember 1840 féll ríkið aftur í beina stjórn Ósmana.

Gamla nafnið, Palestína, var áfram algengt í hálfformlegum umræðum. Mörg dæmi þess hafa varðveist frá 16. og 17. öld.&lt;ref&gt;Gerber, 1998.&lt;/ref&gt; Á 19. öld byrjaði ríkistjórn Ósmanaríkis að nota hugtakið ''Arz-i Filistin'' (‚Land Palestínu‘).&lt;ref&gt;Mandel, 1976, p. ''xx''.&lt;/ref&gt; Á meðal menntaðra var hugtakið ''Filastin'' algengt, þá var átt við alla Palestínu, umdæmis Jerúsalem.&lt;ref&gt;Porath, 1974, pp. 8-9.&lt;/ref&gt;

Eftir [[fyrri heimsstyrjöldin]]a töpuðu Ósmanar völdum í Palestínu og [[Bretar]] settust við stjórnvölinn.

=== 20. öldin ===
Í Evrópu, upp að fyrri heimsstyrjöldinni, var nafnið „Palestína“ notað óformlega um það svæði sem náði frá Raphai, sem er suðaustur af Gasa, norður til [[Nahr el Lītani]] sem tilheyrir nú [[Líbanon]]. Hafið markaði landamærin til vesturs en í austri mörkuðust þau af upphafi eyðimerkur Sýrlands sem var illa skilgreint. Í ýmsum evrópskum heimildum voru landamærin til austurs sögð við Jórdan eða rétt austur af Amman eða einhvers staðar þar á milli. [[Negev-eyðimörkin]] var þó ekki talin með.&lt;ref&gt;[Biger]&lt;/ref&gt;

Samkvæmt [[Sykes–Picot-samkomulagið|Sykes-Picot-sáttmálanum]] frá 1916 sáu menn fram á að mest öll Palestína yrði alþjóðlegt verndargæslusvæði undir stjórn Breta eða Frakka þegar Ósmanar höfðu tapað þar völdum. Stuttu eftir það gaf breski utanríkisráðherrann [[Arthur Balfour]] út [[Balfour-yfirlýsingin|yfirlýsingu sína]] sem kvað á um að í Palestínu yrði Gyðingaathvarf.

[[Egypska leiðangursveitin]], leidd af marskálknum [[Edmund Allenby, 1st Viscount Allenby|Edmund Allenby]] hertók Jerúsalem [[9. desember]] [[1917]]. Uppgjöf Tyrkja fylgdi í kjölfarið á sigri Breta í [[Bardaginn um Megiddo|bardaganum um Megiddo]] í september [[1918]] og höfðu þeir þá náð gjörvallri Palestínu á sitt vald.&lt;ref&gt;Hughes, 1999, p. 17; p. 97.&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
Mynd:BritishMandatePalestine1920.png|Palestína og Transjórdanía voru hluti af umdæminu sem Bretum var falið að stjórna af Þjóðabandalaginu.
Mynd:UN Partition Plan Palestine.png|Skipting S.Þ. á Palestínu 1947.
Mynd:Map of Israel, neighbours and occupied territories-V3-en.png|Palestína eins og hún er í dag: [[Ísrael]], [[Vesturbakkinn]], [[Gasaströndin]] og [[Gólanhæðir]]nar.
&lt;/gallery&gt;

==== Palestína í forsjá Breta (1920 – 1948) ====
{{aðalgrein|Umboðsstjórn Breta í Palestínu}}
[[Mynd:BritishMandatePalestine1920.png|thumb|right|Palestína og Transjórdanía voru hluti af umdæminu sem Bretum var falið að stjórna af Þjóðabandalaginu.]]
Formleg notkun orðsins „Palestine“ var aftur notuð í ensku þegar Bretum var falið að stjórna Palestínu. Bretar gerðu ensku, hebresku og arabísku opinber tungumál svæðisins. ''Palestína'' var þá svo nefnd í ensku og arabísku en ''Palestína, land Ísraela'' ('''(פלשתינה (א&quot;י''') á hebresku.

Í apríl 1920 fundaði Æðstaráð Bandamanna (Bandaríkin, Stóra Bretland, Frakkland, Ítalía og Japan) í [[San Remo ráðstefnan|Sanremo]] og teknar voru ákvarðanir um sigruðu landsvæðin. Bretar tóku við umráðum í Palestínu þó ekki væri afráðið hver landamörk yfirráðasvæðisins yrðu eða hvernig því yrði stjórnað. [[Chaim Weizmann]] var forsvarsmaður Síónistasamtakanna á fundinum og sagði frá í fundargerð sinni til félagsins:

:„Enn er óákveðið um mikilvæg atriði, svo sem hvernig stjórn verður háttað og hver landamörk Palestínu eru. Mörkin sem umræðir eru þau milli franska Sýrlands og Palestínu sem munu marka landamærin í norðri og í austri sem liggja að arabíska Sýrlandi. Önnur mörk verða ekki ákveðin fyrr en Feisal emír kemur til Friðarráðstefnunar, sem verður líklegast í París.“&lt;ref&gt;'Zionist Aspirations: Dr Weizmann on the Future of Palestine', ''The Times'', Saturday, [[8 May]], 1920; p. 15. Þýðing eftir notendur íslensku Wikipeda.&lt;/ref&gt;

[[Mynd:British Mandate Palestinian passport.jpg|thumb]]

Í júlí 1920 ráku Frakkar [[Faisal 1. Írakskonungur|Faisal bin Husayn]] frá Damaskus og enduðu þar með lítilshæfa stjórn hans yfir Transjórdaníu, þar sem höfðingjar höfðu í gegnum árin spyrnt fótum við hvers kyns miðstýrðri stjórn. Höfðingjarnir (arabíska: [[sheik]]) sem áður höfðu verið hliðhollir [[Sharif Mekka|Sharifnum í Mekka]] báðu Breta að taka við stjórn svæðisins. [[Herbert Samuel]] bað um að palestínska yfirráðasvæðið næði einnig til Transjórdaníu en á fundum í Kaíró og Jerúsalem á milli [[Winston Churchill]] og [[Abdúlla 1. Jórdaníukonungur|Abdúlla emírs]] í mars 1921 var ákveðið að Abdúlla myndi stjórna því svæði (í fyrstu aðeins í sex mánuði) fyrir hönd palestínskra yfirvalda. Sumarið 1921 varð Transjórdanía hluti yfirráðasvæðis Breta að undanskildu [[Heimaland Gyðinga|heimalandi Gyðinga]].&lt;ref&gt;Gelber, 1997, pp. 6-15.&lt;/ref&gt; 24. júlí 1922 samþykki Þjóðabandalagið skilyrði Breta um yfirráð yfir Palestínu og Transjórdaníu. 16. september var yfirlýsing Balfour svo samþykkt af Þjóðabandalaginu en Transjórdanía undanskilin fyrirhuguðu heimalandi Gyðinga.&lt;ref&gt;Sicker, 1999, p. 164.&lt;/ref&gt; Þá samanstóð yfirráðasvæði Breta af Palestínu sem var um 23% svæðisins og Transjórdaníu sem var um 77%. Transjórdanía var dreifbýlt svæði þar sem lítið var um náttúruauðlindir og stór hluti þess var eyðimörk.

Bandaríkjamenn efuðust um fyrirætlanir Breta og héldu að um áframhaldandi [[heimsvaldastefna|nýlendustefnu]] væri að ræða. Því var því skotið á frest að veita þeim yfirráð. Svipaðar efasemdir vöknuðu um ásetning Frakka og Ítala. Því neituðu Frakkar að samþykkja bresk yfirráð í Palestínu fyrr en þeirra eigin yfirráð yfir Sýrlandi voru staðfest.&lt;ref&gt;Louis, 1969, p. 90.&lt;/ref&gt;

Áður en Bretum voru veittir stjórnartaumarnir árið 1923 notuðu þeir stundum hugtakið Palestína um það svæði sem er vestur af Jórdan en kölluðu svæðið austan megin við ánna Trans-Jordan (Transjórdanía)&lt;ref&gt;Ingrams, 1972&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/349b02280a930813052565e90048ed1c | title = Mandate for Palestine - Interim report of the Mandatory to the LoN/Balfour Declaration text | accessdate = 2007-03-08 | date = 1921-07-30 | publisher = League of Nations | language = English | archive-date = 2007-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071011121906/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/349b02280a930813052565e90048ed1c |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Æ fleiri gyðingar fluttu til svæðisins á þessum tíma.

[[Mynd:Palestine stamp.jpg|thumb|right|130px|Frímerki frá Palestínu gefið út í stjórnartíð Breta.]]

Á næstum árum í aðdraganda [[Seinni heimsstyrjöldin|Seinni heimsstyrjaldarinnar]] versnaði staða Breta í Palestínu. Margir þættir orsökuðu þetta, þar á meðal:
* Hröð hnignun vegna linnulausra árása ísraelsku hryðjuverkasamtakanna [[Irgun]] og [[Lehi]] á breska ráðamenn, herlið og hernaðarleg skotmörk. Þetta olli miklum skaða og dróg úr baráttuanda Breta auk þess sem andstaða gegn hersetunni fór vaxandi heima fyrir. Bretar vildu hermennina heim.&lt;ref&gt;Colonel Archer-Cust, Chief Secretary of the British Government in Palestine, said in a lecture to the Royal Empire Society that &quot;The hanging of the two British Sergeants [an Irgun retaliation to British executions] did more than anything to get us out [of Palestine]&quot;. (The United Empire Journal, November-December 1949, taken from ''The Revolt'', by Menachem Begin)&lt;/ref&gt;
* Almannaálit um allan heim gagnvart Bretum fór versnandi vegna þess að Bretar reyndu að koma í veg fyrir að þeir sem lifðu af [[Helförin]]a kæmust inn í landið en þeir sendu þá frekar í flóttamannabúðir til [[Kýpur]] eða jafnvel aftur til Þýskalands.
* Kostnaðurinn við uppihald 100.000 manna hers í Palestínu var mikill baggi fyrir efnahag Bretlands sem var þegar í vandræðum vegna kreppu sem fylgdi í kjölfar stríðsloka.

Loks, snemma árs 1947, lýsti breska ríkistjórnin því yfir að þeir vildu afsala sér umráðum í Palestínu og fela þau í hendur Sameinuðu þjóðanna.

==== Skipting Sameinuðu þjóðanna ====
Þann 29. nóvember 1947 samþykkti [[Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna]] tvískiptingu Palestínu með atkvæðagreiðslu og var 2/3 ríkjanna meðmæltur. Hugmyndin var að leysa úr deilum araba og gyðinga með því að skipta svæðinu á milli þjóðarbrotanna og gera Jerúsalem að verndarsvæði undir stjórn S.þ. Forsprakkar gyðinga samþykktu þessa tillögu en arabar voru mótfallnir og neituðu að taka þátt í samningarviðræðum. Arabísk og múslímsk nágrannalönd voru einnig mótfallinn skiptingu. Samfélag araba brást ókvæða við þegar [[Æðrinefnd araba]] (e. Arab Higher Committee), sem var eins konar stjórnmálaflokkur Palestínumanna, lýsti yfir verkfalli og í kjölfarið fylgdu [[Óeirðirnar í Jerúsalem 1947|miklar óeirðir]]. Ísrael var stofnað [[14. maí]] [[1948]] og næsta dag lauk stjórn Breta yfir Palestínu formlega. Fljótlega eftir sjálfstæðisyfirlýsingu Ísrael réðust arabískir herir á það (þ.e. herir [[Líbanon]], [[Sýrland]]s, [[Írak]], [[Egyptaland]]s, [[Jórdanía|Jórdaníu]], [[Her heilagsstríðs]], [[Frelsisher araba]] og arabar þar búsettir) og hófst þá [[Araba-Ísrael stríðið 1947|stríð Araba og Ísraela]]. Því var skiptingunni aldrei komið í verk.

=== Staðan í dag ===
1949 gerðu stríðandi fylkingar vopnahlé og var þá úr sögunni að stofna sjálfstætt ríki Palestínu. Löndum var skipt á milli Ísraela, Egypta, Sýrlands og Jórdaníu.

Auk þess svæðis sem Ísraelum var íhlutað samkvæmt áður fyrirhugaðri skiptingu náðu þeir um 26% þess lands vestan við Jórdan sem áður hafði verið undir stjórn Breta. Jórdanía innlimaði um 21% þess lands, sem nú kallast [[Vesturbakkinn]]. Jerúsalem var skipt, Jórdanía fékk austurhlutann ásamt elsta hlusta borgarinnar og Jerúsalem vesturhlutan. Gasaströndinn var undir stjórn Egyptalands.

Samkvæmt [[CIA World Factbook]],&lt;ref&gt;Population data calculated from three pages of the online CIA World Factbook
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160527061410/https://www.cia.gov/library/publications//the-world-factbook/geos/is.html |date=2016-05-27 }}
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/we.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190706155258/https://www.cia.gov/LIBRARY/publications/the-world-factbook/geos/we.html |date=2019-07-06 }}
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140608204417/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html |date=2014-06-08 }}&lt;/ref&gt; segjast 49% þeirra 10 milljóna sem búa á milli Miðjarðarhafsins og Jórdaníu vera Palestínumenn, Arabar, Bedúínar og eða Drúsar. Þar af er ein milljón arabískir ríkisborgarar í Ísrael. Hinar fjórar milljónirnar sem ekki eru ríkisborgarar búa á Vesturbakkanum og Gasaströnd. Þeir búa í lögsögu Palestínska þjóðveldisins sem starfar eftir skilyrðum Ísraels.

Samkvæmt 49. grein fjórða hluta Genfarsáttmálans er flutningur óbreyttra borgara hernámsþjóðar á hernumið land óheimil &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/385ec082b509e76c41256739003e636d/6756482d86146898c125641e004aa3c5 |title=Geymd eintak |access-date=2009-12-18 |archive-date=2016-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623165144/https://www.icrc.org/ihl.nsf/385ec082b509e76c41256739003e636d/6756482d86146898c125641e004aa3c5 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, en þrátt fyrir það búa hundruð þúsunda ísraelskir landnemar ólöglega á herteknu landi Palestínumanna, í 121 landnemabyggðum á Vesturbakkanum og í Austur-Jerúsalem &lt;ref&gt;http://www.btselem.org/&lt;/ref&gt;.

== Tenglar ==
{{commonscat|Maps of the history of the Middle East|Palestínu}}

* The Hope Simpson Report (London, 1930) [http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/e3ed8720f8707c9385256d19004f057c!OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922032908/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/e3ed8720f8707c9385256d19004f057c%21OpenDocument |date=2008-09-22 }}
* Palestine Royal Commission Report (the Peel Report) (London, 1937) [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/peel1.html]
* Skýrsla til Þjóðabandalagsins (1928) [http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/a212ce7d6edb27c6052565d4005af973!OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005130923/http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/a212ce7d6edb27c6052565d4005af973!OpenDocument |date=2008-10-05 }}
* Skýrsla til Þjóðabandalagsins (1929) [http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/38bed104db074b49052565e70054eb22!OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005170221/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/38bed104db074b49052565e70054eb22!OpenDocument |date=2008-10-05 }}
* Skýrsla til Þjóðabandalagsins (1934) [http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/a212ce7d6edb27c6052565d4005af973!OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005130923/http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/a212ce7d6edb27c6052565d4005af973!OpenDocument |date=2008-10-05 }}
* Skýrsla til Þjóðabandalagsins (1935) [http://domino.un.org/UNISPAl.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/b672dc87b2d50447052565d4005173df!OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005170211/http://domino.un.org/UNISPAl.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/b672dc87b2d50447052565d4005173df!OpenDocument |date=2008-10-05 }}
* [https://www.mideastweb.org/palpop.htm www.mideastweb.org - Vefsíða sem inniheldur mikið magn tölfræðilegra upplýsinga um þýðið í Palestínu]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.drberlin.com/palestine/ Mynt og seðlar Palestínu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625124325/http://www.drberlin.com/palestine/ |date=2007-06-25 }}
* [https://www.worldstatesmen.org WorldStatesmen- Kort, flögg, tímatal, sjá: Israel and Palestinian National Authority]
* [http://www.hweb.org.uk/content/view/69/3/ hWeb - kort af Ísrael-Palestínu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430234538/http://www.hweb.org.uk/content/view/69/3/ |date=2008-04-30 }}
* [http://www.commonlanguageproject.net/?page_id=41#Palestine Palestine Fact Sheet] from the Common Language Project
* [http://www.1911encyclopedia.org/Palestine Lýsing á Palistínu í alfræðiritinu Britannica 1911]

=== Kort ===
* [http://www.dartmouth.edu/~gov46/sykes-picot-1916.gif Sykes-Picot Agreement, 1916] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621152059/http://www.dartmouth.edu/~gov46/sykes-picot-1916.gif |date=2007-06-21 }}
* [https://www.globalsecurity.org/military/world/israel/images/israel04.jpg 1947 UN Partition Plan]
* [https://www.globalsecurity.org/military/world/israel/images/israel05.jpg 1949 Armisitice Lines]
* [http://www.dartmouth.edu/~gov46/israel-post-armstice-1949.gif Israel After 1949 Armistice Agreements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621152101/http://www.dartmouth.edu/~gov46/israel-post-armstice-1949.gif |date=2007-06-21 }}

== Tilvísanir ==
{{Reflist|2}}

== Heimildir ==
{{col-begin}}
{{col-break}}
* Abu-Lughod, Ibrahim (1971). (Ed)., ''The Transformation of Palestine''. Illinois: Northwestern Press.
* Avneri, Arieh (1984), The Claim of Dispossession, Tel Aviv: Hidekel Press
* Bachi, Roberto (1974), The Population of Israel, Jerusalem: Institute of Contemporary Jewry, Hebrew University
* Biger, Gideon (1981). Where was Palestine? Pre-World War I perception, ''AREA'' (Journal of the Institute of British Geographers) Vol 13, No. 2, pp.&amp;nbsp;153–160.
* Broshi, Magen (1979). The Population of Western Palestine in the Roman-Byzantine Period, ''Bulletin of the American Schools of Oriental Research'', No. 236, p.&amp;nbsp;7, 1979.
* Byatt, Anthony (1973). Josephus and population numbers in first century Palestine. ''Palestine Exploration Quarterly'', 105, pp.&amp;nbsp;51–60.
* Chancey, Mark A. (2005). ''Greco-Roman Culture and the Galilee of Jesus''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-84647-1
* Doumani, Beshara (1995). ''Rediscovering Palestine: Merchants and Peasants in Jabal Nablus 1700-1900''. UC Press. ISBN 0-520-20370-4
* Farsoun, Samih K. and Naseer Aruri (2006), ''Palestine and the Palestinians'', Westview Press, 2nd edition , ISBN 0-8133-4336-4
* Gelber, Yoav (1997). ''Jewish-Transjordanian Relations 1921-48: Alliance of Bars Sinister''. London: Routledge. ISBN 0-7146-4675-X
* Gerber, Haim (1998). &quot;Palestine&quot; and other territorial concepts in the 17th century, ''International Journal of Middle East Studies'', Vol 30, pp.&amp;nbsp;563–572.
* Gilbar, Gar G. (ed.), ''Ottoman Palestine: 1800-1914''. Leiden: Brill. ISBN 90-04-07785-5
* Gottheil, Fred M. (2003) [http://www.meforum.org/article/522/ The Smoking Gun: Arab Immigration into Palestine, 1922-1931], ''[[Middle East Quarterly]]'', X(1).
* Hansen, Mogens Herman (Ed.) (2000). ''A Comparative Study of Thirty City-state Cultures: An Investigation''. Kgl. Danske Videnskabernes Selskab. ISBN 87-7876-177-8
* Hayes, John H. and Mandell, Sara R. (1998). ''The Jewish People in Classical Antiquity: From Alexander to Bar Kochba''. Westminster John Knox Press. ISBN 0-664-25727-5
* Hughes, Mark (1999). ''Allenby and British Strategy in the Middle East, 1917-1919''. London: Routledge. ISBN 0-7146-4920-1
* Ingrams, Doreen (1972). ''Palestine Papers 1917-1922''. London: John Murray. ISBN 0-8076-0648-0
* [[Rashid Khalidi|Khalidi, Rashid]] (1997). ''Palestinian Identity. The Construction of Modern National Consciousness''. [[Columbia University Press]]. ISBN 0-231-10515-0
* Johnston, Sarah Iles (2004). ''Religions of the Ancient World: A Guide''. Harvard University Press. ISBN 0-674-01517-7
* Karpat, Kemal H. (2002). ''Studies on Ottoman Social and Political History''. Brill. ISBN 90-04-12101-3
{{col-break}}
* [[Shmuel Katz|Katz, Shmuel]] (1973) ''Battleground: Fact and Fantasy in Palestine'' Shapolsky Pub; ISBN 0-933503-03-2
* Killebrew, Ann E. (2005). ''Biblical Peoples and Ethnicity: An Archaeological Study of Egyptians, Canaanites, Philistines and Early Israel 1300-1100 B.C.E.''. Society of Biblical Literature. ISBN 1-58983-097-0
* Kimmerling, Baruch and Migdal, Joel S. (1994). ''Palestinians: The Making of a People'', Harvard University Press. ISBN 0-674-65223-1
* [[Hans Köchler|Köchler, Hans]] (1981). ''The Legal Aspects of the Palestine Problem with Special Regard to the Question of Jerusalem''. Vienna: Braumüller. ISBN 3-7003-0278-9
* Le Strange, Guy (1965). ''Palestine under the Moslems'' (Originally published in 1890; reprinted by Khayats) ISBN 0-404-56288-4
* Loftus, J. P. (1948), Features of the demography of Palestine, Population Studies, Vol 2
* Louis, Wm. Roger (1969). The United Kingdom and the Beginning of the Mandates System, 1919-1922. ''International Organization'', 23(1), pp.&amp;nbsp;73–96.
* McCarthy, Justin (1990). ''The Population of Palestine''. Columbia University Press. ISBN 0-231-07110-8.
* Mandel, Neville J. (1976). ''The Arabs and Zionism Before World War I''. University of California Press. ISBN 0-520-02466-4
* [[Fabio Maniscalco|Maniscalco, Fabio]]. (2005). ''Protection, conservation and valorisation of Palestinian Cultural Patrimony'' Massa Publisher. ISBN 88-87835-62-4.
* Metzer, Jacob (1988). ''The Divided Economy of Mandatory Palestine''. Cambridge University Press.
* Pastor, Jack (1997). ''Land and Economy in Ancient Palestine''. London: Routledge. ISBN 0-415-15960-1
* Porath, Yehoshua (1974). ''The Emergence of the Palestinian-Arab National Movement'', 1918-1929. London: Frank Cass. ISBN 0-7146-2939-1
* Rogan, Eugene L. (2002). ''Frontiers of the State in the Late Ottoman Empire: Transjordan, 1850-1921''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-89223-6.
* Schlor, Joachim (1999). ''Tel Aviv: From Dream to City''. Reaktion Books. ISBN 1-86189-033-8
* Scholch, Alexander (1985) ''&quot;The Demographic Development of Palestine 1850-1882&quot;'', International Journal of Middle East Studies, XII, 4, November 1985, pp.&amp;nbsp;485–505
* Shahin, Mariam (2005). ''Palestine: A Guide'', Interlink Books. ISBN 1-56656-557-X
* Schmelz, Uziel O. (1990) Population characteristics of Jerusalem and Hebron regions according to Ottoman Census of 1905. In Gar G. Gilbar, ed., ''Ottoman Palestine: 1800-1914''.Leiden: Brill.
* Shiloh, Yigal (1980). The Population of Iron Age Palestine in the Light of a Sample Analysis of Urban Plans, Areas, and Population Density, ''Bulletin of the American Schools of Oriental Research'', No. 239, p.&amp;nbsp;33, 1980.
* Sicker, Martin (1999). ''Reshaping Palestine: From Muhammad Ali to the British Mandate, 1831-1922''. Praeger/Greenwood. ISBN 0-275-96639-9
* Twain , Mark (1867). ''Innocents Abroad''. Penguin Classics. ISBN 0-14-243708-5
* [[UNSCOP]] [http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/07175de9fa2de563852568d3006e10f3!OpenDocument Report to the General Assembly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090401144548/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/07175de9fa2de563852568d3006e10f3!OpenDocument |date=2009-04-01 }}
* Westermann, ''Großer Atlas zur Weltgeschichte''. ISBN 3-07-509520-6
{{col-end}}
{{Gæðagrein}}

[[Flokkur:Palestína| ]]
[[Flokkur:Austurlönd]]</text>
      <sha1>1gk06edw7ma48bvmywlmjlh114jfwjo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carlo Ginzburg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30167</id>
    <revision>
      <id>1978783</id>
      <parentid>1968963</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1829" sha1="0167yssylh0ixs8jzpf4udsotjk4y0e" xml:space="preserve">[[File:Carlo Ginzburg par Claude Truong-Ngoc mars 2013.jpg|thumb]]
'''Carlo Ginzburg''' ([[Tórínó]], [[15. apríl]] [[1939]] – [[Bologna]], [[17. júní]] [[2026]]) var [[Ítalía|ítalskur]] [[sagnfræði]]ngur og frumkvöðull á sviði [[einsaga|einsögu]]. Þekktastar eru rannsóknir hans á [[alþýðumenning]]u og [[þjóðtrú]] við upphaf [[nýöld|nýaldar]], á [[16. öldin|16.]] og [[17. öldin|17. öld]]. Rannsóknir hans á skjölum [[rannsóknarrétturinn|rannsóknarréttarins]] vörpuðu nýju ljósi á [[nornafárið]] og tengsl þess við alþýðuhefðir í sveitum [[Evrópa|Evrópu]]. Rannsóknir hans miðast oft við óvenjulega (og þar með ódæmigerða) einstaklinga, þorpssamfélög eða litla hópa fólks, andstætt [[félagssaga|félagssögunni]] sem reynir að varpa ljósi á líf alþýðufólks fyrri tíma með aðferðum [[félagsfræði]]nnar og rannsóknum á stórum heildum.

Ginzburg er sonur ritstjórans og menningarvitans [[Leone Ginzburg]] og rithöfundarins [[Natalia Ginzburg|Nataliu Ginzburg]]. Hann lærði við [[háskólinn í Písa|háskólann í Písa]] og kenndi síðan sagnfræði við [[Bologna-háskóli|Bologna-háskóla]], og háskólana [[Harvard-háskóli|Harvard]], [[Yale-háskóli|Yale]] og [[Princeton-háskóli|Princeton]]. [[1998]] fékk hann rannsóknarstöðu við [[Kaliforníuháskóli|Kaliforníuháskóla]] í [[Los Angeles]]. Meðal þekktustu rita hans eru ''I benandanti'' (Einaudi, [[1966]]) og ''Storia notturna: Una decifrazione del Sabba'' (Einaudi, [[1989]]), sem varpa nýju ljósi á nornafárið í Evrópu, og ''Il formaggio e i vermi'' (Einaudi, [[1976]]) sem talið er marka upphafið að einsögunni sem sérstakri stefnu innan sagnfræði.
{{DEFAULTSORT:Ginzburg, Carlo}}
{{fd|1939|2026}}
[[Flokkur:Ítalskir sagnfræðingar]]</text>
      <sha1>0167yssylh0ixs8jzpf4udsotjk4y0e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plótínos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31901</id>
    <revision>
      <id>1978758</id>
      <parentid>1494562</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snævar</username>
        <id>16586</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */</comment>
      <origin>1978758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2301" sha1="n2b1rgo4ze289dz76f5b1hulox4ki4u" xml:space="preserve">{{Heimspekingur |
  svæði                = Vestræn heimspeki |
  tímabil              = [[Fornaldarheimspeki]] |
  color                = #B0C4DE |	
  image_name           = |
  image_caption        = Plótínos |
  nafn                 = Plótínos |
  fæddur               = [[204]] eða [[205]] |
  látinn               = [[270]] |
  skóli_hefð           = |
  helstu_ritverk       = |
  helstu_viðfangsefni  = [[Frumspeki]] |
  markverðar_kenningar = [[Nýplatonismi]] |
  áhrifavaldar         = [[Ammóníos Saccas]], [[Alexander frá Afródísías]] |
  hafði_áhrif_á        = [[Porfyríos]], [[Jamblikkos]], [[Próklos]], [[Ágústínus]], [[kristni]] |
}}
'''Plótínos''' ([[gríska]]: ''{{polytonic|Πλωτῖνος}}'') ([[204]]/[[205]] – [[270]]) var [[heimspeki]]ngur í [[fornöld]] og er yfirleitt talinn vera faðir [[Nýplatonismi|nýplatonismans]]. Nær allt sem vitað er um ævi hans og störf er fengið úr formála [[Porfyríos]]ar að útgáfu sinni á verkum Plótínosar, ''Níundunum''. Rit Plótínosar um frumspeki hafa haft mikil áhrif á [[Kristni|kristna]] heimspeki, heimspeki gyðinga, [[íslam]]ska hugsun og trúarlega dulspeki. Plótínos naut gríðarlegra vinsælda á endurreisnartímanum. 

== Heimildir og frekari fróðleikur ==
* Dillon, John. ''The Middle Platonists'' (Ithaca: Cornell University Press, 1977). 
* Eyjólfur Kjalar Emilsson. ''Plotinus on Intellect'' (Oxford: Oxford University Press, 2007).
* Eyjólfur Kjalar Emilsson. ''Plotinus on Sense-Perception: A Philosophical Study'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1988).
* Gerson, Lloyd P. ''Plotinus'' (London: Routledge, 1994).
* Gerson, Lloyd P. (ritstj.). ''The Cambridge Companion to Plotinus'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1996).
* Hadot, Pierre. ''Plotinus, or The Simplicity of Vision''. M. Chase (þýð.) (Chicago: University of Chicago Press, 1993). 
* Remes, Pauliina. ''Neoplatonism'' (Los Angeles: University of California Press, 2008).

== Tengt efni ==
* [[Nýplatonismi]]
* [[Porfyríos]]
* [[Próklos]]
* [[Jamblikkos]]
* [[Númeníos frá Apameu]]
* [[Ágústínus]]

== Tenglar ==
{{Wikivitnun}}

{{Platonistar}}

{{Stubbur|fornfræði|heimspeki}}
{{fd|205|270|f2=204}}

[[Flokkur:Heimspekingar síðfornaldar]]
[[Flokkur:Nýplatonistar]]</text>
      <sha1>n2b1rgo4ze289dz76f5b1hulox4ki4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Dewey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32372</id>
    <revision>
      <id>1978710</id>
      <parentid>1921575</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikivitnun}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6487" sha1="acjrq0g6921czzfrofp11xupkhj43cr" xml:space="preserve">{{Heimspekingur |
  svæði                = Vestræn heimspeki |
  tímabil              = [[Heimspeki 20. aldar]] |
  color                = #B0C4DE |
  image_name           = John Dewey cph.3a51565.jpg |
  image_caption        = John Dewey |
  nafn                 = John Dewey |
  fæddur               = [[20. október]] [[1859]] |
  látinn               = {{Dánardagur og aldur|1952|6|1|1859|10|20}} |
  skóli_hefð           = [[Gagnhyggja]] |
  helstu_ritverk       = ''How We Think''; ''The Quest for Certainty''; ''Liberalism and Social Action''; ''Experience and Education''; ''Logic: The Theory of Inquiry'' |
  helstu_viðfangsefni  = [[þekkingarfræði]], [[uppeldisfræði]], [[menntunarfræði]] |
  markverðar_kenningar = |
  áhrifavaldar         = [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], [[Charles Sanders Peirce]], [[William James]] |
  hafði_áhrif_á        = [[Richard Rorty]], [[Hilary Putnam]], [[Jürgen Habermas]], [[Noam Chomsky]], [[Sidney Hook]], [[Cornel West]], [[Thorstein Veblen]] |
}}
'''John Dewey''' ([[20. október]] [[1859]] – [[1. júní]] [[1952]]) var [[Bandaríkin|bandarískur]] [[heimspekingur]], [[sálfræði]]ngur og uppeldisfrömuður. Ásamt [[Charles Peirce|Charles Sanders Peirce]] og [[William James]] lagði hann grunninn að heimspekikenningu um [[gagnhyggja|gagnhyggju]] (pragmatisma). Hann var í fararbroddi í umbótahreyfingu sem kennd var við [[framstefna|framstefnu]] (progressivism). Hann ritstýrði alfræðiriti um vísindi. 

Dewey stundaði nám við [[Johns Hopkins-háskóli|Johns Hopkins-háskólann]] og lauk doktorsprófi árið [[1884]]. Árið [[1904]] varð hann [[prófessor]] í heimspeki við Columbia háskólann.

Dewey stofnaði [[The New School for Social Research]] ásamt [[hagfræði]]ngunum [[Thorstein Veblen]] og [[James Harvey Robinson]] og [[Charles Beard]].

Dewey var formaður rannsóknarnefndar, sem sýknaði [[Lev Trotskíj]] árið [[1937]] af ákærum sem á hann voru bornar af [[Stalín]].

Dewey reyndi í kenningum sínum að samþætta, gagnrýna og byggja ofan á lýðræðiskenningar [[Rousseau]]s og námskenningar [[Platón]]s. Hann taldi Rousseau leggja ofuráherslu á einstaklinginn og Platón leggja ofuráherslu á samfélagið sem einstaklingurinn byggi í.

== Helstu verk ==
* [http://spartan.ac.brocku.ca/~lward/Dewey/Dewey_1896.html „The Reflex Arc Concept in Psychology“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061020222155/http://spartan.ac.brocku.ca/~lward/Dewey/Dewey_1896.html |date=2006-10-20 }} (1896)
* [http://dewey.pragmatism.org/creed.htm „My Pedagogic Creed“] (1897)
* [http://spartan.ac.brocku.ca/~lward/Dewey/Dewey_1910b/Dewey_1910_09.html „The Postulate of Immediate Empiricism“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060529220430/http://spartan.ac.brocku.ca/~lward/Dewey/Dewey_1910b/Dewey_1910_09.html |date=2006-05-29 }} (1905)
* „The new psychology“, ''Andover Review'' 2 (1884) 278-289 [http://psychclassics.yorku.ca/Dewey/newpsych.htm]
* „The ego as cause“, ''Philosophical Review'' 3 (1894) 337-341. [http://psychclassics.yorku.ca/Dewey/ego.htm]
* Democracy and Education
* How We Think (1910)
* Reconstruction in Philosophy (1919)
* Human Nature and Conduct (1922)
* The Public and its Problems (1927)
* The Quest for Certainty (1929)
* Experience and Nature (1929)
* Individualism Old and New (1930)
* Art as Experience (1934)
* A Common Faith (1934)
* Liberalism and Social Action (1935)
* Experience and Education (1938)
* Logic: The Theory of Inquiry (1938)
* Freedom and Culture (1939)
* Knowing and the Known (1949) (With Arthur Bentley)

== Bækur um Dewey ==
* Boisvert, Raymond. ''John Dewey: Rethinking Our Time''. (1997). SUNY Press.
* Crosser, Paul K. ''The nihilism of John Dewey''. (1955). Philosophical Library.
* Martin, Jay. ''The Education of John Dewey''. (2003). [[Columbia-háskóli|Columbia University]] Press.
* Rockefeller, Stephen. ''John Dewey: Religious Faith and Democratic Humanism''. (1994). Columbia University Press
* Roth, Robert J. ''John Dewey and Self-Realization''. (1962). Prentice Hall.
* Ryan, Alan. ''John Dewey and the High Time of American Liberalism''. (1995). W.W. Norton.
* Westbrook, Robert B. ''John Dewey and American Democracy''. (1991). [[Cornell-háskóli|Cornell University]] Press.
* [[Morton White]]. ''The Origin of Dewey's Instrumentalism''. (1943). Columbia University Press.

== Tenglar ==

* ''[http://www.siu.edu/~deweyctr/ Center for Dewey Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217045326/http://www.siu.edu/~deweyctr/ |date=2007-12-17 }}
* {{gutenberg author| id=John+Dewey | name=John Dewey}}
* {{Vísindavefurinn|60791|Hver var John Dewey?}}
* {{Vísindavefurinn|13681|Hvaða kenningar hafði John Dewey um menntun og skóla?}}
* [http://www.erzwiss.uni-hamburg.de/sonstiges/dewey/DewExpNa.pdf Excerpts from Experience and Nature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327050728/http://www.erzwiss.uni-hamburg.de/sonstiges/dewey/DewExpNa.pdf |date=2009-03-27 }} (pdf file)
* [https://web.archive.org/web/20040830200053/http://geocities.com/deweytextsonline/isr.htm Impressions of Soviet Russia]
* [http://transactionalview.org/ a website dedicated to the transactional view of Dewey and Arthur Bentley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060906033118/http://www.transactionalview.org/ |date=2006-09-06 }}
* [http://www.alexandertechnique.com/articles/dewey Information about John Dewey and F. Mathias Alexander]
* [http://www.ottervalleyexperientialhighschool.org Otter Valley Experiential High School -- A Brandon, Vermont high school based on Experiential Learning] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615073927/http://www.ottervalleyexperientialhighschool.org/ |date=2013-06-15 }}
* [http://csop.us/ The Children's School of Oak Park - A Progressive Education elementary school in Oak Park, Illinois] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312105530/http://csop.us/ |date=2007-03-12 }}
* [http://cityandcountry.org/ City &amp; Country School located in NYC, for children ages 2-13, founded in 1914 by the pioneering educator, Caroline Pratt.]

{{Stubbur|heimspeki}}
{{fde|1859|1952|Dewey, John}}

[[Flokkur:Bandarískir heimspekingar|Dewey, John]]
[[Flokkur:Bandarískir sálfræðingar|Dewey, John]]
[[Flokkur:Gagnhyggjumenn|Dewey, John]]
[[Flokkur:Heimspekingar 19. aldar|Dewey, John]]
[[Flokkur:Heimspekingar 20. aldar|Dewey, John]]
[[Flokkur:Bandarískir húmanistar]]</text>
      <sha1>acjrq0g6921czzfrofp11xupkhj43cr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Steingrímur Steinþórsson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36709</id>
    <revision>
      <id>1978822</id>
      <parentid>1960142</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2454" sha1="eq921vltwlqleltilwk8ktbul3hfqpo" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| nafn = Steingrímur Steinþórsson
| búseta = 
| mynd = Steingrímur Steinþórsson.jpg
| myndatexti = 
| titill = [[Forsætisráðherra Íslands]]
| stjórnartíð_start = [[14. mars]] [[1950]] 
| stjórnartíð_end = [[11. september]] [[1953]]
| forseti = [[Sveinn Björnsson]]&lt;br&gt;[[Ásgeir Ásgeirsson]]
| forveri = [[Ólafur Thors]] 
| eftirmaður = [[Ólafur Thors]]
| fæðingarnafn = 
| fæddur = [[12. febrúar]] [[1893]]
| fæðingarstaður = Álftagerði við [[Mývatn]], [[Ísland]]i
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1966|11|14|1893|2|12}}
| dánarstaður = [[Reykjavík]], Íslandi
| orsök_dauða = 
| stjórnmálaflokkur = [[Framsóknarflokkurinn]]
| þekktur_fyrir = 
| starf =
| laun = 
| trú = 
| háskóli = [[Kaupmannahafnarháskóli]]
| maki = Guðný Theódóra Sigurðardóttir (g. 1928)
| börn = 5
| foreldrar = 
|AÞ_CV = 558
|AÞ_frá1 = 1931
|AÞ_til1 = 1933
|AÞ_kjördæmi1= [[Skagafjarðarsýsla|Skagafjörður]]
|AÞ_flokkur1 = Framsóknarflokkurinn
|AÞ_frá2 = 1937
|AÞ_til2 = 1942
|AÞ_kjördæmi2= [[Skagafjarðarsýsla|Skagafjörður]]
|AÞ_flokkur2 = Framsóknarflokkurinn
|AÞ_frá3 = 1946
|AÞ_til3 = 1959
|AÞ_kjördæmi3= [[Skagafjarðarsýsla|Skagafjörður]]
|AÞ_flokkur3 = Framsóknarflokkurinn
|undirskrift = 
}}
'''Steingrímur Steinþórsson''' (f. [[12. febrúar]] [[1893]] í Álftagerði við [[Mývatn]] d. [[14. nóvember]] [[1966]]) var [[forsætisráðherra Íslands]] fyrir [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokkinn]], þó hann væri aldrei formaður flokksins. Hann starfaði með [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokknum]] í ríkisstjórn og var [[forseti Alþingis]] frá 1949 til 1950.

==Tengill==
* [https://www.althingi.is/altext/thingm/1202930008.html Æviágrip á vef Alþingis]

{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla | fyrir=[[Ólafur Thors]] | titill=[[Forsætisráðherrar á Íslandi|Forsætisráðherra]] | frá=[[14. mars]] [[1950]] | til=[[11. september]] [[1953]] |eftir=[[Ólafur Thors]]}}
{{Töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Íslands}}
{{Ráðuneyti Steingríms Steinþórssonar}}
{{fd|1893|1966}}
[[Flokkur:Félagsmálaráðherrar Íslands]]
[[Flokkur:Forsetar Alþingis]]
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Íslands]]
[[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]]
[[Flokkur:Íslenskir búfræðingar]]
[[Flokkur:Landbúnaðarráðherrar Íslands]]
[[Flokkur:Reykjahlíðarætt]]
[[Flokkur:Þingmenn Framsóknarflokksins]]</text>
      <sha1>eq921vltwlqleltilwk8ktbul3hfqpo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Einiberjatréð</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41230</id>
    <revision>
      <id>1978698</id>
      <parentid>1949561</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikivitnun|síða=en}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1901" sha1="46fx1qa0e5proa8z2nvrzm98kz48f13" xml:space="preserve">{{kvikmynd
| nafn = Einiberjatréð
| plagat = Einiberjatred.jpg
| upprunalegt heiti= The Juniper Tree
| caption = Auglýsing í Morgunblaðinu
| leikstjóri = [[Nietzchka Keene]]
| handritshöfundur = [[Nietzchka Keene]]
| leikarar = 
* [[Björk Guðmundsdóttir]] - Margit
* [[Bryndis Petra Bragadóttir]] - Katla
* [[Valdimar Örn Flygenring]] - Jóhann
* [[Guðrún Gísladóttir]] - Móðir
* [[Geirlaug Sunna Þormar]] - Jónas
| framleiðandi = [[Nietzchka Keene]] &lt;br&gt;[[Patrick Moyroud]]
| dreifingaraðili = [[Háskólabíó]]
| útgáfudagur = {{USA}} [[10. apríl]] [[1990]]&lt;br&gt;{{ISL}} [[12. febrúar]] [[1993]]
| sýningartími = 78 mín.
| aldurstakmark = Leyfð
| tungumál = [[enska]]
| ráðstöfunarfé = 
| framhald af = 
| framhald = 
| verðlaun = 
| imdb_id = 0138545
| iksg_id = 231
}}
'''''Einiberjatréð''''' (enska ''The Juniper Tree'') er [[kvikmynd]] eftir [[Nietzchka Keene]], sem var framleidd og tekin á [[Ísland]]i. Þó að myndin sé öll á [[enska|ensku]] réð Keene aðeins [[Ísland|íslenska]] leikara til að fá sérstakann framburð á enskunni. Vegna fjárskorts var leikarafjöldinn mjög takmarkaður, eða aðeins fimm leikarar í það heila og þar á meðal [[Björk Guðmundsdóttir]]. Hún var þá 21 árs og ólétt af syni sínum Sindra Eldon Þórssyni. Handritið er byggt á ævintýri úr [[Grimmsævintýri|Grimmsævintýrum]]. Tökur fóru fram sumarið [[1986]], en líklega hafa nokkur atriði verið tekin upp næsta sumar. Á meðan klippingunni stóð skorti framleiðendunum aftur fjármuni, sem varð til þess að kvikmyndin var ekki frumsýnd fyrr en árið [[1990]]. Kvikmyndin er enn víða ófáanleg og sú litla athygli sem hún hefur fengið er tilkomin vegna heimsfrægðar [[Björk Guðmundsdóttir|Bjarkar]].


{{stubbur|kvikmynd|ísland}}

{{DEFAULTSORT:Juniper Tree, the}}
[[Flokkur:Íslenskar kvikmyndir]]
{{K|1990}}</text>
      <sha1>46fx1qa0e5proa8z2nvrzm98kz48f13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elektra (Sófókles)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41276</id>
    <revision>
      <id>1978735</id>
      <parentid>1378510</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikiquote|Sófókles|Sófókles}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="975" sha1="fs1fr9zzy08xrxk5ca5okppopwdlhp9" xml:space="preserve">[[Mynd:1869 Frederic Leighton - Electra at the Tomb of Agamemnon.jpg|thumb|right|250px|''Elektra við gröf Agamemnons'', málverk eftir [[Frederic Leighton]] frá [[1869]].]]
:''Þessi grein fjallar um leikrit [[Sófókles]]ar. Um leikrit [[Evripídes]]ar, sjá [[Elektra (Evripídes)|Elektra]]''.
'''''Elektra''''' er [[harmleikur]] eftir [[Grikkland hið forna|forngríska]] [[skáld]]ið [[Sófókles]]. Ekki er vitað hvenær hann var saminn en margt bendir til þess að það hafi verið seint á ferli Sófóklesar.

Leikritið fjallar um [[Elektra|Elektru]] og [[Órestes]], börn [[Agamemnon]]s og [[Klýtemnæstra|Klýtemnæstru]]. Elektra hafði forðað bróður sínum frá vísum bana mörgum árum áður, er móðir þeirra myrti föður þeirra við heimkomu hans frá [[Trója|Tróju]]. Nú hyggur Órestes á hefndir fyrir föðurmorðið.

==Tenglar==


{{Sófókles}}

{{Stubbur|fornfræði}}
{{Stubbur|bókmenntir}}

[[Flokkur:Forngrískir harmleikir]]</text>
      <sha1>fs1fr9zzy08xrxk5ca5okppopwdlhp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ödípús í Kólonos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41280</id>
    <revision>
      <id>1978742</id>
      <parentid>1843894</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:25:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikiquote|Sófókles|Sófókles}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="534" sha1="9urwqg4p4zjmdnf1fo4jrfe9wv41gu9" xml:space="preserve">'''''Ödípús í Kólonos''''' (á [[Forngríska|forngrísku]] {{lang|grc|Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ}}) er [[harmleikur]] eftir [[Grikkland hið forna|forngríska]] [[skáld]]ið [[Sófókles]]. Það var samið stuttu fyrir andlát Sófóklesar árið [[406 f.Kr.]] og sett á svið á [[Díonýsosarhátíðin]]ni árið [[401 f.Kr.]] Sonarsonur Sófóklesar og nafni afa síns annaðist uppfærsluna.

Leikritið lýsir ævilokum [[Ödípús]]ar. 

== Tenglar ==


{{Sófókles}}

[[Flokkur:Forngrískir harmleikir]]</text>
      <sha1>9urwqg4p4zjmdnf1fo4jrfe9wv41gu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ödípús konungur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41281</id>
    <revision>
      <id>1978741</id>
      <parentid>1843890</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikiquote|Sófókles|Sófókles}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="632" sha1="qettunyep77umq0ce19jygqocndmvio" xml:space="preserve">[[Mynd:IngresOdipusAndSphinx.jpg|thumb|right|''Ödípús og sfinxinn'' eftir [[Jean Auguste Dominique Ingres]] (1808)]]
'''''Ödípús konungur''''' (á [[Forngríska|forngrísku]] {{lang|grc|Oἰδίπoυς τύραννoς}}, á [[Latína|latínu]] ''Oedipus Rex'') er [[harmleikur]] eftir [[Grikkland hið forna|forngríska]] [[skáld]]ið [[Sófókles]]. Það var fyrst sett á svið árið [[428 f.Kr.]]

Margir hafa talið að ''Ödípús konungur'' sé besti harmleikur sem saminn hefur verið, þ.á m. [[Aristóteles]] (í ''[[Um skáldskaparlistina]]'')

== Tenglar ==


{{Sófókles}}

[[Flokkur:Forngrískir harmleikir]]</text>
      <sha1>qettunyep77umq0ce19jygqocndmvio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Medea (Evripídes)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41289</id>
    <revision>
      <id>1978719</id>
      <parentid>1378547</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikiquote|Evripídes|Evripídes}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="578" sha1="5b6vp1v4uxzrmsl6vw51suk7t9yzvbf" xml:space="preserve">[[Mynd:Medea-Sandys.jpg|thumb|right|Medea.]]
:''Þessi grein fjallar um leikrit [[Evripídes]]ar. Um leikrit [[Seneca yngri|Senecu]], sjá [[Medea (Seneca)|Medea]]''.
'''''Medea''''' er [[harmleikur]] eftir [[Grikkland hið forna|forngríska]] [[skáld]]ið [[Evripídes]]. Leikritið byggir á goðsögunni um [[Medea|Medeu]] og [[Jason Argóarfari|Jason]]. Það var fyrst sett á svið árið [[431 f.Kr.]] Það vann þriðju verðlaun á [[Díonýsosarhátíðin]]ni.

== Tenglar ==


{{Evripídes}}

{{stubbur|fornfræði|bókmenntir}}

[[Flokkur:Forngrískir harmleikir]]</text>
      <sha1>5b6vp1v4uxzrmsl6vw51suk7t9yzvbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hippolýtos (Evripídes)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41290</id>
    <revision>
      <id>1978706</id>
      <parentid>1437908</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikivitnun|Evripídes|Evripídes}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="552" sha1="l1wl1gdm2wr7enzhp09i2lm06cun899" xml:space="preserve">[[Mynd:Death Hippolytus Lemoyne Louvre MR2026.jpg|thumb|right|Dauði Hippolýtosar eftir [[Jean-Baptiste Lemoyne eldri]].]]
'''''Hippolýtos''''' er [[harmleikur]] eftir [[Grikkland hið forna|forngríska]] [[skáld]]ið [[Evripídes]], sem byggir á goðsögunni um [[Hippolýtos]], son [[Þeseifur|þeseifs]]. Leikritið var fyrst sett á svið í [[Díonýsosarhátíðin]]ni í [[Aþena|Aþenu]] árið [[428 f.Kr.]] og hlaut fyrstu verðlaun. 

==Tenglar==


{{Evripídes}}

{{Stubbur|fornfræði|bókmenntir}}

[[Flokkur:Forngrískir harmleikir]]</text>
      <sha1>l1wl1gdm2wr7enzhp09i2lm06cun899</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Helena (Evripídes)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41294</id>
    <revision>
      <id>1978704</id>
      <parentid>1378294</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikiquote|Evripídes|Evripídes}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="406" sha1="49fm5yawlwz3k0way8qs3z1yusi2alo" xml:space="preserve">[[Mynd:Detail Menelaus Painter Louvre G424.jpg|thumb|right|[[Helena fagra]]]]
'''''Helena''''' er [[harmleikur]] eftir [[Grikkland hið forna|forngríska]] [[skáld]]ið [[Evripídes]]. Það var fyrst sett á svið árið [[412 f.Kr.]] á [[Díonýsosarhátíðin]]ni í [[Aþena|Aþenu]].

==Tenglar==


{{Evripídes}}

{{Stubbur|fornfræði}}
{{Stubbur|bókmenntir}}

[[Flokkur:Forngrískir harmleikir]]</text>
      <sha1>49fm5yawlwz3k0way8qs3z1yusi2alo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Menntaskólinn að Laugarvatni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52922</id>
    <revision>
      <id>1978738</id>
      <parentid>1955795</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48941-94</username>
        <id>120553</id>
      </contributor>
      <comment>/* Stofnun */ Leiðrétt innsláttarvilla.</comment>
      <origin>1978738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15986" sha1="eaamu38nc0ekrlbpic32swvybb188c5" xml:space="preserve">'''Menntaskólinn að Laugarvatni''' ([[skammstöfun]] ''ML'') er [[framhaldsskóli]] á [[Laugarvatn]]i, formlega stofnaður sem sjálfstæður skóli [[12. apríl]] [[1953]], en hafði frá árinu [[1947]] verið starfræktur í samvinnu við [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann í Reykjavík]]. [[Jónas frá Hriflu]] var einn ötulasti hvatamaður að stofnun skólans. Núverandi [[skólameistari]] er [[Jóna Katrín Hilmarsdóttir]].

== Stofnun ==
Skólahald í sveitum tíðkaðist ekki í kring um 1880 og raunar hvergi í landinu. Skálholtsskóli var lagður niður árið 1785 og í staðinn reis Hólavallaskóli í Reykjavík og starfaði hann við lélegan orðstír til ársins 1800. Sífellt var verið að breyta og herða lög um skólaskyldu og árið 1907 voru sett fræðslulög um skólaskyldu 10-14 ára barna. Þessi lög höfðu greinilega mjög góð áhrif á lærdómsfýsn landans. Það varð til þess að Árnesingar stofnuðu héraðsskóla á Laugarvatni.&lt;ref&gt;Margrét Guðmundsdóttir, Þorleifur Óskarsson Menntaskólinn að Laugarvatni, Forsaga, stofnun og saga til aldarloka bls 17&lt;/ref&gt; 

Árið 1940 gengu í gildi lög um gagnfræðinám. Bjarni Bjarnason, skólastjóri héraðsskólans og þingmaður Framsóknarflokksins skildi mikilvægi náms Íslendinga og flutti hann þingsályktunartillögu árið 1941 fyrir umbótum. Hann var ekki einn í þessari tillögu heldur barðist Pálmi Hannesson, rektor Menntaskólans í Reykjavík fyrir þessu einnig. Þingsályktunartillagan fól í sér bættara námsframboð á landsbyggðinni. Hún komst á endanum í gegn árið 1947 þó eftir mikið basl og var ákveðið að stofna menntaskóla á Laugarvatni en skólinn starfaði sem útibú fyrir Menntaskólann í Reykjavík fyrstu árin. Það var síðan 6 árum síðar, þann 12. apríl 1953, kl. 16 nánar tiltekið, sem Menntaskólinn að Laugarvatni var settur sem sjálfstætt starfandi skóli, en ekki útibú frá MR.

Fyrsti skólameistari menntaskólans var dr. Sveinn Þórðarson. Margir tóku til máls við stofnun skólans, þar á meðal Björn Ólafsson, þáverandi menntamálaráðherra og Jónas Jónsson frá Hriflu, fyrrverandi ráðherra. Jónas færði einnig menntaskólanum Hvítbláinn, útfararfána Einars Benediktssonar, að gjöf.Margrét Guðmundsdóttir, Þorleifur Óskarsson Menntaskólinn að Laugarvatni, Forsaga, stofnun og saga til aldarloka bls 15  Við útför Einars var kista hans sveipuð bláhvíta fánanum, sem hann hafði barist lengi fyrir að yrði þjóðfáni Íslendinga, en ekki fengið í gegn. Við lát Einars lét Már, sonur Einars, Jónas frá Hriflu fá fánann til varðveislu og leyfi til að ráðstafa honum vel. Hann ákvað við stofnun menntaskólans að færa skólanum fánann að gjöf. Telst þetta vera ein merkasta eign skólans enn þann dag í dag. Talið er að Jónas hafi haft það í hyggju að vekja áhuga æskunnar á verkum þjóðskáldsins Einars Benediktssonar.

{{Tilvitnunarbox|
&lt;poem&gt;„Til fánans“
 
Rís þú unga Íslands merki,
upp með þúsund radda brag.
Tengdu' í oss að einu verki
anda, kraft og hjartarlag.
Rís þú, Íslands stóri, sterki
stofn, með nýjan frægðardag.
 
Skín þú, fáni, eynni yfir
eins og mjöll í fjallahlíð.
Fangamarkið fast þú skrifir
fólks í hjartað ár og síð.
Munist, hvar sem landinn lifir,
litir þínir alla tíð.&lt;/poem&gt;
|[[Einar Benediktsson]]
}}
Eftir stofnun skólans ákvað dr. Sveinn Þórðarson að Hvítbláinn skyldi vera merki skólans og ljóðið „Til fánans“ söngur hans, auk þess sem hann kom á þeirri hefð, að halda 31. október ár hvert skyldu verk þjóðskáldsins vera kynntur fyrir nemendum skólans.&lt;ref&gt;Margrét Guðmundsdóttir, Þorleifur Óskarsson Menntaskólinn að Laugarvatni, Forsaga, stofnun og saga til aldarloka bls 47&lt;/ref&gt;

Sveinn Þórðarson valdi einnig einkunnarorð skólans, „Manngildi, þekking, atorka“, en það er þýðing Baldvins Einarssonar á hugtakinu ''humanismus''.

== Nemendafjöldi ==
Til að byrja með voru nemendur um 83-100 talsins. Við fyrstu skólasetninguna árið 1953, voru til að mynda tæplega 90 nemendur, og þar af aðeins 12 stúlkur, sem var mjög dæmigert á þessum tímum. 

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Fjöldi nemanda fyrstu árin í skólanum
|-
|Vorið-1953
|52
|-
|1953-1954
|87
|-
|1954-1955
|100
|-
|1955-1956
|88
|-
|1956-1957
|100
|-
|1957-1958
|83
|-
|1958-1959
|85+8
|-
|1959-1960
|80
|}

* Hvanneyringar í bændadeild&lt;ref&gt;Margrét Guðmundsdóttir, Þorleifur Óskarsson Menntaskólinn að Laugarvatni, Forsaga, stofnun og saga til aldarloka bls 39&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;[''við hvað er átt?'']&lt;/sup&gt;

== Húsnæði ==
Í skólahúsnæðinu var heimavist sem tók 84 nemendur, en þá voru kröfur til pláss ekki jafn miklar og þær eru í dag.
Nös og Kös eru heimavistarhús sem voru byggð á árunum 1966-1969 en þau rúmuðu rúmlega 140 nemendur. &lt;ref&gt;Elísabet Jónasdóttir ofl. Menntaskólinn að Laugarvatni 30 ára, afmælisrit. Bls 12 &lt;/ref&gt; Skólaárið 1972-1973 var tekin í gagnið viðbygging við skólann og í henni er góð aðstaða til raungreinakennslu, fyrirlestrarsalur og salernisaðstaða. Þá var, árið 1996, tekin í notkun hæð, sem var byggð ofan á viðbygginguna, en þar eru nútíma herbergi fyrir elstu nemendur skólans. Þessi heimavist kallast Fjarvist.&lt;ref&gt;[http://ml.is/default.asp?sid_id=13100&amp;tre_rod=002|005|003|&amp;tId=1 „Ágrip af sögu skólans“]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} á vefsíðu skólans.&lt;/ref&gt; 

== Nemendafélagið Mímir ==
Stofnfundur nemendafélagsins var 25. október 1952, að frumkvæði Bjarna Bjarnasonar, skólastjóra héraðsskólans. Á Laugarvatni heitir formaður nemendafélagsins Stallari. Talið er að Ólafur Briem kennari og seinna skólameistari, eða Haraldur Matthíasson hafi eitthvað haft með nafngiftina að gera,&lt;ref&gt;Margrét Guðmundsdóttir, Þorleifur Óskarsson Menntaskólinn að Laugarvatni, Forsaga, stofnun og saga til aldarloka bls 49&lt;/ref&gt; en orðið Stallari kemur úr fornu máli og var notað um einn af mikilvægustu hirðmönnum konungs og fólst starf hans í að tilkynna fólkinu boðskap konungsins.&lt;ref&gt;[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=665]&lt;/ref&gt; 
Fyrsti formaður nemendafélagsins var kosinn og var það Jóhannes Sigmundsson sem varð fyrir valinu. Í önnur embætti voru kosnir Kjartan Pálsson, varaformaður, Árni Sveinsson ritari og Jóhann Gunnarsson ritari.&lt;ref&gt;Margrét Guðmundsdóttir, Þorleifur Óskarsson Menntaskólinn að Laugarvatni, Forsaga, stofnun og saga til aldarloka bls 43&lt;/ref&gt; 
Fyrsta verk nýrrar stjóranar var að finna nafn á nemendafélagið. Á fundi 1. nóvember var samþykkt einróma að nemendafélagið skildi heita Mímir. Smátt og smátt fóru umsvif nemendafélagsins að aukast og urðu til fleiri embætti. Nú í dag eru innan stjórnar nemendafélagsins 10 embætti.
* Stallari (formaður nemendafélagsins)
* Varastallari (Ritari og hægri hönd stallara)
* Gjaldkeri (sér um fjármál nemendafélagsins)
* Jafnréttis- og skólaráðsfulltrúar (Tveir, fara reglulega á fund með stjórn skólans og ræða þar hvað má betur fara. Hanna einnig ML varning svo sem peysur og hálsmen)
* Árshátíðarformenn (Tveir, sjá um allt sem tengist árshátíð og leikriti skólanns)
*Skemmtinefndarformenn (Tveir, sjá um flestar skemmtanir á vegum nemendafélagsins, oft í samvinnu við aðra meðlimi stjórnarinnar)
*Íþróttaformenn (Tveir, sjá um alla skipulagða íþróttastarfsemi á vegum nemendafélagsins og skipuleggja ML-tíma)
*Tómstundarformaður (Sér um N-stofu eða stofu nemenda, sér um Ými (rafíþróttahóp skólans) og allt tengt tómstundum t.d. spil, billjard og margt fleyra)
*Ritnefndarformaður (sér um útgáfu Mímisbrunns, einnig sér hann um útgáfu slúðurfréttabréfsins Mímings, sem kemur reglulega út)
* Vef- og Markaðsformaður (Sér um ljósmyndun á öllum atburðum á vegum nemendafélagsins. Einnig sér hann um vefsíðu félagsins.)

Eitt það merkilegasta sem tengist nemendafélaginu er útgáfa skólablaðsins Mímisbrunns. Fyrsti ritstjóri blaðsins var Björgvin Salómonsson, en í ritnefnd, ásamt ritstjóra sat einn úr hverjum bekk.&lt;ref&gt;Margrét Guðmundsdóttir, Þorleifur Óskarsson Menntaskólinn að Laugarvatni, Forsaga, stofnun og saga til aldarloka bls 52&lt;/ref&gt;

=== Yggdrasill ===
Undir nemendafélaginu Mímir er starfandi hinseginfélag og nefndist það Yggdrasill. Yggdrasill hefur verið starfandi í ML síðan 2021 og eru embættin í því félagi þau eftirfarandi:

* Oddviti (formaður hinseginfélagsins)
* Hálfviti (hægri hönd Oddvitans)
* Netviti (sér um instagram síðu hinsegin-félagsins, um myndatökur og fleira)
* Ritviti (heldur utanum fundarskrár og er ritari félagsins)

== Hefðir ==
Menntaskólinn að Laugarvatni er skóli þar sem mikið er um hefðir af ýmsu tagi.
Margar hefðir hafa haldið sér frá upphafi fram á þennan dag, en aðrar hafa verið lagðar niður af ýmsum ástæðum.
Fyrst skal nefna ''göngudag''. Sú hefð hófst skólaárið 1956-7, þegar allir nemendur skólans skelltu sér í gönguferð upp á Gullkistu, en hún er ekki langt frá staðnum. Þessi hefð hefur haldið sér allt til dagsins í dag og er gengið hvert haust á eitthvert fjall í nágrenninu.
Önnur hefð sem er mjög einkennandi fyrir skólann er húsþing. Menntaskólinn að Laugarvatni er örugglega eini framhaldsskólinn á landinu þar sem skólameistari boðar til ''húsþings'' þar sem allir nemendur skólans safnast saman og hlýða á orð hans. Húsþingin eiga rætur að rekja sín allt til fyrsta skólameistara skólans, dr. Sveins Þórðarsonar.
''Bekkjarveisla'' kallast það, bekkur kemur saman að kvöldlagi og borðar góðan mat. Hefðin hófst skólaárið 1960-1 og þá komu nemendur saman í vel skreyttri skólastofu. Á árunum 1962-66 varð hins vegar breyting á og pöntuðu nemendurnir þá mat úr Kaupfélagi Árnesinga og elduðu sjálfir. Stelpurnar sáu aðallega um eldamennskuna. Frá árunum 1967 og til dagsins í dag hefur bryti mötuneytisins séð um matseldina og hittast bekkjarfélagar fínt klæddir og eiga góða stund saman. Þessi hefð er enn til staðar.
''Bjölluslagur'' var fyrst haldinn skólaárið 1958-9. Reglur eru nokkrar, en í stuttu máli að þá eiga 2. bekkingar, sem sjá um vanalega um að hringja inn og út úr tíma, að reyna að hringja bjöllunni, en allir nemendurnir í hinum bekkjunum eiga að hindra þá í að hringja henni. Ef ekki næst að hringja bjöllunni á 15 mínútum, fæst frí í tímanum eftir það. Eina skilyrðið fyrir bjölluslag er, að skólameistarinn má ekki vera á staðnum. Þessi hefð er enn til staðar
''Söngsalur'' er skemmtileg hefð, sem upphaflega er fengin alla leið frá Akureyri. Þá safnast nemendur skólans saman og syngja heila kennslustund. Þessi hefð er enn til staðar.
''Göngufrí:'' Hægt er að spyrja kennara einu sinni á önn hvort hann vilji fara í göngufrí og ef hann samþykkir það að þá fellur niður ein kennslustund og kennarinn fer í gönguferð með nemendum þess bekkjar um Laugarvatn. Þessi hefð er enn til staðar.
''Kaffitímar'' er þegar nemendur geta spurt kennarana hvort þeir vilji fara með skólabækurnar upp á setustofur vistanna og kenna þar.
''Kamel og Kvemel:''
''Kamel'' (Karlrembufélag Menntaskólans að Laugarvatni) og ''Kvemel''(Kvenrembufélag Menntaskólans að Laugarvatni) eru félög sem ,,berjast á móti” hvoru öðru. Félögin eru frekar leynileg og vita félögin mjög lítið um hvort annað. Helstu atburður félagana eru að halda svokallaðar átveislur án þess að hitt kynið viti neitt af því. Upphaflega voru stelpurnar með vöffluveislu. Nú eru þær með ísveislu og strákarnir með pizzaveislu. Stelpurnar þurfa að borða 25 lítra af ís og strákarnir að borða 25 16” pizzur. Þá voru hluti af þessum hefðum voru svokallaðar táskoðanir hjá stelpum og naflaskoðanir hjá strákunum. Þessar hefðir hafa verið lagðar nýlega niður sökum þess að þetta særði blygðunarkennd sumra.
Margar aðrar hefðir hafa verið lagðar af og hér koma nokkrar.

''Listavika'' er hefð sem lagst hefur niður  og var haldin í fyrsta skipti skólaárið 1970-71 og var tilraun nemenda skólans að vera menningarleg. Buðu nemendur upp á t.d myndlistasýningar, bókmenntakynningar og kvikmyndasýningar.
''Reiptog:''
Hefð þegar Kvemel og kennaralið fóru í reiptog sín á milli einu sinni á ári og var keppt á stéttinni fyrir framan skólahúsið. Talið er að þessi siður hafi hafist skólaárið 1961-2.
''Teygja'' er hefð, sem var notuð til að refsa fólki fyrir að fara inn í skólahúsnæðið á útiskóm. 4. bekkingar sáu um teygjuna og hófst þetta skólaárið 1975-6
''Vimmun'' var tekin upp skólaárið 1976-7 og fól hún í sér að fylla rörið á ryksugu, sem hægt var að láta blása út  með ræstiduftinu ,,Vim”. Rörið var sett upp að skráargatinu á tilteknu herbergi og ryksugan síðan sett í gang. &lt;ref&gt;Elísabet Jónasdóttir ofl. Menntaskólinn að Laugarvatni 30 ára, afmælisrit. Bls 20-29&lt;/ref&gt;

== Skólameistarar ==
Eftirfarandi er listi yfir skólameistara skólans:&lt;ref&gt;[http://ml.is/default.asp?sid_id=13100&amp;tre_rod=002|005|003|&amp;tId=1 „Ágrip af sögu skólans“]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} á vefsíðu skólans.&lt;/ref&gt;

* Sveinn Þórðarson(1953-1959)
* Ólafur Briem (1958-1960)
* Jóhann S. Hannesson (1960-1970)
* Kristinn Kristmundsson (1970-2002)
* Halldór Páll Halldórsson (2001 - 2022)
* Jóna Katrín Hilmarsdóttir (2022 til dagsins í dag)

== Námið ==
Lengi vel voru 3 deildir við skólann, máladeild, náttúrufræðideild og eðlisfræðideild, eða frá 1975 fram til 1999, þegar ný aðalnámsskrá var tekin í notkun. Lítil aðsókn hafði verið í eðlisfræðibraut og því var hún því sameinuð náttúrufræðibraut. Reynt hefur verið að setja af stað íþróttabraut en hún reyndist mjög dýr í rekstri auk þess sem brottfall nemenda var mikið. Árið 2005 var í fyrsta skipti byrjað að kenna á félagsfræðibraut við menntaskólann og er sú braut ennþá starfandi&lt;ref&gt;[http://ml.is/default.asp?sid_id=13100&amp;tre_rod=002|005|003|&amp;tId=1 „Ágrip af sögu skólans“]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} á vefsíðu skólans.&lt;/ref&gt;  

==Þekktir nemendur==
{{Ófullkominn listi}}
Allnokkrir þekktir einstaklingar hafa stundað nám við Menntaskólann að Laugarvatni.
* [[Árni Bergmann]], ritstjóri og rithöfundur.
* [[Halldór Páll Halldórsson]], skólameistari.
* [[Sigurður Ingi Jóhannsson]], forsætisráðherra og alþingismaður&lt;ref&gt;[http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=726| Æviágrip Sigurðar I. Jóhannssonar af vef Alþingis]&lt;/ref&gt;
* [[Sigurður Tómas Magnússon]], prófessor og hæstaréttardómari&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.haestirettur.is/haestirettur/domarar/ |title=Dómarar |access-date=2023-03-31 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328025115/https://www.haestirettur.is/haestirettur/domarar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Stefán Haukur Jóhannesson]], ráðuneytisstjóri og sendiherra.
* [[Unnur Brá Konráðsdóttir]], alþingismaður&lt;ref&gt;[http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=721| Æviágrip Unnar B. Konráðsdóttur af vef Alþingis]&lt;/ref&gt;
* [[Vilhjálmur Árnason]], heimspekingur.
* [[Þórólfur Guðnason]], sóttvarnarlæknir.

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [https://www.ml.is Heimasíða Menntaskólans að Laugarvatni]
* [http://mimir.ml.is Heimasíða Mímis, nemendafélags Menntaskólans að Laugarvatni]

{{Framhaldsskólar}}

[[Flokkur:Íslenskir framhaldsskólar]]
[[Flokkur:Laugarvatn]]</text>
      <sha1>eaamu38nc0ekrlbpic32swvybb188c5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nýfundnaland og Labrador</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54056</id>
    <revision>
      <id>1978749</id>
      <parentid>1977469</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1978749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18148" sha1="qpe93wa31jh32xb43nb6y9oy9coch0u" xml:space="preserve">{{Kanadískt fylki eða sjálfstjórnarsvæði
| nafn                      = Nýfundnaland og Labrador
| nafn_í_eignarfalli        = Nýfundnalands og Labradors
| nafn_opinbert             =
| nafn_á_frummáli           = {{Plainlist|
* {{small|{{Lang|en|Newfoundland and Labrador}} ([[enska]])}}
* {{small|{{Lang|fr|Terre-Neuve-et-Labrador}} ([[franska]])}}
}}
| nafn_annað                = 
| tegund_byggðar            = Fylki
| fáni                      = Flag of Newfoundland and Labrador.svg
| skjaldarmerki             = Coat of arms of Newfoundland and Labrador.svg
| kjörorð                   = ''{{Lang|la|Quaerite prime regnum Dei}}'' ([[latína]])&lt;br /&gt;{{small|(Leitið fyrst að konungsríki Guðs)}}
| kort                      = Newfoundland and Labrador in Canada 2.svg
| hnit                      = {{WikidataCoord|display=inline,title}}

| aðild_dagsetning          = {{Upphafsdagur og aldur|1949|3|31}}
| aðild_röð                 = Tólfta
| höfuðborg                 = [[St. John's (Nýfundnalandi og Labrador)|St. John's]]
| stærsta_borg              = [[St. John's (Nýfundnalandi og Labrador)|St. John's]]
| landstjóri_tegund         = Landstjóri
| landstjóri                = Joan Marie Aylward
| forsætisráðherra          = Tony Wakeham
| sæti_neðri_málstofa       = 7
| sæti_öldungadeild         = 6

| flatarmál_neðan           = &lt;ref name=&quot;flatarmál&quot;&gt;{{cite web |url=https://www150.statcan.gc.ca/n1/pub/11-402-x/2010000/chap/geo/tbl/tbl07-eng.htm |title=Land and freshwater area, by province and territory |publisher=[[Statistics Canada]] |date=2016-10-07 |access-date=2026-09-03}}&lt;/ref&gt;
| flatarmál_heild_km2       = 405212
| flatarmál_land_km2        = 373872
| flatarmál_vatn_km2        = 31340
| flatarmál_sæti            = 10. sæti

| mannfjöldi_neðan          =
| mannfjöldi_frá_og_með     = 2021
| mannfjöldi_heild          = 510550
| mannfjöldi_heimild        = &lt;ref name=&quot;mann-2021&quot;&gt;{{cite web |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000101 |title=Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories |publisher=[[Statistics Canada]] |access-date=2026-09-03}}&lt;/ref&gt;
| mannfjöldi_sæti           = 9. sæti
| mannfjöldi_áætlun         = 548557
| mann_áætlun_frá_og_með    = 2026
| mann_áætlun_heimild       = &lt;ref name=&quot;mann-2026-q1&quot;&gt;{{cite web |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710000901&amp;cubeTimeFrame.startMonth=10&amp;cubeTimeFrame.startYear=2025&amp;cubeTimeFrame.endMonth=04&amp;cubeTimeFrame.endYear=2026&amp;referencePeriods=20251001%2C20260401 |title=Population estimates, quarterly |publisher=[[Statistics Canada]] |date=2026-06-17 |access-date=2026-09-03}}&lt;/ref&gt;
| mann_áætlun_neðan         =
| mannfjöldi_þéttleiki_km2  = 1,26
| tungumál                  = [[enska]]

| tímabelti1                = NST
| utc_hliðrun1              = −03:30
| tímabelti1_sumartími      = NDT
| utc_hliðrun1_sumartími    = −02:30
| tímabelti1_staðsetning    = [[Nýfundnaland]] og suðausturhluti [[Labrador]]
| tímabelti2                = [[Atlantshafstími|AST]]
| utc_hliðrun2              = −04:00
| tímabelti2_sumartími      = [[Atlantshafstími|ADT]]
| utc_hliðrun2_sumartími    = −03:00
| tímabelti2_staðsetning    = Mestallt [[Labrador]]

| póstfang_skammstöfun      = NL
| póstfang_forskeyti        = A
| iso_kóði                  = CA-NL
| vefsíða                   = {{Opinber vefslóð}}
| module                    =
}}
[[Mynd:Labrador fullmap.gif|thumbnail|Labrador.]]
[[Mynd:Newfoundland map.png|thumbnail|Nýfundnaland.]]
[[Mynd:NLW GrosMorne7 tango7174.jpg|thumbnail|Gros Morne þjóðgarðurinn.]]
[[Mynd:Bishop's mitre Labrador.jpg|thumbnail|Á norðurströnd Labrador er fjalllendi.]]

'''Nýfundnaland og Labrador''' (enska: ''Newfoundland and Labrador'') er austast af [[Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði|fylkjum]] [[Kanada]] og nær yfir eyjuna [[Nýfundnaland]] og fastalandssvæðið [[Labrador]]. Fólksfjöldi árið [[2026]] var um 550.000.&lt;ref name=&quot;mann-2026-q1&quot; /&gt; Höfuðstaðurinn er [[St. John's (Nýfundnalandi og Labrador)|St. John's]] sem er einnig stærsta borgin.

==Landsvæði og náttúra==
Samanlagt er svæðið 405.212 ferkílómetrar að flatarmáli, þar af er Labrador 294.330 km{{sup|2}} og Nýfundnaland 111.390 km{{sup|2}}. Það er 4% af landsvæði Kanada.
[[Long Range-fjöll]]in á Nýfundnalandi eru talin vera norðaustasti hluti [[Appalachiafjöll|Appalasíufjalla]]. Torngat Fjöll eru í Norður-Labrador og er þar þjóðgarður með sama nafni: [[Torngat Mountains-þjóðgarðurinn]]. Þar er hæsta fjall fylkisins Mount Caubvick (1652 m.). Jarðfræðilega er Labrador austasti hluti Kanadaskjaldarins sem er stórgrýttur og jökulsorfinn.&lt;ref&gt;[http://www.icelandonline.is/ferdaheimurisl/kanada_labrador.htm Kanada - Labrador] Ferðaheimur. Skoðað 15. mars, 2016.&lt;/ref&gt; 

Í Norður-Labrador er [[túndra]] en í suðurhlutanum [[barrskógabelti]]. Barrskógur er á hluta Nýfundnalands en um þriðjungur Nýfundnalands er skógi vaxinn&lt;ref&gt;[http://skog.is/images/stories/ferdir/skogrit2005-2-nfl.pdf Nýfundnaland I]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Skógræktarritið. Skoðað 15. mars, 2016.&lt;/ref&gt;. Trjátegundir eru aðallega [[hvítgreni]], [[svartgreni]] og [[balsamþinur]] ásamt [[birki]], [[ösp]] og [[reyniviður|reynivið]].

Í Labrador eru 42 tegundir [[spendýr|spendýra]] en aðeins 14 á Nýfundnalandi. Spendýr eins og [[elgur]] og [[íkorni]] hafa verið flutt til Nýfundnalands. [[Svartbjörn]] er á báðum landsvæðunum. 

[[Gros Morne-þjóðgarðurinn]] liggur á vesturströnd Nýfundnalands og var stofnaður árið 1973. Hann er um 1800 km2 að stærð og er annað
af tveimur svæðum á Nýfundnalandi sem eru á [[UNESCO|Heimsminjaskrá Menningarmálastofnunar Sameinuðu þjóðanna]]. Gros Morne var settur á listann árið 1987 en hinn staðurinn er [[L'Anse aux Meadows]]. Í þjóðgarðinum er m.a. Western Brook Pond sem er um 16 km langt stöðuvatn sorfið af ám og jöklum.&lt;ref&gt;[http://skog.is/images/stories/ferdir/skogrit2005-2-nfl.pdf Nýfundnaland I]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Skógræktarritið. Skoðað 15. mars, 2016.&lt;/ref&gt;
[[Terra Nova-þjóðgarðurinn]] er á austurströndinni.

[[Churchillfljót]] í Labrador er yfir 850 kílómetra langt. Það hefur verið virkjað og stendur til að virkja það enn frekar. Stíflan í Churchill Falls er næststærsta neðanjarðarraforkuver í heimi.

==Samfélag==
Um 92% íbúa fylkisins búa á Nýfundnalandi. Um 98% hafa ensku að móðurmáli. Frönskumælandi minnihluti er á Nýfundnalandi vestanverðu. Meirihluti íbúanna eru afkomendur innflytjenda frá Suðvestur-Englandi og suður- og suð-austurhluta Írlands, sem komu snemma á 19. öld.  Avalonskaginn er fjölmennasta og þéttbýlasta svæði Nýfundnalands og Labrador en þar er höfuðborgin St. John's.

Í Labrador eru íbúar aðeins tæplega 30.000 eða 8% fylkisins. Stærstu bæirnir þar eru Happy Valley/Goose Bay og Labradorborg. Á norðurströnd Labrador er sjálfstjórnarhéraðið Nunatsiavut sem byggt er [[inúítar|inúítum]].

Olía, járnvinnsla, timbur og pappírsframleiðsla og fiskveiðar eru mikilvægar atvinnugreinar. Á sumrin er ferðaþjónusta mikilvæg.

==Söguágrip==
Frumbyggjar hafa verið á svæðinu í þúsundir ára. Á eyjunni bjuggu tveir indíánaþjóðflokkar – [[Mikmak]] og Beothuk. Mikmak-frumbyggjar komu frá fastalandinu og settust líklega að á Nýfundnalandi rétt fyrir eða um svipað leyti og fyrstu Evrópumennirnir komu. Minjar eftir norræna menn hafa fundist í [[L'Anse aux Meadows]] og hugsanlegt er að svæðið þar í kring hafi verið það sem þeir nefndu [[Vínland]]. 

[[John Cabot]]/[[Giovanni Caboto]] var einna fyrstur Evrópumanna til að sigla til Nýfundnalands frá Evrópu eftir að norrænir menn komu þar. Hann var Ítali en í þjónustu [[Hinrik 7. Englandskonungur|Hinriks 7. Englandskonungs]] og kom til Nýfundnalands árið 1497. Eftir að Evrópubúar höfðu numið þar land var farið að tala um eyjuna sem ''Terra nova'' (nýtt land á latínu). Nafnið Labrador er hins vegar talið búið til úr [[portúgalska]] orðinu ''lavrador'' (landeigandi) og er nafngiftin eignuð portúgalska landkönnuðinum [[João Fernades Lavrador|João Fernandes Lavrador]] sem var þar á ferð árið [[1498]]. 

Ýmsar Evrópuþjóðir veiddu fisk á þessum slóðum eins og Portúgalir, Frakkar, Hollendingar, Spánverjar og Englendingar og kepptust þeir um völd á svæðinu. Englendingar urðu ofan á að lokum.

=== Nýlendan Nýfundnaland ===
Árið 1824–25 fékk Nýfundnaland opinbera nýlendustöðu, með borgaralegan ríkisstjóra. Fulltrúastjórn var komið á fót árið 1832 með kosningu til fyrsta þingsins. Árið 1855 var komið á fót ríkisstjórn er sótti vald sitt til kjörinna fulltrúa löggjafans. Níu árum síðar, vegna alvarlegrar efnahagslegra þrenginga, hófst rökræða meðal íbúa um hvort þeir ættu að ganga til liðs við kanadíska ríkjasambandið sem þá var að mótast á meginlandi Kanada. Eftir hörð átök var því hafnað í þingkosningunum árið 1869, með yfirgnæfandi meirihluta.

[[Napóleonsstyrjaldirnar]] höfðu þau áhrif, að sókn annarra þjóða á miðin við Nýfundnaland minnkaði mjög en landsmenn juku útveg að sama skapi. Þeir náðu fótfestu á fiskmörkuðunum við Miðjarðarhaf, en einnig opnaðust markaðir í Brasilíu. Þegar friður loks komst á, varð mikið verðfall á utflutningsafurðum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5583674?iabr=on|titill=Örlög Nýfundnalands|höfundur=J. H. K|útgefandi=Frjáls þjóð - 37. Tölublað (28.11.1968)|mánuður=28. nóvember|ár=1968|mánuðurskoðað=14. mars|árskoðað=2021|bls=4-5}}&lt;/ref&gt;

Upp úr árinu 1890 sáust mörg teikn á lofti um efnahagslegar þrengingar. Árið 1892 varð gífurlegt tjón, þegar þrír fjórðu höfuðstaðarins St. John's brunnu til kaldra kola. Tveimur árum síðar, fóru tveir af helstu bönkum landsins í þrot og ríkisbankinn neyddist til að stöðva viðskipti sín. Gjaldmiðill landsins, dollar Nýfundnalandsbúa, varð verðlaus. Viðskiptalíf tók mikla dýfu og atvinna minnkaði. Bráðabirgðalán frá Bretlandi og Kanada leystu brýnasta vandann. Viðbótarlán, sem fengust í Montreal, New York, og London komu í veg fyrir fullkomið fjármálahrun. Kanadískir bankar urðu umsvifamiklir í fjármálalífi landsins, og seðlar þeirra urðu gjaldmiðill landsins í staðinn dollara Nýfundnalandsbúa.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5583674?iabr=on|titill=Örlög Nýfundnalands|höfundur=J. H. K|útgefandi=Frjáls þjóð - 37. Tölublað (28.11.1968)|mánuður=28. nóvember|ár=1968|mánuðurskoðað=14. mars|árskoðað=2021|bls=4-5}}&lt;/ref&gt;

Til Nýfundnaland héldi sjálfstæði sínu varð ljóst að renna þyrfti fleiri stoðum undir efnahaginn. Því var síðla á 19. öld, ráðist í kostnaðarsama lagningu járnbrauta í þeirri von að það myndi örva iðnþróun. Árangurinn var takmarkaður. Mikilvægi námuvinnsla jókst þó sem og skógariðnaðar. Landbúnaður svæðisins var þróaður.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5583674?iabr=on|titill=Landbúnaður á Nýfundnalandi-Fyrri hluti|höfundur=Dr. Ólafur R. Dýrmundsson ráðunautur|útgefandi=Freyr - 1. - 2. tölublað|mánuður=1. janúar|ár=1994|mánuðurskoðað=15. mars|árskoðað=2021|bls=12-17}}&lt;/ref&gt; Fiskveiðar voru enn megin atvinnuvegurinn.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5583674?iabr=on|titill=Úrlög Nýfundnalands|höfundur=J. H. K|útgefandi=Frjáls þjóð - 37. Tölublað (28.11.1968)|mánuður=28. nóvember|ár=1968|mánuðurskoðað=14. mars|árskoðað=2021|bls=4-5}}&lt;/ref&gt;

=== Sjálfsstjórnarsvæðið Nýfundnaland ===
Árið 1907 fékk Nýfundnaland stöðu sjálfsstjórnarsvæðis innan samtaka ríkja í Breska Samveldinu. Breska konungsveldið var áfram „fullvalda“ en valdi krúnunnar var beitt í gegnum stjórnarráðið á Nýfundnalandi, eingöngu ábyrgt gagnvart löggjafanum í höfuðstaðnum [[St. John's (Nýfundnaland og Labrador)|St. John's]].

Í [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]] (1914–18) var framlag Nýfundnalands til bandamanna verulegt, sé horft til íbúafjölda og efnahagsstyrks. Þaðan fór herdeild til Evrópu en hún þurrkaðist næstum öll út á fyrsta degi [[Orrustan við Somme|orrustunnar um Somme]] í Frakklandi. Herkostnaður Nýfundnalands var gríðarlegur og eftirstríðsárin urðu nýlendunni efnahagslega erfið vegna hárra opinberra skulda. Á sama tíma féll fiskverð verulega, en sjávarútvegur var megin atvinnugreinin.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5411955?iabr=on|titill=Nýfundnaland|útgefandi=Jafnaðarmaðurinn - 6. tölublað|mánuður=17. febrúar|ár=1932|mánuðurskoðað=15. mars|árskoðað=2021|bls=4}}&lt;/ref&gt; Ríkisstjórnin stóð því frammi fyrir efnahagslegur hruni við upphaf [[Kreppan mikla|kreppunnar miklu]] árið 1929. Möguleikinn á vanskilum við greiðslur skulda olli afskiptum Breta. Löggjafarsamkoman kaus brott eigin tilvist árið 1933, í skiptum fyrir lánaábyrgð Bretlands og loforði um að þingið yrði síðar endurreist.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/3145755?iabr=on|titill=Nýfundnaland|höfundur=Pétur O . Johnson|útgefandi=Frjáls verslun - 11. tölublað - Megintexti|mánuður=1. nóvember|ár=1940|mánuðurskoðað=15. mars|árskoðað=2021|bls=4-5}}&lt;/ref&gt; Árið 1934 færðist ábyrgð ríkisstjórnar sjálfsstjórnarsvæðisins til ríkisstjórnarnefndar sem heyrði beint undir framkvæmdavaldið í London. Næstu 15 árin voru hvorki haldnar kosningar né kallað saman löggjafarþing.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4832819?iabr=on|titill=Um Nýfundnaland og skuldabaslið þar.|höfundur=Steingrímur Matthíasson|útgefandi=Eimreiðin - 4. Hefti|mánuður=1. október|ár=1940|mánuðurskoðað=15. mars|árskoðað=2021|bls=342-356}}&lt;/ref&gt;
 
Í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldinni]] var mikil efnahagsleg uppsveifla á Nýfundnalandi og í Labrador. Þangað streymdu kanadískir og bandarískir hermenn og reistar voru stórar herstöðvar við höfuðstaðinn St. John's, en einnig í Argentia, Gander, Stephenville og Goose Bay. Að auki voru minni herstöðvar settar víðar upp.

=== Sambandsríki Kanada ===
Að stríðinu loknu hófust umræður um stjórnskipulega framtíð Nýfundnalands. Bretar þrýstu á um þjóðaratkvæðagreiðslu um viðeigandi stjórnarform. Kanadamenn, sem höfðu fengið fulla sjálfsstjórn frá Bretum árið 1931, þrýstu á um innlimun Nýfundnalands í sambandsríkið og lofuðu betri kjörum. Þeir óttuðust að ella myndi svæðið ganga til liðs við Bandaríkin, en vera bandarískra herstöðva á svæðinu þýddi töluverð áhrif þeirra. Í áköfum og tilfinningaþrungnum umræðum höfnuðu íbúar samningi um að verða eitt sambandsríki Kanada. Meirihlutinn vildi koma á fyrra stjórnarformi sjálfsstjórnarsvæðisins. Breska ríkisstjórnin setti þó sambandið við Kanada í þjóðaratkvæði 3. júní 1948. Niðurstaða þeirra var ófullnægjandi. Efnt var til annarrar þjóðaratkvæðagreiðsla, mánuði síðar, þann 22. júlí, og nú fékk tillaga um að svæðið yrði eitt sambandsríkja Kanada, 52,3 prósent atkvæða. Nýfundnaland varð því 10. fylkið innan Kanada, þann 31. mars 1949. Fram til ársins 1964 var fylkið nefnt Nýfundnaland en síðar var nafninu fyrir breytt í Nýfundnaland og Labrador. Sú nafnbreyting var sett inn í stjórnarskrá Sambandsríkisins Kanada árið 2001.

Á seinni hluta 20. aldar var ráðist í að styrkja verulega innviði Nýfundnalands og Labrador með aðstoð kanadísku sambandsstjórnarinnar. Lífskjör bötnuðu til muna og menntunarstig hækkaði. Erfiðlega gekk þó að koma á efnahagslegum stöðugleika. Í kringum 1990 hrundu fiskistofnar við Nýfundnaland&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1768261?iabr=on|titill=Ofveiði að ganga af stofnunum dauðum|höfundur=Morgunblaðið - 162. tölublað|útgefandi=Morgunblaðið / Árvakur|mánuður=19. júlí|ár=1992|mánuðurskoðað=15. mars|árskoðað=2021|bls=23}}&lt;/ref&gt; og mjög gekk á skógarauðlindir svæðisins. Efnahagur svæðisins fór í mikla lægð og fólki fækkaði.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5583674?iabr=on|titill=Landbúnaður á Nýfundnalandi-Fyrri hluti|höfundur=Dr. Ólafur R. Dýrmundsson ráðunautur|útgefandi=Freyr - 1. - 2. tölublað|mánuður=1. janúar|ár=1994|mánuðurskoðað=15. mars|árskoðað=2021|bls=12-17}}&lt;/ref&gt; 

Vonir hafa verið bundnar við olíu- og jarðgasvinnslu við Grand Banks og á hafsvæðinu fyrir utan Labrador, steinefnavinnslu og fallorku í Labrador og ferðaþjónustu. Frá 2006 tók íbúum að fjölga aftur.

Þróun auðlinda í norður og vesturhluta Labrador færði íbúum miklar en ekki alltaf jákvæðar breytingar. Hópar Inúíta og [[Innu]], frumbyggjar svæðisins, mótmæltu og leituðu formlegrar viðurkenningar á landkröfum. Samningar við Inúíta náðust árið 2005 um yfirráð yfir Nunatsiavut í norðurhluta Labrador. Viðræðum við Innu fólkið er ólokið.

== Heimildir ==
* Fyrirmynd greinarinnar er m.a. {{ill|Newfoundland and Labrador|en|Newfoundland_and_Labrador}} á ensku Wikipedia. Sótt 15. mars 2016.
* [https://timarit.is/page/3646093?iabr=on Örlög Nýfundnalands] Grein J. H. K. sem birtist í Frjáls þjóð - 37. tölublaði (28.11.1968), bls. 4-5.
* [https://www.britannica.com/place/Newfoundland-and-Labrador Vefur Britannica um Nýfundnaland og Labrador]. Inniheldur margvíslegar upplýsingar t.d. um náttúru, lofslag, landslag, skipulag, sögu, og markverða staði]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* {{Opinber vefsíða}}

{{Kanada}}

[[Flokkur:Nýfundnaland og Labrador| ]]
[[Flokkur:Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði]]</text>
      <sha1>qpe93wa31jh32xb43nb6y9oy9coch0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tíminn flýgur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55197</id>
    <revision>
      <id>1978729</id>
      <parentid>1925786</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1786" sha1="9nbz77oeveezai87k3l4bz4i8apzsqx" xml:space="preserve">[[Mynd:Tempusfugit.JPG|thumb|right|''Tempus fugit'' á gamlalli úrskífu.]]
'''''Tíminn flýgur''''' ([[Latína]] '''''tempus fugit''''', sem þýðir „tíminn flýr“, en er oftast þýtt sem „tíminn flýgur“) er latneskt [[orðatiltæki]], oft ritað á [[klukka|úrskífur]]. Var fyrst notað í 284. erindi þriðju bókar ''[[Búnaðarbálkur|Búnaðarbálks]]'', [[Virgill|Virgils]]: ''Sed fugit interea fugit irreparabile tempus'', sem þýða mætti sem „en hann flýr á meðan, óbætanlegur týminn flýr“.

Orðtakið er oft notuð í [[talmál]]i í merkingunni: „nú líður óafturkræfur tími“, sem gefur til kynna að verið sé að eyða þeim tíma sem maðurinn hefur til umráða af lífi sínu. 


==Tenglar==
*[http://www.thelatinlibrary.com/verg.html Safn rita eftir Virgil, á '''latínu'''.] Hægt er að sjá ''tempus fugit'' undir Búnaðarbálki (GEORGICON), í bók þrjú (Liber III)
*:[http://www.thelatinlibrary.com/vergil/geo3.shtml Þriðja bók Búðaðarbálks á '''latínu'''.] ([[Virgill]], [[Búnaðarbálkur]], Bók III.)
*[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0059;query=card%3D%2352;layout=;loc=3.242 Textinn á '''latínu''' (sjá má enskar þýðingar ef maður ýtir á orðin).] ([[Virgill]], [[Búnaðarbálkur]], Bók III, erindi 284)
*[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.02.0058:book=3:line=284 Textinn á '''ensku'''.] ([[Virgill]], [[Búnaðarbálkur]], Bók III, erindi 284.)
*[http://www.luminarium.org/renlit/nymphsreply.htm Ljóð eftir Walter Ralegh á enskri bókmenntasíðu.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421013754/http://www.luminarium.org/renlit/nymphsreply.htm |date=2012-04-21 }}

[[Flokkur:Latnesk orðatiltæki]]</text>
      <sha1>9nbz77oeveezai87k3l4bz4i8apzsqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Keane</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56557</id>
    <revision>
      <id>1978736</id>
      <parentid>1931601</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikiquote|Keane|Tim Rice-Oxley, Tom Chaplin and Richard Hughes}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8877" sha1="tkxrgkxpcycj26fl5fwzkyzc9djpp4n" xml:space="preserve">{{Tónlistarfólk
| heiti = Keane
| mynd = Keane Rock im Park.jpg
| myndatexti = Keane að leika á [[Rock im Park]] árið 2006
| uppruni = [[Austur-Sussex]], [[England]]
| stefna = Píanórokk
| ár = [[1995]] – í dag
| útgefandi = Island&lt;br/&gt;Interscope&lt;br/&gt;Universal Music Group&lt;br/&gt;Fierce Panda&lt;br/&gt;Zoomorphic
| vefsíða  = [http://www.keanemusic.com/ Keanemusic]
| meðlimir = [[Tim Rice-Oxley]]&lt;br/&gt;[[Tom Chaplin]]&lt;br/&gt;[[Richard Hughes]]
| fyrri_meðlimir = [[Dominic Scott]]
}}

'''Keane''' (borið fram {{IPA link|/ˈkiːn/}}) er [[Bretland|bresk]] [[píanórokk]]hljómsveit frá [[Battle]] í [[Austur-Sussex]] á [[England]]i. Hún var stofnuð árið [[1994]] sem '''The Lotus Eaters''' en árið [[1997]] var núverandi nafn tekið upp. Sveitina skipa þeir [[Tim-Rice Oxley]] ([[lagahöfundur]], [[Rafbassi|bassaleikari]], [[Píanó|píanóleikari]]), [[Tom Chaplin]] ([[Söngur|söngvari]]) og [[Richard Hughes]] ([[trommari]]). Gítarleikarinn [[Dominic Scott]] yfirgaf hjómsveitina árið [[2001]]. Keane er fræg fyrir að nota [[píanó]] sem aðal [[hljóðfæri]] í stað [[gítar]]s og hefur þannig náð að skapa sér ákveðna sérstöðu gagnvart öðrum [[rokk]]hljómsveitum.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{fréttaheimild| eftirnafn=Youngs|fornafn=Ian|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/3363889.stm|titill=Sound of 2004 winners: Keane|útgefandi=bbc.co.uk|dagsetning=07. ágúst 2008}}&lt;/ref&gt; Árið [[2006]] byrjuðu þeir að nota brenglað píanóhljóð og nokkrar gerðir [[hljóðgervill|hljóðgervla]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nme.com/news/keane/22621|title=Keane explain their new sound|work=NME.com|date=28. mars 2006|accessdate=19. ágúst 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shore&quot;&gt;{{cite web|last=Odell|first=Michael|url=http://keane.at/articles/041.htm|title=The Shore Thing (Annotated)|work=[[Q (tímarit)|Q]]|date=1 May 2004|pages=48–52|accessdate=24. maí 2007|archive-date=13 október 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061013211302/http://keane.at/articles/041.htm|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt; Undanfarið hafa þeir notað hljóðfæri eins og [[banjó]], [[fiðla|fiðlur]], [[saxófónn|saxófóna]] og [[kassagítar]] á ný.

Fyrstu tvær [[breiðskífa|breiðskífur]] hljómsveitarinnar, ''[[Hopes and Fears]]'' og ''[[Under the Iron Sea]]'', nutu mikilla vinsælda á [[Bretland]]i og seldust mjög vel um allan heim. Fyrsta platan þeirra vann nokkur verðlaun og var söluhæsta plata Bretlands árið [[2004]]. Önnur platan seldist í 222.000 eintökum fyrstu vikuna í júní 2006.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theofficialcharts.com/all_albums_album.php?id=1034|title=All The No.1 Albums, Keane - ''Under the Iron Sea''|work=The Official UK Album Charts Company|accessdate=6. júlí 2007}}&lt;/ref&gt; Í maí 2008 kusu lesendur tímaritsins ''[[Q (tímarit)|Q]]'' bæði plötuna ''Hopes and Fears'' (#13) og ''Under the Iron Sea'' (#8) á meðal þeirra bestu í sögu Bretlands. Keane, [[Bítlarnir]], [[Oasis]] og [[Radiohead]] voru einu hljómsveitirnar sem höfðu tvær eða fleiri plötur í tuttugu efstu sætunum.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.keanemusic.com/keane-biography.php|title=Keane official site: Biography|accessdate=5. ágúst 2008|archive-date=2008-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080804225517/http://www.keanemusic.com/keane-biography.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Saga ==
=== Stofnun sveitarinnar ===
Bróðir Tims Rice-Oxley — sem heitir líka Tom&lt;ref name=&quot;Strangers&quot;&gt;''[[Strangers (DVD)|Strangers]]'', sjálfsævisaga um Keane á DVD.&lt;/ref&gt; — fæddist nokkrum mánuðum eftir fæðingu Toms Chaplin, sem fæddist þann [[8. mars]] [[1979]]. Tim og Tom urðu vinir, eins og móðar sínar.&lt;ref name=&quot;Strangers&quot;/&gt; Fáðir Tom var skólastjóri Vinehall School í [[Robertsbridge]] (í eigu fjölskyldu Toms) í 25 ára.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vinehall.info/website/about/history.html|title=Vinehall School History|accessdate=22. júlí 2007|archive-date=2007-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20070618231118/http://www.vinehall.info/website/about/history.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Þessi var skólinn sem allir þrír fóru í þangað til þeir voru 13 ára. Síðar fóru þeir í [[Tonbridge School]], þar sem Tim og [[Dominic Scott]] hittust. Báðir þeirra komust að þeim líkaði vel við að spila tónlist (Tom hafði líka lært að spila [[þverflauta| þverflautu]]) en álitu ekki að þetta gæti verið starfsferill fyrir þá.&lt;ref name=&quot;book&quot;&gt;{{cite book|title=Keane: The Band|url=https://archive.org/details/keaneband0000hann|last=Craic|first=Seamus|date=31 January 2006|publisher=Artnik|year=|isbn=1-903906-64-4|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

Árið [[1995]], þegar Tim var að læra gráðu í [[fornfræði]] hjá háskólanum [[University College London]], hann stofnaði [[rokkhljómsveit]] með Dominic, og bauð að Richard Hughes spilaði trommur.&lt;ref name=&quot;Shore&quot;/&gt; The Lotus Eaters byrjaði að spila tónlist af uppáhaldshljómsveitum meðlimanna, til dæmis [[U2]], [[Oasis]] og [[The Beatles]], og æfði heima.

Árið [[1997]], bauð [[Chris Martin]] að Tim yrði meðlimur nýrrar hljómsveitar hans, [[Coldplay]], þegar hann hlustaði á Tim að spila píanó um helgi í [[Virginia Water]] í [[Surrey]]. Hins vegar afþakkaði Tim af því hann vildi ekki skilja við The Lotus Eaters. Hann sagði hann væri að hugsa um að skilja við, en Keane væri nú þegar að byrja að spila og Coldplay vildi ekki hafa hljómborðsleikara.&lt;ref name=&quot;Shore&quot;/&gt; Vegna boðs Chriss varð Tom meðlimur í hljómsveitinni árið 1997, en Richard og Dominic voru upprunalega andstæðir. Tom varð söngvari hljómsveitarinnar og Tim varð [[kassagítar]]leikari. Þegar Tom gekk í hljómsveitinni breytist nafnið úr The Lotus Eaters í Cherry Keane, eftir vini móður Toms sem hann og Tim kynntust þegar þeir voru ungir. Hún passaði strákana og sagði að þeir ættu að fylgja draumunum sínum.&lt;ref name=&quot;Edge&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.irishtimes.com/theticket/articles/2006/0602/3490107056TK0206KEANETEXT.html|title=Keane Edge|work=[[The Irish Times]]|year=2006|accessdate=19. ágúst 2006}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Þegar hún dó sökum [[krabbamein]]s ánafnaði hún fé handa fjölskyldu Toms. Tom sagði að hann notaði sum féð til að hjálpa hljómsveitinni. Bráðum eftir þessu styttist nafnið í Keane.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|eftirnafn=Chapman|fornafn=Tegan|url=http://www.greatreporter.com/mambo/content/view/327/2/|titill=Keane man on success, songs and Steve Lamacq|útgefandi=greatreporter.com|dagsetning=13. janúar 2005}}&lt;/ref&gt;

Tom fór til [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]] í sumar ársins 1997 til að gerast sjálfboðaliði í eitt ár.&lt;ref name=&quot;Strangers&quot;/&gt; Reynsla sem hann fékk þar endurspeglaði í hljómsveitinni seinna þegar Keane tók þátt í herferðinni [[Make Poverty History]]. Þegar hann kom aftur einu ári síðar í júlí 1998, Richard sagði „við höfum gigg eftir tíu dögum“ þegar þeir fóru til að sækja Tom frá flugvellinum.&lt;ref name=&quot;book&quot;/&gt; Með lögum að þeir höfðu skrifað þeir sjálfir á kránni  [[Hope &amp; Anchor]] í [[Islington]] þann [[13. júlí]] [[1998]]. Sama árið fór Tom í [[Edinborgarháskóli|háskólanum í Edinborg]] til að læra gráðu í [[listasaga|listasögu]].&lt;ref name=&quot;book&quot;/&gt; Síðar gaf hann gráðuna sína upp á bátinn og flutti til [[London]]s til þess að fylgja sívirkum tónlistarferli með vinum sínum.&lt;ref name=&quot;book&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;book&quot;/&gt; Eftir á þeir leikuðu í fyrstu, fóru þeir á ferðalagi um krána í London.

== Plötur ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Plata
! Gefið út
! Velgengni
|-
| ''[[Hopes and Fears]]''
| ([[10. maí]], [[2004]]) Island
| '''#1''' Bretland (8x platína)&lt;ref&gt;([[24. febrúar]] [[2006]]). [http://www.bpi.co.uk/platinum/platinumright.asp?rq=search_plat&amp;r_id=32543 Certified Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109171609/http://www.bpi.co.uk/platinum/platinumright.asp?rq=search_plat&amp;r_id=32543 |date=2007-11-09 }}. ''bpi.co.uk''. Skoðað [[5. september]] [[2007]].&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Under the Iron Sea]]''
| ([[12. júní]], [[2006]]) Island
| '''#1''' Bretland (2x platína)&lt;ref&gt;([[4. ágúst]] [[2006]]). [http://www.bpi.co.uk/platinum/platinumright.asp?rq=search_plat&amp;r_id=32665 Certified Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109171614/http://www.bpi.co.uk/platinum/platinumright.asp?rq=search_plat&amp;r_id=32665 |date=2007-11-09 }}. ''bpi.co.uk''. Skoðað [[5. september]] [[2007]].&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Perfect Symmetry]]''
| ([[13. október]], [[2008]]) Island
| ''á ekki við''
|}

== Heimildir ==
{{reflist|2}}

== Tenglar ==
{{commonscat|Keane}}

* [http://www.keanemusic.com/ Keanemusic] &amp;ndash; opinber vefur

[[Flokkur:Keane| ]]
[[Flokkur:Breskar hljómsveitir]]
{{S|1995}}</text>
      <sha1>tkxrgkxpcycj26fl5fwzkyzc9djpp4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>American Dad!</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57225</id>
    <revision>
      <id>1978815</id>
      <parentid>1968552</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>67773</id>
      </contributor>
      <comment>401</comment>
      <origin>1978815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2181" sha1="ckrlirc9j7yxlpxteafnep4b6fdeuct" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn                    = American Dad
| mynd                    = 
| tegund                  = [[Gamanþáttur]]
| höfundur              = [[Seth McFarlane]]&lt;br /&gt;[[Mike Barker]]&lt;br /&gt;[[Matt Weitzman]]
| sjónvarpsstöð á Íslandi               = [[Stöð 2]]
| land                    = [[Bandaríkinn]]
| tungumál = [[Enska]]
| fjöldi_þáttaraða = 22
| fjöldi_þátta           = 401
| framleiðslufyrirtæki = [[Underdog Productions]]&lt;br /&gt; [[Fuzzy Door Productions]] 
| lengd                   = 21 mín
| frumsýning = 6. febrúar 2005 
}}
'''American Dad!''' eru [[Bandaríkin|bandarískir]] háðsádeilu-teiknimyndaþættir sem framleiddir eru af [[Underdog Productions]] og [[Fuzzy Door Productions]] fyrir [[20th Century Fox]]. Höfundur þáttanna að hluta til er [[Seth MacFarlane]], höfundur [[Family Guy]] þáttanna. Fyrsti þátturinn var sýndur í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] þann [[6. febrúar]] árið [[2005]]. Þátturinn fylgist með lífi [[CIA]] fulltrúans [[Stan Smith]] og fjölskyldu hans. 

== Aðalpersónur ==

* [[Stan Smith]] ([[Seth MacFarlane]]) – Fjölskyldufaðirinn. 
* [[Francine Smith]] ([[Wendy Schaal]])– Eiginkona Stan.
* [[Hayley Smith]] ([[Rachael MacFarlane]]) – Dóttir Stan og Francine.
* [[Steve Smith]] ([[Scott Grimes]])– Sonur Stan og Francine.
* [[Gullfiskurinn Klaus|Klaus]] ([[Dee Bradley Baker]]) – Talandi [[gullfiskur]] í eigu fjölskyldunnar.
* [[Geimveran Roger|Roger]] ([[Seth MacFarlane]]) – Talandi drykkfellda geimveran sem býr hjá fjölskyldunni sem er einnig hrifinn af því að klæða sig upp í búninga

== Söguþráður ==
Þátturinn fylgist með lífi [[CIA]] fulltrúans [[Stan Smith]] og fjölskyldu hans. Stan er oft að lenda í vandræðum út af tregi sinni og hvað hann trúir á. Francine reynir að stoppa hann oft en Hayley Smith (dóttirin) fer líka í það hlutverk sem 18 ára [[grænmeti]]sétandi hippi. Steve er nörd sem gengur vel í skóla en illa með stelpur. Roger, geimveran í flestum skiptum reynir að hjálpa en oft gerir illt verra. 

{{stubbur|sjónvarp}}

[[Flokkur:Teiknimyndir]]
[[Flokkur:Bandarískir gamanþættir]]</text>
      <sha1>ckrlirc9j7yxlpxteafnep4b6fdeuct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Órestes (Evripídes)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60231</id>
    <revision>
      <id>1978733</id>
      <parentid>1382394</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikivitnun|Evripídes|Evripídes}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="423" sha1="lkcbngdv73w4qe56d9asggh163f1jqu" xml:space="preserve">'''''Órestes''''' er [[harmleikur]] eftir [[Grikkland hið forna|forngríska]] [[skáld]]ið [[Evripídes]]. Hann var fyrst settur á svið árið [[408 f.Kr.]] Harmleikurinn segir frá [[Órestes]]i eftir að hann hafði myrt móður sína [[Klýtæmnestra|Klýtæmnestru]] til að hefna föður síns [[Agamemnon]]s.

==Tenglar==


{{Evripídes}}

{{Stubbur|fornfræði|bókmenntir}}

[[Flokkur:Forngrískir harmleikir]]</text>
      <sha1>lkcbngdv73w4qe56d9asggh163f1jqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fönikíukonur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60232</id>
    <revision>
      <id>1978702</id>
      <parentid>1394943</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikivitnun|Evripídes|Evripídes}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="395" sha1="205b8fl3jaze4empunyglk73q9qey84" xml:space="preserve">'''''Fönikíukonur''''' eða '''''Fönikíumeyjar''''' er [[harmleikur]] eftir [[Grikkland hið forna|forngríska]] [[skáld]]ið [[Evripídes]]. Leikritið segir frá borgarastríðinu í Þebu en dregur nafn sitt af kórnum, sem er hópur fönikískra kvenna á leið sinni til Delfí. 

== Tenglar ==


{{Evripídes}}

{{Stubbur|fornfræði|bókmenntir}}

[[Flokkur:Forngrískir harmleikir]]</text>
      <sha1>205b8fl3jaze4empunyglk73q9qey84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meyjar í nauðum (Evripídes)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60234</id>
    <revision>
      <id>1978720</id>
      <parentid>1398443</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikivitnun|Evripídes|Evripídes}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="276" sha1="5l8q05ro6a4rlzj34a63m0jnu5aknky" xml:space="preserve">'''''Meyjar í nauðum''''' er [[harmleikur]] eftir [[Grikkland hið forna|forngríska]] [[skáld]]ið [[Evripídes]]. Hann var fyrst settur á svið árið [[423 f.Kr.]]

== Tenglar ==


{{Evripídes}}

{{Stubbur|fornfræði|bókmenntir}}

[[Flokkur:Forngrískir harmleikir]]</text>
      <sha1>5l8q05ro6a4rlzj34a63m0jnu5aknky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Herakles (Evripídes)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60235</id>
    <revision>
      <id>1978705</id>
      <parentid>1403326</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikivitnun|Evripídes|Evripídes}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="305" sha1="9walgfyzeyjyy4nqpce2owmo9l0e731" xml:space="preserve">'''''Herakles''''' er [[harmleikur]] eftir [[Grikkland hið forna|forngríska]] [[skáld]]ið [[Evripídes]]. Leikritið segir frá [[Herakles]]i sem í bræði sinni drepur bæði konu sína og börn.

==Tenglar==


{{Evripídes}}

{{Stubbur|fornfræði|bókmenntir}}

[[Flokkur:Forngrískir harmleikir]]</text>
      <sha1>9walgfyzeyjyy4nqpce2owmo9l0e731</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Börn Heraklesar (Evripídes)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60236</id>
    <revision>
      <id>1978692</id>
      <parentid>1403332</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikivitnun|Evripídes|Evripídes}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="364" sha1="nluw2t7npg05f1unpk59goh4azkon3e" xml:space="preserve">'''''Börn Heraklesar''''' er [[harmleikur]] eftir [[Grikkland hið forna|forngríska]] [[skáld]]ið [[Evripídes]]. Leikritið segir frá börnum [[Herakles]]ar er þau leita verndar frá [[Evrýsþeifur|Evrýsþeifi]]. Leikritið var samið um [[430 f.Kr.]]

==Tenglar==


{{Evripídes}}

{{Stubbur|fornfræði|bókmenntir}}

[[Flokkur:Forngrískir harmleikir]]</text>
      <sha1>nluw2t7npg05f1unpk59goh4azkon3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kýklópurinn (Evripídes)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60237</id>
    <revision>
      <id>1978714</id>
      <parentid>1382417</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikivitnun|Evripídes|Evripídes}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="298" sha1="iihryn17jadgrc4b1h80wqgxc4qso51" xml:space="preserve">'''''Kýklópurinn''''' er [[bukkaleikur]] eftir [[Grikkland hið forna|forngríska]] [[skáld]]ið [[Evripídes]]. Leikritið er eini varðveitti bukkaleikurinn (satýrleikurinn) frá fornöld.

==Tenglar==


{{Evripídes}}

{{Stubbur|fornfræði|bókmenntir}}

[[Flokkur:Forngrískir harmleikir]]</text>
      <sha1>iihryn17jadgrc4b1h80wqgxc4qso51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jón (Evripídes)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60238</id>
    <revision>
      <id>1978711</id>
      <parentid>1382420</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikivitnun|Evripídes|Evripídes}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="340" sha1="nx7nsx8e5jmju6l329p4v13fkf4jcjj" xml:space="preserve">'''''Jón''''' er [[harmleikur]] eftir [[Grikkland hið forna|forngríska]] [[skáld]]ið [[Evripídes]]. Leikritið segir frá Jóni í leit sinni að uppruna sínum. Leikritið var samið á árunum [[414 f.Kr.|414]] – [[412 f.Kr.]]

==Tenglar==


{{Evripídes}}

{{Stubbur|fornfræði|bókmenntir}}

[[Flokkur:Forngrískir harmleikir]]</text>
      <sha1>nx7nsx8e5jmju6l329p4v13fkf4jcjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ifigeneia í Táris</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60239</id>
    <revision>
      <id>1978707</id>
      <parentid>1843927</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikivitnun|Evripídes|Evripídes}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="550" sha1="5dmj9pg7szoh1zp6zb6njdwx75m8tp9" xml:space="preserve">'''''Ifigeneia í Táris''''' (á forngrísku: {{lang|grc|Ἰφιγένεια ἡ ἐν Ταύϱοις}}) er [[harmleikur]] eftir [[Grikkland hið forna|forngríska]] [[skáld]]ið [[Evripídes]]. Leikritið segir frá [[Órestes]]i, sem er á flótta undan refsinornunum fyrir að hafa myrt móður sína til að hefna föður síns, og komu hans til T&amp;#225;ris þar sem hann hittir fyrir Ifigeneiu systur sína sem hann hélt að væri látin. 

==Tenglar==


{{Evripídes}}

{{Stubbur|fornfræði|bókmenntir}}

[[Flokkur:Forngrískir harmleikir]]</text>
      <sha1>5dmj9pg7szoh1zp6zb6njdwx75m8tp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rhesos (Evripídes)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60240</id>
    <revision>
      <id>1978725</id>
      <parentid>1398438</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikivitnun|Evripídes|Evripídes}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="310" sha1="9yiplb4efqlq08audox1grgpsy0f6i6" xml:space="preserve">'''''Rhesos''''' er [[harmleikur]] sem er eignaður [[Grikkland hið forna|forngríska]] [[skáld]]inu [[Evripídes]]i. Fræðimenn eru ekki á einu máli um hvort verkið er réttilega eignað Evripídesi.

==Tenglar==


{{Evripídes}}

{{Stubbur|fornfræði|bókmenntir}}

[[Flokkur:Forngrískir harmleikir]]</text>
      <sha1>9yiplb4efqlq08audox1grgpsy0f6i6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kjartan Magnússon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64587</id>
    <revision>
      <id>1978713</id>
      <parentid>1966600</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikivitnun}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3487" sha1="8lyohrt058xq9a6vojor4yu7jg3b7wi" xml:space="preserve">'''Kjartan Magnússon''' ([[fæðing|fæddur]] [[5. desember]] [[1967]]) er [[Ísland|íslenskur]] stjórnmálamaður og fyrrum borgarfulltrúi fyrir [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokkinn]] í [[Reykjavík]]. Hann sat í [[Borgarstjórn Reykjavíkur]] sem vara- og aðalmaður frá [[1994]] til [[2018]] og sat jafnframt í [[Borgarráð Reykjavíkur|Borgarráði Reykjavíkur]] á síðari hluta þess tímabils. Hann náði kjöri í borgarstjórn á nýjan leik [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|2022]]. 6. mars 2026 gekk hann til liðs við Miðflokkinn.

Kjartan er stúdent frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] og las sagnfræði við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. Hann starfaði sem blaðamaður á [[Morgunblaðið|Morgunblaðinu]] frá [[1991]]-[[1999]] og sinnti lengst af viðskiptafréttum. Hann er annar stofnenda sprotafyrirtækisins [[Intelscan örbylgjutækni]]. Kjartan á þrjú börn.

== Stjórnmálaþátttaka ==
Kjartan hóf stjórnmálaferil sinn í [[Heimdallur (félag)|Heimdalli]], félagi ungra sjálfstæðismanna í Reykjavík. Hann var kjörinn formaður félagsins [[1991]] og [[1992]]. Hann tók sæti á lista Sjálfstæðisflokksins fyrir borgarstjórnarkosningar 1994 og náði kjöri sem varaborgarfulltrúi. Í kosningunum 1998 var hann enn kjörinn varaborgarfulltrúi en eftir að [[Árni Sigfússon]] hvarf úr borgarstjórn árið [[1999]] varð Kjartan aðalfulltrúi. Hann var í 6. sætinu í borgarstjórnarkosningum 2002, í 4. sæti í kosningunum 2006.

Haustið 2007 slitnaði upp úr samstarfi Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks vegna ágreinings um [[REI-málið]]. Kjartan var í hópi þeirra sex borgarfulltrúa Sjálfstæðisflokks sem ekki vildi fylgja [[Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson|Vihjálmi Þ. Vilhjálmssyni]] að málum varðandi samruna [[Reykjavik Energy Invest|Reykjavík Energy Invest]] og [[Geysir Green Energy|Geysis Green Energy]].

Í prófkjörinu í janúar [[2010]] hlaut Kjartan 3. sæti og aftur fyrir borgarstjórnarkosningarnar 2014, en sat síðan í 2. sæti í borgarstjórnarflokki Sjálfstæðisflokksins. Hann tók þátt í leiðtogaprófkjöri sjálfstæðismanna í Reykjavík fyrir kosningarnar 2018, en þar hafði [[Eyþór Arnalds]] öruggan sigur og hreppti Kjartan 3. sætið. Við uppstillingu á lista fékk hann ekki öruggt sæti, en Eyþór fékk hann til þess að vera aðstoðarmaður borgarstjórnarflokksins í kosningum og misserið þar á eftir.

Kjartan réðist til Evrópuráðsins í Strassborg árið 2019 og starfaði þar við ráðgjöf um lýðræðisvæðingu nýfrjálsra ríkja Mið- og Autur-Evrópu á sveitarstjórnasviðinu. {{heimild vantar}}

== Tenglar ==

* [http://www.reykjavik.is/desktopdefault.aspx/tabid-3410/4398_view-610/ Upplýsingasíða á vef Reykjavíkurborgar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130213719/http://reykjavik.is/desktopdefault.aspx/tabid-3410/4398_view-610/ |date=2010-11-30 }}
* [http://www.kjartan.is/ Vefur Kjartans Magnússonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130914194714/http://www.kjartan.is/ |date=2013-09-14 }}

{{Stubbur|æviágrip}}
[[Flokkur:Borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins]]
[[Flokkur:Fulltrúar í borgarstjórn Reykjavíkur]]
[[Flokkur:Sjálfstæðisflokkurinn]]
[[Flokkur:Reykjaætt]]
[[Flokkur:Bolholtsætt]]
[[Flokkur:Laugardalsætt]]
{{f|1967}}
[[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]]</text>
      <sha1>8lyohrt058xq9a6vojor4yu7jg3b7wi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pierre Trudeau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64753</id>
    <revision>
      <id>1978771</id>
      <parentid>1948594</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7022" sha1="gin53a9hac5l0m8w2064uo1ts8c0y5q" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| nafn           = Pierre Trudeau
| mynd           = Prime Minister Pierre Trudeau 1975 (UPI press photo) (cropped).jpg
| myndatexti1     = Pierre Trudeau árið 1975.
| titill= [[Forsætisráðherra Kanada]]
| stjórnartíð_start2 = [[20. apríl]] [[1968]]
| stjórnartíð_end2 = [[4. júní]] [[1979]]
| einvaldur2 = [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]]
| landstjóri2 = [[Roland Michener]]&lt;br&gt;[[Jules Léger]]&lt;br&gt;[[Edward Schreyer]]
| forveri2 = [[Lester B. Pearson]]
| eftirmaður2 = [[Joe Clark]]
| stjórnartíð_start = [[3. mars]] [[1980]]
| stjórnartíð_end = [[30. júní]] [[1984]]
| einvaldur = [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]]
| landstjóri = [[Edward Schreyer]]&lt;br&gt;[[Jeanne Sauvé]]
| forveri = [[Joe Clark]]
| eftirmaður = [[John Turner]]
| fæðingarnafn   = Joseph Philippe Pierre Yves Elliott Trudeau
| fæddur = [[18. október]] [[1919]]
| fæðingarstaður = [[Montréal]], [[Québec]], [[Kanada]]
| dánardagur =  {{Dánardagur og aldur|2000|9|28|1919|10|18}}
| dánarstaður    = [[Montréal]], [[Québec]], [[Kanada]]
| orsök_dauða    = 
| stjórnmálaflokkur = [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslyndi flokkurinn]]
| þekktur_fyrir  = 
| starf          = Stjórnmálamaður
| laun           = 
| trúarbrögð = 
| maki           = Margaret Sinclair (g. 1971; skilin 1984)
| háskóli        = [[Háskólinn í Montréal]]&lt;br&gt;[[Harvard-háskóli]]&lt;br&gt;[[Sciences Po]]&lt;br&gt;[[London School of Economics|Hagfræðiskólinn í London]] 
| börn           = 4, þ. á m. [[Justin Trudeau|Justin]]
|undirskrift = Pierre Trudeau Signature 2.svg
}}
'''Joseph Philippe Pierre Yves Elliott Trudeau''', venjulega kallaður '''Pierre Trudeau''' eða '''Pierre Elliott Trudeau''' ([[18. október]] [[1919]] – [[28. september]] [[2000]]) var fimmtándi [[forsætisráðherra Kanada]] frá [[20. apríl]] [[1968]] til [[4. júní]] [[1979]] og aftur frá [[3. mars]] [[1980]] til [[30. júní]] [[1984]]. Hann var mjög vinsæll og umdeildur leiðtogi sem átti þátt í því að skapa sérstaka [[Kanada|kanadíska]] [[þjóðernishyggja|þjóðernishyggju]] og styrkja sambandið í sessi gagnvart aðskilnaðarsinnum. Sonur hans [[Justin Trudeau]] varð forsætisráðherra Kanada árið 2015 fyrir Frjálslynda flokkinn.

==Æviágrip==
Trudeau fæddist árið 1919 í [[Québec]]. Faðir hans var auðugur kaupsýslumaður og bensínstöðvaeigandi af frönskum ættum en móðir hans var af skoskum ættum og enskumælandi. Pierre gekk í [[Jesúítar|jesúítaskólann]] Collège Jean-de-Brébeuf í Montréal og síðar í [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]]. Hann ferðaðist til Evrópu árið 1933 og [[London School of Economics]].&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|2637974|Maður nýja tímans: Pierre Elliot Trudeau|blað=[[Alþýðublaðið]]|útgáfudagsetning=28. janúar 1969|blaðsíða=6–7; 10}}&lt;/ref&gt; Eftir námsárin hóf Trudeau lögfræðistörf og byrjaði að gefa út vinstrisinnaða tímaritið ''Cité Libre''. Trudeau varð síðan lögfræðiprófessor við [[Háskólinn í Montréal|Háskólann í Montréal]].&lt;ref name=mbl&gt;{{Tímarit.is|3299260|Pierre Trudeau forsætisráðherra í Kanada|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=4. júní 1978|blaðsíða=2-3}}&lt;/ref&gt;

Trudeau hóf þátttöku í stjórnmálum árið 1965 og var útnefndur þingritari [[Lester B. Pearson|Lesters B. Pearson]] forsætisráðherra. Árið 1967 var Trudeau útnefndur dómsmálaráðherra í ríkisstjórn Pearsons.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|höfundur=Pierre Trudeau|titill=Memoirs|útgefandi=McClelland &amp; Stewart|ár=1993|staður=Toronto|isbn=0-771-08588-5|bls=?}}&lt;/ref&gt; Sem dómsmálaráðherra setti Trudeau lög sem lögleiddu [[samkynhneigð]], [[Hjónaskilnaður|hjónaskilnað]] og [[fóstureyðing]]ar í Kanada. Á fjölmiðlafundi réttlætti Trudeau afstöðu sína til þessara mála, sérstaklega til samkynhneigðar, með orðunum: „Ríkið á ekkert erindi inn í svefnherbergi þjóðarinnar“.&lt;ref name=töffari&gt;{{Tímarit.is|1980139|Töffari deyr|höfundur=Kristján G. Arngrímsson|útgáfudagsetning=3. október 2000|blaðsíða=42|blað=[[Morgunblaðið]]}}&lt;/ref&gt;

Þegar Pearson settist í helgan stein árið 1968 vann Trudeau formannskjör [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokksins]] og gerðist nýr forsætisráðherra Kanada. Sem forsætisráðherra ræktaði Trudeau vinskaparbönd við Bandaríkin en hélt einnig sjálfstæða utanríkisstefnu. Meðal annars viðurkenndi hann lögmæti [[Kína|Alþýðulýðveldisins Kína]] og átti í vinsamlegum samskiptum við við [[Kúba|Kúbu]] en dró úr kanadískri fjárfestingu í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]].&lt;ref name=mbl/&gt;

Trudeau átti þátt í því að þróa hugmyndina um Kanada sem fjölmenningarsamfélag sameinað í einni þjóð.&lt;ref name=töffari/&gt; Ríkisstjórn Trudeau setti árið 1982 nýja [[stjórnarskrá]] fyrir Kanada sem tryggði meðal annars að hæstiréttur Kanada gæti fellt úr gildi lög sem þingið setur ef þau þykja ekki samræmast réttindaskrá stjórnarskrárinnar.&lt;ref name=töffari/&gt;

Í [[Októberkreppan|októberkreppunni]] svokölluðu árið 1970 rændu marxískir aðskilnaðarsinnar í Québec breskum ræðismanni og ráðherra fylkisstjórnar Québec. Sá síðarnefndi fannst myrtur í vörubíl nokkru síðar. Trudeau brást við með því að virkja neyðarlög sem gáfu ríkisstjórninni víða heimild til þess að handtaka grunaða hryðjuverkamenn án réttarhalda. Aðspurður hversu langt hann myndi ganga til þess að stemma stigu við uppgangi aðskilnaðarsinna í Québec svaraði Trudeau: „Bíddu bara.“ (enska: „Just watch me.“) Oft hefur verið vitnað í þessi orð síðar meir í kanadískum stjórnmálum, sem og í mörg önnur ummæli Trudeaus.

==Einkahagir==
Fjölmiðlar fjölluðu á sínum tíma mikið um einkalíf Trudeaus. Trudeau kvæntist [[Margaret Sinclair]] árið 1971 þegar hann var um fimmtíu ára gamall en hún í kringum tvítugt. Hjónin eignuðust þrjá syni saman, þar á meðal [[Justin Trudeau|Justin]], en skildu árið 1984. Þá hafði lengi ríkt spenna í hjónabandi þeirra vegna annasamra starfa Pierre og samneytis Margaretar við fræga menn eins og [[Mick Jagger]] og [[Keith Richards]].&lt;ref name=mbl/&gt; Margaret skrifaði nokkrar bækur um samband þeirra Pierre eftir skilnaðinn og jók það enn við fjölmiðlaathyglina á fjölskyldunni.

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla 
| fyrir=[[Lester B. Pearson]]
| titill=Forsætisráðherra Kanada
| frá=[[20. apríl]] [[1968]]
| til=[[4. júní]] [[1979]]
| eftir=[[Joe Clark]]}}
{{Erfðatafla 
| fyrir=[[Joe Clark]]
| titill=Forsætisráðherra Kanada
| frá=[[3. mars]] [[1980]]
| til=[[30. júní]] [[1984]]
| eftir=[[John Turner]]}}
{{töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Kanada}}
{{stubbur|æviágrip}}
{{DEFAULTSORT:Trudeau, Pierre Elliott}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Kanada]]
{{fd|1919|2000}}
[[Flokkur:Kanadískir lögfræðingar]]</text>
      <sha1>gin53a9hac5l0m8w2064uo1ts8c0y5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Closer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79508</id>
    <revision>
      <id>1978727</id>
      <parentid>1961492</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16279" sha1="jtsfkzj793ac3jqmnzfxa25mtd8v9rw" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn                    = The Closer
| mynd                    = [[Mynd:The Closer.jpg|250px]]
| myndatexti              = 
| nafn2                   = The Closer
| tegund                  = Lögregludrama 
| þróun                   = James Duff&lt;br /&gt;Michael M. Robin&lt;br /&gt;Greer Shephard
| sjónvarpsstöð           = TNT
| leikarar                = [[Kyra Sedgwick]]&lt;br /&gt;[[J. K. Simmons]]&lt;br /&gt;[[Corey Reynolds]]&lt;br /&gt;[[Robert Gossett]]&lt;br /&gt;[[G. W. Bailey]]&lt;br /&gt;[[Anthony Denison]]&lt;br /&gt;[[Michael Paul Chan]]&lt;br /&gt;[[Raymond Cruz]]&lt;br /&gt; [[Phillip P. Keene]]&lt;br /&gt;[[Jon Tenney]]&lt;br /&gt; [[Mary McDonnell]] &lt;br /&gt; [[Gina Ravera]] 
| land                    = Bandaríkin
| tungumál                = Enska
| fjöldi_þáttaraða        = 7
| fjöldi_þátta            = 109
| staðsetning             = Los Angeles
| lengd                   = 42-60 mín
| stöð                    = TNT
| myndframsetning         = 480i (SDTV)&lt;br /&gt;1081i (HDTV)
| fyrsti_þáttur           = Pilot
| frumsýning              = 13.júní 2005 - 13.ágúst 2012
| vefsíða                 = http://www.tnt.tv/series/closer/
| imdb_kenni              = http://www.imdb.com/title/tt0458253/
}}
'''''The Closer''''' er bandarískur sjónvarpsþáttur sem fjallar um lögreglufulltrúann Brenda Leigh Johnson ([[Kyra Sedgwick]]) frá [[Georgía (fylki)|Georgíu]] sem flytur til [[Los Angeles]], í þeim tilgangi að leiða forgangs morðsrannsóknar deild. Höfundurinn að þættinum er James Duff.

Framleiddar voru sjö þáttaraðir og var fyrsti þátturinn frumsýndur 13. júní 2005.

== Framleiðsla ==
=== Framleiðendur ===
Þátturinn var framleiddur af Shephard/Robin fyrirtækinu í samstarfi við Warner Bros. Television. 

Þann 10. desember 2010 tilkynnti sjónvarpsstöðin TNT að sjöunda þáttaröðin af The Closer yrði seinasta þáttaröðin og hafði ákvörðunin verið tekin af [[Kyra Sedgwick]] sjálfri.&lt;ref name=&quot;endcloser&quot;&gt;{{cite news|url=https://latimesblogs.latimes.com/showtracker/2010/12/kyra-sedgwick-closes-the-closer.html|title=Kyra Sedgwick closes 'The Closer'|last=Fernandez|first=Mary Elena|date=10. desember 2010|publisher=[[The Los Angeles Times]]|accessdate=10. desember  2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;endcloser2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.mediaspy.org/report/2010/12/12/us-kyra-sedgwick-calls-time-on-the-closer/|title=Kyra Sedgwick calls time on The Closer|date=11. desember 2010|publisher=Media Spy|work=The Spy Report|accessdate=12. desember 2010|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721002711/http://www.mediaspy.org/report/2010/12/12/us-kyra-sedgwick-calls-time-on-the-closer/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

Í janúar 2011 var tilkynnt að sex þáttum hefðu verið bætt við lokaþáttaröðina til að byggja upp söguþráðinn fyrir nýju systurseríuna.&lt;ref name=ExpandSpinoff&gt;{{cite web|last1=Rice|first1=Lynnette|last2=Hibbard|first2=James|title=TNT extends 'The Closer' final season to ready potential spin-off -- EXCLUSIVE|url=http://insidetv.ew.com/2011/01/30/the-closer-final-season/|work=Inside TV|publisher=Entertainment Weekly|accessdate=30. janúar  2011|archive-date=2013-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104225000/http://insidetv.ew.com/2011/01/30/the-closer-final-season/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Þann 18. maí 2011 tilkynnti TNT að systraserían myndi kallast ''Major Crimes'' og að leikkonan [[Mary McDonnell]] sem leikur Kaptein Sharon Raydor myndi fara með aðalhlutverkið.&lt;ref name=MajorCrimes&gt;{{cite web|first=Daniel|last=Fienberg|title=TNT orders 'Closer' spinoff 'Major Crimes' starring Mary McDonnell|url=http://www.hitfix.com/articles/tnt-orders-closer-spinoff-major-crimes-starring-mary-mcdonnell|date=18. maí 2011|publisher=HitFix|accessdate=18. maí  2011|archive-date=2012-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401161622/http://www.hitfix.com/articles/tnt-orders-closer-spinoff-major-crimes-starring-mary-mcdonnell|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Tökustaður ===
Þátturinn er aðallega tekinn upp í [[Santa Clarita]] í [[Kalifornía|Kaliforníu]] og ''Warner Brothers Burbank Studíóinu'' í [[Burbank]] [[Kalifornía|Kaliforníu]].&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0458253/locations Tökustaðir The Closer á IMDB síðunni]&lt;/ref&gt;

=== Söguþráður ===
Þátturinn fylgir eftir lögreglufulltrúanum Brenda Leigh Johnson sem flytur til [[Los Angeles]], í þeim tilgangi að leiða forgangs morðsrannsóknar deild. Gegnum þáttaraðirnar verða breytingar á bæði einkalífi hennar og innan raða lögreglunnar, meðal annars breytingar á starfssemi deildararinnar sem breytist í forgangs manndráps deild og á endanum í stórglæpa deild.

== Aðalleikarar og persónur ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- &quot;
! Leikari || Persóna || Tign || Deild || Þáttaraðir
|-
| [[Kyra Sedgwick]]
| Brenda Leigh Johnson
| Lögreglufulltrúi
| Stórglæpa deild
| 1–7
|-
| [[J. K. Simmons]]
| Will Pope
| Aðstoðarlögreglustjóri (1-6) &lt;br&gt; Settur Lögreglustjóri L.A. (7)
| Los Angeles lögreglan
| 1–7
|-
| [[Corey Reynolds]]
| David Gabriel
| Aðstoðarvarðþjálfi
| Stórglæpa deild
| 1–7
|-
| [[Robert Gossett]]
| Russell Taylor
| Foringi
| Rán-Morð deildin
| 1–7
|-
| [[G. W. Bailey]]
| Louie Provenza
| Rannsóknarliðsforingi
| Stórglæpa deild
| 1–7
|-
| [[Anthony Denison]]
| Andy Flynn
| Rannsóknarliðsforingi
| Stórglæpa deild
| 1–7
|-
| [[Michael Paul Chan]]
| Michael Tao
| Rannsóknarliðsforingi
| Stórglæpa deild
| 1–7
|-
| [[Raymond Cruz]]
| Julio Sanchez
| Rannsóknarfulltrúi
| Stórglæpa deild
| 1–7
|-
| [[Phillip P. Keene]]
| Buzz Watson
| Eftirlits myndavélamaður
| Stórglæpa deild
| 1–7
|-
| [[Jon Tenney]]
| Fritz Howard
| Alríkisfulltrúi
| Alríkislögreglan
| 1–7
|-
| [[Gina Ravera]]
| Irene Daniels
| Rannsóknarfulltrúi
| Forgangs manndráps deild
| 1–4
|-
| [[Mary McDonnell]]
| Sharon Raydor
| Kapteinn
| Neyðar/Vald rannsóknar deild
| 5-7
|}

== Þættir ==
{{Aðalgrein|Listi yfir The Closer-þætti}}
Hver þáttur fjallar um samfélagið í Los Angeles og tengingu þess við lögregluna. Þátturinn snýst um flókin mál eins og pólitík, persónuleg réttmæti og djúpstæðar spurningar um hið góða og hið illa. Ásamt því má sjá samskiptin á milli lögreglufulltrúanna sjálfra innan deildarinnar.

=== Fyrsta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Listi yfir The Closer (1. þáttaröð)}}

Þema fyrstu þáttaraðarinnar er '''einsömul kona í karlaheimi og í nýrri borg'''. Áhorfendur fá að fylgjast með hvernig Brendu tekst á við þessar nýju breytingar í lífi sínu.

=== Önnur þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Listi yfir The Closer (2. þáttaröð)}}

Þema þáttaraðarinnar er '''félagsskapur''', sést það vel bæði innan lögreglunnar og í einkalífi Brendu. Ólíklegur félagsskapur myndast á milli Brendu og Taylor. Samband Brendu og Fritz verður alvarlegra þegar þau ákveða að flytja inn saman.

=== Þriðja þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Listi yfir The Closer (3. þáttaröð)}}

Þemað þriðju þáttaraðar er '''fjölskylda'''. PHD deildin er nú heildstæð og sögur þeirra fjalla um hvernig hún vinnur sem fjölskylda og þarf að ráða við fjármagnsleysið. Í lífi Brendu kynnast áhorfendur föður hennar í fyrsta sinn. Brenda horfist í augu við persónuleg heilsuvandamál á meðan samband hennar við Fritz tekur stórt skref fram á við.

=== Fjórða þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Listi yfir The Closer (4. þáttaröð)}}

Þema fjórðu þáttaraðarinnar er '''kraftur'''. Brenda og forgangs manndráps deild eigast við kraft fjölmiðla í þessari þáttaröð þegar fréttaritari Los Angeles Times fylgir þeim eftir en með sitt eigið efni í huga. Kraftur réttarkerfisins og þeirra sem nota það og misnota það er skoðað gegnum þáttaröðina, ásamt þeim krafti sem byssuofbeldi hefur áhrif á líf fólks. Í einkalífinu þarf Brenda að kljást við þann kraft sem þarf til þess að skipuleggja brúðkaup sitt.

Gagnstætt fyrri þáttaröðum sýndi fjórða þáttaröðin 10 sumarþætti, sem luku 15. september 2008, og komu svo aftur í janúar 2009 með fimm auka þætti.

=== Fimmta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Listi yfir The Closer (5. þáttaröð)}}

Þema fimmtu þáttaraðarinnar eru '''breytingar'''. Söguefni sem þróast vegna þráhyggju Brendu á lögfræðingnum sem komst undan í þættinum ''Power of Attorney'' úr fyrri þáttaröð.

=== Sjötta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Listi yfir The Closer (6. þáttaröð)}}

Þema sjöttu þáttaraðarinnar er '''aðdráttarafl'''. Deildin hefur flutt í nýtt húsnæði sem hentar engan veginn morðrannsóknum né viðtölum. Brenda tekur mikilvæga ákvörðun sem hefur bæði áhrif á vinnuumhverfið og hjónabandið.

=== Sjöunda þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Listi yfir The Closer (7. þáttaröð)}}

Þema sjöunda þáttaraðarinnar er '''ást''' og '''missir'''. Brenda þarf að takast á við málaferli gagnvart henni í tengslum við dauða Turrell Baylor í lok þáttarins ''War Zone'' í seríu 6.

== Verðlaun og tilnefningar ==
===Academy of Science Fiction, Fantasy &amp; Horror Films===
* 2011: Tilnefnd sem besta leikkona í sjónvarpi  - [[Kyra Sedgwick]].
* 2011: Tilnefndur sem besti sjónvarpsþátturinn .
* 2010: Tilnefnd sem besta leikkona í sjónvarpi – [[Kyra Sedgwick]].
* 2010: Tilnefndur sem besti sjónvarpsþátturinn.
* 2009: Tilnefnd sem besta leikkona í sjónvarpi – [[Kyra Sedgwick]].
* 2008: Tilnefnd sem besta leikkona í sjónvarpi – [[Kyra Sedgwick]].
* 2008: Tilnefndur sem besti sjónvarpsþátturinn.
* 2007: Tilnefnd sem besta leikkona í sjónvarpi – [[Kyra Sedgwick]].
* 2007: Tilnefndur sem besti sjónvarpsþátturinn.
* 2006: Tilnefndur sem besti sjónvarpsþátturinn.

===BMI Film &amp; TV-verðlaunin===
* 2008: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – James S. Levine.

===Casting Society of America-verðlaunin===
* 2006: Tilnefndur sem besti leikaravalssjóri fyrir ''Pilot 1.1'' – Bruce H. Newberg.

===Edgar Allan Poe-verðlaunin===
* 2010: Tilnefndur fyrir besta sjónvarpshandritið fyrir ''Strike Three'' – Steven Kane.
* 2007: Tilnefndur fyrir besta sjónvarpshandritið fyrir ''Blue Blood'' – James Duff og Mike Berchem.

===Emmy-verðlaunin===
* 2011: Tilnefnd sem besta leikkona í gestahlutverki í dramaseríu – Mary McDonnell.
* 2010: Verðlaun sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].
* 2010: Tilnefndur sem besti leikari í gestahlutverki í dramaseríu – Beau Bridges.
* 2009: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].
* 2008: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].
* 2007: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].
* 2006: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].

===Golden Globe-verðlaunin===
* 2011: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].
* 2010: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].
* 2009: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].
* 2008: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].
* 2007: Verðlaun sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].
* 2006: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].

===Gracie Allen-verðlaunin===
* 2006: Verðlaun sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].

===Image-verðlaunin===
* 2010: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki – [[Corey Reynolds]].

===Imagen Foundation-verðlaunin===
* 2011: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki – [[Raymond Cruz]].
* 2009: Verðlaun sem besti leikari í aukahlutverki – [[Raymond Cruz]].
* 2009: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki – [[Raymond Cruz]].
* 2009: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki – Gina Ravera.
* 2006: Verðlaun sem besti leikari í aukahlutverki – [[Raymond Cruz]].
* 2006: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki – Gina Ravera.

===NAMIC Vision-verðlaunin===
* 2009: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Robert Gossett]].
* 2009: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Raymond Cruz]].
* 2007: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Corey Reynolds]].
* 2007: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – Gina Ravera.

'''People's Choice-verðlaunin'''
* 2009: Verðalun sem uppáhalds sjónvarps dramadívan – [[Kyra Sedgwick]].

===Prism-verðlaunin===
* 2011: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu – [[Anthony Denison]].
* 2011: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Old Money''.
* 2008: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Till Death Do Us Part 1 og 2''.

===Satellite-verðlaunin===
* 2008: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].
* 2007: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].
* 2006: Verðlaun sem besta leikkona í dramaseríu -  [[Kyra Sedgwick]].
* 2005: Verðlaun sem besta leikkona í dramaseríu -  [[Kyra Sedgwick]].

===Screen Actors Guild-verðlaunin===
* 2011: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].
* 2011: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu.
* 2010: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].
* 2010: Tilnefndur fyrir bestu áhættuleikstjórn – Deborah L. Mazor, R.A. Rondell og Spike Silver.
* 2010: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu.
* 2009: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].
* 2009: Tilnefndur fyrir bestu áhættuleikstjórn – Noon Orsatti og Spike Silver.
* 2009: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu.
* 2008: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].
* 2008: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu.
* 2007: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].
* 2006: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].
* 2006: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu.

===Television Critics Association-verðlaunin===
* 2006: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Kyra Sedgwick]].

===Writers Guild of America-verðlaunin===
* 2008: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''The Round File'' – Michael Alaimo.

== DVD útgáfa ==
Warner Home Video hefur gefið allar sjö þáttaraðirnar af ''The Closer'' á DVD á svæði 1.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Þáttaröð
! Þættir
! Frumsýning
! DVD útgáfa
|-
|bgcolor=&quot;#007FFF&quot; height=&quot;10px&quot;|
|align=&quot;center&quot;| Sería 1
|align=&quot;center&quot;| 13
|align=&quot;center&quot;| 13. júní 2005
|align=&quot;center&quot;| 23. maí  2006
|-
|bgcolor=&quot;#03C03C&quot; height=&quot;10px&quot;|
|align=&quot;center&quot;| Sería 2
|align=&quot;center&quot;| 15
|align=&quot;center&quot;| 12. júní 2006
|align=&quot;center&quot;| 29. maí  2007
|-
|bgcolor=&quot;#FF0000&quot; height=&quot;10px&quot;|
|align=&quot;center&quot;| Sería 3
|align=&quot;center&quot;| 15
|align=&quot;center&quot;| 18. júní 2007
|align=&quot;center&quot;| 1. júlí  2008
|-
|bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; height=&quot;10px&quot;|
|align=&quot;center&quot;| Sería 4
|align=&quot;center&quot;| 15
|align=&quot;center&quot;| 14. júlí 2008 
|align=&quot;center&quot;| 26. maí  2009
|-
|bgcolor=&quot;#FF8C00&quot; height=&quot;10px&quot;|
|align=&quot;center&quot;| Sería 5
|align=&quot;center&quot;| 15
|align=&quot;center&quot;| 8. júní  2009
|align=&quot;center&quot;| 29.júní  2010
|-
|bgcolor=&quot;#9370D8&quot; height=&quot;10px&quot;|
|align=&quot;center&quot;| Sería 6
|align=&quot;center&quot;| 15
|align=&quot;center&quot;| 12. júlí  2010
|align=&quot;center&quot;| 21. júní  2011
|-
|bgcolor=&quot;#9370D8&quot; height=&quot;10px&quot;|
|align=&quot;center&quot;| Sería 7
|align=&quot;center&quot;| 21
|align=&quot;center&quot;| 11. júlí  2011
|align=&quot;center&quot;| 21. ágúst 2012
|}

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

== Heimildir ==
* {{Wpheimild|tungumál = en|titill = The Closer|mánuðurskoðað = 8. júlí|árskoðað = 2009}}
* {{imdb title|458253|The Closer}}

== Tenglar ==

* {{imdb title|458253|The Closer}}
* [http://www.tnt.tv/title/0,,612019,00.html The Closer á Turner Network Television] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070329072022/http://www.tnt.tv/title/0,,612019,00.html |date=2007-03-29 }}
* [http://thecloser.wikia.com/wiki/The_Closer_Wiki The Closer á wikiasíðunni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130114035609/http://thecloser.wikia.com/wiki/The_Closer_Wiki |date=2013-01-14 }}

[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 2005]]</text>
      <sha1>jtsfkzj793ac3jqmnzfxa25mtd8v9rw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marg Helgenberger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80635</id>
    <revision>
      <id>1978717</id>
      <parentid>1929929</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16349" sha1="b1r9n4qc2oxdkn52vi4ns7d38820wy1" xml:space="preserve">{{Leikari
| name = Marg Helgenberger
| image = MargHelgenberger.png
| imagesize = 200px
| caption = Marg Helgenberger
| birthdate = {{Fæðingardagur og aldur|1958|11|16}}
| birthplace = [[Fremont (Nebraska)|Fremont]], [[Nebraska]], [[Bandaríkin]]
| birthname = Mary Marg Helgenberger
| yearsactive  = 1982 - 
| notable role = '''Catherine Willows''' í [[CSI: Crime Scene Investigation]] &lt;br /&gt; K.C. Koloski í [[China Beach]]
}}
'''Mary Marg Helgenberger'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.playboy.com/magazine/20q_archive/marg-helgenberger-02.html |title=Playboy &gt; 20 Questions Marg Helgenberger&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2009-10-15 |archive-date=2009-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330200042/http://www.playboy.com/magazine/20q_archive/marg-helgenberger-02.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (fædd [[16. nóvember]] [[1958]]) er bandarísk [[leikkona]] sem er þekktust fyrir hlutverk sín í [[CSI: Crime Scene Investigation]] og ''China Beach''.

== Einkalíf ==
Marg (borið fram sem hart „G,“ ólíkt nafninu Marge) Helgenberger er fædd í [[Fremont (Nebraska)|Fremont]] í [[Nebraska]] og er af [[Írland|írskum]] og [[Þýskaland|þýskum]] uppruna.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,292549,00.html |title=HELGENBERGER HELPER {{!}} E/R {{!}} Television News {{!}} TV {{!}} Entertainment Weekly&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2009-10-15 |archive-date=2009-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090427131407/http://www.ew.com/ew/article/0,,292549,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Fyrsta vinna hennar sem unglingur var sem kjötskeri („boner“) í kjötvinnslunni þar sem faðir hennar vann. 

Marg stundaði nám við Kearney State College (núna University of Nebraska at Kearney) í [[Kearney]] í [[Nebraska]] og síðan við Northwestern Universitys School of Speech í [[Evanston]], [[Illinois]] (núna School of Communication) og útskrifaðist með BS. gráðu í máli og sjónleik.&lt;ref&gt;[http://www.aetv.com/biography/bio_episode_guide.jsp?episode=241520 A&amp;E Biography: MARG HELGENBERGER: DON’T CALL ME MARG&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090111200850/http://www.aetv.com/biography/bio_episode_guide.jsp?episode=241520 |date=2009-01-11 }}[[Biography (TV series)]] TV Episode Premiere Date: 6.apríl, 2011 PRODUCED BY: CBS News Productions for A&amp;E Network&lt;/ref&gt;

Vann sem veðurfréttakona á KHGI-TV sjónvarpsstöðinn í [[Kearney]], [[Nebraska]] með námi.

Helgenberger hefur í gegnum árin verið á lista yfir fallegustu konur Hollywoods. Árið 2002 þá var hún á lista People tímaritið yfir &quot;50 Most Beautiful People&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20137012,00.html |title=People &gt; 50 Most Beautiful 2002 Vol. 15 No. 18 |access-date=2009-10-15 |archive-date=2009-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090602234953/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20137012,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  einnig var hún á lista Esquire Magazine’s “5 More Women We Love” frá 2002,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.esquire.com/women/ESQ1002-OCT_WWL_rev |title=Esquire &gt; 5 Women We Love |access-date=2009-10-15 |archive-date=2009-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108161559/http://www.esquire.com/women/ESQ1002-OCT_WWL_rev |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; var númer 15 af 25 mest aðlaðandi konum í ameríku árið 2004. Einnig árið 2004 þá var hún númer 35, 30, 29, 20, 17, 12 og 9 yfir lista The Glamour Girls Hot 100 vegna myndarinnar [[In Good Company]] og forsíðu TV Guide. Var hún á listanum í um 10 vikur og var eina viku í top tíu listanum. Hún er fjóðra elsta konan til þess að vera á top tíu listanum. Persónan hennar í [[CSI: Crime Scene Investigation]], Catherine Willows, ásamt persónunni Gil Grissom, voru nr. 82 yfir &quot;Bravo's 100 Greatest TV Characters&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bravotv.com/The_100_Greatest_TV_Characters//index.shtml |title=Bravo &gt; 100 Greatest TV Characters |access-date=2009-10-15 |archive-date=2007-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015070449/http://www.bravotv.com/The_100_Greatest_TV_Characters/index.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Í mars 2006, Catherine Willows var nefnd númer 6 yfir The Star's Top Ten Hottests TV Characters.  Árið 2007, var Marg nefnd ein af vingjarnlegustu stjörnum samkvæmt  E! online's Answer B!tch Q&amp;A page.&lt;ref&gt;[http://www.eonline.com/news/article/index.jsp?uuid=d4585077-fa66-44ca-ad15-a9d856a9938f E!News Online&gt; Who are the most pleasant, and unpleasant, celebs?]&lt;/ref&gt; Í mars 2007 Helgenberger var nefnd ein af kynþokkafyllstu sjónvarpsstjörnum ársins 2007 af TV Guide Magazine.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tvsquad.com/2007/03/19/evangeline-lilly-named-one-of-tv-guides-sexiest-stars/ |title=TV Squad &gt; TV Guide's Sexiest Stars |access-date=2009-10-15 |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105124011/http://www.tvsquad.com/2007/03/19/evangeline-lilly-named-one-of-tv-guides-sexiest-stars/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Entertainment Weekly hafði hana inni á lista þeirra yfir  &quot;The EW 100 Stars We Love Right Now&quot; frá 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20043289_20043293_20043482_7,00.html |title=Entertainment Weekly &gt; The EW 100 Stars We Love Right Now |access-date=2009-10-15 |archive-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081010220022/http://www.ew.com/ew/article/0,,20043289_20043293_20043482_7,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Í apríl  2008, gekk hún til liðs við hóp af stjörnum sem mátti sjá vera með mjólkurskegg til þess að auglýsa (Got Milk?). &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.whymilk.com/celeb_marg.php |title=Milk Mustache Celebrities &gt; Marg Helgenberger |access-date=2009-10-15 |archive-date=2008-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219221520/http://www.whymilk.com/celeb_marg.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Árið 1984, þá kynntist Marg, Alan Rosenberg, sem var gestaleikari í ''Ryan's Hope''. Urðu þau vinir og byrjuðu að vera saman árið 1986. Giftust þau árið 1989 og eiga saman einn son, Hugh Howard Rosenberg, nefndur eftir föður Helgenbergers, Hugh Helgenberger. Þann 1. desember, 2008, var tilkynnt að þau væru skilin, og 25. mars, 2009, óskaði hún eftir skilnaði.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.people.com/people/article/0,,20267882,00.html?xid=rss-topheadlines |title=Geymd eintak |access-date=2009-10-15 |archive-date=2009-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329073034/http://www.people.com/people/article/0,,20267882,00.html?xid=rss-topheadlines |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;People Magazine&quot;&gt;{{cite news
| url = http://www.people.com/people/article/0,,20243537,00.html
| last = Fleeman
| first = Mike
| title = Marg Helgenberger and husband separate after 19 years
| work = [[People Magazine]]
| date = 2008-12-02
| accessdate = 2008-12-02
| archive-date = 2008-12-02
| archive-url = https://web.archive.org/web/20081202134342/http://www.people.com/people/article/0,,20243537,00.html
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

Vegna baráttu móður hennar gegn brjóstakrabbameini , þá urðu Helgenberger og Rosenberg viðriðin baráttunni gegn brjóstakrabbameini. Hafa þau haldið góðgerðarsamkomu sem kallast ''Marg and Alan's Celebrity Weekend'' hvert ár í [[Omaha]], [[Nebraska]] síðan 1997.

== Ferill ==
=== Leikhús ===
Áhugi Helgenberger á leiklist kviknaði eftir að hún lék Blanche Dubois í leikritinu ''A Streetcar Named Desire'' í háskóla.

Helgenberger var spottuð af útsendara frá sjónvarpsóperunni [[Ryan´s Hope]] sumarið 1981 þegar hún var að leika í [[Shakespeare]] leikritinu ''Taming of the Shrew''.

=== Sjónvarp ===
Stuttu eftir að hafa lokið námi, þá fékk Marg hlutverk í sápuóperunni sem hin taugastrekkta lögreglukona Siobhan Ryan Novak sem hún lék til ársins 1986.

Árið 1988 þá var Marg ráðin til þess að leika í sjónvarpsþættinum [[China Beach]] sem Karen Charlene 'K.C.' Koloski. Frammistaða hennar  í [[China Beach]] gaf henni Emmy verðlaun sem besta leikkona í aukahlutverki í drama seríu árið 1990. Marg lék í [[China Beach]] allt til ársins 1991.

Helgenberger fékk stóra tækifærið þegar henni var boðið hlutverk Catherine Willows í CBS sjónvarpsþættinum [[CSI: Crime Scene Investigation]]. Áður en upptökur hófust þá heimsótti Helgenberger líkhús Clark sýslunnar í [[Nevada]] til þess að sjá hvernig krufningar færu fram og hverning vinnan færi fram í líkhúsum. Frammistaða hennar sem Willows hefur gefið henni tvennar Emmy og Golden Globe tilnefningar. Marg yfirgaf þáttinn í janúar 2012 eftir að hafa verið hluti af honum síðan 2000.

=== Kvikmyndir === 
Árið 1989 kom Marg fram í sinni fyrstu kvikmynd sem var hryllingsmyndin [[After Midnight]], síðan lék hún í kvikmyndinni [[Always]] eftir [[Steven Spielberg]] með [[Richard Dreyfuss]], [[Holly Hunter]] og [[John Goodman]].

Um miðjan níunda áratuginn, kom Marg fram í [[Crooked Hearts]] (1991) með [[Peter Berg]], [[Vincent D´Onofrio]], [[Jennifer Jason Leigh]], [[Noah Wyle]] og [[Peter Coyote]]. Einnig lék hún í [[The Cowboy Way]] (1994) á móti [[Woddy Harrelson]].

Árið 1995, þá lék hún í kvikmyndinni [[Species]] sem Dr. Laura Baker og endurtók hlutverkið í framhaldsmyndinni [[Species II]] (1998). 

Hefur hún einnig komið fram í kvikmyndum á borð við: [[Fire Down Below]], [[In Good Company]], [[Always]], [[Bad Boys]] og [[Peacemaker]].

== Kvikmyndir og sjónvarpsþættir ==
{{Dökkt þema ferill}}
{| class=&quot;t-ferill&quot;class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; 
|- align=&quot;center&quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Kvikmyndir
|- align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Ár
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Kvikmynd
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Hlutverk
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Athugasemd
|-
|1982
|''Tootsie''
|Suzanne
|óskráð á lista
|-
|1989
|''After Midnight''
|Alex
| 
|-
|1989
|''Always''
|Rachel
| 
|-
|1990
|''Peacemaker''
|Mrs. Cooper
| 
|-
|1990
|''Blind Vengeance''
|Virginia Whitelaw
|Sjónvarpsmynd
|-
|1991
|''Crooked Hearts''
|Jennetta
| 
|-
|1991
|''Death Dreams''
|Crista Westfield
|Sjónvarpsmynd
|-
|1992
|''In Sickness and in Health''
|Mickey
|Sjónvarpsmynd
|-
|1992
|''Through the Eyes of a Killer''
|Laurie Fisher
|Sjónvarpsmynd
|-
|1993
|''Partners''
|Georgeanne Bidwell
|Sjónvarpsmynd
|-
|1993
|''The Tommyknockers''
|Roberta ´Bobbi´ Anderson
|Sjónvarpsmynd
|-
|1993
|''Distant Cousins''
|Connie
| 
|-
|1993
|''When Love Kills: The Seduction of John Hearn''
|Debbie Banister
|Sjónvarpsmynd
|-
|1994
|''Blind Vengeance''
|ónefnt hlutverk
| 
|-
|1994
|''Keys''
|Maureen ´Kick´ Kickasola
|Sjónvarpsmynd
|-
|1994
|''The Cowboy Way''
|Margarette
| 
|-
|1994
|''Lie Down with Lions''
|Kate Nessen
|Sjónvarpsmynd
|-
|1994
|''Where Are My Children''
|Vanessa Meyer Vernon Scott
|Sjónvarpsmynd
|-
|1995
|''Just Looking''
|Darlene Carpenter
| 
|-
|1995
|''Bad Boys''
|Alison Sinclair
| 
|-
|1995
|''Species''
|Dr. Laura Baker
| 
|-
|1995
|''Inflammable''
|Lt. (j.g.) Kay Dolan
|Sjónvarpsmynd
|-
|1996
|''Conundrum''
|Det. Rose Ekberg
|Sjónvarpsmynd
|-
|1996
|''My Fellow Americans''
|Joanna
|óskráð á lista
|-
|1997
|''Murder Live!''
|Pia Postman
|Sjónvarpsmynd
|-
|1997
|''The Last Time I Committed Suicide''
|Lizzy
| 
|-
|1997
|''Fire Down Below''
|Sarah Kellogg
| 
|-
|1997
|''Gold Coast''
|Karen DiCilia
|Sjónvarpsmynd
|-
|1998
|''Species II''
|Dr. Laura Baker
| 
|-
|1998
|''Thank of a Grateful Nation''
|Jerrilynn Folz
|Sjónvarpsmynd
|- 
|1998
|''Giving Up the Ghost''
|Anna Hobson
|Sjónvarpsmynd
|-
|1999
|''Happy Face Murders''
|Jen Powell
|Sjónvarpsmynd
|-
|1999
|''Lethal Vows''
|Ellen Farris
|Sjónvarpsmynd
|-
|2000
|''Perfect Murder, Perfect Town; JonBenét and the City of Boulder''
|Patsy Ramsey
|Sjónvarpsmynd
|-
|2000
|''Erin Brockovich''
|Donna Jensen
| 
|- 
|2003
|[[CSI: Crime Scene Investigation]]
|Catherine Willows
|Tölvuleikur &lt;br /&gt; Talaði inn á
|-
|2004
|''CSI: Crime Scene Investigation – Dark Motives''
|CSI Stig 3 Catherine Willows
|Tölvuleikur &lt;br /&gt; Talaði inn á
|-
|2004
|''In Good Company''
|Ann
| 
|-
|2007
|''Mr. Brooks''
|Emma Brooks
| 
|-
|2008
|''Colombus Day''
|Alice
| 
|-
|2009
|''Wonder Woman''
|Hera
|Talaði inn á
|-
|2009
|''Conan: Red Nails''
|Tascela prinsessa
|Talaði inn á &lt;br /&gt; í eftirvinnslu 
|- align=&quot;center&quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Sjónvarp
|- align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Ár
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Titill
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Hlutverk
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Athugasemd
|-
|1982-1986
|''Ryan´s Hope''
|Siobhan Ryan Novak
|26 þættir
|-
|1986
|''Spenser: For Hire''
|Nancy Ketterin
|Þáttur: An Eye for an Eye
|-
|1987
|''Shell Game''
|Natalie Thayer
|6 þættir
|-
|1987
|''Matlock''
|Laura Norwood
|Þáttur: The Gambler
|- 
|1987
|''thirtysomething''
|Cooper
|Þáttur: Weaning
|-
|1988-1991
|''China Beach''
|K.C.
|62 þættir
|-
|1991
|''Tales from the Crypt''
|Vicki
|Þáttur: Deadline
|- 
|1991
|''The Hidden Room''
|Jane
|Þáttur: A Friend in Need
|-
|1993
|''Fallen Angels''
|Eve Cressy
|Þáttur: I´ll Be Waiting
|-
|1995
|''The Larry Sanders Show''
|Susan Elliott
|Þáttur: Nothing Personal
|-
|1996
|''ER''
|Karen Hines
|5 þættir 
|-
|1999
|''Partners''
|Eve Darrin
|Þáttur: Pilot
|-
|2000
|[[Frasier]]
|Emily
|Þáttur: Out with Dad
|-
|2004
|''King of the Hill''
|Mrs. Hanover
|Þáttur: Hank´s Back
|-
|2000-2015
|[[CSI: Crime Scene Investigation]]
|Catherine Willows
|247 þættir
|}

== Verðlaun og tilnefningar ==
===Blockbuster Entertainment Award===
* 2001: tilnefnd – Besta leikkona í aukahlutverki fyrir drama – Erin Brockovich

===Emmy Award===
* 1990: '''vann''' – Besta leikkona í aukahlutverki í drama seríu – China Beach
* 1992: tilnefnd – Besta leikkona í aukahlutverki í drama seríu – China Beach
* 2001: tilnefnd – Besta leikkona í drama seríu – CSI
* 2003: tilnefnd – Besta leikkona í drama seríu – CSI

===Golden Globe Award===
* 1991: tilnefnd – Besta leikkona í aukahlutverki í míni-seríu eða sjónvarpsmynd – China Beach
* 1991: tilnefnd – Besta leikkona í aukahlutverki í drama seríu – China Beach
* 1992: tilnefnd – Besta leikkona í aukahlutverki í drama seríu – China Beach
* 2002: tilnefnd – Besta leikkona í drama seríu – CSI
* 2003: tilnefnd – Besta leikkona í drama seríu – CSI

===Satellite Awards===
* 2002: tilnefnd – Besta leikkona í drama seríu – CSI

'''People's Choice Awards'''
* 2002: tilnefnd – Besti leikarahópur í drama seríu - CSI
* 2003: tilnefnd – Besti leikarahópur í drama seríu – CSI 
* 2004: tilnefnd – Besti leikarahópur í drama seríu – CSI 
* 2005: '''vann''' – Uppáhalds kvenn sjónvarpsstjarna – CSI
* 2005: '''vann''' – Besti leikarahópur í drama seríu – CSI

===Screen Actors Guild Awards===
* 2005: '''vann''' – Besti leikarahópur í drama seríu – CSI

===TV Guide Awards===
* 2001: tilnefnd –Leikkona ársins í nýrri seríu – CSI

===Viewers For Quality Television Awards===
* 1989: '''vann''' – Besta leikkona í aukahlutverki í drama seríu – China Beach
* 1990: '''vann''' – Besta leikkona í aukahlutverki í drama seríu – China Beach
* 1991: '''vann''' – Besta leikkona í aukahlutverki í drama seríu – China Beach

== Heimildir ==
* {{wpheimild|tungumál= en|titill= Marg Helgenberger|mánuðurskoðað= 15. október|árskoðað= 2009 }}
{{reflist}}

== Tenglar ==
{{wikinews|Many SAG Awards presenters announced}}

* {{imdb name|id= 0001339|name=Marg Helgenberger}}
* http://www.cbs.com/primetime/csi/cast/marg-helgenberger/ Marg Helgenberger á [[CBS]] heimasíðu [[CSI: Crime Scene Investigation]]
* [http://sci-fi-online.50megs.com/2006_Interviews/06-04-10_MargHelgenberger.htm Marg Helgenberger interview at www.sci-fi-online.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090818010258/http://sci-fi-online.50megs.com/2006_Interviews/06-04-10_MargHelgenberger.htm |date=2009-08-18 }}
{{fe|1958|Helgenberger, Marg}}

[[Flokkur:CSI|CSI: Crime Scene Investigation]]
[[Flokkur:Bandarískir leikarar|Helgenberger, Marg]]</text>
      <sha1>b1r9n4qc2oxdkn52vi4ns7d38820wy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Þinglýsing</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81174</id>
    <revision>
      <id>1978805</id>
      <parentid>1469886</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T21:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48941-94</username>
        <id>120553</id>
      </contributor>
      <comment>/* Þinglýsingarumdæmi */ Leiðrétt innsláttarvilla og upplýsingar uppfærðar miðað við núverandi veruleika.</comment>
      <origin>1978805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3735" sha1="1men94upeo6dpjr0735qnipmy4mbz0s" xml:space="preserve">'''Þinglýsing''' er opinber skráning skjala sem gegnir því hlutverki að afla réttindum þeim sem skjölin taka til, verndar gagnvart þriðja manni. Hið opinbera þinglýsir margs konar samningum og gjörningum en slíkt er í höndum [[Sýslumenn á Íslandi|sýslumanna]] sem eru þinglýsingarstjórar, hver í sínu umdæmi. Þinglýsing merkir að opinber skráning réttinda hafi átt sér stað og á oftast við eignarrétt eða veðrétt. Þannig er fasteignalánum þinglýst og veðbókarvottorði sömuleiðis. Þannig er það staðfest af hinu opinbera hver hefur veð í viðkomandi eign og í hvaða röð. Á ensku er þinglýsing ''Register''.

== Þinglýsingavottorð (veðbókarvottorð) ==
Þinglýsingavottorð, eru gjarnan nefnd veðbókarvottorð, er vottorð eða staðfesting á því hvað hefur verið skráð í þinglýsingabók um tiltekna eign. Hvað varðar fasteignir kemur þar fram hverjir eru þinglýstir eigendur hennar, hvaða veðbönd og kvaðir hvíla á henni og hvort eignaskiptayfirlýsingu hefur verið þinglýst ef um fjöleignahús er að ræða.

== Þinglýsingarbækur ==
Í þinglýsingarlögum er gert ráð fyrir að meginatriði úr skjali sem komið er með til þinglýsingar sé fært í þinglýsingabók. Jafnframt er gert ráð fyrir að færa megi þinglýsingarbækur í tölvutæku formi. Í langflestum umdæmum er efni yfirgnæfandi meirihluta þinglýstra skjala fært í tölvu, sem tengist gagnabanka Fasteignamats ríkisins, jafnframt því sem skjölin er skönnuð inn (myndlesin) þegar þeim er þinglýst.  Sameiginlegur gagnabanki þinglýsingaskráningar sýslumanna, Fasteignamats ríkisins og sveitarfélaga hefur verið nefndur “Landskrá fasteigna”.

Hæg er að nálgast upplýsingar úr þinglýsingabókum hjá þinglýsingarstjórum. Þar má fá þinglýsingarvottorð fyrir einstakar eignir og einnig hægt að fá ljósrit einstakra þinglýstra skjala, svo sem eignaskiptayfirlýsingum.  Nálgast má þinglýsingarvottorð um sérhverja fasteign sem færð hefur verið í Landskrá fasteigna hjá hvað embætti sýslumanns sem er. Sama á við um ökutæki, nálgast má þinglýsingarvottorð fyrir öll skráð ökutæki hjá hvaða sýslumannsembætti sem er. 

Hægt er að kaupa aðgang að veðbandayfirlitum hjá Fasteignamati ríkisins og hjá Lánstrausti hf.  Sá aðgangur takmarkast við þær eignir sem skráðar eru í gagnagrunni Landskrár fasteigna.

== Þinglýsingarumdæmi ==
Skjölum sem varða fasteignir ber að þinglýsa í því umdæmi sem fasteignin er.   
Skjöl sem varða skip ber að þinglýsa í umdæmi þar sem skip er skráð. 
Skjöl sem varða skráð ökutæki ber að þinglýsa í umdæmi þar sem skráður eigandi á lögheimili og sama á við um lausafé sem ekki er skráð í ökutækja- eða skipaskrá. 
Skjöl sem varða lausafé ber að þinglýsa í umdæmi þar sem skráður eigandi lausafjárins er með lögheimili. 
Skjöl sem varða loftför ber að þinglýsa hjá sýslumanninum á Höfuðborgarsvæðinu.

== Tengt efni ==
* [[Aflýsing|Aflýsing þinglýstra skjala]]

== Tenglar ==
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/1978039.html Þinglýsingalög nr. 39/1978]
* [http://www.reglugerd.is/interpro/dkm/WebGuard.nsf/58b439f05a7f412f00256a07003476bc/d23edf9cb20bbc080025744900492fcf?OpenDocument Reglugerð um þinglýsingar nr. 405/2008]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/1994026.html#G9M3 Lög um fjöleignahús nr. 26/1994, II kafli]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/1978036.html Lög um stimpilgjald nr. 36/1978]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/1991088.html Lög um aukatekjur ríkissjóðs nr. 88/1991 (8, 14, og 17. gr.)]

[[Flokkur:Lögfræði]]</text>
      <sha1>1men94upeo6dpjr0735qnipmy4mbz0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Páll Jónsson (sýslumaður á Skarði)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83886</id>
    <revision>
      <id>1978802</id>
      <parentid>1023208</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T20:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49528-37</username>
        <id>120654</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Leiðrétt innsláttarvilla.</comment>
      <origin>1978802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3306" sha1="ntqiv2u163sigcd9oavve36b0ykoscx" xml:space="preserve">'''Páll Jónsson''' (um [[1445]] – [[12. október]] [[1496]]) var íslenskur höfðingi og sýslumaður á [[15. öld]]. Hann bjó á [[Skarð á Skarðsströnd|Skarði]] á [[Skarðsströnd]] og var giftur inn í ætt [[Skarðverjar|Skarðverja]].

Páll var sonur Jóns Ásgeirssonar, sýslumanns í [[Hvammur í Dölum|Hvammi]] í [[Hvammssveit]] og síðar í [[Ögur|Ögri]] við [[Ísafjarðardjúp]], og konu hans Kristínar Guðnadóttur frá [[Hóll í Bolungarvík|Hóli]] í [[Bolungarvík]]. Á meðal systkina hans voru Ormur bóndi í [[Klofi|Klofa]] og síðar á Skarði og Guðni sýslumaður, faðir [[Björn Guðnason|Björns Guðnasonar]] í Ögri. Kona Guðna var Þóra, laundóttir [[Björn Þorleifsson hirðstjóri|Björns ríka Þorleifssonar]].

Páll  giftist [[Solveig Björnsdóttir|Solveigu Björnsdóttur]] frá Skarði, dóttur [[Ólöf Loftsdóttir|Ólafar ríku]] og Björns Þorleifssonar. Þau voru [[fjórmenningar]], bæði komin af [[Ormur Snorrason|Ormi Snorrasyni]] lögmanni, og fengu [[páfaleyfi]] til að mega eigast. [[Magnús Eyjólfsson]] biskup vildi þó ekki viðurkenna hjónaband þeirra.

[[Þorleifur Björnsson hirðstjóri|Þorleifur]] bróðir Solveigar hafði áður gengið að eiga konu sem var í fjórmenningsfrændsemi við hann en fékk ekki páfaleyfi til þess fyrr en þau höfðu verið saman allmörg ár og átt börn saman. Samkvæmt leyfinu skyldu þau börn sem þau eignuðust eftir útgáfu þess teljast skilgetin en hin óskilgetin. Þau eignuðust ekki fleiri börn og þegar Þorleifur dó um 1486 tók Einar jungkæri bróðir hans arf eftir hann. Einar dó barnlaus [[1494]] og gerði þá Solveig tilkall til alls arfs eftir hann, einnig þess sem Þorleifur bróðir þeirra hafði átt. [[Björn Þorleifsson á Reykhólum|Björn]] sonur Þorleifs andmælti þessu og taldi sig skilgetinn. Um þetta urðu harðar deilur. 

Solveig lést [[1495]]. Ári síðar var Páll staddur á [[Öndverðareyri]] og þar fóru þeir Björn og Eiríkur sonur [[Halldór Ormsson|Halldórs Ormssonar]] ábóta í [[Helgafellsklaustur|Helgafellsklaustri]], sem sagður var eiga sökótt við Pál vegna kvennamála, að honum. Féll hann þar eftir frækilega vörn og var það Eiríkur sem vann á honum en Björn hélt sér til hlés. Var Eiríkur dæmdur útlægur fyrir vígið og er sagt að hann hafi dáið í [[Róm]] þar sem hann ætlaði að reyna að útvega sér páfaleyfi til landvistar.

Þeir Björn Þorleifsson og Björn Guðnason, sem báðir voru systursynir Solveigar, gerðu kröfu í Skarðseignirnar og var hart deilt um þær næstu árin. [[Þorleifur Pálsson (lögmaður)|Þorleifur Pálsson]], sonur Solveigar og Páls, var tveggja ára þegar faðir hans dó og flutti þá Ormur föðurbróðir hans í Skarð ásamt konu sinni, ól hann upp og sá um mál hans en sagt er að margt hafi farið í niðurníðslu á Skarði á þeim árum.

== Heimildir ==
* {{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3303360|titill=Skarð á Skarðsströnd og kirkjan þar. Lesbók Morgunblaðsins, 24. desember 1983.}}
* Bogi Benediktsson: ''Sýslumannaæfir II''. Reykjavík, Prentsmiðja Ísafoldar og Þjóðólfs, 1889-1904.

[[Flokkur:Skarðverjar]]
[[Flokkur:Sýslumenn]]

{{fd|1445|1496}}</text>
      <sha1>ntqiv2u163sigcd9oavve36b0ykoscx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hangúl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84473</id>
    <revision>
      <id>1978794</id>
      <parentid>1951952</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1978794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3730" sha1="5w4hvpowpawpp2dsjc7pcajn4sv51to" xml:space="preserve">{{Hangúl}}

Nútíma kóreska er skrifuð með kóreska [[stafróf|stafrófinu]] (sem heitir '''hangúl''',&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wdl.org/en/item/4166 |title=Geymd eintak |access-date=2013-05-03 |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026051240/https://www.wdl.org/en/item/4166/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;!-- HANgúl? ({{IPAc-en|lang|ˈ|h|ɑː|n|g|uː|l}} {{Respell|HAHN|gool}} --&gt; 한글, í [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]] en '''chosŏn'gŭl''', 조선글, í [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]]). &lt;!-- Hangul var hannað á árunum 1443 og 1444 en kynnt fyrir kóresku þjóðinni árið 1446. --&gt; Nútíma kóreska er skrifuð frá vinstri til hægri (en líkt og með kínversku getur líka verið skrifuð lóðrétt, og eru þá lóðréttu línurnar frá hægri til vinstri). Hangúl (e. hangul) er stundum skrifað hangeul á ensku&lt;!-- following South Korea's [[Revised Romanization of Korean|standard Romanization]]--&gt;. &lt;!--, a system developed during the 15th century for that purpose, although it did not become the primary script until the 20th century. --&gt; Letrið styðst við 24 einfalda stafi &lt;!--basic letters --&gt; (''jamo'') og 27 flóknari stafi sem búnir er til úr þeim einföldu.


Hangul var hannað á árunum 1443 og 1444 en kynnt fyrir kóresku þjóðinni árið 1446. Það var fyrir tilstilli þáverandi konung landsins, Sejong, að skriftin var hönnuð. Áður en hangúl kom til sögunnar töluðu Kóreumenn kóresku en skrifuðu mestmegnis á kínversku, sem er mjög frábrugðin kóresku. Stór hluti Kóreumanna var ólæs og þess vegna var það mikil bylting þegar byrjað var að rita kóresku með hangúl.

Þar sem hangúl hefur fá tákn er því t.d. mun auðveldara að hana læra stafróðið heldur en kínversku táknin. Sejong konungur er frægasti konungurinn í sögu Kóreu og prýðir 10.000 won seðilinn.

Hangul var þó notað saman við [[kínversk tákn]] (kölluð hanja á kóresku) að verulegu leyti fram til ársins 1970, en kínversku táknin voru þá gjarna notuð á eftir kóreskum orðum til útskýringar og virka sem hálfgerð orðabókarskýring. Nú er hangúl notað nær eingöngu bæði í Suður-Kóreu og Norður-Kóreu en þó kemur fyrir að Hanja er sett í sviga til að skýra orð nánar, til dæmis í fréttablöðum og ritgerðum.

Kóresk börn þurfa enn að læra mikla kínversku í grunnskólum en mikið af kóreskum orðaforða er tekinn úr kínversku.

Þess má einnig geta að fyrir utan Kóreumenn er [[Indónesía|indónesískur]] ættbálkur sem notar hangúl.

Hvert tákn í hangúl er kallað jamo. Til eru 29 tákn sem skiptast upp í 
* 14 [[samhljóð]]a
* 10 [[sérhljóð]]a
* 5 tvöföld tákn (td. ㄸ tt, ㄲ kk, ㅃ pp)

Þessum táknum er svo raðað saman þannig að mest eru þrjú jamo í einni samstæðu. Samstæðan myndar alltaf eitt atkvæði. Táknunum er raðað þannig upp að fyrst kemur samhljóði svo sérhljóði og síðast er skrifað endatákn sem er oftast líka samhljóði eða tvöfalt tákn. Skrifað er frá hægri til vinstri og frá toppi og niður innan samstæðunnar og sama á við um línur.

== Hangúl í Unicode ==
Það eru fjórar mismunandi leiðir til að skilgreina hangúl í [[Unicode]]. Maður getur valið hvort maður vill fá hvert tákn fyrir sig eða heila samstæðu og hvernig maður vill að hún birtist.

* U+1100–U+11FF: Inniheldur öll tákn hangúl gömul og ný.
* U+3130–U+318F: Hangúl samvinnandi tákn
* U+AC00-U+D7A3: Inniheldur allar nútíma samstæður hangúl.
* U+FFA0–U+FFDF: Hangúl samvinnandi tákn.

&lt;references/&gt;

[[Flokkur:Kóreska]]
[[Flokkur:Kórea]]
[[Flokkur:Stofnað á 15. öld]]]]</text>
      <sha1>5w4hvpowpawpp2dsjc7pcajn4sv51to</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978795</id>
      <parentid>1978794</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:46:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1978795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3730" sha1="sv0hzg2ktvgqms3bhijp91m0lq6ql4w" xml:space="preserve">{{Hangúl}}

Nútíma [[kóreska]] er skrifuð með kóreska [[stafróf|stafrófinu]] sem heitir '''hangúl''',&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wdl.org/en/item/4166 |title=Geymd eintak |access-date=2013-05-03 |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026051240/https://www.wdl.org/en/item/4166/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;!-- HANgúl? ({{IPAc-en|lang|ˈ|h|ɑː|n|g|uː|l}} {{Respell|HAHN|gool}} --&gt; 한글, í [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]] en '''chosŏn'gŭl''', 조선글, í [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]]. &lt;!-- Hangul var hannað á árunum 1443 og 1444 en kynnt fyrir kóresku þjóðinni árið 1446. --&gt; Nútíma kóreska er skrifuð frá vinstri til hægri (en líkt og með kínversku getur líka verið skrifuð lóðrétt, og eru þá lóðréttu línurnar frá hægri til vinstri). Hangúl (e. hangul) er stundum skrifað hangeul á ensku&lt;!-- following South Korea's [[Revised Romanization of Korean|standard Romanization]]--&gt;. &lt;!--, a system developed during the 15th century for that purpose, although it did not become the primary script until the 20th century. --&gt; Letrið styðst við 24 einfalda stafi &lt;!--basic letters --&gt; (''jamo'') og 27 flóknari stafi sem búnir er til úr þeim einföldu.


Hangul var hannað á árunum 1443 og 1444 en kynnt fyrir kóresku þjóðinni árið 1446. Það var fyrir tilstilli þáverandi konung landsins, Sejong, að skriftin var hönnuð. Áður en hangúl kom til sögunnar töluðu Kóreumenn kóresku en skrifuðu mestmegnis á kínversku, sem er mjög frábrugðin kóresku. Stór hluti Kóreumanna var ólæs og þess vegna var það mikil bylting þegar byrjað var að rita kóresku með hangúl.

Þar sem hangúl hefur fá tákn er því t.d. mun auðveldara að hana læra stafróðið heldur en kínversku táknin. Sejong konungur er frægasti konungurinn í sögu Kóreu og prýðir 10.000 won seðilinn.

Hangul var þó notað saman við [[kínversk tákn]] (kölluð hanja á kóresku) að verulegu leyti fram til ársins 1970, en kínversku táknin voru þá gjarna notuð á eftir kóreskum orðum til útskýringar og virka sem hálfgerð orðabókarskýring. Nú er hangúl notað nær eingöngu bæði í Suður-Kóreu og Norður-Kóreu en þó kemur fyrir að Hanja er sett í sviga til að skýra orð nánar, til dæmis í fréttablöðum og ritgerðum.

Kóresk börn þurfa enn að læra mikla kínversku í grunnskólum en mikið af kóreskum orðaforða er tekinn úr kínversku.

Þess má einnig geta að fyrir utan Kóreumenn er [[Indónesía|indónesískur]] ættbálkur sem notar hangúl.

Hvert tákn í hangúl er kallað jamo. Til eru 29 tákn sem skiptast upp í 
* 14 [[samhljóð]]a
* 10 [[sérhljóð]]a
* 5 tvöföld tákn (td. ㄸ tt, ㄲ kk, ㅃ pp)

Þessum táknum er svo raðað saman þannig að mest eru þrjú jamo í einni samstæðu. Samstæðan myndar alltaf eitt atkvæði. Táknunum er raðað þannig upp að fyrst kemur samhljóði svo sérhljóði og síðast er skrifað endatákn sem er oftast líka samhljóði eða tvöfalt tákn. Skrifað er frá hægri til vinstri og frá toppi og niður innan samstæðunnar og sama á við um línur.

== Hangúl í Unicode ==
Það eru fjórar mismunandi leiðir til að skilgreina hangúl í [[Unicode]]. Maður getur valið hvort maður vill fá hvert tákn fyrir sig eða heila samstæðu og hvernig maður vill að hún birtist.

* U+1100–U+11FF: Inniheldur öll tákn hangúl gömul og ný.
* U+3130–U+318F: Hangúl samvinnandi tákn
* U+AC00-U+D7A3: Inniheldur allar nútíma samstæður hangúl.
* U+FFA0–U+FFDF: Hangúl samvinnandi tákn.

&lt;references/&gt;

[[Flokkur:Kóreska]]
[[Flokkur:Kórea]]
[[Flokkur:Stofnað á 15. öld]]</text>
      <sha1>sv0hzg2ktvgqms3bhijp91m0lq6ql4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aðfarargerð</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86046</id>
    <revision>
      <id>1978807</id>
      <parentid>1438203</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T21:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48941-94</username>
        <id>120553</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Fjarlægður linkur sem vísaði á orðið 'Útburð' í annari merkingu þess orðs. Linkurinn var því villandi.</comment>
      <origin>1978807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="835" sha1="drijo4du6b57eltuaspuotapkdlfdn0" xml:space="preserve">'''Aðfarargerð''', oftast kölluð ''aðför'', er [[lögfræði]]legt hugtak, sem felst í fullnustu skyldu eða samnings með aðstoð [[Sýslumaður|sýslumanns]], þegar aðili gerir slíkt ekki sjálfviljugur. Sá sem krefst aðfarar kallast gerðarbeiðandi en sá sem aðför beinist að kallast gerðarþoli. Þegar aðför snýst um að gerðarþoli efni skyldu um greiðslu fjármuna þá nefnist hún [[fjárnám]], [[innsetning]] ef hún snýr að því gerðarþoli afhendi tiltekinn hlut eða útburður ef gerðarþoli á að víkja af [[fasteign]].

Til þess að aðfarargerð geti farið fram þarf aðfararheimild en hún er oftast veitt með [[dómur|dómi]] eða sótt í [[skuldabréf]] eða önnur áþekk skjöl sem fela í sér heimild til aðfarar án dóms.

{{stubbur|lögfræði}}
[[Flokkur:lagahugtök]]</text>
      <sha1>drijo4du6b57eltuaspuotapkdlfdn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Játvarður 2.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89672</id>
    <revision>
      <id>1978825</id>
      <parentid>1679166</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12706" sha1="kc1kqia5lfgpdboda30lbab3rutfor5" xml:space="preserve">{{Konungur
|titill = Konungur Englands
|ætt = Plantagenet-ætt
|skjaldarmerki = Coat of Arms of Edward III of England (1327-1377) (Attributed).svg
|mynd = Edward II - British Library Royal 20 A ii f10 (detail).jpg
|nafn = Játvarður 2.
|ríkisár = 7. júlí 1307 – 21. janúar 1327
|kjörorð = 
|fæðingardagur = {{fæðingardagur|1284|4|25}}
|fæðingarstaður =[[Caernarfonkastali|Caernarfonkastala]], [[Gwynedd]], [[Wales]]
|dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1327|9|21|1284|4|25}}
|dánarstaður =  [[Berkeley-kastali|Berkeley-kastala]], [[Gloucestershire]], [[Konungsríkið England|Englandi]]
|grafinn = [[Westminster Abbey]]
|undirskrift = 
|faðir = [[Játvarður 1.]]
|móðir = [[Elinóra af Kastilíu]]
|titill_maka = Eiginkona
|maki = {{gifting|[[Ísabella af Frakklandi, Englandsdrottning|Ísabella af Frakklandi]]|1308}}
| börn = {{Plainlist|
* [[Játvarður 3.]]
* [[Jóhann, jarl af Cornwall]]
* [[Elinóra Woodstock|Elinóra, hertogaynja Guelders]]
* [[Jóhanna Skotadrottning]]
* [[Adam FitzRoy]] (ósk.)}}
}}
'''Játvarður 2.''' ([[25. apríl]] [[1284]] – [[21. september]] [[1327]] (?)) var konungur [[England]]s frá því að faðir hans dó [[7. júlí]] 1307 af [[Plantagenetætt]] og þar til hann var neyddur til að segja af sér [[24. janúar]] [[1327]]. Örlög hans eftir það eru óviss.

== Prins af Wales ==
[[Mynd:Edward I and II.jpg|thumb|left|Játvarður 2. með föður sínum.]]
Játvarður var sonur [[Játvarður 1.|Játvarðar 1.]] Englandskonungs og fyrri konu hans, [[Elinóra af Kastilíu|Elinóru af Kastilíu]], yngstur af sextán börnum þeirra og eini sonurinn sem komst upp. Hann átti þó tvo yngri hálfbræður sem náðu fullorðinsaldri. Hann fæddist í bráðabirgðahúsnæði í Caernarfon-kastala í [[Wales]] en þangað hafði móðir hans fylgt föður hans þegar hann var að láta reisa kastalann. Hann var fyrsti enski prinsinn sem fékk titilinn [[prinsinn af Wales|prins af Wales]] og var það samþykkt af enska þinginu [[7. febrúar]] [[1301]]. 

Faðir hans þjálfaði hann í hernaðarfræðum og stjórnvísi frá unga aldri en hann hafði takmarkaðan áhuga. Játvarður var stór og sterklegur eins og faðir hans en skorti metnað og drifkraft Játvarðar 1. Hann hafði mestan áhuga á skemmtunum en einnig á íþróttum. Sagt er að hann hafi skort sjálfstraust og því oft látið stjórnast af mönnum sem voru viljasterkari en hann sjálfur. Hann fékk hins vegar snemma orð á sig fyrir munaðarlifnað. Konungurinn kenndi um áhrifum frá vini Játvarðar, gaskónska riddaranum [[Piers Gaveston]], og rak hann frá hirðinni.

== Konungur og Gaveston ==
[[Mynd:Gaveston Cornwall charter.jpg|thumb|right|Skjalið þar sem Gaveston er skipaður jarl af Cornwall.]]
Játvarður 1. lést í herför til [[Skotland]]s sumarið 1307 og Játvarður 2. tók þá við. Eitt fyrsta verk hans var að kalla Gaveston til sín að nýju. Hann setti hann meira að segja ríkisstjóra Englands þegar hann ferðaðist til [[Frakkland]]s í ársbyrjun 1308, þar sem hann gekk að eiga [[Ísabella af Frakklandi, Englandsdrottning|Ísabellu af Frakklandi]], dóttur [[Filippus 4. Frakkakonungur|Filippusar 4.]], þann [[25. janúar]]. Hún var þá líklega tólf ára að aldri. Hjónabandið var ekki hamingjusamt; Játvarður sinnti Ísabellu lítið en eyddi þeim mun meiri tíma með vinum sínum. Þó eignuðust þau tvo syni og tvær dætur, auk þess sem Játvarður átti óskilgetinn son.

Samband Játvarðar og Gaveston var mjög náið en ekki er alveg ljóst hvers eðlis það var þótt yfirleitt sé talið að Játvarður hafi verið [[samkynhneigð]]ur eða [[tvíkynhneigð]]ur. Svo mikið er víst að samtímanenn álitu samband þeirra ósiðlegt og Ísabella drottning kvartaði undan því í bréfum til föður síns. Gaveston var glæsimenni, nokkrum árum eldri en Játvarður, greindur og orðheppinn og Játvarður hlóð á hann metorðum, útnefndi hann til að mynda jarl af [[Cornwall]].

Margir aðalsmenn voru mjög óánægðir með þau miklu áhrif sem Gaveston hafði á konunginn og hófu að vinna gegn honum. Játvarður fékk ekki rönd við reist þegar Gaveston var handtekinn árið 1312 samkvæmt skipun [[Thomas Plantagenet]], jarls af [[Lancaster]] og frænda konungs, og síðan myrtur. Konungur syrgði vin sinn ákaflega en fékk brátt um annað að hugsa.

== Orrustan við Bannockburn ==
[[Mynd:Battle from Holkham Bible.jpg|thumb|right|Orrustan við Bannockburn. Mynd úr Biblíuhandriti frá 14. öld.]]
Á fyrstu ríkisstjórnarárum Játvarðar hélt [[Róbert 1. Skotakonungur|Róbert Bruce]] áfram að vinna Skotland til baka úr höndum Englendinga. Játvarður fór eða lét fara nokkrar herferðir norður til Skotlands en sérhverri þeirra lauk með því að hann tapaði meira af landvinningum föður síns; hann átti engin svör við skæruhernaðaraðferðum Róberts. Í júní [[1314]] var ekkert eftir af Skotlandi í höndum Englendinga nema [[Stirlingkastali]]. 

Kastalinn var undir stöðugu umsátri og Játvarður hélt norður á bóginn með 20.000 fótgönguliða og 3000 manna riddaralið til að reyna að hrekja Skota burt og tryggja varnir kastalans. Vegna herstjórnarmistaka hans og snjallra herbragða Róberts biðu Englendingar afhroð í [[orrustan við Bannockburn|orrustunni við Bannockburn]] [[24. júní]] og er það talinn hafa verið mesti ósigur þeirra síðan í [[orrustan við Hastings|orrustunni við Hastings]] [[1066]]. Næstu árin eftir orrustuna var Játvarður konungur afskiptalítill um stjórn landsins og frændi hans, jarlinn af Lancaster, réði mestu.

== Despenserfeðgar ==
Svo fór þó að aðalsmaðurinn [[Hugh Despenser yngri]] komst í uppáhald hjá konungi og náði þeirri stöðu sem Gaveston hafði áður haft en jarlinn af Lancaster var settur til hliðar. Kona Despensers var systurdóttir konungs og systir hans hafði verið gift Galveston. Aðalsmenn voru óánægðir með þau völd sem Despenser og faðir hans, [[Hugh Despenser eldri]], fengu í sínar hendur og árið 1320 var ástandið í Englandi orðið mjög ótryggt og konungurinn óvinsæll. Hann var neyddur til samkomulags við aðalsmennina og til að reka Despenser-feðgana frá hirðinni. Þá upphófst mikil valdabarátta meðal aðalsmanna sem snerist um að fylla tómarúmið sem feðgarnir skildu eftir sig og margir aðalsmenn voru myrtir.

Keppnin um hylli konungs varð til þess að Játvarður og Despenser-feðgar náðu öllum völdum í sínar hendur og á þingi sem haldið var í [[York]] 1322 gaf Játvarður út yfirlýsingu þar sem allar ráðstafanir sem gerðar höfðu verið til að draga úr völdum hans voru ógiltar, svo að hann yrði ekki lengur háður vilja þingsins, heldur skyldi hann einráður. Andstæðingum konungs óx þó fiskur um hrygg að nýju og var jarlinn af Lancaster þar fremstur í flokki.

== Uppreisn drottningar ==
[[Mynd:Eduard2 arest.jpg|thumb|left|Játvarður konungur handtekinn.]]
Játvarður átti í deilu við [[Karl 4. Frakkakonungur|Karl 4.]] Frakkakonung, mág sinn (þrír bræður Ísabellu voru konungar Frakklands, hver af öðrum), þar sem hann neitaði að votta konungi hollustu sem lénsmaður hans og hertogi af [[Gaskónía|Gaskóníu]], eina héraðinu sem Englandskonungur réði enn á meginlandinu. Að lokum sendi Játvarður Ísabellu drottningu til að semja um frið við Karl. Hún greip færið fegins hendi því hún gat bæði heimsótt fjölskyldu og föðurland og verið laus við eiginmann sinn og Despenser-feðgana um tíma en henni var orðið meinilla við hana alla. Hún undirritaði friðarsamning [[31. maí]] [[1325]] og var hann Frökkum í vil. Þar var því heitið að Játvarður kæmi og vottaði Karli konungi hollustu en Játvarður sendi [[Játvarður 3.|Játvarð]], eldri son sinn, sem þá var þrettán ára, í staðinn. 

Það reyndust mikil mistök því Ísabella lýsti því nú yfir að hvorki hún né Játvarður yngri kæmu aftur til Englands fyrr en Despenser-feðgar hefðu verið sviptir völdum. Hún sendi svo fylgdarmenn sína, sem voru hliðhollir Játvarði, heim. Þeir komu til Englands 23. desember og upplýstu þá að Ísabella væri komin í ástarsamband við enska aðalsmanninn [[Roger Mortimer]] og væru þau að skipuleggja innrás í England. Játvarður bjó sig undir innrásina en reyndist njóta lítils stuðnings. 

Í september [[1326]] gerðu Ísabella drottning og Mortimer innrás. Þau voru fáliðuð en brátt dreif að þeim mikið lið og fáir vildu berjast fyrir konunginn. Játvarður og Despenser-feðgar flúðu frá London [[2. október]] og skildu borgina eftir stjórnlausa. Konungurinn flúði til suðurhluta Wales, þar sem Despenser-feðgar áttu land, en þeim tókst ekki að skera upp herör og flestir þjónar hans yfirgáfu hann 31. október.

== Afsögn og dauði ==
Fáeinum dögum áður, [[27. október]], hafði Hugh Despenser eldri verið [[henging|hengdur]] og afhöfðaður í [[Bristol]]. Þann 16. nóvember féllu konungurinn og Despenser yngri svo í hendur velskra uppreisnarmanna. Þeir sendu Despenser til Ísabellu drottningar en seldu konunginn í hendur jarlinum af Lancaster. Despenser yngri var pyndaður og líflátinn að viðstöddum miklum mannfjölda, þar á meðal Ísabellu drottningu og Roger Mortimer, en konungur var hafður í haldi í Kenilworth-kastala. 
[[Mynd:Homosexuality King Edward II of England.jpg|thumb|right|Játvarður 2., koparstunga frá 18. öld. Neðri myndin sýnir morð hans.]]
Vandmál Ísabellu drottningar og elskhuga hennar var hvað ætti að gera við hann. Einfaldast hefði verið að láta taka hann af lífi og þá varð Játvarður sonur hans sjálfkrafa konungur en honum gátu móðir hans og Mortimer ráðið yfir vegna æsku hans. Hins vegar var talið óvíst að Játvarður konungur hefði brotið nægilega mikið af sér til að unnt væri að dæma hann löglega til dauða. Því varð að ráði að hann skyldi hafður í varðhaldi til dauðadags. Vandamálið var þó að konungsvaldið var enn í höndum hans lögformlega þótt drottningin stýrði landinu.

Því var ákveðið að leggja málið í hendur þingsins og eftir miklar umræður var samþykkt að konungurinn skyldi láta af völdum. Hann var þó ekki settur af, heldur farið fram á að hann segði af sér. Ákærurnar voru lesnar yfir honum [[20. janúar]] [[1327]] og var hann meðal annars sakaður um vanhæfi, að hafa látið aðra stjórna sér, að stunda athæfi sem ekki sæmdi konungi, að hafa tapað Skotlandi vegna lélegrar stjórnar, að hafa valdið kirkjunni skaða, að hafa látið óátalið að aðalsmenn væru drepnir, sviptir eignum, fangelsaðir eða reknir í útlegð og að hafa flúið í félagsskap við þekktan óvin ríkisns og skilið landið eftir stjórnlaust. Játvarður tók ákærurnar mjög nærri sér og grét á meðan þær voru lesnar. Hann féllst á að afsala sér völdum í hendur sonar síns. Afsögnin var tilkynnt í London [[24. janúar]].

Játvarður 2. var áfram í haldi en var færður í Berkeley-kastala í [[Gloucestershire]]. Þar er talið að sendimaður Ísabellu og Mortimers hafi myrt hann 11. október 1327 og segir sagan að glóandi járni hafi verið stungið upp í endaþarm hans. Um það er þó ekkert vitað með vissu og því hefur einnig verið haldið fram að hann hafi lifað að minnsta kosti til 1330, jafnvel að hann hafi verið sendur í útlegð og dáið á Ítalíu um 1341. Játvarður sonur hans var þó ekki í vafa um örlög föður síns því þegar hann varð sjálfráða og tók við stjórn ríkisins árið 1330 lét hann taka Roger Mortimer af lífi fyrir landráð; eitt helsta sakarefnið var morðið á Játvarði 2. Hann hlífði hins vegar Ísabellu móður sinni.

Játvarður og Ísabella áttu sem fyrr segir fjögur börn, Játvarð 3., Jóhann jarl af Cornwall, sem dó tvítugur 1336, Elinóru, sem giftist Reinoud svarta, greifa af Gelderland (nú í Hollandi að mestu) og [[Jóhanna Skotadrottning|Jóhönnu]], fyrri konu [[Davíð 2. Skotakonungur|Davíðs 2.]] Skotakonungs.

== Heimildir ==
* {{wpheimild|tungumál = En|titill = Edward II of England|mánuðurskoðað = 23. ágúst|árskoðað = 2010}}

{{töflubyrjun}}
{{erfðatafla
| titill = [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|Konungur Englands]]
| frá = 1307
| til = 1327
| fyrir = [[Játvarður 1.]]
| eftir = [[Játvarður 3.]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
{{fd|1284|1327}}
[[Flokkur:Plantagenetætt]]
[[Flokkur:Konungar Englands]]</text>
      <sha1>kc1kqia5lfgpdboda30lbab3rutfor5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978826</id>
      <parentid>1978825</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:04:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12665" sha1="cm37yjuvypkq1ya36nds2txle6qzfsu" xml:space="preserve">{{Konungur
|titill = Konungur Englands
|ætt = Plantagenet-ætt
|skjaldarmerki = Royal arms of England.svg
|mynd = Edward II - British Library Royal 20 A ii f10 (detail).jpg
|nafn = Játvarður 2.
|ríkisár = 7. júlí 1307 – 21. janúar 1327
|kjörorð = 
|fæðingardagur = {{fæðingardagur|1284|4|25}}
|fæðingarstaður =[[Caernarfonkastali|Caernarfonkastala]], [[Gwynedd]], [[Wales]]
|dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1327|9|21|1284|4|25}}
|dánarstaður =  [[Berkeley-kastali|Berkeley-kastala]], [[Gloucestershire]], [[Konungsríkið England|Englandi]]
|grafinn = [[Westminster Abbey]]
|undirskrift = 
|faðir = [[Játvarður 1.]]
|móðir = [[Elinóra af Kastilíu]]
|titill_maka = Eiginkona
|maki = {{gifting|[[Ísabella af Frakklandi, Englandsdrottning|Ísabella af Frakklandi]]|1308}}
| börn = {{Plainlist|
* [[Játvarður 3.]]
* [[Jóhann, jarl af Cornwall]]
* [[Elinóra Woodstock|Elinóra, hertogaynja Guelders]]
* [[Jóhanna Skotadrottning]]
* [[Adam FitzRoy]] (ósk.)}}
}}
'''Játvarður 2.''' ([[25. apríl]] [[1284]] – [[21. september]] [[1327]] (?)) var konungur [[England]]s frá því að faðir hans dó [[7. júlí]] 1307 af [[Plantagenetætt]] og þar til hann var neyddur til að segja af sér [[24. janúar]] [[1327]]. Örlög hans eftir það eru óviss.

== Prins af Wales ==
[[Mynd:Edward I and II.jpg|thumb|left|Játvarður 2. með föður sínum.]]
Játvarður var sonur [[Játvarður 1.|Játvarðar 1.]] Englandskonungs og fyrri konu hans, [[Elinóra af Kastilíu|Elinóru af Kastilíu]], yngstur af sextán börnum þeirra og eini sonurinn sem komst upp. Hann átti þó tvo yngri hálfbræður sem náðu fullorðinsaldri. Hann fæddist í bráðabirgðahúsnæði í Caernarfon-kastala í [[Wales]] en þangað hafði móðir hans fylgt föður hans þegar hann var að láta reisa kastalann. Hann var fyrsti enski prinsinn sem fékk titilinn [[prinsinn af Wales|prins af Wales]] og var það samþykkt af enska þinginu [[7. febrúar]] [[1301]]. 

Faðir hans þjálfaði hann í hernaðarfræðum og stjórnvísi frá unga aldri en hann hafði takmarkaðan áhuga. Játvarður var stór og sterklegur eins og faðir hans en skorti metnað og drifkraft Játvarðar 1. Hann hafði mestan áhuga á skemmtunum en einnig á íþróttum. Sagt er að hann hafi skort sjálfstraust og því oft látið stjórnast af mönnum sem voru viljasterkari en hann sjálfur. Hann fékk hins vegar snemma orð á sig fyrir munaðarlifnað. Konungurinn kenndi um áhrifum frá vini Játvarðar, gaskónska riddaranum [[Piers Gaveston]], og rak hann frá hirðinni.

== Konungur og Gaveston ==
[[Mynd:Gaveston Cornwall charter.jpg|thumb|right|Skjalið þar sem Gaveston er skipaður jarl af Cornwall.]]
Játvarður 1. lést í herför til [[Skotland]]s sumarið 1307 og Játvarður 2. tók þá við. Eitt fyrsta verk hans var að kalla Gaveston til sín að nýju. Hann setti hann meira að segja ríkisstjóra Englands þegar hann ferðaðist til [[Frakkland]]s í ársbyrjun 1308, þar sem hann gekk að eiga [[Ísabella af Frakklandi, Englandsdrottning|Ísabellu af Frakklandi]], dóttur [[Filippus 4. Frakkakonungur|Filippusar 4.]], þann [[25. janúar]]. Hún var þá líklega tólf ára að aldri. Hjónabandið var ekki hamingjusamt; Játvarður sinnti Ísabellu lítið en eyddi þeim mun meiri tíma með vinum sínum. Þó eignuðust þau tvo syni og tvær dætur, auk þess sem Játvarður átti óskilgetinn son.

Samband Játvarðar og Gaveston var mjög náið en ekki er alveg ljóst hvers eðlis það var þótt yfirleitt sé talið að Játvarður hafi verið [[samkynhneigð]]ur eða [[tvíkynhneigð]]ur. Svo mikið er víst að samtímanenn álitu samband þeirra ósiðlegt og Ísabella drottning kvartaði undan því í bréfum til föður síns. Gaveston var glæsimenni, nokkrum árum eldri en Játvarður, greindur og orðheppinn og Játvarður hlóð á hann metorðum, útnefndi hann til að mynda jarl af [[Cornwall]].

Margir aðalsmenn voru mjög óánægðir með þau miklu áhrif sem Gaveston hafði á konunginn og hófu að vinna gegn honum. Játvarður fékk ekki rönd við reist þegar Gaveston var handtekinn árið 1312 samkvæmt skipun [[Thomas Plantagenet]], jarls af [[Lancaster]] og frænda konungs, og síðan myrtur. Konungur syrgði vin sinn ákaflega en fékk brátt um annað að hugsa.

== Orrustan við Bannockburn ==
[[Mynd:Battle from Holkham Bible.jpg|thumb|right|Orrustan við Bannockburn. Mynd úr Biblíuhandriti frá 14. öld.]]
Á fyrstu ríkisstjórnarárum Játvarðar hélt [[Róbert 1. Skotakonungur|Róbert Bruce]] áfram að vinna Skotland til baka úr höndum Englendinga. Játvarður fór eða lét fara nokkrar herferðir norður til Skotlands en sérhverri þeirra lauk með því að hann tapaði meira af landvinningum föður síns; hann átti engin svör við skæruhernaðaraðferðum Róberts. Í júní [[1314]] var ekkert eftir af Skotlandi í höndum Englendinga nema [[Stirlingkastali]]. 

Kastalinn var undir stöðugu umsátri og Játvarður hélt norður á bóginn með 20.000 fótgönguliða og 3000 manna riddaralið til að reyna að hrekja Skota burt og tryggja varnir kastalans. Vegna herstjórnarmistaka hans og snjallra herbragða Róberts biðu Englendingar afhroð í [[orrustan við Bannockburn|orrustunni við Bannockburn]] [[24. júní]] og er það talinn hafa verið mesti ósigur þeirra síðan í [[orrustan við Hastings|orrustunni við Hastings]] [[1066]]. Næstu árin eftir orrustuna var Játvarður konungur afskiptalítill um stjórn landsins og frændi hans, jarlinn af Lancaster, réði mestu.

== Despenserfeðgar ==
Svo fór þó að aðalsmaðurinn [[Hugh Despenser yngri]] komst í uppáhald hjá konungi og náði þeirri stöðu sem Gaveston hafði áður haft en jarlinn af Lancaster var settur til hliðar. Kona Despensers var systurdóttir konungs og systir hans hafði verið gift Galveston. Aðalsmenn voru óánægðir með þau völd sem Despenser og faðir hans, [[Hugh Despenser eldri]], fengu í sínar hendur og árið 1320 var ástandið í Englandi orðið mjög ótryggt og konungurinn óvinsæll. Hann var neyddur til samkomulags við aðalsmennina og til að reka Despenser-feðgana frá hirðinni. Þá upphófst mikil valdabarátta meðal aðalsmanna sem snerist um að fylla tómarúmið sem feðgarnir skildu eftir sig og margir aðalsmenn voru myrtir.

Keppnin um hylli konungs varð til þess að Játvarður og Despenser-feðgar náðu öllum völdum í sínar hendur og á þingi sem haldið var í [[York]] 1322 gaf Játvarður út yfirlýsingu þar sem allar ráðstafanir sem gerðar höfðu verið til að draga úr völdum hans voru ógiltar, svo að hann yrði ekki lengur háður vilja þingsins, heldur skyldi hann einráður. Andstæðingum konungs óx þó fiskur um hrygg að nýju og var jarlinn af Lancaster þar fremstur í flokki.

== Uppreisn drottningar ==
[[Mynd:Eduard2 arest.jpg|thumb|left|Játvarður konungur handtekinn.]]
Játvarður átti í deilu við [[Karl 4. Frakkakonungur|Karl 4.]] Frakkakonung, mág sinn (þrír bræður Ísabellu voru konungar Frakklands, hver af öðrum), þar sem hann neitaði að votta konungi hollustu sem lénsmaður hans og hertogi af [[Gaskónía|Gaskóníu]], eina héraðinu sem Englandskonungur réði enn á meginlandinu. Að lokum sendi Játvarður Ísabellu drottningu til að semja um frið við Karl. Hún greip færið fegins hendi því hún gat bæði heimsótt fjölskyldu og föðurland og verið laus við eiginmann sinn og Despenser-feðgana um tíma en henni var orðið meinilla við hana alla. Hún undirritaði friðarsamning [[31. maí]] [[1325]] og var hann Frökkum í vil. Þar var því heitið að Játvarður kæmi og vottaði Karli konungi hollustu en Játvarður sendi [[Játvarður 3.|Játvarð]], eldri son sinn, sem þá var þrettán ára, í staðinn. 

Það reyndust mikil mistök því Ísabella lýsti því nú yfir að hvorki hún né Játvarður yngri kæmu aftur til Englands fyrr en Despenser-feðgar hefðu verið sviptir völdum. Hún sendi svo fylgdarmenn sína, sem voru hliðhollir Játvarði, heim. Þeir komu til Englands 23. desember og upplýstu þá að Ísabella væri komin í ástarsamband við enska aðalsmanninn [[Roger Mortimer]] og væru þau að skipuleggja innrás í England. Játvarður bjó sig undir innrásina en reyndist njóta lítils stuðnings. 

Í september [[1326]] gerðu Ísabella drottning og Mortimer innrás. Þau voru fáliðuð en brátt dreif að þeim mikið lið og fáir vildu berjast fyrir konunginn. Játvarður og Despenser-feðgar flúðu frá London [[2. október]] og skildu borgina eftir stjórnlausa. Konungurinn flúði til suðurhluta Wales, þar sem Despenser-feðgar áttu land, en þeim tókst ekki að skera upp herör og flestir þjónar hans yfirgáfu hann 31. október.

== Afsögn og dauði ==
Fáeinum dögum áður, [[27. október]], hafði Hugh Despenser eldri verið [[henging|hengdur]] og afhöfðaður í [[Bristol]]. Þann 16. nóvember féllu konungurinn og Despenser yngri svo í hendur velskra uppreisnarmanna. Þeir sendu Despenser til Ísabellu drottningar en seldu konunginn í hendur jarlinum af Lancaster. Despenser yngri var pyndaður og líflátinn að viðstöddum miklum mannfjölda, þar á meðal Ísabellu drottningu og Roger Mortimer, en konungur var hafður í haldi í Kenilworth-kastala. 
[[Mynd:Homosexuality King Edward II of England.jpg|thumb|right|Játvarður 2., koparstunga frá 18. öld. Neðri myndin sýnir morð hans.]]
Vandmál Ísabellu drottningar og elskhuga hennar var hvað ætti að gera við hann. Einfaldast hefði verið að láta taka hann af lífi og þá varð Játvarður sonur hans sjálfkrafa konungur en honum gátu móðir hans og Mortimer ráðið yfir vegna æsku hans. Hins vegar var talið óvíst að Játvarður konungur hefði brotið nægilega mikið af sér til að unnt væri að dæma hann löglega til dauða. Því varð að ráði að hann skyldi hafður í varðhaldi til dauðadags. Vandamálið var þó að konungsvaldið var enn í höndum hans lögformlega þótt drottningin stýrði landinu.

Því var ákveðið að leggja málið í hendur þingsins og eftir miklar umræður var samþykkt að konungurinn skyldi láta af völdum. Hann var þó ekki settur af, heldur farið fram á að hann segði af sér. Ákærurnar voru lesnar yfir honum [[20. janúar]] [[1327]] og var hann meðal annars sakaður um vanhæfi, að hafa látið aðra stjórna sér, að stunda athæfi sem ekki sæmdi konungi, að hafa tapað Skotlandi vegna lélegrar stjórnar, að hafa valdið kirkjunni skaða, að hafa látið óátalið að aðalsmenn væru drepnir, sviptir eignum, fangelsaðir eða reknir í útlegð og að hafa flúið í félagsskap við þekktan óvin ríkisns og skilið landið eftir stjórnlaust. Játvarður tók ákærurnar mjög nærri sér og grét á meðan þær voru lesnar. Hann féllst á að afsala sér völdum í hendur sonar síns. Afsögnin var tilkynnt í London [[24. janúar]].

Játvarður 2. var áfram í haldi en var færður í Berkeley-kastala í [[Gloucestershire]]. Þar er talið að sendimaður Ísabellu og Mortimers hafi myrt hann 11. október 1327 og segir sagan að glóandi járni hafi verið stungið upp í endaþarm hans. Um það er þó ekkert vitað með vissu og því hefur einnig verið haldið fram að hann hafi lifað að minnsta kosti til 1330, jafnvel að hann hafi verið sendur í útlegð og dáið á Ítalíu um 1341. Játvarður sonur hans var þó ekki í vafa um örlög föður síns því þegar hann varð sjálfráða og tók við stjórn ríkisins árið 1330 lét hann taka Roger Mortimer af lífi fyrir landráð; eitt helsta sakarefnið var morðið á Játvarði 2. Hann hlífði hins vegar Ísabellu móður sinni.

Játvarður og Ísabella áttu sem fyrr segir fjögur börn, Játvarð 3., Jóhann jarl af Cornwall, sem dó tvítugur 1336, Elinóru, sem giftist Reinoud svarta, greifa af Gelderland (nú í Hollandi að mestu) og [[Jóhanna Skotadrottning|Jóhönnu]], fyrri konu [[Davíð 2. Skotakonungur|Davíðs 2.]] Skotakonungs.

== Heimildir ==
* {{wpheimild|tungumál = En|titill = Edward II of England|mánuðurskoðað = 23. ágúst|árskoðað = 2010}}

{{töflubyrjun}}
{{erfðatafla
| titill = [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|Konungur Englands]]
| frá = 1307
| til = 1327
| fyrir = [[Játvarður 1.]]
| eftir = [[Játvarður 3.]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
{{fd|1284|1327}}
[[Flokkur:Plantagenetætt]]
[[Flokkur:Konungar Englands]]</text>
      <sha1>cm37yjuvypkq1ya36nds2txle6qzfsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CSI: NY</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93572</id>
    <revision>
      <id>1978693</id>
      <parentid>1914349</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19242" sha1="j0z1dug92qqgk6bv80q5bclu1i219q0" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn              = CSI: NY
| mynd              = Csi new york logo.svg
| myndatexti        = Einkennismerki CSI: New York
| nafn2             = CSI: NY
| tegund            = Lögreglu réttarrannsóknir, Drama 
| þróun             = [[Anthony E. Zuiker]], Carol Mendelsohn, Ann Donahue
| sjónvarpsstöð     = CBS
| leikarar          = [[Gary Sinise]]&lt;br /&gt;[[Sela Ward]] &lt;br /&gt;[[Carmine Giovinazzo]]&lt;br /&gt;[[Anna Belknap]]&lt;br /&gt;[[Robert Joy]]&lt;br /&gt;[[A.J. Buckley]]&lt;br /&gt;[[Hill Harper]]&lt;br /&gt; [[Eddie Cahill]]&lt;br /&gt;[[Melina Kanakaredes]]&lt;br /&gt; [[Vanessa Ferlito]]
| Titillag          = The Who &quot;Baba O´Riley&quot;
| land              = Bandaríkin&lt;br /&gt;Kanada
| tungumál          = Enska
| fjöldi_þáttaraða  = 9
| fjöldi_þátta      = 195
| staðsetning       = New York
| lengd             = 40-45 mín 
| stöð              = CBS
| myndframsetning   = 480i (SDTV)&lt;br /&gt;1081i (HDTV)
| fyrsti_þáttur     = 22.09.2004 
| frumsýning        = 22. september 2004-22. febrúar 2013
| vefsíða           = http://www.cbs.com/primetime/csi_ny/
| imdb_kenni        = http://www.imdb.com/title/tt0313043/
}}
'''''CSI: NY''''' ('''''Crime Scene Investigation: New York''''') er bandarískur sjónvarpsþáttur sem fylgir eftir réttarrannsóknarmönnum New York borgar og rannsóknum þeirra. Þátturinn var þróaður af [[Anthony E. Zuiker]], Carol Mendelsohn og Ann Donahue.

Framleiddar voru níu þáttaraðir og var fyrsti þátturinn sýndur [[9. maí]] [[2002]] í þætti af ''[[CSI: Miami]]''. CSI: NY er systur þáttaröð ''[[CSI: Crime Scene Investigation]] og [[CSI: Miami]].

== Framleiðsla ==
=== Framleiðendur ===
Þátturinn var framleiddur í samvinnu við kanadíska fjölmiðlafyrirtækið Alliance Atlantis og CBS Television Studios, en er núna aðeins framleiddur af CBS Television Studios.

Þann 10. maí 2013, tilkynnti CBS að þátturinn hafi verið aflýst.&lt;ref&gt;Goldberg, Lesley (May 10, 2013). [http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/cbs-cancels-csi-ny-nine-520885 &quot;CBS Cancels ''CSI: NY'' After Nine Seasons&quot;]. ''[[The Hollywood Reporter]]''. Retrieved May 10, 2013. &lt;/ref&gt;

=== Tökustaðir ===
Innisenur eru teknar upp í CBS Studio Center í [[Los Angeles]], Kaliforníu. Margar útisenur eru teknar upp í miðbæ Los Angeles sem líkjast hverfum New York. Yfirlitstökur og útitökur eru teknar í sjálfri New York borginni þegar á við. &lt;ref&gt; [http://www.imdb.com/title/tt0395843/locations]. [[IMDB]]. Skoðað 6. Nóvember 2010.&lt;/ref&gt;

=== Söguþráður ===
Þátturinn fylgir eftir New York réttarrannsóknar liði sem notar nýjustu tækni við rannsókn glæpamála. CSI liðið er stýrt af Rannsóknarfulltrúanum Mac Taylor ([[Gary Sinise]]) sem lifir fyrir vinnuna sína og er fyrrum sjóliði sem tók þátt í flugskeytaárás á Írak. Telur hann að allt sé tengt og allir hafi sögu að segja. Nýjasti meðlimur liðsins er Rannsóknarfulltrúinn Josephine “Jo‘‘ Danville ([[Sela Ward]]) frá Washington DC. Drifkraftur hennar er umhyggja fyrir fórnarlömbum. Auk þeirra eru í liðinu Danny Messer ([[Carmine Giovinazzo]]), sem er hress, en á erfiðleika heima fyrir, sem að hann notar mikið í starfi sínu. Messer var handvalinn af Mac í liðið og reynir hann að standast þann heiður og ábyrgð á hverjum degi. Sheldon Hawkes ([[Hill Harper]]) er fyrrverandi réttarlæknir liðsins sem færði sig yfir í rannsóknarstofuna. Ásamt þeim er Don Flack ([[Eddie Cahill]]), harður en virtur rannsóknarlögreglumaður með góðan húmor og úr fjölskyldu sem hefur mestöll unnið við lögreglustörf. Lindsay Monroe Messer ([[Anna Belknap]]), ung og virk CSI rannsóknarkona frá [[Montana]] sem er tilbúin að taka hvaða starf að sér en er hlédræg þegar kemur að upplýsa um leyndarmál sitt sem fékk hana til að taka að sér starfið. Lindsay og Danny eru gift og eina dóttur, Lucy. Aðstoðarmenn liðsins eru rannsóknarstofurottan Adam Ross ([[A.J. Buckley]]) og hinn sérvitri réttarlæknir Dr. Sid Hammerback ([[Robert Joy]]).

=== Söguþráðs skipti ===
''CSI: NY'' var gerður út frá þætti í annarri þáttaröð af [[CSI: Miami]] titlaður ''MIA/NYC Nonstop'' sem var frumsýndur 17. maí 2004. Í þeim þætti fer Horatio til NY í leit sinni að morðingja sem drap foreldra ungrar stúlku.

''CSI: NY'' hafði önnur söguþráðs skipti í seríu tvö í þættinum, ''Manhattan Manhunt'' þegar Henry Darius flýr til New York og Horatio fylgir Mac til þess að klára rannsóknina. Áður hafði Mac Taylor komið til til Miami til að aðstoða Horatio í að elta uppi Henry Darius í [[CSI: Miami]] þættinum ''Felony Flight''. 

Í þriðju seríunni í þættinum ''Cold Reveal'' hafði [[CSI: NY]] söguþráðs skipti við [[Cold Case]] þegar rannsóknarfulltrúinn Scotty Valens ferðast til NY til að rannsaka gamalt morðmál tengt Stellu. Þetta er fyrsti þátturinn sem persónur úr öðrum þáttum en CSI veldinu hafa söguþráðs skipti í CSI-þætti.

Í seríu sex, hefur [[CSI: NY]] þriggja hluta söguþráðs skipti við ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]'' og ''[[CSI: Miami]]'' með [[Laurence Fishburne]] sem Raymond Langston í aðalhlutverki.&lt;ref&gt;Batallones, Henrik. [http://www.buddytv.com/articles/csi/langston-goes-cross-country-th-30575.aspx?pollid=500000522&amp;answer=500001790#poll500000522 „Langston Goes Cross-Country: The Whole ‚CSI‘ Franchise Does A Crossover“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023132704/http://www.buddytv.com/articles/csi/langston-goes-cross-country-th-30575.aspx?pollid=500000522&amp;answer=500001790#poll500000522 |date=2012-10-23 }}. [[BuddyTV]], 7. ágúst 2009. Skoðað 7. nóvember 2010.&lt;/ref&gt;

Í seríu níu, hefur [[CSI: NY]] söguþráðs skipti við [[CSI: Crime Scene Investigation]]. Í '''CSI''' þættinum ''In Vino Veritas'' ferðaast Mac til Las Vegas til að hitta Christine kærustu sína, nema hann kemst að því að hún er týnd. Í [[CSI: NY]] þættinum ''Seth and Apep'' þá ferðast Mac og D.B. Russell til New York í leit sinni að Christine.

=== Leikaraskipti ===
Leikkonan [[Vanessa Ferlito]] yfirgaf þáttinn eftir aðra þáttaröðina og í staðinn kom leikkonan [[Anna Belknap]] í byrjun þriðju þáttaraðar. Í lok sjöttu þáttaraðarinnar þá yfirgefur leikkonan [[Melina Kanakaredes]] þáttinn og í staðinn kom leikkonan [[Sela Ward]].

== Persónur ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Leikari !! rowspan=&quot;2&quot;|Persóna !! rowspan=&quot;2&quot;|Starf !! colspan=&quot;9&quot;|Sería 
|-
! width=&quot;3.5%&quot;|1 !! width=&quot;3.5%&quot;|2 !! width=&quot;3.5%&quot;|3 !! width=&quot;3.5%&quot;|4 !! width=&quot;3.5%&quot;|5 !! width=&quot;3.5%&quot;|6 !! width=&quot;3.5%&quot;|7 !! width=&quot;3.5%&quot;|8 !! width=&quot;3.5%&quot;| 9
|-
| [[Gary Sinise]] || Mac Taylor || CSI Stig 3 / Yfirmaður CSI deildarinnar ||  style=&quot;background: #e0ffff&quot; colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot;| Aðal
|-
| [[Sela Ward]] || Josephine &quot;Jo&quot; Danville || CSI Stig3 /Aðstoðaryfirmaður deildarinnar || colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot; |  || style=&quot;background: #e0ffff&quot; colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| Aðal
|-
| [[Carmine Giovinazzo]] || Danny Messer || CSI Stig 3 ||  style=&quot;background: #e0ffff&quot; colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot;| Aðal
|-
| [[Anna Belknap]] || Lindsay Messer || CSI Stig  3 || colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot; |  || style=&quot;background: #e0ffff&quot; colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot;| Aðal
|-
| [[Robert Joy]] || Dr. Sid Hammerback || Yfir réttarlæknir || colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot; | || style=&quot;background: #ffe4e1&quot; colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;|Auka || style=&quot;background: #e0ffff&quot; colspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;| Aðal
|-
| [[A.J. Buckley]] || Adam Ross || Sérfræðingur á rannsóknarstofuni || colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot; | || style=&quot;background: #ffe4e1&quot; colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;|Auka || style=&quot;background: #e0ffff&quot; colspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;| Aðal
|-
| [[Hill Harper]] || Dr. Sheldon Hawkes || CSI Stig 2 ||  style=&quot;background: #e0ffff&quot; colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot;| Aðal
|-
| [[Eddie Cahill]] || Donald &quot;Don&quot; Flack || NYPD Rannsóknarfulltrúi ||  style=&quot;background: #e0ffff&quot; colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot;| Aðal
|-
| [[Vanessa Ferlito]] || Aiden Burn || CSI Stig 2 || style=&quot;background: #e0ffff&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| Aðal || colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot; | 
|-
| [[Melina Kanakaredes]] || Stella Bonasera|| CSI Stig 3/Aðstoðaryfirmaður deildarinnar ||  style=&quot;background: #e0ffff&quot; colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;| Aðal ||colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot; |  
|-
|}

=== Aðalpersónur ===
* '''CSI yfirmaður''':  Rannsóknarfulltrúinn Mac Taylor er yfirmaður New York rannsóknarstofunnar. Fæddur og uppalinn í Chicago þar sem hann hugðist ganga til liðs við lögregluna þar en ákvað frekar að ganga til liðs við NYPD lögregluna. Missti eiginkonu sína Claire Conrad Taylor í árásunum 11.september, 2001, sem hefur enn áhrif á hann. Veldur það oft svefnleysi hjá honum, vitað er að hann geymir blöðru/bolta inn í skáp hjá sér sem inniheldur andardrátt konu sinnar. Var Majór í bandaríska sjóhernum og er mjög stoltur af því að hafa sinnt þjónustu sinni fyrir landið sitt. 
* '''CSI Stig 3 aðstoðar yfirmaður''':  Rannsóknarfulltrúinn Josephine (Jo) Danville kemur frá Virginíu sem vann áður hjá Bandarísku Alríkislögreglunni (FBI). Starfsreynsla hennar tengist DNA rannsóknum og sjónarmið hennar er að allir eru saklausir þangað til vísindin segja annað. Hefur bakrunn í atferlisfræði. Á ættleidda dóttur og á fyrsta vinnudeginum sínum í NY þá labbaði hún fram á lík af ungri konu.
* '''CSI Stig 3:''' Danny Messer aldist upp í NY hjá fjölskyldu sem var alltaf undir smásjánni af lögreglunni. Hefur hann notað hæfileika sína beggja vegna laganna. Átti stuttan tónlistarferil og var einu sinni frábær hafnarboltaleikmaður. 
* '''CSI Stig 3: ''' Lindsay Monroe Messer vann áður sem CSI í Montana og uppfyllti loks draums sinn að vinna við NY rannsóknarstofuna. Var fórnarlamb alvarlegs glæps tíu árum áður en hún flutti til NY sem ýtir henni áfram í starfinu sínu. 
* '''Yfir réttarlæknirinn''': Dr. Sid Hammerback er réttarlæknir og er oft sýndur sem ''ofur-gáfaðu'' sérvitringur sem ákvað að verða réttarlæknir í stað þess að vera kokkur. Á það til að tala mikið og segja of mikið frá, sem Sheldon Hawkes kallar ''að verða óhugnarlegur''. Þrátt fyrir þessar sérvitranir þá hugsar hann vel um samstarfsmenn sína. 
* '''Sérfræðingur á rannsóknarstofunni''': Adam Ross er frá Phoenix, Arizona og sérhæfir sig í snefilefnum. Aðstoðar hann oft CSI liðið á vettvangi við söfnun sönnunargagna eða við endursköpun glæpsins.
* '''CSI Stig 2''': Dr. Sheldon Hawkes er fyrrverandi réttarlæknir hjá NY skrifstofunni. Hann var barn snillingur og útskrifaðist úr háskóla 18 ára gamall og skurðlæknir aðeins 24 ára. 
* '''NYPD Rannsóknarfulltrúinn''': Donald (Don) Flack Jr., kemur frá fjölskyldu lögreglumanna. Hann tileinkar sér bæði gamlar og nýjar lögregluaðferðir. Hann hefur mikinn húmor en hefur enga þolinmæði fyrir afbrotamönnum. Aðferðir hans eru taldar vera á mörkum velsæmis, en samt áhrifaríkar. Hann og Danny eru mjög góðir vinir og aðstoða hvorn annan mikið í starfi og í einkalífinu.

=== Fyrrverandi persónur ===
* '''CSI Stig 3 Aðstoðar umsjónarmaður''': Stella Bonasera þykir mjög vænt um starf sitt vegna sterks persónuleika og hversu ákveðin hún er í fari sínu. Er hálf-grísk og hálf-ítölsk og ólst upp hjá mismunandi fósturfjölskyldum eftir andlát móður sinnar í bílslysi, einungis tveggja ára að aldri. Vegna þess að leikkonan Melina Kanakaredes skrifaði ekki undir nýjan samning fyrir seríu 7, þá er Stella flutt til New Orleans sem hinn nýji yfirmaður CSI liðsins þar.
* '''CSI Stig 3''': Aiden Burn er frá Brooklyn, NY og er fljótt að koma sér fyrir við nýjar aðstæður.  Er rekin í seríu 2 eftir að upp kemst að hún falsaði sönnunargögn í nauðgunarmáli sem hafði haft mikil áhrif á hana. Var síðan myrt og brennd af nauðgaranum DJ. Pratt sem hún hafði lengi verið að fylgjast með.

== Þáttaraðir ==

=== Pilot - CSI NY ===

:'''Titill= MIA/NYC Nonstop '''
:'''Höfundur= [[Anthony E. Zuiker]], Ann Donahue og Carol Mendelsohn'''
:'''Leikstjóri= Danny Cannon'''
:'''Dagur= 17. maí 2004'''
:'''Þáttur nr= 1'''
:'''Framl. nr.= 223'''

Ung stúlka kemur heim eftir partýstand og finnur foreldra sína myrta, rannsóknin leiðir Horatio til New York í leit sinni að morðingjanum. Í NY hittir Horatio, Mac Taylor yfirmann CSI rannsóknarstofunnar í NY sem er að rannsaka morð á leynilögreglumanni, sem virðist vera aðalsökudólgurinn í máli Horatio í Miami. Rannsókn á morði lögreglumannsins leiðir í ljós að hefur verið látinn í 72 tíma og gat ekki verið í Miami þegar morðin áttu sér stað. Við frekari rannsókn komast Horatio og Taylor að því að hinn raunverulegi morðingi hafi drepið lögreglumanninn og notað nafn hans til þess að fara til Miami og er enn ófundinn.

=== Fyrsta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Listi yfir CSI:NY (1. þáttaröð)}}

=== Önnur þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Listi yfir CSI:NY (2. þáttaröð)}}

=== Þriðja þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Listi yfir CSI:NY (3. þáttaröð)}}

=== Fjórða þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Listi yfir CSI:NY (4. þáttaröð)}}

=== Fimmta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Listi yfir CSI:NY (5. þáttaröð)}}

=== Sjötta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Listi yfir CSI:NY (6. þáttaröð)}}

=== Sjöunda þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Listi yfir CSI:NY (7. þáttaröð)}}

=== Áttunda þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Listi yfir CSI:NY (8. þáttaröð)}}

=== Níunda þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Listi yfir CSI:NY (9. þáttaröð)}}

== Verðlaun og tilnefningar ==
===American Society of Cinematographers===
*2005: Tilnfendur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''A Man A Mile'' – Chris Manley.

===BMI Film &amp; TV verðlaunin===
*2009: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – Pete Townshend og Bill Brown.
*2008: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – Peter Townshend og Bill Brown.
*2005: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – Peter Townshend og Bill Brown.

===Emmy verðlaunin===
*2011: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu ''Life Sentence'' – Mark Relyea, David Barbee, James Bailey, Joseph T. Sabella, Kevin McCullough, Edmund J. Lachmann, Ruth Adelman og Joshua Winget.
*2009: Tilnefndur sem besti gestaleikari  í dramaseríu – Edward Asner.
*2008: Tilnefndur fyrir bestu áhættuleikstjórn fyrir ''Playing with Matches'' – Norman Howell.
*2007: Tilnefndur fyrir bestu áhættuleikstjón fyrir ''Sleight Out Of Hand'' – Norman Howell.
*2006: Tilnefndur fyrir bestu förðunina (ekki-gervi) fyrir ''Wasted'' – Perri Sorel, Rela Martine, James MacKinnon og John Goodwin.

===Image verðlaunin===
*2011: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Hill Harper]].
*2010: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu – [[Hill Harper]].
*2009: Verðlaun sem besti leikari í dramaeríu – [[Hill Harper]].
*2008: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu – [[Hill Harper]].
*2007: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Hill Harper]].
*2006: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Hill Harper]].
*2005: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Hill Harper]].

===Motion Picture Sound Editors===
*2010: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í stuttu talformi og ADR fyrir ''Manhattanhenge''.
*2010: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í stuttu talformi og ADR fyrir ''Manhattanhenge'' – Edmund J. Lachmann, Ruth Adelman og Mark Relyea.
*2010: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í stuttu hljóðbrelluformi og Foley fyrir ''Cuckoo´s Nest''.
*2010: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í stuttu hljóðbrelluformi og Foley fyrir ''Cuckoo´s Nest'' – Mark Relyea, James Bailey, Kevin McCullough, David Barbee og Joseph T. Sabella.
*2009: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í stuttu talformi og ADR fyrir ''Hostage'' – George Haddad, Edmund J. Lachmann og Ruth Adelman.
*2007: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í stuttu hljóðbrelluformi og Foley fyrir ''Change of This Post'' – George Haddad, David Barbee, Joseph T. Sabella og Zane D. Bruce.
*2006: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í stuttu hljóðbrelluformi og Foley fyrir ''Jamalot'' – George Haddad, David Barbee, Lisle Engle, Zane D. Bruce, Shane Bruce, Joseph T. Sabella og Jeff Gunn.
*2005: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í stuttu talformi og ADR fyrir ''Outside Man'' – George Haddad, David Barbee, Edmund J. Lachmann og Tim Kimmel.
*2005: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í stuttu hljóðbrelluformi og Foley fyrir ''Officer Blue'' – George Haddad og David Barbee. 

===People´s Choice verðlaunin===
*2005: Tilnefndur sem besta nýja dramaserían.

== Útgáfa ==
=== Bækur ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Titill !! Höfundur !! Útgáfudagur
|-
|''Dead of Winter'' || Stuart M. Kaminsky || Ágúst 2005
|-
|''Blood on the Sun'' || Stuart M. Kaminsky || Mars 2006
|-
|''Deluge'' || Stuart M. Kaminsky || Maí 2007
|-
|''Four Walls'' || Keith R.A. DeCandido || Maí 2008
|}

=== DVD ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;| DVD nafn !! rowspan=&quot;3&quot;| Ep # !! colspan=&quot;5&quot;| Útgáfudagur
|-
!Svæði 1 !! Svæði 2 !! Svæði 4
|-
!Heil sería !! Heil sería !! Heil sería
|-
| Sería 1
| align=&quot;center&quot;|22
| 18. október, 2005
| 1. mars, 2010
| 13. febrúar, 2007
|-
| Sería 2
| align=&quot;center&quot;|24
| 17. október, 2006
| 1. mars, 2010
| 7. febrúar, 2007
|-
| Sería 3
| align=&quot;center&quot;|24
| 9. október, 2007
| 1. mars, 2010
| 4. mars, 2009
|-
| Sería 4
| align=&quot;center&quot;|21
| 23. september, 2008
| 1. mars, 2010
| 19. október, 2009
|-
| Sería 5
| align=&quot;center&quot;|25
| 29. september, 2009
| 1. mars, 2010
| 11. janúar, 2012
|-
| Sería 6
| align=&quot;center&quot;|23
| 26. október, 2010
| 20. september, 2010
| 24. október, 2012
|-
| Sería 7
| align=&quot;center&quot;|22
| 27. september, 2010
| 9. janúar, 2012
| 13. mars, 2013
|-
| Sería 8
| align=&quot;center&quot;|18
| 25. september, 2012
| 24. júní, 2013
| NA
|-
| Sería 9
| align=&quot;center&quot;|18
| 25. júní, 2013
| NA
| NA
|}

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

== Heimildir ==
* {{Wpheimild|tungumál = en|titill = CSI: NY|mánuðurskoðað = 7. nóvember|árskoðað = 2010}}
* {{imdb title|0395843|CSI: NY}}
* [http://www.cbs.com/primetime/csi_ny/about/Um CSI:NY]

== Tenngt efni ==
* [[CSI]] 
* [[CSI: Crime Scene Investigation]]
* [[CSI: Miami]]

== Tenglar ==

* {{imdb title|0395843|CSI: NY}}
* [http://www.cbs.com/primetime/csi_ny/ Aðalvefsíðan um CSI:NY á CBS]

[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]</text>
      <sha1>j0z1dug92qqgk6bv80q5bclu1i219q0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Philip K. Dick</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94823</id>
    <revision>
      <id>1978724</id>
      <parentid>1909716</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3098" sha1="cc3ynkqh6ton1vki23826jaoro6v2ij" xml:space="preserve">[[File:Philip_K_Dick_in_early_1960s_(photo_by_Arthur_Knight) 02.jpg|thumb|Philip K. Dick.]]

'''Philip Kindred Dick''' ([[16. desember]] [[1928]] – [[2. mars]] [[1982]]&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.philipkdick.com/aa_biography.html  | titill = Philip K. Dick 1928-1982 |mánuðurskoðað = 7. janúar | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt;) var [[Bandaríkin|bandarískur]] [[rithöfundur]] sem þekktur er fyrir [[vísindaskáldsaga|vísindaskáldsögur]] sínar. Þó nokkrar kvikmyndir hafa verið gerðar eftir sögum Dicks og má þar á meðal nefna ''[[Blade Runner]]'' sem byggð var á bókinni ''[[Do Androids Dream of Electric Sheep?]]'' og ''[[A Scanner Darkly (kvikmynd)|A Scanner Darkly]]'' sem byggð var á samnefndri bók. Kvikmyndin ''[[Minority Report]]'' var byggð á smásögu eftir Dick.

== Skáldsögur ==
Eftirfarandi er listi yfir skáldsögur eftir Dick.&lt;ref&gt; {{vefheimild | url=  http://www.philipkdick.com/works_novels.html | titill = Novels |mánuðurskoðað = 7. janúar | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=20em}}
* 1955: ''Solar Lottery''
* 1956: ''The World Jones Made''
* 1956: ''The Man Who Japed''
* 1957: ''Eye in the Sky''
* 1957: ''The Cosmic Puppets''
* 1959: ''Time Out of Joint''
* 1960: ''Dr. Futurity''
* 1960: ''Vulcan's Hammer''
* 1962: ''The Man in the High Castle''
* 1963: ''The Game-Players of Titan''
* 1964: ''The Penultimate Truth''
* 1964: ''Martian Time-Slip''
* 1964: ''The Simulacra''
* 1964: ''Clans of the Alphane Moon''
* 1965: ''The Three Stigmata of Palmer Eldritch''
* 1965: ''Dr. Bloodmoney, or How We Got Along after the Bomb''
* 1966: ''Now Wait for Last Year''
* 1966: ''The Crack in Space''
* 1966: ''The Unteleported Man''
* 1967: ''The Zap Gun''
* 1967: ''Counter-Clock World''
* 1967: ''The Ganymede Takeover'' (ásamt Ray Nelson)
* 1968: ''[[Do Androids Dream of Electric Sheep?]]''
* 1969: ''Galactic Pot-Healer''
* 1969: ''Ubik''
* 1970: ''A Maze of Death''
* 1970: ''Our Friends from Frolix 8''
* 1972: ''We Can Build You''
* 1974: ''[[Flow My Tears, the Policeman Said]]''
* 1975: ''Confessions of a Crap Artist''
* 1976: ''Deus Irae'' (ásamt Roger Zelazny)
* 1977: ''[[A Scanner Darkly]]''
* 1981: ''VALIS''
* 1981: ''The Divine Invasion''
* 1982: ''The Transmigration of Timothy Archer''
* 1984: ''The Man Whose Teeth Were All Exactly Alike''
* 1985: ''Radio Free Albemuth''
* 1985: ''Puttering About in a Small Land''
* 1985: ''In Milton Lumky Territory''
* 1986: ''Humpty Dumpty in Oakland''
* 1987: ''Mary and the Giant''
* 1988: ''The Broken Bubble''
* 1988: ''Nick and the Glimmung''
* 1994: ''Gather Yourselves Together'' (skrifuð árið 1950)
* 2004: ''Lies, Inc.'' (skrifuð árið 1964)
* 2007: ''Voices From the Street'' (skrifuð árið 1953)
{{div col end}}

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references /&gt;&lt;/div&gt;

== Tenglar ==

* [http://www.philipkdick.com/ Opinber heimasíða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041030080845/http://www.philipkdick.com/ |date=2004-10-30 }}

{{DEFAULTSORT:Dick, Philip K.}}
[[Flokkur:Bandarískir rithöfundar]]
{{fd|1928|1982}}</text>
      <sha1>cc3ynkqh6ton1vki23826jaoro6v2ij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NCIS</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97877</id>
    <revision>
      <id>1978722</id>
      <parentid>1969467</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21894" sha1="2wek3cagfrmemf9qpink1xq8q3quxsz" xml:space="preserve">{{skáletrað}}
{{Sjónvarpsþáttur
| nafn                    = NCIS
| mynd                  = [[Mynd:NCIS.jpg|250px]]
| myndatexti        = Kynningarmynd NCIS í seríum 1-2
| nafn2                   = NCIS
| tegund                 = Lögreglurannsóknir, Drama, Bandaríski sjóherinn
| þróun                   = Donal P. Bellisario &lt;br /&gt; Don McGill
| sjónvarpsstöð     = CBS
| leikarar                 = [[Mark Harmon]]&lt;br /&gt;[[Sasha Alexander]] &lt;br /&gt;[[Michael Weatherly]]&lt;br /&gt;[[Cote de Pablo]]&lt;br /&gt;[[Pauley Perrette]]&lt;br /&gt;[[Sean Murray]]&lt;br /&gt;[[Lauren Holly]]&lt;br /&gt; [[Rocky Carroll]]&lt;br /&gt;[[David McCallum]]&lt;br /&gt; [[Brian Dietzen]]
| Titillag                = NCIS Theme
| land                    = Bandaríkin
| tungumál           = Enska
| fjöldi_þáttaraða        = 23
| fjöldi_þátta            = 507
| staðsetning             = Washington
| lengd                   = 42-44 mín 
| stöð                    = CBS
| myndframsetning         = 480i (SDTV)&lt;br /&gt;1081i (HDTV)
| fyrsti_þáttur           = 23.09.2003 
| frumsýning              = 23. september 2003-
| vefsíða                 = http://www.cbs.com/primetime/ncis/
| imdb_kenni              = http://www.imdb.com/title/tt0364845/
}}

'''''NCIS''''' ('''''NCIS: Naval Criminal Investigative Service''''') er bandarískur sjónvarpsþáttur sem fjallar um rannsóknardeild innan [[Bandaríkin|bandaríska]] [[sjóher]]sins. Höfundarnir að þættinum eru Donald P. Bellisario og Don McGill. 

Fyrstu þættirnir voru sýndir 22. Apríl og 29. Apríl 2002 í tveggja parta söguþráði í [[JAG]]. 

Árið 2009 eignaðist NCIS systraþáttinn, [[NCIS: Los Angeles]].

Til þessa hafa verið gerðar tíu þáttaraðir og var ellefta þáttaröðin frumsýnd 24. september 2013.

== Framleiðsla ==
=== Framleiðendur ===
Þátturinn er framleiddur af Belisarius Productions í samvinnu við Paramount Television (2003-06), CBS Paramount Television (2006-09) og CBS Television Studios (2009-til dags).

NCIS var upprunalega kallað '''Navy NCIS''' í seríu 1; en ''Navy'' var tekið úr titlinum þar sem það var talið óþarfi.

Tilkynnt var í maí 2007 að Donald Bellisario mynda stíga niður frá þættinum vegna deila við [[Mark Harmon]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nypost.com/seven/05072007/tv/ncis_loses_producer_tv_.htm|title='NCIS' Loses Producer|publisher=New York Post|date=May 7, 2007|accessdate=February 25, 2009|archiveurl=https://archive.today/20120530060838/http://www.nypost.com/p/entertainment/tv/item_yZDo0e9jbLBdAwINtMl52O;jsessionid=EC3D73F316E7D80B165BFE5EF93FE4BE|archivedate=maí 30, 2012}}&lt;/ref&gt;. Starf Bellisario sem framleiðslustjóri/yfirhöfundur fór til Chas. Floyd Johnson og Shane Brennan. Bellisario hélt samt titlinum sem meðframleiðandi. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tvguide.com/news/Exclusive-NCIS-Boss-8335.aspx|title=Exclusive: NCIS Boss Exits!|first=Michael|last=Ausiello|accessdate=February 25, 2009|date=May 5, 2007|work=TV Guide}}&lt;/ref&gt;

=== Tökustaðir ===
''NCIS'' er aðallega tekinn upp í Bandaríkjunum. Innitökur eru teknar upp í [[Santa Clarita]], Kaliforníu. Margar útisenur eru teknar upp meðfram ströndum suður Kaliforníu. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://imdb.com/title/tt0364845/locations|title=&quot;Navy NCIS: Naval Criminal Investigative Service&quot; (2003)&amp;nbsp;– Filming locations|work=Imdb.com|accessdate=November 16, 2008}}&lt;/ref&gt;

=== Söguþráður ===
[[NCIS]] fylgir eftir liði alríkisfulltrúa innan rannsóknardeildar bandaríska sjóhersins sem staðsett er í [[Washington D.C.|Washington]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Explore the world of NCIS|url=http://www.cbs.com/primetime/ncis_los_angeles/community/blogs/blog.php?key=0|access-date=2011-04-18|archive-date=2011-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628203332/http://www.cbs.com/primetime/ncis_los_angeles/community/blogs/blog.php?key=0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. NCIS liðið er stýrt af Leroy Jethro Gibbs ([[Mark Harmon]]). Lið Gibbs inniheldur Anthony ''Tony'' DiNozzo ([[Michael Weatherly]]), Timothy McGee ([[Sean Murray]]) og NSA sérfræðingurinn Eleanor Bishop ([[Emily Wickersham]]). Fyrrverandi meðlimir liðsins eru [[Mossad]] fulltrúinn Ziva David ([[Cote de Pablo]]) en hún yfirgaf liði í byrjun seríu 11 og Caitlin ''Kate'' Todd ([[Sasha Alexander]]) sem var skotin til bana í enda seríu 2. Aðstoðarmenn liðsins eru yfirréttarlæknirinn Donald ''Ducky'' Mallard ([[David McCallum]]) og aðstoðarmaður hans Jimmy Palmer ([[Brian Dietzen]]) sem kom í staðinn fyrir Gerald Jackson ([[Pancho Demmings]]) og réttartæknisérfræðingurinn Abigail ''Abby'' Sciuto ([[Pauley Perrette]]).

=== Söguþráðs skipti ===
''NCIS'' var gerður út frá tveimur þáttum í áttundu þáttaröð af [[JAG]] titlaðir &quot;Ice Queen&quot; og &quot;Meltdown&quot;  sem voru frumsýndir 22-29.apríl 2003. Í þeim þáttum þá kynnumst við Gibbs, Tony, Abby og Ducky.

''NCIS'' hafði önnur söguþráðs skipti í seríu sex í þáttunum, &quot;Legend (Part 1)&quot; og &quot;Legend (Part 2)&quot; sem voru frumsýndir 28.apríl og 5. Maí 2009. Gibbs og McGee fara til Los Angeles í leit sinni að morðingja. Kynnast þeir nýja NCIS liðinu sem staðsett er í [[Los Angeles]].

=== Leikaraskipti ===
Þann 10. júlí 2013, tilkynnti CBS að leikkonan [[Cote de Pablo]] myndi yfirgefa [[NCIS]]. Myndi persóna hennar koma fram í byrjun elleftu þáttaraðarinnar til að klára söguþráð hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tvguide.com/News/Cote-Pablo-Exiting-NCIS-1067676.aspx |title=Greinin ''Cote de Pablo Exiting NCIS'' á TVGuide.com síðunni, 10.júlí 2013 |access-date=2013-10-08 |archive-date=2013-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006084258/http://www.tvguide.com/news/cote-pablo-exiting-ncis-1067676.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Persónur ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Persóna
! rowspan=&quot;2&quot;|Leikin af
! rowspan=&quot;2&quot;|Starf
! colspan=&quot;11&quot;|Sería
|-
! width=&quot;5%&quot;|1
! width=&quot;5%&quot;|2
! width=&quot;5%&quot;|3
! width=&quot;5%&quot;|4
! width=&quot;5%&quot;|5
! width=&quot;5%&quot;|6
! width=&quot;5%&quot;|7
! width=&quot;5%&quot;|8
! width=&quot;5%&quot;|9
! width=&quot;5%&quot;|10
! width=&quot;5%&quot;|11
|-
| Leroy Jethro Gibbs
| [[Mark Harmon]]
| NCIS Alríkisfulltrúi/Yfirmaður liðsins
| style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal'''
|-
| Caitlin &quot;Kate&quot; Todd
| [[Sasha Alexander]]
| NCIS Alríkisfulltrúi/Fyrrverandi lífvörður
| style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal'''
| style=&quot;background: #ffdddd&quot; colspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;|Gesta
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot; |
| style=&quot;background: #ffdddd&quot; colspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;|Talaði inn 
| style=&quot;background: #ffdddd&quot; colspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;|Sérstakt gestahlutverk 
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot; |
|-
| Anthony  &quot;Tony&quot; DiNozzo
| [[Michael Weatherly]]
| NCIS Alríkisfulltrúi/Aðstoðaryfirmaður liðsins
| style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal'''
|-
| Ziva David
| [[Cote de Pablo]]
| NCIS Alríkisfulltrúi/Fyrrverandi [[Mossad]] fulltrúi
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot; |
| style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal'''
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#dfd; text-align:center;&quot;| '''Aðal'''
|-
| Abigail &quot;Abby&quot; Sciuto
| [[Pauley Perrette]]
| Réttartæknisérfræðingur
| style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal'''
|-
| Timothy McGee
| [[Sean Murray]]
| NCIS Alríkisfulltrúi
| style=&quot;background: #ffdddd&quot; colspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;|Auka
| style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal'''
|-
| Jenny Shepard
| [[Lauren Holly]]
| Yfirmaður NCIS
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot; |
| style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal'''
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot; |
| style=&quot;background: #ffdddd&quot; colspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;|Sérstakt gestahlutverk 
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot; |
|-
| Jimmy Palmer
| [[Brian Dietzen]]
| Aðstoðarréttarlæknir
| style=&quot;background: #ffdddd&quot; colspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;|Auka
| style=&quot;background: #ffffdd&quot; colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot;| Sérstakt gestahlutverk 
| style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal'''
|-
| Leon Vance
| [[Rocky Carroll]]
| Yfirmaður NCIS
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot; |
| style=&quot;background: #ffdddd&quot; colspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;|Auka
| style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal'''
|-
| Dr. Donald &quot;Ducky&quot; Mallard
| [[David McCallum]]
| Yfirréttarlæknir
| style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal'''
|-
| Eleanor ''Ellie'' Bishop
| [[Emily Wickersham]] 
| NSA sérfræðingur - alríkisfullfrúi
| colspan=&quot;10&quot; style=&quot;background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;&quot; class=&quot;table-na&quot;|
| style=&quot;background:#dfd; text-align:center;&quot;| '''Aðal'''
|}


=== Aðalpersónur ===
* '''NCIS alríkisfulltrúi''':  Leroy Jetrho Gibbs var stórskotaliðsmaður í sjóhernum til ársins 1991, þangað til kona hans Shannon og dóttir Kelly voru myrtar af mexíkönskum eiturlyfjasala. En Shannon hafði verið vitni að morði á öðrum eiturlyfjasala. Eftir að hafa drepið eiturlyfjasalann sem drap konu hans og dóttur, þá gekk Gibbs í liðs við NIS (nú [[NCIS]]). 
* '''NCIS alríkisfulltrúi''': Anthony ''Tony'' DiNozzo er fyrrverandi rannsóknarfulltrúi og lögreglumaður í [[Peoría]], [[Fíladelfía|Fíladelfíu]] og [[Baltimore]] áður en hann gerðist NCIS fulltrúi. Gibbs lítur á DiNozzo sem yngri útgáfuna af sjálfum sér, þar sem hann notar ''innsæi'' sitt við lausn rannsóknarmála.  
* '''NCIS alríkisfulltrúi''': Timothy McGee er með gráðu í tölvurannsóknum frá [[MIT]] og gráðu í lífverkfræði frá [[Johns Hopkins-háskóli|Johns Hopkins háskólanum]]. Sér oftast um tæknileguhliðina að rannsóknarmálunum ásamt Abby Sciuto. Var fyrst staðsettur á Norfolk herstöðinni áður en hann var gerður að meðlimi liðsins í lok seríu 2. Skrifar spennusögur undir dulnefninu Thom E. Gemcity. 
* '''NSA sérfræðingur''':Eleanor ''Ellie'' Bishop er NSA sérfræðingur sem gengur til liðs NCIS. Hafði áður sótt um hjá NCIS en ekki fengið starfið áður en hún gekk til liðs við NSA. Er frá Oklahóma, á þrjá bræður og er gift.
* '''Yfirréttarlæknir''': Donald ''Ducky'' Mallard er yfirréttarlæknirinn hjá NCIS. Vann hann áður sem réttarlæknir í [[Víetnam]], [[Bosnía|Bosníu]] og [[Afghanistan]]. 
* '''Réttartæknisérfræðingur''':  Abigail ''Abby'' Sciuto er réttartæknisérfræðingurinn sem vinnur hjá NCIS. Abby er mikið fyrir gotneskan stíl og er uppáhald Gibbs.
*'''Yfirmaður NCIS''': Leon Vance var fyrrverandi aðstoðaryfirmaður NCIS og hægri hönd Jenny Shepard; varð yfirmaður NCIS í seríu 6 eftir andlát Shepard í lok seríu 5.
* '''Aðstoðarréttarlæknir''': Jimmy Palmer er aðstoðarmaður Duckys. Átti í ástarsambandi við Michelle Lee.

=== Aukapersónur ===
* '''FBI Alríkisfulltrúi''': Tobias Fornell ([[Joe Spano]]) er sérstakur alríkisfulltrúi Alríkislögreglunnar. Hann og Gibbs giftust báðir sömu konunni.
* '''Fulltrúi Landhelgisgæslunnar''': Abigail Borin ([[Diane Neal]]) er rannsóknarfulltrúi hjá Landhelgisgæslunni.
* '''Anthony DiNozzo Sr''' ([[Robert Wagner]]) er faðir Tony Dinozzo. Hafði lítið samband við son sinn en þeir hafa byrjað að styrkja það í seríu 8.
* '''Jackson Gibbs''' ([[Ralph Waite]]) er faðir Jethro Gibbs. Var hermaður í seinni heimstyrjöldinni og rekur verslun í heimabæ Jethros. 
* '''Dr. Samantha Ryan'''([[Jamie Lee Curtis]]) er yfirmaður ''DoD PsyOps Deildarinnar'' og átti í ástarsambandi við Gibbs í seríu 9.

=== Fyrrverandi persónur ===
* '''NCIS alríkisfulltrúi''': Ziva David ([[Cote de Pablo]]) er fyrrverandi [[Mossad]] fulltrúi. Var samskiptafulltrúi NCIS og Mossad fyrstu fjögur árin hjá NCIS. Kom í staðinn fyrir Kate Todd sem var drepin af Ari sem var hálfbróðir Zivu. Ziva bjargar lífi Gibbs með því að drepa Ari. Í byrjun seríu sjö, er Zivu bjargað frá Sómalíu af Gibbs, DiNozzo, og McGee, en henni hafði verið haldið sem gísl eftir misheppnaða leyniaðgerð á vegum Mossad. Snýr hún aftur til Bandaríkjanna og hættir hjá Mossad. Hún gerist fullgildur alríkisfulltrúi NCIS og að auki Bandarískur ríkisborgari. Þátturinn ''Past, Present, Future'' í seríu 11 er seinasti þátturinn sem leikkonan Cote de Pablo kemur fram í.
* '''Lögfræðingur''': M.Allison Hart ([[Rena Sofer]]) er lögfræðingur og hugsanlegt hugarefni Gibbs í seríu 7.
* '''Fyrrverandi yfirmaður NCIS''': Thomas Morrow ([[Alan Dale]]) var fyrsti yfrmaður NCIS í seríunni en hætti í seríu 2 þegar honum var boðið starf hjá ''Homeland Security''.
* '''Fyrrverandi aðstoðarréttarlæknir''': Gerald Jackson ([[Pancho Demmings]]) var aðstoðarmaður Duckys í seríu 1, var skotinn af Ari Haswari í ''Bête Noire''. 
* '''Undirofursti''': Hollis Mann ([[Susanna Thompson]]) er undirofursti í bandaríska hernum sem settist í helgan stein. Átti í ástarsambandi við Gibbs í seríu 4-5.
* '''Læknir''': Jeanne Benoit ([[Scottie Thompson]]) er læknir við Monroe háskólasjúkrahúsið og dóttir vopnasmyglarans René Benoit (La Grenouille). Var hún hluti af leynilegri aðgerð þar sem DiNozzo var kærasti hennar í seríu 4-5.

=== Látnar persónur ===
* '''NCIS alríkisfulltrúi ''': Caitlin ''Kate'' Todd ([[Sasha Alexander]]) er fyrrverandi lífvörður fyrir forseta bandaríkjanna. Hætti hún hjá leyniþjónustunni og var síðan boðið starf hjá NCIS af Gibbs. Var skotin til bana í enda seríu 2 af Ari Haswari. 
* '''Yfirmaður NCIS''': Jenny Shepard ([[Lauren Holly]]) var yfirmaður NCIS og fyrrverandi ástkona Gibbs. Var skotin til bana í enda seríu 5.
* '''NCIS alríkisfulltrúi''': Paula Cassidy ([[Jessica Steen]]) var sett í lið Gibbs stuttu eftir að Kate lést, áður en hún fékk sitt eigið lið. Var drepin af sjálfmorðssprengjumanni í seríu 4.
* '''NCIS alríkisfulltrúi''': Michelle Lee ([[Liza Lapira]]) var sett í lið DiNozzo þegar Gibbs hætti í seríu 4 þó að hún væri lögfræðingur. Var sett aftur í lið Gibbs þegar Vance leysti upp liðið. Var njósnari innan NCIS því verið var að kúga hana en systir hennar hafði verið rænt. Var skotin til bana af Gibbs í seríu 4.
* '''Fyrrverandi NCIS alríkisfulltrúi''': Mike Franks ([[Muse Watson]]) var leiðbeinandi Gibbs þegar Gibbs byrjaði í NIS (nú [[NCIS]]). Missti fingur í þættinum ''Rule Fifty-One''. Í þættinum &quot;Swan Song&quot;, er Franks drepinn af &quot;Port to Port&quot; morðingjanum.
* '''Yfirmaður Mossad''': Eli David ([[Michael Nouri]]) er yfirmaður Mossad. Faðir Zivu og Ari Haswari. Er drepinn ásamt Jackie Vance í skotárás sem gerð var á hús Vance í seríu 10.
* '''Yfirmaður sjóhersins''': Clayton Jarvis ([[Matt Craven]]) er yfirmaður sjóhersins (SECNAV). Er drepinn í bílasprengingju í þættinum ''Whiskey Tango Foxtrot'' í byrjun seríu 11.

== Þáttaraðir ==
=== Inngangs þættir ===
NCIS og persónur hans voru kynntar í áttundu þáttaröðinni af ''JAG'' í þáttunum &quot;Ice Queen&quot; og &quot;Meltdown&quot;. Persónan Vivian Blackadder kemur ekki fram í seríunni þar sem framleiðandinn Donald Bellisario taldi að leikonan væri &quot;of lin fyrir þetta hlutverk&quot;.&lt;ref name=&quot;spinoffsecrets&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tvguide.com/news/JAG-Spinoff-Secrets-42023.aspx|title=JAG Spinoff Secrets|author=Daniel R. Coleridge|publisher=[[TV Guide (magazine)|TV Guide]]|date=August 6, 2003|accessdate=March 22, 2009|archive-date=júní 23, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623225431/http://www.tvguide.com/news/JAG-Spinoff-Secrets-42023.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Þættirnir voru klipptir saman og sýndir sem &quot;Navy NCIS: The Beginning&quot;.&lt;ref name=&quot;episodes&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.tvguide.com/detail/tv-show.aspx?tvobjectid=100227&amp;more=ucepisodelist|title=JAG Episodes|publisher=[[TV Guide (magazine)|TV Guide]]|accessdate=March 22, 2009}}&lt;/ref&gt;

{{Listi þáttaraða-litur}}
{| class=&quot;episode-list-color-red2&quot;
|-style=“color:white“
!  Titill
!  width=&quot;140&quot;| Sýnt í U.S.A.
!  width=&quot;80&quot;| #
|- 
| ''„Ice Queen“'' || 22. apríl 2003 || 20 - 178
|-
| colspan=&quot;5&quot; height=&quot;5&quot; sadvfsdavs|  
:''Höfundur: Donald Bellisario og Don McGill''
:''Leikstjóri: Donald Bellisario''

NCIS liðið er kallað til þess að rannsaka morðið á Liðþjálfanum Loren Singer og er því ætlað að komast að því hver morðingjinn er. Í lok þáttarins þá sést Gibbs lesa réttindin yfir Harmon Rabb sem hinn grunaði í málinu.
|-
| colspan=&quot;5&quot;|
|-
| ''„Meltdown“'' || 29. apríl 2003 || 21 - 179
|-
| colspan=&quot;5&quot; height=&quot;5&quot; |  
:''Höfundur: Don McGill''
:''Leikstjóri: Scott Brazil''

Harmon Rabb er stefnt fyrir herrétti fyrir morðið á Liðþjálfanum Singer en svo virðist sem hann hafi enga fjarvistarsönnun. Fljótlega þá uppgvötar DiNozzo að málið er einum of einfalt og byrjar að leita að öðrum sökudólgi, einhverjum sem hefur hefnd að hefna gegn Rabb. Á samatíma þá reynir Gibbs að finna upplýsingar um hryðjuverkamanninn Amad Bin Atwa, áður en önnur árás er gerð á bandarísk herskip.
|}

=== Fyrsta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|NCIS (1. þáttaröð)}}

=== Önnur þáttaröð ===
{{Aðalgrein|NCIS (2. þáttaröð)}}

=== Þriðja þáttaröð ===
{{Aðalgrein|NCIS (3. þáttaröð)}}

=== Fjórða þáttaröð ===
{{Aðalgrein|NCIS (4. þáttaröð)}}

=== Fimmta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|NCIS (5. þáttaröð)}}

=== Sjötta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|NCIS (6. þáttaröð)}}

=== Sjöunda þáttaröð ===
{{Aðalgrein|NCIS (7. þáttaröð)}}

=== Áttunda þáttaröð ===
{{Aðalgrein|NCIS (8. þáttaröð)}}

=== Níunda þáttaröð ===
{{Aðalgrein|NCIS (9. þáttaröð)}}

=== Tíunda þáttaröð ===
{{Aðalgrein|NCIS (10. þáttaröð)}}

== Sjá einnig ==
*[[NCIS: Los Angeles]] 

== DVD útgáfa ==
Í fyrstu seríunni á svæði 1 má finna fyrstu þættina í áttundu seríu af [[JAG]].
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!DVD nafn
!Svæði 1
!Svæði 2
!Svæði 4
|-
|Sería 1
| 6. júní, 2006
| 24. júlí, 2006
| 10. ágúst, 2006
|-
|Sería 2
| 14. nóvember, 2006
| 02. október, 2006
| 12. október, 2006
|-
|Sería 3
| 24. apríl, 2007
| 25. júní, 2007
| 15. mars, 2007
|-
|Sería 4
| 23. október, 2007
| 19. maí, 2008
| 10. júlí, 2008
|-
|Sería 5
| 26. ágúst, 2008
| 22. júní, 2009
| 7. maí, 2009
|-
|Sería 6
| 25. ágúst, 2009
| 23. júní, 2010
| 3. júní, 2010
|-
|Sería 7
| 24. ágúst, 2010
| 13. júní, 2011
| 7. júlí, 2011
|-
|Sería 8
| 23. ágúst, 2011
| 6. október, 2011
| 1. september, 2011
|-
|Sería 9
| 21. ágúst, 2012
| 24. júní, 2013
| 1. ágúst, 2012
|-
|Sería 10
| 20. ágúst, 2013
| NA
| 21. ágúst, 2013
|}

== Verðlaun og tilnefningar ==
===ALMA verðlaunin===
*2011: Verðlaun sem besta leikkona í drama seríu - Cote de Pablo. 
*2008: Tilnefnd sem besta leikkona í drama seríu  – Cote de Pablo.

===ASCAP verðlaunin===
*2009: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían – Matt Hawkins, Maurice Jackson, Neil Martin.
*2008: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían – Matt Hawkins, Maurice Jackson, Neil Martin. 
*2007: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían – Matt Hawkins, Maurice Jackson, Neil Martin.
*2006: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían – Matt Hawkins, Maurice Jackson, Neil Martin.
*2004: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían – Matt Hawkins, Maurice Jackson, Neil Martin.
*2004: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían – Steven Bramson.

===BMI Film &amp; TV verðlaunin===
*2009: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – Brian Kirk.
*2008: Verðlaun fyrir bestu tónlstina – Brian Kirk.
*2005: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – Joseph Conlan.

===California on Location verðlaunin===
*2008: Verðlaun sem besta Location Team ársins í sjónvarpi – Emily Kirylo, Jim McClafferty, Joel Sinderman, Michael Soleau.

===Emmy verðlaunin===
*2008: Tilnefnd fyrir bestu áhættu samhæfingu – Diamond Farnsworth, &quot;Requiem&quot;.
*2005: Tilnefnd sem besti gestaleikari í dramaseríu  – Charles Durning.

===NAACP Image verðlaunin===
*2010: Tilnefndur sem bestu leikari í aukahlutverki í drama seríu – [[Rocky Carroll]].

'''People's Choice verðlaunin'''
*2009: Tilnefnd sem uppáhalds dramaþátturinn 
*2009: Tilnefndur sem besti leikari í drama seríu – [[Mark Harmon]].

===Image verðlaunin===
*2010: Tilnefnd sem besti aukaleikari í drama seríu - [[Rocky Carroll]]. 

===Imagen Foundation verðlaunin===
*2011: Tilnefnd sem besta leikkona í sjónvarpi - [[Cote de Pablo]]. 
*2009: Tilnefnd sem besta aukaleikkona í sjónvarpi  – [[Cote de Pablo]].
*2006: Verðlaun sem besta aukaleikkona í sjónvarpi  – [[Cote de Pablo]].

===Young Artist verðlaunin===
*2008: Tilnefnd sem besti ungi gestaleikari  – Dominic Scott Kay, fyrir &quot;Lost &amp; Found&quot;.

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

== Heimildir ==
*{{wpheimild|tungumál= en|titill= NCIS (TV series)|mánuðurskoðað= 18. apríl|árskoðað= 2011}}
*{{imdb title|0364845|NCIS: Naval Criminal Investigative Service}}
*http://www.cbs.com/primetime/ncis/ Heimasíða NCIS á CBS

== Tenglar ==

*{{imdb title|0364845|NCIS: Naval Criminal Investigative Service}}
*http://www.cbs.com/primetime/ncis/ Heimasíða NCIS á CBS

{{NCIS}}

[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]</text>
      <sha1>2wek3cagfrmemf9qpink1xq8q3quxsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vladímír Kramník</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99389</id>
    <revision>
      <id>1978732</id>
      <parentid>1812509</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikivitnun}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="935" sha1="jhmhj518uyu2q2474ck7jrpoi7j00r8" xml:space="preserve">{{Skákmaður
|fullt nafn=Vladímír Borísovítsj Kramník
|mynd= [[Mynd:Vladimir Kramnik 2005.jpg|250px]]
|fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1975|6|25}}
|fæðingarbær=[[Tuapse]]
|fæðingarland=[[Sovétríkin]] (nú [[Rússland]])
|dánardagur=
|dánarbær=
|dánarland=
|Land=Rússland
|Titill=[[Stórmeistari (skák)|Stórmeistari]]
|Heimsmeistaraár=2000-2006 (Klassískur heimsmeistari) &lt;br /&gt;2006-2007 ([[FIDE]] heimsmeistari)
|Heimsmeistaraár kvenna=
|Stig=2785 nr. 4 (maí 2011)
|Flest stig=2809
|Dagsetning flestra stiga=janúar 2002
}}
'''Vladímír Borísovítsj Kramník''' ([[rússneska]]: Влади́мир Бори́сович Кра́мник) (fæddur: [[25. júní]] [[1975]]) er [[Rússland|rússneskur]] [[stórmeistari (skák)|stórmeistari]] og fyrrum heimsmeistari í [[skák]].


{{stubbur|skák}}
{{f|1975}}
{{DEFAULTSORT:Kramník, Vladímír}}
[[Flokkur:Rússneskir skákmenn|Kramnik, Vladimir]]</text>
      <sha1>jhmhj518uyu2q2474ck7jrpoi7j00r8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Steinar Þór Guðgeirsson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99668</id>
    <revision>
      <id>1978708</id>
      <parentid>1751755</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48941-94</username>
        <id>120553</id>
      </contributor>
      <comment>/* Knattspyrnuferill */ Tekin burt orð sem virðast e-h vitleysa.</comment>
      <origin>1978708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2841" sha1="taotbcnv47slpp7c8a527qe8hjgfgop" xml:space="preserve">'''Steinar Þór Guðgeirsson''' ([[19. ágúst]] [[1971]]) er [[Ísland|íslenskur]] [[lögfræðingur]], knattspyrnumaður, knattspyrnuþjálfari og fyrrverandi formaður [[Knattspyrnufélagið Fram|Knattspyrnufélagsins Fram]].

== Ævi og störf ==
Steinar lauk prófi frá lagadeild  [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] árið 1997. Hann hóf þegar störf við lögmennsku og varð hæstaréttarlögmaður árið 2004. Hann hefur verið meðeigandi í Lögfræðistofu Reykjavíkur frá 2001.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url= http://www.lr.is/?c=starfsmenn&amp;id=123&amp;lid=3&amp;pid=|titill=Vefur Lögmannsstofu Reykjavíkur}}&lt;/ref&gt;

Steinar var skipaður í [[skilanefnd]] [[Kaupþing banki|Kaupþings banka]] og tók við formennsku í henni síðla árs 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url= http://www.vb.is/frett/12170/?q=Bjarki%20Diego|titill=Viðskiptablaðið 22. október 2008}}&lt;/ref&gt;

== Knattspyrnuferill ==
Steinar lék knattspyrnu með yngri flokkum Knattspyrnufélagsins Fram. Fyrstu leikir hans í meistaraflokki voru [[1. deild karla í knattspyrnu 1989|sumarið 1989]] og kom hann við sögu í sigri Framara í úrslitum [[VISA-bikar karla|bikarkeppni KSÍ]] sama ár.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url= http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1708567
|titill=Morgunblaðið 29. ágúst 1989}}&lt;/ref&gt; Árið eftir varð hann Íslandsmeistari með Framliðinu.{{heimild vantar}}

Árið 1992 til 1993 lék Steinar með [[Belgía|belgíska]] liðinu KFC Heultje. Að því loknu sneri hann aftur til Fram og lék þar uns hann lagði skóna á hilluna haustið 2000, ef undan er skilið [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1998|sumarið 1998]] þegar hann var í herbúðum Íslandsmeistaraliðs [[ÍBV]].

Steinar Guðgeirsson lék fjölda leikja með yngri landsliðum Íslands og einn A-landsleik, í 5:1 sigri á [[Tyrkland|Tyrkjum]] sumarið 1991.

[[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2003|Sumarið 2003]] var Steinar ráðinn [[þjálfarar meistaraflokks Fram í knattspyrnu karla|þjálfari meistaraflokksliðs Fram]] , sem sat á botninum eftir fjórar umferðir. Undir hans stjórn bjargaði liðið sér frá falli í lokaumferð mótsins. Eru þetta einu afskipti hans af þjálfun meistaraflokks.

Árið 2007 var Steinar kjörinn formaður Knattspyrnufélagsins Fram og gegndi stöðunni að nafninu til til ársins 2010, en hafði þó í raun dregið sig í hlé á miðju ári 2009 vegna anna. 

{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla | fyrir=[[Guðmundur B. Ólafsson]] | titill=[[Knattspyrnufélagið_Fram#Formenn_Knattspyrnufélagsins_Fram|Formaður Knattspyrnufélagsins Fram]] | frá= [[2007]] | til= [[2010]] | eftir=[[Kjartan Þór Ragnarsson]]}}
{{Töfluendir}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

 [[Flokkur:Íslenskir lögfræðingar]]
 [[Flokkur:Íslenskir knattspyrnumenn]]
 [[Flokkur:Íslenskir knattspyrnuþjálfarar]]
{{f|1971}}</text>
      <sha1>taotbcnv47slpp7c8a527qe8hjgfgop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Valitor-bikar karla í knattspyrnu 2011</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100471</id>
    <revision>
      <id>1978804</id>
      <parentid>1945211</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T20:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nipas2</username>
        <id>54688</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* 16-liða úrslit */</comment>
      <origin>1978804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4608" sha1="3hx9wlcn2q4013i1uh8lj0crq7g6hf1" xml:space="preserve">{{Íþróttadeild 
| nafn = Valitor-bikar karla 2011
| mynd = 
| ár =  '''2011'''
| Meistarar =  '''{{Lið KR}}'''
| spilaðir leikir =  
| mörk skoruð =  
| markahæstur =  
| haldið hreinu =  
| stærsti heimasigur =  
| stærsti útisigur =  
| tímabil =  [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2010|2010]] - [[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2012|2012]]
|}} 
Árið '''[[2011]]''' var '''[[bikarkeppni karla í knattspyrnu]]''', Valitorbikarinn, haldinn í 52. skiptið. Fyrstu leikir keppninnar hófust laugardaginn [[30. apríl]] og lauk henni með úrslitaleik KR og Þórs þann [[13. ágúst]].

&lt;br/&gt;
==Úrslit==
===16-liða úrslit ===
{{16 liða úrslit
&lt;!-- Dagur-Staður/Lið 1/Mörk liðs 1/Lið 2/Mörk liðs 2 --&gt;
&lt;!-- 16-liða úrslit --&gt;
|[[23. júní]] - [[KR-völlur]]|{{KR Reykjavík}}|2|{{FH Hafnarfjörður}}|0
|[[20. júní]] - [[Ásvellir]]|[[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]]|1|{{ÍBK Keflavík}}|3
|[[23. júní]] - [[Torfnesvöllur]]|[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]|1|[[BÍ/Bolungarvík]]|4 ([[Framlenging|f]])
|[[21. júní]] - [[Valbjarnarvöllur]]|[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur]]|3|{{Fram Reykjavík}}|1
|[[20. júní]] - [[Þórsvöllur]]|[[Þór Akureyri|Þór]]|3|{{Víkingur Reykjavík}}|1
|[[21. júlí]] - [[Grindavíkurvöllur]]|[[UMF Grindavík|Grindavík]]|2|[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]|1
|[[20. júní]] - [[Fjölnisvöllur]]|[[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnir]]|3|Hamar|2
|[[21. júní]] - [[Vodafonevöllur]]inn|{{Valur Reykjavík}}|2|{{Lið ÍBV}}|3
&lt;!-- 8-liða úrslit--&gt;
|[[3. júlí]] - [[KR-völlur]]|{{KR Reykjavík}}|3|{{ÍBK Keflavík}}|2
|[[3. júlí]] - [[Torfnesvöllur]]|[[BÍ/Bolungarvík]]|3 |[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur]]|2
|[[2. júlí]] - [[Þórsvöllur]]|[[Þór Akureyri|Þór]]|2|[[UMF Grindavík|Grindavík]]|1
|[[3. júlí]] - [[Fjölnisvöllur]]|[[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnir]]|1|{{ÍBV Vestmannaeyjar}}|2
&lt;!-- Undanúrslit --&gt;
|[[31. júlí]] - [[Torfnesvöllur]]|{{KR Reykjavík}}|4|[[BÍ/Bolungarvík]]|1
|[[27. júlí]] - [[Þórsvöllur]]|[[Þór Akureyri|Þór]]|2|{{ÍBV Vestmannaeyjar}}|0
&lt;!-- Úrslit --&gt;
|[[13. ágúst]] - [[Laugardalsvöllur]]|{{KR Reykjavík}}|[[Úrslitaleikur Valitor-bikar karla 2011|2]]|[[Þór Akureyri|Þór]]|[[Úrslitaleikur Valitor-bikar karla 2011|0]]
&lt;!-- 3rd place --&gt;
|Enginn leikur um 3. sætið|[[BÍ/Bolungarvík]]||{{ÍBV Vestmannaeyjar}}|
}}

==Smáatriði um leikinn==
{{Knattspyrnuleikur|
dagsetning= [[13. ágúst]] [[2011]]&lt;br /&gt;16:00 [[GMT]] |
lið1= [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] |
úrslit=  2 &amp;ndash; 0|
lið2= [[Þór Akureyri|'''Þór''']] [[Mynd:Þór.png|20px]] |
skýrsla=  [http://www.ksi.is/mot/motalisti/leikskyrsla/?Leikur=260401 Leikskýrsla]|
mörk1=  [[Gunnar Már Guðmundsson]] ([[Sjálfsmark|sm.]]) {{mark|45}}&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;[[Baldur Sigurðsson]] {{mark|81}}&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;[[Skúli Jón Friðgeirsson]] [[Mynd:Red_card.svg|10px]] &lt;span style=&quot;font-size: 10px; vertical-align: middle;&quot;&gt;68'&lt;/span&gt;|
mörk2=  |
leikvangur= [[Laugardalsvöllur]], [[Ísland]] |
áhorfendur= 5.327|
dómari= Valgeir Valgeirsson
}}

== Fróðleikur ==
*Fyrsta skiptið sem Þór Akureyri kemst í úrslitaleik bikarkeppninnar.
*Rúnar Kristinsson varð annar KR-ingurinn til þess að verða bikarmeistari bæði sem leikmaður (1994) og nú sem þjálfari.
*Baldur Sigurðsson varð sjöundi leikmaðurinn til að skora fyrir tvö félög í bikarúrslitaleik, KR og Keflavík. Aðrir sem hafa leikið þann leik eru Ragnar Margeirsson (Keflavík og Fram), Gunnar Már Másson (Val og KA), Baldur Ingimar Aðalsteinsson (ÍA og Val), Mihajlo Bibercic (ÍA og KR), Ormarr Örlygsson (Fram og KA) og Pétur Pétursson (ÍA og KR)
*Annað sjálfsmarkið í bikarúrslitum frá 2008 og hið fjórða frá upphafi, leit dagsins ljós. Öll voru þau skoruð fyrir KR-inga.
*Bæði lið léku með auglýsingu Eimskipafélagsins framan á búningnum sínum.
&lt;br/&gt;
{{Bikarkeppni karla í knattspyrnu}}

{{röð
| fyrir = [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2011|VISA-bikar karla 2010]]
| listi = [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu]]
| eftir = [[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2012|Borgunarbikar karla 2012]]
}}

==Heimildaskrá==
{{reflist}}
{{Knattspyrna á Íslandi 2011}}

== Tengill ==
* [http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=23984 Mótalisti KSÍ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110401004931/http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=23984 |date=2011-04-01 }}

[[Flokkur:Visa-bikar karla]]
[[Flokkur:2011]]
[[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]]</text>
      <sha1>3hx9wlcn2q4013i1uh8lj0crq7g6hf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NCIS: Los Angeles</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101719</id>
    <revision>
      <id>1978723</id>
      <parentid>1905771</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17722" sha1="mqfb6fixvhkw46eby6v0afjuxzxvu18" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn                    = NCIS: Los Angeles
| mynd                  = [[Mynd:NCIS_Los_Angeles_1.svg|250px]]
| myndatexti        = Einkennismerki NCIS Los Angeles
| nafn2                   = NCIS: OSP &lt;br&gt; NCIS: Undercover &lt;br&gt; NCIS: Legend &lt;br&gt; NCIS: LA
| tegund                 = Lögreglurannsóknir, Drama, Bandaríski sjóherinn
| þróun                   = Shane Brennan
| sjónvarpsstöð     = CBS
| leikarar                 = [[Chris O´Donnell]]&lt;br&gt;[[LL Cool J]] &lt;br&gt;[[Daniela Ruah]]&lt;br&gt;[[Eric Christian Olsen]]&lt;br&gt;[[Linda Hunt]]&lt;br&gt;[[Peter Cambor]]&lt;br&gt;[[Adam Jamal Craig]]&lt;br&gt; [[Barrett Foa]]&lt;br&gt;[[Renée Felice Smith]]&lt;br&gt; [[Rocky Carroll]]
| Titillag                = NCIS: Los Angeles þema
| land                    = Bandaríkin
| tungumál           = Enska
| fjöldi_þáttaraða        = 14
| fjöldi_þátta            = 323
| staðsetning             = Los Angeles
| lengd                   = 42-44 mín 
| stöð                    = CBS
| myndframsetning         = 480i (SDTV)&lt;br&gt;1081i (HDTV)
| fyrsti_þáttur           = 22.09.2009 
| frumsýning              = 22. september 2009-
| vefsíða                 = http://www.cbs.com/shows/ncis_los_angeles/
| imdb_kenni              = http://www.imdb.com/title/tt01378167/
}}
{{skáletrað}}
'''''NCIS: Los Angeles''''' ('''''Naval Criminal Investigative Service: Los Angeles''''') er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[sjónvarpsþáttur]] sem fjallar um leynilega rannsóknardeild innan [[Bandaríkin |bandaríska]] [[sjóher|sjóhersins]]. Höfundurinn að þættinum er Shane Brennan. 

Fyrstu þættirnir voru sýndir 28. apríl og 5. maí 2009 í tveggja parta söguþráði í [[NCIS]].

Til þessa hafa fjórar þáttaraðir verið sýndar og var fimmta þáttaröðin frumsýnd 24. september 2013.

==Framleiðsla==
=== Framleiðendur ===
Þátturinn er framleiddur af Shane Brennan Productions í samvinnu við ''CBS Television Studios'' (2009–til dags).

=== Tökustaðir ===
'''NCIS: Los Angeles''' er aðallega tekinn upp í [[Los Angeles]], Bandaríkjunum.

=== Söguþráður ===
[[NCIS: Los Angeles]] fylgir eftir liði alríkisfulltrúa innan leynilegrar rannsóknardeildar bandaríska sjóhersins sem staðsett er í [[Los Angeles]]. Deildin sérhæfir sig í leyniaðgerðum þar sem fulltrúar hennar eru sérhæfðir í leyniverkefnum. NCIS liðið er stýrt af G. Callen ([[Chris O´Donnell]]). Lið Callens inniheldur Sam Hanna ([[LL Cool J]]), Kensi Blye ([[Daniela Ruah]]) og LAPD lögreglumanninn Marty Deeks ([[Eric Christian Olsen]]) sem kom í staðinn fyrir Dominic Vail ([[Adam Jamal Craig]]) sem var drepinn í enda fyrstu þáttaraðarinnar. Aðstoðarmenn liðsins eru tækni-og tölvusérfræðingarnir Eric Beale ([[Barrett Foa]]) og Nell Jones ([[Renée Felice Smith]]). Yfirmaður deildarinnar er Henrietta ''Hetty'' Lange ([[Linda Hunt]]). 

=== Söguþráðs skipti ===
''NCIS: Los Angeles'' var gerður út frá tveimur þáttum í sjöttu þáttaröð af [[NCIS]] titlaðir ''Legend (Part 1)'' og ''Legend (Part 2)''  sem voru frumsýndir 28. apríl og 5. maí 2009. Í þeim þáttum voru Callen, Sam, Kensi og Eric kynnt til sögunnar.

CBS tilkynnti þann 18. ágúst 2011 að söguþráðsskipti yrðu á milli ''NCIS: Los Angeles'' og ''[[Hawaii Five-0]]'' þar sem [[Daniela Ruah]] myndi koma fram sem gestaleikari&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tvguide.com/News/NCISLA-Hawaii-Five0-Crossover-1036476.aspx|title=Aloha, Kensi! CBS Plans ''NCIS: Los Angeles-Hawaii Five-0'' Crossover|last=Bryant|first=Adam|work=[[TV Guide]]|date=August 18, 2011|accessdate=August 19, 2011|archive-date=júní 17, 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/68UNngtBx?url=http://www.tvguide.com/News/NCISLA-Hawaii-Five0-Crossover-1036476.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Þann 11. janúar, 2012, tilkynnti CBS að söguþráðsskitpi yrðu á milli ''NCIS: Los Angeles'' og ''[[Hawaii Five-0]]'' þar sem [[Daniel Dae Kim]] og [[Scott Caan]] myndu koma fram í þætti í maí, á meðan [[Chris O´Donnell]] og [[LL Cool J]] myndu koma fram í þætti af [[Hawaii Five-0]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tvline.com/2012/01/ncis-la-hawaii-five-0-crossover-may-sweeps/|title=NCIS: LA and Hawaii Five-0 Cross Over for Two-Night, 'High Octane' May Sweeps Event|last=Webb Mitovich|first=Matt|work=[[TVLine]]|date=January 11, 2012|accessdate=January 12, 2012|archive-date=júlí 1, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120701220853/http://tvline.com/2012/01/11/ncis-la-hawaii-five-0-crossover-may-sweeps/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Persónur ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|Leikari !! rowspan=&quot;2&quot;|Persóna !! rowspan=&quot;2&quot;|Starf  !! colspan=&quot;5&quot;|Sería
|-
! width=&quot;10%&quot;|1 !! width=&quot;10%&quot;|2 !! width=&quot;10%&quot;|3 !! width=&quot;10%&quot;|4 !! width=&quot;10%&quot;|5
|-
| [[Chris O'Donnell]] || G. Callen || align=&quot;center&quot;|Sérstakur Alríkisfullrúi og yfirmaður liðsins || style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal'''
|-
| [[LL Cool J]] || Sam Hanna || align=&quot;center&quot;|Sérstakur Alríkisfulltrúi og aðstoðaryfirmaður liðsins  || style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal'''
|-
| [[Daniela Ruah]] || Kensi Blye || align=&quot;center&quot;|Sérstakur Alríkisfulltrúi || style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal'''
|-
| [[Eric Christian Olsen]] || Marty Deeks || align=&quot;center&quot;|NCIS-LAPD tengiliður || style=&quot;background: #ffdddd&quot; colspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;|Auka || style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal''' 
|-
| [[Barrett Foa]] || Eric Beale || align=&quot;center&quot;|Tækni-og tölvusérfræðingur || style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal'''
|-
| [[Renée Felice Smith]] || Nell Jones || align=&quot;center&quot;|Tækni-og tölvusérfræðingur || colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot; | || style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal'''
|-
| [[Linda Hunt]] || Henrietta &quot;Hetty&quot; Lange || align=&quot;center&quot;|Yfirmaður Los Angeles deildarinnar  || style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal'''
|-
| [[Peter Cambor]] || Nate Getz || align=&quot;center&quot;|Sálfræðingur || style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal''' ||style=&quot;background: #ffdddd&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|Auka ||colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot;|
|-
| [[Adam Jamal Craig]] || Dominic Vail || align=&quot;center&quot;|Sérstakur Alríkisfulltrúi || style=&quot;background: #ddffdd&quot; colspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| '''Aðal'''||colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; &quot; class=&quot;table-na&quot; |
|-
|}

=== Aðalpersónur ===
* '''NCIS alríkisfulltrúi''': G.Callen er sérhæfður í leyniaðgerðum og vann með Leroy Jethro Gibbs. Talar sex tungumál: spænsku, pólsku, rússnesku, þýsku (með austurrískum hreim), ítölsku (með norður hreim) og frönsku. Segist einnig tala tékknesku og rómönsku. Callen átti erfiða æsku en hann aldist upp á 37 fósturheimilum frá fimm ára aldri&lt;ref&gt;[http://ncisla.wikia.com/wiki/G._Callen Persónan G.Callen á wikiasíðunni]&lt;/ref&gt;. Skráði sig í sjóherinn þegar hann náði 18 ára aldri til að forðast klíkuskap&lt;ref&gt;[http://ncisla.wikia.com/wiki/G._Callen Persónan G.Callen á wikiasíðunni]&lt;/ref&gt;.  Callen hefur unnið fyrir bandarísku leyniþjónustuna (CIA) og bandarísku lyfjaeftirlitsþjónustuna (DEA). 
* '''NCIS alríkisfulltrúi''': Sam Hanna er fyrrverandi meðlimur í sérsveit bandaríska sjóhersins (Navy Seal) og er vinur G. Callen. Talar og skrifar arabísku, ásamt því að hafa mikla þekkingu á [[Kóran|Kóraninum]]. Sam lifir enn eftir reglum sérsveitarinnar og hefur sterkan persónuleika, en hann hefur alltaf viljað vera Navy Seal síðan hann var barn, þó að hann kynnti ekki að synda áður en hann skráði sig í sjóherinn. Í þættinum ''Breach'' þá kemur fram að Hanna hafði komið með súdanískan dreng Mowahd Dusa til bandaríkjanna eftir að hafa drepið föður hans. Í enda''Betrayal'' kemur fram að Hanna er giftur og á tvö börn, þar á meðal dóttur. Í ''Rude Awakenings'' kemur fram að eiginkona Sams er fyrrverandi starsmaður Bandarísku leyniþjónustunnar CIA en þau kynntust þegar þau unnu að sameiginlegri leyniaðgerð.
* '''NCIS alríkisfulltrúi''': Kensi Blye kemur úr sjóhersfjölskyldu, ásamt því að tala portúgölsku og spænsku. Getur lesið varalestur og þekkir vel morsmerkjakerfið. Faðir hennar var drepinn þegar hún var 15 ára og eftir andlát hans lifði hún á götunni í eitt ár. Í þáttunum ''Blye, K.'' og ''Blye, K. Part 2'' uppgvötast að faðir hennar er fyrrverandi sérsveitarmaður og að Kensi hafði ekki talað við móður sína í 15 ár.
* ''' NCIS /LAPD tengiliður ''': Marty Deeks er LAPD lögreglumaður og var gerður að NCIS tenglið í þættinum ''Hand-to-Hand'' af Hetty. Deeks ólst upp við ofbeldisfullan föður sem hann skaut þegar hann var 11 ára. 
* '''Tækni-og tölvusérfræðingur''': Eric Beale er sérhæfður í tölvuhakkari og hefur meðal annars tekið netið alveg niður í nokkrar mínútur í þættinum ''Enemy Within''. Mikill áhugamaður um brimbretti og samskiptasíður netsins.  
* '''Tækni-og tölvusérfræðingur''': Nell Jones er sérfræðingur um Suður-Ameríku og talar spænsku. Í þættinum ''Special Delivery'' kemur fram að hún er með ADD og er stjórnsöm gagnvart mönnum sem henni líkar við (t.a.m. Eric).  
*'''Yfirmaður NCIS: Los Angeles''': Henrietta ''Hetty'' Lange er með mastersgáðu í fínum listum við háskólann í [[Sorbonne]]. Talar tíu tungumál: rússnesku, þýsku, mandarín, spænsku, tékknesku, rúmensku, hebresku, arabísku, ungversku og pashto. Lange er sérhæfð í [[Hapkido]], [[Wushu]] og [[Eskrima]]. Átti feril í kvikmyndum og búningagerð fyrir leikhús. Lange er mikill aðdáandi [[Lady Gaga]] og uppáhaldsdrykkur hennar er te.

== Aukapersónur ==
*'''Yfirmaður NCIS''': Leon Vance ([[Rocky Carroll]]) er yfirmaður [[NCIS]].
*'''Aðstoðaryfirmaður NCIS''': Owen Granger ([[Miguel Ferrer]]) er hinn nýji aðstoðaryfirmaður [[NCIS]].
* '''Réttartæknisérfræðingur''':  Abigail ''Abby'' Sciuto ([[Pauley Perrette]]) er réttartæknisérfræðingur sem vinnur hjá NCIS. Abby er mikið fyrir gotneskan stíl og er uppáhald Gibbs.
*'''NCIS sálfræðingur''': Nate Getz ([[Peter Cambor]]) er sálfræðingur sem vinnur með liðinu er bæði með masters-og doktorsgráðu í sálfræði.

== Fyrrverandi persónur ==
* '''NCIS alríkisfulltrúi og fyrrverandi yfirmaður NCIS: Los Angeles''': Lauren Hunter ([[Claire Forlani]]) var sett sem yfirmaður NCIS: LA af Hetty í lok seríu 2 þegar hún yfirgaf NCIS. Hunter er tungumálasérfræðingur og talar fimm tungumál að minnsta kosti: pólsku, þýsku, ítölsku, rússnesku og frönsku. Hunter var drepin af Chameleon í þættinum ''Sans Voir (Part I)''.
* '''NCIS alríkisfulltrúi ''': Dominic Vail ([[Adam Jamal Craig]]) var nýliði hjá liðinu og var félagi Kensi. Fluttist til LA eftir nám við [[MIT]] en hann hafði verið ráðinn af NCIS eftir útskrift. Dom var rænt í þættinum ''Past Lives'' og er síðan bjargað í ''Found'' en er skotinn til bana þegar hann bjargar Sam frá skotárás. 
* '''Fyrrverandi yfirmaður NCIS: Los Angeles''': Lara Macy ([[Louise Lombard]]) var yfirmaður NCIS: LA á undan Hetty en fluttist til Frakkland til að stjórna NCIS deildinni þar. Fyrrverandi herlögregla og var sú sem rannsakaði Gibbs í tengslum við morðið á Pedro Hernandez. Sambandið á milli hennar og Gibbs var stirrt, þangað til Nate Getz lætur Gibbs vita að Macy verndaði hann fyrir átján árum með því að hylma yfir sönnunargögnunum. Þar sem Hernandez drap eiginkonu og dóttur Gibbs, þá taldi Macy að aðgerð hans gegn Hernandez hafi verið réttmæt. Macy var drepin í þættinum ''Patriot Down'' sem hefndaraðgerð gegn Gibbs fyrir morðið á Hernandez.

==Þáttaraðir==
=== Inngangs þættir ===
NCIS: Los Angeles og persónur hans voru kynntar í sjöttu þáttaröðinni af [[NCIS]] í þáttunum &quot;Legend (Part 1)&quot; og &quot;Legend (Part 2)&quot;. Persónan Lara Macy kemur ekki fram í seríunni þar sem hún var ráðin til [[Marseille]], sem yfirmaður NCIS deildarinnar þar.   

:'''Titill= Legend (Part 1)'''
:'''Höfundur= Shane Brennan'''
:'''Leikstjóri= Tony Wharmby'''
:'''Dagur= 28. apríl 2009'''
:'''Þáttur nr= 22'''
:'''Framl. nr.= 135'''

NCIS liðið rannsakar morð á sjóliða,Gibbs og McGee fara til Los Angeles til að vinna með NCIS: Los Angeles deildinni. Svo virðist sem dauði sjóliðans tengist vopnasala að nafni Liam. NCIS fulltrúinn G. Callen ([[Chris O´Donnell]]) tekur að sér að leika Liam í leit sinni að morðingjanum. 

Á samatíma í Washington þá reynir Tony með aðstoð Abby að finna út hver kærasti Zivu er. Eftir að hafa horft á upptöku af Zivu við störf í Marokkó, þá uppgvöta Tony og Abby að kærasti Zivu er Mossad fulltrúinn Michael Rivkin. 

:'''Titill= Legend (Part 2)'''
:'''Höfundur= Shane Brennan'''
:'''Leikstjóri= James Whitmore, Jr.'''
:'''Dagur= 5. maí 2009'''
:'''Þáttur nr= 23'''
:'''Framl. nr.= 136'''

Þegar Ziva ber kennsl á Rivkin sem fulltrúa Mossad við störf í Bandaríkjunum, þá byrjar Tony að spyrja sjálfan sig um tryggð hennar við NCIS. Á samatíma í Los Angeles þá reynir Callen og Gibbs að koma í veg fyrir að hryðjuverkahópur komist yfir vopn til að gera árás á Los Angeles. Sálfræðingurinn Nate Getz ([[Peter Cambor]]) kemst að sannleikanum um Gibbs og NCIS fulltrúann Lara Macy ([[Louise Lombard]]). Þátturinn endar á því að Callen er skotinn mörgum sinnum í brjóstið og ekki er vitað með ástand hans.

===Fyrsta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|NCIS: Los Angeles (1. þáttaröð)}}

===Önnur þáttaröð ===
{{Aðalgrein|NCIS: Los Angeles (2. þáttaröð)}}

===Þriðja þáttaröð ===
{{Aðalgrein|NCIS: Los Angeles (3. þáttaröð)}}

===Fjórða þáttaröð ===
{{Aðalgrein|NCIS: Los Angeles (4. þáttaröð)}}

== Sjá einnig ==
*[[NCIS]] 

== DVD útgáfa ==
Fyrstu fjórar seríunnar af ''NCIS: Los Angeles'' hafa verið gefnar út á svæðum 1, 2 og 4.

Í fyrstu seríunni á svæðum 1, 2 og 4 má finna fyrstu þættina í sjöttu seríu af [[NCIS]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!DVD nafn
!Svæði 1
!Svæði 2
!Svæði 4
|-
|Sería 1
| 31. ágúst, 2010
| 02. ágúst, 2010
| 19. ágúst, 2010
|-
|Sería 2
| 23. ágúst, 2011
| 22. ágúst, 2011
| 01. september, 2011
|-
|Sería 3
| 21. ágúst 2012
| 27. ágúst 2012
| 01. ágúst 2012
|-
|Sería 4
| 20. ágúst 2013
| 19. ágúst 2013
| 14. ágúst 2013
|}

== Verðlaun og tilnefningar ==
===ASCAP Film and Television Music verðlaunin===
*2013: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían - Jay Ferguson.

===California on Location verðlaunin===
*2012: Tilnefndur sem besta tökustaðslið ársins í sjónvarpi - Tony salome og CBS sjónvarpstúdíóið.
*2012: Tilnefndur fyrir besta tökustað í sjónvarpi - Tony Salome, Jason Savage, Dorion Thomas, Roger Fath, Arthur Edmonds III, CBS sjónvarpsstúdíóið.
*2010: Verðlaun fyrir besta tökustað í sjónvarpi fyrir fyrstu þáttaröðina - Tony salome, Peter Sands, Dorion Thomas, J.J. levine, Roger Fath og Ronald Antwine.  

===Emmy verðlaunin===
*2012: Tilnefndur fyrir bestu áhættusviðsetningu fyrir þáttinn ''Blye K.'' - Troy Brown.

===Golden Globes, Potrúgal===
*2010: Verðlaun sem nýstjarna (revelation) –  [[Daniela Ruah]].

===Image verðlaunin===
*2014: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu - [[LL Cool J]].
*2013: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu - [[LL Cool J]].
*2012: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu - [[LL Cool J]].
*2011: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu – [[LL Cool J]].
*2010: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[LL Cool J]].

===People´s Choice verðlaunin===
*2010: Tilnefndur sem besti nýji dramaþáttur í sjónvarpi.

===Teen Choice verðlaunin===
*2013: Verðlaun sem besti leikari í spennuþætti - [[LL Cool J]].
*2013: Verðlaun sem besti spennuþátturinn.
*2012: Verðlaun sem besta leikkona í spennuþætti - [[Linda Hunt]].
*2012: Tilnendur sem besti leikari í spennuþætti - [[LL Cool J]].
*2011: Verðlaun sem besta leikkona í spennuþætti – [[Linda Hunt]].
*2011: Verðlaun sem besti spennuþátturinn.
*2011: Tilnefndur sem besti leikari í spennuþætti – [[LL Cool J]].
*2010: Verðlaun sem besti spennuþátturinn.
*2010: Tilnefndur sem besti leikari í spennuþætti – [[LL Cool J]].
*2010: Tilnefnd sem besta leikkona í spennuþætti – [[Daniela Ruah]]

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

== Heimildir ==
*{{wpheimild|tungumál= en|titill= NCIS: Los Angeles (TV series)|mánuðurskoðað= 5. okóber|árskoðað= 2011}}
*{{imdb title|1378167|NCIS: Los Angeles}}
*http://www.cbs.com/shows/ncis_los_angeles/ NCIS: Los Angeles heimasíðan á CBS sjónvarpsstöðinni
*http://ncisla.wikia.com/wiki/NCIS:_Los_Angeles_Database NCIS: Los Angeles Database á wikiasíðunni

==Tenglar==

* {{imdb title|1378167|NCIS: Los Angeles}}
* http://www.tv.com/shows/ncis-los-angeles/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004164058/http://www.tv.com/shows/ncis-los-angeles/ |date=2011-10-04 }} NCIS: Los Angeles á Tv.com heimasíðunni
* http://www.cbs.com/shows/ncis_los_angeles/ NCIS: Los Angeles heimasíðan á CBS sjónvarpsstöðinni
* http://ncisla.wikia.com/wiki/NCIS:_Los_Angeles_Database NCIS: Los Angeles Database á wikiasíðunni

[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]</text>
      <sha1>mqfb6fixvhkw46eby6v0afjuxzxvu18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Criminal Minds</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103074</id>
    <revision>
      <id>1978694</id>
      <parentid>1976099</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23119" sha1="2mqhyvtmb6ekp1exuf5t5h06q6dogrw" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn                    = Criminal Minds
| mynd                  = [[File:Criminal-Minds.svg|256px]]
| myndatexti        = 
| nafn2                   = 
| tegund                 = Lögreglurannsóknir, Drama, Bandaríska Alríkislögreglan, Atferlisgreiningar
| þróun                   = Jeff Davis
| sjónvarpsstöð     = CBS
| leikarar                 = [[Thomas Gibson]] &lt;br&gt;[[Shemar Moore]]&lt;br&gt;[[Matthew Gray Gubler]]&lt;br&gt;[[A.J. Cook]]&lt;br&gt;[[Kirsten Vangsness]]&lt;br&gt;[[Paget Brewster]]&lt;br&gt;[[Joe Mantegna]]&lt;br&gt;[[Mandy Patinkin]]&lt;br&gt;[[Lola Glaudini]] &lt;br&gt; [[Rachel Nichols]]&lt;br&gt;[[Jeanne Tripplehorn]] &lt;br&gt; [[Jennifer Love Hewitt]] &lt;br&gt; [[Aisha Tyler]] &lt;br&gt; [[Adam Rodriguez]] &lt;br&gt; [[Damon Gupton]] &lt;br&gt; [[Daniel Henney]]
| Titillag                = Criminal Minds þema
| land                    = Bandaríkin
| tungumál           = Enska
| fjöldi_þáttaraða        = 19
| fjöldi_þátta            = 364
| staðsetning             = [[Quantico]], [[Virginía]]
| lengd                   = 45 mín 
| stöð                    = CBS
| myndframsetning         = 480i (SDTV)&lt;br&gt;1081i (HDTV)
| fyrsti_þáttur           = 22.09.2005 
| frumsýning              = 22. september 2005-
| vefsíða                 = http://www.cbs.com/shows/criminal_minds/
| imdb_kenni              = http://www.imdb.com/title/tt0452046/
}}

'''''Criminal Minds''''' (ísl. '''''Glæpahneigð''''') er bandarískur sjónvarpsþáttur sem fjallar um lið alríkisfulltrúa sem tilheyra Atferlisgreiningardeild (AGD) Bandarísku Alríkislögreglunnar sem staðsett er í [[Quantico]], [[Virginía|Virginíu]]. Höfundurinn að þættinum er Jeff Davis. 

Fyrsti þátturinn var sýndur 22. september 2005 og síðan þá hafa tólf þáttaraðir verið sýndar. 

Þann 7. apríl, 2017, tilkynnti CBS að ''Criminal Minds'' hafði verið endurnýjaður fyrir þrettándu þáttaröðinni, sem var frumsýnd 27. september 2017.&lt;ref&gt;[http://deadline.com/2017/04/criminal-minds-renewed-season-13-cbs-1202064508/ Grein um að Criminal Minds sé endurnýjaður á Deadline Hollywood vefsíðunni]&lt;/ref&gt;

==Framleiðsla==
=== Tökustaðir ===
Helstu tökustaðir ''Glæpahneigðar'' eru í [[Kalifornía|Kaliforníu]] þar á meðal Altadena, Glendale, Long Beach og Santa Clarita. Þátturinn hefur einnig verið tekinn upp í [[Vancouver]], [[Kanada]].&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0452046/locations Tökustaðir Criminal Minds á IMDB síðunni]&lt;/ref&gt;

=== Framleiðslufyrirtæki ===
Þátturinn er framleiddur af The Mark Gordon Company í samvinnu við CBS Television Studios (2009-til dags) og ABC Studios (2007-til dags). 

=== Leikaraskipti ===
Árið 2006 yfirgaf leikkonan [[Lola Glaudini]] þáttinn eftir aðeins sex þætti í seríu 2 og í stað hennar kom leikkonan [[Paget Brewster]] sem kom fyrst fram í þætti níu. Í byrjun seríu 3 yfirgefur [[Mandy Patinkin]] þáttinn, en ástæða brotthvarfs hans var mismunandi áherslur á söguefnið.&lt;ref&gt;{{cite news | author= | title=Criminal Minds, Mandy Patinkin Confirm Parting of Ways | url=http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-News-Blog/Todays-News/Criminal-Minds-Mandy/800018648 | work=TVGuide | date= | accessdate=2008-07-06 | archive-date=2008-06-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080615171504/http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-News-Blog/Todays-News/Criminal-Minds-Mandy/800018648 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Var honum skipt út fyrir leikarann [[Joe Mantegna]].

Þann 25. júní 2010 birtust fréttir um að leikkonurnar [[A.J. Cook]] og [[Paget Brewster]] myndu yfirgefa þáttinn. [[A.J. Cook]] myndi koma fram í tveimur þáttum, á meðan [[Paget Brewster]] myndi yfirgefa þáttinn um mitt tímabilið. Þessi ákvörðun CBS kom ekki vel fyrir sjónir aðdáenda og voru undirskriftunarlistar settir af stað til að halda leikkonunum inni.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tvguide.com/News/Cook-Returning-Criminal-1019921.aspx |title=Geymd eintak |access-date=2011-11-05 |archive-date=2011-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110209122549/http://www.tvguide.com/News/Cook-Returning-Criminal-1019921.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tvguide.com/News/Cook-Criminal-Minds-Petition-1019675.aspx |title=Geymd eintak |access-date=2011-11-05 |archive-date=2011-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110123124032/http://www.tvguide.com/News/Cook-Criminal-Minds-Petition-1019675.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Þann 29. september 2010 var tilkynnt að leikkonan [[Rachel Nichols]] myndi bætast í hópinn og að hún kæmi í staðinn fyrir [[A.J. Cook]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tvguide.com/News/Criminal-Minds-Rachel-Nichols-1023830.aspx |title=Geymd eintak |access-date=2011-11-05 |archive-date=2010-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101102130126/http://www.tvguide.com/News/Criminal-Minds-Rachel-Nichols-1023830.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Tilkynnt var þann 16. apríl 2011 að [[A.J. Cook]] myndi koma aftur í þáttinn eftir að hafa gert tveggja ára samning. [[Paget Brewster]] mun einnig snúa aftur þar sem ekkert varð úr nýja þættinum hennar &quot;My Life as an Experiment&quot;. Leikkonan [[Rachel Nichols]] var ekki boðinn nýr samningur eftir enda seríu 6.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tvguide.com/News/AJ-Cook-Criminal-Minds-1031952.aspx |title=Geymd eintak |access-date=2011-11-05 |archive-date=2011-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111223083003/http://www.tvguide.com/News/AJ-Cook-Criminal-Minds-1031952.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;[http://www.tvguide.com/News/Paget-Brewster-Returns-Criminal-Minds-1033744.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111112120821/http://www.tvguide.com/News/Paget-Brewster-Returns-Criminal-Minds-1033744.aspx |date=2011-11-12 }}&lt;/ref&gt;

Í tilkynningu sem Paget Brewster sendi frá sér þann 15. febrúar 2012, kemur fram að hún mundi yfirgefa [[Criminal Minds]] í þeim tilgangi að halda áfram með feril sinn í gaman sjónvarpi.&lt;ref&gt;[http://www.deadline.com/2012/02/paget-brewster-criminal-minds-leaving-cbs-drama/ Frétt um brotthvarf Paget Brewster úr [[Criminal Minds]] á ''Deadline Hollywood'' vefmiðlinum, 15. febrúar 2012]&lt;/ref&gt;

Þann 14. júní 2012 tilkynnti CBS að leikkonan [[Jeanne Tripplehorn]] myndi leika nýjasta meðlim hópsins, Alex Blake. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tvguide.com/News/Jeanne-Tripplehorn-Criminal-Minds-1048848.aspx |title=Geymd eintak |access-date=2012-10-29 |archive-date=2012-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107162633/http://www.tvguide.com/News/Jeanne-Tripplehorn-Criminal-Minds-1048848.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Í júlí 2014, tilkynnti CBS að leikkonan [[Jennifer Love Hewitt]] myndi leika nýjasta meðlim hópsins, Kate Callahan. Kemur hún í staðinn fyrir Jeanne Tripplehorn sem yfirgaf þáttinn eftir aðeins tvær þáttaraðir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://insidetv.ew.com/2014/07/01/jennifer-love-hewitt-criminal-minds/ |title=Jennifer Love Hewitt joins 'Criminal Minds' as series regular |access-date=2015-01-21 |archive-date=2015-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150114091313/http://insidetv.ew.com/2014/07/01/jennifer-love-hewitt-criminal-minds/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

CBS tilkynnti í júní 2015 að leikkonan [[Aisha Tyler]] myndi leika nýjasta meðlim hópsins, Dr. Tara Lewis. Kemur hún í staðinn fyrir [[Jennifer Love Hewitt]] sem yfirgaf þáttinn eftir aðeins eina þáttaröð.&lt;ref&gt;[http://www.cbs.com/shows/criminal_minds/news/1004383/the-talk-s-aisha-tyler-joins-the-cast-of-criminal-minds/ Leikkonan Aisha gengur til liðs við Criminal Minds]&lt;/ref&gt;

=== Söguþráður ===
'''Glæpahneigð''' fylgir eftir liði alríkisfulltrúa innan Atferlisgreiningardeildar (AGD) Bandarísku Alríkislögreglunnar sem staðsett er í [[Quantico]], [[Virginía|Virginíu]]. Deildin sérhæfir sig atferlisgreiningum þar sem þau greina huga og atferli raðmorðingja, hryðjuverkamanna og verstu morðingja Bandaríkjanna.

=== Söguþráðs skipti ===
'''Glæpahneigð''' hafði söguþráðs skipti við [[Criminal Minds: Suspect Behavior]] í þættinum ''The Fight'' sem sýndur var 7. apríl 2010.

== Persónur ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- &quot;
! Leikari || Persóna || Starf || Aðal || Auka
|-
| [[Thomas Gibson]]
| Aaron Hotchner
| Sérstakur Yfiralríkisfulltrúi/Fyrrverandi yfirmaður liðsins
| 1–12
|
|-
| [[Shemar Moore]]
| Derek Morgan
| Sérstakur Alríkisfulltrúi
| 1-11
| 12
|-
| [[Mandy Patinkin]]
| Jason Gideon
| Sérstakur Yfiralríkisfulltrúi
| 1-3
| 
|-
| [[Joe Mantegna]]
| David Rossi
| Sérstakur Yfiralríkisfulltrúi
| 3–
| 
|-
| [[A.J. Cook]]
| Jennifer Jareau
| Sérstakur Alríkisfulltrúi/Fyrrverandi fjölmiðla tengill
| 1-5, 7–
| 6
|-
| [[Lola Glaudini]]
| Elle Greenaway
| Sérstakur Alríkisfulltrúi
| 1-2
| 
|-
| [[Paget Brewster]]
| Emily Prentiss
| Sérstakur Alríkisfulltrúi/Yfirmaður liðsins
| 2-7, 12–
| 9, 11 sem gestaleikari
|-
| [[Matthew Gray Gubler]]
| Dr. Spencer Reid
| Sérstakur Alríkisfulltrúi
| 1–
| 
|-
| [[Kirsten Vangsness]]
| Penelope Garcia
| Tölvusérfræðingur
| 2–
| 1
|-
| [[Rachel Nichols]]
| Ashley Seaver
| FBI nemi/Sérstakur Alríkisfulltrúi
| 6
| 
|-
| [[Jeanne Tripplehorn]]
| Alex Blake
| Sérstakur Alríkisfulltrúi/Sérfræðingur í málvísindum
| 8-9
| 
|-
| [[Jennifer Love Hewitt]]
| Kate Callahan
| Sérstakur Alríkisfulltrúi/Leynilegur alríkisfulltrúi
| 10
| 
|-
| [[Aisha Tyler]]
| Dr. Tara Lewis
| Sérstakur Alríkisfulltrúi/Réttarsálfræðingur
| 11 
| 12-
|-
| [[Adam Rodriguez]]
| Luke Alvez
| Sérstakur Alríkisfulltrúi/Meðlimur flóttamannasveitarinnar
| 12-
|
|-
| [[Damon Gupton]]
| Stephen Walker
| Sérstakur Alríkisfulltrúi
| 12
|
|-
| [[Daniel Henney]]
| Matt Simmons
| Sérstakur Alríkisfulltrúi/Fyrrverandi meðlimur alþjóðlega liðsins
| 13
| 10,12 sem gestaleikari
|}

=== Aðalpersónur ===
* '''Sérstakur alríkisfulltrúi/Yfirmaður liðsins ''': Emily Prentiss ([[Paget Brewster]]) er dóttir fyrrverandi sendiherra og ólst upp í [[Úkraína|Úkraínu]], [[Frakkland|Frakklandi]], [[Ítalía|Ítalíu]] og Miðausturlöndum. Talar arabísku, spænsku, ítölsku og smávegis í rússnensku. Prentiss útskrifaðist frá Yale árið 1993 og hafði unnið í 10 ár hjá alríkislögreglunni áður en hún gerðist meðlimur atferlisdeildarinnar. Í þættinum ''Lauren'' í seríu 6var hún tekin sem gísl og síðan skotin til bana af Ian Doyle, en í enda þáttarins er upplýst að Prentiss lifði af en væri núna í felum undan Doyle í París. Í byrjun seríu 7 snýr hún aftur til þess að aðstoða liðið í leit sinni að Ian Doyle og syni hans. Í lok seríu 8 yfir gefur hún liðið til að vinna hjá Interpol í London. Snýr aftur í seríu 12 til að taka yfir liðinu af Hotchner.
* '''Sérstakur yfiralríkisfulltrúi''': David Rossi var í sjóhernum og eftir herinn bauðst honum starf hjá alríkislögreglunni. Rossi er einn af stofnendum atferlisdeildarinnar og er virtur atferlisfræðingur. Rossi fór snemma á eftirlaun til þess að skrifa bækur og halda fyrirlestra um atferlisfræði. Óskaði eftir því að koma aftur til að hjálpa til eftir að Jason Gideon hætti. Rossi hefur verið giftur þrisvar sinnum.    
* '''Sérstakur alríkisfulltrúi''': Dr. Spencer Reid er yngsti meðlimur liðsins og með greindarvísitöluna 187. Reid útskrifaðist úr menntaskóla 12 ára og er með doktorsgráðu í stærfræði, efnafræði og verkfræði, ásamt því að hafa B.A. gráðu í sálfræði og félagsfræði. Í fjórðu seríunni kemur fram að Reid er að taka B.A. gráðu í heimsspeki. Reid gerðist meðlimur alríkislögreglunar árið 2004. Móðir hans greindist með geðklofa og býr á geiðveikrasjúkrahúsi í Las Vegas. 
* '''Sérstakur alríkisfulltrúi/Fyrrverandi fjölmiðla tengiliður''': Jennifer ''JJ'' Jareau stundaði nám við Pittburgh háskólann á fótboltastyrk, ásamt því að stunda nám við Georgetown háskólann. Jareau skráði sig í alríkislögregluna eftir að hafa verið viðstödd bókaupplestur hjá David Rossi. Jareau kynnist New Orleans lögreglumanninum William LaMontagne, Jr. og saman eiga þau soninn Henry. Í byrjun seríu sex yfirgefur hún deildina til þess að vinna hjá [[Pentagon]] en snýr aftur í lok seríunnar eftir beiðni frá David Rossi. JJ er nú fullgildur atferlisgreinir. Í lok seríu 8 giftist hún William.  
*'''Tölvusérfræðingur''': Penelope Garcia er hakkari og gerðist meðlimur alríkislögreglunnar eftir að hafa hakkað sig inn í tölvukerfi þeirra. Foreldrar hennar dóu í bílslysi þegar hún var 18 ára. Garcia var skotin í þættinum ''Lucky'' í seríu 3 af raðmorðingja. 

=== Aukapersónur ===
*'''William LaMontagne, Jr.''' ([[Josh Stewart]]): er eiginmaður og barnsfaðir JJ. Hætti sem rannsóknarfulltrúi í New Orleans en starfar nú sem rannsóknarfulltrúi hjá lögreglunni í Washington.  
*'''Mateo 'Matt' Cruz''' ([[Esai Morales]]): Yfirmaður atferlisdeildarinnar, tók við af Erin Strauss þegar hún lést. Vann með Jennifer Jareau í Afghanistan.  
*'''Dr. Diana Reid''' ([[Jane Lynch]]): er móðir Spencer Reids og fyrrverandi prófessor í bókmenntum. Greindist með geðklofa og var sett á geiðveikrasjúkrahús af Spencer þegar hann var átján ára. Diana hefur einnig háa greindarvísitölu eins og sonur sinn. Las alltaf fyrir Spencer þegar hann var að alast upp og skrifar hann henni bréf á hverjum degi.  
*'''Kevin Lynch''' ([[Nicholas Brendon]]): er tölvufræðingur hjá alríkislögreglunni og fyrrverandi kærasti Garcia.

=== Fyrrverandi persónur ===
* '''Sérstakur yfiralríkisfulltrúi ''': Jason Gideon ([[Mandy Patinkin]]) var besti atferlisfræðingur alríkislögreglunnar og einn af stofendum atferlisdeildarinnar. Gideon yfirgaf alríkislögregluna eftir að vinkona hans Sarah var drepin af raðmorðingjum ''Frank Breitkopf'' í hans eigin íbúð. Gideon skrifar bréf til Reids þar sem hann segist vera útbrunninn og sektarkenndin yfir andláti Söru sé of mikil fyrir hann til að halda áfram að vinna.
* '''Sérstakur alríkisfulltrúi''': Elle Greenaway ([[Lola Glaudini]]) vann áður hjá skrifstofunni í Seattle áður en hún gerðist meðlimur liðsins. Greenway var skotin af óþekktum aðila í lok seríu eitt. Snýr aftur til vinnu í byrjun seríu 2 en lendir upp á kant við Hotchner og Gideon. Í þættinum ''The Aftermath'' skýtur hún raðnauðgara til bana í köldu blóði. Lætur af störfum í þættinum ''Boogeyman''.
* '''Sérstakur alríkisfulltrúi og fjölmiðla tengiliður''': Jordan Todd ([[Meta Golding]]) kemur í staðinn fyrir Jareau þegar hún fer í fæðingarorlof. Todd vann áður í hryðjuverkadeild alríkislögreglunnar. 
* '''FBI nemi''' og '''Sérstakur alríkisfulltrúi''': Ashley Seaver ([[Rachel Nichols]]) er nemi hjá alríkislögreglunni sem er beðin um að aðstoða liðið af Hotchner og Rossi. Faðir hennar Charles Beauchamp er raðmorðingji sem var kallaður ''The Redmond Ripper''. Seaver er boðið að vera meðlimur liðsins á meðan hún er að klára nám sitt hjá alríkislögreglunni. Í byrjun seríu 7 kemur fram að Seaver hafi flutt sig yfir í annað lið.
* '''Sérstakur yfiralríkisfulltrúi og yfirmaður liðsins''': Aaron Hotchner er fyrrverandi saksóknari og  einn af reyndari atferlisfræðingum deildarinnar. Hotchner giftist Haley Brooks og saman áttu þau einn son, Jack. Þau skildu í seríu 3 eftir að Haley hafði fengið nóg af því að Hotchner valdi vinnuna fram yfir fjölskylduna. Í seríu 5 lifir Hotchner af skot-og hnífaárás eftir raðmorðingjann ''The Reaper'' en í lok seríunnar er Haley drepin af raðmorðingjanum. Eftir andlát Haley ákveður Hotchner að yfirgefa vinnuna en eftir samtal við mágkonu sína ákveður hann að vera áfram. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.criminalmindsfanwiki.com/page/Aaron+Hotchner |title=Persónan Aaron Hotchner á Criminal Minds wikiasíðunni |access-date=2011-11-05 |archive-date=2011-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108165637/http://www.criminalmindsfanwiki.com/page/Aaron+Hotchner |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*'''Sérstakur alríkisfulltrúi''' og '''Sérfræðingur í málvísindum''': Alex Blake er sérfræðingur í málvísindum og prófessor við ''Georgetown háskólann''. Gerðist meðlimur liðsins í byrjun seríu 8. Alex yfirgefur liði í enda seríu 9 til þess að halda áfram að kenna í Boston. 
*'''Sérstakur alríkisfulltrúi''' og '''Leynilegur alríkisfulltrúi''': Kate Callahan hefur unnið sem alríkisfulltrúi í átta ár og er sérfræðingur í leynilegum aðgerðum. Hefur bakgrunn í afbrotasálfræði og hefur seinustu þrettán árin alið upp frænku sína eftir að systir Kate og maður hennar létust þegar flugvél lenti á Pentagon árið 2001.&lt;ref&gt;[http://criminalminds.wikia.com/wiki/Kate_Callahan Persónan Kate Callahan úr Criminal Minds á Criminla Minds wikisíðunni]&lt;/ref&gt;
* '''Sérstakur alríkisfulltrúi''': Derek Morgan var alinn upp af einstæðri móður og tveimur systrum. Þegar Morgan var 10 ára varð hann vitni að morði föður síns sem var lögreglumaður. Morgan var kynferðislega misþyrmt af æskulýðsfulltrúa sínum. Morgan stundaði nám við Northwestern háskólann á fótboltastyrk og eftir útskrift fór hann í Chicago lögregluna. Hefur einnig verið meðlimur sprengjusveitar. 

=== Látnar persónur ===
* '''Haley Hotchner''' ([[Meredith Monroe]]) : er fyrrverandi eiginkona Aaron Hotchners og móðir sonar þeirra, Jack. Haley átti erfitt með að lifa með starfi Hotchners og skildi hún því við hann í byrjun seríu 3. Í byrjun seríu 5 eru hún og Jack sett í vitnavernd til þess að vernda þau gegn raðmorðingjanum ''The Reaper''. Í þættinum ''100'' er Haley skotin til bana af raðmorðingjanum.
*'''Erin Strauss''' ([[Jayne Atkinson]]): Var yfirmaður atferlisdeildarinnar og reynsla hennar liggur í stjórnun innan alríkislögreglunnar. Setti Prentiss inn í liðið til þess að fá upplýsingar um það sem Prentiss neitaði að gera það. Strauss skipaði JJ að taka stöðuna hjá Pentagon. Strauss er drepin af raðmorðingjanum &quot;The Replicator&quot; í þættinum ''Brothers Hotchner (Part 1)''.

== Þáttaraðir ==
=== Fyrsta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Criminal Minds (1. þáttaröð)}}
=== Önnur þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Criminal Minds (2. þáttaröð)}}
=== Þriðja þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Criminal Minds (3. þáttaröð)}}
=== Fjórða þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Criminal Minds (4. þáttaröð)}}
=== Fimmta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Criminal Minds (5. þáttaröð)}}
=== Sjötta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Criminal Minds (6. þáttaröð)}}
=== Sjöunda þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Criminal Minds (7. þáttaröð)}}
=== Áttunda þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Criminal Minds (8. þáttaröð)}}

== Sjá einnig ==
*[[Criminal Minds: Suspect Behavior]]

== Útgáfa ==
=== Bækur ===
* ''Criminal Minds: Jump Cut'' eftir Max Allan Collins (6. nóvember, 2007).
* ''Criminal Minds: Killer Profile'' eftir Max Allan Collins (6. maí, 2008).
* ''Criminal Minds: Finishing School'' eftir Max Allan Collins (4. nóvember, 2008).
* ''Criminal Minds: Sociopaths, Serial Killers, and Other Deviants'' eftir Jeff Mariotte (9. ágúst, 2010).

=== DVD ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!DVD nafn
!Svæði 1
!Svæði 2
!Svæði 4
|-
|Sería 1
| 28. nóvember, 2006
| 12. febrúar, 2007
| 3. nóvember, 2007
|-
|Sería 2
| 2. október, 2007
| 5. maí, 2008
| 1. apríl, 2008
|-
|Sería 3
| 16. september, 2008
| 6. apríl, 2009 
| 18. mars, 2009
|-
|Sería 4
| 8. september, 2009
| 1. mars, 2010
| 9. mars, 2010
|-
|Sería 5
| 7. september, 2010
| 28. febrúar, 2011 
| 2. mars, 2011
|-
|Sería 6
| 6. september, 2011
| 28. nóvember, 2011 
| 30. nóvember, 2011
|-
|Sería 7
| 4. september, 2012
| 26. nóvember, 2012
| 7. nóvember, 2012
|-
|Sería 8
| 3. september, 2013
| 9. desember, 2013
| N/A
|}

== Verðlaun og tilnefningar ==
===ASCAP Film and Television Music verðlaunin===
*2008: Verðlaun fyrir bestu sjónvarpsseríuna.
*2007: Verðlaun fyrir bestu sjónvarpsseríuna. 
*2006: Verðlaun fyrir bestu sjónvarpsseríuna.
===BMI Film &amp; TV verðlaunin===
*2009: Verðlaun fyrir bestu tónlistina í sjónvarpsseríu – Mark Mancina.
*2008: Verðlaun fyrir bestu tónlistina í sjónvarpsseríu – Mark Mancina.

===Emmy verðlaunin===
*2009: Tilnefndur fyrir bestu áhættuleikara samsetningu – Tom Elliott.
*2008: Tilnefndur fyrir bestu áhættuleikara samsetningu – Tom Elliott.

===Image verðlaunin===
*2011: Tilnefnd fyrir besta handrit í dramaseríu – Janine Sherman Barrois.

===Motion Picture Sound Editors, USA===
*2008: Tilnefnd fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu formi fyrir sjónvarp – Lisa A. Arpino.

===People´s Choice verðlaunin===
*2006: Tilnefndur sem besti nýji dramaþátturinn.

===Young Artist verðlaunin===
*2011: Verðlaun sem besta unga leikkona í gestahluverki í dramaseríu – Katlin Mastandrea.
*2011: Tilnefnd sem besta unga leikona í gestahlutverki í dramseríu – Madison Leisle.
*2010: Tilnefndur sem besti ungi leikari undir 13 ára í gestahlutverki í dramaseríu – Benjamin Stockham.
*2010: Tilnefnd sem besta unga leikkona í gestahlutverki í dramaseríu – Jordan Van Vranken.
*2009: Tilnefnd sem besta unga leikkona í gestahlutverki í dramaseríu – Brighid Felming.
*2008: Verðlaun sem besti ungi leikari í gestahlutverki í dramaseríu – Chandler Canterbury.
*2008: Tilnefndur sem besti ungi leikari í gestahlutverki í dramaseríu – Remy Thorne.

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

== Heimildir ==
*{{wpheimild|tungumál= en|titill= Criminal Minds (TV series)|mánuðurskoðað= 5. nóvember|árskoðað= 2011}}
*{{imdb title|0452046|Criminal Minds}}
*http://www.cbs.com/shows/criminal_minds/ Criminal Minds heimasíðan á CBS sjónvarpsstöðinni
*http://criminalminds.wikia.com/wiki/Criminal_Minds_Wiki Criminal Minds á wikiasíðunni
*http://www.criminalmindsfanwiki.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111106074010/http://www.criminalmindsfanwiki.com/ |date=2011-11-06 }} CriminalMindsFanwiki.com  heimasíðan

==Tenglar==

* {{imdb title|0452046|Criminal Minds}}
* http://www.tv.com/shows/criminal-minds/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111105014713/http://www.tv.com/shows/criminal-minds/ |date=2011-11-05 }} Criminal Minds á TV.com heimasíðunni
* http://criminalminds.wikia.com/wiki/Criminal_Minds_Wiki Criminal Minds á wikiasíðunni
* http://www.buddytv.com/criminal-minds.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103172816/http://www.buddytv.com/criminal-minds.aspx |date=2011-11-03 }} Criminal Minds á BuddyTV heimasíðunni
*http://www.criminalmindsfanwiki.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111106074010/http://www.criminalmindsfanwiki.com/ |date=2011-11-06 }} CriminalMindsFanwiki.com  heimasíðan

[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]</text>
      <sha1>2mqhyvtmb6ekp1exuf5t5h06q6dogrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Criminal Minds: Suspect Behavior</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103825</id>
    <revision>
      <id>1978695</id>
      <parentid>1957664</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10279" sha1="5tq4bfci8cjn5xyrbcn7w1x8nzn9ny4" xml:space="preserve">{{skáletrað}}
{{Sjónvarpsþáttur
| nafn                    = Criminal Minds: Suspect Behavior
| mynd                  = 
| myndatexti        = 
| nafn2                   = 
| tegund                 = Lögreglurannsóknir, Drama, Bandaríska Alríkislögreglan, Atferlisgreiningar
| þróun                   = Chris Mundy &lt;br&gt; Edward Allen Bernero
| sjónvarpsstöð     = CBS
| leikarar                 = [[Forest Whitaker]] &lt;br&gt;[[Janeane Garofalo]]&lt;br&gt;[[Michael Kelly]]&lt;br&gt;[[Beau Garrett]]&lt;br&gt;[[Matt Ryan]]&lt;br&gt;[[Richard Schiff]]&lt;br&gt;[[Kirsten Vangsness]]
| Titillag                = Criminal Minds þema
| land                    = Bandaríkin
| tungumál           = Enska
| fjöldi_þáttaraða        = 1
| fjöldi_þátta            = 13
| staðsetning             = [[Washington]] borg, [[District of Columbia]]
| lengd                   = 45 mín 
| stöð                    = CBS
| myndframsetning         = 480i (SDTV)&lt;br&gt;1081i (HDTV)
| fyrsti_þáttur           = 16.02.2011 
| frumsýning              = 16. febrúar, 2011 – 25. maí, 2011
| vefsíða                 = https://www.cbs.com/primetime/criminal_minds_suspect_behavior/
| imdb_kenni              = http://www.imdb.com/title/tt1703874/
}}

'''''Criminal Minds: Suspect Behavior''''' er bandarískur sjónvarpsþáttur sem fjallar um lið alríkisfulltrúa sem tilheyra viðbragðsteymi (Red Cell) innan Atferlisdeildar (AGD) Bandarísku Alríkislögreglunnar sem staðsett er í [[Washington]] borg. Höfundarnir að þættinum eru Chris Mundy og Edward Allen Bernero. 

Fyrsti þátturinn var sýndur 7. apríl 2010 í þættinum ''The Fight'' af [[Criminal Minds]]. 

Þann 17.maí 2011 var tilkynnt að CBS hafi hætt við framleiðsluna af &quot;Criminal Minds: Suspect Behavior&quot; vegna lélegs áhorfs, en aðeins 13 þættir voru sýndir.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Andreeva|first=Nellie|url=https://www.deadline.com/2011/05/cbs-renews-csi-ny-cancels-criminal-minds-suspect-behavior/|title=CBS renews 'CSI:NY', cancels 'Criminal Minds: Suspect Behavior'|work=Deadline Hollywood|date=May 17, 2011|accessdate=May 17, 2011}}&lt;/ref&gt;

== Framleiðsla ==
Í byrjun ársins 2009 þá sagði Michael Ausiello við ''Entertainment Weekly'' að stúdíóið væri að hugsa um að gera nýja ''Criminal Minds'' þáttaröð og staðfesti framleiðandinn Ed Bernero þetta .&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.buddytv.com/articles/criminal-minds/criminal-minds-spinoff-in-the-20981.aspx|title= 'Criminal Minds' Spin-Off in the Works|author= Kris De Leon|publisher= [[BuddyTV]]|date= July 7, 2008|accessdate= 2010-04-08|archive-date= 2010-02-23|archive-url= https://web.archive.org/web/20100223012612/http://www.buddytv.com/articles/criminal-minds/criminal-minds-spinoff-in-the-20981.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Þátturinn myndi hafa nýtt leikaralið, en [[Kirsten Vangsness]] myndi endurtaka hlutverk sitt sem Penelope Garcia. Seinni hluta árs 2010 þá var tilkynnt að búið væri að ráða [[Forest Whitaker]] &lt;ref&gt;{{cite web|url= http://ausiellofiles.ew.com/2010/01/25/forest-whitaker-criminal-minds-spin-off/|title= Scoop: Forest Whitaker to headline 'Criminal Minds' spin-off!|author= Michael Ausiello|date= January 25, 2010|publisher= [[Entertainment Weekly]]|accessdate= 2010-04-07|archive-date= 2010-01-28|archive-url= https://web.archive.org/web/20100128003228/http://ausiellofiles.ew.com/2010/01/25/forest-whitaker-criminal-minds-spin-off/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.calgaryherald.com/entertainment/Criminal+Minds+proves+actor+Moore+than+pretty+face/2771698/story.html|title= Criminal Minds proves actor Moore than pretty face|author= Chuck Barney|date= April 7, 2010|publisher= [[Associated Press]]|accessdate= 2010-04-07|archive-date= 2010-06-06|archive-url= https://web.archive.org/web/20100606172355/http://www.calgaryherald.com/entertainment/Criminal+Minds+proves+actor+Moore+than+pretty+face/2771698/story.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; í aðalhlutverkið og að [[Richard Schiff]] myndi koma fram í aukahlutverki sem forstjóri bandarísku alríkislögreglunnar, Jack Fickler.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.tvguide.com/News/Schiff-Criminal-Minds-Spinoff-1021550.aspx?rss=news&amp;partnerid=spi&amp;profileid=05|title= Richard Schiff Joins Criminal Minds Spinoff|author= Adam Bryant|date= August 5, 2010|publisher= [[TV Guide]]|accessdate= 2010-08-05|archive-date= 2011-06-16|archive-url= https://web.archive.org/web/20110616151522/http://www.tvguide.com/News/Schiff-Criminal-Minds-Spinoff-1021550.aspx?rss=news&amp;partnerid=spi&amp;profileid=05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Framleiðendur ===
Þátturinn er framleiddur af The Mark Gordon Company í samvinnu við CBS Television Studios, ABC Studios og Bernero Productions.

=== Söguþráður ===
[[Criminal Minds: Suspect Behavior]] fylgir eftir liði alríkisfulltrúa innan Atferlisdeildar (AGD) Bandarísku Alríkislögreglunnar sem staðsett er í [[Washington]] borg. Liðið tilheyrir viðbragðsteymi (Red Cell) sem tilheyrir beint undir forstjóra alríkislögreglunnar. ''Red Cell'' liðið er það lið sem notast er við þegar loka þarf rannsóknarmálum sem fyrst en liðið notast við óhefðbundar leiðir við rannsókn sína.

=== Söguþráðs skipti ===
''Criminal Minds: Suspect Behavior'' hafði söguþráðs skipti við [[Criminal Minds]] í þættinum ''The Fight'' sem sýndur var 7. apríl 2010.

== Persónur ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
! Persóna !! Leikin af !! Hlutverk !! Þáttaraðir !! Aukaleikarar
|-
| Samuel ''Sam'' ''Coop'' Cooper|| [[Forest Whitaker]] ||Sérstakur yfiralríkisfulltrúi og yfirmaður liðsins ||1|| 
|-
| Beth Griffith|| [[Janeane Garofalo]] ||Sérstakur yfiralríkisfulltrúi||1|| 
|-
| Jonathan ''Prohet'' Sims || [[Michael Kelly]] ||Sérstakur alríkisfulltrúi  ||1|| 
|-
| Gina LaSalle|| [[Beau Garrett]] || Sérstakur alríkisfulltrúi ||1|| 
|-
| Mick Rawson|| [[Matt Ryan]] || Sérstakur alríkisfulltrúi ||1|| 
|-
| Jack Fickler || [[Richard Schiff]] || Yfirmaður Alríkislögreglunnar |||| 1
|-
| Penelope Garcia || [[Kirsten Vangsness]] || Tölvusérfræðingur |||| 1
|-
|}

=== Aðalpersónur ===
* '''Sérstakur yfiralríkisfulltrúi og yfirmaður liðsins''': Samuel Cooper er kaþólskur prestur og gamall vinur Aaron Hotchner og David Rossi. Lítið er vitað um fortíð hans en talið er að hann hafi unnið við sálfræðiverkefni erlendis. &lt;ref&gt;[http://suspect-behavior.wikia.com/wiki/Sam_Cooper Persónan Sam Cooper á Criminal Minds: Suspect Behavior wikiasíðunni]&lt;/ref&gt;
* '''Sérstakur yfiralríkisfulltrúi''': Beth Griffith er sérhæfð í innanlandshryðjuverkum og heimavarnarsamtökum. Griffith hefur sterkan persónuleika og segir sína skoðun.&lt;ref&gt;[http://suspect-behavior.wikia.com/wiki/Beth_Griffith Persónan Beth Griffith á Criminal Minds: Suspect Behavior wikiasíðunni]&lt;/ref&gt;
* '''Sérstakur alríkisfulltrúi''': Jonathan Simms er fyrrverandi fangi sem sat inni í San Quentin fangelsinu í sex ár, þrjá mánuði og fjóra daga, fyrir að drepa barnaníðing. &lt;ref&gt;[http://suspect-behavior.wikia.com/wiki/Jonathan_Simms Persónan Jonathan Simms á Criminal Minds: Suspect Behavior wikiasíðunni]&lt;/ref&gt;
* '''Sérstakur alríkisfulltrúi ''': Gina LaSalle er  ''falleg'' og sterk persóna með gott skilningarvit.&lt;ref&gt;[http://suspect-behavior.wikia.com/wiki/Gina_LaSalle Persónan Gina LaSalle á Criminal Minds: Suspect Behavior wikiasíðunni]&lt;/ref&gt; 
* '''Sérstakur alríkisfulltrúi''': Mick Rawson er fyrrverandi meðlimur í sérsveit breska hersins (SAS). Á yngri systur sem heitir Jenna, en þau misstu foreldra sína þegar þau voru ung. 
* '''Yfirmaður Alríkislögreglunnar''': Jack Fickler er yfimaður bandarísku alríkislögreglunnar. 
*'''Tölvusérfræðingur''': Penelope Garcia er hakkari og gerðist meðlimur alríkislögreglunnar eftir að hafa hakkað sig inn í tölvukerfi þeirra.

== Þáttaraðir ==
=== Inngangs þáttur ===
Criminal Minds: Suspect Behavior og persónur hans voru kynntar í fimmtu þáttaröðinni af [[Criminal Minds]] í þættinum &quot;The Fight&quot;.
   
:'''Titill= The Fight'''
:'''Höfundur= Edward Allen Bernero og Chris Mundy'''
:'''Leikstjóri= Richard Shepard'''
:'''Dagur= 7. apríl 2010'''
:'''Þáttur nr= 18'''
:'''Framl. nr.= 109'''

Í San Francisco þá rænir maður feðginum og á sama tíma finnast lík af heimilislausum mönnum. Lið AGD vinnur með öðru AGD liði til að finna tengsl á milli ránanna og morðanna. Áhorfendur kynnast ''Criminal Minds: Suspect Behavior'' liðinu í fyrsta skipti.

=== Fyrsta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Criminal Minds: Suspect Behavior (1. þáttaröð)}}

== Sjá einnig ==
*[[Criminal Minds]] 

== DVD útgáfa ==
''Criminal Minds: Suspect Behavior'' hefur verið gefin út á svæði 1. 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!DVD nafn
!Svæði 1
!Svæði 2
!Svæði 4
|-
|Sería 1
| 6. september, 2011
| N/A
| N/A
|}

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

== Heimildir ==
*{{wpheimild|tungumál= en|titill= Criminal Minds: Suspect Behavior (TV series)|mánuðurskoðað= 5. desember|árskoðað= 2011}}
*{{imdb title|703874|Criminal Minds: Suspect Behavior}}
*[https://www.cbs.com/primetime/criminal_minds_suspect_behavior/ Criminal Minds: Suspect Behavior heimasíðan á CBS sjónvarpsstöðinni]
*[http://suspect-behavior.wikia.com/wiki/Suspect_Behavior_Wiki Criminal Minds: Suspect Behavior á wikiasíðunni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209161335/http://suspect-behavior.wikia.com/wiki/Suspect_Behavior_Wiki |date=2012-02-09 }}

==Tenglar==

*{{imdb title|703874|Criminal Minds: Suspect Behavior}}
*[https://www.cbs.com/primetime/criminal_minds_suspect_behavior/ Criminal Minds: Suspect Behavior heimasíðan á CBS sjónvarpsstöðinni]
*[http://suspect-behavior.wikia.com/wiki/Suspect_Behavior_Wiki Criminal Minds: Suspect Behavior á wikiasíðunni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209161335/http://suspect-behavior.wikia.com/wiki/Suspect_Behavior_Wiki |date=2012-02-09 }}
*[http://www.tv.com/shows/criminal-minds-suspect-behavior/ Criminal Minds: Suspect Behavior á TV.com síðunni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201143947/http://www.tv.com/shows/criminal-minds-suspect-behavior/ |date=2011-12-01 }}

[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]</text>
      <sha1>5tq4bfci8cjn5xyrbcn7w1x8nzn9ny4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Unit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104010</id>
    <revision>
      <id>1978728</id>
      <parentid>1727609</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8898" sha1="m8n65meazlgt1ywnzrwpudr1kw83z81" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn                    = The Unit
| mynd                  = [[Mynd:The Unit.jpg|250px]] 
| myndatexti        = Kynningarmynd af The Unit
| nafn2                   = 
| tegund                 = Herdrama &lt;br&gt; Sérsveit &lt;br&gt; Spennu &lt;br&gt; Fjölskyldudrama 
| þróun                   = David Mamet
| sjónvarpsstöð     = CBS
| leikarar                 = [[Dennis Haysbert]] &lt;br&gt; [[Regina Taylor]] &lt;br&gt; [[Scott Foley]] &lt;br&gt; [[Robert Patrick]] &lt;br&gt; [[Max Martini]] &lt;br&gt; [[Abby Brammell]] &lt;br&gt; [[Demore Barnes]] &lt;br&gt; [[Michael Irby]] &lt;br&gt; [[Audrey Marie Anderson]]
| Titillag                = The Unit þema
| land                    = Bandaríkin
| tungumál           = Enska
| fjöldi_þáttaraða        = 4
| fjöldi_þátta            = 69
| staðsetning             = Fort Griffith herstöðin í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
| lengd                   = 42 mín 
| stöð                    = CBS
| myndframsetning         = 480i (SDTV)&lt;br&gt;1080i (HDTV)
| fyrsti_þáttur           = 07.03.2006 
| frumsýning              = 7. mars 2006 – 10. maí 2009
| vefsíða                 = http://www.cbs.com/primetime/the_unit/
| imdb_kenni              = http://www.imdb.com/title/tt0460690/
}}
{{skáletrað}}
'''''The Unit''''' er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[sjónvarpsþáttur]] sem fjallar um lið leynilegrar Delta Force sérsveitar innan [[Bandaríkjaher|Bandaríska hersins]]. Höfundurinn að þættinum er David Mamet. 

Framleiddar voru fjórar þáttaraðir og var fyrsti þátturinn frumsýndur 7. mars 2006. 

== Framleiðsla ==
[[The Unit]] er byggður á bók Eric L. Haneys ''Inside Delta Force: The Story of America's Elite Counter terrorist Unit'' (ISBN 0-440-23733-5). Þátturinn var hannaður af framleiðendunum David Mamet og Shawn Ryan.  

Þátturinn var framleiddur af The Barn Productions Inc., David Mamet Entertainment, Fire Ants Films í samvinnu við 20th Century Fox Television.

=== Tökustaðir ===
'''The Unit''' var aðallega tekinn upp í [[Santa Clarita]], [[Kalifornía|Kaliforníu]] og í ''Southwest Marine Studio'' við [[Terminal Island]], [[Wilmington]] í [[Los Angeles]], [[Kalifornía|Kaliforníu]].&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0460690/locations Tökustaðir The Unit á IMDB síðunni]&lt;/ref&gt;

=== Söguþráður ===
[[The Unit]] fylgir eftir daglegu lífi meðlima leynilegrar Delta Force sérsveitar (kallað ''The Unit'' í þættinum) og fjölskyldum þeirra.

== Persónur ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
! Persóna !! Leikin af !! Þáttaraðir !! Kallmerki
|-
| Yfirliðsþjálfi Jonas Blane|| [[Dennis Haysbert]] ||1-4|| Snake Doctor
|-
| Molly Blane|| [[Regina Taylor]] ||1-4|| 
|-
| Liðsþjálfi Fyrsta Stig Bob Brown|| [[Scott Foley]] ||1-4 ||Whipporwill en var breitt um miðja fyrstu þáttaröð í Cool Breeze eftir að lífi hans var ógnað  
|-
| Kim Brown|| [[Audrey Marie Anderson]] || 1-4 ||
|-
| Master Liðsþjálfi  Mack Gerhardt|| [[Max Martini]] || 1-4 ||Dirt Diver
|-
| Tiffy Gerhardt || [[Abby Brammell]] ||1-4|| 
|-
| Liðsþjálfi Fyrsta Stig Charles Grey || [[Michael Irby]] ||1-4|| Betty Blue
|-
| Stórfylkishershöfðingji Thomas Ryan || [[Robert Patrick]] ||1-4|| Dog Patch
|-
| Liðsþjálfi Fyrsta Stig Hector Williams || [[Demore Barnes]] ||1-3|| Hammer Head
|-
|}

=== Aðalpersónur ===
* '''Yfirliðsþjálfi og yfirmaður Alpha liðsins''': Jonas Blane er fyrrverandi meðlimur Ranger fylkisins. Giftur Molly Blane og saman eiga þau eina dóttur. Talar [[Spánn|spænsku]], [[Frakkland|frönsku]], [[Portugal|portugölsku]], [[Arabíska|arabísku]] og [[Persneska|persnesku]]. Í enda fjórðu þáttaraðar yfirgefur Molly, Jonas þar sem hann neitar að hætta í sérsveitinni.
*'''Molly Blane''': Gift Jonas Blane og saman eiga þau eina dóttur. Vann sem fasteignasali og fyrir ''Blackthorne Security''. Í enda fjórðu þáttaraðar yfirgefur Molly, Jonas þar sem hann neitar að hætta í sérsveitinni.
* ''' Liðsþjálfi Fyrsta Stig ''': Bob Brown er fyrrverandi meðlimur Ranger fylkisins og Flugriddara fylkisins. Giftur Kim Brown og saman eiga þau þrjú börn. Talar [[Spánn|spænsku]] og Pashto/Urdu. Bob er eini meðlimur liðsins með háskólagráðu og er fulllærður flugmaður.
*'''Kim Brown''': Gift Bob Brown og saman eiga þau þrjú börn. Vann sem útvarpskona á svæðisútvarpinu KTML ''The Missile''.  
* ''' Master Liðsþjálfi''': Mack Gerhardt er fyrrverandi meðlimur Ranger fylkisins. Giftur Tiffy Gerhardt og saman eiga þau tvær dætur. Gerhardt talar [[Ítalía|ítölsku]] og [[Þýskaland|þýsku]]. Hann kemst að því í byrjun fjórðu þáttaraðar að Tiffy hélt framhjá honum með Tom Ryan. 
*'''Tiffy Gerhardt''': Gift Mack Gerhardt og sama eiga þau tvö börn. Hélt framhjá Mack með Tom Ryan. Gerhardt hefur unnið sem kennari og strippdansari. Hún tók á sig sökina fyrir Charlotte sem keyrði undir áhrifum lyfja með þeim afleiðingum að bílstjóri annars bíls lést, þar sem Charlotte hafði bjargað lífi hennar.
* '''Liðsþjálfi Fyrsta Stig''': Charles Grey var meðlimur að Green Beret fylkinu og Ranger fylkinu. Giftist Joss Morgan í enda fjórðu þáttaraðar. Grey talar [[Spánn|spænsku]], [[Portúgal|portúgölsku]], [[Frakkland|frönsku]], [[Arabíska|arabísku]] og [[Kórea|kóresku]]. 
* '''Liðsþjálfi Fyrsta Stig''': Hector Williams er fyrrverandi meðlimur Ragner fylkisins. Talar [[Arabíska|arabísku]] og [[Spánn|spænsku]]. Hann var trúlofaður en hún sleit henni eftir að hún komst að því hvað hann starfaði við. Í þættinum ''Five Brothers'' deyr Hector frá byssuskoti sem hann verður fyrir. 
*'''Stórfylkishershöfðingi''': Thomas Ryan er yfirmaður deildar sérsveitarinnar og átti í ástarsambandi við Tiffy Gerhardt. Giftist Charlotte Canning í enda fyrstu þáttaraðar en skildi svo við hana í byrjun þriðju þáttaraðar.

=== Aukapersónur ===
*'''Betsy Blane''' ([[Angel M. Wainwright]]): er dóttir Jonas og Molly Blane. Skráði sig í herinn gegn vilja móður sinnar. Var rænt í [[Írak]] og færð til [[Sýrland|Sýrlands]]. Þaðan sem henni og félögum er bjargað af liðinu og Tom Ryan. 
*'''Charlotte Ryan''' ([[Rebecca Pidgeon]]): Giftist Tom Ryan í enda fyrstu þáttaraðarinnar. Var skotin tvisvar sinnum í bakið af Serbenskum stríðsglæpamanni í brúðkaupi sínu. Keyrði annan bíl útaf með þeim afleiðingum að bílstjóri hans lést undir áhrifum lyfja. Tiffy tók á sig sökina fyrir hana þar sem Charlotte hafði bjargað lífi hennar. Skildi við Tom í byrjun þriðju þáttaraðar. Seldi leyndarmál um sérsveitina.
*'''Joss Grey''' ([[Bre Blair]]): Giftist Charles Grey í enda fjórðu þáttaraðarinnar. 
*'''Liðsþjálfi Kayla Medawar''' ([[Kavita Patil]]): Starfsmaður innan deildar sérsveitarinnar og oftast innan handar fyrir liðið þegar það er í verkefnum. 
*'''Réttarliðsforingji Bridget Sullivan''' ([[Nicole Steinwedell]]): Gerðist meðlimur sérsveitarinnar í byrjun fjórðu þáttaraðarinnar.  
*'''Starfsliðsþjálfi Sam McBride''' ([[Wes Chatham]]): Gerðist meðlimur sérsveitarinnar í þættinum ''Hero'' í fjórðu þáttaröðinni.

== Þáttaraðir ==
=== Fyrsta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The Unit (1. þáttaröð)}}
=== Önnur þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The Unit (2. þáttaröð)}}
=== Þriðja þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The Unit (3. þáttaröð)}}
=== Fjórða þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The Unit (4. þáttaröð)}}

== DVD útgáfa ==
Allar fjórar þáttaraðir af ''The Unit'' hafa verið gefnar út á svæðum 1,2, og 4. 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!DVD nafn
!Svæði 1
!Svæði 2
!Svæði 4
|-
|Sería 1
| 19. september 2006
| 30. apríl 2007 &lt;br&gt; 4. júlí 2007 (Frakkland) &lt;br&gt; 8. ágúst 2007 (Belgía)
| 18. apríl 2007
|-
|Sería 2
| 25. september 2007
| 22. október 2007
| 4. mars 2007
|-
|Sería 3
| 14. október 2008
| 20. október 2008
| 8. apríl 2009
|-
|Sería 4
| 29. september 2009
| 22. febrúar 2010
| maí 2010
|-
|Sería 1-4 
| 29. september 2009
| 22. febrúar 2010
| maí 2010
|}

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

== Heimildir ==
* {{wpheimild|tungumál= en|titill= The Unit|mánuðurskoðað= 12. desember|árskoðað= 2011}}
* {{imdb title|0460690|The Unit}}
* [http://www.cbs.com/primetime/the_unit/ The Unit heimasíðan á CBS sjónvarpsstöðinni]

== Tenglar ==

* {{imdb title|0460690|The Unit}}
* [http://www.cbs.com/primetime/the_unit/ The Unit heimasíðan á CBS sjónvarpsstöðinni]
* [http://theunit.wikia.com/wiki/Main_Page The Unit á wikiasíðunni]
* [http://www.tvguide.com/tvshows/the-unit/278693 The Unit á TVGuide.com síðunni]
* [http://www.tv.com/shows/the-unit/episodes/ The Unit á TV.com síðunni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111227070346/http://www.tv.com/shows/the-unit/episodes/ |date=2011-12-27 }}

[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]</text>
      <sha1>m8n65meazlgt1ywnzrwpudr1kw83z81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Burn Notice</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107096</id>
    <revision>
      <id>1978691</id>
      <parentid>1905804</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10836" sha1="hq7kekn5oc7uytsyfrxxbw4dj3n7o87" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn                    = Burn Notice
| mynd                  = [[Mynd:Burn Notice.jpg|250px]] 
| myndatexti        = Upphafsskjáskot Burn Notice
| nafn2                   = 
| tegund                 = Drama, Spennu
| þróun                   = Matt Nix
| sjónvarpsstöð     = USA Network
| leikarar                 = [[Jeffrey Donovan]] &lt;br /&gt;[[Gabrielle Anwar]]&lt;br /&gt;[[Bruce Campbell]]&lt;br /&gt;[[Sharon Gless]]&lt;br /&gt;[[Coby Bell]] 
| Titillag                = 
| land                    = Bandaríkin
| tungumál           = Enska
| fjöldi_þáttaraða        = 7
| fjöldi_þátta            = 111
| staðsetning             = Miami, Flórída
| lengd                   = 42 mín 
| stöð                    = USA Network
| myndframsetning         = 480i (SDTV)&lt;br /&gt;1080i (HDTV)
| fyrsti_þáttur           = 28.06.2006 
| frumsýning              = 28. júní 2007-12. september 2013 
| vefsíða                 = http://www.usanetwork.com/series/burnnotice/
| imdb_kenni              = http://www.imdb.com/title/tt0810788/
}}
{{skáletrað}}
'''''Burn Notice''''' er bandarískur sjónvarpsþáttur sem fjallar um njósnarann Michael Westen sem settur er á '''Brunalistann''' af yfirvöldum. Reynir hann með öllum ráðum að komast að því hver setti hann á listann. Höfundurinn að þættinum er Matt Nix og aðalleikaranir eru [[Jeffrey Donovan]], [[Gabrielle Anwar]], [[Bruce Campbell]], [[Sharon Gless]] og [[Coby Bell]].

Framleiddar voru sjö þáttaraðir og var fyrsti þátturinn frumsýndur 28. júní 2007. 

== Framleiðsla ==
[[Burn Notice]] var framleiddur af Fox Television Studios, Fuse Entertainment og Flying Glass of Milk Production (3-7). 

Þann 7. nóvember 2012, tilkynnti ''USA sjónvarpsstöðin'' að [[Burn Notice]] hafi verið endurnýjaður fyrir sjöundu þáttaröðinni. Síðan þann 10. maí 2013, var tilkynnt að sú þáttaröð yrði sú síðasta.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Burn Notice: USA TV Series Ending (Official)|url=http://tvseriesfinale.com/tv-show/burn-notice-usa-tv-series-ending-official-28286/|accessdate=May 10, 2013}}&lt;/ref&gt; 

=== Tökustaðir ===
Þátturinn var tekinn upp í [[Miami]], [[Flórída]] og hefur fasta leikmynd í gamla ''Coconut Grove ráðstefnuhúsinu'' í Coconut Grove hverfinu þar sem þátturinn er að mestu tekinn upp.

=== Söguþráður ===
[[Burn Notice]] fylgir eftir njósaranum Michael Westen sem settur er á Brunalistann. Brunalisinn er listi yfir njósnara sem settir eru út í kuldann og njóta ekki lengur verndar yfirvalda. Reynir Michael að gera allt sem hann getur til að finna þá sem ''brenndu'' hann en á meðan vinnur hann sem einkaspæjari.

== Persónur ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
! Persóna !! Leikin af !! Hlutverk !! Þáttaraðir 
|-
| Michael Westen|| [[Jeffrey Donovan]] ||Fyrrverandi njósnari/Einkaspæjari|| 1-7
|-
| Fiona Glenanne|| [[Gabrielle Anwar]] ||Fyrrverandi meðlimur Írsku Lýðræðishreyfingarinnar (IRA)/Einkaspæjari|| 1-7
|-
| Sam Axe|| [[Bruce Campbell]] ||Fyrrverandi meðlimur sérsveitar bandaríska sjóhersins (Navy Seal)/Einkaspæjari || 1-7
|-
| Madeline Westen|| [[Sharon Gless]] || Móðir Michaels || 1-7
|-
| Jesse Porter|| [[Coby Bell]] || Fyrrverandi gagnnjósnari/Einkaspæjari || 4-7 
|-
| Nate Westen|| [[Seth Peterson]] || Bróðir Michaels / Spilafíkill || 1-6 
|-
|}

=== Aðalpersónur ===
* '''Fyrrverandi njósnari/Einkaspæjari''': Michael Westen er njósnari sem var ''brenndur'' og skilinn eftir í heimabæ sínum Miami þaðan sem hann getur ekki yfirgefið. Hefur þrjátíu ára reynslu af [[karate]] og hæfur á öll skotvopn. Hefur þann hæfileika að geta leikið hvaða persónu sem er og getur talað hin ýmsu tungumál og mállýskur. Michael átti vonda æsku, faðir hans var drykkfelldur og árásargjarn, á yngri bróðir. Á í eldfimu ástarsambandi við Fionu. Í byrjun seríu fimm fær hann starf sitt aftur en er enn að berjast við þá sem ''brenndu'' hann.
*'''Fyrrverandi meðlimur Írsku Lýðræðishreyfingarinnar (IRA)/Einkaspæjari''':  Fiona Glenanne kynntist Micheal á Írlandi þar sem hann vann sem njósnari. Er sérfræðingur í skoptvopnum og sprengjum. Á í eldfimu ástarsambandi við Michael.
* '''Fyrrverandi meðlimur í sérsveit bandaríska sjóhersins (Navy Seal)/Einkaspæjari''': Sam Axe er gamall vinur Michaels úr njósna-og sérsveitaheiminum. Lifir nú á ríkum og eldri konum í Miami. 
* '''Fyrrverandi gangnjósnari/Einkaspæjari''': Jesse Porter er gagnnjósnari sem var óvart ''brenndur'' af Michael. Bað um aðstoð Michaels til að finna þá sem ''brenndu'' hann og verður á endanum hluti af liði Michael. Kemst að því að Michael var sá sem ''brann'' hann og ætlar sér að drepa Michael en hættir við það. Í byrjun seríu fimm fær hann starf sitt aftur en hættir fljótlega þar sem honum líkar ekki starfið lengur. Í staðinn fer hann  að vinna hjá öryggisfyrirtæki.
* '''Móðir Michaels''': Madeline Westen er keðjureykjandi móðir Michaels og Nates. Eftir andlát Nate tekur hún að sér að ala upp Charlie son hans. Madeline ákveður að fórna sér fyrir Charlie og Jesse í þættinum ''Reckoning'' í seríu 7 með því að sprengja hús sitt upp.
* '''Bróðir Michaels''': Nate Westen er bróðir Michaels og spilafíkill. Nate er drepinn í þættinum ''Shock Wave'' af Tyler Gray.

== Þáttaraðir ==
=== Fyrsta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Burn Notice (1. þáttaröð)}}
=== Önnur þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Burn Notice (2. þáttaröð)}}
=== Þriðja þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Burn Notice (3. þáttaröð)}}
=== Fjórða þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Burn Notice (4. þáttaröð)}}
=== Fimmta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Burn Notice (5. þáttaröð)}}
=== Sjötta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Burn Notice (6. þáttaröð)}}
=== Sjöunda þáttaröð ===
{{Aðalgrein|Burn Notice (7. þáttaröð)}}

== Útgáfa ==
=== Bækur ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Titill !! Höfundur !! Útgáfudagur
|-
|''The Fix'' || Tod Goldberg || 5. ágúst 2008
|-
|''The End Game'' || Tod Goldberg || 5. maí 2009
|-
|''The Giveaway'' ||Tod Goldberg ||6. júlí 2010
|-
|''The Reformed'' || Tod Goldberg || 4. janúar 2011
|-
|''The Bad Beat'' || Tod Goldberg || 5. Júlí 2011
|}

=== Sjónvarpsmynd ===
Sjónvarpsmyndin '''Burn Notice: The Fall of Sam Axe''' var frumsýnd 17. apríl 2011. Myndin fylgir eftir seinustu dögum Sam Axe áður en hann hættir sem ''Navy Seal'' og sest að í [[Miami]].&lt;ref name=&quot;prequel movie&quot;&gt;{{cite web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/02/11/burn-notice-the-fall-of-sam-axe-premieres-sunday-april-17-on-usa-network/82431 |title='Burn Notice: The Fall of Sam Axe' Premieres Sunday, April 17 on USA Network |last=Gorman |first=Bill |date=February 11, 2011 |accessdate=November 23, 2011 |archive-date=september 12, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912132305/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/02/11/burn-notice-the-fall-of-sam-axe-premieres-sunday-april-17-on-usa-network/82431/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.usanetwork.com/series/burnnotice/ |title=Watch the Comic-Con Panel! |last= |first= |date= |publisher=[[USA Network]] |accessdate= August 10, 2010}}&lt;/ref&gt; [[Jeffrey Donovan]] leikstýrði myndinni og kemur fram í smáhlutverki í byrjun myndarinnar sem Michael Westen.

=== DVD ===
Allar  sjö þáttaraðirnar af ''Burn Notice'' hafa verið gefnar út. 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!DVD nafn
!Þættir
!Útgáfudagur 
|-
| Sería 1
| 12
| 17. júní, 2008
|-
| Sería 2
| 16
| 16. júní, 2009
|-
| Sería 3
| 16
| 1. júní, 2010
|-
| Sería 4
| 18
| 7. júní, 2011
|-
| Sería 5 
| 18
| 5. júní, 2012
|-
| Sería 6 
| 18
| 11. júní, 2013
|-
| Sería 7 
| 13
| 17. desember, 2013
|}

== Verðlaun og tilnefningar ==
===ASCAP Film and Television Music-verðlaunin===
* 2012: Verðlaun fyrir bestu tónlistina í sjónvarpsseríu - John Dickson.
* 2011: Verðlaun fyrir bestu tónlistina í sjónvarpsseríu - John Dickson.
* 2010: Verðlaun fyrir bestu tónlistina í sjónvarpsseríu – John Dickson.
* 2009: Verðlaun fyrir bestu tónlistina í sjónvarpsseríu – John Dickson.
* 2008: Verðlaun fyrir bestu tónlistina í sjónvarpsseríu – John Dickson.

===Edgar Allan Poe-verðlaunin===
* 2008: Verðlaun fyrir besta sjónvarpshandritið fyrir ''Pilot''  – Matt Nix.

===Emmy-verðlaunin===
* 2011: Tilnefndur fyir besta hljóðmix í grín-drama seríu fyrir ''Last Stand''  – Sherry Klein, Scott Clements og David Raines.
* 2010: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki  – [[Sharon Gless]].
* 2009: Tilnefndur fyrir bestu áhættuleikstjórn fyrir ''Lesser Evil'' – Artie Malesci.
* 2008: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í grín-drama seríu fyrir ''Loose Ends – Part 1'' – Scott Clements, Sherry Klein og David Raines.

===Gracie Allen-verðlaunin===
* 2010: Verðlaun sem besta leikkona í aukahlutverki – [[Sharon Gless]].

'''People's Choice-verðlaunin'''
* 2013: Tilnefndur sem uppáhalds dramaþáttur í kapalsjónvarpi.
* 2011: Tilnefndur sem uppáhalds sjónvarps þráhyggja.

===Satellite-verðlaunin===
* 2010: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í seríu/míniseríu eða sjónvarpsmynd  – [[Bruce Campbell]].
* 2010: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í seríu/míniseríu eða sjónvarpsmynd – [[Sharon Gless]]

===Screen Actors Guild-verðlaunin===
* 2011: Tilnefndur fyrir bestan áhættuleikhóp í sjónvarpsseríu – Kiana Politis, Jessika Brodosi, Dave Pope, Christopher Parker, Cort Hessler, Chick Bernhardt, Kevin Ball, Amy Jordan, Bill Scharpf, Erika Grimes, Don Abbatiello, Juan Bofill, Artie Malesci, Dean Grimes og Henry Gilbert.

===Teen Choice-verðlaunin===
* 2011: Tilnefndur sem besti leikari í spennuþætti – [[Jeffrey Donovan]].
* 2011: Tilnefndur sem besti spennuþátturinn.
* 2010: Tilnefndur sem besti leikari í spennuþætti – [[Jeffrey Donovan]].
* 2010: Tilnefnd sem besta leikkona í spennuþætti – [[Gabrielle Anwar]].
* 2010: Tilnefndur sem besti spennuþátturinn.

===Writers Guild of America-verðlaunin===
* 2009: Tilnefndur fyrir besta dramahandritið fyrir ''Double Booked'' – Craig S. O'Neill og Jason Tracey.

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

== Heimildir ==
* {{wpheimild|tungumál= en|titill= Burn Notice|mánuðurskoðað= 27. apríl|árskoðað= 2012}}
* {{imdb title|0810788|Burn Notice}}
* http://www.usanetwork.com/series/burnnotice/ Burn Notice heimasíðan á USA Network sjónvarpsstöðinni

== Tenglar ==

* {{imdb title|0810788|Burn Notice}}	
* http://www.usanetwork.com/series/burnnotice/ Burn Notice heimasíðan á USA Network sjónvarpsstöðinni
* http://burnnotice.wikia.com/wiki/Main_Page Burn Notice á Wikiasíðunni

[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]</text>
      <sha1>hq7kekn5oc7uytsyfrxxbw4dj3n7o87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vesturálman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107667</id>
    <revision>
      <id>1978730</id>
      <parentid>1971962</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52259" sha1="o6ku5kn2jkqs032alujjdfv2vfhg2jh" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn                    = The West Wing
| mynd                  = [[Mynd:TheWestWing.JPG|265px]]
| myndatexti        = Upphafsmynd The West Wing 
| nafn2                   = Vesturálman
| tegund                 = Stjórnmál, Drama
| þróun                   = Aaron Sorkin
| sjónvarpsstöð     = NBC
| leikarar                 = [[Martin Sheen]] &lt;br&gt;[[Allison Janney]] &lt;br&gt;[[Richard Schiff]] &lt;br&gt; [[John Spencer]] &lt;br&gt; [[Bradley Whitford]] &lt;br&gt;[[Stockard Channing]]&lt;br&gt;[[Dulé Hill]] &lt;br&gt; [[Janel Moloney]] &lt;br&gt; [[Rob Lowe]] &lt;br&gt; [[Joshua Malina]] &lt;br&gt; [[Mary McCormack]] &lt;br&gt; [[Alan Alda]] &lt;br&gt; [[Jimmy Smits]]
| Titillag                = 
|upphafsstef =
|lokastef =
|tónlist  = [[W.G. Snuffy Walden]]
| land                    = Bandaríkin
| tungumál           = Enska
| fjöldi_þáttaraða        = 7
| fjöldi_þátta            = 156
| staðsetning             = [[Hvíta húsið (Washington, D.C.)]] &lt;br&gt; [[Bandaríkin]]
| lengd                   = 42 mín. 
| stöð                    = NBC
| myndframsetning         = 480i (SDTV)
| fyrsti_þáttur           = [[22. september]] [[1999]]
| síðasti_þáttur          = [[14. maí]] [[2006]]
| frumsýning              = 22. september 1999 - 14.maí 2006
| vefsíða                 = http://www2.warnerbros.com/web/westwingtv/index.jsp 
| imdb_kenni              = http://www.imdb.com/title/tt0200276/
}}
{{skáletrað}}
'''''The West Wing (Vesturálman)''''' er bandarískur sjónvarpsþáttur sem fjallar um æðstu starfsmenn [[Hvíta húsið (Washington, D.C.) |Hvíta hússins]] í [[Washington (borg)|Washington]] og líf þeirra. Höfundurinn að þættinum er Aaron Sorkin.

Þátturinn fékk jákvæða gagnrýni bæði frá gagnrýnendum, stjórnmála prófessorum og fyrrverandi starfsmönnum [[Hvíta húsið (Washington, D.C.) |Hvíta hússins]]. 

Framleiddar voru sjö þáttaraðir og var fyrsti þátturinn frumsýndur 22. september 1999.

== Framleiðsla ==
=== Hugmynd og þróun ===
Þátturinn var hannaður af Aaron Sorkin. Samkvæmt DVD lýsingu ætlaði Sorkin sér að þátturinn fylgdi eftir Sam Seaborn og öðrum æðstu starfsmönnum og átti forsetinn aðeins að vera í sérstöku gestahlutverki. Samt sem áður jókst hlutverk Bartlets með tímanum og eftir því sem leið á seríuna. Jákvæð gagnrýni bæði frá almenningi og gagnrýnendum gagnvart hlutverki Sheens sem Bartlet gerði það að verkum að hlutverk Lowes minnkaði. Þar að auki, samkvæmt Sorkin, þá minnkaði söguþráður Sams en jókst hjá Josh Lyman. Þessi breyting er ein af þeim ástæðum fyrir því að Lowe yfirgaf þáttinn.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/tv_and_radio/2150891.stm „Lowe yfirgefur The West Wing“]. BBC News. Skoðað 15. maí 2012.&lt;/ref&gt;

Fyrstu fjórar þáttaraðirnar þá skrifaði Sorkin næstum hvern einasta þátt. Notaðist hann við rannsóknarefni, uppköst að senum og handritsuppköst starfsmanna sinna. Auk þess notaði hann stundum söguþræði, þáttatitla, nöfn persóna, og leikara úr ''Sports Night'', grínþætti sem hann hafði þróað en þar varð til orðræðu stíll hans sem sást vel í The West Wing. Orðræðu stíll hans var taktfastur, glefsinn og vitsmunalega stríðinn. Meðframleiðsustjórinn Thomas Schlamme bjó til ''ganga og tala'' senurnar, þar sem persónurnar tala saman og ganga milli tveggja staða. Þessar senur urðu eitt af helstu einkennum þáttarins.&lt;ref&gt;[http://westwing.bewarne.com/overlaps/default.html Overlaps between West Wing &amp; Other Sorkin Writings]. West Wing Continuity Guide.&lt;/ref&gt; Skrif Sorkins leiddu oft til aukins kostnaðar og breytinga á áætlunum.&lt;ref&gt;Bill Carter. [http://b4a.healthyinterest.net/news/000326.html „''The West Wing'' Comes to Terms With the G.O.P.“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520064323/http://b4a.healthyinterest.net/news/000326.html |date=2013-05-20 }} ''New York Times'', 23. september 2003. Endurprentað í Bartlet 4 America. Skoðað 12. desember 2005.&lt;/ref&gt; Yfirgaf hann þáttinn eftir fjóru þáttaröðina vegna persónulegra vandamála.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Jim |last=Rutenberg |title=Sorkin Arrested |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A01E6DC1730F93BA25757C0A9679C8B63 |work=TV Notes |publisher=New York Times, The |date= 18. apríl 2001|accessdate=28. október  2007}}&lt;/ref&gt; Thomas Schlamme yfirgaf einnig þáttinn eftir fjórðu þáttaröðina. Við tók John Wells sem gerðist yfirframleiðslustjóri eftir brottför þeirra.

Í viðtali á Seríu 1, DVD disknum, segir [[Bradley Whitford]] að hann hafi verið í byrjun ráðinn sem Sam, þó að Aaron Sorkin hafi hannað persónuna Josh sérstaklega fyrir hann. Í sama viðtali segir, [[Janel Moloney]] að hún hafi farið í áheyrnarpróf fyrir C.J. og að Donna, átti ekki að vera mikilvæg peróna. Leikararnir [[Alan Alda]] og [[Sidney Poitier]] voru skoðaðir fyrir hlutverk forsetans, [[Judd Hirsch]] fyrir Leo, [[Eugene Levy]] fyrir Toby, og [[CCH Pounder]] fyrir C.J.&lt;ref&gt;Bob Sassone. [http://www.tvsquad.com/2006/05/07/a-look-back-at-the-west-wing-entertainment-weekly-in-60-seconds/ „A look back at The West Wing: Entertainment Weekly in 60 seconds“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029101325/http://www.tvsquad.com/2006/05/07/a-look-back-at-the-west-wing-entertainment-weekly-in-60-seconds/ |date=2020-10-29 }} ''tvsquad.com''. 7. maí 2006. Skoðað 19. maí 2006.&lt;/ref&gt;

=== Framleiðendur ===
Þátturinn var framleiddur af ''Warner Bros. Television''. Aaron Sorkin var yfirframleiðslustjóri fyrstu fjóru þáttaraðirnar áður en hann yfirgaf þáttinn. Thomas Schlamme og John Wells voru einnig framleiðslustjórar en Schlamme yfirgaf einnig þáttinn eftir fjórðu þáttaröðina. Eftir stóð Wells sem yfirframleiðslustjóri.

=== Tökustaðir ===
Þátturinn var aðallega tekinn upp á ''Stage 23'' í ''Warner Brothers Burbank Studios'' í [[Burbank]], [[Kalifornía|Kaliforníu]]. Einnig var hann tekinn upp víða um [[Bandaríkin]] og í [[Kanada]].&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0200276/locations Tökustaðir The West Wing á IMDB síðunni]&lt;/ref&gt;

=== Söguþráður ===
The West Wing fylgir eftir æðstu starfsmönnum forseta [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og lífi þeirra.

=== Leikaraskipti ===
Leikkonan [[Moira Kelly]] var aðeins hluti af fyrstu þáttaröðinni. Aaron Sorkin sagði að persóna hennar hafði ekki virkað og því hafi hún verið tekin út.

[[Rob Lowe]] var fyrsti aðalleikarinn til þess að yfirgefa þáttinn en hann gerði það eftir fjórðu þáttaröðina. Í stað hans var [[Joshua Malina]] ráðinn sem Will Bailey árið 2002.

Leikkonan [[Emily Procter]] lék stórt gestahlutverk sem repúblikana-lögfræðingurinn Ainsley Hayes, frá 2000-2002. 

Leikkonan [[Lily Tomlin]] var ráðin til að leika forsetaritarann Deborah Fiderer árið 2002 í staðinn fyrir [[Kathryn Joosten]] en persóna hennar lést í bílslysi. 

Leikkonan [[Mary McCormack]] kom fyrst fram í fimmtu þáttaröðinni og varð síðan aðalleikari í sjöttu þáttaröðinni. 

Árið 2004 voru leikararnir [[Alan Alda]] og [[Jimmy Smits]] ráðnir til þess að leika forsetaframbjóðendur flokkanna.
 
Leikkonan [[Kristin Chenoweth]] kom fyrst fram í sjöttu þáttaröðinni og varð síðan aðalleikari í sjöundu þáttaröðinni. 

Leikarinn [[John Spencer]], sem lék Leo McGarry, lést úr hjartaáfalli 16. desember 2005 — aðeins ári eftir að persóna hans fékk hjartaáfall í þættinum. Stutt en hjartnæm skilaboð frá [[Martin Sheen]] birtust fyrir þáttinn ''Running Mates'', sem var fyrsti nýji þátturinn eftir andlát Spencers. Andlát persónu Spencers var fyrst fjallað um í byrjun þáttarins ''Election Day Part I'', sem var sýndur 2. apríl 2006.

== Leikarar og persónur ==
=== Æðstu starfsmenn Hvíta hússins ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Leikari/Leikkona
! Persóna
! Fyrsta starf  (Bartlet tímabilið)
! Annað starf (Bartlet tímabilið)
! Starf í lok seríu (Santos tímabilið)
|-
| [[Stockard Channing]]
| '''Abigail Bartlet'''
| Forsetafrú
|
|
|-
| [[Dulé Hill]]
| '''Charlie Young'''
| Persónulegur aðstoðarmaður forsetans (Sería 1–6)
| Sérstakur aðstoðarmaður starfsmannastjórans (Sería 6–7)
|
|-
| [[Allison Janney]]
| '''Claudia Jean 'C.J.' Cregg'''
| Fréttaritari (Sería 1–6)
| Starfsmannastjóri  (Sería 6–7)
|
|-
| [[Rob Lowe]]
| '''Sam Seaborn'''
| Sérstakur samskiptafullrúi  (Sería 1–4)
|
| Sérstakur starfsmannastjóri 
|-
| [[Janel Moloney]]
| '''Donna Moss'''
| Yfiraðstoðarmaður Josh Lyman (Sería 1–6)
| Talskona Russell herferðarinnar/ Talskona Santos herferðarinnar (Sería 6–7)
| Starfsmannastjóri Forsetafrúarinnar
|-
| [[Richard Schiff]]
| '''Toby Ziegler'''
| Yfirmaður samskiptadeildar 
|
|
|-
| [[Martin Sheen]]
| '''Josiah 'Jed' Bartlet'''
| Forseti [[Bandaríkin| Bandaríkjanna]]
|
|
|-
| [[John Spencer]]
| '''Leo McGarry'''
| Starfsmannastjóri (Sería  1–6)
| Sérstakur ráðgjafi forsetans (Sería 6)/Varaforsetaefni Demókrata (Sería 7)
|
|-
| [[Bradley Whitford]]
| '''Josh Lyman'''
| Sérstakur starfsmannastjóri (Sería 1–6)
| Framkvæmdastjóri Santos herferðarinnar (Sería 6–7)
| Starfsmannastjóri 
|-
| [[Joshua Malina]]
| '''Will Bailey'''
| Sérstakur samskiptafulltrúi (Sería 4–5)
| Starfsmannastjóri varaforsetans (Sería 5–7)&lt;br /&gt;Yfirmaður samskiptadeildar (Sería 7)
| Þingmaður
|-
| [[Mary McCormack]]
| '''Kate Harper'''
| Sérstakur þjóðaröryggisráðgjafi (Sería 5–7)
|
|
|-
| [[Kristin Chenoweth]]
| '''Annabeth Schott'''
| Sérstakur samskiptafulltrúi (Sería 6)
| Aðstoðarmaður varaforsetaefnis demókrata (Sería 7)
| Fréttaritari forsetafrúar (Sería 7)
|-
| [[Jimmy Smits]]
| '''Matt Santos'''
| Þingmaður frá Texas (Sería 6)
| Forsetaefni demókrata (Sería 6–7)
| Forseti [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]
|-
| [[Alan Alda]]
| '''Arnold Vinick'''
| Öldungardeildarþingmaður frá Kaliforníu (Sería 6)
| Forsetaefni repúblikana (Sería 6–7)
| Utanríkisráðherra
|}

=== Starfsmenn Hvíta hússins ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
! Persóna !! Leikari/Leikkona !! Hlutverk !! Þáttaröð
|-
| '''Glen Allen Walken''' || [[John Goodman]] || Forseti Bandaríkjanna /Forseti þingsins || Sería 4-5 
|-
| '''Robert Russell'''|| [[Gary Cole]] ||Varaforseti Bandaríkjanna || Sería 5-7
|-
| '''John Hoynes'''|| [[Tim Matheson]] ||Varaforseti Bandaríkjanna || Sería 1-4, 6
|-
| '''Dolores Landingham'''|| [[Kathryn Joosten]] og [[Kirsten Nelson]] || Forsetaritari || Sería 1-2
|-
| '''Deborah ''Debbie'' Fiderer'''|| [[Lily Tomlin]] ||Forsetaritari || Sería 4-7
|-
| '''Margaret Hooper'''|| [[Nicole Robinson]] || Aðstoðarkona Leo McGarry/C.J. Cregg || Sería 1-7
|-
| '''Bonnie'''|| [[Devika Parikh]] || Aðstoðarkona Toby Ziegler || Sería 1-5
|-
| '''Ginger''' || [[Kim Webster]] || Aðstoðarkona Sam Seaborn || Sería 1-7
|-
| '''Carol Fitzpatrick'''|| [[Melissa Fitzgerald]] ||Aðstoðarkona C.J. Gregg || Sería 1-7
|-
| '''Nancy'''|| [[Renée Estevez]] ||Trúnaðar aðstoðarkona forsetans || Sería 1-7
|-
| '''Ed'''|| [[Peter James Smith]] ||Starfsmaður og sést oftast með Larry || Sería 1-7
|-
| '''Larry'''|| [[William Duffy]] || Starfsmaður og sést oftast með Ed || Sería 1-7
|-
| '''Oliver Babish'''|| [[Oliver Platt]] || Yfir lögfræðiráðgjafi forsetans || Sería 2, 7
|-
| '''Ainsley Hayes'''|| [[Emily Procter]] || Sérstakur lögfræðiráðgjafi í stjórn forsetans|| Sería 2-3
|-
| '''Amelia ''Amy'' Gardner''' || [[Mary-Louise Parker]] || Formaður ''Women's Leadership Coalition'' og virt kvennréttindakona &lt;br&gt; Stjórnmála ráðgjafi Stackhouse þegar hann bauð sig fram til forseta &lt;br&gt; Starfsmannastjóri Bartlet forsetafrúarinnar &lt;br&gt; Yfirmaður Löggjafamála í Santos stjórninni  || Sería 3-5, 7 
|-
| '''Aðmírálinn Percy &quot;Fitz&quot; Fitzwallace ''' || [[John Amos]] || Formaður öryggisráðs forsetans || Sería 1-5
|-
| '''Hersfhöfðingjinn Nicholas Alexander '''|| [[Terry O'Quinn]]|| Formaður öryggisráðs forsetans|| Sería 5-6
|-
| '''Dr. Nancy McNally'''|| [[Anna Deavere Smith]]|| Þjóðaröryggisráðgjafi forsetans|| Sería 2-7
|-
| '''Ron Butterfield'''|| [[Michael O´Neill]]|| Yfirmaður öryggissveitar forsetans|| Sería 1-7
|}

=== Fjölskylda ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
! Persóna !! Leikari/Leikkona !! Hlutverk !! Þáttaröð
|-
| '''Elizabeth &quot;Liz&quot; Bartlet Westin ''' || [[Annabeth Gish]] || Elsta dóttir forsetahjónanna || Sería 5-7 
|-
| '''Doug Westin'''|| [[Steven Eckholdt]] ||Eiginmaður Liz og tengdasonur forsetahjónanna || Sería 5-7
|-
| ''' Eleanor Emily &quot;Ellie&quot; Bartlet Faison '''|| [[Nina Siemaszko]] ||Miðdóttir forsetahjónanna || Sería 2, 5, 7
|-
| '''Vic Faison'''|| [[Ben Weber]] || Eiginmaður Ellie og tengdasonur forsetahjónanna || Sería 7
|-
| '''Zoey Patricia Bartlet'''|| [[Elisabeth Moss]] ||Yngsta dóttir forsetahjónanna || Sería 1-2, 4-7
|-
| '''Mallory O´Brien'''|| [[Allison Smith]] || Einkadóttir Leos || Sería 1-2, 4, 6-7
|-
| '''Andrea Wyatt'''|| [[Kathleen York]] || Fyrrverandi eiginkona og barnsmóðir Toby Ziegler &lt;br&gt; Þingmaður frá Maryland || Sería 1-7
|-
| '''Helen Santos''' || [[Teri Polo]] || Eiginkona Matt Santos || Sería 6-7
|-
| '''Danny Concannon'''|| [[Timothy Busfield]] ||Blaðamaður ''The Washington Post'' &lt;br&gt; Á í ástarsambandi við C.J. || Sería 1-2, 4-5, 7
|}

== Þáttaraðir ==
=== Fyrsta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The West Wing (1. þáttaröð)}}
Í fyrstu þáttaröðinni er núverandi stjórn búin að vera við völd í um tvö ár og á erfitt með að koma sér fyrir, ásamt því að koma lagafrumvörpum í gegn.
=== Önnur þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The West Wing (2. þáttaröð)}}
Í annarri þáttaröðinni er fylgst með eftirmála skotárásarinnar við Rosslyn, þingkosningar verða og hneykslismál skekur [[Hvíta húsið (Washington, D.C.) |Hvíta húsið]].
=== Þriðja þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The West Wing (3. þáttaröð)}}
Í þriðju þáttaröðinni er unnið að kosningabaráttunni og áhrifum innlendra og erlendra hryðjuverkaárása.
=== Fjórða þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The West Wing (4. þáttaröð)}}
Í fjórðu þáttaröðinni er fylgst með byrjun annars forsetatímabilsins og ófyrirsjáanlegir atburðir hafa mikil áhrif á lífs fjölskyldu forsetans og starfsmannanna sjálfa.
=== Fimmta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The West Wing (5. þáttaröð)}}
Í fimmtu þáttaröðinni þarf forsetinn að berjast bæði um mál utan á við og inn á við í landinu.
=== Sjötta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The West Wing (6. þáttaröð)}}
Í sjöttu þáttaröðinni er fylgst með for-kosningunum um hver muni vera forsetaefni flokkanna, á meðan reynir forsetinn að byggja upp arfleið sína og berjast við kvilla MS sjúkdómsins.

=== Sjöunda þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The West Wing (7. þáttaröð)}}
Í sjöundu þáttaröðinni er fylgst með forsetabaráttunni milli demókrata og repúblikana, á sama tíma þarf forsetinn að finna út hver lak háttsettum leynilegum upplýsingum um hernaðar geimflaug.

== Viðtökur ==
=== Raunveruleikinn ===
Þátturinn sýnir ekki alveg réttu sýnina á lífinu í Vesturálmunni&lt;ref name=&quot;Levine&quot;&gt;Myron A. Levine. „''The West Wing'' and the West Wing.“ Endurprentað í ''The West Wing: The American Presidency as Television Drama''. Peter C. Rollins og John E. Connor (rtistj.). 2003.&lt;/ref&gt;; til dæmis segir Susan, dóttir forsetans Geralds Ford: „Ég get ekki horft á þáttinn. Þeir fara til vinstri og hægri þegar það er ekki hægt“.&lt;ref name=&quot;nevius20040122&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2004/01/22/DDGJO4EJ9U1.DTL&amp;type=printable | title=Just ask Chelsea, Jenna and Barbara: Escaping the glare of the spotlight isn't easy for kids whose dads work in the Oval Office | work=San Francisco Chronicle | date=22. janúar 2004 | accessdate=4. mars 2012 | author1=Nevius, C. W. | pages=E-1 | archive-date=2012-06-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120618203655/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2004/01/22/DDGJO4EJ9U1.DTL&amp;type=printable | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Fyrrverandi starfsmenn hafa staðfest þetta, samt sem áður þá sýnir þátturinn ''andrúmsloftið'' í Vesturálmunni.&lt;ref name=&quot;Miller&quot;&gt;Matthew Miller. [http://b4a.healthyinterest.net/news/000004.html „The Real White House“]. ''Brill's Content''. Endurprentað í Bartlet 4 America. 1. mars 2000.&lt;/ref&gt;

Lawrence O'Donnell, fyrrverandi aðstoðarmaður öldungarþingmanns, og Eli Attie, fyrrverandi aðstoðarmaður í Hvíta húsinu og kosningaræðuhöfundur, voru báðir handritshöfundar við þáttinn (O'Donnell í seríum 1-2 og 5-7, Attie í seríum 3-7). Fyrrverandi Hvíta húss fréttaritarinn Dee Dee Myers og skoðanakönnuðurinn Patrick Caddell voru ráðgjafar við þáttinn. Aðrir fyrrverandi starfsmenn Hvíta hússins sem einnig voru ráðgjafar við þáttinn voru Peggy Noonan og Gene Sperling.  

Heimildarmynd í seríu 3 bar saman raunverulegt líf Vesturálmunnar við þáttinn. Fjölmargir fyrrverandi starfsmenn Vesturálmunnar hrósuðu þættinum fyrir hversu raunverulega söguþráðurinn var. Meðal þeirra sem hafa hrósað þættinum er ráðgjafinn David Gergen, utanríkisráðherrann Henry Kissinger, starfsmannastjórinn [[Leon Panetta]], sérstaki starfsmannastjórinn [[Karl Rove]], og fyrrverandi forsetarnir [[Jimmy Carter]] og [[Bill Clinton]].

Flestir gagnrýnendur lofuðu ''The West Wing'' fyrir skrifin, á meðan aðrir gagnrýndu hversu þátturinn var óraunverulega bjartsýnn.&lt;ref&gt;Joyce Millman. [http://www.salon.com/ent/col/mill/2000/09/11/emmys_2000/index.html „Don't blame me, I voted for Martin Sheen!“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720052604/http://www.salon.com/ent/col/mill/2000/09/11/emmys_2000/index.html |date=2008-07-20 }}. Salon.com. 11. september 2000. Skoðað 10. desember 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/tvandradioblog/2009/oct/23/the-thick-of-it-armando-iannucci |title=The Thick of It: cynical, cruel and lacking in heart &amp;#124; Television &amp; radio &amp;#124; guardian.co.uk |publisher=Guardian |date=23. október 2009 |accessdate=11. nóvember  2009| location=London}}&lt;/ref&gt; Neikvæða gagnrýnin var mestöll gagnvart einfaldleika persónanna. Sjónvarpsgagnrýnandinn Heather Havrilesky spurði: „Undir hvaða steini komu þessar skepnur en það sem skiptir mestu máli, hvernig ferðu frá því að vera saklaus þúsundfætla í að verða starfsmaður Hvíta hússins, án þess að vera spillt á leiðinni af hinni dökku hlið stjórnmálanna?“&lt;ref&gt;Heather Havrilesky. [http://www.salon.com/ent/tv/feature/2003/05/14/west_wing/index1.html „Will ''The West Wing'' go south?“]. 14. maí 2003. Skoðað 10. desember 2005.&lt;/ref&gt;

=== Félagsleg áhrif ===
Þrátt fyrir mikið lof fyrir seríuna, þá taldi Sorkin að „skylda okkar er að heilla ykkur eins lengi og þið biðjið okkur um það“.&lt;ref&gt;[http://www.pbs.org/newshour/media/west_wing/sorkin.html Interview with Aaron Sorkin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514074139/http://www.pbs.org/newshour/media/west_wing/sorkin.html |date=2012-05-14 }}. PBS.org. 27. september 2000. Skoðað 23. september 2011.&lt;/ref&gt; Matthew Miller, fyrrverandi aðstoðarmaður Hvíta hússins, segir að Sorkin „heilli áhorfendur með því að gera mannlegu hlið stjórnmálanna raunverulegra – eða mun raunverulegra en sú mynd sem við sjáum í fréttunum“. Miller nefnir einnig með því að sýna stjórnmálamenn með samkennd hafi þátturinn búið til „niðurrifs keppinauta“ miðað við þá hugmynd sem sést í miðlum um stjórnmál.&lt;ref name=&quot;Miller&quot;/&gt; Í ritgerðinni „The West Wing and the West Wing“ eftir Myron Levine er hún sammála því sem hefur verið sagt að þátturinn „sýni jákvæða hugmynd um almenningsþjónustu og heilbrigða sýn á þeim staðalímyndum sem almenningurinn hefur á Washington“.&lt;ref name=&quot;Levine&quot;/&gt;

Dr. Staci L. Beavers, aðstoðarprófessor í stjórnmálafræði við ''Kaliforníu State, San Marcos háskólann'', skrifaði ''The West Wing as a Pedagogical Tool'' og spurði hvort hægt væri að nota ''The West Wing'' sem kennsluefni. Komst hún að því að þótt hlutverk seríunnar væri afþreyingarefni, þá býður ''The West Wing'' upp á frábært kennsluefni.''The West Wing'' býður upp á dýpri sýn á stjórnmálaferlið sem vanalega eru uppskrúfaðar röksemdir í þáttum á borð við ''Face the Nation'' og ''Meet the Press''. Samt sem áður þá geta staðreyndir ákveðinna röksemda skyggt á sjónarmið áhorfenda um persónur þáttarins. Beavers bendir einnig á að ákveðnar persónur sem voru með öðruvísi sjónarmið voru oftast nær ''vondar'' í augum áhorfendans. Telur Beaver að gagnrýnin greining á pólitíska skoðun þáttarins gæti gefið áhorfendunum aukna þekkingu.&lt;ref&gt;Staci L Beavers. „''The West Wing'' as a Pedagogical Tool.“ ''PS: Political Science &amp; Politics''. 24. desember 2001. Endurprentað í ''The West Wing: The American Presidency as Television Drama''. Peter C. Rollins og John E. Connor (ritstj.). 2003.&lt;/ref&gt;

Félagsleg áhrif þáttarins mátti sjá 31. janúar 2006, þegar greint var frá því að ''The West Wing'' hafi átt þátt í því að lagafrumvarp sem stutt var af stjórn [[Tony Blair|Tonys Blair]] hafði verið hafnað í atburði sem kallaðist ''West Wing Plot''. Planið var búið til eftir að meðlimur Íhaldsflokksins hafði séð þáttinn ''A Good Day'', þar sem demókratar stoppa lagafrumvarp repúblikana um takmörkun stofnfrumurannsókna.&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2006/02/02/nlab102.xml „''West Wing'' Plot“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080424054057/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2006%2F02%2F02%2Fnlab102.xml |date=2008-04-24 }} ''The Daily Telegraph''. 2. febrúar 2006.&lt;/ref&gt;

=== „Vinstri vængurinn“ ===
Blaðamaðurinn Naomi Pfefferman nefndi ''The West Wing'' nafninu ''The Left Wing...'' vegna þeirrar túlkunar sem hin fyrirmyndar frjálslynda stjórn og að viðurnefnin hafi öll verið notuð af gagnrýnendum þáttarins úr röðum repúblikana.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pfefferman |first=Naomi |url=http://www.jewishjournal.com/home/preview.php?id=7574 |title=The Left ‘Wing’ |work=JewishJournal.com |date=11. október 2001 |accessdate=11. nóvember  2009 |archive-date=2008-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206021631/http://www.jewishjournal.com/home/preview.php?id=7574 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/metro/daily/051506/westwing.html |title=City Says Goodbye to 'West Wing,' Its Chattier Self |work=washingtonpost.com |date=15. maí 2006|accessdate=11. nóvember  2009| first=Daniel | last=de Vise}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.newstatesman.com/200705210032 |title=The war on culture |publisher=New Statesman |date=21. maí 2007 |accessdate=11. nóvember  2009 |archive-date=2008-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080205125549/http://www.newstatesman.com/200705210032 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Chris Lehmann, fyrrverandi ritstjóri og áhorfandi frá ''The Washington Post'', skilgreindi þáttinn sem sögulegt yfirlit forsetatímabils Clintons.&lt;ref&gt;Chris Lehmann. „The Feel-Good Presidency: The Pseudo-Politics of ''The West Wing''.“ Endurprentuð í ''The West Wing: The American Presidency as Television Drama''. Peter C. Rollins og John E. Connor (ritstj.). 2003. ISBN [[Kerfissíða:Bókaheimildir/0-8156-3031-X]].&lt;/ref&gt; Á sama hátt þá höfðu margir repúblikanar lofað þáttinn frá byrjun, jafnvel áður en Sorkin yfirgaf þáttinn og hann færðist yfir á miðjuna.&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.com/news/968925.asp?cp1=1 „‘West Wing’ goes more bipartisan“]MSNBC.com. 18. september 2003. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050213141236/http://www.msnbc.com/news/968925.asp?cp1=1 |date=2005-02-13 }}&lt;/ref&gt; Mackubin Thomas Owen skrifar í grein sinni ''Real Liberals versus The West Wing'' frá 2001,
„Þó að stjórn hans sé frjálslynd hefur Bartlet kosti sem íhaldsmenn dást að. Hann fer eftir stjórnarskránni og lögum. Hann er trúr eiginkonu sinni og dóttur. Það að vera ótrúr eiginkonu sinni kæmi honum ekki í hug. Hann er ekki aumingi þegar kemur að utanríkismálum — ekkert ''quid pro quo'' fyrir hann.“&lt;ref&gt;Mackubin T. Owens. [http://www.ashbrook.org/publicat/oped/owens/01/liberals.html „Real Liberals versus the ''West Wing''“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212011201/http://www.ashbrook.org/publicat/oped/owens/01/liberals.html |date=2008-02-12 }}. John M. Ashbrook Center for Public Affairs at Ashland University. Febrúar 2001.&lt;/ref&gt;

Blaðamaðurinn Matthew Miller skrifaði: „Þó að þátturinn sýni frjálslynd sjónarmið, þá sýnir hann raunverulegri mannsmynd af því fólki sem er á bakvið forsíður blaðamanna Washingtons í dag.“&lt;ref name=&quot;Miller&quot;/&gt;

== Útgáfa ==
=== DVD ===
Allar sjö þáttaraðirnar af ''The West Wing'' hafa verið gefnar út á DVD á svæðum 1 og 2.

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;| DVD nafn !! rowspan=&quot;3&quot;| Ep # !! colspan=&quot;5&quot;| Útgáfudagur
|-
!Svæði 1 !! Svæði 2 !! Svæði 4
|-
!Heil sería !! Heil sería !! Heil sería
|-
| Sería 1
| align=&quot;center&quot;|22
| 18. nóvember 2002
| 8. apríl 2002
| N/A
|-
| Sería 2
| align=&quot;center&quot;|22
| 18. maí 2004
| 7. apríl 2003
| N/A
|-
| Sería 3
| align=&quot;center&quot;|22
| 2. nóvember 2004
| 29. mars 2004
| N/A
|-
| Sería 4
| align=&quot;center&quot;|23
| 5. apríl 2005
| 27. september 2004
| N/A
|-
| Sería 5
| align=&quot;center&quot;|22
| 6. desember 2005
| 5. apríl 2005
| N/A
|-
| Sería 6
| align=&quot;center&quot;|22
| 9. maí 2006
| 26. september 2005
| N/A
|-
| Sería 7
| align=&quot;center&quot;|22
| 7. nóvember 2006
| 11. september 2006
| N/A
|}

== Verðlaun og tilnefningar ==
===AFI-verðlaunin===
* 2002: Tilnefnd sem besta leikkona ársins í seríu – [[Allison Janney]].
* 2002: Tilnefndur sem besta dramasería ársins.

===ALMA-verðlaunin===
* 2006: Verðlaun sem besti leikari í sjónvarpsseríu – [[Jimmy Smits]].
* 2006: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían.
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í sjónvarpsseríu – [[Martin Sheen]].
* 2001: Verðlaun sem besti leikari í sjónvarpsseríu – [[Martin Sheen]].
* 2000: Tilnefndur sem besti leikar í sjónvarpsseríu – [[Martin Sheen]]. 

===American Cinema Editors-verðlaunin===
* 2004: Tilnefndur fyrir bestu klippingu í 1 klst. seríu fyrir þáttinn ''25'' – Janet Ashikaga.
* 2003: Tilnefndur fyrir bestu klippingu í 1 klst. seríu fyrir þáttinn ''Election Night''– Janet Ashikaga.
* 2001: Verðlaun fyrir bestu klippingu í 1 klst. seríu fyrir þáttinn ''What Kind of Day Has it Been'' – Tina Hirsch
* 2000: Tilnefndur fyrir bestu klippingu í 1 klst. seríu fyrir þáttinn ''Pilot'' – Christopher Nolan. 

===American Cinema Foundation-verðlaunin===
* 2000: Tilnefndur sem besta dramaserían.

===American Society of Cinematographers-verðlaunin===
* 2005: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Gaza'' – Thomas Del Ruth.
* 2004: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''7A WF 83429'' – Thomas Del Ruth.
* 2003: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Holy Night'' – Thomas Del Ruth.
* 2002: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Bartlet for America'' – Thomas Del Ruth.
* 2001: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatökuna fyror ''Noel'' – Thomas Del Ruth.
* 2000: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Pilot'' – Thomas Del Ruth. 

===Art Directors Guild-verðlaunin===
* 2002: Tilnefndur fyrir bestu leikmyndahönnun í stakri-myndavél fyrir ''Bartlet for America'' – Kenneth Hardy.
* 2000: Verðlaun fyrir bestu leikmyndahönnun í sjónvarpsseríu fyrir ''Pilot'' – Jon Hutman og Tony Fanning.

===BMI Film &amp; TV-verðlaunin===
* 2005: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – W.G. Snuffy Walden.
* 2004: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – W.G. Snuffy Walden.
* 2003: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – W.G. Snuffy Walden.
* 2002: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – W.G. Snuffy Walden.
* 2001: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – W.G. Snuffy Walden.
* 2000: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – W.G. Snuffy Walden. 

===Banff Teleision Festival-verðlaunin===
* 2003: Verðlaun sem besta framhaldsserían.

===Casting Society of America-verðlaunin===
* 2002: Tilnefndur fyrir besta leikaraval í dramaseríu – Anthony Sepulveda og Barbara Miller.
* 2001: Tilnefndur fyrir besta leikaraval í dramaseríu – John Frank Levey, Kevin Scott og Barbara Miller.
* 2000: Verðlaun fyrir besta leikaraval í dramaseríu fyrir fyrsta þátt – John Frank Levey, Kevin Scott og Barbara Miller.
* 2000: Tilnefndur fyrir besta leikaraval í dramaseríu – Kevin Scott. 

===Cinema Audio Society-verðlaunin===
* 2006: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''2162 Votes'' – Dan Hiland, Gary D. Rogers og Patrick Hanson.
* 2003: Verðlaun fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''Posse Comitatus'' – Dan Hiland, Gary D. Rogers og Patrick Hanson.
* 2001: Verðlaun fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''In The Shadow Of Two Gunmen'' – Dan Hiland, Gary D. Rogers og Mark Weingarten.
* 2000: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''Excelsis Deo'' – Gary D. Rogers, Dan Hiland og Kenneth B. Ross. 

===Costume Designers Guild-verðlaunin===
* 2001: Tilnefndur fyrir bestu samtíma búningahönnun í sjónvarpi – Lyn Paolo.

===Directors Guild of America-verðlaunin===
* 2004: Verðlaun fyrir bestu leikstjórn að næturlagi í dramaseríu fyrir ''25'' – Christopher Misiano, Dylan K. Massin, Douglas S. Ornstein, Catherine Bond og Cary Jones.
* 2003: Tilnefndur fyrir bestu leikstjórn að næturlagi í dramaseríu fyrir ''Debate Camp'' – Paris Barclay.
* 2003: Tilnefndur fyrir bestu leikstjórn að næturlagi í dramaseríu fyrir ''Posse Comitatus'' – Alex Graves.
* 2002: Tilnefndur fyrir bestu leikstjórn að næsturlagi í dramaseríu fyrir ''The Indians in the Lobby'' – Paris Barclay.
* 2002: Tilnefndur fyrir bestu leikstjórn að næsturlagi í dramaseríu fyrir ''Two Cathedrals'' – Thomas Schlamme.
* 2001: Verðlaun fyrir bestu leikstjórn að næturlagi í dramaseríu fyrir ''Noel'' – Thomas Schlamme, Neal Ahern Jr., Andrew Bernstein, Dylan K. Massin.
* 2001: Tilnefndur fyrir bestu leikstjórn að næturlagi í dramaseríu fyrir ''The Portland Trip'' – Paris Barclay.
* 2000: Tilnefndur fyrir bestu leikstjórn að næturlagi í dramaseríu fyrir ''Pilot'' – Thomas Schlamme. 

===Emmy-verðlaunin===
* 2006: Verðlaun fyrir besta hljóðmix í marg-myndavél fyrir seríu fyrir ''The Debate'' – Ed Greene og Andy Strauber.
* 2006: Verlaun sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Alan Alda]].
* 2006: Tilnefndur sem besti leikstjóri í dramaseríu fyrir ''Election Day'' – Mimi Leder.
* 2006: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2006: Tilnefndur sem besti leikari í aðalhlutverki í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2006: Tilnefnd sem besta leikkona í aðalhlutverki í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2005: Tilnefndur sem besti leikstjóri í dramaseríu fyrir ''2162 Votes'' – Alex Graves.
* 2005: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2005: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í stakri-myndavél í seríu fyrir ''2162 Votes'' – Patrick Hanson, Gary D. Rogers og Dan Hiland.
* 2005: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Alan Alda]].
* 2005: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Stockard Channing]].
* 2004: Verðlaun sem besta leikkona í aðalhlutverki í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2004: Tilnefndur fyrir bestu leikmyndahönnun í stakri-myndavél fyrir ''Gaza'' – Kenneth Hardy og Ellen Totleben.
* 2004: Tilnefndur fyrir besta leikaraval í dramaseríu – Laura Schiff.
* 2004: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatöku í stakri-myndavél fyrir ''7A WF 83429'' – Thomas Del Ruth.
* 2004: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2004: Tilnefndur sem besti leikari í gestahlutverki í dramaseríu – [[Matthew Perry]].
* 2004: Tilnefndur sem besti leikari í aðalhlutverki í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2004: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í stakri-myndavél í seríu fyrir ''Gaza'' – Gary D. Rogers, Dan Hiland og Patrick Hanson.
* 2004: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í seríu fyrir ''An Khe'' – Walter Newman, Thomas A. Harris, Catherine Flynn, Rick Hromadka, Darren Wright, Gabrielle Gilbert Reeves, Rick Hammel, David Werntz, John F. Reynolds, Troy Hardy, Michael Crabtree og Casey J. Crabtree.
* 2004: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[John Spencer]].
* 2004: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Stockard Channing]].
* 2004: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Janel Moloney]].
* 2003: Verðlaun sem besti leikstjóri í dramaseríu fyrir ''Twenty Five'' – Christopher Misiano.
* 2003: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2003: Tilnefndur fyrir bestu leikmyndahönnun í stakri-myndavél fyrir ''20 Hours In America, Part 1 and Part 2'' – Kenneth Hardy og Ellen Totleben.
* 2003: Tilnefndur fyrir besta leikaraval í dramaseríu – Anthony Sepulveda og Barbara Miller.
* 2003: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatöku í stakri-myndavél fyrir ''Holy Night'' – Thomas Del Ruth.
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í gestahlutverki í dramaseríu – [[Tim Matheson]].
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í gestahlutverki í dramaseríu – [[Matthew Perry]].
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í aðalhlutverki í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2003: Tilnefndur sem besta leikkona í aðalhlutverki í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2003: Tilnefndur fyrir bestu klippingu í stakri-myndavél í dramaseríu fyrir ''Twenty Five'' – Janet Ashikaga.
* 2003: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í stakri-myndavél fyrir ''Twenty Five'' – Gary D. Rogers, Dan Hiland og Patrick Hanson.
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[John Spencer]].
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Bradley Whitford]].
* 2003: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Stockard Channing]].
* 2003: Tilnefndur fyrir besta handritið í dramaseríu fyrir ''Twenty Five'' – Aaron Sorkin.
* 2002: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2002: Verðlaun sem besta leikkona í aðalhlutverki í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2002: Verðlaun sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[John Spencer]].
* 2002: Verðlaun sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Stockard Channing]].
* 2002: Tilnefndur fyrir bestu leikmyndahönnun í stakri-myndavél fyrir ''Manchester, part 2'' – Kenneth Hardy og Ellen Totleben.
* 2002: Tilnefndur fyrir besta leikaraval í dramaseríu – Anthony Sepulveda og Barbara Miller. 
* 2002: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatöku í stakri-myndavél í seríu fyrir ''Bartlet for America'' – Thomas Del Ruth.
* 2002: Tilnefndur sem besti leikstjóri í dramaseríu fyrir ''The Indians In The Lobby'' – Paris Barclay.
* 2002: Tilnefndur sem besti leikstjóri í dramaseríu fyrir ''Posse Comitatus'' – Alex Graves.
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í gestahlutverki í dramaseríu – [[Mark Harmon]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í gestahlutverki í dramaseríu – [[Tim Matheson]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í gestahlutverki í dramaseríu – [[Ron Silver]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í aðalhlutverki í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2002: Tilnefndur fyrir bestu klippingu í stakri-myndavél í seríu fyrir ''Bartlet for America'' – Lauren A. Schaffer.
* 2002: Tilnefndur fyrir bestu klippingu í stakri-myndavél í seríu fyrir ''100,000 Airplanes'' – Janet Ashilaga.
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Dulé Hill]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Richard Schiff]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Bradley Whitford]].
* 2002: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Janel Moloney]].
* 2002: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Mary-Louise Parker]].
* 2002: Tilnefndur fyrir besta handritið í dramaseríu fyrir ''Posse Comitatus'' – Aaron Sorkin.
* 2001: Verðlaun fyrir besta leikaraval í dramaseríu – Kevin Scott, John Frank Levey og Barbara Miller.
* 2001: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatöku í stakri-myndavél í seríu fyrir ''Noel'' – Thomas Del Ruth.
* 2001: Verðlaun sem besti leikstjóri í dramaseríu fyrir ''In The Shadow Of Two Gunmen, Part I and II'' – Thomas Schlamme.
* 2001: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2001: Verðlaun fyrir bestu klippingu í stakri-myndavél í seríu fyrir ''Two Cathedrals''.
* 2001: Verðlaun fyrir besta hljóðmix í stakri-myndavél í seríu fyrir ''In The Shadow Of Two Gunmen, Part II'' – Mark Weingarten, Gary D. Rogers og Dan Hiland.
* 2001: Verðlaun sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Bradley Whitford]].
* 2001: Verðlaun sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2001: Tilnefndur fyrir bestu leikmyndahönnun í stakri-myndavél fyrir ''Noel''.
* 2001: Tilnefndur sem besti leikstjóri í dramaseríu fyrir ''Shibboleth'' – Laura Innes.
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í gestahlutverki – [[Oliver Platt]].
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í aðalhlutverki – [[Rob Lowe]].
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í aðalhlutverki – [[Martin Sheen]].
* 2001: Tilnefndur fyrir bestu tónlistina fyrir ''In The Shadow Of Two Gunmen'' – W.G. Snuffy Walden.
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Richard Schiff]].
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[John Spencer]].
* 2001: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Stockard Channing]].
* 2001: Tilnefndur fyrir besta handritið í dramaseríu fyrir ''In The Shadow Of Two Gunmen, Part I and II'' – Aaron Sorkin.
* 2000: Verðlaun fyrir bestu leikmyndahönnun í stakri-myndavél fyrir ''Pilot'' – Jon Hutman, Tony Fanning og Ellen Totleben.
* 2000: Verðlaun fyrir besta leikaraval í dramaseríu – Barbara Miller, John Frank Levey og Kevin Scott.
* 2000: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatöku í stakri-myndavél fyrir ''Pilot'' – Thomas Del Ruth.
* 2000: Verðlaun fyrir bestu leikstjórn í dramaseríu fyrir ''Pilot'' – Thomas Schlamme.
* 2000: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2000: Verðlaun fyrir bestu Titil-þemutónlistina – W.G. Snuffy Walden.
* 2000: Verðlaun sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Richard Schiff]].
* 2000: Verðlaun sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2000: Verðlaun fyrir besta handritið í dramaseríu fyrir ''In Excelsis Deo'' – Aaron Sorkin og Rick Cleveland.
* 2000: Tilnefndur fyrir bestu búninga í seríu fyrir ''The State Dinner'' – Lyn Paolo og Alice Daniels.
* 2000: Tilnefndur sem besti leikari í aðalhlutverki í dramaseríu [[Martin Sheen]].
* 2000: Tilnefndur fyrir bestu titilhönnun – Billy Pittard og Mark Johnston.
* 2000: Tilnefndur fyrir bestu klippingu í starki-myndavél í seríu fyrir ''In Excelsis Deo'' – Bill Johnson.
* 2000: Tilnefndur fyrir bestu klippingu í stakri-myndavél í seríu fyrir ''What Kind Of Day has It Been'' – Tina Hirsch.
* 2000: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í dramaseríu fyrir ''In Excelsis Deo'' – Kenneth B. Ross, Dan Hiland, Gary D. Rogers og Len Schmitz.
* 2000: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[John Spencer]].
* 2000: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Stockard Channing]].
* 2000: Tilnefndur fyrir besta handritið í dramaseríu fyrir ''Pilot'' – Aaron Sorkin. 

===Environmental Media-verðlaunin===
* 2004: Tilnefndur sem besta þáttasjónvarp fyrir ''Constituency of One''.

===Family Televison-verðlaunin===
* 2001: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2000: Verðlaun sem besta dramaserían. 

===GLAAD Media-verðlaunin===
* 2001: Sérstök heiðursverðlaun.

===Golden Globe-verðlaunin===
* 2004: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2004: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2004: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í seríu, míniseríu eða sjónvarpsmynd – [[John Spencer]].
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í seríu, míniseríu eða sjónvarpsmynd – [[Bradley Whitford]].
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2003: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2003: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í seríu, míniseríu eða sjónvarpsmynd – [[Bradley Whitford]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2002: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2002: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2001: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2001: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í seríu, míniseríu eða sjónvarpsmynd – [[Bradley Whitford]].
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Rob Lowe]].
* 2001: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í seríu, míniseríu eða sjónvarpsmynd – [[Allison Janney]].
* 2000: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Rob Lowe]].
* 2000: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2000: Tilnefndur sem besta dramaserían. 

===Hollywood Makeup Artist and Hair Stylist Guild-verðlaunin===
* 2001: Tilnefndur fyrir bestu nútíma hár útlishönnun í sjónvarpi fyrir stakan þátt í seríu (grín/drama/dag)  ''Noel'' – Jeffrey Sacino og Tony Williams.

===Humanitas-verðlaunin===
* 2007: Tilnefndur fyrir 60 mínútu flokkinn fyrir ''Election Day, Part II'' – Eli Attie og John Wells.
* 2005: Verðlaun fyrir 60 mínútu flokkinn fyrir ''NSF Thurmont'' – John Wells.
* 2002: Verðlaun fyrir 60 mínútu flokkinn fyrir ''Two Cathedrals'' – Aaron Sorkin.
* 2000: Verðlaun fyrir 60 mínútu flokkinn fyrir ''Take This Sabbath Day'' – Aaron Sorkin, Lawrence O´Donnell og Paul Redford.
* 2000: Tilnefndur fyrir 60 mínútu flokkinn fyrir ''In Excelsis Deo'' – Aaron Sorkin og Rick Cleveland. 

===Image-verðlaunin===
* 2005: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Dulé Hill]].
* 2004: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Dulé Hill]].
* 2004: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Anna Deavere Smith]].
* 2003: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseriu – [[Anna Deavere Smith]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Dulé Hill]].
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Dulé Hill]]. 

===Imagen Foundation-verðlaunin===
* 2006: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían.
* 2006: Tilnefndur sem besti leikari – [[Jimmy Smits]].
* 2005: Verðlaun sem besti leikari – [[Jimmy Smits]].
* 2005: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían fyrir ''La Palabra''.
* 2000: Verðlaun sem besta dramaserían. 

===Monte Carlo TV Festival-verðlaunin===
* 2003: Verðlaun sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].

===Motion Picture Sound Editors-verðlaunin===
* 2006: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í stuttu talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''The Ticket'' – Walter Newman, Thomas A. Harris, Catherine Flynn, Virginia Cook-McGowan og Steffan Falesitch.
* 2004: Tilnefndur fyrir bestu hljóðkippingu í talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''Twenty-Five'' – Walter Newman, Thomas A. Harris, Catherine Flynn, Karyn Foster og Gabrielle Gilbert Reeves.
* 2003: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''Game On'' – Walter Newman, Catherine Flynn, Thomas A. Harris, Constance A. Kazmer, Karen Spangenberg og Denise Horta.
* 2002: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''Manchester, Part II'' – Walter Newman, Catherine Flynn, Thomas A. Harris, Jennifer Metens, Eric Hertsguaard og Karen Spangenberg.
* 2001: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''What Kind Of Day Has It Been'' – Walter Newma, Thomas A. Harris, Catherine Flynn og Jessica Goodwin.

===PGA-verðlaunin===
* 2005: Tilnefndur sem dramasería ársins.
* 2004: Tilnefndur sem dramasería ársins.
* 2003: Tilnefndur sem dramasería ársins.
* 2002: Verðlaun sem dramasería ársins.
* 2001: Verðlaun sem dramasería ársins.
* 2000: Verðlaun sem upprennandi framleiðandi í sjónvarpi fyrir ''Sports Night'' – Aaron Sorkin.
* 2000: Vision verðlaunin í sjónvarpi  - John Wells.
* 2000: Tilnefndur sem dramasería ársins.

===Peabody-verðlaunin===
* 2001: Peabody verðlaunin  – NBC, John Wells Productions og Warner Bros.
* 2000: Peabody verðlaunin – NBC, John Wells Productions og Warner Bros.

===Prism-verðlaunin===
* 2003: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Stirred''.

===Satellite-verðlaunin===
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2003: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2002: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2001: Verðlaun sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2001: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2001: Verðlaun sem besti leikhópur.
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2000: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2000: Verðlaun sem besta dramaserían.

===Screen Actors Guild-verðlaunin===
* 2006: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Alan Alda]].
* 2006: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu.
* 2005: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2005: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu.
* 2004: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Stockard Channing]].
* 2004: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2004: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2004: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu.
* 2003: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2003: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Lily Tomlin]].
* 2003: Tilnefndur sem besta leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2003: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu.
* 2002: Verðlaun sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2002: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2002. Verðlaun sem besti leikhópur í dramaseríu.
* 2001: Verðlaun sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2001: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2001: Verðlaun sem besti leikhópur í dramaseríu.
* 2000: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].

===TV Guide-verðlaunin===
* 2001: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2001: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2001: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[John Spencer]].
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Rob Lowe]].
* 2001: Tilnefn sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Stockard Channing]].
* 2000: Verðlaun sem uppáhalds leikari í nýrri seríu – [[Martin Sheen]].
* 2000: Tilnefnd sem uppáhalds nýja serían.

===Television Critics Association-verðlaunin===
* 2006: Heritage verðlaunin.
* 2006: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Alan Alda]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2001: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2001: Tilnefndur sem þáttur ársins.
* 2000: Verðlaun sem nýji þáttur ársins.
* 2000: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2000: Verðlaun sem þáttur ársins.
* 2000: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2000: Tilnefnd sem besta leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2000: Tilnefndur sem besti handritshöfundur í dramaseríu – Aaron Sorkin.

===Viewers for Quality Television-verðlaunin===
* 2000: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2000: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2000: Verðlaun sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[John Spencer]].
* 2000: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Bradley Whitford]].
* 2000: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Allison Janney]].

===Writers Guild of America-verðlaunin===
* 2007: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Elecetion Day: Part 2'' – Eli Attie og John Wells.
* 2006: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2006: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''A Good Day'' – Carol Flint.
* 2005: Verðlaun sem besti dramaþátturinn fyrir ''The Supremes'' – Debora Cahn.
* 2005: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Memorial Day'' – John Secret Young og Josh Singer.
* 2004: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Disaster Relief'' – Alexa Junge og Lauren Schmidt.
* 2003: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Game On'' – Aaron Sorkin og Paul Redford.
* 2002: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Somebody´s Going To Emergency, Somebody´s Going To Jail'' – Paul Redford og Aaron Sorkin.
* 2002: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Two Cathedrals'' – Aaron Sorkin.
* 2001: Verðlaun fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''In Excelsis Deo'' – Aaron Sorkin og Rick Cleveland.
* 2001: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Enemies'' – Ron Osborn, Jeff Reno, Rick Cleveland, Lawrence O´Donnell og Patrick Caddell.
* 2001: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Take This Sabbath Day'' – Aaron Sorkin, Lawrence O´Donnell, Paul Redford og Aaron Sorkin.

===Young Artist-verðlaunin===
* 2006: Tilnefndur sem besti ungi leikari í gestahlutverki í grín/drama seríu – Seth Adkins.
* 2001: Tilnefnd sem besta unga leikkona í gestahlutverki í dramaseríu – [[Elisabeth Moss]].

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

== Heimildir ==
* {{wpheimild|tungumál= en|titill= The West Wing|mánuðurskoðað= 16. apríl|árskoðað= 2012}}
* {{imdb title|0200276|The West Wing}}
* [http://www2.warnerbros.com/web/westwingtv/index.jsp Heimasíða The West Wing á heimasíðu Warner Bros Studios kvikmyndaversins]

== Tenglar ==

* {{imdb title|0200276|The West Wing}}
* [http://www2.warnerbros.com/web/westwingtv/index.jsp Heimasíða The West Wing á heimasíðu Warner Bros Studios kvikmyndaversins]
* [http://thewestwing.tv/ Aðdáendasíða The West Wing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120502145118/http://thewestwing.tv/ |date=2012-05-02 }}
* [http://www.westwingepguide.com/ Yfirlit yfir þáttaraðir The West Wing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120607041106/http://www.westwingepguide.com/ |date=2012-06-07 }}
[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 1999]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir sem hættu sýningu 2006]]</text>
      <sha1>o6ku5kn2jkqs032alujjdfv2vfhg2jh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chicago-blús</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115153</id>
    <revision>
      <id>1978800</id>
      <parentid>1948262</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T19:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 3 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1978800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8526" sha1="89shbl1mhpcamy4jrgcd8njdghmq8xe" xml:space="preserve">{{hreingerning}}
'''Chicago-blús''' er ein þekktasta tegund [[Blús|blústónlistar]], sem þróaðist í [[Chicago|Chicagoborg]] og er því kennd við borgina. Þessi tegund af blús er frábrugðin hinni “hefðbundnu” blústónlist á þann hátt að [[dúr]]hljómar koma oft við sögu ásamt því að fleiri nótur bætast við hinn hefðbundna [[blússkali|blússkala]], þannig að að áhrifin verða [[djass]]kennd. Chicago-blúsinn er einnig sérstaklega þekktur fyrir sterkann og gangandi bassatakt. 

Chicago-blúsinn leggur mikla áherslu á tónlistarframburð, hljóðfærin eru öll rafmögnuð upp og eru gerð meira áberandi. Munnharpan er blásin í hljóðnema, rafmagnsgítarleikarar notast við alls kyns tæknibrellur svo sem mismunandi hljóðgerfla. Í þessari tegund af blús er notast við mörg mismunandi hljóðfæri, eins og til dæmis [[gítar]], [[trommur]], [[munnharpa|munnhörpu]], [[Bassi|bassa]], [[píanó]], [[Saxafónn|saxafón]] og [[trompet]].

Blúsinn kom til Chicago með svörtum innflytjendum sem fluttust til borganna í norðri eftir [[Þrælastríðið]] í Bandaríkjunum. Þetta var snemma á tuttugustu öldinni. Blúsinn var fyrst aðeins tónlist svartra manna í borginni en vinsældir jukust og brátt fóru hvítir tónlistarmenn að taka þátt og í sameiningu þróaðist stefnan sem var síðar kölluð Chicago blús.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/151.html „Blues“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120517114028/http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/151.html |date=2012-05-17 }} á Encyclopedia of Chicago (Skoðað 18. mars 2013).&lt;/ref&gt;

== Saga ==
Blús er tónlistarstefna sem upphaflega kom frá svörtum þrælum. Margir þeirra fluttust frá suðrinu eftir að hafa fengið frelsi, og margir þeirra fóru til Chicago í [[Illinois|Illinoisfylki]] í Bandaríkjunum. Þetta var um 1920. Tónlist þeirra vakti mikla athygli á götuhornum og varð vinsæl. Blúsklúbbar og aðrir skemmtistaðir með blús sem ríkjandi tónlistarþema voru stofnaðir í suðurhluta borgarinnar. Fyrst og fremst voru þetta svartir tónlistarunnendur og tónlistarmenn enda var kynþáttamismunur mikill í Chicago eins og annars staðar í Bandaríkjunum á þessum tíma. Hvítt fólk fór ekki á sömu skemmtistaði og svart fólk. Þróun átti sér stað innan tónlistarstefnunnar og hún varð betri og aflmeiri. Tónlistarmenn lögðu miklar áherslur á hljóðfæraleik og þeir spiluðu á þau með mikilli innlifun og tilfinningu.
 
Smátt og smátt byrjaði að myndast „tónlistarbransi“ í kringum þessa nýju tegund blústónlistar sem var kölluð Chicago blús. Einstaka tónlistarmenn urðu þekktari en aðrir og plötuframleiðsla og sala varð vinsæl. Hvítir tónlistarmenn byrjuðu einnig að reyna fyrir sér í þessari nýju stefnu og gekk vel. Vinsældir jukust til muna og áhorfendahópurinn stækkaði hratt. Mikil niðurlot voru á þróun Chicago blús þegar [[kreppan mikla]] gekk í garð en borgarbúar héldu þrátt fyrir hana áfram að hlusta á og njóta tónlistarinnar. Helstu áhrif kreppunnar á tónlistina var peningaleg, það er að segja allir áttu minni pening á milli handanna svo að niðurlot urðu töluverð á framleiðslu platna. Einnig fengu tónlistarmennirnir ekki mikið borgað og varð það til þess að einhverjir fóru yfir í aðrar atvinnugreinar. Þetta var ekki einsdæmi því að það sama gerðist við margar aðrar listgreinar út um allt.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/151.html „Blues“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120517114028/http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/151.html |date=2012-05-17 }} á Encyclopedia of Chicago (Skoðað 18. mars 2013).&lt;/ref&gt;

Á fimmta áratugnum fjölgaði útgáfufyrirtækjum í Chicago mikið. Blúsinn var orðin gríðarlega vinsæl tónlistarstefna og hljóðmaði hann víða. Blústónlistarmenn voru ekki lengur einungis bartónlistarmenn heldur fóru þeir að fara í hljóðver, koma fram á sviði og fara í tónlistarferðalög. Helstu tónlistarmenn borgarinnar komu fram á alls kyns blústónlistarviðburðum, sem voru haldnir um hverja helgi og út um alla borgina. Á sjötta áratugnum óx og dafnaði þessi tegund af blús enn þá meira en fyrr og takturinn varð harðari, sterkari hljóðfæraleikur og söngur jókst. Á þessum tíma komu stór útgáfufyrirtæki til sögunnar sem voru með marga tónlistarmenn á samningi. Dæmi um þessi fyrirtæki voru Chess, Vee-Jay og Cobra. Af þessum stóru fyrirtækjum var Chess langstærst og margir þekktustu blústónlistarmennirnir voru á samningi þar, meðal annarra [[Muddy Waters]] og [[Howlin' Wolf]]. Þessir tveir tónlistarmenn voru og eru þekktustu Chicago – blústónlistarmennirnir.{{heimild vantar}}

Frá sjöunda áratgunum hefur umrædd blústónlistarsefna víkkað og tekið marga óvænta snúninga. Tónleikastaðir og klúbbar í Chicago héldu áfram að vera mjög vinsælir og þá sérstaklega hjá svörtum íbúum borgarinnar. Cobra Records og Vee-Jay fór á hausinn með nokkurra ára millibili og plötuútgáfan var ekki eins sterk og áður. Chess var eina stóra blústónlistarútgáfufyrirtækið sem eftir stóð. Gamlir tónlistarmenn fengu samning þar ásamt nýjum og ferskum listamönnum eins og [[Etta James|Ettu James]] og [[Koko Taylor]]. Þrátt fyrir sterka tónlistarmenningu og listamenn átti Chicago blúsinn í undanhaldi við [[Soul-tónlist|sálartónlist]] og [[gospel]]. Chess fór á hausinn árið 1975 en á sama tíma voru margir gamalgrónir blúsklúbbar að hætta starfsemi sinni. Þrátt fyrir að blúsinn sé ekki eins gríðarlega vinsæll í dag og hann var á þessum tíma hefur hann alltaf verið til staðar í tónlistarflaumnum. Það er mestmegnis vegna þess að þessi tónlistarstíll hefur veitt mörgum nýrri tónlistarmönnum innblástur. Margir frægir tónlistarmenn sem á eftir komu hafa sagt að þessir gömlu blústónlistarmenn séu fyrirmyndir sínar.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/151.html „Blues“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120517114028/http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/151.html |date=2012-05-17 }} á Encyclopedia of Chicago (Skoðað 18. mars 2013).&lt;/ref&gt;

Chicagoborg hefur verið kölluð höfuðborg blústónlistarinnar í áratugi og er það ekki að ástæðulausu enda flest allir blústónlistarmenn þessa tíma voru þaðan. Blúsinn er í dag þekkt og vinsæl tónlistarstefna um allan heim en Chicago er og verður höfuðborg hans. Þrátt fyrir að gömlu blústónlistarstaðirnir í borginni séu ekki lengur til staðar er hægt að fara á blússöfn þar og árlega er haldin blústónlistarhátið.&lt;ref&gt;[http://www.chicagobluesfoundation.org/history.cfm „History“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130831112646/http://chicagobluesfoundation.org/history.cfm |date=2013-08-31 }} á vefsíðunni Chicago Blues Foundation (Skoðað 18. mars 2013).&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;

== Heimildir ==
* {{Wpheimild|tungumál = en|titill = Blues|mánuðurskoðað = 12. mars|árskoðað = 2013}}
* {{Wpheimild|tungumál = en|titill = Chicago blues|mánuðurskoðað = 12. mars|árskoðað = 2013}}

== Tenglar ==
* [http://www.allaboutjazz.com/php/article.php?id=18724#.US8XjKW9B2I „A Brief History of the Blues“] á All About Jazz
* [http://www.shmoop.com/blues-history/summary.html „Blues Music History: Summary &amp; Analysis“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121115020456/http://www.shmoop.com/blues-history/summary.html |date=2012-11-15 }} á Shmoop.
* [http://academic.scranton.edu/student/pendraks2/page2.html History of Blues] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107035937/http://academic.scranton.edu/student/pendraks2/page2.html |date=2012-11-07 }}
* [http://www.cityofchicago.org/city/en/depts/dca/supp_info/chicago_blues_festival1.html „History of the Chicago Blues Festival“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130403021956/http://www.cityofchicago.org/city/en/depts/dca/supp_info/chicago_blues_festival1.html |date=2013-04-03 }} á vef Chicago-borgar
* [http://blues.is/?page_id=8 „Sagan“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130801144013/http://blues.is/?page_id=8 |date=2013-08-01 }} hjá Blúsfélagi Reykjavíkur

[[Flokkur:Blús]]</text>
      <sha1>89shbl1mhpcamy4jrgcd8njdghmq8xe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aladdín og konungur þjófanna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124875</id>
    <revision>
      <id>1978798</id>
      <parentid>1978673</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T19:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LexLuxor05</username>
        <id>104571</id>
      </contributor>
      <comment>/* Talsetning */</comment>
      <origin>1978798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2891" sha1="l89k3jbzedymd5d9urk4u3gmrbm901z" xml:space="preserve">{{Kvikmynd
| nafn              = Aladdín og konungur þjófanna
| upprunalegt heiti = Aladdin and the King of Thieves
| land              = Bandaríkin
| leikstjóri        = Tad Stones
| framleiðandi      = 
| handritshöfundur  = Mark McCoorkle&lt;br /&gt;Robert Schooley
| klipping          = Elen Orson
| tónlist           = Mark Watters&lt;br /&gt;Carl Johnson
| aðalhlutverk          = Scott Weinger&lt;br /&gt;[[Robin Williams]]&lt;br /&gt;[[John Rhys-Davies]]&lt;br /&gt;[[Gilbert Gottfried]]&lt;br /&gt;[[Linda Larkin]]&lt;br /&gt;[[Jerry Orbach]]
| fyrirtæki         = Walt Disney Television Animation
| dreifingaraðili   = Walt Disney Home Video
| útgáfudagur       = 13. ágúst 1996
| sýningartími      = 81 mínútur
| tungumál          = Enska
| ráðstöfunarfé     = 
| heildartekjur     = 
| imdb_id           = 0115491
}}
'''''Aladdín og konungur þjófanna''''' ([[enska]]: ''Aladdin and the King of Thieves'') er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[Disney]]-teiknimynd frá árinu [[1996]] sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar ''[[Aladdín]]'' og ''[[Jafar snýr aftur]]''.
== Talsetning ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Myndinni !! Enska raddir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.behindthevoiceactors.com/movies/Aladdin-and-the-King-of-Thieves/|title=Aladdin and the King of Thieves|website=Behind The Voice Actors|language=en-US|access-date=2026-09-13}}&lt;/ref&gt;!! Íslenskar raddir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.menningarveita.is/?path=goto%5BAladd%C3%ADn%20og%20Konungur%20%C3%9Ej%C3%B3fanna%20(1997)%5D|title=Menningarveita.is|website=www.menningarveita.is|access-date=2026-09-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; height=&quot;10&quot; | Aladdín ||  [[Scott Weinger]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[Felix Bergsson]]
|-
| [[Brad Kane]](söngur) 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; height=&quot;10&quot; | Jasmín || [[Linda Larkin]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[Edda Heiðrún Backman]]
|-
| [[Liz Callaway]](söngur) 
|-
| height=&quot;10&quot; | Andinn ||  [[Robin Williams]] || [[Þórhallur Sigurðsson]]
|-
| height=&quot;10&quot; | Jagó || [[Gilbert Gottfried]] || [[Örn Árnason]]
|-
| height=&quot;10&quot; | Soldáninn ||  [[Val Bettin]] || [[Rúrik Haraldsson]]
|-
|Rasúl
|[[Jim Cummings]]
|[[Magnús Ólafsson (leikari)|Magnús Ólafsson]]
|-
|Fasúl
|[[Frank Welker]]
|[[Jón St. Kristjánsson]]
|-
| height=&quot;10&quot; | Farandsali || [[Bruce Adler]]|| [[Jóhann Sigurðarson]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; height=&quot;10&quot; | Cassim || [[John Rhys-Davies]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[Egill Ólafsson]]
|-
| [[Merwin Foard]] (söngur) 
|-
| height=&quot;10&quot; | ​Sa'luk || [[Jerry Orbach]] || [[Arnar Jónsson]]
|-
| height=&quot;10&quot; | Véfrétt || [[C. C. H. Pounder]] || [[Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir]]
|-
|Þjófar
|?
|[[Stefán Jónsson (f. 1964)|Stefán Jónsson]]&lt;br /&gt;[[Kormákur Geirharðsson]]&lt;br /&gt;[[Hallur Helgason]]&lt;br /&gt;[[Daníel Magnússon]]
|}

== Tenglar ==
* {{Imdb titill|0115491}}

{{stubbur|kvikmynd}}

[[Flokkur:Bandarískar teiknimyndir]]
[[Flokkur:Disney-kvikmyndir]]
[[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 1996]]</text>
      <sha1>l89k3jbzedymd5d9urk4u3gmrbm901z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mennta- og barnamálaráðherra Íslands</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129435</id>
    <revision>
      <id>1978813</id>
      <parentid>1978468</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T22:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1978813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15041" sha1="2bx59fv8t7gicx7whsbjjj5xw18n54j" xml:space="preserve">'''Mennta- og barnamálaráðherra Íslands''' er æðsti yfirmaður [[Mennta- og menningar­mála­ráðuneyti Íslands|mennta- og barnamálaráðuneyti Íslands]]. Ráðuneytið í núverandi mynd var stofnað árið [[2022]] en menntamálaráðuneyti hefur verið starfandi á [[Ísland]]i síðan [[1947]]. Árið 2021 var gerð sú breyting að ráðuneyti menntamála var sett í nýtt ráðuneyti mennta- og barnamála, en menningarmál flutt í ferðamála-, viðskipta- og menningarmálaráðuneyti&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/rikisstjorn/sogulegt-efni/um-rikisstjorn/2021/11/28/Annad-raduneyti-Katrinar-Jakobsdottir/|title=Um ríkisstjórn|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2023-12-08}}&lt;/ref&gt;. Ráðherra fer með yfirstjórn ráðuneytisins og ber ábyrgð á stjórnarframkvæmdum þess. [[Inga Sæland]] er sitjandi mennta- og barnamálaráðherra&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/raduneyti/mennta-og-barnamalaraduneytid/mennta-og-barnamalaradherra/|title=Mennta- og barnamálaráðherra|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2023-12-08}}&lt;/ref&gt;.

== Ráðherrar ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|- 
! colspan=3 |Ráðherra
!frá
!til
!flokkur
!ráðuneyti
!annað
|- 
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}&quot;| 
|[[Mynd:EinarArnorsson.jpg|50px]]
|[[Einar Arnórsson]]
|[[1942]]
|[[1944]]
|[[Sjálfstæðisflokkur]]
|[[Ráðuneyti Björns Þórðarsonar]]&lt;ref&gt;[https://www.stjornarradid.is/rikisstjorn/sogulegt-efni/um-rikisstjorn/1942/12/16/Raduneyti-Bjorns-Thordarsonar/  Ráðuneyti Björns Þórðarsonar]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Skoðað 12. desember 2017.&lt;/ref&gt;
|Einnig [[Dómsmálaráðherra Íslands|dómsmálaráðherra]], utan þings
|- 
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|}}&quot;| 
|
|[[Björn Þórðarson]]
|[[1944]]
|[[1944]]
| Óflokksbundinn
|[[Ráðuneyti Björns Þórðarsonar]]&lt;ref&gt;[https://www.stjornarradid.is/rikisstjorn/sogulegt-efni/um-rikisstjorn/1942/12/16/Raduneyti-Bjorns-Thordarsonar/  Ráðuneyti Björns Þórðarsonar]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Skoðað 12. desember 2017.&lt;/ref&gt;
|Einnig [[Forsætisráðherra Íslands|forsætisráðherra]], [[Dómsmálaráðherra Íslands|dómsmálaráðherra]], [[Heilbrigðisráðherra Íslands|heilbrigðisráðherra]] og [[Kirkjumálaráðherra Íslands|kirkjumálaráðherra]]
|- 
| style=&quot;background-color:#A80000&quot;| 
|
|[[Brynjólfur Bjarnason]]
|[[1944]]
|[[1947]]
|[[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sósíalistaflokkurinn]]
|[[Annað ráðuneyti Ólafs Thors]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/4   Annað ráðuneyti Ólafs Thors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170613045100/http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/4 |date=2017-06-13 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;
|
|- 
|style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}&quot;| 
|[[File:Eysteinnjonsson.JPG|50px]]
|[[Eysteinn Jónsson]]
|[[1947]]
|[[1949]]
|[[Framsóknarflokkurinn]]
|[[Ráðuneyti Stefáns Jóhanns Stefánssonar]]&lt;ref&gt;[http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/5   Ráðuneyti Stefáns Jóh. Stefánssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924110912/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/5 |date=2015-09-24 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;
|
|- 
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}&quot;| 
|[[File:Bjarni-Benediktsson-public-radio-announcement-1949.jpg|50px]]
|[[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]]
|[[1949]]
|[[1950]]
|[[Sjálfstæðisflokkurinn]]
|[[Þriðja ráðuneyti Ólafs Thors]]
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}&quot;| 
|[[File:Bjornolafsson.JPG|50px]]
|[[Björn Ólafsson]]
|[[1950]]
|[[1953]]
|[[Sjálfstæðisflokkurinn]]
|[[Ráðuneyti Steingríms Steinþórssonar]]
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}&quot;| 
|[[File:Bjarni-Benediktsson-public-radio-announcement-1949.jpg|50px]]
|[[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]]
|[[1953]]
|[[1956]]
|[[Sjálfstæðisflokkurinn]]
|[[Fjórða ráðuneyti Ólafs Thors]]
|
|-
| style=&quot;background-color:#F00000&quot;| 
|[[File:Gylfi Gíslason 1958.jpg|50px]]
|[[Gylfi Þ. Gíslason]]
|[[1956]]
|[[1971]]
|[[Alþýðuflokkurinn]]
|[[Þriðja ráðuneyti Hermanns Jónassonar]]&lt;br /&gt;
[[Ráðuneyti Emils Jónssonar]]&lt;br /&gt;
[[Fimmta ráðuneyti Ólafs Thors]]&lt;br /&gt;
[[Ráðuneyti Bjarna Benediktssonar]]&lt;br /&gt;
[[Ráðuneyti Jóhanns Hafstein]]
|
|-
| style=&quot;background-color:#F00000&quot;|  
|
|[[Magnús Torfi Ólafsson]]
|[[1971]]
|[[1974]]
|[[Samtök frjálslyndra og vinstrimanna]]
|[[Ráðuneyti Ólafs Jóhannessonar]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/15  Fyrsta ráðuneyti Ólafs Jóhannessonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170601222014/http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/15 |date=2017-06-01 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}&quot;|  
|
|[[Vilhjálmur Hjálmarsson]]
|[[1974]]
|[[1978]]
|[[Framsóknarflokkurinn]]
|[[Ráðuneyti Geirs Hallgrímssonar]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/17   Ráðuneyti Geirs Hallgrímssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170602001643/http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/17 |date=2017-06-02 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;background-color:#C00000&quot;|  
|
|[[Ragnar Arnalds]]
|[[1978]]
|[[1979]]
|[[Alþýðubandalagið]]
|[[Annað ráðuneyti Ólafs Jóhannessonar]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/18   Annað ráðuneyti Ólafs Jóhannessonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411035049/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/18 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;background-color:#F00000&quot;|  
|
|[[Vilmundur Gylfason]]
|[[1979]]
|[[1980]]
|[[Alþýðuflokkurinn]]
|[[Ráðuneyti Benedikts Gröndals]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/19   Ráðuneyti Benedikts Gröndal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411054316/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/19 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}&quot;|  
|
|[[Ingvar Gíslason]]
|[[1980]]
|[[1983]]
|[[Framsóknarflokkurinn]]
|[[Ráðuneyti Gunnars Thoroddsen]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/20   Ráðuneyti Gunnars Thoroddsen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411091244/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/20 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}&quot;|  
|
|[[Ragnhildur Helgadóttir]]
|[[1983]]
|[[1985]]
|[[Sjálfstæðisflokkurinn]]
|[[Fyrsta ráðuneyti Steingríms Hermannssonar]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/21    Fyrsta ráðuneyti Steingríms Hermannssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170410232654/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/21 |date=2017-04-10 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}&quot;|  
|[[File:Sverrirhermannsson.JPG|50px]]
|[[Sverrir Hermannsson]]
|[[1985]]
|[[1987]]
|[[Sjálfstæðisflokkurinn]]
|[[Fyrsta ráðuneyti Steingríms Hermannssonar]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/21    Fyrsta ráðuneyti Steingríms Hermannssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170410232654/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/21 |date=2017-04-10 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}&quot;|  
|
|[[Birgir Ísleifur Gunnarsson (seðlabankastjóri)|Birgir Ísleifur Gunnarsson]]
|[[1987]]
|[[1988]]
|[[Sjálfstæðisflokkurinn]]
|[[Ráðuneyti Þorsteins Pálssonar]]&lt;ref&gt;[http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/23   Ráðuneyti Þorsteins Pálssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150413010206/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/23 |date=2015-04-13 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;background-color:#C00000&quot;|
|[[File:Svavargestsson.JPG|50px]]
|[[Svavar Gestsson]]
|[[1988]]
|[[1991]]
|[[Alþýðubandalagið]]
|[[Annað ráðuneyti Steingríms Hermannssonar]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/24   Annað ráðuneyti Steingríms Hermannssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053425/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/24 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[[Þriðja ráðuneyti Steingríms Hermannssonar]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/25   Þriðja ráðuneyti Steingríms Hermanssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411080420/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/25 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;
|
|- 
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}&quot;| 
|
|[[Ólafur G. Einarsson]]
|[[1991]]
|[[1995]]
|[[Sjálfstæðisflokkurinn]]
|[[Fyrsta ráðuneyti Davíðs Oddssonar]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/26   Fyrsta ráðuneyti Davíðs Oddssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053430/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/26 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}&quot;|  
|[[File:Björn Bjarnason (2007).jpg|50px]]
|[[Björn Bjarnason (f. 1944)|Björn Bjarnason]]
|[[1995]]
|[[2002]]
|[[Sjálfstæðisflokkurinn]]
|[[Annað ráðuneyti Davíðs Oddssonar]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/28   Annað ráðuneyti Davíðs Oddssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411054305/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/28 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[[Þriðja ráðuneyti Davíðs Oddssonar]]&lt;ref&gt;[http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/30   Þriðja ráðuneyti Davíðs Oddssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924110826/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/30 |date=2015-09-24 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}&quot;|  
|
|[[Tómas Ingi Olrich]]
|[[2002]]
|[[2003]]
|[[Sjálfstæðisflokkurinn]]
|[[Þriðja ráðuneyti Davíðs Oddssonar]]&lt;ref&gt;[http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/30   Þriðja ráðuneyti Davíðs Oddssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924110826/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/30 |date=2015-09-24 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}&quot;|  
|[[File:Thorgerdur K. Gunnarsdottir, Islands kulturminister.jpg|50px]]
|[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]]
|[[2003]]
|[[2009]]
|[[Sjálfstæðisflokkurinn]]
|[[Fjórða ráðuneyti Davíðs Oddssonar]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/34   Fjórða ráðuneyti Davíðs Oddssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053455/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/34 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[[Ráðuneyti Halldórs Ásgrímssonar]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/133   Ráðuneyti Halldórs Ásgrímssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411071644/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/133 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[[Fyrsta ráðuneyti Geirs Haarde]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/237   Fyrsta ráðuneyti Geirs Haarde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411071713/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/237 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[[Annað ráðuneyti Geirs Haarde]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/276   Annað ráðuneyti Geirs Haarde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053435/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/276 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|VG}}&quot;|  
|
[[Mynd:Katrín Jakobsdóttir at Göteborg Book Fair 2012 03.jpg|50px]]
|[[Katrín Jakobsdóttir]]
|[[2009]]
|[[2013]]
|[[Vinstrihreyfingin - grænt framboð]]
|[[Fyrsta ráðuneyti Jóhönnu Sigurðardóttur]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/305   Fyrsta ráðuneyti Jóhanna Sigurðardóttir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053450/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/305 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[[Annað ráðuneyti Jóhönnu Sigurðardóttur]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/323   Annað ráðuneyti Jóhanna Sigurðardóttur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170402023840/http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/323 |date=2017-04-02 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}&quot;|  
|[[File:Nordiska radets nyvalda vice president Illugi Gunnarsson.jpg|50px]]
|[[Illugi Gunnarsson]]
|[[2013]]
|[[2017]]
|[[Sjálfstæðisflokkurinn]]
|[[Ráðuneyti Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar]]&lt;ref&gt;[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/551   Ráðuneyti Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053511/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/551 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Ráðuneyti Sigurðar Inga Jóhannssonar]]
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}&quot;|
|[[Mynd:Kristjan thor Juliusson (Sj.) Island.jpg|50px]]
|[[Kristján Þór Júlíusson]]
|[[2017]]
|[[2017]]
|[[Sjálfstæðisflokkurinn]]
|[[Ráðuneyti Bjarna Benediktssonar]]
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}&quot;|  
|[[Mynd:Lilja Dögg Alfreðsdóttir.jpg|50px]]
|[[Lilja Alfreðsdóttir]]
|[[2017]]
|[[2021]]
|[[Framsóknarflokkurinn]]
|[[Ráðuneyti Katrínar Jakobsdóttur]]
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}&quot;|  
|[[Mynd:Ásmundur Einar Daðason 2021.jpg |50px]]
|[[Ásmundur Einar Daðason]]
|[[2021]]
|[[2024]]
|[[Framsóknarflokkurinn]]
|[[Annað ráðuneyti Katrínar Jakobsdóttur]]&lt;br&gt;[[Annað ráðuneyti Bjarna Benediktssonar]]
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}}&quot;|  
|[[Mynd:Ásthildur Lóa Þórsdóttir 2021.jpg |50px]]
|[[Ásthildur Lóa Þórsdóttir]]
|[[2024]]
|[[2025]]
|[[Flokkur fólksins]]
|[[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur]]
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}}&quot;|  
|[[Mynd:Guðmundur Ingi Kristinsson 2025.jpg |50px]]
|[[Guðmundur Ingi Kristinsson]]
|[[2025]]
|2026
|[[Flokkur fólksins]]
|[[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur]]
|
|-
| style=&quot;background-color:{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}}&quot; |
|
|[[Inga Sæland]]
|[[2026]]
|
|[[Flokkur fólksins]]
|[[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur]]
|
|
|}&lt;ref&gt;[https://www.menntamalaraduneyti.is/radherra/fyrri-radherrar/   Fyrrir menntamálaráðherrar], Skoðað 14. apríl 2015.&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
&lt;references /&gt;

{{Íslensk stjórnmál}}
[[Flokkur:Ráðherraembætti Íslands]]
[[Flokkur:Íslensk stjórnmál]]
[[Flokkur:Listar tengdir íslenskum stjórnmálum]]</text>
      <sha1>2bx59fv8t7gicx7whsbjjj5xw18n54j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sænska kirkjan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134778</id>
    <revision>
      <id>1978842</id>
      <parentid>1761966</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:28:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1978842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2248" sha1="okt20zhcfbvziq9caxcucn7wvoryu4w" xml:space="preserve">[[Mynd:Svenska_kyrkan_vapen.svg|thumb|Skjaldarmerki sænsku kirkjunnar.]]
[[Mynd:Uppsala Fyris cathedral horizontal.JPG|thumb|[[Dómkirkjan í Uppsölum]].]]
[[Mynd:Dioceses of Church of Sweden.svg|thumb|Biskupsdæmin í Svíþjóð.]]
'''Sænska kirkjan''' (sænska: ''Svenska kyrkan'')  er stærsta [[kristni|kristna]] kirkjan í [[Svíþjóð]] og önnur stærsta [[evangelísk-lúthersk kirkja|evangelíska-lútherska]] kirkja heims. Hún skiptist í 13 biskupsdæmi. Í forsvari er erkibiskupinn af [[Uppsala|Uppsölum]]. Martin Modéus er nú erkibiskup.

Uppruna kirkjunnar má rekja til ársins 1536 þegar [[Gústaf Vasa]] konungur lagði grunninn að henni sem sjálfstæðri einingu og klauf frá [[kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunni]]. Var það hluti af [[siðaskiptin|siðaskiptunum]] sem breiddist út um Evrópu. Konur fengu að gerast prestar árið 1960.

Sænska kirkjan í nútímanum er þekkt fyrir frjálslynda afstöðu sína. Til dæmis gagnvart samkynhneigðum. En kirkjan hefur tekið þátt í [[Gay Pride]] göngu&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/frettir/erlent/2007/08/02/saenska_kirkjan_thattakandi_i_gay_pride_i_stokkholm/ Sænska kirkj­an þát­tak­andi í Gay Pri­de í Stokk­hólmi] Mbl. Skoðað 5. september, 2009&lt;/ref&gt; og gefur saman samkynhneigða. Eva Brunne, biskupinn af [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]], varð fyrsti lesbíski biskup heims árið 2009.

Árið 2000 varð aðskilnaður ríkis og kirkju í Svíþjóð og eftir það hefur meðlimum kirkjunnar snarfækkað. En þar til ársins 1996 voru ungabörn sjálfkrafa skráð í sænsku kirkjuna. Árið 2025 voru tæp 51% Svía meðlimir sænsku kirkjunnar.&lt;ref name=&quot;svenskakyrkan-statistics&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.svenskakyrkan.se/statistik |title=Svenska kyrkan i siffror |website=Svenska kyrkan |language=sv }}&lt;/ref&gt; Um 2% Svía sækja reglulega guðsþjónustu samkvæmt Gallup könnun árið 2009. Minna en fjórðungur sænskra unglinga fermdist hjá kirkjunni árið 2017.

==Heimild==
{{commonscat|Church of Sweden}}
{{wpheimild|tungumál= en|titill= Church of Sweden|mánuðurskoðað= 5. september|árskoðað= 2016 }}

==Tilvísanir==

[[Flokkur:Kristni]]
[[Flokkur:Lútherstrú]]
[[Flokkur:Svíþjóð]]
[[Flokkur:Sænska kirkjan]]</text>
      <sha1>okt20zhcfbvziq9caxcucn7wvoryu4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esóp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138844</id>
    <revision>
      <id>1978700</id>
      <parentid>1600861</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikivitnun}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1524" sha1="ln2qym8r84xzd74rmzqvbgf04bwheys" xml:space="preserve">[[Mynd:Aesop pushkin01.jpg|right|thumb|Forngrísk brjóstmynd sem talin er vera af Esóp.]]
'''Esóp''' (eða '''Æsóp'''&lt;ref&gt;[http://timarit.is/search_init.jsp?lang=is&amp;orderby=score&amp;q=%E6s%F3p* Tímarit.is]&lt;/ref&gt;) ([[forngríska]] ''Αἴσωπος''; u.þ.b. 620 - 564 f. Kr.) var grískur [[dæmisaga|dæmisagnahöfundur]] sem eignaðar eru fjölmargar sögur sem þekktar eru sem ''[[Dæmisögur Esóps]]''. Óljóst er hvort Esóp var til í raun og veru þar sem engin frumrit eftir hann eru til en honum eru ætlaðar ótal sögur sem safnað hefur verið í gegn um aldirnar á ýmsum tungumálum samkvæmt sagnahefð sem heldur áfram til okkar daga. Í mörgum sögunum eru persónurnar talandi dýr eða dauðir hlutir sem hugsa, leysa vandamál og haga sér eins og mannfólk.

Margar fornar heimildir gefa vísbendingar um ævi Esóps, þar á meðal verk [[Aristóteles|Aristótelesar]], [[Heródótos|Heródótosar]] og [[Plútarkos|Plútarkosar]]. Í forngrískum skáldskap er Esóp talinn hafa verið forljótur þræll sem vann sér inn frelsi með gáfum sínum og varð ráðgjafi konunga og borgríkja. Líklega á þessi ímynd af Esóp ekki við neinn raunveruleika að styðjast.

== Tilvísanir ==
&lt;references/&gt;

== Tenglar ==

{{Commonscat|Aesop}}
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4370300 „Esóp og samtíð hans“, ''Fálkinn'' 1954]
[[Flokkur:Fólk fætt 620–611 f.Kr.]]
[[Flokkur:Fólk dáið árið 564 f.Kr.]]
[[Flokkur:Forngrísk skáld]]
[[Flokkur:Grískar bókmenntir]]</text>
      <sha1>ln2qym8r84xzd74rmzqvbgf04bwheys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manfred von Richthofen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139285</id>
    <revision>
      <id>1978836</id>
      <parentid>1918021</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3806" sha1="ewmigl06ystihv2pr1k49wr72yyz2gd" xml:space="preserve">{{Persóna
| nafn           = Manfred von Richthofen&lt;br&gt;{{small|Rauði baróninn}}
| búseta         = 
| mynd           = Manfred von Richthofen.jpg
| myndastærð     = 200px
| myndatexti     = 
| fæðingardagur  = [[2. maí]] [[1892]]
| fæðingarstaður = [[Wrocław|Breslau]], [[Slésía|Slésíu]], [[Prússland]]i, [[Þýska keisaradæmið|þýska keisaradæminu]] (nú [[Pólland]]i)
| dauðadagur     = {{Dánardagur og aldur|1918|4|21|1892|5|2}}
| dauðastaður    = [[Vaux-sur-Somme]], [[Þriðja franska lýðveldið|Frakkland]]i
| þekkt_fyrir  = 
| starf          = Herflugmaður
| trú            = 
| maki = 
| foreldrar      = K­unigunde og Al­brecht von Richt­hofen
| undirskrift = Manfred von Richthofen Signature.svg
}}
'''Manfred Albrecht Freiherr von Richthofen''' ([[2. maí]] [[1892]] – [[21. apríl]] [[1918]]), einnig þekktur sem '''„rauði baróninn“''' var flugmaður í [[Þýskaland|þýska]] [[Flugher|flughernum]] í [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]]. Hann er oft talinn besti flugmaður stríðsins en á meðan því stóð voru honum eignaðir áttatíu sigrar í loftbardögum.

==Æviágrip==
Manfred von Richthofen fæddist til prússneskrar aðalsfjölskyldu í [[Breslau]]. [[Friðrik mikli]] Prússakonungur hafði sæmt fjölskylduna riddaratign um öld fyrir fæðingu Manfreds og var meðlimum hennar því leyft að kalla sig fríherra, eða [[barón]]a. Manfred var sendur í herskóla í Wahlstatt þegar hann var 11 ára en undi því illa. Þrátt fyrir að kunna illa við sig í skólanum var Manfred góður nemandi og þótti bera af í fimleikum, reiðum og skotfimi.

Richthofen var orðinn meðlimur í riddaraliðssveit þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] skall á. Riddaralið voru á þessum tíma að glata mikilvægi sínu í hernaði vegna mikilla tækniframfara svo Richthofen fékk lítið að gera þar til hann færði sig yfir í flugherinn árið 1915. Hann varð einn fyrsti meðlimurinn í annarri þýsku flugherdeildinni árið 1916. Hann vann sér fljótt inn frægð og frama sem herflugmaður og varð árið 1917 leiðtogi elleftu þýsku flugherdeildarinnar og síðan fyrstu herflugvéladeildarinnar. Sú síðarnefnda varð fljótt betur þekkt sem „sirkusinn fljúgandi“' eða „sirkus Richthofens“ vegna þess hve litríkar flugvélar deildarinnar voru og ef til vill einnig sökum þess hvernig flugvélarnar voru færðar frá einni vígstöð til annarrar – líkt og farandsirkus á lestum sem setti oft upp tjöld á bráðabirgðaflugvöllum. Árið 1918 var Richthofen hylltur sem þjóðhetja í Þýskalandi og var virtur og dáður jafnvel af óvinum sínum. Viðurnefni Richthofens sjálfs var fundið upp af [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöldin)|Bandamönnum]] og stafaði af rauðri herflugvél hans.

Richthofen var skotinn niður og drepinn á flugi nálægt Vaux-sur-Somme þann 21. apríl árið 1918. Mikið hefur verið rætt og deilt um ýmsa þætti í ferli hans, sérstaklega um kringumstæður dauða hans. Hann er enn einn þekktasti herflugmaður allra tíma og hefur birst í fjölmörgum bókum, kvikmyndum og öðrum skáldskap.

==Tenglar==
* {{Vefheimild|höfundur=Flosi Þorgeirsson|url=https://kjarninn.is/frettir/2018-04-28-raudi-baroninn/|titill=Rauði baróninn|útgefandi=[[Kjarninn]]|dags=29. apríl 2018|skoðað=6. febrúar 2024}}
* {{Vísindavefurinn|6100|Hver var rauði baróninn?|höfundur=Kristinn Hlíðar Grétarsson|höfundur2=Ásgeir Sölvi Sölvason|höfundur3=Margrét Björk Sigurðardóttir|dags=1. ágúst 2006|skoðað=6. febrúar 2024}}

{{DEFAULTSORT:Richthofen, Manfred von}}
{{fde|1892|1918|Richthofen, Manfred von}}
[[Flokkur:Herforingjar í fyrri heimsstyrjöldinni]]
[[Flokkur:Þýskir herflugmenn]]
[[Flokkur:Þýskir barónar]]</text>
      <sha1>ewmigl06ystihv2pr1k49wr72yyz2gd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978837</id>
      <parentid>1978836</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3807" sha1="gpjtwlniab2id6mcmx2keu0zer65bh4" xml:space="preserve">{{Persóna
| nafn           = Manfred von Richthofen&lt;br&gt;{{small|Rauði baróninn}}
| búseta         = 
| mynd           = Manfred von Richthofen.jpg
| myndastærð     = 200px
| myndatexti     = 
| fæðingardagur  = [[2. maí]] [[1892]]
| fæðingarstaður = [[Wrocław|Breslau]], [[Slésía|Slésíu]], [[Prússland]]i, [[Þýska keisaradæmið|þýska keisaradæminu]] (nú [[Pólland]]i)
| dauðadagur     = {{Dánardagur og aldur|1918|4|21|1892|5|2}}
| dauðastaður    = [[Vaux-sur-Somme]], [[Þriðja franska lýðveldið|Frakkland]]i
| þekkt_fyrir  = 
| starf          = Herflugmaður
| trú            = 
| maki = 
| foreldrar      = K­unigunde og Al­brecht von Richt­hofen
| undirskrift = Manfred von Richthofen Signature.svg
}}
'''Manfred Albrecht Freiherr von Richthofen''' ([[2. maí]] [[1892]] – [[21. apríl]] [[1918]]), einnig þekktur sem '''„rauði baróninn“,''' var flugmaður í [[Þýskaland|þýska]] [[Flugher|flughernum]] í [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]]. Hann er oft talinn besti flugmaður stríðsins en á meðan því stóð voru honum eignaðir áttatíu sigrar í loftbardögum.

==Æviágrip==
Manfred von Richthofen fæddist til prússneskrar aðalsfjölskyldu í [[Breslau]]. [[Friðrik mikli]] Prússakonungur hafði sæmt fjölskylduna riddaratign um öld fyrir fæðingu Manfreds og var meðlimum hennar því leyft að kalla sig fríherra, eða [[barón]]a. Manfred var sendur í herskóla í Wahlstatt þegar hann var 11 ára en undi því illa. Þrátt fyrir að kunna illa við sig í skólanum var Manfred góður nemandi og þótti bera af í fimleikum, reiðum og skotfimi.

Richthofen var orðinn meðlimur í riddaraliðssveit þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] skall á. Riddaralið voru á þessum tíma að glata mikilvægi sínu í hernaði vegna mikilla tækniframfara svo Richthofen fékk lítið að gera þar til hann færði sig yfir í flugherinn árið 1915. Hann varð einn fyrsti meðlimurinn í annarri þýsku flugherdeildinni árið 1916. Hann vann sér fljótt inn frægð og frama sem herflugmaður og varð árið 1917 leiðtogi elleftu þýsku flugherdeildarinnar og síðan fyrstu herflugvéladeildarinnar. Sú síðarnefnda varð fljótt betur þekkt sem „sirkusinn fljúgandi“' eða „sirkus Richthofens“ vegna þess hve litríkar flugvélar deildarinnar voru og ef til vill einnig sökum þess hvernig flugvélarnar voru færðar frá einni vígstöð til annarrar – líkt og farandsirkus á lestum sem setti oft upp tjöld á bráðabirgðaflugvöllum. Árið 1918 var Richthofen hylltur sem þjóðhetja í Þýskalandi og var virtur og dáður jafnvel af óvinum sínum. Viðurnefni Richthofens sjálfs var fundið upp af [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöldin)|Bandamönnum]] og stafaði af rauðri herflugvél hans.

Richthofen var skotinn niður og drepinn á flugi nálægt Vaux-sur-Somme þann 21. apríl árið 1918. Mikið hefur verið rætt og deilt um ýmsa þætti í ferli hans, sérstaklega um kringumstæður dauða hans. Hann er enn einn þekktasti herflugmaður allra tíma og hefur birst í fjölmörgum bókum, kvikmyndum og öðrum skáldskap.

==Tenglar==
* {{Vefheimild|höfundur=Flosi Þorgeirsson|url=https://kjarninn.is/frettir/2018-04-28-raudi-baroninn/|titill=Rauði baróninn|útgefandi=[[Kjarninn]]|dags=29. apríl 2018|skoðað=6. febrúar 2024}}
* {{Vísindavefurinn|6100|Hver var rauði baróninn?|höfundur=Kristinn Hlíðar Grétarsson|höfundur2=Ásgeir Sölvi Sölvason|höfundur3=Margrét Björk Sigurðardóttir|dags=1. ágúst 2006|skoðað=6. febrúar 2024}}

{{DEFAULTSORT:Richthofen, Manfred von}}
{{fde|1892|1918|Richthofen, Manfred von}}
[[Flokkur:Herforingjar í fyrri heimsstyrjöldinni]]
[[Flokkur:Þýskir herflugmenn]]
[[Flokkur:Þýskir barónar]]</text>
      <sha1>gpjtwlniab2id6mcmx2keu0zer65bh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Múhameð Morsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141591</id>
    <revision>
      <id>1978750</id>
      <parentid>1940950</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>1159</id>
      </contributor>
      <comment>Skráin President_Mohamed_Morsi.jpg var fjarlægð og henni eytt af Commons af [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]] vegna þess að per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Mohamed Morsi|]]</comment>
      <origin>1978750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11442" sha1="tq39krzcjc4h0okeh09995omdp6vi44" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| nafn = Múhameð Morsi
| nafn_á_frummáli = {{Nobold|محمد مرسي}}
| mynd =
| myndatexti = {{small|Morsi árið 2013.}}
| titill = [[Forseti Egyptalands]]
| stjórnartíð_start = [[30. júní]] [[2012]]
| stjórnartíð_end = [[3. júlí]] [[2013]]
| vara_forseti = [[Mahmúd Mekki]]
| forsætisráðherra = [[Kamal Ganzouri]]&lt;br&gt;[[Hesham Qandil]]
| forveri = [[Múhameð Hussein Tantawi]]&lt;br&gt;{{small|(''starfandi'')}}
| eftirmaður = [[Adlí Mansúr]]&lt;br&gt;{{small|(''starfandi'')}}
| fæðingarnafn = Muḥammad Muḥammad Mursī ‘Īsá al-‘Ayyāṭ
| fæddur = [[8. ágúst]] [[1951]]
| fæðingarstaður = [[El Adwah]], [[Sharqia]], [[Egyptaland]]i
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2019|6|17|1951|8|8}}
| dánarstaður = [[Kaíró]], [[Egyptaland]]i
| stjórnmálaflokkur = [[Frelsis- og réttlætisflokkurinn]]
| starf = Lögfræðingur, stjórnmálamaður
| maki = Naglaa Mahmoud (g. 1979)
| börn = 5
| undirskrift = Muhammed Morsi Signature.png
}}
'''Múhameð Morsi''' (8. ágúst 1951 – 17. júní 2019) var [[Egyptaland|egypskur]] stjórnmálamaður sem var fimmti forseti Egyptalands, frá 30. júní 2012 til 3. júlí 2013. Þann dag framdi hershöfðinginn [[Abdel Fattah el-Sisi]] valdarán og settist á valdastól í stað Morsi eftir fjöldamótmæli gegn forsetanum.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mobile.abc.net.au/news/2014-01-28/egypt27s-military-council-meets-to-decide-sisi27s-political-a/5221486|title=Egypt's army chief Abdel Fattah al-Sisi receives a promotion ahead of likely presidency bid|work=Australian Broadcasting corporation|date=January 28, 2014|accessdate=May 4, 2015}}&lt;/ref&gt; Morsi var [[Íslamismi|íslamisti]] og meðlimur í hinu egypska [[Bræðralag múslima|Bræðralagi múslima]].

Morsi var kjörinn forseti Egyptalands árið 2012 í kjölfar [[Egypska byltingin 2011|byltingarinnar árið áður]] gegn [[Hosni Mubarak]] forseta.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2012/jun/24/muslim-brotherhood-egypt-president-mohamed-morsi|newspaper=The Guardian|title=Muslim Brotherhood's Mohamed Morsi declared president of Egypt|date=24 June 2012|accessdate=9 January 2015}}&lt;/ref&gt; Sem forseti setti Morsi tímabundnar stjórnartilskipanir sem gáfu honum óskoruð völd til að setja lög án aðhalds dómara og annarra lagastofnanna. [[Íslamismi|Íslamistar]] á stjórnlagaþingi Egyptalands skrifuðu þá í flýti nýja stjórnarskrá og sendu hana forsetanum til staðfestingar og áætlaðrar þjóðaratkvæðagreiðslu áður en hæstiréttur Egyptalands gat tekið ákvörðun um lögmæti stjórnlagaþingsins. Sjálfstæðir fjölmiðlar sem voru ekki á mála hjá stjórn Morsi lýstu þessum verknaði sem „valdaráni íslamista“.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=El Rashidi|first=Yasmine|title=Egypt: The Rule of the Brotherhood|journal=[[New York Review of Books]]|date=7 February 2013|url=http://www.nybooks.com/articles/archives/2013/feb/07/egypt-rule-brotherhood/?pagination=false|accessdate=24 September 2013|quote=The Islamists' TV channels and press called the completion of the draft constitution an 'achievement', 'historic', 'an occasion', 'another step toward achieving the goals of the revolution'. The independent and opposition press described it as 'an Islamist coup'.}}&lt;/ref&gt; Þessi ágreiningsmál&lt;ref name=&quot;alarab912&quot;&gt;{{cite news|title=Egypt's Mursi annuls controversial decree, opposition says not enough|url=http://english.alarabiya.net/articles/2012/12/09/254059.html|accessdate=9 December 2012|newspaper=Al Arabiya|date=9 December 2012|quote=The two issues – the decree and the referendum – were at the heart of anti-Mursi protests that have rocked Egypt in the past two weeks.|archive-date=9 desember 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121209000212/http://english.alarabiya.net/articles/2012/12/09/254059.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; og kvartanir yfir ofsóknum gegn blaðamönnum og mótmælendum&lt;ref&gt;{{cite news|last=Williams,|first=Daniel|title=Muslim Brotherhood abuses continue under Egypt's military|url=https://articles.washingtonpost.com/2013-08-15/opinions/41412548_1_muslim-brotherhood-human-rights-watch-military-trials|accessdate=22 August 2013|newspaper=The Washington Post|date=15 August 2013|archive-date=27 september 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927053305/http://articles.washingtonpost.com/2013-08-15/opinions/41412548_1_muslim-brotherhood-human-rights-watch-military-trials|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; leiddu til nýrra fjöldamótmæla árið 2012.&lt;ref&gt;{{cite news|author=David D. Kirkpatrick|url=https://www.nytimes.com/2012/12/09/world/middleeast/egypt-protests.html?pagewanted=2|title=President Mohamed Morsi of Egypt Said to Prepare Martial Law Decree|location=Egypt|newspaper=The New York Times|date=26 April 2012|accessdate=8 December 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Egyptians take anti-Morsi protests to presidential palace|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/egyptians-take-antimorsi-protests-to-presidential-palace-8385721.html|last1=McCrumen|first1=Stephanie|last2=Hauslohner|first2=Abigail|newspaper=[[The Independent]]|date=5 December 2012|accessdate=5 December 2012|location=London|archive-date=25 september 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925180935/http://www.independent.co.uk/news/world/africa/egyptians-take-antimorsi-protests-to-presidential-palace-8385721.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Til að miðla málum dró Morsi því til baka stjórnartilskipanirnar sem höfðu aukið völd hans.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Egypt's Morsi rescinds controversial decree|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/12/2012128222449772577.html|accessdate=30 September 2017|work=Al Jazeera|date=9 December 2012}}&lt;/ref&gt; Þegar þjóðaratkvæðagreiðsla var haldin samþykktu u.þ.b. tveir þriðju kjósenda nýju stjórnarskrána.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Egypt’s constitution passes with 63.8 percent approval rate|url=http://www.egyptindependent.com/egypt-s-constitution-passes-638-percent-approval-rate/|accessdate=30 September 2017|work=Egypt Independent|date=25 December 2012}}&lt;/ref&gt;

Þann 30. júní 2013 brutust mótmæli út á ný um allt Egyptaland og andófsmenn kröfðust afsagnar forsetans.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2013/06/30/us-egypt-protests-idUSBRE95Q0NO20130630|title=Millions flood Egypt's streets to demand Mursi quit|date=30 June 2013|publisher=Reuters|first=Asma|last=Alsharif|access-date=28 janúar 2018|archive-date=6 október 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006065318/http://www.reuters.com/article/2013/06/30/us-egypt-protests-idUSBRE95Q0NO20130630|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sfgate.com/technology/businessinsider/article/Sunday-Saw-The-Biggest-Protest-In-Egypt-s-4639216.php|title=Sunday Saw 'The Biggest Protest In Egypt's History'|date=30 June 2013|publisher=San Francisco Chronicle|first=Michael|last=Kelley|access-date=28 janúar 2018|archive-date=19 október 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019234236/http://www.sfgate.com/technology/businessinsider/article/Sunday-Saw-The-Biggest-Protest-In-Egypt-s-4639216.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/infocus/2013/07/millions-march-in-egyptian-protests/100543/|title=Millions March in Egyptian Protests|date=1 July 2013|publisher=The Atlantic}}&lt;/ref&gt; [[Egyptalandsher|Egypski herinn]] gaf Morsi þá úrslitakosti að ef honum tækist ekki að leysa úr stjórnmálakreppunni og uppfylla kröfur þeirra innan 48 klukkustunda myndi herinn grípa inn í og „marka þeirra eigin stefnu“ fyrir landið.&lt;ref&gt;Abdelaziz, Salma (1 July 2013). &quot;[http://edition.cnn.com/2013/07/01/world/meast/egypt-protests/index.html?hpt=hp_t1 Egyptian military issues warning over protests]&quot;. CNN. Retrieved 1 July 2013.&lt;/ref&gt; Morsi var síðan steypt af stóli þann 3. júlí að undirráði herráðs sem [[Abdel Fattah el-Sisi]] varnarmálaráðherra fór fyrir.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Morsi told he is no longer the president|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews-live/egypt-in-crisis?Post+generic=%3Ftid%3Dsm_twitter_washingtonpost#1a6828bb-8897-4a48-8ba4-7c02b4138feb|work=The Washington Post|accessdate=3 July 2013|archive-date=8 desember 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181208143410/https://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews-live/egypt-in-crisis/?Post+generic=%3Ftid%3Dsm_twitter_washingtonpost#1a6828bb-8897-4a48-8ba4-7c02b4138feb|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://m.guardiannews.com/world/middle-east-live/2013/jul/03/egypt-countdown-army-deadline-live| title=Egyptian army suspends constitution and removes President Morsi&amp;nbsp;– as it happened| date=3 July 2013|first1=Matthew|last1=Weaver|first2=Tom|last2=McCarthy|work=The Guardian|accessdate=10 July 2013}}&lt;/ref&gt; Herinn nam úr gildi nýju stjórnarskrána og stofnaði nýja stjórn undir forystu Sisi hershöfðingja.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Outlines of Egypt army's post-Morsi plan emerge|url=https://news.yahoo.com/outlines-egypt-armys-post-morsi-plan-emerge-194532950.html|last1=Hendawi|first1=Hamza|last2=Michael|first2=Maggie|agency=Associated Press|date=2 July 2013|accessdate=2 July 2013|archive-date=5 júlí 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130705074101/http://news.yahoo.com/outlines-egypt-armys-post-morsi-plan-emerge-194532950.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Bræðralag múslima mótmælti valdaráninu en mótmæli stuðningsmanna Morsi voru kveðin niður í Rabaa-fjöldamorðunum í ágúst 2013 þar sem um 817 almennir borgarar voru drepnir.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kingsley|first1=Patrick|title=Egypt's Rabaa massacre: one year on|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/16/rabaa-massacre-egypt-human-rights-watch|accessdate=30 September 2017|work=The Guardian|date=16 August 2014}}&lt;/ref&gt; 

Eftir að Morsi var steypt af stóli ákærðu ríkissaksóknarar hann fyrir ýmsa glæpi og sóttust eftir því að hann sætti dauðarefsingu. Hann var meðal annars sakaður um að leka ríkisleyndarmálum Egyptalands og Katar til Bræðralags múslima. Morsi var dæmdur til dauða en dómurinn var ógildur eftir áfrýjun og því stóð til að rétta yfir honum í annað sinn.&lt;ref&gt;http://egyptianstreets.com/2016/11/15/egypt-court-overturns-morsi-death-sentence-in-prison-break-case/&lt;/ref&gt; Þegar önnur réttarhöld yfir Morsi fóru fram þann 17. júní árið 2019 hneig Morsi niður, var fluttur á sjúkrahús og úrskurðaður látinn.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Morsi hné niður í rétt­ar­sal og lést|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/06/17/morsi_hne_nidur_i_rettarsal_og_lest/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=17. júní|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=17. júní}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Fyrrverandi forseti Egyptalands dó í réttarsal|url=https://www.ruv.is/frett/fyrrverandi-forseti-egyptalands-do-i-rettarsal|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=17. júní|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=17. júní}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist|2}}
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
|titill=[[Forseti Egyptalands]] 
|frá=[[2012]]
|til=[[2013]]
|fyrir=[[Múhameð Hussein Tantawi]]&lt;br&gt;{{small|(''starfandi'')}}
|eftir=[[Adlí Mansúr]]&lt;br&gt;{{small|(''starfandi'')}}
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsetar Egyptalands}}
{{fd|1951|2019}}
{{DEFAULTSORT:Morsi, Múhameð}}
[[Flokkur:Forsetar Egyptalands]]
[[Flokkur:Aðalritarar Samtaka hlutlausra ríkja]]</text>
      <sha1>tq39krzcjc4h0okeh09995omdp6vi44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wilfrid Laurier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148319</id>
    <revision>
      <id>1978766</id>
      <parentid>1944208</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6762" sha1="e9uhskevtx84qsxe2h8axo0vyrh2ef6" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| forskeyti = Sir
| nafn           = Wilfrid Laurier
| mynd           = The Honourable Sir Wilfrid Laurier Photo A (HS85-10-16871) cropped.jpg
| myndatexti1     = Sir Wilfrid Laurier árið 1906.
| titill= [[Forsætisráðherra Kanada]]
| stjórnartíð_start = [[11. júlí]] [[1896]]
| stjórnartíð_end = [[6. október]] [[1911]]
| einvaldur = [[Viktoría Bretadrottning|Viktoría]]&lt;br&gt;[[Játvarður 7. Bretlandskonungur|Játvarður 7.]]&lt;br&gt;[[Georg 5.]]
| landstjóri = [[John Hamilton-Gordon, 1. markgreifinn af Aberdeen og Temair|Jarlinn af Aberdeen]]&lt;br&gt;[[Gilbert Elliot-Murray-Kynynmound, 4. jarlinn af Minto|Jarlinn af Minto]]&lt;br&gt;[[Albert Grey, 4. jarlinn Grey|Jarlinn Grey]]
| forveri = [[Charles Tupper]]
| eftirmaður = [[Robert Borden]]
| fæðingarnafn   = Henri Charles Wilfrid Laurier
| fæddur = [[20. nóvember]] [[1841]]
| fæðingarstaður = [[Saint-Lin–Laurentides]], [[Québec]], [[Kanada]]
| dánardagur =  {{Dánardagur og aldur|1919|2|17|1841|11|20}}
| dánarstaður    = [[Ottawa]], Kanada
| stjórnmálaflokkur = [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslyndi flokkurinn]]
| starf          = Lögfræðingur
| trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]]
| maki           = [[Zoé Laurier|Zoé Lafontaine]]
| háskóli        = [[McGill-háskóli]]
|undirskrift = Wilfrid Laurier Signature2.svg
}}
'''Sir Henri Charles Wilfrid Laurier''' (20. nóvember 1841 – 17. febrúar 1919) var sjöundi [[forsætisráðherra Kanada]], í embætti frá 11. júlí 1896 til 6. október 1911. Hann var fyrsti [[Franska|frönskumælandi]] forsætisráðherra landsins.

==Æviágrip==
Wilfrid Laurier fæddist í [[Québec]] árið 1841 til frönskumælandi foreldra. Hann gekk í háskóla í þorpinu L'Assomption og hóf eftir útskrift þaðan að nema lögfræði við [[McGill-háskóli|McGill-háskóla]]. Á námsárum sínum varð hann rómaður fyrir mikla ræðuhæfileika.&lt;ref name=almanak&gt;{{Vefheimild|titill=Sir Wilfrid Laurier|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4661379|útgefandi=[[Almanak Ólafs S. Thorgeirssonar]]|ár=1905|mánuður=1. janúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=8. janúar}}&lt;/ref&gt;

Eftir að Laurier tók lögfræðipróf hóf hann störf ásamt eldri lögfræðingi árið 1864. Hann var síðan kosinn á þingið í Québec árið 1871 og á kanadíska þingið fyrir [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokkinn]] árið 1874. Árið 1877 varð Laurier í stuttan tíma tollamálaráðgjafi í stjórn [[Alexander Mackenzie|Alexanders Mackenzie]] en hann gegndi því embætti aðeins í um ár þar sem Frjálslyndir töpuðu kosningum árið 1878.&lt;ref name=almanak/&gt;

Árið 1887 sagði [[Edward Blake]], formaður Frjálslynda flokksins, af sér og Laurier var kjörinn til að taka við embættinu. Laurier vakti mikla athygli og vann sér inn mikla virðingu innan flokksins á árum sínum í stjórnarandstöðu. Sem leiðtogi kanadísku stjórnarandstöðunnar talaði Laurier gegn tollaverndarstefnu í Kanada og gegn [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólsku]] klerkavaldi í Québec.&lt;ref name=almanak/&gt;

Laurier tók harða afstöðu í deilu sem átti sér stað um skólalög í [[Manitoba]] á lokaárum 19. aldar. Deilt var um hvort ríkið skyldi áfram reka sérstaka, aðskilda skóla fyrir frönskumælandi kaþólikka annars vegar og fyrir enskumælandi mótmælendur hins vegar í fylkinu. Lögin um kaþólsku skólana höfðu verið sett þegar franskir kaþólikkar voru í meirihluta í Manitoba en með æ stærri íbúahóp enskumælandi mótmælenda var farið að líta á lögin sem tímaskekkju. Fylkisstjórn Manitoba lagði niður kaþólsku skólana árið 1890 en þar sem sú lagasetning braut í bága við hina fyrri varð málið að langvinnu þrætuepli í kanadískum stjórnmálum. Ríkisstjórn [[Íhaldsflokkurinn (Kanada, 1867-1942)|Íhaldsflokksins]] var klofin í afstöðu sinni til málsins en Laurier, þrátt fyrir að vera sjálfur franskur kaþólikki, beitti sér af öllu afli gegn því að kaþólsku skólarnir yrðu settir á ný þar sem hann taldi fylkið hafa sjálfsákvörðunarrétt í málinu. Laurier vann sér einkum inn óvild kaþólskra biskupa í skólamálinu en þrátt fyrir áróður þeirra gegn honum vann Frjálslyndi flokkurinn stórsigur í kosningum árið 1896 og Laurier varð forsætisráðherra Kanada.&lt;ref name=almanak/&gt;

Eftir að Laurier komst til valda kynnti hann málamiðlun í Manitoba-deilunni og stakk upp á því að kaþólikkum skyldi boðið upp á kaþólska ríkismenntun eftir tilvikum á stöðum þar sem nógu margir kaþólikkar væru búsettir. Þessi málamiðlun sefaði flesta og þótti Laurier almennt hafa leyst deiluna með prýði.

Stjórnartíð Lauriers einkenndist af vexti, [[iðnvæðing]]u og innflutningi. Laurier beitti sér fyrir auknu sjálfstæði Kanada en ræktaði um leið náin sambönd bæði við Bretland og við [[Bandaríkin]]. Stjórn Lauriers formfesti meðal annars aðild fylkjanna [[Saskatchewan]] og [[Alberta (fylki)|Alberta]] að ríkjasambandi Kanada og lagði drög að stofnun kanadísks herflota.

Laurier stýrði Kanada til ársins 1911 en þá leiddi „gagnskiptamálið“ (''reciprocity'') svokallaða til þess að Frjálslyndi flokkurinn bað ósigur í þingkosningum.&lt;ref name=voröld&gt;{{Vefheimild|titill=Sir Wilfrid Laurier Látinn|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2314323
|útgefandi=''Voröld''|ár=1919|mánuður=18. febrúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=8. janúar}}&lt;/ref&gt; Málið snerist um andstöðu gegn fríverslunarsamningi sem stjórn Lauriers gerði við Bandaríkin. Íhaldsmenn hallmæltu samningnum og sögðu að áframhaldandi fríverslun við Bandaríkjamenn myndi á endanum leiða til þess að Kanada yrði innlimað inn í Bandaríkin. Vegna ólgu í eigin flokki kallaði Laurier til kosninga en tapaði gegn Íhaldsmönnum.

Laurier var leiðtogi stjórnarandstöðunnar á árum [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]]. Hann beitti sér gegn því að [[herkvaðning]] yrði tekin upp í styrjöldinni og neitaði að taka þátt í [[þjóðstjórn]] með Íhaldsmönnum. Laurier lést árið 1919 en Frjálslyndi flokkurinn komst aftur til valda árið 1921 og hefur áfram verið eitt af helstu öflum kanadískra stjórnmála.

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla|
titill=Forsætisráðherra Kanada|
frá=[[11. júlí]] [[1896]]|
til=[[6. október]] [[1911]]|
fyrir=[[Charles Tupper]]|
eftir=[[Robert Borden]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Kanada}}
{{fd|1841|1919}}
{{DEFAULTSORT:Laurier, Wilfrid}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Kanada]]
[[Flokkur:Kanadískir lögfræðingar]]</text>
      <sha1>e9uhskevtx84qsxe2h8axo0vyrh2ef6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John A. Macdonald</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148327</id>
    <revision>
      <id>1978767</id>
      <parentid>1944075</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6769" sha1="kapwapk6wh5mzx1z4i3238vzh0nehf0" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| forskeyti = Sir
| nafn           = John A. Macdonald
| mynd           = John A Macdonald (ca. 1875).jpg
| myndatexti1     = Macdonald í kringum 1875.
| titill= [[Forsætisráðherra Kanada]]
| stjórnartíð_start2 = [[1. júlí]] [[1867]]
| stjórnartíð_end2 = [[5. nóvember]] [[1873]]
| einvaldur2 = [[Viktoría Bretadrottning|Viktoría]]
| landstjóri2 = [[Charles Monck, 4. vísigreifinn Monck|Vísigreifinn Monck]]&lt;br&gt;[[John Young, 1. baróninn Lisgar|Lisgar lávarður]]&lt;br&gt;[[Frederick Hamilton-Temple-Blackwood, 1. markgreifinn af Dufferin og Ava|Jarlinn af Dufferin]]
| forveri2 = ''Embætti stofnað''
| eftirmaður2 = [[Alexander Mackenzie]]
| stjórnartíð_start = [[17. október]] [[1878]]
| stjórnartíð_end = [[6. júní]] [[1891]]
| einvaldur = [[Viktoría Bretadrottning|Viktoría]]
| landstjóri = [[Frederick Hamilton-Temple-Blackwood, 1. markgreifinn af Dufferin og Ava|Jarlinn af Dufferin]]&lt;br&gt;[[John Campbell, 9. hertoginn af Argyll|Markgreifinn af Lorne]]&lt;br&gt;[[Henry Petty-Fitzmaurice, 5. markgreifinn af Lansdowne|Markgreifinn af Lansdowne]]&lt;br&gt;[[Frederick Stanley, 16. jarlinn af Derby|Stanley lávarður af Preston]]
| forveri = [[Alexander Mackenzie]]
| eftirmaður = [[John Abbott]]
| fæðingarnafn   = John Alexander Macdonald
| fæddur = [[11. janúar]] [[1815]]
| fæðingarstaður = [[Glasgow]], [[Skotland]]i
| dánardagur =  {{Dánardagur og aldur|1891|6|6|1815|1|11}}
| dánarstaður    = [[Ottawa]], [[Kanada]]
| orsök_dauða    = [[Heilablóðfall]]
| stjórnmálaflokkur = [[Íhaldsflokkurinn (Kanada, 1867-1942)|Íhaldsflokkurinn]]
| starf          = Lögfræðingur
| maki           = [[Isabella Macdonald|Isabella Clark]] (g. 1843; d.1857)&lt;br&gt;[[Agnes Macdonald|Agnes Bernard]] (g. 1867)
| börn           = 3
|undirskrift = John A Macdonald signature.svg
}}
'''Sir John Alexander Macdonald''' (11. janúar 1815 – 6. júní 1891) var fyrsti [[forsætisráðherra Kanada]], í embætti á árunum 1867–1873 og 1878–1891. Macdonald var einn helsti hvatamaðurinn á bak við sameiningu bresku nýlendanna í Norður-Ameríku í eitt fylkjasamband sem varð grunnurinn að [[Kanada|Kanada nútímans]].

==Æviágrip==
John A. Macdonald fæddist í [[Glasgow]] í [[Skotland]]i árið 1815 en fluttist ásamt fjölskyldu sinni til [[Ontario]] í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] þegar hann var drengur. Fjölskyldan settist að í [[Kingston, Ontario|Kingston]] og Macdonald gekk þar í skóla.&lt;ref name=lögberg&gt;{{Tímarit.is|2227756|John A. Macdonald|höfundur=Jóhann G. Jóhannsson|blað=[[Lögberg-Heimskringla]]|útgáfudagsetning=31. janúar 1963|blaðsíða=19-20}}&lt;/ref&gt; Macdonald gerðist lögfræðingur og varð velkunnur meðal íbúa Kingston eftir að hafa tekið fyrir ýmis réttarmál sem vöktu mikla athygli.

Macdonald var kjörinn á þing fyrir Kingston árið 1844. Þremur árum áður höfðu Ontario og [[Québec]] færst undir sömu stjórn og kusu hvort um sig 40 þingmenn á sameiginlegt þing. Macdonald varð leiðtogi [[Íhaldsflokkurinn (Kanada, 1867-1942)|Frjálslyndra íhaldsmanna]] á þinginu og fékk til liðs við flokkinn þingmenn frá bæði Québec og Ontario. Einn helsti keppinautur Macdonalds, [[George Brown]], var vanur að gagnrýna hann fyrir drykkjuskap en Macdonald svaraði gagnrýninni: „Það er satt, en ég veit og George Brown veit að fólkið treystir mér betur fullum heldur en George Brown ófullum.“&lt;ref name=lögberg/&gt;

Macdonald var meðforsætisráðherra stjórnar Ontario og Québec með tveimur hléum frá 1856 til 1867. Hann gerðist forvígslumaður þess að allar nýlendur Bretlands í Norður-Ameríku skyldu sameinast í eitt ríki. Árið 1866 var hann kjörinn forseti sérstakrar ráðstefnu í London þar sem rætt var um stofnun kanadísks fylkjasambands í Norður-Ameríku sem skyldi telja til sín Ontario, Québec, [[Nova Scotia]] og [[Nýja-Brúnsvík|Nýju-Brúnsvík]]. Macdonald sjálfur samdi fimmtíu af sjötíu og tveimur greinum lagabálksins sem samþykktur var á ráðstefnunni og lagði grunn að nútímaríkinu Kanada. Eftir stofnun fylkjasambandsins Kanada var Macdonald skipaður fyrsti forsætisráðherra landsins.&lt;ref name=lögberg/&gt;

===Forsætisráðherratíð===
Eitt af verkefnum Macdonalds á ráðherratíð sinni var gerð fyrirhugaðrar [[járnbraut]]arlínu til vesturstrandar Kanada. Járnbrautarverkefnið varð hins vegar kveikirinn að hneykslismáli þegar fréttist að Macdonald og aðrir ríkisstjórnarmeðlimir hefðu tekið við mútufé frá [[Hugh Allan]], eiganda skipalínunnar sem átti að leggja járnbrautina. Macdonald sagði því af sér árið 1873 og [[Alexander Mackenzie]] úr [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokknum]] varð forsætisráðherra í hans stað næstu fimm árin. Macdonald komst aftur til valda að loknu kjörtímabili Mackenzie og var áfram forsætisráðherra til dauðadags.&lt;ref name=lögberg/&gt;

Árið 1869 keypti stjórn Macdonalds landsvæði sem tilheyrði [[Hudsonflóafélagið|Hudsonflóafélaginu]] vestan við Ontario. Margir íbúar á svæðinu, sem flestir voru [[Métisar]], afkomendur [[Frumbyggjar Kanada|kanadískra frumbyggja]] og franskra kaþólikka með eigin menningu, voru ekki hrifnir af því að vera skyndilega seldir undir stjórn Kanada. Því kom til uppreisnar þar sem maður að nafni [[Louis Riel]] stofnaði eigin bráðabirgðastjórn. Eftir að Riel lét skjóta mann frá Ontario sendi Macdonald herlið vestur til þess að kveða niður óeirðirnar og koma svæðinu undir kanadíska stjórn.&lt;ref name=lögberg2&gt;{{Tímarit.is|2227762|Sir John A. Macdonald|höfundur=Jóhann G. Jóhannsson|blað=[[Lögberg-Heimskringla]]|útgáfudagsetning=7. febrúar 1963|blaðsíða=5; 7}}&lt;/ref&gt;

Louis Riel gerði aðra uppreisn gegn stjórn Macdonalds fimmtán árum síðar. Þessi uppreisn gekk mun lengra en sú fyrri og endaði með því að Macdonald lét [[Henging|hengja]] Riel eftir að uppreisnarmenn höfðu verið sigraðir. Sú ákvörðun Macdonalds að taka Riel af lífi var mjög umdeild og kostaði Íhaldsflokkinn stuðning fjölmargra franskra kaþólikka.&lt;ref name=lögberg2/&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla 
| fyrir=Fyrstur í embætti
| titill=Forsætisráðherra Kanada
| frá=[[1. júlí]] [[1867]]
| til=[[5. nóvember]] [[1873]]
| eftir=[[Alexander Mackenzie]]}}
{{Erfðatafla 
| fyrir=[[Alexander Mackenzie]]
| titill=Forsætisráðherra Kanada
| frá=[[17. október]] [[1878]]
| til=[[6. júní]] [[1891]]
| eftir=[[John Abbott]]}}
{{töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Kanada}}
{{fd|1815|1891}}
{{DEFAULTSORT:Macdonald, John A.}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Kanada]]
[[Flokkur:Kanadískir lögfræðingar]]</text>
      <sha1>kapwapk6wh5mzx1z4i3238vzh0nehf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kim Campbell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148756</id>
    <revision>
      <id>1978763</id>
      <parentid>1958163</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:11:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5984" sha1="f6edf183ag2knd4kwyn7cm9cib5rpmd" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| nafn           = Kim Campbell
| búseta         = 
| mynd           = Kim Campbell.jpg
| myndastærð     = 
| myndatexti1     = Kim Campbell árið 2012.
| titill= [[Forsætisráðherra Kanada]]
| stjórnartíð_start = [[25. júní]] [[1993]]
| stjórnartíð_end = [[4. nóvember]] [[1993]]
| einvaldur = [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]]
| landstjóri = [[Ray Hnatyshyn]]
| forveri = [[Brian Mulroney]]
| eftirmaður = [[Jean Chrétien]]
| fæðingarnafn   = Avril Phaedra Douglas Campbell
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1947|3|10}}
| fæðingarstaður = [[Port Alberni]], [[Breska-Kólumbía|Bresku-Kólumbíu]], [[Kanada]]
| dánardagur =  
| dánarstaður    = 
| orsök_dauða    = 
| stjórnmálaflokkur = [[Framsækni íhaldsflokkurinn]]
| þekktur_fyrir  = 
| starf          = Stjórnmálamaður, ríkiserindreki, lögfræðingur
| laun           = 
| trúarbrögð = 
| maki           = Nathan Divinsky (g. 1972; skilin 1983)&lt;br&gt;Howard Eddy (g. 1986; skilin 1993)&lt;br&gt;Hershey Felder (g. 1997)
| háskóli        = [[Háskólinn í Bresku-Kólumbíu]]&lt;br&gt;[[London School of Economics|Hagfræðiskóli Lundúna]] 
| börn           = 
| foreldrar      =  
| heimasíða      = 
| niðurmál       = 
| hæð            = 
| þyngd          = 
| verðlaun = 
|undirskrift = Kim Campbell Signature.svg
}}
'''Avril Phaedra Douglas „Kim“ Campbell''' (f. 10. mars 1947) er [[Kanada|kanadískur]] stjórnmálamaður, erindreki, lögfræðingur og rithöfundur sem var 19. [[forsætisráðherra Kanada]], í embætti frá 25. júní til 4. nóvember árið 1993. Campbell er fyrsta og hingað til eina konan sem hefur verið forsætisráðherra Kanada. Hún er einnig eini forsætisráðherra landsins sem fæddist í [[Breska-Kólumbía|Bresku-Kólumbíu]].&lt;ref&gt;Skard, Torild (2014) &quot;Kim Campbell&quot; in ''Women of Power – Half a century of female presidents and prime ministers worldwide'', Bristol: Policy Press.&lt;/ref&gt; Campbell er í dag formaður ráðgjafarnefndar hæstaréttar Kanada.&lt;ref&gt;{{Vefheimild| url=http://www.macleans.ca/politics/ottawa/kim-campbell-to-chair-supreme-court-advisory-board/| titill=Kim Campbell to chair Supreme Court advisory board| mánuður=2. ágúst|ár=2016| work=[[The Canadian Press]]| útgefandi=[[Maclean's]]|tungumál= enska|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=31. janúar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild| url=https://pm.gc.ca/eng/news/2017/07/17/prime-minister-announces-advisory-board-select-next-supreme-court-justice| titill=Prime Minister announces Advisory Board to select next Supreme Court Justice| mánuður=17. júlí|ár=2017| útgefandi=Ríkisstjórn Kanada|tungumál= enska|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=31. janúar}}&lt;/ref&gt;

==Æviágrip==
Kim Campbell ólst upp í [[Vancouver]] og nam [[stjórnmálafræði]] við [[Háskólinn í Bresku-Kólumbíu|Háskólann í Bresku-Kólumbíu]]. Þar hlaut hún styrk til doktorsnáms í sovéskri stjórnmálafræði í [[London School of Economics|Hagfræðiskóla Lundúna]] en hætti í náminu og útskrifaðist þess í stað úr lögfræðinámi árið 1983 úr Háskólanum í Bresku-Kólumbíu.&lt;ref name=járnmadonna&gt;{{Vefheimild|titill=Járnmadonnan eða fjölskyldumaðurinn|höfundur=Kristján G. Arngrímsson|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1787050|útgefandi=''[[Morgunblaðið]]''|ár=1993|mánuður=13. júní|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=31. janúar}}&lt;/ref&gt; Árið 1984 hóf hún lögfræðistörf í Vancouver.

Campbell var árið 1986 kjörin á löggjafarþing Bresku-Kólumbíu. Hún gekk síðan árið 1988 á neðri deild kanadíska þingsins og sat þar til ársins 1993 fyrir [[Framsækni íhaldsflokkurinn|Framsækna íhaldsflokkinn]]. Árið 1990 varð hún dómsmálaráðherra í ríkisstjórn [[Brian Mulroney|Brians Mulroney]]. Hún varð síðan varnarmálaráðherra Kanada í janúar árið 1993.&lt;ref name=járnmadonna/&gt; 

Mulroney settist í helgan stein árið 1993 eftir níu ára stjórnarsetu. Þá hafði lengi verið litið á Campbell sem vænlegan arftaka hans, bæði á formanns- og forsætisráðherrastól. Á flokksþingi Íhaldsmanna í júní þetta ár bauð Campbell sig fram til að taka við af Mulroney sem formaður og sigraði [[Jean Charest]] í formannskjörinu. Þar með varð Campbell forsætisráðherra Kanada, fyrst kvenna. Kjör Campbells þótti boða sveiflu til hægri innan Íhaldsflokksins eftir miðhægrisinnaða stjórn Mulroney og var Campbell gjarnan líkt við [[Margaret Thatcher]] í Bretlandi.&lt;ref name=járnmadonna/&gt; Þegar Campbell tók við völdum var stutt í kosningar og því einkenndist stjórnartíð hennar fyrst og fremst af kosningabaráttu flokksins. Íhaldsflokkurinn bað afhroð í kosningunum sem haldnar voru í október þetta ár og því varð Campbell að segja af sér bæði sem forsætisráðherra og flokksformaður þann 4. nóvember. Jean Charest varð nýr formaður Íhaldsflokksins en [[Jean Chrétien]], formaður [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokksins]], varð forsætisráðherra.

Eftir forsætisráðherratíð sína kenndi Campbell stjórnmálafræði við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]] í nokkur ár. Hún var sendiherra Kanada í Los Angeles frá 1996 til 2000 en sneri aftur til Harvard-háskóla árið 2001 og kenndi þar til ársins 2004. Árið 2001 tók hún þátt í stofnun Madrid-klúbbsins, söfnuðar fyrrum þjóðhöfðingja og ríkisstjórnarleiðtoga sem vinna að því að ryðja braut lýðræðis á heimsvísu. Árið 2004 var hún útnefnd aðalritari hópsins.

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla 
| fyrir=[[Brian Mulroney]]
| titill=Forsætisráðherra Kanada
| frá=[[25. júní]] [[1993]]
| til=[[4. nóvember]] [[1993]]
| eftir=[[Jean Chrétien]]}}
{{töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Kanada}}
{{DEFAULTSORT:Campbell, Kim}}
{{f|1947}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Kanada]]
[[Flokkur:Kanadískir lögfræðingar]]</text>
      <sha1>f6edf183ag2knd4kwyn7cm9cib5rpmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emmy Noether</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149357</id>
    <revision>
      <id>1978699</id>
      <parentid>1934024</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Frekari heimildir */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100589" sha1="qgv4zcj1g6310u2afdi898x8in3twj5" xml:space="preserve">[[File:Noether.jpg|thumb|Noether]]
'''Amalie Emmy Noether'''&lt;ref name=&quot;Rufname&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;[[Emmy (given name)|Emmy]] er ''[[Rufname]]'', þ.e.a.s. millinafn, en það er ætlað til frjálslegri notkunnar en fornafn eða eftirnafn. Cf. til dæmis notaði ferilskráin sem Noether sendi til Erlangen háskóla árið 1907 það (Erlangen University archive, ''Promotionsakt Emmy Noether'' (1907/08, NR. 2988); reproduced in: ''Emmy Noether, Gesammelte Abhandlungen – Collected Papers,'' ed. N. Jacobson 1983; online facsimile at [http://www.physikerinnen.de/noetherlebenslauf.html physikerinnen.de/noetherlebenslauf.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929100418/http://www.physikerinnen.de/noetherlebenslauf.html|date=2007-09-29}}). Stundum er ''Emmy'' ruglað við styttingu á ''Amalie'', eða „Emily“. t.d. {{citation |last=Smolin |first=Lee |title=Special Relativity – Why Can't You Go Faster Than Light? |work=Edge |url=http://www.edge.org/documents/archive/edge52.html |access-date=2019-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120730103108/http://www.edge.org/documents/archive/edge52.html |archive-date=2012-07-30 |url-status=dead |quote=Emily Noether, a great German mathematician |author-link=Lee Smolin}}&lt;/ref&gt; (Borið fram {{IPA link|ˈnøːtɐ}}; 23 mars 1882 – 14 apríl 1935) var þýskur [[Stærðfræði|stærðfræðingur]] sem gerði mikilvæg framlög til [[Hrein algebra|algebru]] og [[eðlisfræði]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sciencenews.org/article/emmy-noether-theorem-legacy-physics-math|title=Emmy Noether changed the face of physics; Noether linked two important concepts in physics: conservation laws and symmetries|author=Emily Conover|date=12 June 2018|website=[[Sciencenews.org]]|publisher=|access-date=2 July 2018}}&lt;/ref&gt; Hún notaði ávallt nafnið „Emmy Noether“ bæði í daglegu lífi og í skrifum. Henni var lýst af [[Pavel Alexandrov]], [[Albert Einstein]], [[Jean Dieudonné]], [[Hermann Weyl]] og [[Norbert Wiener]] sem mikilvægustu konu í sögu stærðfræðinnar.&lt;ref name=&quot;einstein&quot;&gt;{{Citation |last=Einstein |first=Albert |title=Professor Einstein Writes in Appreciation of a Fellow-Mathematician |date=1 May 1935 |newspaper=[[The New York Times]] |publication-date=5 May 1935 |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F70D1EFC3D58167A93C6A9178ED85F418385F9 |accessdate=13 April 2008}}. Also [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Obits2/Noether_Emmy_Einstein.html online] at the [[MacTutor History of Mathematics archive]].&lt;/ref&gt; Sem einn af leiðtogum stærðfræðinga sinnar tíðar, þróaði hún forsendukerfi [[Baugur (stærðfræði)|bauga]] og [[Svið (stærðfræði)|sviða]] en hún átti einnig önnur mikilvæg framlög til [[Hrein algebra|algebru]]. Kenning Noether í [[eðlisfræði]] útskýrir tengingu [[Samhverfa|samhverfna]] og [[Varðveislulögmál|varðveislulögmála]].&lt;ref name=&quot;neeman_1999&quot;&gt;{{Citation|author-link=Yuval Ne'eman|last=Ne'eman|first=Yuval|title=The Impact of Emmy Noether's Theorems on XXIst Century Physics}} in Teicher (1999){{Harvnb|Teicher|1999|pp=83–101}}.&lt;/ref&gt;

Noether fæddist í [[Gyðingar|gyðingafjölskyldu]] í bænum [[Erlangen]] sem er í [[Franken]]&lt;nowiki/&gt;-héraði [[Þýskaland|Suður-Þýskalands]]; faðir hennar var stærðfræðingur, [[Max Noether]]. Upphaflega ætlaði hún sér að kenna frönsku og ensku eftir að standast þau próf sem til þurfti, henni snerist þó hugur og ákvað að læra stærðfræði í [[Háskóli Erlangen|háskóla Erlangen]] í staðinn, þar sem pabbi hennar var kennari. Eftir að hún lauk lokaritgerð sinni árið 1907 undir handleiðslu [[Paul Gordan]] þá vann hún við Stærðfræðideild Erlangen án launa í 7 ár. Á þeim tíma fengu konur yfirleitt ekki að vinna sem fræðimenn, en árið 1915 var henni boðið af [[David Hilbert]] og [[Felix Klein]] að ganga til liðs við stærðfræðideild [[Háskóli Göttingen|Göttingen-háskóla]], sem var heimsfræg miðstöð stærðfræðirannsókna. Hins vegar mótmælti heimspekideild háskólans þannig að Noether gaf út fyrirlestra undir nafni Hilberts í fjögur ár. Henni var loks leyft að gegna stöðu ''[[Privatdozent]]'' árið 1919 eftir að Hilbert lét þau orð falla að þetta væri háskóli, ekki baðhús.&lt;ref&gt;Haft eftir Reyni Axelsyni stærðfræðing við Háskóla Íslands.&lt;/ref&gt;

Noether var brautryðjandi meðal meðlima stærðfræðideildar [[Göttingen]] þangað til 1933; nemendur hennar voru stundum kallaðir „Noether-drengir“. Árið 1924 varð hollenski stærðfræðingurinn [[B.L. van der Waerden]] meðlimur í þeim hóp og varð fljótt talsmaður hugmynda hennar. Vinna hennar varð grunnur að öðru bindi áhrifaríkrar kennslubókar hans, ''[[Moderne Algebra]]'', sem kom út 1931. Árið 1932 ávarpaði hún [[Alþjóðlegt þing stærðfræðinga|alþjóðlegt þing stærðfræðinga]] í [[Zürich]], en á þeim tíma var snilligáfa hennar á sviði algebru viðurkennd um allan heim. Árið eftir setti Nasisastjórn Þýskalands lög sem bönnuðu gyðingum að gegna háskólastörfum, Noether flutti þegar í stað til Bandaríkjanna þar sem hún fékk samstundis ríkisborgararétt. Þar gegndi hún stöðu við [[Bryn Mawr-háskóli|Bryn Mawr-háskólan]] í [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]]. Árið 1935 þurfti hún að fara í aðgerð vegna blöðru á eggjastokkum og þó svo það liti út fyrir að hún myndi jafna sig þá dó hún fjórum dögum seinna, 53 ára gömul.

Framlagi Noether til stærðfræðinnar hefur verið skipt í þrjú tímabil,&lt;ref name=&quot;Weyl&quot;&gt;{{Harvnb|Weyl|1935}}&lt;/ref&gt; það fyrsta á árunum 1908-1919 þegar hún setti fram kenningar um [[algebraísk fastaskilyrði]] og [[Svið (stærðfræði)|talnasvið]]. Setning hennar um óbreytileika deildana í [[Hnikareikningar|hnikareikningum]], [[setning Noether]], hefur verið kölluð „eitt mikilvægasta og áhrifamesta framlag stærðfræðinnar til nútímaeðlisfræði“. Næsta tímabil var á árunum 1920-1926, en á þeim tíma breytti hún því sem var kallað abstrakt algebra með því að búa til þau fræði sem eru grunnur fagsins nú til dags. Í klassískri fræðigrein hennar frá 1921, ''Idealtheorie in Ringbereichen'' (''Íðöl yfir bauga'') þróar Noether [[Íðal|íðöl]] í [[Baugur (stærðfræði)|víxlbaugum]] í verkfæri sem nýtast í allskyns samhengjum. Hún notfærði sér [[vaxandi keðjuskilyrði]] svo glæsilega að hlutir sem mæta þeim eru nefndir eftir henni. Þriðja tímabilið var svo á árunum 1927-1935, en þá gaf hún út greinar um [[Óvíxlin algebra|óvíxlnar algebrur]] og [[Svið (stærðfræði)|rauntalnasvið]] þar sem hún sameinaði [[Grúpa|útsetningarfræði grúpa]] og fræði [[Íðal|íðala]] og [[Mótull|mótla]]. Þó Noether væri jafn dugleg að gefa út greinar og raun ber vitni þá var hún einnig mjög gjafmild á hugmyndir sínar og er eignaður heiðurinn af mörgum fræðilegum greinum sem gefnar voru út af öðrum stærðfræðingum, þar á meðal í [[Algebraísk grannfræði|algebraískri grannfræði]] sem sótti margt í [[Svipalgebra|svipalgebru]].

== Einkalíf ==
[[Mynd:Erlangen_1916.jpg|thumb|Noether ólstu upp í bæversku borginni Erlangen, sýnt hér á póstkorti frá 1916]]
[[Mynd:NoetherFamily_MFO3120.jpg|thumb|Emmy Noether með bræðrum sínum Alfred, Fritz, og Robert, fyrir 1918]]
Faðir Emmy, [[Max Noether]], var afkomandi fjölskyldu heildsala í Þýskalandi. Þegar hann var 14 ára lamaðist hann af [[Poliomyelitis|polio]]. Hann endurheimti hreyfigetu, en annar fótleggur hans varð þó aldrei alveg góður. Hann var að miklu leyti sjálflærður og var veitt [[doktorsgráða]] frá [[Háskólinn í Heideilberg|Háskólanum í Heidelberg]] árið 1868. Hann kenndi þar í 7 ár en samþykkti svo stöðu í [[Erlangen]] þar sem hann kynntist Idu Amalia Kaufmann, sem var dóttir vel efnaðs kaupmanns.

Framlag Max Noether til stærðfræðinnar var aðallega á sviði [[Algebraisk rúmfræði|algebraískar rúmfræði]] en hann fetaði mestmegnis í fótspor [[Alfred Clebsch]]. Best þekktu niðurstöður hans eru [[Brill–Noether setningin]] og leifin, eða [[AF+BG setningin]]; hann átti einnig aðild að nokkrum öðrum setningum.

Emmy Noether var fædd 23.&amp;nbsp;mars 1882, elst fjögurra barna.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Academic Genealogy of Mathematicians|edition=illustrated|first1=Sooyoung|last1=Chang|publisher=World Scientific|year=2011|isbn=978-981-4282-29-1|page=21|url=https://books.google.com/books?id=4siw31DPONUC}} [https://books.google.com/books?id=4siw31DPONUC&amp;pg=PA21 Extract of p. 21]&lt;/ref&gt; Hún var nefnd Amalie, í höfuðið á móður sinni og föðurömmu, en byrjaði mjög ung að nota millinafnið sitt.

Fólki líkaði vel við Noether þegar hún var ung stelpa en hún skaraði ekki fram úr í skólanum. Samt sem áður var hún þekkt fyrir að vera klár og vingjarnleg. Hún var nærsýn og smámælt sem barn. Vinur fjölskyldunnar sagðist mörgum árum seinna muna eftir því að hún hefði leyst gestaþraut hratt í barnaboði. Noether lærði að elda og þrífa, eins og flestar stelpur á þessum tíma, auk þess að læra á píanó. Hún hafði ekki mikinn áhuga á neinum af þessum hlutum en fannst gaman að dansa.

Hún átti þrjá yngri bræður: Sá elsti, Alfred, var fæddur 1883, var veitt doktorsgráða í efnafræði frá Erlangen árið 1909, en dó svo níu árum seinna. Fritz Noether, fæddum 1884, er minnst fyrir afrek á sviði fræðigreina, en hann lærði í Munich og gat sér gott orð á sviði hagnýttrar stærðfræði, hins vegar flutti hann til Rússlands eftir að gyðingum var bannað að gegna háskólastöðum og var dæmdur í 25 ára fangelsi þar fyrir að vera „þýskur njósnari“ og svo drepinn. Yngsti bróðir hennar Gustav Robert fæddist 1889 en lítið er vitað um hann nema að hann var langveikur og dó 1928.

== Háskólamenntun ==
[[Mynd:Paul_Albert_Gordan.jpg|thumb|Paul Gordan var leiðbeinandi Noether fyrir doktorsritgerð hennar um óbreytni fjórðastigsformúla]]
Noether var snögg að læra frönsku og ensku. Um vorið árið 1900 tók hún matspróf til að öðlast réttindi til þess að kenna þessi tungumál og fékk einkunnina ''mjög gott''. Það gaf henni réttindi til þess að kenna ensku og frönsku í stúlknaskólum, en hún kaus frekar að halda áfram að læra við háskólann í Erlangen.

Þetta var mjög óvenjuleg ákvörðun; tveimur árum áður hafði kennslustjórn háskólans lýst því yfir að það að leyfa blandað nám (kvenna og karla) myndi „henda öllu akademísku skipulagi í ringulreið“. Noether var önnur tveggja kvenna í háskóla með 986 nemendum, hún mátti aðeins sækja fyrirlestra sem óreglulegur nemandi, vann sér ekki inn námseiningar og þurfti leyfi sérhvers fyrirlesara til að mega hlýða á fyrirlestra þeirra. Þrátt fyrir þessar hindranir stóðst hún lokapróf 14. júlí 1903 í ''[[Realgymnasium]]'' í [[Nürnberg]].

Á vetrarönn 1903-1904 nam hún við háskólann í Göttingen, en þar sótti hún fyrirlestra [[Karl Schwarzschild]] og stærðfræðinganna [[Hermann Minkowski]], [[Otto Blumenthal]], [[Felix Klein]] og [[David Hilbert]]. Stuttu seinna var konum formlega leyft að sækja nám í háskóla.

Noether snéri aftur til Erlangen og hóf fyrir alvöru nám í háskólanum í október 1904 undir þeirri yfirlýsingu að beina sjónum sínum eingöngu að stærðfræði. Undir handleiðslu [[Paul Gordan]] skrifaði hún svo doktorsritgerðina sína, ''Über die Bildung des Formensystems der ternären biquadratischen Form'' (''Um fullkomin kerfi af föstum fyrir þríundaforms fjórðastigsformúlna'', 1907). Gordan var meðlimur í „reiknifræðilegum“ skóla óbreytileika rannsakenda og ritgerð Noether endaði á lista með útreikningum á yfir 300 föstum. Þessi nálgun við könnun fasta var seinna leyst af hólmi með meira abstrakt og almennari aðferðum sem fundnar voru af Hilbert. Þó svo að ritgerðinni hefði verið vel tekið þá lýsti Noether henni, og öðrum svipuðum ritgerðum sínum, sem „drasli“.

== Kennsla ==

=== Háskólinn í Erlangen ===
Næstu sjö ár (1908-1915) kenndi hún við stærðfræðideild háskólans í Erlangen án launa, auk þess að leysa stundum föður sinn af hólmi þegar hann var of veikur til að kenna. Árin 1910 og 1911 gaf hún út framlengingu af ritgerðinni sinni þar sem hún fór úr þremur breytum í ''n'' breytur.

Gordan fór á eftirlaun vorið 1910, en hélt samt áfram að kenna við og við ásamt eftirmanni sínum, [[Erhard Schmidt]], sem hætti stuttu seinna fyrir starf í [[Breslau]]. Gordan hætti alveg að kenna 1911 þegar eftirmaður Schmidt, [[Ernst Fischer]], tók við; Gordan dó svo ári seinna, í desember 1912.

[[Mynd:Emmy_noether_postcard_1915.jpg|thumb|319x319dp|Noether notaði stundum póstkort til að tala um abstrakt algebru við samstarfsmann sinn Ernst Fischer.  Þetta póstkort er frá 10 Apríl 1915.]]
Samkvæmt [[Hermann Weyl]] þá var Fischer mikilvægur áhrifavaldur Noether, þá sérstaklega með því að kynna hana fyrir framlagi [[David Hilbert]] til stærðfræðinnar. Frá 1913 til 1916 gaf Noether út þónokkrar greinar sem framlengdu og beittu niðurstöðum Hilberts á stærðfræðileg kerfi eins og [[Svið (stærðfræði)|svið]] og [[Ræð föll|ræð föll]] auk [[Fastaskilyrði|fastaskilyrða]] [[Grúpa|endanlegra grúpa]]. Þetta skeið markar byrjun rannsókna hennar á [[Hrein algebra|abstrakt algebru]], sem er það svið stærðfræðinnar sem hún unni mest.

Noether og Fischer áttu líflegt samstarf og höfðu gaman af því að iðka stærðfræði saman, þau héldu oft áfram að ræða fyrirlestra löngu eftir að þeim var lokið; Noether sendi Fischer einnig póstkort þar sem hún deildi hugleiðingum sínum um stærðfræði.

=== Háskólinn í Göttingen ===
Vorið 1915 þá buðu David Hilbert og Felix Klein Noether að koma aftur til Göttingen. Tilraunir þeirra til að fá hana til að ganga til liðs við sig voru hinsvegar hindraðar af heimspekingum og sagnfræðinum í heimspekideild skólans: Að þeirra mati ættu konur ekki að fá að vera einkadósent (''privatdozenten'') sem er ólaunuð staða sem var til á þessum tíma sem virkaði þannig að nemendur þurftu að borga fyrirlesaranum fyrir að mæta á fyrirlestra. Einn af þeim lét hafa eftirfarandi eftir sér: „''Hvað munu hermenn hugsa þegar þeir koma aftur í háskóla og finna út að þeir þurfa að læra af konu?''“ Hilbert svaraði þá reiðilega „''Ég sé ekki hvers vegna kyn frambjóðenda er forsenda gegn ráðningu hennar sem einkadósents, við erum eftir allt saman háskóli, ekki baðhús.''“
[[Mynd:Hilbert.jpg|vinstri|thumb|Árið 1915 bauð [[David Hilbert]] Noether að vera meðlimur í stærðfræðideild Göttingen en það reyndi á viðhorf þröngsýnni samstarfsmanna hans en þeir voru alfarið á móti því að leyfa konum að kenna í háskóla.]]
Noether fór til Göttingen í Apríl en tveimur vikum seinna dó móðir hennar skyndilega í Erlangen. Hún hafði áður fengið aðhlynningu vegna augnsýkingar en ástæða hennar og áhrif þessa atburðar á Emmy eru óþekkt. Á svipuðum tíma fór faðir Noether á eftirlaun og bróðir hennar fór í þýska herinn til að taka þátt í fyrri heimsstyrjöldinni. Hún fór því aftur til Erlangen í þónokkrar vikur, aðallega til að sjá um pabba sinn.

Fyrstu árin sem hún kenndi við Göttingen þá var hún ekki með formlega stöðu og var ekki borgað; fjölskyldan hennar borgaði fyrir fæðu og húsnæði og studdu rannsóknarvinnu hennar. Fyrirlestrar hennar voru oft auglýstir undir nafni Hilberts og Noether myndi veita „aðstoð“.

Það leið ekki langur tími eftir að hún kom til Göttingen þangað til hæfileikar hennar komu í ljós. Hún sannaði setningu, nú þekkt sem ''[[Setning Noether]]'', sem sýnir að [[varðveislulögmál]] eru vensluð við hvaða [[Deildun|deildanlegu]] [[Samhverfa|samhverfu]] eðlisfræðilegs kerfis sem er. Greinin var kynnt af samstarfsmanni hennar, F. Klein, 26. júlí 1918 á fundi Konunglega vísindafélagsins í Göttingen. Noether fékk ekki að vera meðlimur í þessu félagi og fékk því ekki að kynna greinina sjálf. Bandarísku eðlisfræðingarnir [[Leon M. Lederman]] og [[Cristopher T. Hill]] halda því fram í bók sinni ''Symmetry and the Beautiful Universe'' að setning Noether sé „afdráttarlaust ein mikilvægasta setning stærðfræðinnar fyrir þróun eðlisfræðinnar og sambærileg við [[Regla Pýþagórasar|reglu Pýþagórasar]]“.

Þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] kláraðist þá olli [[þýska byltingin 1918–1919]] miklum breytingum í viðhorfi samfélagsins, þar á meðal bætt viðhorf gagnvart auknum réttindum kvenna. Árið 1919 leyfði loksins Háskólinn í Göttingen Noether að taka matspróf til að öðlast réttindi til að kenna við skólann. Hún tók munnlegt próf seint í maí og flutti með góðum árángri fyrirlesturinn, sem lauk prófinu, í júní 1919.

[[Mynd:Mathematik_Göttingen.jpg|thumb|210x210dp|Stærðfræðideild Göttingen-háskóla leyfði Noether að taka matspróf til að öðlast réttindi til kennslu 1919, fjórum árum eftir hún hóf kennslu við skólann.]]
Þremur árum seinna fékk Noether bréf frá prússneska vísinda-, list- og menntamálaráðherranum, þar sem hann veitti henni titillinn ''nicht beamteter ausserordentlicher Professor'' (sem er óæviráðinn prófessor með takmörkuð stjórnsýsluréttindi). Þetta var ólaunuð staða fyrir „fyrirmyndar“ prófessora, ekki hærra setta staðan fyrir „venjulega“ prófessora, sem var  staða borguð af ríkinu. Þrátt fyrir að veita henni viðurkenningu fyrir mikilvægi rannsókna hennar þá fékk hún enn ekkert borgað. Noether fékk í raun ekki borgað fyrir neinn fyrirlestra sinna fyrr en henni var veitt sérstök staða: ''Lehrbeauftragte für Algebra'' ári seinna.

== Framlag til abstrakt algebru ==
Þó svo að setning Noether hafði veruleg áhrif á klassíska eðlisfræði og skammtafræði þá er hún meðal stærðfræðinga best þekkt fyrir framlag sitt til abstrakt algebru. Í inngangi sínum að ''Greinasafni'' (''Collected Papers'') Noether, skrifar [[Nathan Jacobson]]:&lt;blockquote&gt;The development of abstract algebra, which is one of the most distinctive innovations of twentieth century mathematics, is largely due to her – in published papers, in lectures, and in personal influence on her contemporaries.{{sfn|Noether|1983}}&lt;/blockquote&gt; Hún leyfði stundum samstarfsmönnum sínum og nemendum að fá heiðurinn af hugmyndum sínum, sem hjálpaði þeim að þróa starfsferla sína á kostnað hennar eigin.

Framlag Noether til algebru byrjaði 1920. Í samstarfi við W. Schmeidler, hún gaf út grein um [[Íðal|íðöl]] þar sem þau skilgreindu vinstra og hægri íðal við [[Baugur (stærðfræði)|baug]].

Árið eftir gaf hún greinina ''Idealtheorie in Ringbereichen'', þar sem hún skoðar vaxandi keðjuskilyrði íðala í baugum. Þekktur algebrufræðingur [[Irving Kaplansky]] kallaði þessa vinnu &quot;brautryðjandi&quot;; þessi grein olli því að talað er um „Noether-bauga“ og margt annað hefur einnig verið kallað Noetherian af sömu ástæðu.

Árið 1924 var ungur hollenskur stærðfræðingur, [[Bartel Leendert van der Waerden|B.L. van der Waerden]], nemandi við Göttingen-háskóla. Hann byrjaði þegar í stað að vinna með Noether, sem kenndi honum ómetanlegar aðferðir við að sjá fyrir sér abstrakt hugmyndir. Van der Waerden sagði seinna að hugvitssemi Noether „ætti sér engan samanburð“. Árið 1931 gaf hann út ''Moderne Algebra'', sem er undirstöðurit í greininni; seinna bindi bókarinnar fékk heilmikið í láni frá Noether. Þó svo að Noether bað ekki um viðurkenningu þá setti hann í sjöundu útgáfu bókarinnar að „bókin væri byggð á fyrirlestrum [[Emil Artin|E. Artin]] og E. Noether“.

Heimsókn Van der Waerden var partur af samleitni stærðfræðinga hvarvetna að til Göttingen, sem varð þungamiðja í rannsóknum á stærðfræði og eðlisfræði. Frá 1926 til 1930 var rússneski [[Grannfræði|grannfræðingurinn]] [[Pavel Alexandrov]] fyrirlesari í skólanum en þau Noether urðu fljótt góðir vinir. Hann byrjaði að kalla hana ''der Noether'', sem er karlkyns greinir, til þess að sýna henni virðingu. Hún reyndi að koma því í kring að hann fengi stöðu í Göttingen sem prófessor en gat bara reddað honum skólastyrk frá Rockefeller-samtökunum. Þau hittust reglulega og nutu þess að kanna skurðpunkt grannfræði og algebru. Árið 1935 í minningarræðu sinni, kallaði Alexandrov Emmy Noether „merkasta kvenkyns stærðfræðing allra tíma“.

== Framhaldsnemar og áhrifaríkir fyrirlestrar ==
Noether var ekki aðeins virðingarverð fyrir stærðfræðilegt innsæi sitt heldur einnig tillitsemi gagnvart öðrum. Þó svo hún hafi stundum verið dónaleg við þá sem voru ósammála henni þá hafði hún samt sem áður orðspor fyrir viðstöðulausa hjálpsemi og þolinmæði gagnvart nýjum nemendum. Hollusta hennar við nákvæmni olli því að samstarfsmenn hennar kölluðu hana harðan gagnrýnenda en hún sameinaði þessa dómhörku við natni sem olli því að samstarfsmenn hennar lýstu henni seinna þannig:&lt;blockquote&gt;Completely unegotistical and free of vanity, she never claimed anything for herself, but promoted the works of her students above all.{{Sfn|van der Waerden|1935|p=98}}&lt;/blockquote&gt;

=== Göttingen ===
[[Mynd:EmmyNoether_MFO3096.jpg|vinstri|thumb|Noether c.&amp;nbsp;1930]]
Í Göttingen leiðbeindi Noether meira en tólf doktorsnemum; fyrsti neminn hennar var Grete Hermann, sem varði doktorsritgerðina sína í Febrúar 1925. Seinna talaði hún af lotningu um Noether sem &quot;ritgerðar-mömmu&quot; sína. Noether var líka leiðbeinandi [[Max Deuring]], sem var þekktur fyrir að hafa átt mikilvægt framlag til reiknings rúmfræði sem grunnemi; [[Hans Fitting]], sem er þekktur fyrir [[Setning Fitting|setningu Fitting]] og [[Hjálparsetning Fitting|hjálparsetningu Fitting]]; Zeng Jiongzhi (einnig kallaður &quot;Chiungtze C. Tsen&quot;) sem sannaði [[Setning Tsen|setningu Tsen]]. Hún vann einnig náið með [[Wolfgang Krull]] sem átti stórt framlag í víxlinni algebru með útgáfu [[Krull's principal ideal theorem|''Hauptidealsatz'']] og jók skilning á vídd í víxlnum baugum.

Hún lifði mjög sparsamt, fyrst vegna þess hún fékk ekki borgað; en að lokum þegar hún byrjaði að fá smá borgað 1923 þá hélt hún áfram að lifa mjög einföldu lífi. Seinna fékk hún betur borgað en hún sparaði helmingin af laununum sínum til að gefa frændi, [[Gottfried E. Noether]].

Hún hafði litlar áhyggjur af útliti og mannasiðum, þeir sem hafa kynnt sér líf hennar hafa aðallega lagt áherslu á rannsóknir hennar. Frægur algebrufræðingur [[Olga Taussky-Todd]] lýsti hádegismat þar sem Noether, sem var alveg búin að gleyma sér í umræðu um stærðfræði, &quot;veifaði höndunum í æsingi&quot; meðan hún borðaði og &quot;setti mat út um allt og þurrkaði sér í kjólinn sinn án nokkurra áhyggna&quot;. Nemendur hennar sem voru meðvitaðir um útlit sitt fengu aulahroll þegar hún náði í vasaklút úr blússuni sinni og lét sér fátt finnast um hárið á sér sem var í sífellt meiri flækju eftir því sem leið á fyrirlesturinn. Tveir kvennkyns nemendur komu einu sinni til hennar í hléi í tveggja klukkustunda kennslustund til þess að koma áhyggjum sínum áleiðis en voru ófærar um að koma þeim til skila vegna óstöðvandi stærðfræði umræðu sem hún var að eiga við hina nemendurna.

Samkvæmt minningargrein van der Waerden þá fylgdi hún ekki kennsluáætlun fyrir fyrirlestra sína sem fór í taugarnar á sumum nemendum. Þess í stað þá notaði hún fyrirlestrana sem vettvang til hvatvísrar umræðu um stærðfræði, þannig þau gæti hugsað um og skýrt mikilvæg vandamál í stærðfræði. Sumar af mikilvægustu niðurstöðunum hennar urðu til í þessum fyrirlestrum og fyrirlestrarnótur hennar og nemenda hennar urðu grunnurinn að mörgum mikilvægum kennslubókum, t.d. þeirra sem van der Waerden og Deuring skrifuðu.&lt;ref&gt;{{cite journal|author-link=Bartel Leendert van der Waerden|last=van der Waerden|first=B.L.|title=Nachruf auf Emmy Noether|trans-title=Obituary of Emmy Noether|journal=Mathematische Annalen|volume=111|year=1935|language=de|pages=469–74|doi=10.1007/BF01472233|url=http://gdz.sub.uni-goettingen.de/index.php?id=11&amp;PPN=PPN235181684_0111&amp;DMDID=DMDLOG_0038&amp;L=1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903172427/http://gdz.sub.uni-goettingen.de/index.php?id=11&amp;PPN=PPN235181684_0111&amp;DMDID=DMDLOG_0038&amp;L=1|archive-date=3 September 2014|df=dmy-all}} Reprinted in {{harvnb|Dick|1981}}.&lt;/ref&gt; Algebra er enn þann dag í dag kennd nokkurnveginn í sömu röð og Noether gerði það.

Margir samstarfsmanna hennar mættu í fyrirlestrana hennar og hún leyfði öðrum að gefa út sumar af hugmyndum sínum eins og t.d. krossfeldi tengina algebra. Noether gaf að minnsta kosti þessar fimm annar-löngu fyrirlestrarseríur:&lt;ref name=&quot;scharlau_49&quot;&gt;Scharlau, W. &quot;Emmy Noether's Contributions to the Theory of Algebras&quot; in {{Harvnb|Teicher|1999|p=49}}.&lt;/ref&gt;

* Vetur 1924/1925: ''Gruppentheorie und hyperkomplexe Zahlen'' [''Group Theory and Hypercomplex Numbers'']
* Vetur 1927/1928: ''Hyperkomplexe Grössen und Darstellungstheorie'' [''Hypercomplex Quantities and Representation Theory'']
* Sumar 1928: ''Nichtkommutative Algebra'' [''Noncommutative Algebra'']
* Sumar 1929: ''Nichtkommutative Arithmetik'' [''Noncommutative Arithmetic'']
* Vetur 1929/30: ''Algebra der hyperkomplexen Grössen'' [''Algebra of Hypercomplex Quantities'']

Þessir kúrsar komu oft á undan mikilvægum greinum sem hún gaf út um sama efni.
&lt;!--


Noether talaði hratt - eins og hún hugsaði - og krafðist mikillar einbeitingar frá nemendum sínum. Sumum nemendum líkaði illa við þetta sniðmát og leið eins og þeir væru ekki velkomnir. Öðrum fannst hún reiða sig of mikið á hvatvísa umræðu. Uppáhaldsnemendur hennar hinsvegar, elskuðu hvaða hún var áhugasöm og 

Noether spoke quickly – reflecting the speed of her thoughts, many said – and demanded great concentration from her students. Students who disliked her style often felt alienated.{{sfn|Mac Lane|1981|p=77}}{{Sfn|Dick|1981|p=37}} Some pupils felt that she relied too much on spontaneous discussions. Her most dedicated students, however, relished the enthusiasm with which she approached mathematics, especially since her lectures often built on earlier work they had done together.

She developed a close circle of colleagues and students who thought along similar lines and tended to exclude those who did not. &quot;Outsiders&quot; who occasionally visited Noether's lectures usually spent only 30&amp;nbsp;minutes in the room before leaving in frustration or confusion. A regular student said of one such instance: &quot;The enemy has been defeated; he has cleared out.&quot;{{sfn|Dick|1981|pp=38–41}}

Noether showed a devotion to her subject and her students that extended beyond the academic day. Once, when the building was closed for a state holiday, she gathered the class on the steps outside, led them through the woods, and lectured at a local coffee house.{{Sfn|Mac Lane|1981|p=71}} Later, after she had been dismissed by the [[Third Reich]], she invited students into her home to discuss their plans for the future and mathematical concepts.{{Sfn|Dick|1981|p=76}}

=== Moscow ===
[[Mynd:Paul_S_Alexandroff_2.jpg|thumb|205x205dp|[[Pavel Alexandrov]]]]
In the winter of 1928–1929 Noether accepted an invitation to [[Moscow State University]], where she continued working with [[Pavel Alexandrov|P.S. Alexandrov]]. In addition to carrying on with her research, she taught classes in abstract algebra and [[algebraic geometry]]. She worked with the topologists [[Lev Pontryagin]] and [[Nikolai Chebotaryov]], who later praised her contributions to the development of [[Galois theory]].{{Sfn|Dick|1981|pp=63–64}}{{Sfn|Kimberling|1981|p=26}}{{Sfn|Alexandrov|1981|pp=108–10}}

[[Mynd:Moscow_05-2012_Mokhovaya_05.jpg|hægri|thumb|Noether taught at the [[Moscow State University]] during the winter of 1928–1929.]]
Although politics was not central to her life, Noether took a keen interest in political matters and, according to Alexandrov, showed considerable support for the [[Russian Revolution]]. She was especially happy to see [[Soviet Union|Soviet]] advances in the fields of science and mathematics, which she considered indicative of new opportunities made possible by the [[Bolshevik]] project. This attitude caused her problems in Germany, culminating in her eviction from a [[Pension (lodging)|pension lodging]] building, after student leaders complained of living with &quot;a Marxist-leaning Jewess&quot;.{{Sfn|Alexandrov|1981|pp=106–09}}

Noether planned to return to Moscow, an effort for which she received support from Alexandrov. After she left Germany in 1933 he tried to help her gain a chair at Moscow State University through the [[Narkompros|Soviet Education Ministry]]. Although this effort proved unsuccessful, they corresponded frequently during the 1930s, and in 1935 she made plans for a return to the Soviet Union.{{Sfn|Alexandrov|1981|pp=106–09}} Meanwhile, her brother [[Fritz Noether|Fritz]] accepted a position at the Research Institute for Mathematics and Mechanics in [[Tomsk]], in the Siberian Federal District of Russia, after losing his job in Germany,{{Sfn|Osen|1974|p=150}}{{Sfn|Dick|1981|pp=82–83}} and was subsequently executed during the [[Great Purge]].

== Recognition ==
In 1932 Emmy Noether and [[Emil Artin]] received the [[Ackermann–Teubner Memorial Award]] for their contributions to mathematics.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Noether_Emmy.html|title=Emmy Amalie Noether|accessdate=4 September 2008|type=biography|publisher=St And.|location=UK}}&lt;/ref&gt; The prize included a monetary reward of 500&amp;nbsp;[[German Reichsmark|Reichsmarks]] and was seen as a long-overdue official recognition of her considerable work in the field. Nevertheless, her colleagues expressed frustration at the fact that she was not elected to the [[Göttingen Academy of Sciences|Göttingen ''Gesellschaft der Wissenschaften'']] (academy of sciences) and was never promoted to the position of ''Ordentlicher Professor''{{Sfn|Dick|1981|pp=72–73}}{{Sfn|Kimberling|1981|pp=26–27}} (full professor).{{Sfn|Dick|1981|p=188}}

[[Mynd:Zuerich_vier_Kirchen.jpg|vinstri|thumb|Noether visited [[Zürich]] in 1932 to deliver a [[List of International Congresses of Mathematicians Plenary and Invited Speakers|plenary address at the International Congress of Mathematicians]].]]
Noether's colleagues celebrated her fiftieth birthday in 1932, in typical mathematicians' style. [[Helmut Hasse]] dedicated an article to her in the ''[[Mathematische Annalen]]'', wherein he confirmed her suspicion that some aspects of [[noncommutative algebra]] are simpler than those of [[commutative algebra]], by proving a noncommutative [[Quadratic reciprocity|reciprocity law]].{{Sfn|Hasse|1933|p=731}} This pleased her immensely. He also sent her a mathematical riddle, which he called the &quot;m&lt;sub&gt;μν&lt;/sub&gt;-riddle of syllables&quot;. She solved immediately, but the riddle has been lost.{{Sfn|Dick|1981|pp=72–73}}{{Sfn|Kimberling|1981|pp=26–27}}

In November of the same year, Noether delivered a plenary address (''großer Vortrag'') on &quot;Hyper-complex systems in their relations to commutative algebra and to number theory&quot; at the [[International Congress of Mathematicians]] in [[Zürich]]. The congress was attended by 800&amp;nbsp;people, including Noether's colleagues [[Hermann Weyl]], [[Edmund Landau]], and [[Wolfgang Krull]]. There were 420&amp;nbsp;official participants and twenty-one plenary addresses presented. Apparently, Noether's prominent speaking position was a recognition of the importance of her contributions to mathematics. The 1932&amp;nbsp;congress is sometimes described as the high point of her career.{{sfn|Kimberling|1981|pp=26–27}}{{sfn|Dick|1981|pp=74–75}}

== Expulsion from Göttingen by the Third Reich ==
When [[Adolf Hitler]] became the [[Chancellor of Germany (German Reich)|German ''Reichskanzler'']] in January&amp;nbsp;1933, [[Nazi]] activity around the country increased dramatically. At the University of Göttingen the German Student Association led the attack on the &quot;un-German spirit&quot; attributed to Jews and was aided by a [[privatdozent]] named [[Werner Weber (mathematician)|Werner Weber]], a former student of Noether. [[Antisemitism|Antisemitic]] attitudes created a climate hostile to Jewish professors. One young protester reportedly demanded: &quot;Aryan students want Aryan mathematics and not Jewish mathematics.&quot;&lt;ref name=&quot;kim29&quot;&gt;{{Harvnb|Kimberling|1981|p=29}}.&lt;/ref&gt;

One of the first actions of Hitler's administration was the [[Law for the Restoration of the Professional Civil Service]] which removed Jews and politically suspect government employees (including university professors) from their jobs unless they had &quot;demonstrated their loyalty to Germany&quot; by serving in World War&amp;nbsp;I. In April&amp;nbsp;1933 Noether received a notice from the Prussian Ministry for Sciences, Art, and Public Education which read: &quot;On the basis of paragraph&amp;nbsp;3 of the Civil Service Code of 7&amp;nbsp;April 1933, I hereby withdraw from you the right to teach at the University of Göttingen.&quot;{{Sfn|Dick|1981|pp=75–76}}{{sfn|Kimberling|1981|pp=28–29}} Several of Noether's colleagues, including [[Max Born]] and [[Richard Courant]], also had their positions revoked.{{sfn|Dick|1981|pp=75–76}}{{sfn|Kimberling|1981|pp=28–29}}

Noether accepted the decision calmly, providing support for others during this difficult time. [[Hermann Weyl]] later wrote that &quot;Emmy Noether—her courage, her frankness, her unconcern about her own fate, her conciliatory spirit—was in the midst of all the hatred and meanness, despair and sorrow surrounding us, a moral solace.&quot;&lt;ref name=&quot;kim29&quot; /&gt; Typically, Noether remained focused on mathematics, gathering students in her apartment to discuss [[class field theory]]. When one of her students appeared in the uniform of the Nazi [[paramilitary]] organization ''[[Sturmabteilung]]'' (SA), she showed no sign of agitation and, reportedly, even laughed about it later.{{sfn|Dick|1981|pp=75–76}}{{sfn|Kimberling|1981|pp=28–29}} This, however, was before the bloody events of [[Kristallnacht]] in 1938, and their praise from Propaganda Minister [[Joseph Goebbels]].

== Refuge at Bryn Mawr and Princeton, in America ==
[[Mynd:Bryn_Mawr_Sunset.jpg|hægri|thumb|[[Bryn Mawr College]] provided a welcoming home for Noether during the last two&amp;nbsp;years of her life.]]
As dozens of newly unemployed professors began searching for positions outside of Germany, their colleagues in the United States sought to provide assistance and job opportunities for them. [[Albert Einstein]] and [[Hermann Weyl]] were appointed by the [[Institute for Advanced Study]] in [[Princeton, New Jersey|Princeton]], while others worked to find a sponsor required for legal [[immigration]]. Noether was contacted by representatives of two educational institutions: [[Bryn Mawr College]], in the United States, and [[Somerville College]] at the [[University of Oxford]], in England. After a series of negotiations with the [[Rockefeller Foundation]], a grant to Bryn Mawr was approved for Noether and she took a position there, starting in late 1933.{{Sfn|Dick|1981|pp=78–79}}{{Sfn|Kimberling|1981|pp=30–31}}

At Bryn Mawr, Noether met and befriended [[Anna Johnson Pell Wheeler|Anna Wheeler]], who had studied at Göttingen just before Noether arrived there. Another source of support at the college was the Bryn Mawr president, Marion Edwards Park, who enthusiastically invited mathematicians in the area to &quot;see Dr.&amp;nbsp;Noether in action!&quot;{{Sfn|Kimberling|1981|pp=32–33}}{{Sfn|Dick|1981|p=80}} Noether and a small team of students worked quickly through van der Waerden's 1930 book ''Moderne Algebra&amp;nbsp;I'' and parts of [[Erich Hecke]]'s ''Theorie der algebraischen Zahlen'' (''Theory of algebraic numbers'').{{Sfn|Dick|1981|pp=80–81}}

In 1934, Noether began lecturing at the Institute for Advanced Study in Princeton upon the invitation of [[Abraham Flexner]] and [[Oswald Veblen]]. She also worked with and supervised [[Abraham Adrian Albert|Abraham Albert]] and [[Harry Vandiver]].{{Sfn|Dick|1981|pp=81–82}} However, she remarked about [[Princeton University]] that she was not welcome at &quot;the men's university, where nothing female is admitted&quot;.{{Sfn|Dick|1981|p=81}}

Her time in the United States was pleasant, surrounded as she was by supportive colleagues and absorbed in her favorite subjects.{{Sfn|Osen|1974|p=151}}{{Sfn|Dick|1981|p=83}} In the summer of 1934 she briefly returned to Germany to see Emil Artin and her brother [[Fritz Noether|Fritz]] before he left for Tomsk. Although many of her former colleagues had been forced out of the universities, she was able to use the library as a &quot;foreign scholar&quot;.{{Sfn|Dick|1981|p=82}}{{Sfn|Kimberling|1981|p=34}}

== Death ==
[[Mynd:Bryn_Mawr_College_Cloisters.JPG|hægri|thumb|250x250dp|Noether's remains were placed under the walkway surrounding the cloisters of Bryn Mawr's [[Bryn Mawr College#M. Carey Thomas Library|M. Carey Thomas Library]].]]
In April 1935 doctors discovered a [[tumor]] in Noether's [[Human pelvis|pelvis]]. Worried about complications from surgery, they ordered two days of bed rest first. During the operation they discovered an [[ovarian cyst]] &quot;the size of a large [[cantaloupe]]&quot;.{{Sfn|Kimberling|1981|pp=37–38}} Two smaller tumors in her [[uterus]] appeared to be benign and were not removed, to avoid prolonging surgery. For three days she appeared to convalesce normally, and she recovered quickly from a [[circulatory collapse]] on the fourth. On 14 April she fell unconscious, her temperature soared to {{convert|109|°F|°C|sigfig=3}}, and she died. &quot;[I]t is not easy to say what had occurred in Dr. Noether&quot;, one of the physicians wrote. &quot;It is possible that there was some form of unusual and virulent infection, which struck the base of the brain where the heat centers are supposed to be located.&quot;{{Sfn|Kimberling|1981|pp=37–38}}

A few days after Noether's death her friends and associates at Bryn Mawr held a small memorial service at College President Park's house. Hermann Weyl and [[Richard Brauer]] traveled from Princeton and spoke with Wheeler and Taussky about their departed colleague. In the months that followed, written tributes began to appear around the globe: Albert Einstein&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Einstein|first1=Albert|title=The Late Emmy Noether; Professor Einstein Writes in Appreciation of a Fellow-Mathematician.|url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9807EFDD163CE33ABC4C53DFB366838E629EDE|accessdate=24 March 2015|work=[[The New York Times]]|date=4 May 1935}}&lt;/ref&gt; joined van der Waerden, Weyl, and [[Pavel Alexandrov]] in paying their respects. Her body was cremated and the ashes interred under the walkway around the cloisters of the [[Bryn Mawr College#M. Carey Thomas Library|M. Carey Thomas Library]] at Bryn Mawr.{{Sfn|Kimberling|1981|p=39}}

== Contributions to mathematics and physics ==
Noether's work in [[abstract algebra]] and [[topology]] was influential in mathematics, while in physics, [[Noether's theorem]] has consequences for [[theoretical physics]] and [[Dynamical system|dynamical systems]]. She showed an acute propensity for abstract thought, which allowed her to approach problems of mathematics in fresh and original ways.{{Sfn|Osen|1974|pp=148–49}}{{Sfn|Kimberling|1981|pp=11–12}} Her friend and colleague [[Hermann Weyl]] described her scholarly output in three epochs:
{{Quote|Emmy Noether's scientific production fell into three clearly distinct epochs:

(1) the period of relative dependence, 1907–1919

(2) the investigations grouped around the general theory of ideals 1920–1926

(3) the study of the non-commutative algebras, their representations by linear transformations, and their application to the study of commutative number fields and their arithmetics|{{Harvnb |Weyl| 1935}}}}

In the first epoch (1907–1919), Noether dealt primarily with [[Invariant theory|differential and algebraic invariants]], beginning with her dissertation under [[Paul Gordan]]. Her mathematical horizons broadened, and her work became more general and abstract, as she became acquainted with the work of [[David Hilbert]], through close interactions with a successor to Gordan, [[Ernst Sigismund Fischer]]. After moving to Göttingen in 1915, she produced her work for physics, the two [[Noether's theorem|Noether's theorems]].

In the second epoch (1920–1926), Noether devoted herself to developing the theory of [[Ring (mathematics)|mathematical rings]].{{Sfn|Gilmer|1981|p=131}}

In the third epoch (1927–1935), Noether focused on [[noncommutative algebra]], [[Linear map|linear transformations]], and commutative number fields.{{Sfn|Kimberling|1981|pp=10–23}}

Although the results of Noether's first epoch were impressive and useful, her fame among mathematicians rests more on the groundbreaking work she did in her second and third epochs, as noted by Hermann Weyl and B.L. van der Waerden in their obituaries of her.

In these epochs, she was not merely applying ideas and methods of earlier mathematicians; rather, she was crafting new systems of mathematical definitions that would be used by future mathematicians. In particular, she developed a completely new theory of [[Ideal (ring theory)|ideals]] in [[Ring (mathematics)|rings]], generalizing earlier work of [[Richard Dedekind]]. She is also renowned for developing ascending chain conditions, a simple finiteness condition that yielded powerful results in her hands. Such conditions and the theory of ideals enabled Noether to generalize many older results and to treat old problems from a new perspective, such as [[elimination theory]] and the [[Algebraic variety|algebraic varieties]] that had been studied by her father.

=== Historical context ===
In the century from 1832 to Noether's death in 1935, the field of mathematics – specifically [[algebra]] – underwent a profound revolution, whose reverberations are still being felt. Mathematicians of previous centuries had worked on practical methods for solving specific types of equations, e.g., [[Cubic function|cubic]], [[Quartic equation|quartic]], and [[Quintic equation|quintic equations]], as well as on the [[Root of unity|related problem]] of constructing [[Regular polygon|regular polygons]] using [[Compass and straightedge constructions|compass and straightedge]]. Beginning with [[Carl Friedrich Gauss]]'s 1832 proof that [[Prime number|prime numbers]] such as five can be [[Integer factorization|factored]] in [[Gaussian integer|Gaussian integers]],&lt;ref&gt;{{cite journal|first=C.F.|last=Gauss|author-link=Carl Friedrich Gauss|title=Theoria residuorum biquadraticorum – Commentatio secunda|year=1832|language=la|journal=Comm. Soc. Reg. Sci. Göttingen|volume=7|pages=1–34}} reprinted in {{cite book|title=Werke|trans-title=Complete Works of C.F. Gauss|publisher=Georg Olms Verlag|location=Hildesheim|year=1973|pages=93–148}}&lt;/ref&gt; [[Évariste Galois]]'s introduction of [[Permutation group|permutation groups]] in 1832 (although, because of his death, his papers were published only in 1846, by Liouville), [[William Rowan Hamilton]]'s discovery of [[Quaternion|quaternions]] in 1843, and [[Arthur Cayley]]'s more modern definition of groups in 1854, research turned to determining the properties of ever-more-abstract systems defined by ever-more-universal rules. Noether's most important contributions to mathematics were to the development of this new field, [[abstract algebra]].&lt;ref name=&quot;algebra_contributions_paramount&quot;&gt;G.E. {{Harvnb|Noether|1987|p=168}}.&lt;/ref&gt;

=== Background on abstract algebra and ''begriffliche Mathematik'' (conceptual mathematics) ===
Two of the most basic objects in abstract algebra are groups and rings.

A ''group'' consists of a set of elements and a single operation which combines a first and a second element and returns a third. The operation must satisfy certain constraints for it to determine a group: It must be [[Closure (mathematics)|closed]] (when applied to any pair of elements of the associated set, the generated element must also be a member of that set), it must be [[Associativity|associative]], there must be an [[identity element]] (an element which, when combined with another element using the operation, results in the original element, such as adding zero to a number or multiplying it by one), and for every element there must be an [[inverse element]].

A ''ring'' likewise, has a set of elements, but now has ''two'' operations. The first operation must make the set a group, and the second operation is associative and [[Distributivity|distributive]] with respect to the first operation. It may or may not be [[Commutativity|commutative]]; this means that the result of applying the operation to a first and a second element is the same as to the second and first – the order of the elements does not matter. If every non-zero element has a [[multiplicative inverse]] (an element ''x'' such that ''a x''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''x a''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;1&amp;nbsp;), the ring is called a ''[[division ring]]''. A ''[[Field (mathematics)|field]]'' is defined as a commutative division ring.

Groups are frequently studied through ''[[Group representation|group representations]]''. In their most general form, these consist of a choice of group, a set, and an ''action'' of the group on the set, that is, an operation which takes an element of the group and an element of the set and returns an element of the set. Most often, the set is a [[vector space]], and the group represents symmetries of the vector space. For example, there is a group which represents the rigid rotations of space. This is a type of symmetry of space, because space itself does not change when it is rotated even though the positions of objects in it do. Noether used these sorts of symmetries in her work on invariants in physics.

A powerful way of studying rings is through their ''[[Module (mathematics)|modules]]''. A module consists of a choice of ring, another set, usually distinct from the underlying set of the ring and called the underlying set of the module, an operation on pairs of elements of the underlying set of the module, and an operation which takes an element of the ring and an element of the module and returns an element of the module.

The underlying set of the module and its operation must form a group. A module is a ring-theoretic version of a group representation: Ignoring the second ring operation and the operation on pairs of module elements determines a group representation. The real utility of modules is that the kinds of modules that exist and their interactions, reveal the structure of the ring in ways that are not apparent from the ring itself. An important special case of this is an ''[[Algebra over a field|algebra]]''. (The word algebra means both a subject within mathematics as well as an object studied in the subject of algebra.) An algebra consists of a choice of two rings and an operation which takes an element from each ring and returns an element of the second ring. This operation makes the second ring into a module over the first. Often the first ring is a field.

Words such as &quot;element&quot; and &quot;combining operation&quot; are very general, and can be applied to many real-world and abstract situations. Any set of things that obeys all the rules for one (or two) operation(s) is, by definition, a group (or ring), and obeys all theorems about groups (or rings). Integer numbers, and the operations of addition and multiplication, are just one example. For example, the elements might be [[Word (data type)|computer data words]], where the first combining operation is [[exclusive or]] and the second is [[logical conjunction]]. Theorems of abstract algebra are powerful because they are general; they govern many systems. It might be imagined that little could be concluded about objects defined with so few properties, but precisely therein lay Noether's gift to discover the maximum that could be concluded from a given set of properties, or conversely, to identify the minimum set, the essential properties responsible for a particular observation. Unlike most mathematicians, she did not make abstractions by generalizing from known examples; rather, she worked directly with the abstractions. In his obituary of Noether, her student van&amp;nbsp;der&amp;nbsp;Waerden recalled that
{{quote|The maxim by which Emmy Noether was guided throughout her work might be formulated as follows: &quot;''Any relationships between numbers, functions, and operations become transparent, generally applicable, and fully productive only after they have been isolated from their particular objects and been formulated as universally valid concepts.''&quot;{{sfn|Dick|1981|p=101}}}}

This is the ''begriffliche Mathematik'' (purely conceptual mathematics) that was characteristic of Noether. This style of mathematics was consequently adopted by other mathematicians, especially in the (then new) field of abstract algebra.

=== Example: Integers as a ring ===
The [[Integer|integers]] form a commutative ring whose elements are the integers, and the combining operations are addition and multiplication. Any pair of integers can be [[Addition|added]] or [[Multiplication|multiplied]], always resulting in another integer, and the first operation, addition, is [[Commutativity|commutative]], i.e., for any elements ''a'' and ''b'' in the ring, ''a''&amp;nbsp;+&amp;nbsp;''b''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''b''&amp;nbsp;+&amp;nbsp;''a''. The second operation, multiplication, also is commutative, but that need not be true for other rings, meaning that ''a'' combined with ''b'' might be different from ''b'' combined with ''a''. Examples of noncommutative rings include [[Matrix (mathematics)|matrices]] and [[Quaternion|quaternions]]. The integers do not form a division ring, because the second operation cannot always be inverted; there is no integer ''a'' such that 3&amp;nbsp;×&amp;nbsp;''a''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;1.

The integers have additional properties which do not generalize to all commutative rings. An important example is the [[fundamental theorem of arithmetic]], which says that every positive integer can be factored uniquely into [[Prime number|prime numbers]]. Unique factorizations do not always exist in other rings, but Noether found a unique factorization theorem, now called the ''[[Lasker–Noether theorem]]'', for the [[Ideal (ring theory)|ideals]] of many rings. Much of Noether's work lay in determining what properties ''do'' hold for all rings, in devising novel analogs of the old integer theorems, and in determining the minimal set of assumptions required to yield certain properties of rings.

=== First epoch (1908–1919): Algebraic invariant theory ===
[[Mynd:Emmy_Noether_-_Table_of_invariants_2.jpg|hægri|thumb|250x250dp|Table&amp;nbsp;2 from Noether's dissertation {{Sfn|Noether|1908}} on invariant theory. This table collects 202 of the 331&amp;nbsp;invariants of ternary biquadratic forms. These forms are graded in two variables ''x'' and ''u''. The horizontal direction of the table lists the invariants with increasing grades in ''x'', while the vertical direction lists them with increasing grades in ''u''.]]
Much of Noether's work in the first epoch of her career was associated with [[invariant theory]], principally [[algebraic invariant theory]]. Invariant theory is concerned with expressions that remain constant (invariant) under a [[Group (mathematics)|group]] of transformations. As an everyday example, if a rigid yardstick is rotated, the coordinates (''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, ''y''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, ''z''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) and (''x''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ''y''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ''z''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) of its endpoints change, but its length ''L'' given by the formula  ''L''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;=&amp;nbsp;Δ''x''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;+&amp;nbsp;Δ''y''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;+&amp;nbsp;Δ''z''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; remains the same. Invariant theory was an active area of research in the later nineteenth century, prompted in part by [[Felix Klein]]'s [[Erlangen program]], according to which different types of [[geometry]] should be characterized by their invariants under transformations, e.g., the [[cross-ratio]] of [[projective geometry]].

An example of an ''invariant'' is the [[discriminant]] ''B''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;−&amp;nbsp;4 ''A C'' of a binary [[quadratic form]] '''x·'''A '''x'''&amp;nbsp;+&amp;nbsp;'''y·'''B '''x'''&amp;nbsp;+&amp;nbsp;'''y·'''C '''y'''&amp;nbsp;, where '''x''' and '''y''' are [[Euclidean vector|vectors]] and &quot;'''·'''&quot; is the [[dot product]] or &quot;[[inner product]]&quot; for the vectors. A, B, and C are [[Linear operator|linear operators]] on the vectors – typically [[Matrix (mathematics)|matrices]].

The discriminant is called &quot;invariant&quot; because it is not changed by linear substitutions '''''x'''''&amp;nbsp;→&amp;nbsp;''a'' '''''x'''''&amp;nbsp;+&amp;nbsp;''b'' '''''y''''', ''y''&amp;nbsp;→&amp;nbsp;''c'' '''x'''&amp;nbsp;+&amp;nbsp;''d'' '''y''' with determinant ''a'' ''d''&amp;nbsp;−&amp;nbsp;''b'' ''c''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;1&amp;nbsp;. These substitutions form the [[special linear group]] ''SL''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;.&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;There are no invariants under the [[general linear group]] of all invertible linear transformations because these transformations can be multiplication by a scaling factor. To remedy this, classical invariant theory also considered ''relative invariants'', which were forms invariant up to a scale factor.&lt;/ref&gt;

One can ask for all polynomials in A, B, and C that are unchanged by the action of ''SL''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;; these are called the invariants of binary quadratic forms and turn out to be the polynomials in the discriminant.

More generally, one can ask for the invariants of homogeneous polynomials A&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt; ''x''&lt;sup&gt;r&lt;/sup&gt; ''y''&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;+&amp;nbsp;...&amp;nbsp;+&amp;nbsp;A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt; x&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ''y''&lt;sup&gt;r&lt;/sup&gt; of higher degree, which will be certain polynomials in the coefficients A&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;,&amp;nbsp;...,&amp;nbsp;A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;, and more generally still, one can ask the similar question for homogeneous polynomials in more than two variables.

One of the main goals of invariant theory was to solve the &quot;''finite basis problem''&quot;. The sum or product of any two invariants is invariant, and the finite basis problem asked whether it was possible to get all the invariants by starting with a finite list of invariants, called ''generators'', and then, adding or multiplying the generators together. For example, the discriminant gives a finite basis (with one element) for the invariants of binary quadratic forms.

Noether's advisor, Paul Gordan, was known as the &quot;king of invariant theory&quot;, and his chief contribution to mathematics was his 1870 solution of the finite basis problem for invariants of homogeneous polynomials in two variables.{{sfn|Noether|1914|p=11}}{{Sfn|Gordan|1870}} He proved this by giving a constructive method for finding all of the invariants and their generators, but was not able to carry out this constructive approach for invariants in three or more variables. In 1890, David Hilbert proved a similar statement for the invariants of homogeneous polynomials in any number of variables.{{Sfn|Weyl|1944|pp=618–21}}{{Sfn|Hilbert|1890|p=531}} Furthermore, his method worked, not only for the special linear group, but also for some of its subgroups such as the [[special orthogonal group]].{{Sfn|Hilbert|1890|p=532}}

=== First epoch (1908–1919): Galois theory ===
[[Galois theory]] concerns transformations of [[Field (mathematics)|number fields]] that [[Permutation|permute]] the roots of an equation. Consider a polynomial equation of a variable ''x'' of [[Degree of a polynomial|degree]] ''n'', in which the coefficients are drawn from some [[ground field]], which might be, for example, the field of [[Real number|real numbers]], [[Rational number|rational numbers]], or the [[Integer|integers]] [[Modular arithmetic|modulo]]&amp;nbsp;7. There may or may not be choices of ''x'', which make this polynomial evaluate to zero. Such choices, if they exist, are called [[Root of a function|roots]]. If the polynomial is ''x''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;+&amp;nbsp;1 and the field is the real numbers, then the polynomial has no roots, because any choice of ''x'' makes the polynomial greater than or equal to one. If the field is [[Field extension|extended]], however, then the polynomial may gain roots, and if it is extended enough, then it always has a number of roots equal to its degree.

Continuing the previous example, if the field is enlarged to the complex numbers, then the polynomial gains two roots, +''i'' and −''i'', where ''i'' is the [[imaginary unit]], that is, ''i''&lt;sup&gt;&amp;nbsp;2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;=&amp;nbsp;−1&amp;nbsp;. More generally, the extension field in which a polynomial can be factored into its roots is known as the [[splitting field]] of the polynomial.

The [[Galois group]] of a polynomial is the set of all transformations of the splitting field which preserve the ground field and the roots of the polynomial. (In mathematical jargon, these transformations are called [[Automorphism|automorphisms]].) The Galois group of {{nowrap|''x''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; + 1}} consists of two elements: The identity transformation, which sends every complex number to itself, and [[complex conjugation]], which sends +''i'' to −''i''. Since the Galois group does not change the ground field, it leaves the coefficients of the polynomial unchanged, so it must leave the set of all roots unchanged. Each root can move to another root, however, so transformation determines a [[permutation]] of the ''n'' roots among themselves. The significance of the Galois group derives from the [[fundamental theorem of Galois theory]], which proves that the fields lying between the ground field and the splitting field are in one-to-one correspondence with the [[Subgroup|subgroups]] of the Galois group.

In 1918, Noether published a paper on the [[inverse Galois problem]].&lt;ref&gt;{{harvnb|Noether|1918}}.&lt;/ref&gt; Instead of determining the Galois group of transformations of a given field and its extension, Noether asked whether, given a field and a group, it always is possible to find an extension of the field that has the given group as its Galois group. She reduced this to &quot;[[Noether's problem]]&quot;, which asks whether the fixed field of a subgroup ''G'' of the [[Symmetric group|permutation group]] ''S''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt; acting on the field  ''k''(''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,&amp;nbsp;...&amp;nbsp;,&amp;nbsp;''x''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt;) always is a pure [[transcendental extension]] of the field ''k''. (She first mentioned this problem in a 1913 paper,&lt;ref&gt;{{harvnb|Noether|1913}}.&lt;/ref&gt; where she attributed the problem to her colleague [[Ernst Sigismund Fischer|Fischer]].) She showed this was true for  ''n''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;2, 3, or 4. In 1969, [[R.G. Swan]] found a counter-example to Noether's problem, with  ''n''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;47 and ''G'' a [[cyclic group]] of order&amp;nbsp;47&lt;ref&gt;{{harvnb|Swan|1969|p=148}}.&lt;/ref&gt; (although this group can be realized as a [[Galois group]] over the rationals in other ways). The inverse Galois problem remains unsolved.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Malle|Matzat|1999}}.&lt;/ref&gt;

=== First epoch (1908–1919): Physics ===
{{main|Noether's theorem|Conservation law (physics)|Constant of motion}}

Noether was brought to [[Göttingen]] in 1915 by David Hilbert and Felix Klein, who wanted her expertise in invariant theory to help them in understanding [[general relativity]], a geometrical theory of [[gravitation]] developed mainly by [[Albert Einstein]]. Hilbert had observed that the [[conservation of energy]] seemed to be violated in general relativity, because gravitational energy could itself gravitate. Noether provided the resolution of this paradox, and a fundamental tool of modern [[theoretical physics]], with [[Noether's theorem|Noether's first theorem]], which she proved in 1915, but did not publish until 1918.&lt;ref&gt;{{harvnb|Noether|1918b}}&lt;/ref&gt; She not only solved the problem for general relativity, but also determined the conserved quantities for ''every'' system of physical laws that possesses some continuous symmetry. Upon receiving her work, Einstein wrote to Hilbert:{{quote|Yesterday I received from Miss Noether a very interesting paper on invariants. I'm impressed that such things can be understood in such a general way. The old guard at Göttingen should take some lessons from Miss Noether! She seems to know her stuff.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kimberling|1981|p=13}}&lt;/ref&gt;}}

For illustration, if a physical system behaves the same, regardless of how it is oriented in space, the physical laws that govern it are rotationally symmetric; from this symmetry, Noether's theorem shows the [[angular momentum]] of the system must be conserved.&lt;ref name=&quot;ledhill&quot;&gt;{{Harvnb|Lederman|Hill|2004|pp=97–116}}.&lt;/ref&gt; The physical system itself need not be symmetric; a jagged asteroid tumbling in space [[Conservation of angular momentum|conserves angular momentum]] despite its asymmetry. Rather, the symmetry of the ''physical laws'' governing the system is responsible for the conservation law. As another example, if a physical experiment has the same outcome at any place and at any time, then its laws are symmetric under continuous translations in space and time; by Noether's theorem, these symmetries account for the [[Conservation law (physics)|conservation laws]] of [[Momentum|linear momentum]] and [[energy]] within this system, respectively.

Noether's theorem has become a fundamental tool of modern [[theoretical physics]], both because of the insight it gives into conservation laws, and also, as a practical calculation tool.&lt;ref name=&quot;neeman_1999&quot;/&gt; Her theorem allows researchers to determine the conserved quantities from the observed symmetries of a physical system. Conversely, it facilitates the description of a physical system based on classes of hypothetical physical laws. For illustration, suppose that a new physical phenomenon is discovered. Noether's theorem provides a test for theoretical models of the phenomenon:&lt;blockquote&gt;If the theory has a continuous symmetry, then Noether's theorem guarantees that the theory has a conserved quantity, and for the theory to be correct, this conservation must be observable in experiments.&lt;/blockquote&gt;

=== Second epoch (1920–1926): Ascending and descending chain conditions ===
In this epoch, Noether became famous for her deft use of ascending (''Teilerkettensatz'') or descending (''Vielfachenkettensatz'') chain conditions. A sequence of [[Empty set|non-empty]] [[Subset|subsets]] ''A''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, ''A''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ''A''&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, etc. of a [[Set (mathematics)|set]] ''S'' is usually said to be ''ascending'', if each is a subset of the next

: &lt;math&gt;A_{1} \subset A_{2} \subset A_{3} \subset \cdots.&lt;/math&gt;

Conversely, a sequence of subsets of ''S'' is called ''descending'' if each contains the next subset:

: &lt;math&gt;A_{1} \supset A_{2} \supset A_{3} \supset \cdots.&lt;/math&gt;

A chain ''becomes constant after a finite number of steps'' if there is an ''n'' such that &lt;math&gt;A_n = A_m&lt;/math&gt; for all ''m''&amp;nbsp;≥&amp;nbsp;''n''. A collection of subsets of a given set satisfies the [[ascending chain condition]] if any ascending sequence becomes constant after a finite number of steps. It satisfies the descending chain condition if any descending sequence becomes constant after a finite number of steps.

Ascending and descending chain conditions are general, meaning that they can be applied to many types of mathematical objects—and, on the surface, they might not seem very powerful. Noether showed how to exploit such conditions, however, to maximum advantage.

For example: How to use chain conditions to show that every set of sub-objects has a maximal/minimal element or that a complex object can be generated by a smaller number of elements. These conclusions often are crucial steps in a proof.

Many types of objects in [[abstract algebra]] can satisfy chain conditions, and usually if they satisfy an ascending chain condition, they are called ''[[Noetherian (disambiguation)|Noetherian]]'' in her honor. By definition, a [[Noetherian ring]] satisfies an ascending chain condition on its left and right ideals, whereas a [[Noetherian group]] is defined as a group in which every strictly ascending chain of subgroups is finite. A [[Noetherian module]] is a [[Module (mathematics)|module]] in which every strictly ascending chain of submodules becomes constant after a finite number of steps. A [[Noetherian space]] is a [[topological space]] in which every strictly ascending chain of open subspaces becomes constant after a finite number of steps; this definition makes the [[Spectrum of a ring|spectrum]] of a Noetherian ring a Noetherian topological space.

The chain condition often is &quot;inherited&quot; by sub-objects. For example, all subspaces of a Noetherian space, are Noetherian themselves; all subgroups and quotient groups of a Noetherian group are likewise, Noetherian; and, ''[[mutatis mutandis]]'', the same holds for submodules and quotient modules of a Noetherian module. All quotient rings of a Noetherian ring are Noetherian, but that does not necessarily hold for its subrings. The chain condition also may be inherited by combinations or extensions of a Noetherian object. For example, finite direct sums of Noetherian rings are Noetherian, as is the ring of formal [[power series]] over a Noetherian ring.

Another application of such chain conditions is in [[Noetherian induction]]—also known as [[well-founded induction]]—which is a generalization of [[mathematical induction]]. It frequently is used to reduce general statements about collections of objects to statements about specific objects in that collection. Suppose that ''S'' is a [[partially ordered set]]. One way of proving a statement about the objects of ''S'' is to assume the existence of a [[counterexample]] and deduce a contradiction, thereby proving the [[contrapositive]] of the original statement. The basic premise of Noetherian induction is that every non-empty subset of ''S'' contains a minimal element. In particular, the set of all counterexamples contains a minimal element, the ''minimal counterexample''. In order to prove the original statement, therefore, it suffices to prove something seemingly much weaker: For any counter-example, there is a smaller counter-example.

=== Second epoch (1920–1926): Commutative rings, ideals, and modules ===
Noether's paper, ''Idealtheorie in Ringbereichen'' (''Theory of Ideals in Ring Domains'', 1921),{{Sfn|Noether|1921}} is the foundation of general commutative ring theory, and gives one of the first general definitions of a [[commutative ring]].&lt;ref name=&quot;Gil133&quot; /&gt; Before her paper, most results in commutative algebra were restricted to special examples of commutative rings, such as polynomial rings over fields or rings of algebraic integers. Noether proved that in a ring which satisfies the ascending chain condition on [[Ideal (ring theory)|ideals]], every ideal is finitely generated. In 1943, French mathematician [[Claude Chevalley]] coined the term, ''[[Noetherian ring]]'', to describe this property.&lt;ref name=&quot;Gil133&quot;&gt;{{Harvnb|Gilmer|1981|p=133}}.&lt;/ref&gt; A major result in Noether's 1921 paper is the '''[[Lasker–Noether theorem]]''', which extends Lasker's theorem on the primary decomposition of ideals of polynomial rings to all Noetherian rings. The Lasker–Noether theorem can be viewed as a generalization of the [[fundamental theorem of arithmetic]] which states that any positive integer can be expressed as a product of [[Prime number|prime numbers]], and that this decomposition is unique.

Noether's work ''Abstrakter Aufbau der Idealtheorie in algebraischen Zahl- und Funktionenkörpern'' (''Abstract Structure of the Theory of Ideals in Algebraic Number and Function Fields'', 1927)&lt;ref&gt;{{harvnb|Noether|1927}}.&lt;/ref&gt; characterized the rings in which the ideals have unique factorization into prime ideals as the [[Dedekind domain|Dedekind domains]]: integral domains that are Noetherian, 0- or 1[[Krull dimension|-dimensional]], and [[Integrality|integrally closed]] in their quotient fields. This paper also contains what now are called the [[Isomorphism theorem|isomorphism theorems]], which describe some fundamental [[Natural isomorphism|natural isomorphisms]], and some other basic results on Noetherian and [[Artinian module|Artinian modules]].

=== Second epoch (1920–1926): Elimination theory ===
In 1923–1924, Noether applied her ideal theory to [[elimination theory]] in a formulation that she attributed to her student, Kurt Hentzelt. She showed that fundamental theorems about the [[Polynomial factorization|factorization of polynomials]] could be carried over directly.{{Sfn|Noether|1923}}{{Sfn|Noether|1923b}}{{sfn|Noether|1924}} Traditionally, elimination theory is concerned with eliminating one or more variables from a system of polynomial equations, usually by the method of [[Resultant|resultants]].

For illustration, a system of equations often can be written in the form &amp;nbsp; M '''v'''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;'''0''' &amp;nbsp; where a matrix (or [[linear transform]]) &amp;nbsp; M &amp;nbsp; (without the variable ''x'') times a vector '''v''' (that only has non-zero powers of ''x'') is equal to the zero vector, '''0'''. Hence, the [[determinant]] of the matrix &amp;nbsp; M &amp;nbsp; must be zero, providing a new equation in which the variable ''x'' has been eliminated.

=== Second epoch (1920–1926): Invariant theory of finite groups ===
Techniques such as Hilbert's original non-constructive solution to the finite basis problem could not be used to get quantitative information about the invariants of a group action, and furthermore, they did not apply to all group actions. In her 1915 paper,{{Sfn|Noether|1915}} Noether found a solution to the finite basis problem for a finite group of transformations &amp;nbsp; ''G'' &amp;nbsp; acting on a finite-dimensional vector space over a field of characteristic zero. Her solution shows that the ring of invariants is generated by homogeneous invariants whose degree is less than, or equal to, the order of the finite group; this is called '''Noether's bound'''. Her paper gave two proofs of Noether's bound, both of which also work when the characteristic of the field is [[coprime]] to &amp;nbsp; |''G''|! &amp;nbsp; (the [[factorial]] of the order &amp;nbsp; |''G''| &amp;nbsp; of the group ''G''). The degrees of generators need not satisfy Noether's bound when the characteristic of the field divides the number &amp;nbsp; |''G''|&amp;nbsp;,{{Sfn|Fleischmann|2000|p=24}} but Noether was not able to determine whether this bound was correct when the characteristic of the field divides &amp;nbsp; |''G''|! &amp;nbsp; but not &amp;nbsp; |''G''|&amp;nbsp;. For many years, determining the truth or falsehood of this bound for this particular case was an open problem, called &quot;Noether's gap&quot;. It was finally solved independently by Fleischmann in 2000 and Fogarty in 2001, who both showed that the bound remains true.{{Sfn|Fleischmann|2000|p=25}}{{Sfn|Fogarty|2001|p=5}}

In her 1926 paper,{{Sfn|Noether|1926}} Noether extended Hilbert's theorem to representations of a finite group over any field; the new case that did not follow from Hilbert's work is when the characteristic of the field divides the order of the group. Noether's result was later extended by [[William Haboush]] to all reductive groups by his proof of the [[Haboush's theorem|Mumford conjecture]].{{Sfn|Haboush|1975}} In this paper Noether also introduced the ''[[Noether normalization lemma]]'', showing that a finitely generated [[Integral domain|domain]] ''A'' over a field ''k'' has a set &amp;nbsp; {&amp;nbsp;''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,&amp;nbsp;...&amp;nbsp;,&amp;nbsp;''x''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt;&amp;nbsp;} &amp;nbsp; of [[Algebraic independence|algebraically independent]] elements such that ''A'' is [[Integrality|integral]] over &amp;nbsp; ''k'' [''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,&amp;nbsp;... ,&amp;nbsp;''x''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt;]&amp;nbsp;.

=== Second epoch (1920–1926): Contributions to topology ===
[[Mynd:Mug_and_Torus_morph.gif|hægri|thumb|240x240dp|A continuous deformation ([[homotopy]]) of a coffee cup into a doughnut ([[torus]]) and back]]
As noted by [[Pavel Alexandrov]] and [[Hermann Weyl]] in their obituaries, Noether's contributions to [[topology]] illustrate her generosity with ideas and how her insights could transform entire fields of mathematics. In topology, mathematicians study the properties of objects that remain invariant even under deformation, properties such as their [[Connected space|connectedness]]. An old joke is that &quot;''a topologist cannot distinguish a donut from a coffee mug''&quot;, since they can be continuously deformed into one another.

Noether is credited with fundamental ideas that led to the development of [[algebraic topology]] from the earlier [[combinatorial topology]], specifically, the idea of [[Homology theory#Towards algebraic topology|homology groups]].{{Sfn|Hilton|1988|p=284}} According to the account of Alexandrov, Noether attended lectures given by [[Heinz Hopf]] and by him in the summers of 1926 and 1927, where &quot;she continually made observations which were often deep and subtle&quot;{{Sfn|Dick|1981|p=173}} and he continues that,
{{quote|When ... she first became acquainted with a systematic construction of combinatorial topology, she immediately observed that it would be worthwhile to study directly the [[group (mathematics)|groups]] of algebraic complexes and cycles of a given polyhedron and the [[subgroup]] of the cycle group consisting of cycles homologous to zero; instead of the usual definition of [[Betti number]]s, she suggested immediately defining the Betti group as the [[quotient group|complementary (quotient) group]] of the group of all cycles by the subgroup of cycles homologous to zero. This observation now seems self-evident. But in those years (1925–1928) this was a completely new point of view.{{Sfn | Dick | 1981|p= 174}}}}

Noether's suggestion that topology be studied algebraically was adopted immediately by Hopf, Alexandrov, and others,{{Sfn|Dick|1981|p=174}} and it became a frequent topic of discussion among the mathematicians of Göttingen.&lt;ref name=&quot;Hirzebruch&quot;&gt;[[Friedrich Hirzebruch|Hirzebruch, Friedrich]]. &quot;Emmy Noether and Topology&quot; in {{Harvnb|Teicher|1999|pp=57–61}}.&lt;/ref&gt; Noether observed that her idea of a [[Betti group]] makes the [[Euler characteristic|Euler–Poincaré formula]] simpler to understand, and Hopf's own work on this subject{{Sfn|Hopf|1928}} &quot;bears the imprint of these remarks of Emmy Noether&quot;.{{Sfn|Dick|1981|pp=174–75}} Noether mentions her own topology ideas only as an aside in a 1926 publication,{{Sfn|Noether|1926b}} where she cites it as an application of [[group theory]].&lt;ref&gt;{{Citation|last=Hirzebruch|first=Friedrich|title=Emmy Noether and Topology}} in {{Harvnb|Teicher|1999|p=63}}&lt;/ref&gt;

This algebraic approach to topology was also developed independently in [[Austria]]. In a 1926–1927 course given in [[Vienna]], [[Leopold Vietoris]] defined a [[homology group]], which was developed by [[Walther Mayer]], into an axiomatic definition in 1928.&lt;ref&gt;Hirzebruch, Friedrich, &quot;Emmy Noether and Topology&quot; in {{Harvnb|Teicher|1999|pp=61–63}}.&lt;/ref&gt;

[[Mynd:Helmut_Hasse.jpg|hægri|thumb|[[Helmut Hasse]] worked with Noether and others to found the theory of [[Central simple algebra|central simple algebras]].]]

=== Third epoch (1927–1935): Hypercomplex numbers and representation theory ===
Much work on [[Hypercomplex number|hypercomplex numbers]] and [[Group representation|group representations]] was carried out in the nineteenth and early twentieth centuries, but remained disparate. Noether united these results and gave the first general representation theory of groups and algebras.&lt;ref name=&quot;noether_1929&quot;&gt;{{harvnb|Noether|1929}}.&lt;/ref&gt;

Briefly, Noether subsumed the structure theory of [[Associative algebra|associative algebras]] and the representation theory of groups into a single arithmetic theory of [[Module (mathematics)|modules]] and [[Ideal (ring theory)|ideals]] in [[Ring (mathematics)|rings]] satisfying [[Ascending chain condition|ascending chain conditions]]. This single work by Noether was of fundamental importance for the development of modern algebra.&lt;ref name=&quot;vdWaerden_1985&quot;&gt;{{harvnb|van der Waerden|1985|p=244}}.&lt;/ref&gt;

=== Third epoch (1927–1935): Noncommutative algebra ===
Noether also was responsible for a number of other advances in the field of algebra. With [[Emil Artin]], [[Richard Brauer]], and [[Helmut Hasse]], she founded the theory of [[Central simple algebra|central simple algebras]].{{Sfn|Lam|1981|pp=152–53}}

A paper by Noether, Helmut Hasse, and [[Richard Brauer]] pertains to [[Division algebra|division algebras]],&lt;ref name=&quot;hasse_1932&quot;&gt;{{harvnb|Brauer|Hasse|Noether|1932}}.&lt;/ref&gt; which are algebraic systems in which division is possible. They proved two important theorems: a [[Hasse principle|local-global theorem]] stating that if a finite-dimensional central division algebra over a [[Algebraic number field|number field]] splits locally everywhere then it splits globally (so is trivial), and from this, deduced their ''Hauptsatz'' (&quot;main theorem&quot;):&lt;blockquote&gt;every finite dimensional [[Central simple algebra|central]] [[division algebra]] over an [[algebraic number]] [[Field (mathematics)|field]] F splits over a [[Abelian extension|cyclic cyclotomic extension]].&lt;/blockquote&gt;These theorems allow one to classify all finite-dimensional central division algebras over a given number field. A subsequent paper by Noether showed, as a special case of a more general theorem, that all maximal subfields of a division algebra ''D'' are [[Central simple algebra#Splitting field|splitting fields]].{{Sfn|Noether|1933}} This paper also contains the [[Skolem–Noether theorem]] which states that any two embeddings of an extension of a field ''k'' into a finite-dimensional central simple algebra over ''k'', are conjugate. The [[Brauer–Noether theorem]]{{Sfn|Brauer|Noether|1927}} gives a characterization of the splitting fields of a central division algebra over a field.

== Assessment, recognition, and memorials ==
{{further|List of things named after Emmy Noether#Other}}
[[Mynd:Emmy-noether-campus_siegen.jpg|hægri|thumb|250x250dp|The Emmy Noether Campus at the [[University of Siegen]] is home to its mathematics and physics departments.]]
Noether's work continues to be relevant for the development of theoretical physics and mathematics and she is consistently ranked as one of the greatest mathematicians of the twentieth century. In his obituary, fellow algebraist [[Bartel Leendert van der Waerden|BL van der Waerden]] says that her mathematical originality was &quot;absolute beyond comparison&quot;,{{Sfn|Dick|1981|p=100}} and Hermann Weyl said that Noether &quot;changed the face of [[Abstract algebra|algebra]] by her work&quot;.&lt;ref name=&quot;weyl_128&quot;&gt;{{Harvnb|Dick|1981|p=128}}&lt;/ref&gt; During her lifetime and even until today, Noether has been characterized as the greatest woman mathematician in recorded history by mathematicians{{Sfn|Osen|1974|p=152}}{{Sfn|Alexandrov|1981|p=100}}{{Sfn|James|2002|p=321}} such as [[Pavel Alexandrov]],{{Sfn|Dick|1981|p=154}} [[Hermann Weyl]],{{Sfn|Dick|1981|p=152}} and [[Jean Dieudonné]].&lt;ref name=&quot;g_noether_p167&quot;&gt;{{Harvnb|Noether|1987|p=167}}.&lt;/ref&gt;

In a letter to ''[[The New York Times]]'', [[Albert Einstein]] wrote:&lt;ref name=&quot;einstein&quot;/&gt;
{{Quote|In the judgment of the most competent living mathematicians, Fräulein Noether was the most significant creative mathematical [[genius]] thus far produced since the higher education of women began. In the realm of algebra, in which the most gifted mathematicians have been busy for centuries, she discovered methods which have proved of enormous importance in the development of the present-day younger generation of mathematicians.}}

On 2 January 1935, a few months before her death, mathematician [[Norbert Wiener]] wrote that {{Sfn|Kimberling|1981|p=35}}
{{quote|Miss Noether is ... the greatest woman mathematician who has ever lived; and the greatest woman scientist of any sort now living, and a scholar at least on the plane of [[Marie Curie|Madame Curie]].}}

At an exhibition at the [[1964 World's Fair]] devoted to [[Mathematica: A World of Numbers ... and Beyond|Modern Mathematicians]], Noether was the only woman represented among the notable mathematicians of the modern world.&lt;ref&gt;{{citation|last=Duchin|first=Moon|authorlink=Moon Duchin|url=http://www.math.lsa.umich.edu/~mduchin/UCD/111/readings/genius.pdf|title=The Sexual Politics of Genius|format=PDF|date=December 2004|publisher=University of Chicago|accessdate=23 March 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718033431/http://www.math.lsa.umich.edu/~mduchin/UCD/111/readings/genius.pdf|archivedate=18 July 2011|df=dmy}} (Noether's birthday).&lt;/ref&gt;

Noether has been honored in several memorials,

* The [[Association for Women in Mathematics]] holds a [[Noether Lecture]] to honor women in mathematics every year; in its 2005 pamphlet for the event, the Association characterizes Noether as &quot;one of the great mathematicians of her time, someone who worked and struggled for what she loved and believed in. Her life and work remain a tremendous inspiration&quot;.&lt;ref&gt;{{Citation|chapter-url=http://www.awm-math.org/noetherbrochure/Introduction.html|chapter=Introduction|title=Profiles of Women in Mathematics|series=The Emmy Noether Lectures|publisher=[[Association for Women in Mathematics]]|year=2005|accessdate=13 April 2008}}&lt;/ref&gt;
* Consistent with her dedication to her students, the [[University of Siegen]] houses its mathematics and physics departments in buildings on ''the Emmy Noether Campus''.&lt;ref&gt;{{Citation|url=http://www.uni-siegen.de/uni/campus/wegweiser/emmy.html|title=Emmy-Noether-Campus|publisher=Universität Siegen|place=[[Germany|DE]]|accessdate=13 April 2008}}&lt;/ref&gt;
* The German Research Foundation ([[Deutsche Forschungsgemeinschaft]]) operates the ''Emmy Noether Programme'', providing funding to early-career researchers to rapidly qualify for a leading position in science and research by leading an independent junior research group.&lt;ref&gt;[http://www.dfg.de/en/research_funding/programmes/individual/emmy_noether/index.html &quot;Emmy Noether Programme&quot;]. ''Research Funding''. [[Deutsche Forschungsgemeinschaft]]. n.d. Retrieved on 25 May 2016.&lt;/ref&gt;
* A street in her hometown, Erlangen, has been named after Emmy Noether and her father, Max Noether.
* The successor to the secondary school she attended in Erlangen has been renamed as ''the Emmy Noether School''.&lt;ref name=&quot;g_noether_p167&quot; /&gt;
* A series of high school workshops and competitions are held in her honor in May of each year since 2001, originally hosted by a subsequent woman mathematics [[Privatdozent]] of the [[University of Göttingen]].&lt;ref&gt;Emmy Noether High School Mathematics Days. http://www.math.ttu.edu/~enoether/&lt;/ref&gt;
* [[Perimeter Institute for Theoretical Physics]] annually awards Emmy Noether Visiting Fellowships&lt;ref&gt;Emmy Noether Visiting Fellowships http://www.perimeterinstitute.ca/emmy-noether-visiting-fellowships&lt;/ref&gt; to outstanding female theoretical physicists. Perimeter Institute is also home to the Emmy Noether Council,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.perimeterinstitute.ca/people/emmy-noether-council|title=Emmy Noether Council|website=Perimeter Institute for Theoretical Physics|accessdate=6 March 2018|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; a group of volunteers made up of international community, corporate and philanthropic leaders work together to increase the number of women in physics and mathematical physics at Perimeter Institute.
* The Emmy Noether Mathematics Institute in Algebra, Geometry and Function Theory in the Department of Mathematics and Computer Science, [[Bar-Ilan University]], Ramat Gan, Israel was jointly founded in 1992 by the university, the [[German government]] and the [[Minerva Foundation]] with the aim to stimulate research in the above fields and to encourage collaborations with Germany. Its main topics are [[Algebraic Geometry]], [[Group theory]] and [[Complex analysis|Complex Function Theory]]. Its activities includes local research projects, conferences, short-term visitors, post-doc fellowships, and the Emmy Noether lectures (an annual series of distinguished lectures). ENI is a member of ERCOM: &quot;European Research Centers of Mathematics&quot;.&lt;ref&gt;The Emmy Noether Mathematics Institute. http://u.cs.biu.ac.il/~eni/&lt;/ref&gt;
* In 2013, The European Physical Society established the Emmy Noether Distinction for Women in Physics.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eps.org/page/distinction_prize_en|title=EPS Emmy Noether Distinction for Women in Physics – European Physical Society (EPS)|website=www.eps.org|access-date=2018-09-14}}&lt;/ref&gt; Winners have included Dr [[Catalina Curceanu]], Prof [[Sibylle Günter]] and Prof [[Anne L'Huillier]].

In fiction, Emmy Nutter, the physics professor in &quot;The God Patent&quot; by [[Ransom Stephens]], is based on Emmy Noether.&lt;ref&gt;{{Citation|url=http://ransomstephens.com/the-god-patent.htm|title=The God Patent|first=Ransom|last=Stephens}}&lt;/ref&gt;

Farther from home,

* The crater [[Nöther (crater)|Nöther]] on the [[far side of the Moon]] is named after her.
* The minor planet [[7001 Noether]] is named for Emmy Noether.{{Sfn|Schmadel|2003|p=570}}&lt;ref&gt;Blue, Jennifer. [http://planetarynames.wr.usgs.gov/ Gazetteer of Planetary Nomenclature]. [[United States Geological Survey|USGS]]. 25 July 2007. Retrieved on 13 April 2008.&lt;/ref&gt;
* [[Google]] put a memorial [[Google doodle|doodle]] created by Google artist [[Sophie Diao]] on Google's homepage in many countries on 23 March 2015 to celebrate Emmy Noether's 133rd birthday.&lt;ref&gt;[https://www.google.com/doodles/emmy-noethers-133rd-birthday Google Doodles: Emmy Noether's 133rd Birthday] 23 March 2015.&lt;/ref&gt;

== List of doctoral students ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;Noether_doctoral_students&quot;
!Date
!Student name
!Dissertation title and English translation
!University
!Published
|-
|{{nowrap|{{date|1911-12-16|iso}}}}
|Falckenberg, Hans
|Verzweigungen von Lösungen nichtlinearer Differentialgleichungen
{|
|Ramifications of Solutions of Nonlinear Differential Equations&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
|}
|Erlangen
|Leipzig 1912
|-
|{{nowrap|{{date|1916-03-04|iso}}}}
|Seidelmann, Fritz
|Die Gesamtheit der kubischen und biquadratischen Gleichungen mit Affekt bei beliebigem Rationalitätsbereich
{|
|Complete Set of Cubic and Biquadratic Equations with Affect in an Arbitrary Rationality Domain&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
|}
|Erlangen
|Erlangen 1916
|-
|{{nowrap|{{date|1925-02-25|iso}}}}
|[[Grete Hermann|Hermann, Grete]]
|Die Frage der endlich vielen Schritte in der Theorie der Polynomideale unter Benutzung nachgelassener Sätze von Kurt Hentzelt
{|
|The Question of the Finite Number of Steps in the Theory of Ideals of Polynomials using Theorems of the Late Kurt Hentzelt&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
|}
|Göttingen
|Berlin 1926
|-
|{{nowrap|{{date|1926-07-14|iso}}}}
|Grell, Heinrich
|Beziehungen zwischen den Idealen verschiedener Ringe
{|
|Relationships between the Ideals of Various Rings&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
|}
|Göttingen
|Berlin 1927
|-
|1927
|Doräte, Wilhelm
|Über einem verallgemeinerten Gruppenbegriff
{|
|On a Generalized Conceptions of Groups&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
|}
|Göttingen
|Berlin 1927
|-
|died before defense
|Hölzer, Rudolf
|Zur Theorie der primären Ringe
{|
|On the Theory of Primary Rings&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
|}
|Göttingen
|Berlin 1927
|-
|{{nowrap|{{date|1929-06-12|iso}}}}
|[[Werner Weber (mathematician)|Weber, Werner]]
|Idealtheoretische Deutung der Darstellbarkeit beliebiger natürlicher Zahlen durch quadratische Formen
{|
|Ideal-theoretic Interpretation of the Representability of Arbitrary Natural Numbers by Quadratic Forms&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
|}
|Göttingen
|Berlin 1930
|-
|{{nowrap|{{date|1929-06-26|iso}}}}
|[[Jacob Levitzki|Levitski, Jakob]]
|Über vollständig reduzible Ringe und Unterringe
{|
|On Completely Reducible Rings and Subrings&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
|}
|Göttingen
|Berlin 1931
|-
|{{nowrap|{{date|1930-06-18|iso}}}}
|[[Max Deuring|Deuring, Max]]
|Zur arithmetischen Theorie der algebraischen Funktionen
{|
|On the Arithmetic Theory of Algebraic Functions&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
|}
|Göttingen
|Berlin 1932
|-
|{{nowrap|{{date|1931-07-29|iso}}}}
|[[Hans Fitting|Fitting, Hans]]
|Zur Theorie der Automorphismenringe Abelscher Gruppen und ihr Analogon bei nichtkommutativen Gruppen
{|
|On the Theory of Automorphism-Rings of Abelian Groups and Their Analogs in Noncommutative Groups&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
|}
|Göttingen
|Berlin 1933
|-
|{{nowrap|{{date|1933-07-27|iso}}}}
|[[Ernst Witt|Witt, Ernst]]
|Riemann-Rochscher Satz und Zeta-Funktion im Hyperkomplexen
{|
|The Riemann-Roch Theorem and Zeta Function in Hypercomplex Numbers&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
|}
|Göttingen
|Berlin 1934
|-
|{{nowrap|{{date|1933-12-06|iso}}}}
|[[Zeng Jiongzhi|Tsen, Chiungtze]]
|Algebren über Funktionenkörpern
{|
|Algebras over Function Fields&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
|}
|Göttingen
|Göttingen 1934
|-
|1934
|Schilling, Otto
|Über gewisse Beziehungen zwischen der Arithmetik hyperkomplexer Zahlsysteme und algebraischer Zahlkörper
{|
|On Certain Relationships between the Arithmetic of Hypercomplex Number Systems and Algebraic Number Fields&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
|}
|Marburg
|Braunschweig 1935
|-
|1935
|Stauffer, Ruth
|The construction of a normal basis in a separable extension field
|Bryn Mawr
|Baltimore 1936
|-
|1935
|Vorbeck, Werner
|Nichtgaloissche Zerfällungskörper einfacher Systeme
{|
|Non-Galois [[Splitting field|Splitting Fields]] of Simple Systems&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
|}
|Göttingen
|
|-
|1936
|Wichmann, Wolfgang
|Anwendungen der p-adischen Theorie im Nichtkommutativen
{|
|Applications of the ''p''-adic Theory in Noncommutative Algebras&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;
|}
|Göttingen
|''Monatshefte für Mathematik und Physik'' (1936) '''44''', 203–24.
|}
--&gt;
== Athugasemdir ==
&lt;!--{{notelist}}
{{reflist|group=&quot;lower-alpha&quot;}}--&gt;
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist|20em}}

=== Frekari heimildir ===

* {{cite web|last=Phillips|first=Lee|title=The female mathematician who changed the course of physics—but couldn't get a job|url=https://arstechnica.com/science/2015/05/the-female-mathematician-who-changed-the-course-of-physics-but-couldnt-get-a-job/|website=Ars Technica|publisher=Condé Nast|location=California|date=May 2015}}
* {{cite book|authorlink=Pavel Alexandrov|last=Alexandrov|first=Pavel S.|chapter=In Memory of Emmy Noether|title=Emmy Noether: A Tribute to Her Life and Work|url=https://archive.org/details/emmynoethertribu0000unse|editor1-first=James W|editor1-last=Brewer|editor2-first=Martha K.|editor2-last=Smith|place=New York|publisher=Marcel Dekker|year=1981|isbn=978-0-8247-1550-2|pages=[https://archive.org/details/emmynoethertribu0000unse/page/99 99]–111}}
* {{Citation|last=Byers|first=Nina|authorlink=Nina Byers|chapter=Emmy Noether|title=Out of the Shadows: Contributions of 20th Century Women to Physics|year=2006|editor1-first=Nina|editor1-last=Byers|editor2-first=Gary|editor2-last=Williams|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-82197-1}}
* {{Citation|author-last=Dick|author-first=Auguste|authorlink=Auguste Dick|title=Emmy Noether: 1882–1935|place=Boston|publisher=Birkhäuser|year=1981|isbn=978-3-7643-3019-4|translator-first=H.I.|translator-last=Blocher}}
* {{Citation|last1=Fleischmann|first1=Peter|title=The Noether bound in invariant theory of finite groups|doi=10.1006/aima.2000.1952|mr=1800251|year=2000|journal=Advances in Mathematics|volume=156|issue=1|pages=23–32}}
* {{Citation|last1=Fogarty|first1=John|title=On Noether's bound for polynomial invariants of a finite group|url=http://www.ams.org/era/2001-07-02/S1079-6762-01-00088-9/|accessdate=16 June 2008|mr=1826990|year=2001|journal=Electronic Research Announcements of the American Mathematical Society|volume=7|issue=2|pages=5–7|doi=10.1090/S1079-6762-01-00088-9|archive-date=2013-01-12|archive-url=https://archive.today/20130112112534/http://www.ams.org/era/2001-07-02/S1079-6762-01-00088-9/|url-status=dead}}
* {{Citation|last=Gilmer|first=Robert|chapter=Commutative Ring Theory|title=Emmy Noether: A Tribute to Her Life and Work|editor1-first=James W.|editor1-last=Brewer|editor2-first=Martha K.|editor2-last=Smith|pages=131–43|place=New York|publisher=Marcel Dekker|year=1981|isbn=978-0-8247-1550-2}}
* {{citation|last1=Gordan|first1=Paul|title=Die simultanen Systeme binärer Formen|language=German|doi=10.1007/BF01444021|year=1870|journal=[[Mathematische Annalen]]|volume=2|issue=2|pages=227–80|url=http://gdz.sub.uni-goettingen.de/index.php?id=11&amp;PPN=GDZPPN002240513&amp;L=1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903095153/http://gdz.sub.uni-goettingen.de/index.php?id=11&amp;PPN=GDZPPN002240513&amp;L=1|archive-date=3 September 2014|df=dmy-all}}
* {{Citation|authorlink=William Haboush|first=W.J.|last=Haboush|title=Reductive groups are geometrically reductive|volume=102|year=1975|pages=67–83|doi=10.2307/1970974|issue=1|journal=Annals of Mathematics|jstor=1970974}}
* {{citation|last=Hasse|first=Helmut|authorlink=Helmut Hasse|title=Die Struktur der R.&amp;nbsp;Brauerschen Algebrenklassengruppe über einem algebraischen Zahlkörper|year=1933|language=de|doi=10.1007/BF01448916|journal=Mathematische Annalen|volume=107|pages=731–60|url=http://gdz.sub.uni-goettingen.de/index.php?id=11&amp;PPN=GDZPPN002276062&amp;L=1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305072945/http://gdz.sub.uni-goettingen.de/index.php?id=11&amp;PPN=GDZPPN002276062&amp;L=1|archive-date=5 March 2016|df=dmy-all}}
* {{cite journal|last1=Hilbert|first1=David|author1-link=David Hilbert|title=Ueber die Theorie der algebraischen Formen|language=German|date=December 1890|journal=[[Mathematische Annalen]]|volume=36|issue=4|pages=473–534|doi=10.1007/BF01208503|url=http://gdz.sub.uni-goettingen.de/index.php?id=11&amp;PPN=PPN235181684_0036&amp;DMDID=DMDLOG_0045&amp;L=1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903165407/http://gdz.sub.uni-goettingen.de/index.php?id=11&amp;PPN=PPN235181684_0036&amp;DMDID=DMDLOG_0045&amp;L=1|archive-date=3 September 2014|df=dmy-all}}
* {{cite journal|last=Hilton|first=Peter|year=1988|title=A Brief, Subjective History of Homology and Homotopy Theory in this Century|journal=Mathematics Magazine|volume=60|issue=5|pages=282–91|jstor=2689545}}
* {{cite journal|last1=Hopf|first1=Heinz|author1-link=Heinz Hopf|url=http://www.digizeitschriften.de/index.php?id=loader&amp;tx_jkDigiTools_pi1%5BIDDOC%5D=465901|title=Eine Verallgemeinerung der Euler-Poincaréschen Formel|language=de|year=1928|journal=Nachrichten von der Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen. Mathematisch-Physikalische Klasse|volume=2|pages=127–36}}
* {{cite book|authorlink=Ioan James|last=James|first=Ioan|year=2002|title=Remarkable Mathematicians from Euler to von Neumann|url=https://archive.org/details/remarkablemathem0000jame|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-81777-6}}
* {{Citation|last=Kimberling|first=Clark|chapter=Emmy Noether and Her Influence|pages=3–61|title=Emmy Noether: A tribute to her life and work|editor1-first=James W.|editor1-last=Brewer|editor2-first=Martha K.|editor2-last=Smith|place=New York|publisher=Marcel Dekker|year=1981|isbn=978-0-8247-1550-2}}
* {{Citation|last=Lam|first=Tsit Yuen|chapter=Representation Theory|pages=145–56|title=Emmy Noether: A tribute to her life and work|editor1-first=James W.|editor1-last=Brewer|editor2-first=Martha K.|editor2-last=Smith|place=New York|publisher=Marcel Dekker|year=1981|isbn=978-0-8247-1550-2}}
* {{Citation|author1-link=Leon M. Lederman|last1=Lederman|first1=Leon M.|author2-link=Christopher T. Hill|first2=Christopher T.|last2=Hill|title=Symmetry and the Beautiful Universe|place=Amherst, MA|publisher=Prometheus Books|year=2004|isbn=978-1-59102-242-8}}
* {{Citation|last=Mac Lane|first=Saunders|author-link=Saunders Mac Lane|chapter=Mathematics at the University of Göttingen 1831–1933|title=Emmy Noether: A tribute to her life and work|editor1-first=James W.|editor1-last=Brewer|editor2-first=Martha K.|editor2-last=Smith|pages=65–78|place=New York|publisher=Marcel Dekker|year=1981|isbn=978-0-8247-1550-2}}
* {{Citation|last1=Malle|first1=Gunter|last2=Matzat|first2=Bernd Heinrich|title=Inverse Galois theory|publisher=[[Springer-Verlag]]|location=Berlin, New York|series=Springer Monographs in Mathematics|isbn=978-3-540-62890-3|mr=1711577|year=1999}}
* {{Citation|authorlink=Gottfried E. Noether|last=Noether|first=Gottfried E.|year=1987|title=Women of Mathematics|editor1-last=Grinstein|editor1-first=L.S.|editor2-last=Campbell|editor2-first=P.J.|publisher=Greenwood Press|location=New York|isbn=978-0-313-24849-8}}
* {{citation|last=Noether|first=Max|authorlink=Max Noether|title=Paul Gordan|journal=Mathematische Annalen|volume=75|issue=1|year=1914|pages=1–41|doi=10.1007/BF01564521|url=http://gdz.sub.uni-goettingen.de/index.php?id=11&amp;PPN=PPN235181684_0075&amp;DMDID=DMDLOG_0007&amp;L=1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904002613/http://gdz.sub.uni-goettingen.de/index.php?id=11&amp;PPN=PPN235181684_0075&amp;DMDID=DMDLOG_0007&amp;L=1|archive-date=4 September 2014|df=dmy-all}}
* {{Citation|last=Osen|first=Lynn M.|chapter=Emmy (Amalie) Noether|title=Women in Mathematics|publisher=MIT Press|year=1974|isbn=978-0-262-15014-9|pages=141–52}}
* {{Citation|last=Schmadel|first=Lutz D.|authorlink=Lutz D. Schmadel|title=Dictionary of Minor Planet Names|edition=5th revised and enlarged|place=Berlin|publisher=Springer-Verlag|year=2003|isbn=978-3-540-00238-3}}
* {{cite journal|first=Richard G|last=Swan|title=Invariant rational functions and a problem of Steenrod|url=https://archive.org/details/sim_inventiones-mathematicae_1969-04-28_7_2/page/148|journal=Inventiones Mathematicae|year=1969|volume=7|issue=2|pages=148–58|doi=10.1007/BF01389798|bibcode=1969InMat...7..148S}}
* {{cite book|last=Taussky|first=Olga|authorlink=Olga Taussky-Todd|chapter=My Personal Recollections of Emmy Noether|pages=[https://archive.org/details/emmynoethertribu0000unse/page/79 79]–92|title=Emmy Noether: A Tribute to Her Life and Work|url=https://archive.org/details/emmynoethertribu0000unse|editor1-first=James W.|editor1-last=Brewer|editor2-first=Martha K|editor2-last=Smith|place=New York|publisher=Marcel Dekker|year=1981|isbn=978-0-8247-1550-2}}
* {{Citation|authorlink=M. B. W. Tent|author-first=M.B.W.|author-last=Tent|title=Emmy Noether: The Mother of Modern Algebra|year=2008|publisher=[[CRC Press]]}}
* {{citation|authorlink=Bartel Leendert van der Waerden|last=van der Waerden|first=B.L.|title=Nachruf auf Emmy Noether|trans-title=obituary of Emmy Noether|journal=Mathematische Annalen|volume=111|year=1935|language=German|pages=469–74|doi=10.1007/BF01472233|url=http://gdz.sub.uni-goettingen.de/index.php?id=11&amp;PPN=PPN235181684_0111&amp;DMDID=DMDLOG_0038&amp;L=1|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903172427/http://gdz.sub.uni-goettingen.de/index.php?id=11&amp;PPN=PPN235181684_0111&amp;DMDID=DMDLOG_0038&amp;L=1|archivedate=3 September 2014|df=dmy-all}}. Reprinted in {{harvnb|Dick|1981}}
* {{Citation|last=van der Waerden|first=B.L.|author-mask=3|year=1985|title=A History of Algebra: from al-Khwārizmī to Emmy Noether|publisher=Springer-Verlag|location=Berlin|isbn=978-0-387-13610-3}}
* {{Citation|first=Hermann|last=Weyl|authorlink=Hermann Weyl|title=Emmy Noether|journal=Scripta Mathematica|volume=3|issue=3|pages=201–20|year=1935}} Reprinted as an appendix in {{Harvtxt|Dick|1981}}.
* {{Citation|last1=Weyl|first1=Hermann|title=David Hilbert and his mathematical work|doi=10.1090/S0002-9904-1944-08178-0|mr=0011274|year=1944|journal=[[Bulletin of the American Mathematical Society]]|volume=50|issue=9|pages=612–54}}


{{Commonscat}}

{{DEFAULTSORT:Noether, Emmy}}
[[Flokkur:Þýskir stærðfræðingar]]
{{fd|1882|1935}}</text>
      <sha1>qgv4zcj1g6310u2afdi898x8in3twj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pierre-Emerick Aubameyang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151185</id>
    <revision>
      <id>1978803</id>
      <parentid>1972431</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T20:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1978803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3136" sha1="b7jcr56kblphhpk682u77jmpci8s24b" xml:space="preserve">{{Knattspyrnumaður
|mynd= [[File:1 Pierre-Emerick Aubameyang (cropped).jpg|230px]]
|nafn= Pierre Emerick-Aubameyang
|fullt nafn= Pierre-Emerick Emiliano François Aubameyang
|fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1989|6|18}}
|fæðingarbær=[[Laval]]
|fæðingarland=Frakkland
|hæð= 1,86m
|staða= Sóknarmaður
|núverandi lið= Deportivo de A Coruña	
|númer= 14
|ár í yngri flokkum=1995-2008
|yngriflokkalið= 
|ár1=2008-2011
|ár2=2008-2009
|ár3=2009-2010
|ár4=2010-2011
|ár5=2011
|ár6=2011-2013
|ár7=2013-2018
|ár8=2018-2022
|ár9=2022
|ár10=2022-2023
|ár11=2023-2024
|ár12=2024-2025
|ár13=2025-2026
|ár14=2026-
|lið1=[[AC Milan]]
|lið2=→[[Dijon FCO]] (lán)
|lið3=→[[Lille OSC]] (lán)
|lið4=→ [[AS Monaco FC]] (lán)
|lið5=→ [[AS Saint-Étienne]] (lán)
|lið6=[[AS Saint-Étienne]]
|lið7=[[Borussia Dortmund]]
|lið8=[[Arsenal]]
|lið9=[[FC Barcelona]]
|lið10=[[Chelsea FC]]
|lið11=[[Olympique de Marseille]]
|lið12=Al Qadsiah
|lið13=[[Olympique de Marseille]]
|lið14=[[Deportivo de A Coruña]]
|leikir (mörk)1=0 (0) 
|leikir (mörk)2=34 (8) 
|leikir (mörk)3=14 (2)
|leikir (mörk)4=19 (2)
|leikir (mörk)5=14 (2)
|leikir (mörk)6=73 (35)
|leikir (mörk)7=144 (98)
|leikir (mörk)8=128 (68)
|leikir (mörk)9=15 (11)
|leikir (mörk)10=18 (1)
|leikir (mörk)11=34 (17)
|leikir (mörk)12=32 (17)
|leikir (mörk)13= 30 (10)
|leikir (mörk)14= 5 (5)
|landsliðsár=2009&lt;br&gt;2011-2012&lt;br&gt;2009-
|landslið=Frakkland U21&lt;br&gt; Gabon U23&lt;br&gt;[[Gabonska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gabon]]
|landsliðsleikir (mörk)=1 (0)&lt;br&gt;3 (1)&lt;br&gt;86 (40)&lt;br&gt;
|mfuppfært= sept 2026
|lluppfært= sept 2026
}}
'''Pierre Emerick-Aubameyang''' (fæddur 18. júní 1989) er [[gabon]]skur knattspyrnumaður sem spilar fyrir Deportivo de A Coruña og gabonska landsliðið. Hann hefur skorað yfir 410 mörk í öllum keppnum.

Aubameyang hóf ferilinn í Frakklandi og hélt svo til [[Borussia Dortmund]] í Þýskalandi. Hann varð markahæsti leikmaðurinn í [[Bundesliga]] tímabilið 2016-2017. 

Frá 2018 til 2022 var hann með Arsenal. Aubameyang skoraði 22 mörk á tímabilinu 2018-2019 í ensku úrvalsdeildinni og deildi markakóngstitlinum með [[Sadio Mané]] og [[Mohamed Salah]].
Í desember 2021 var Aubameyang sviptur kapteinstitlinum í Arsenal eftir agabrot.

Hann hélt í kjölfarið til Barcelona. Hann skoraði þrennu í sínum þriðja leik í [[La Liga]]. Í september 2022 fór hann aftur til London þegar hann samdi við Chelsea.

Faðir hans spilaði knattspyrnu fyrir gabonska landsliðið og í Frakklandi, einnig spila hálfbræður hans knattspyrnu. Móðir Aubameyang er spænsk.

Þann 19. maí 2022 tilkynnti Aubameyang opinberlega að hann hefði hætt á alþjóðavísu eftir 73 landsleiki og 30 mörk skoruð. Hann endurskoðaði ákvörðun sína og hélt áfram með landsliðinu.

==Heimild==
{{commonscat|Pierre-Emerick Aubameyang}}
* {{wpheimild|tungumál= en|titill= Pierre-Emerick Aubameyang|mánuðurskoðað= 12. maí.|árskoðað= 2019 }}


{{DEFAULTSORT:Aubameyang, Pierre-Emerick  }}
[[Flokkur:Gabonskir knattspyrnumenn]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1989]]</text>
      <sha1>b7jcr56kblphhpk682u77jmpci8s24b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elísabet Austurríkiskeisaraynja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157492</id>
    <revision>
      <id>1978820</id>
      <parentid>1964048</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7192" sha1="g5xfzrhvjqu082hoh3vf81992tf4v9w" xml:space="preserve">{{konungur
| titill = [[Austurríska keisaradæmið|Keisaraynja Austurríkis]]
| ætt = [[Wittelsbach-ætt]]
| skjaldarmerki = Armoiries d Elisabeth de Baviere Imperatrice d'Autriche-Hongrie.svg
| nafn = Elísabet
| mynd = Kaiserin Elisabeth im Morgenlicht.jpg
| skírnarnafn = Elisabeth Amalie Eugenie
| fæðingardagur = [[24. desember]] [[1837]]
| fæðingarstaður = [[München]], [[Konungsríkið Bæjaraland|Bæjaralandi]]
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1898|9|10|1837|12|24}}
| dánarstaður = [[Genf]], [[Sviss]]
| grafinn = Keisaragrafhýsinu í Vín
| ríkisár = 24. apríl 1854 – 10. september 1898
| undirskrift = Assinatura da Imperatriz Isabel da Áustria.png
| faðir = [[Maximilian Jósef hertogi í Bæjaralandi]]
| móðir = [[Lúðvíka af Bæjaralandi]]
| maki = [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef 1.]]
| börn = {{plainlist|
* [[Soffía erkihertogaynja]]
* [[Gísela erkihertogaynja|Gísela, prinsessa af Bæjaralandi]]
* [[Rúdolf, krónprins Austurríkis]]
* [[María Valería erkihertogaynja]]}}
| titill_maka = Eiginmaður
}}
'''Elísabet''' (24. desember 1837 – 10. september 1898), kölluð '''Sísí''', var [[Austurríska keisaradæmið|keisaraynja Austurríkis]] og drottning [[Ungverjaland]]s sem eiginkona [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósefs keisara]] frá 1854 til dauðadags. Elísabet var af [[Wittelsbach-ætt]]inni og fæddist sem hertogaynja í [[Konungsríkið Bæjaraland|Konungsríkinu Bæjaralandi]].

Elísabet var stungin til bana af stjórnleysingja í [[Genf]] árið 1898.

==Fjölskylda og hjónaband==
Elísabet var dóttir hertogans Maximilians í Bæjaralandi og prinsessunnar Lúðvíku af Bæjaralandi. Í móðurætt var hún systkinabarn [[Jósefína af Leuchtenberg, Svíadrottning|Jósefínu Svíadrottningar]].

Þegar Elísabet var sextán ára gömul, þann 24. apríl árið 1854, giftist hún náfrænda sínum, [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef Austurríkiskeisara]]. Með hjónabandinu varð Elísabet keisaraynja Austurríkis og árið 1867 var hún jafnframt krýnd drottning Ungverjalands.

== Keisaraynja ==
Elísabet var feimin og ófélagslynd stúlka sem hafði hlotið frjálslegt uppeldi. Hún átti því erfitt með að aðlagast ströngum hirðsiðunum við keisarahirðina í [[Vín (borg)|Vín]], sem tengdamóðir hennar og frænka, erkihertogaynjan [[Soffía af Bæjaralandi]], stýrði með harðri hendi. 

Árin 1855 og 1856 eignaðist Elísabet fyrstu tvö börn sín, dæturnar [[Soffía erkihertogaynja af Austurríki|Soffíu]] og [[Gisela erkihertogaynja af Austurríki|Giselu]]. Dæturnar voru umsvifalaust teknar frá henni við fæðingu og settar í umsjá Soffíu, en Elísabet fékk síðar meiri umráð yfir börnum sínum. Árið 1857 heimsótti hún [[Ungverjaland]] ásamt eiginmanni sínum og börnum og varð afar náin ungversku þjóðinni. Í ferðinni veiktust báðar dætur þeirra, líklega af taugaveiki. Gisela náði sér en Soffía lést og Elísabet tók dauða hennar mjög nærri sér. 

Árið 1858 eignaðist Elísabet son, [[Rúdolf, krónprins Austurríkis|Rúdolf]], sem varð erfingi að keisarakrúnu föður síns. Fæðing Rúdolfs jók áhrif Elísabetar innan hirðarinnar. Síðasta barn þeirra Frans Jósefs, dóttirin María Valería, fæddist árið 1868 í [[Búdapest]].

Árið 1889 reið harmleikur yfir keisarafjölskylduna með [[Mayerling-atvikið|Mayerling-atvikinu]] svokallaða, þegar Rúdolf fannst látinn ásamt ástkonu sinni, barónessunni [[Mary Vetsera]]. Almennt hefur verið talið að þau hafi framið [[sjálfsmorð]] saman, en einnig hefur verið stungið upp á að Rúdolf hafi myrt Mary og síðan fyrirfarið sér. Atvikið varð að alþjóðlegu hneykslismáli og vóg þungt á Elísabetu það sem hún átti eftir ólifað.

Elísabet ferðaðist mikið og var sjaldan í Vín með eiginmanni sínum. Þau áttu þó í góðu sambandi og skrifuðust mikið á á efri árum. Keisaraynjan heimsótti gjarnan [[Cap Martin]] í [[Franska rivíeran|frönsku rivíerunni]], [[Sanremo]] í [[Ítalska rivíeran|ítölsku rivíerunni]], [[Genfarvatn]] í [[Sviss]], [[Korfú]] í [[Grikkland]]i og [[Bad Ischl]] í Austurríki, þar sem keisarahjónin dvöldu gjarnan á sumrin. Hún ferðaðist einnig til staða sem evrópskt kóngafólk fór sjaldan til, til dæmis [[Marokkó]], [[Alsír]], [[Malta|Möltu]], [[Tyrkjaveldi]]s og [[Egyptaland]]s. Ári eftir dauða Rúdolfs lét Elísabet reisa höllina [[Akilleion]] á Korfú, til heiðurs grísku hetjunnar [[Akkilles]]ar.

Elísabet hafði orð á sér sem ein fegursta kona síns tíma og hlúði mjög að útliti sínu. Hún var með langt hár sem náði niður að fótum hennar og varði mörgum klukkustundum á hverjum morgni við að greiða því. Hárgreiðslukona hennar, Franziska Feifalik, var alltaf með henni í för á ferðalögum hennar. Elísabet notaði gjarnan tíma sinn á ferðalagi til þess að læra ný tungumál eins og frönsku, ensku, ungversku og grísku.

[[Mynd:Assassinato luigi.jpg|thumb|left|Fréttateikning af morðinu á Elísabetu keisaraynju.]]

Árið 1898 ákvað Elísabet að ferðast undir dulnefni til [[Genf]]ar í [[Sviss]] þrátt fyrir viðvaranir um að lífi hennað kynni að vera ógnað þar.&lt;ref name=&quot;Bowers Bahney 2015&quot;&gt;Bowers Bahney, Jennifer, Stealing Sisi's Star: How a Master Thief Nearly Got Away with Austria's Most Famous Jewel, McFarland &amp; Co., 2015.&lt;/ref&gt; Eftir að komið var til borgarinnar fór Elísabet þann 10. september á göngu um götur Genfar í för með greifynjunni Irmu Sztáray de Sztára et Nagymihály. Á göngunni réðst ítalski stjórnleysinginn [[Luigi Lucheni]] á keisaraynjuna og stakk hana til bana með hníf.&lt;ref name=&quot;famous assassinations 132&quot;&gt;{{cite book|last1=Newton|first1=Michael|title=Famous Assassinations in World History: An Encyclopedia [2 volumes]|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1610692854|page=132|chapter=Elisabeth of Austria (1837-1898)}}&lt;/ref&gt; Lucheni hafði í upphafi ætlað sér að myrða [[Filippus af Orléans (1869-1926)|Lúðvík Filippus Róbert, hertogann af Orléans]]. Þegar hann frétti að hertoginn væri farinn frá borginni en að keisaraynjan væri þar stödd ákvað hann að myrða hana til þess að senda pólitísk skilaboð.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=De Burgh|first1= Edward Morgan Alborough| title=Elizabeth, empress of Austria: a memoir|url=https://archive.org/details/elizabethempres01burggoog|publisher= J.B. Lippencott Co.|date= 1899|pages= [https://archive.org/details/elizabethempres01burggoog/page/n329 326]–327}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
* Palmer, Alan. Twilight of the Habsburgs: The Life and Times of Emperor Francis Joseph. New York: Weidenfeld &amp; Nicolson, 1995. 
* Van der Kiste, John. Emperor Francis Joseph: Life, Death and the Fall of the Habsburg Empire. Stroud, England: Sutton, 2005. 
* Schad, Martha,Kaiserin Elisabeth und ihre Töchter. München, Langen Müller, 1998

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{fd|1837|1898}}
[[Flokkur:Drottningar Ungverjalands]]
[[Flokkur:Keisaraynjur Austurríkis]]
[[Flokkur:Habsburg-Lothringen-ætt]]
[[Flokkur:Wittelsbach-ætt]]</text>
      <sha1>g5xfzrhvjqu082hoh3vf81992tf4v9w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978823</id>
      <parentid>1978820</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7190" sha1="04w8z0iuw3rjx4dvgi0lmwajqj15czd" xml:space="preserve">{{konungur
| titill = [[Austurríska keisaradæmið|Keisaraynja Austurríkis]]
| ætt = [[Wittelsbach-ætt]]
| skjaldarmerki = Armoiries d Elisabeth de Baviere Imperatrice d'Autriche-Hongrie.svg
| nafn = Elísabet
| mynd = Kaiserin Elisabeth im Morgenlicht.jpg
| skírnarnafn = Elisabeth Amalie Eugenie
| fæðingardagur = [[24. desember]] [[1837]]
| fæðingarstaður = [[München]], [[Konungsríkið Bæjaraland|Bæjaralandi]]
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1898|9|10|1837|12|24}}
| dánarstaður = [[Genf]], [[Sviss]]
| grafinn = Keisaragrafhýsinu í Vín
| ríkisár = 24. apríl 1854 – 10. september 1898
| undirskrift = Assinatura da Imperatriz Isabel da Áustria.png
| faðir = [[Maximilian Jósef hertogi í Bæjaralandi]]
| móðir = [[Lúðvíka af Bæjaralandi]]
| maki = [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef 1.]]
| börn = {{plainlist|
* [[Soffía erkihertogaynja]]
* [[Gísela erkihertogaynja|Gísela, prinsessa af Bæjaralandi]]
* [[Rúdolf, krónprins Austurríkis]]
* [[María Valería erkihertogaynja]]}}
| titill_maka = Eiginmaður
}}
'''Elísabet''' (24. desember 1837 – 10. september 1898), kölluð '''Sísí''', var [[Austurríska keisaradæmið|keisaraynja Austurríkis]] og drottning [[Ungverjaland]]s sem eiginkona [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósefs keisara]] frá 1854 til dauðadags. Elísabet var af [[Wittelsbach-ætt]]inni og fæddist sem hertogaynja í [[Konungsríkið Bæjaraland|Konungsríkinu Bæjaralandi]].

Elísabet var stungin til bana af stjórnleysingja í [[Genf]] árið 1898.

==Fjölskylda og hjónaband==
Elísabet var dóttir hertogans Maximilians í Bæjaralandi og prinsessunnar Lúðvíku af Bæjaralandi. Í móðurætt var hún systkinabarn [[Jósefína af Leuchtenberg, Svíadrottning|Jósefínu Svíadrottningar]].

Þegar Elísabet var sextán ára gömul, þann 24. apríl árið 1854, giftist hún náfrænda sínum, [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef Austurríkiskeisara]]. Með hjónabandinu varð Elísabet keisaraynja Austurríkis og árið 1867 var hún jafnframt krýnd drottning Ungverjalands.

== Keisaraynja ==
Elísabet var feimin og ófélagslynd stúlka sem hafði hlotið frjálslegt uppeldi. Hún átti því erfitt með að aðlagast ströngum hirðsiðunum við keisarahirðina í [[Vín (borg)|Vín]], sem tengdamóðir hennar og frænka, erkihertogaynjan [[Soffía af Bæjaralandi]], stýrði með harðri hendi. 

Árin 1855 og 1856 eignaðist Elísabet fyrstu tvö börn sín, dæturnar [[Soffía erkihertogaynja af Austurríki|Soffíu]] og [[Gisela erkihertogaynja af Austurríki|Giselu]]. Dæturnar voru umsvifalaust teknar frá henni við fæðingu og settar í umsjá Soffíu, en Elísabet fékk síðar meiri umráð yfir börnum sínum. Árið 1857 heimsótti hún [[Ungverjaland]] ásamt eiginmanni sínum og börnum og varð afar náin ungversku þjóðinni. Í ferðinni veiktust báðar dætur þeirra, líklega af taugaveiki. Gisela náði sér en Soffía lést og Elísabet tók dauða hennar mjög nærri sér. 

Árið 1858 eignaðist Elísabet son, [[Rúdolf, krónprins Austurríkis|Rúdolf]], sem varð erfingi að keisarakrúnu föður síns. Fæðing Rúdolfs jók áhrif Elísabetar innan hirðarinnar. Síðasta barn þeirra Frans Jósefs, dóttirin María Valería, fæddist árið 1868 í [[Búdapest]].

Árið 1889 reið harmleikur yfir keisarafjölskylduna með [[Mayerling-atvikið|Mayerling-atvikinu]] svokallaða, þegar Rúdolf fannst látinn ásamt ástkonu sinni, barónessunni [[Mary Vetsera]]. Almennt hefur verið talið að þau hafi framið [[sjálfsmorð]] saman, en einnig hefur verið stungið upp á að Rúdolf hafi myrt Mary og síðan fyrirfarið sér. Atvikið varð að alþjóðlegu hneykslismáli og vóg þungt á Elísabetu það sem hún átti eftir ólifað.

Elísabet ferðaðist mikið og var sjaldan í Vín með eiginmanni sínum. Þau áttu þó í góðu sambandi og skrifuðust mikið á á efri árum. Keisaraynjan heimsótti gjarnan [[Cap Martin]] í [[Franska rivíeran|frönsku rivíerunni]], [[Sanremo]] í [[Ítalska rivíeran|ítölsku rivíerunni]], [[Genfarvatn]] í [[Sviss]], [[Korfú]] í [[Grikkland]]i og [[Bad Ischl]] í Austurríki, þar sem keisarahjónin dvöldu gjarnan á sumrin. Hún ferðaðist einnig til staða sem evrópskt kóngafólk fór sjaldan til, til dæmis [[Marokkó]], [[Alsír]], [[Malta|Möltu]], [[Tyrkjaveldi]]s og [[Egyptaland]]s. Ári eftir dauða Rúdolfs lét Elísabet reisa höllina [[Akilleion]] á Korfú, til heiðurs grísku hetjunni [[Akkilles]]i.

Elísabet hafði orð á sér sem ein fegursta kona síns tíma og hlúði mjög að útliti sínu. Hún var með langt hár sem náði niður að fótum hennar og varði mörgum klukkustundum á hverjum morgni við að greiða því. Hárgreiðslukona hennar, Franziska Feifalik, var alltaf með henni í för á ferðalögum hennar. Elísabet notaði gjarnan tíma sinn á ferðalagi til þess að læra ný tungumál eins og frönsku, ensku, ungversku og grísku.

[[Mynd:Assassinato luigi.jpg|thumb|left|Fréttateikning af morðinu á Elísabetu keisaraynju.]]

Árið 1898 ákvað Elísabet að ferðast undir dulnefni til [[Genf]]ar í [[Sviss]] þrátt fyrir viðvaranir um að lífi hennað kynni að vera ógnað þar.&lt;ref name=&quot;Bowers Bahney 2015&quot;&gt;Bowers Bahney, Jennifer, Stealing Sisi's Star: How a Master Thief Nearly Got Away with Austria's Most Famous Jewel, McFarland &amp; Co., 2015.&lt;/ref&gt; Eftir að komið var til borgarinnar fór Elísabet þann 10. september á göngu um götur Genfar í för með greifynjunni Irmu Sztáray de Sztára et Nagymihály. Á göngunni réðst ítalski stjórnleysinginn [[Luigi Lucheni]] á keisaraynjuna og stakk hana til bana með hníf.&lt;ref name=&quot;famous assassinations 132&quot;&gt;{{cite book|last1=Newton|first1=Michael|title=Famous Assassinations in World History: An Encyclopedia [2 volumes]|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1610692854|page=132|chapter=Elisabeth of Austria (1837-1898)}}&lt;/ref&gt; Lucheni hafði í upphafi ætlað sér að myrða [[Filippus af Orléans (1869-1926)|Lúðvík Filippus Róbert, hertogann af Orléans]]. Þegar hann frétti að hertoginn væri farinn frá borginni en að keisaraynjan væri þar stödd ákvað hann að myrða hana til þess að senda pólitísk skilaboð.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=De Burgh|first1= Edward Morgan Alborough| title=Elizabeth, empress of Austria: a memoir|url=https://archive.org/details/elizabethempres01burggoog|publisher= J.B. Lippencott Co.|date= 1899|pages= [https://archive.org/details/elizabethempres01burggoog/page/n329 326]–327}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
* Palmer, Alan. Twilight of the Habsburgs: The Life and Times of Emperor Francis Joseph. New York: Weidenfeld &amp; Nicolson, 1995. 
* Van der Kiste, John. Emperor Francis Joseph: Life, Death and the Fall of the Habsburg Empire. Stroud, England: Sutton, 2005. 
* Schad, Martha,Kaiserin Elisabeth und ihre Töchter. München, Langen Müller, 1998

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{fd|1837|1898}}
[[Flokkur:Drottningar Ungverjalands]]
[[Flokkur:Keisaraynjur Austurríkis]]
[[Flokkur:Habsburg-Lothringen-ætt]]
[[Flokkur:Wittelsbach-ætt]]</text>
      <sha1>04w8z0iuw3rjx4dvgi0lmwajqj15czd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jean Chrétien</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158770</id>
    <revision>
      <id>1978764</id>
      <parentid>1944136</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9458" sha1="6rrfalrghn9o572tz0gffvrfzjcqt7w" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| forskeyti = 
| nafn =  Jean Chrétien
| mynd = Jean Chrétien 1993.jpg
| titill= [[Forsætisráðherra Kanada]]
| stjórnartíð_start = [[4. nóvember]] [[1993]]
| stjórnartíð_end = [[12. desember]] [[2003]]
| einvaldur = [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]]
| landstjóri = [[Ray Hnatyshyn]]&lt;br&gt;[[Roméo LeBlanc]]&lt;br&gt;[[Adrienne Clarkson]]
| forveri = [[Kim Campbell]]
| eftirmaður = [[Paul Martin]]
| myndatexti1 = Jean Chrétien árið 1993.
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1934|1|11}}
| fæðingarstaður = [[Shawinigan]], [[Québec]], [[Kanada]]
| þjóderni = [[Kanada|Kanadískur]]
| maki = 	Aline Chaîné (g. 1957)
| stjórnmálaflokkur = [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslyndi flokkurinn]]
| börn = 3
| háskóli = [[Laval-háskóli]]
|undirskrift = Jean Chrétien Signature 2.svg
}}
'''Joseph Jacques Jean Chrétien''' (f. 11. janúar 1934) er kanadískur stjórnmálamaður sem var [[forsætisráðherra Kanada]] frá 4. nóvember 1993 til 12. desember 2003.

Chrétien er fæddur og uppalinn í [[Shawinigan]] í [[Québec]] og útskrifaðist með lagagráðu frá [[Laval-háskóli|Laval-háskóla]]. Hann var fyrst kjörinn á neðri deild kanadíska þingsins árið 1963 og gegndi nokkrum sinnum ráðherraembætti í stjórnartíð [[Pierre Trudeau]], meðal annars sem dómsmálaráðherra, fjármálaráðherra og ráðherra frumbyggjamála og þróunar í norðurhluta landsins. Hann var jafnframt aðstoðarforsætisráðherra og utanríkisráðherra í stuttlífri ríkisstjórn [[John Turner|Johns Turner]]. Chrétien varð leiðtogi [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokksins]] árið 1990 og leiddi flokkinn til sigurs í þingkosningum árið 1993. Chrétien varð forsætisráðherra Kanada og vann endurkjör árin 1997 og 2000.

==Upphaf ferilsins==
Chrétien bauð sig fram á þing í kjördæminu [[Saint-Maurice—Laflèche]] í [[Shawinigan]] fyrir [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokkinn]] í þingkosningum árið 1963 og náði kjöri.&lt;ref name=&quot;Parlinfo&quot;&gt;{{cite web|url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/People/Profile?personId=306|title=The Right Hon. Joseph Jacques Jean Chrétien, P.C., Q.C., C.C., O.M., M.P.|website=Parlinfo|publisher=Þing Kanada|accessdate=31. ágúst 2020}}&lt;/ref&gt; Hann varð í kjölfarið þingritari þáverandi forsætisráðherra, [[Lester B. Pearson|Lesters B. Pearson]].

Frá árinu 1966 var Chrétien þingritari [[Mitchell Sharp|Mitchells Sharp]], þáverandi fjármálaráðherra Kanada.&lt;ref name=&quot;FAE&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.collectionscanada.gc.ca/primeministers/h4-3506-e.html|title=The Right Honourable Joseph Jacques Jean Chrétien|date=23. apríl 2001|website=First Among Equals|publisher=[[Library and Archives Canada]]|accessdate=23. apríl 2020|archive-date=29. nóvember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191129222534/http://www.collectionscanada.gc.ca/primeministers/h4-3506-e.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Í janúar árið 1968 útnefndi Pearson Chrétien í embætti ráðherra vaxtatekna.

==Í annarri ríkisstjórn Trudeau==
Frjálslyndi flokkurinn tapaði þingkosningunum árið 1979. [[Framsækni íhaldsflokkurinn]] myndaði stuttlífa ríkisstjórn undir forsæti [[Joe Clark]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/elections-of-1979-and-1980-feature|title=Elections of 1979 and 1980|date=21. maí 2013|last=Bothwell|first=Robert|work=[[The Canadian Encyclopedia]]|accessdate=23. apríl 2020}}&lt;/ref&gt; Frjálslyndi flokkurinn komst aftur til valda þegar kallað var til kosninga á ný ári síðar og þegar [[Pierre Trudeau]] varð forsætisráðherra á ný útnefndi hann Chrétien dómsmálaráðherra.

Chrétien gegndi mikilvægu hlutverki í þjóðaratkvæðagreiðslunni sem haldin var um sjálfstæði Québec frá Kanada árið 1980.&lt;ref name=&quot;FAE&quot; /&gt; Hann var mjög mótfallinn því að Québec yrði sjálfstætt ríki og beitti sér því af hörku í kosningabaráttunni til að hvetja landa sína til að kjósa gegn sjálfstæðinu.

==Sem leiðtogi stjórnarandstöðunnar==
[[John Turner]], eftirmaður Trudeau, sagði af sér sem leiðtogi Frjálslynda flokksins árið 1990 og Chrétien vann kosningu um eftirmann hans á landsþingi flokksins í júní árið 1990.

Þegar Chrétien varð leiðtogi Frjálslynda flokksins hafði flokkurinn næstflest sæti á kanadíska þinginu. Hann varð því leiðtogi stjórnarandstöðunnar. Stjórnartíð hans fór nokkuð brösulega af stað og nokkrir þingmenn flokksins frá Québec sögðu sig úr flokknum þegar hann var kjörinn flokksleiðtogi.

==Forsætisráðherra Kanada (1993–2003)==
===Kosningarnar 1993===
Þegar forsætisráðherrann [[Brian Mulroney]] sagði af sér árið 1993 tók [[Kim Campbell]] við af honum sem leiðtogi Íhaldsflokksins og forsætisráðherra Kanada.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cbc.ca/archives/kim-campbell-becomes-canada-s-first-woman-prime-minister-1.4674672|title=Kim Campbell becomes Canada's first woman prime minister|date=20. júní 2018|work=CBC Archives|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]]|accessdate=23. apríl 2020}}&lt;/ref&gt; Þá var aðeins stutt eftir af kjörtímabilinu og nær öll forsætisráðherratíð Campbell einkenndist því af kosningabaráttu hennar gegn Chrétien.

Eitt helsta kosningaloforð Chrétiens var að ríkisstjórn Frjálslynda flokksins myndi fella niður vöru- og þjónustuskatt íhaldsstjórnarinnar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.macleans.ca/article/1996/5/6/promises-promises|title=Promises, promises|date=6. maí 1996|last=Fulton|first=E. Kaye|work=[[Maclean's]]|accessdate=23. apríl 2020|archive-date=2020-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810223238/https://archive.macleans.ca/article/1996/5/6/promises-promises|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ríkisstjórn Mulroney hafði sett skattinn og hann reyndist mjög óvinsæll meðal kanadísks almennings.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theglobeandmail.com/opinion/the-gst-hated-by-many-stands-the-test-of-time/article560699/|title=The GST, hated by many, stands the test of time|date=7. janúar 2011|last=Simpson|first=Jeffrey|work=[[The Globe and Mail]]|accessdate=23. apríl 2020}}&lt;/ref&gt; Hann lofaði einnig að semja um endurskoðun á [[Fríverslunarsamningur Norður-Ameríku|Fríverslunarsamningi Norður-Ameríku]] (NAFTA) og draga úr tekjuhalla Kanada.

Chrétien og Frjálslyndi flokkurinn unnu kosningarnar og urðu stærsti þingflokkurinn með 177 sæti. Íhaldsflokkurinn tapaði næstum öllum þingsætum sínum og hélt aðeins tveimur sætum eftir kosningarnar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cbc.ca/archives/entry/1993-tories-trampled-in-liberal-landslide|title=1993: Tories trampled in Liberal landslide|date=26. október 1993|type=sjónvarpsefni|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]]|location=Canada|people=Mansbridge, Peter (kynnir); Schlesinger, Joe (fréttamaður)|accessdate=23. apríl 2020}}&lt;/ref&gt;

==Stjórnmálaskoðanir==
Við upphaf ferils síns þótti Chrétien tilheyra vinstri væng Frjálslynda flokksins.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://reviewcanada.ca/magazine/2018/01/jean-chretien-fox-or-snake/|title=Jean Chrétien: Fox or snake|date=January 2018|volume=25|issue=10|last=Taube|first=Michael|website=[[Literary Review of Canada]]|accessdate=26. apríl 2020}}&lt;/ref&gt; Sem forsætisráðherra rak han þó stefnur í anda [[Nýfrjálshyggja|nýfrjálshyggju]] og gætti aðhalds í ríkisútgjöldum.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ottawacitizen.com/opinion/columnists/plamondon-canadas-most-conservative-prime-minister-its-not-who-you-think/|title=Plamondon: Canada's most conservative prime minister? It's not who you think|date=18. desember 2017|last=Plamondon|first=Bob|work=[[Ottawa Citizen]]|accessdate=26. apríl 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.macleans.ca/politics/this-is-whats-wrong-with-canadas-left/|title=This is what's wrong with Canada's Left|date=11. janúar 2019|last=Geddes|first=John|work=[[Maclean's]]|accessdate=26. apríl 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://thecanadaguide.com/government/political-parties/|title=Canadian Political Parties|work=Canada Guide|accessdate=26. apríl 2020|archive-date=2020-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20201223170618/https://thecanadaguide.com/government/political-parties/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Einkahagir==
Foreldrar Chrétiens voru Wellie Chrétien og Marie Boisvert. 

Chrétien kvæntist Aline Chaîné árið 1957. Þau höfðu þekkst frá æskuárum sínum í Shawinigan. Chaîné var náinn ráðgjafi Chrétiens á stjórnmálaferli hans.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.macleans.ca/article/1994/4/18/a-very-private-lady|title=A Very Private Lady|date=18. apríl 1994|last=Fulton|first=E. Kaye|work=[[Maclean's]]|accessdate=25. apríl 2020|archive-date=2020-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026045918/https://archive.macleans.ca/article/1994/4/18/a-very-private-lady|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Þau eignuðust tvo syni og eina dóttur.

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla 
| fyrir=[[Kim Campbell]]
| titill=Forsætisráðherra Kanada
| frá=[[4. nóvember]] [[1993]]
| til=[[12. desember]] [[2003]]
| eftir=[[Paul Martin]]}}
{{töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Kanada}}
{{DEFAULTSORT:Chrétien, Jean}}
{{f|1934}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Kanada]]
[[Flokkur:Kanadískir lögfræðingar]]</text>
      <sha1>6rrfalrghn9o572tz0gffvrfzjcqt7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brian Mulroney</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159084</id>
    <revision>
      <id>1978768</id>
      <parentid>1930261</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8191" sha1="t84kqvkqudy06kfr9310wfbbjhydnmk" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| nafn           = Brian Mulroney
| mynd           = Visit of Prime Minister Brian Mulroney to Washington, February 5 1993 (42-WHPO-P00640-17) (close-up).jpg
| myndatexti1     = Brian Mulroney árið 1993.
| titill= [[Forsætisráðherra Kanada]]
| stjórnartíð_start = [[17. september]] [[1984]]
| stjórnartíð_end = [[25. júní]] [[1993]]
| einvaldur = [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]]
| landstjóri = [[Jeanne Sauvé]]&lt;br&gt;[[Ray Hnatyshyn]]
| forveri = [[John Turner]]
| eftirmaður = [[Kim Campbell]]
| fæddur = {{fæðingardagur|1939|3|20}}
| fæðingarstaður = [[Baie-Comeau]], [[Québec]], [[Kanada]]
| dánardagur={{Dánardagur og aldur|2024|2|29|1939|3|20}}
| dánarstaður=[[Palm Beach]], [[Flórída]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
| stjórnmálaflokkur = [[Framsækni íhaldsflokkurinn]]
| starf          = Stjórnmálamaður, lögfræðingur, athafnamaður
| maki           = 	Mila Pivnički ​(g. 1973)
| háskóli        = [[Háskóli Heilags Frans Xavier]]&lt;br&gt;[[Dalhousie-háskóli]]&lt;br&gt;[[Laval-háskóli]]
| börn           = 4
|undirskrift = Brian Mulroney Signature.svg
}}
'''Martin Brian Mulroney''' (20. mars 1939 – 29. febrúar 2024) var kanadískur stjórnmálamaður sem var [[forsætisráðherra Kanada]] frá 17. september 1984 til 25. júní 1993.&lt;ref name=canenc&gt;Norman Hilmer, [https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/brian-mulroney &quot;Brian Mulroney&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019101334/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/brian-mulroney |date=19. október 2019 }}. ''[[The Canadian Encyclopedia]]'', 22. apríl 2013.&lt;/ref&gt;  

==Æviágrip==
Mulroney var sonur írskra og kanadískra foreldra og var lögfræðingur að mennt.&lt;ref name=vísir24/&gt; 

Áður en Mulroney hóf stjórnmálaferil sinn var hann kunnur lögfræðingur og viðskiptamaður í [[Montréal]]. Hann varð leiðtogi [[Framsækni íhaldsflokkurinn|Framsækna íhaldsflokksins]] árið 1983 og leiddi flokkinn til stórsigurs í þingkosningum næsta ár gegn sitjandi ríkisstjórn [[John Turner|Johns Turner]] úr [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokknum]]. Íhaldsmenn unnu í hverju einasta fylki og landsvæði, hrepptu meirihluta allra greiddra atkvæða í fyrsta skipti frá árinu 1958 og juku þingsætafjölda sinn um 111 sæti. Alls náði flokkurinn 211 þingsætum, sem er mesti fjöldi þingsæta sem nokkur flokkur hefur unnið í sögu Kanada. Flokkurinn vann 6,3 milljónir atkvæða, sem var einnig hæsti atkvæðafjöldi eins flokks í kosningum þar til Frjálslyndi flokkurinn sló það met árið 2015.

Í ráðherratíð sinni stóð Mulroney fyrir stórtækum efnahagsumbótum, þar á meðal [[Fríverslunarsamningur Norður-Ameríku|fríverslunarsamningi Kanada við Bandaríkin]] og nýjum vöru- og þjónustuskatti. 

Mulroney reyndi jafnframt að gera breytingar á stjórnarskrá Kanada með [[Meech Lake-sáttmálinn|Meech Lake-sáttmálanum]] svokallaða, sem átti að fá fylkisstjórn [[Québec]] til að samþykkja frumvarp að stjórnarskrárbreytingum frá árinu 1982.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|2925307|Quebéc og sjálfstæðið|útgáfudagsetning=31. ágúst 1990|blað=[[Þjóðviljinn]]|skoðað=23. september 2020|höfundur=G. Pétur Matthíasson|blaðsíða=6}}&lt;/ref&gt; Fylkisstjórnirnar í [[Manitoba]] og [[Nýfundnaland]]i neituðu að staðfesta sáttmálann og því féll hann um sjálfan sig árið 1990. Mulroney hélt áfram samningaviðræðum í [[Charlottetown]] árin 1991 og 1992 sem leiddu til Charlottetown-sáttmálans. Sáttmálinn gerði ráð fyrir umtalsverðum breytingum á stjórnarskránni, meðal annars viðurkenningu á Québec sem sérstöku samfélagi. Þessum sáttmála var hafnað með afgerandi hætti í þjóðaratkvæðagreiðslu í október árið 1992.&lt;ref name=&quot;Blake 2007&quot;&gt;Blake, ed., ''Transforming the Nation: Canada and Brian Mulroney'' (2007)&lt;/ref&gt; Endalok Meech Lake-sáttmálans árið 1990 leiddi til sundrungar í landinu og stuðlaði að uppgangi sjálfstæðishreyfingarinnar í Québec, meðal annars með stofnun sjálfstæðisflokksins [[Bloc Québécois]] (BQ).&lt;ref&gt;H. Graham Rawlinson and [[J.L. Granatstein]], ''The Canadian 100: The 100 Most Influential Canadians of the 20th century,'' Toronto: McArthur &amp; Company, 1997, bls. 19–20.&lt;/ref&gt; 

Mulroney var andstæðingur [[Aðskilnaðarstefnan í Suður-Afríku|aðskilnaðarstefnunnar í Suður-Afríku]] og í stjórnartíð sinni fundaði hann með mörgum suður-afrískum stjórnarandstæðingum. Með afstöðu sinni lenti Mulroney uppi á kant við stjórnir Bretlands og Bandaríkjanna en aftur á móti ávann hann sér virðingu með henni annars staðar. Fyrsta kjörtímabil Mulroney markaðist af mannskæðri [[hryðjuverk]]aárás þegar farþegaflugvél á [[Air India flug 182|Air India flugi 182]] sprakk í loft upp yfir Atlantshafi á leið frá Montréal til [[Delí]] í gegnum [[London]]. Um var að ræða mannskæðustu fjöldamorð í sögu Kanada og stjórn Mulroney sætti harðri gagnrýni fyrir viðbrögð sín við atvikinu. Stjórn Mulroney var afar mótfallin stuðningi Bandaríkjastjórnar við [[Kontraskæruliðar|kontraskæruliða]] gegn stjórn [[Þjóðfrelsisfylking sandínista|sandínista]] í [[Níkaragva]]. Í stjórnartíð hans tóku Kanadamenn við flóttamönnum frá [[El Salvador]], [[Gvatemala]] og öðrum einræðisríkjum sem nutu stuðnings [[Ronald Reagan|Reagan-stjórnarinnar]] í Bandaríkjunum.

Mulroney lagði áherslu á [[náttúruvernd]] sem forsætisráðherra og á stjórnartíð hans varð Kanada fyrsta iðnríkið sem fullgilti bæði [[Samningur Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni|samning Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni]] og loftslagssamninginn sem saminn var á [[Heimsráðstefna Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun|Heimsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun]]. Stjórn hans stofnaði nýja þjóðgarða ([[Bruce Peninsula-þjóðgarðurinn|Bruce Peninsula]], [[Gwaii Haanas-verndarsvæðið|Suður-Moresby]] og [[Grasslands-þjóðgarðurinn|Grasslands-þjóðgarðinn]]) og setti ný lög um [[umhverfismat]] og umhverfisvernd.&lt;ref name=&quot;Blake 2007&quot;/&gt; 

Mulroney vann endurkjör í kosningum árið 1988. Var þetta í fyrsta skipti á 20. öldinni sem Íhaldsflokkurinn gat myndað meirihlutastjórn eftir tvær kosningar í röð.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|2552111|Glæsilegur sigur Íhaldsflokksins|útgáfudagsetning=22. nóvember 1988|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|skoðað=23. september 2020|höfundur=Ágúst Hjörtur Ingþórsson|blaðsíða=8}}&lt;/ref&gt; Á öðru kjörtímabili sínu setti Mulroney nýjan [[Söluskattur|söluskatt]], svokallaðan vöru- og þjónustuskatt (enska: ''Goods and Services Tax'' eða GST). Skatturinn varð mjög óvinsæll og  samþykki hans á efri deild kanadíska þingsins varð mjög umdeilt. Óvinsældir skattsins ásamt efnahagskreppu í byrjun tíunda áratugarins og endalokum Charlottetown-sáttmálans leiddi til þess að vinsældir Mulroney báðu verulegan hnekki. Hann ákvað að endingu að segja af sér sem leiðtogi Íhaldsflokksins. [[Kim Campbell]] var kjörin eftirmaður hans og tók við sem forsætisráðherra Kanada þann 25. júní 1993.&lt;ref name=&quot;Raymond B. Blake 2007&quot;&gt;Raymond B. Blake, ritstj., ''Transforming the Nation: Canada and Brian Mulroney'' (2007)&lt;/ref&gt;

Mulroney lést þann 29. febrúar árið 2024, 84 ára að aldri.&lt;ref name=vísir24&gt;{{Vefheimild|titill=Fyrr­verandi for­sætis­ráð­herra Kanada látinn|url=https://www.visir.is/g/20242536521d/fyrrverandi-forsaetisradherra-kanada-latinn|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=1. mars 2024|skoðað=20. apríl 2025|höfundur=Atli Ísleifsson}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla 
| fyrir=[[John Turner]]
| titill=[[Forsætisráðherra Kanada]]
| frá=[[17. september]] [[1984]]
| til=[[25. júní]] [[1993]]
| eftir=[[Kim Campbell]]}}
{{töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Kanada}}
{{fd|1939|2024}}
{{DEFAULTSORT:Mulroney, Brian}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Kanada]]
[[Flokkur:Kanadískir lögfræðingar]]</text>
      <sha1>t84kqvkqudy06kfr9310wfbbjhydnmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laverne Cox</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167277</id>
    <revision>
      <id>1978812</id>
      <parentid>1954947</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T22:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1978812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57270" sha1="oqxs3sc11f30rm51siiggj2jocb1h00" xml:space="preserve">{{Persóna
| nafn           = Laverne Cox
| mynd           = Laverne Cox by Sachyn Mital cropped.jpg
| mynd_texti     = Cox árið 2014
| fæðingardagur  = {{fæðingardagur og aldur|1972|05|29}}
| fæðingarstaður = [[Mobile (Alabama)|Mobile]], [[Alabama]], [[Bandaríkin|BNA]]
| starf          = {{hlist|Leikkona|aktívisti}}
| ár             = 2000–núverandi
| vefsíða        = {{URL|lavernecox.com}}
| kyn            = kvk
}}

'''Laverne Cox''' (f. 29. maí 1972) er bandarísk [[Leikari|leikkona]] og [[hinsegin]] aktívisti.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lavernecox.com/bio-2/|title=Laverne Cox Bio|publisher=LaverneCox.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820105221/http://www.lavernecox.com/bio-2/|archive-date=2016-08-20|access-date=2014-09-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/12/13/theater/13actout.html|title=Helping Gay Actors Find Themselves Onstage|last=Piepenburg|first=Erik|date=2010-12-12|work=The New York Times|access-date=2012-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20150612101336/http://www.nytimes.com/2010/12/13/theater/13actout.html|archive-date=2015-06-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.afterelton.com/blog/nycrob/gay-man-transgender-woman-want-to-work-diddy|title=Meet the Gay Man and Transgender Woman Who Want to Work for Diddy|publisher=AfterElton|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830102209/http://www.afterelton.com/blog/nycrob/gay-man-transgender-woman-want-to-work-diddy|archive-date=2010-08-30|access-date=2012-04-12}}&lt;/ref&gt; Hún steig fram á sjónarsviðið með hlutverki sínu sem Sophia Burset í [[Netflix]]&lt;nowiki/&gt;-þáttaröðinni ''Orange Is the New Black'' og var fyrsta [[Trans fólk|trans]] manneskjan sem var tilnefnd til Primetime Emmy-verðlauna í leikaraflokki&lt;ref name=&quot;timejuly10&quot;&gt;{{Cite news|url=http://time.com/2973497/laverne-cox-emmy/|title=Laverne Cox is the First Transgender Person Nominated for an Emmy – She Explains Why That Matters|last=Gjorgievska|first=Aleksandra|date=2014-07-10|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=2019-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150201210345/http://time.com/2973497/laverne-cox-emmy/|archive-date=2015-02-01|last2=Rothman|first2=Lily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2015/tv/news/laverne-cox-cbs-doubt-pilot-cast-1201431118/|title=Laverne Cox Cast As Transgender Attorney in CBS Legal Drama Pilot|last=Wagmeister|first=Elizabeth|date=2015-02-11|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=2015-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212000146/http://variety.com/2015/tv/news/laverne-cox-cbs-doubt-pilot-cast-1201431118/|archive-date=2015-02-12|quote=... the first openly transgender actor to be nominated for an Emmy ...}}&lt;/ref&gt; og einnig fyrsta trans manneskjan til að vera tilnefnd til Emmy-verðlauna síðan tónskáldið Angela Morley var tilnefnd árið 1990.&lt;ref name=&quot;guardian-morley&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/culture/2009/jan/23/angela-morley-obituary-wally-stott|title=Obituary: Angela Morley {{!}} Television &amp; radio|last=Gaughan|first=Gavin|date=2009-01-23|work=The Guardian|access-date=2014-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714200037/http://www.theguardian.com/culture/2009/jan/23/angela-morley-obituary-wally-stott|archive-date=2014-07-14|quote=A transsexual woman, previously known as Wally Stott, she underwent a sex change in 1972.}}&lt;/ref&gt; Árið 2015 vann hún Daytime Emmy-verðlaun í flokkinum Outstanding Special Class Special sem aðalframleiðandi ''Laverne Cox Presents: The T Word''&lt;ref name=&quot;Townsend&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.glaad.org/blog/laverne-cox-makes-history-daytime-creative-arts-emmy-win|title=Laverne Cox makes history with Daytime Creative Arts Emmy win|last=Townsend|first=Megan|date=2015-04-25|publisher=GLAAD|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811104618/https://www.glaad.org/blog/laverne-cox-makes-history-daytime-creative-arts-emmy-win|archive-date=2017-08-11|access-date=2017-07-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Out&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.out.com/popnography/2015/4/27/laverne-cox-wins-daytime-emmy|title=Laverne Cox Wins Daytime Emmy|date=2015-04-27|publisher=Out.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160629095709/http://www.out.com/popnography/2015/4/27/laverne-cox-wins-daytime-emmy|archive-date=2016-06-29|access-date=2016-07-08}}&lt;/ref&gt; sem gerir hana að fyrstu trans konunni til að vinna verðlaunin.&lt;ref name=&quot;Townsend&quot; /&gt; Árið 2017 varð hún fyrsta trans manneskjan sem lék trans persónu í föstu hlutverki í bandarísku sjónvarpi, í hlutverki sínu Cameron Wirth í þáttum [[CBS]], ''Doubt''.&lt;ref name=&quot;Heigl&quot;&gt;{{Cite web|url=http://decoy.tvpassport.com/news/career-revival-katherine-heigl-takes-another-crack-tv-success?subid=national-00001|title=Career revival: Katherine Heigl takes another crack at TV success|last=Spendlove|first=Jacqueline|publisher=TV Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819054005/http://decoy.tvpassport.com/news/career-revival-katherine-heigl-takes-another-crack-tv-success?subid=national-00001|archive-date=2017-08-19|access-date=2017-02-13}}&lt;/ref&gt;

Cox tók þátt í fyrstu þáttaröðinni af [[Raunveruleikasjónvarp|raunveruleikaþættinum]] ''I Want to Work for Diddy'' á VH1 sem keppandi og var meðframleiðandi og meðstjórnandi „makeover“-þáttaraðarinnar ''TRANSform Me'' á VH1. Í apríl 2014 heiðraði GLAAD Cox með með Stephen F. Kolzak verðlaununum fyrir starf sitt í þágu trans samfélagsins.&lt;ref name=&quot;GLAAD.org&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.glaad.org/releases/laverne-cox-be-honored-25th-annual-glaad-media-awards-los-angeles|title=Laverne Cox to be honored at 25th Annual GLAAD Media Awards in Los Angeles|last=Ferraro|first=Rich|date=2014-03-31|website=[[GLAAD]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140423004724/http://www.glaad.org/releases/laverne-cox-be-honored-25th-annual-glaad-media-awards-los-angeles|archive-date=2014-04-23|access-date=2014-03-31}}&lt;/ref&gt; Í júní 2014 varð Cox fyrsta trans manneskjan til að birtast á forsíðu tímaritsins ''[[Time]]''.&lt;ref name=&quot;timejuly10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;thewire.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thewire.com/culture/2014/05/laverne-cox-is-the-first-transgender-person-on-the-cover-of-time/371798/|title=Laverne Cox is the First Transgender Person on the Cover of Time|last=Westcott|first=Lucy|date=2014-05-29|publisher=The Wire|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701061058/http://www.thewire.com/culture/2014/05/laverne-cox-is-the-first-transgender-person-on-the-cover-of-time/371798/|archive-date=2014-07-01|access-date=2014-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://time.com/130734/transgender-celebrities-actors-athletes-in-america/|title=21 Transgender People Who Influenced American Culture|date=2014-05-29|work=Time|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805093258/http://time.com/130734/transgender-celebrities-actors-athletes-in-america/|archive-date=2016-08-05}}&lt;/ref&gt; Cox er fyrsta trans manneskjan sem birtist á forsíðu tímaritsins ''Cosmopolitan'', í [[Suður-Afríka|suður-afrískri]] útgáfu blaðsins, í febrúar 2018.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/laverne-cox-cosmopolitan-magazine_us_5a660054e4b0e5630071cc41|title=Laverne Cox Makes History as Cosmopolitan's First Transgender Cover Girl|last=Wong|first=Curtis M.|date=2018-01-22|work=Huffington Post|access-date=2018-01-23}}&lt;/ref&gt; Hún er einnig fyrsta opinberlega trans manneskjan sem á vaxmynd af sér á Madame Tussauds-vaxmyndasafni.&lt;ref name=&quot;WaxFigure&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-lgbt-cox-idUSKBN0OQ1U420150610|title=Laverne Cox to debut as Madame Tussauds' first transgender wax figure|date=2015-06-10|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809122920/http://www.reuters.com/article/us-usa-lgbt-cox-idUSKBN0OQ1U420150610|archive-date=2016-08-09}}&lt;/ref&gt;

== Yngri árin ==
Cox fæddist í Mobile, Alabama&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newsobserver.com/news/local/community/durham-news/article36601533.html|title=Actress Laverne Cox: 'State of emergency' for too many transgender people|last=Sorg|first=Lisa|date=2015-09-25|work=[[The News &amp; Observer]]|access-date=2017-12-21}}&lt;/ref&gt; og var alin upp af einstæðri móður og ömmu hennar innan AME Zion-kirkjunnar.&lt;ref name=&quot;Alternative Radio 2017&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.alternativeradio.org/collections/spk_laverne-cox/products/coxl001|title=Transgender Visibility|last=Cox, Laverne|date=2017-01-25|publisher=Alternative Radio|location=Boulder, Colorado|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819054005/https://www.alternativeradio.org/collections/spk_laverne-cox/products/coxl001|archive-date=2017-08-19|access-date=2017-07-02}}&lt;/ref&gt; Hún á eineggja tvíburabróður, M Lamar,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/02/08/laverne-cox-m-lamar-lgbt-black-communities_n_1262990.html|title=Laverne Cox And M. Lamar Discuss Identity, Collective Trauma, Celebrating The Black Penis And More|date=2012-02-08|website=HuffPost|access-date=2020-08-10}}&lt;/ref&gt; sem lék Sophiu áður en hún kom út sem trans (þá Marcus) í ''Orange Is the New Black''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/03/13/fashion/the-growing-transgender-presence-in-pop-culture.html|title=In Their Own Terms – The Growing Transgender Presence in Pop Culture|last=Bertstein|first=Jacob|date=2014-03-12|work=The New York Times|access-date=2014-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328025029/http://www.nytimes.com/2014/03/13/fashion/the-growing-transgender-presence-in-pop-culture.html|archive-date=2014-03-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;salon&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.salon.com/2013/07/25/laverne_cox_on_her_orange_is_the_new_black_character_shes_a_survivor/|title=She's a survivor|last=C.J. Dickson|date=2013-07-25|website=[[Salon (website)|Salon.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130803204429/http://www.salon.com/2013/07/25/laverne_cox_on_her_orange_is_the_new_black_character_shes_a_survivor/|archive-date=2013-08-03|access-date=2013-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tv.yahoo.com/blogs/tv-news/-orange-is-the-new-black--star-laverne-cox-on-her-twin-brother-s-surprising-role-on-the-series-232519980.html|title='Orange Is the New Black' Star Laverne Cox on Her Twin Brother's Surprising Role on the Netflix Series|date=2013-08-20|publisher=Yahoo TV|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110214135/http://tv.yahoo.com/blogs/tv-news/-orange-is-the-new-black--star-laverne-cox-on-her-twin-brother-s-surprising-role-on-the-series-232519980.html|archive-date=2014-01-10|access-date=2014-01-10}}&lt;/ref&gt; Cox hefur lýst því yfir að hún hafi gert sjálfsvígstilraun 11 ára gömul þegar hún uppgötvaði að hún væri skotin í karlkyns bekkjarfélögum sínum og hún hafði verið lögð í einelti í fleiri ár fyrir að haga sér ekki „eins og einhver sem var úthlutað karlkyni við fæðingu ætti að haga sér“.&lt;ref name=&quot;Alternative Radio 2017&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wish&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thenewcivilrightsmovement.com/laverne_cox_i_have_one_wish_for_america|title=Laverne Cox: I Have One Wish For America|last=Badash|first=David|date=2014-08-18|publisher=The New Civil Rights Movement|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819125950/http://www.thenewcivilrightsmovement.com/laverne_cox_i_have_one_wish_for_america|archive-date=2014-08-19|access-date=2014-08-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/people/laverne-cox-we-live-in-a-binary-world-it-can-change-9461564.html|title=Laverne Cox: 'We live in a binary world: it can change'|last=Hughes|first=Sarah|date=2014-06-01|work=The Independent|access-date=2014-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606092520/http://www.independent.co.uk/news/people/laverne-cox-we-live-in-a-binary-world-it-can-change-9461564.html|archive-date=2014-06-06|location=London}}&lt;/ref&gt;

Hún útskrifaðist úr Alabama School of Fine Arts í Birmingham, Alabama, þar sem hún lærði skapandi skrif áður en hún skipti yfir í dans.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.metroweekly.com/2013/08/laverne-cox-rocks/2/|title=Laverne Cox Rocks – Metro Weekly – Page 2|last=Interview by Will O'Bryan 2013-08-08|date=2013-08-08|access-date=2014-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531104841/http://www.metroweekly.com/2013/08/laverne-cox-rocks/2/|archive-date=2014-05-31|publisher=Metroweekly.com}}&lt;/ref&gt; Hún nam síðan í tvö ár við Indiana University Bloomington&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indianapolismonthly.com/arts-culture/laverne-cox-details-transgender-journey-iu/|title=Laverne Cox Details Her Transgender Journey at IU|last=Zinn|first=Sarah|date=2015-01-15|website=indianapolismonthly.com|publisher=Indianapolis Monthly|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508210836/http://www.indianapolismonthly.com/arts-culture/laverne-cox-details-transgender-journey-iu/|archive-date=2015-05-08|access-date=2015-04-27}}&lt;/ref&gt; áður en hún fór yfir í Marymount Manhattan College í [[New York-borg]] þar sem hún skipti úr dansi (klassískum ballett nánar tiltekið)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.backstage.com/interview/emmys-2014-laverne-cox-1-way-fear-helps-performance/|title=Emmys 2014: Laverne Cox on 1 Way Fear Helps Performance|last=Rodriguez|first=Briana|date=2014-08-01|website=backstage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701014455/http://www.backstage.com/interview/emmys-2014-laverne-cox-1-way-fear-helps-performance/|archive-date=2015-07-01|access-date=2015-06-28}}&lt;/ref&gt; yfir í leiklist.&lt;ref name=&quot;salon&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pinknews.co.uk/2014/08/05/laverne-cox-shoots-down-host-who-claimed-she-was-born-a-boy/|title=Watch: Laverne Cox shoots down host who claimed she was 'born a boy'|date=2014-08-05|publisher=Pinknews.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808061209/http://www.pinknews.co.uk/2014/08/05/laverne-cox-shoots-down-host-who-claimed-she-was-born-a-boy/|archive-date=2014-08-08|access-date=2014-08-10}}&lt;/ref&gt; Í fyrstu þáttaröð hennar á ''Orange Is the New Black'' kom hún enn fram á veitingastað á Lower East Side sem dragdrottning, þar sem hún hafði upphaflega sótt um að vinna sem þjónn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2015/jun/14/laverne-cox-orange-new-black-transgender|title=Laverne Cox: 'Now I have the money to feminise my face I don't want to. I'm happy' {{!}} Life and style|last=Nicholson|first=Rebecca|date=2015-06-14|website=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701064756/http://www.theguardian.com/tv-and-radio/2015/jun/14/laverne-cox-orange-new-black-transgender|archive-date=2015-07-01|access-date=2015-06-28}}&lt;/ref&gt;

== Ferill ==
[[Mynd:Laverne_Cox_at_Paley_Fest_Orange_Is_The_New_Black.jpg|hægri|thumb| Laverne Cox á PaleyFest 2014 sem fulltrúi ''Orange is the New Black''.]]
Eftir að hafa keppt í fyrstu þáttaröðinni af ''I Want to Work for Diddy'' leitaði VH1 til hennar varðandi hugmyndir að sjónvarpsþáttum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.papermag.com/2010/03/reality_bites_laverne_cox_from.php|title=PAPERMAG: Reality Bites: Laverne Cox from VH1's ''TRANSform Me''|last=Catarinella|first=Alex|date=2010-03-23|website=papermag.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701060027/http://www.papermag.com/2010/03/reality_bites_laverne_cox_from.php|archive-date=2015-07-01|access-date=2015-06-28}}&lt;/ref&gt; Út úr því kom „makeover''“''-þáttaröðin ''TRANSform Me'', sem gerði Cox að fyrstu afrísk-amerísku trans manneskjunni sem framleiddi og lék í eigin sjónvarpsþætti.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vh1.com/shows/transform_me/cast.jhtml|title=TRANSform Me|publisher=VH1|archive-url=https://web.archive.org/web/20120209174823/http://www.vh1.com/shows/transform_me/cast.jhtml|archive-date=2012-02-09|access-date=2012-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;huffingtonpost1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://huffingtonpost.com/laverne-cox|title=Laverne Cox Bio|website=Huffington Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20120410153448/http://www.huffingtonpost.com/laverne-cox|archive-date=2012-04-10|access-date=2012-04-12}}&lt;/ref&gt; Báðir þættir voru tilnefndir til GLAAD Media Award í flokki framúrskarandi raunveruleikaþáttar og þegar ''Diddy'' vann árið 2009 tók Cox við verðlaununum við athöfnina og hélt ræðu sem ''San Francisco Sentinel'' lýsti sem „með þeim áhrifamestu því [hún] minnti okkur á hversu mikilvægt það er að segja okkar sögur, allar okkar sögur.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2sbsMZujtvU|title=Laverne Cox and Calpernia Addams at GLAAD Awards 2009|website=[[YouTube]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425070255/https://www.youtube.com/watch?v=2sbsMZujtvU|archive-date=2016-04-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.baywindows.com/GLAAD-and-MTPC-Launch-I-AM-Trans-People-Speak-video-series|title=GLAAD and MTPC Launch I AM Trans People Speak video series|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230085720/https://itunes.apple.com/mx/album/rocky-horror-picture-show/id1141483741|archive-date=2016-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sanfranciscosentinel.com/?p=26131|title=On the Carpet at the GLAAD Media Awards|publisher=[[San Francisco Sentinel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012041030/http://www.sanfranciscosentinel.com/?p=26131|archive-date=2013-10-12}}&lt;/ref&gt; Cox hefur einnig leikið í fjölda sjónvarpsþátta og kvikmynda, þar á meðal ''Law &amp;amp;amp; Order: Special Victims Unit'', ''Bored to Death'' og ''Musical Chairs''.

Árið 2013 fékk Cox reglulegt hlutverk í Netflix-þáttaröðinni ''Orange is the New Black'' sem Sophia Burset, trans kona sem var send í fangelsi fyrir kreditkortasvindl. Á því ári sagði hún: „Sophia er skrifuð sem margvíð persóna hvers spor áhorfendur geta virkilega sett sig í – allt í einu finna þeir samúð með alvöru trans manneskju. Og fyrir trans fólk þarna úti sem þarf að sjá fólk eins og það með reynslu eins og það endurspeglað, þá verður það mjög mikilvægt.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://emertainmentmonthly.com/2013/11/09/sitting-down-with-orange-is-the-new-black-star-laverne-cox/|title=Sitting Down With Orange is the New Black Star Laverne Cox|last=Douvris|first=Michelle|publisher=Emertainment Monthly|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109170321/http://emertainmentmonthly.com/2013/11/09/sitting-down-with-orange-is-the-new-black-star-laverne-cox/|archive-date=2013-11-09|access-date=2013-11-09}}&lt;/ref&gt;

Í janúar 2014 var Cox gestur ásamt Carmen Carrera í sjónvarpsþætti Katie Couric, ''Katie''. Couric kallaði trans fólk „transgenders“ og eftir að Carrera neitaði að svara spurningum um skurðaðgerðir, nánar tiltekið hvers konar kynfæraaðgerð hún hefði undirgengist, beindi hún sömu spurningu að Cox. Cox svaraði á eftirfarandi hátt:{{Tilvitnun|I do feel there is a preoccupation with that. The preoccupation with transition and surgery objectifies trans people. And then we don't get to really deal with the real lived experiences. The reality of trans people's lives is that so often we are targets of violence. We experience discrimination disproportionately to the rest of the community. Our unemployment rate is twice the national average; if you are a trans person of color, that rate is four times the national average. The homicide rate is highest among trans women. If we focus on transition, we don't actually get to talk about those things.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.salon.com/2014/01/07/laverne_cox_artfully_shuts_down_katie_courics_invasive_questions_about_transgender_people/ |title=Laverne Cox flawlessly shuts down Katie Couric's invasive questions about transgender people |work=Salon.com |date=2014-01-07 |access-date=2014-02-27 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140301110310/http://www.salon.com/2014/01/07/laverne_cox_artfully_shuts_down_katie_courics_invasive_questions_about_transgender_people/ |archive-date=2014-03-01}}&lt;/ref&gt;}}Fréttamiðlar á borð við ''Salon'', ''The Huffington Post'' og ''Business Insider'' fjölluðu um það sem Katie McDonough hjá ''Salon'' kallaði glórulausar og nærgöngular spurningar Couric.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.salon.com/2014/02/06/laverne_cox_i_could_easily_be_a_trans_woman_who_was_fighting_for_her_life/|title=The post-Katie Couric shift: Laverne Cox tells Salon why the media's so clueless|date=2014-02-06|website=Salon.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223131103/http://www.salon.com/2014/02/06/laverne_cox_i_could_easily_be_a_trans_woman_who_was_fighting_for_her_life/|archive-date=2014-02-23|access-date=2014-02-27}}&lt;/ref&gt;

Cox var á forsíðu ''Time'' þann 9. júní 2014 og var birt viðtal við hana í formi greinarinnar „The Transgender Tipping Point“ eftir Katy Steinmetz. Greinin birtist í áðurnefndu tölublaði og var titill hennar á forsíðu blaðsins. Þannig varð Cox fyrsta trans manneskjan á forsíðu ''Time''.&lt;ref name=&quot;thewire.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://time.com/135480/transgender-tipping-point/|title=The Transgender Tipping Point|last=Steinmetz|first=Katy|date=2014-05-29|work=TIME|access-date=2014-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140623043752/http://time.com/135480/transgender-tipping-point/|archive-date=2014-06-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.buzzfeed.com/mylestanzer/laverne-cox-is-on-the-cover-of-time-magazine|title=Laverne Cox Is on the Cover of Time Magazine|last=Tanzer|first=Myles|date=2014-05-29|work=[[BuzzFeed]]|access-date=2014-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702022643/http://www.buzzfeed.com/mylestanzer/laverne-cox-is-on-the-cover-of-time-magazine|archive-date=2014-07-02}}&lt;/ref&gt;

Síðar á árinu 2014 varð Cox fyrsta trans manneskjan sem var tilnefnd til Primetime Emmy verðlauna í leikaraflokki, en hún var tilnefnd sem framúrskarandi gestaleikkona í gamanþáttaröð (Outstanding Guest Actress in a Comedy Series) fyrir hlutverk sitt sem Sophia Burset í ''Orange Is the New Black''.&lt;ref name=&quot;guardian-morley&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/life/tv/2014/07/10/emmy-nominees-list/12428631/|title=2014 Primetime Emmy nominees|date=2014-07-10|access-date=2014-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140719042344/http://www.usatoday.com/story/life/tv/2014/07/10/emmy-nominees-list/12428631/|archive-date=2014-07-19|publisher=Usatoday.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.extratv.com/2014/07/10/2014-emmy-awards-orange-is-the-new-blacks-laverne-cox-is-first-transgender-nominee/|title=2014 Emmy Awards: 'Orange is the New Black's' Laverne Cox Is First Transgender Nominee|date=2014-07-10|publisher=ExtraTV.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714152747/http://www.extratv.com/2014/07/10/2014-emmy-awards-orange-is-the-new-blacks-laverne-cox-is-first-transgender-nominee/|archive-date=2014-07-14|access-date=2014-07-19}}&lt;/ref&gt; Hún kom einnig fram í tónlistarmyndbandinu við lagið „You &amp;amp;amp; I (Nobody in the World)“ með [[John Legend]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.afterellen.com/morning-brew-jodie-foster-is-back-on-the-set-of-orange-is-the-new-black/07/2014/|title=Morning Brew – Jodie Foster is back on the set of &quot;Orange is the New Black&quot;|last=Bendix|first=Trish|date=2014-07-11|publisher=AfterEllen.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715042202/http://www.afterellen.com/morning-brew-jodie-foster-is-back-on-the-set-of-orange-is-the-new-black/07/2014/|archive-date=2014-07-15|access-date=2014-07-19}}&lt;/ref&gt;

Cox tók þátt í herferð árið 2014 sem beindist gegn lögum í Phoenix, Arizona, sem heimila lögreglu að handtaka hvern þann sem er grunaður um að „gefa til kynna vændi“ (e. manifesting prostitution) sem að hennar mati beinist gegn lituðum trans konum, í kjölfar sakfellingar aðgerðasinnans (og lituðu trans konunnar) Monicu Jones.&lt;ref name=&quot;pinknews1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pinknews.co.uk/2014/08/06/us-laverne-cox-joins-standwithmonica-campaign-against-phoenix-walking-while-trans-law/|title=US: Laverne Cox joins #StandWithMonica campaign against Phoenix 'walking while trans' law|date=2014-08-06|publisher=Pinknews.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809181027/http://www.pinknews.co.uk/2014/08/06/us-laverne-cox-joins-standwithmonica-campaign-against-phoenix-walking-while-trans-law/|archive-date=2014-08-09|access-date=2014-08-10}}&lt;/ref&gt; Seinna sama ár gaf Sylvia Rivera Law Project út myndband þar sem Cox las bréf frá trans fanganum Synthia China Blast, þar sem fjallað var um algeng vandamál sem trans fangar standa frammi fyrir.&lt;ref name=&quot;Adv26Aug2014&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.advocate.com/politics/transgender/2014/08/26/laverne-cox-distances-herself-controversial-trans-inmate|title=Laverne Cox Distances Herself From Controversial Trans Inmate|last=Molloy|first=Parker Marie|date=2014-08-26|work=[[The Advocate (LGBT magazine)|The Advocate]]|access-date=2014-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903064427/http://www.advocate.com/politics/transgender/2014/08/26/laverne-cox-distances-herself-controversial-trans-inmate|archive-date=2014-09-03}}&lt;/ref&gt; Þegar Cox komst að því að Blast hefði verið sakfelld fyrir nauðgun og morð á 13 ára barni árið 1993 skrifaði hún á Tumblr-síðuna sína: „Mér var ekki kunnugt um ákærurnar sem hún var dæmd fyrir. Ef ég hefði vitað af þessum sakarefnum hefði ég aldrei samþykkt að lesa bréfið.&quot;&lt;ref name=&quot;Adv26Aug2014&quot; /&gt;

Cox kom fram í árlegu „Rebels“-blaði ''V'' síðla árs 2014.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.out.com/entertainment/popnography/2014/08/22/exclusive-first-look-laverne-cox-honored-v-magazines-rebels|title=Exclusive First Look: Laverne Cox Honored in V magazine's 'Rebels' Issue|last=Sauvalle|first=Julien|date=2014-08-22|work=[[Out (magazine)|Out]]|access-date=2014-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826120424/http://www.out.com/entertainment/popnography/2014/08/22/exclusive-first-look-laverne-cox-honored-v-magazines-rebels|archive-date=2014-08-26}}&lt;/ref&gt; Fyrir blaðið bað V frægt fólk og listafólk að tilnefna þau sem það leit á sem sitt persónulega uppreisnarfólk (e. personal rebels) og Natasha Lyonne tilnefndi Cox.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Cox var einnig á forsíðu októberheftis ''Essence'' tímaritsins árið 2014, ásamt leikkonunum Alfre Woodard, Nicole Beharie og Danai Gurira.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://au.eonline.com/news/573982/laverne-cox-it-feels-so-good-having-a-diverse-cast-on-orange-is-the-new-black|title=Laverne Cox: It Feels &quot;So Good&quot; Having a Diverse Cast on Orange Is the New Black|last=Vulpo|first=Mike|date=2014-08-28|work=E! Online|access-date=2014-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230085720/https://itunes.apple.com/mx/album/rocky-horror-picture-show/id1141483741|archive-date=2016-12-30|publisher=[[E!]]}}&lt;/ref&gt;

Þann 17. október 2014 var klukkutíma löng heimildarmynd, ''Laverne Cox Presents: The T Word'', sem Cox framleiddi og talaði inn á, frumsýnd á sjónvarpsstöðvunum MTV og Logo.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.vanityfair.com/vf-hollywood/2014/10/laverne-cox-t-word-documentary|title=Laverne Cox Doc Tackles Transgender Issues For MTV|last=Locker|first=Melissa|date=2014-10-17|access-date=2014-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021204806/http://www.vanityfair.com/vf-hollywood/2014/10/laverne-cox-t-word-documentary|archive-date=2014-10-21}}&lt;/ref&gt; Sama ár birtist Cox á forsíðu fimm ára afmælisútgáfu tímaritsins ''C☆NDY'' ásamt 13 öðrum trans konum: Janet Mock, Carmen Carrera, Geena Rocero, Isis King, Gisele Alicea, Leyna Ramous, Dina Marie, Nina Poon, Juliana Huxtable, Niki M'nray, Pêche Di, Carmen Xtravaganza (House of Xtravaganza) og Yasmine Petty.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newnownext.com/laverne-cox-carmen-carrera-on-candy-magazine-cover/12/2014/|title=Laverne Cox, Carmen Carrera, Among 14 Trans Stars On &quot;Candy&quot; Magazine Cover|website=NewNowNext|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231121619/http://www.newnownext.com/laverne-cox-carmen-carrera-on-candy-magazine-cover/12/2014/|archive-date=2014-12-31}}&lt;/ref&gt;

Árið 2015 vann Cox Daytime Emmy-verðlaun í flokkinum Outstanding Special Class Special sem aðalframleiðandi ''Laverne Cox Presents: The T Word.''&lt;ref name=&quot;Townsend&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Out&quot;/&gt; Þetta gerði Cox að fyrstu trans konunni til að vinna Daytime Emmy-verðlaun sem aðalframleiðandi. ''The T Word'' er einnig fyrsta trans heimildarmyndin sem vinnur Daytime Emmy.&lt;ref name=&quot;Townsend&quot; /&gt; Sama ár var Cox meðal fólks sem kom nakin fram í hinni árlegu „Nudes“-útgáfu ''Allure'' og var hún fyrsta trans leikkonan til þess. 

Cox var á forsíðu „totally not-straight“ útgáfu ''Entertainment Weekly'' sem kom út þann 11. júní 2015, en það var fyrsta tölublað tímaritsins í 15 ár sem einblíndi aðeins á afþreyingu fyrir homma, lesbíur og trans fólk.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ew.com/article/2015/06/11/this-weeks-editors-letter-laverne-surely|title=This week's editor's letter: Laverne, surely|last=Goldblatt|first=Henry|date=2015-06-11|access-date=2015-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150613081056/http://www.ew.com/article/2015/06/11/this-weeks-editors-letter-laverne-surely|archive-date=2015-06-13|publisher=EW.com}}&lt;/ref&gt;

Í júní 2016 birti [[Human Rights Campaign]] myndband sem virðingarvott fyrir fórnarömb skotárásarinnar á næturklúbbnum í Orlando. Í myndbandinu sögðu Cox og fleiri sögur fólksins sem var myrt í téðri árás.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hrc.org/blog/watch-49-celebrities-honor-49-victims-of-orlando-tragedy-in-new-ryan-murphy|title=49 Celebrities Honor 49 Victims of Orlando Tragedy {{!}} Human Rights Campaign|date=2016-06-29|publisher=[[Human Rights Campaign]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701211701/http://www.hrc.org/blog/watch-49-celebrities-honor-49-victims-of-orlando-tragedy-in-new-ryan-murphy|archive-date=2016-07-01|access-date=2016-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.miamiherald.com/news/local/community/gay-south-florida/article83301677.html|title=Pulse Orlando shooting scene a popular LGBT club where employees, patrons 'like family'|last=Rothaus|first=Steve|date=2016-06-12|work=The Miami Herald|access-date=2016-06-15}}&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Laverne_Cox_at_L.A.'s_Families_Belong_Together_March_(cropped).jpg|vinstri|thumb| Cox í Families Belong Together-göngunni í Los Angeles í júní 2018]]
Árið 2017 hóf Cox að leika hlutverk trans lögfræðingsins Cameron Wirth í þáttunum ''Doubt'' á [[CBS]].&lt;ref name=&quot;Heigl&quot;/&gt; Eftir að aðeins tveir þættir höfðu verið sýndir tilkynnti CBS hins vegar að þættirnir yrðu teknir af dagskrá, sem skildi framtíð þeirra þátta sem eftir voru ósýndir eftir í óvissu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tvline.com/2017/02/24/doubt-cancelled-cbs-katherine-heigl-criminal-minds-beyond-borders/|title=''Doubt'' Canceled After 2 Episodes, to Be Replaced by ''Beyond Borders''|last=Nemetz|first=Dan|date=2017-02-24|publisher=TVLine|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225084527/http://tvline.com/2017/02/24/doubt-cancelled-cbs-katherine-heigl-criminal-minds-beyond-borders/|archive-date=2017-02-25|access-date=2017-02-24}}&lt;/ref&gt; Þetta var fyrsta þáttaröðin sem var formlega slaufað á 2016–17 sjónvarpstímabilinu, eftir dræmt áhorf. CBS tilkynnti síðar að þeir 11 þættir sem eftir voru yrðu sýndir á laugardögum frá og með 1. júlí.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tvline.com/2017/06/20/doubt-season-1-episodes-air-date-schedule-cancelled/|title=Doubt Update: CBS to Air Cancelled Drama's 11 Remaining Episodes|last=Ausiello|first=Michael|date=2017-06-20|publisher=TVLine|archive-url=https://web.archive.org/web/20170621004142/http://tvline.com/2017/06/20/doubt-season-1-episodes-air-date-schedule-cancelled/|archive-date=2017-06-21|access-date=2017-06-20}}&lt;/ref&gt;

Cox var árið 2017 tilnefnd til Primetime Emmy-verðlauna í flokkinum Outstanding Guest Actress in a Drama Series (framúrskarandi gestaleikkona í dramaþáttaröð) fyrir hlutverk hennar í ''Orange Is the New Black''.&lt;ref name=&quot;Orange&quot;&gt;{{Cite web|url=http://tvline.com/2017/07/13/2017-emmy-nominations-list-awards/|title=2017 Emmy Nominations List: Actor and Actress Nominees|last=Webb|first=Matt|date=2017-07-13|publisher=TVLine|archive-url=https://web.archive.org/web/20170721181423/http://tvline.com/2017/07/13/2017-emmy-nominations-list-awards/|archive-date=2017-07-21|access-date=2017-07-21}}&lt;/ref&gt;

Árið 2017 vann Cox með ACLU, Zackary Drucker, Molly Crabapple og Kim Boekbinder að gerð myndbands um sögu trans fólks sem hét „Time Marches Forward &amp; So Do We“, en Cox talaði inn á það.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://time.com/4894647/trans-transgender-rights-video/|title=Transgender Rights History Told by Laverne Cox: Watch VIDEO|date=2017-08-10|work=Time.com|access-date=2017-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811010415/http://time.com/4894647/trans-transgender-rights-video/|archive-date=2017-08-11}}&lt;/ref&gt; Sama ár varð Cox eitt af fjórum andlitum haustherferðar Ivy Park fatalínunnar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://latimes.com/fashion/la-ig-laverne-cox-beyonce-ivy-park-20170906-htmlstory.html|title=Laverne Cox takes a starring role in Beyoncé's new Ivy Park campaign|date=2017-09-06|access-date=2017-09-15}}&lt;/ref&gt;

Í febrúar 2019 var Cox í aðalhlutverki á tískuvikunni í New York fyrir 11 Honoré, lúxusnetverslun með sérhæfingu í hönnunarfötum í stærri stærðum (e. plus-sized).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.harpersbazaar.com/fashion/fashion-week/a26228380/laverne-cox-11-honore-new-york-fashion-week/|title=Laverne Cox Just Kicked Off NYFW With the Most Epic Runway Walk|last=Fisher|first=Lauren Alexis|date=2019-02-07|website=Harper's BAZAAR|language=en-US|access-date=2022-01-06}}&lt;/ref&gt;

Cox kom fram í tónlistarmyndbandinu við lag [[Taylor Swift]], „You Need to Calm Down,“ sem kom út þann 17. júní árið 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.teenvogue.com/story/taylor-swift-you-need-to-calm-down-video-celebrity-appearances|title=Taylor Swift's &quot;You Need to Calm Down&quot; Video Will Have a Star-Studded Cast|date=2019-06-16|website=Teen Vogue|language=en|access-date=2019-06-17}}&lt;/ref&gt;

Hún var ein fimmtán kvenna sem gestaritstjórinn [[Meghan, hertogaynja af Sussex]], valdi til að birtast á forsíðu septemberheftis breska &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwATc&quot;&gt;Vogue&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; 2019. Þar með varð Cox fyrsta trans konan sem birtist á forsíðu breska ''Vogue''.&lt;ref name=&quot;IT-2019-07-31&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/fashion/meghan-markle-puts-sinéad-burke-on-the-cover-of-vogue-s-september-issue-1.3970604|title=Meghan Markle puts Sinéad Burke on the cover of Vogue's September issue|website=The Irish Times|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ind-29jul2019&quot;&gt;{{Cite news|url=https://news.yahoo.com/meghan-markle-jameela-jamil-laverne-091736640.html|title=Meghan Markle: Jameela Jamil, Laverne Cox and Gemma Chan react to appearing on cover of British Vogue|last=Barr|first=Sabrina|date=2019-07-29|work=[[The Independent]]|access-date=2019-07-29|publisher=[[Yahoo! News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theglowup.theroot.com/thanks-to-meghan-markle-laverne-cox-is-the-1st-trans-w-1836855649|title=Thanks to Meghan Markle, Laverne Cox Is the 1st Trans Woman to Appear on the Cover of British Vogue|date=2019-07-25|publisher=Theglowup.theroot.com|access-date=2020-01-12|archive-date=2019-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20191231101634/https://theglowup.theroot.com/thanks-to-meghan-markle-laverne-cox-is-the-1st-trans-w-1836855649|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Í september 2019 tók Cox ACLU lögfræðinginn Chase Strangio með sér á Emmy-verðlaunin 2019 og var með sérsniðna regnbogahandtösku sem á stóð „Oct 8,“ „Title VII“ og „Supreme Court.“ Þetta var vísun í hæstaréttarmálaferlin ''R.G. &amp;amp;amp; G.R. Harris Funeral Homes Inc. v.'' ''Equal Employment Opportunity Commission'', en Strangio var einn af lögfræðingunum sem varði Aimee Stephens í því máli, trans konu sem var rekin úr starfi sínu á útfararstofu. Cox og Strangio ræddu við fréttamenn á rauða dreglinum um hið væntanlega dómsmál.&lt;ref name=&quot;bustle-22sep2019&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bustle.com/p/laverne-coxs-2019-emmys-date-is-bringing-attention-to-a-vital-court-case-18793157|title=Laverne Cox's 2019 Emmys Date Is Bringing Attention To A Vital Court Case|last=Fratti|first=Karen|date=2019-09-22|website=[[Bustle (website)|Bustle]]|access-date=2019-10-16}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;usa-22sep2019&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2019/09/22/emmys-2019-laverne-coxs-clutch-has-important-pro-lgbtq-message/2414270001/|title=Emmys 2019: Laverne Cox's clutch has an important pro-LGBTQ message|last=McDermott|first=Maeve|date=2019-09-22|work=[[USA Today]]|access-date=2019-10-16}}&lt;/ref&gt; Cox var aðalframleiðandi heimildarmyndarinnar ''Disclosure: Trans Lives on Screen'' sem frumsýnd var á [[Netflix]] þann 27. janúar 2020.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Disclosure (2020)|url=https://www.rottentomatoes.com/m/disclosure_2020_2|language=en|access-date=2020-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2020/jun/18/disclosure-laverne-cox-netflix-documentary-trans-representation|title=Disclosure: behind Laverne Cox's Netflix documentary on trans representation|last=Horton|first=Adrian|date=2020-06-18|work=The Guardian|access-date=2020-08-04|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

Í maí 2021 tilkynnti E! að Cox myndi sjá um ''Live from the Red Carpet'' frá og með janúar 2022, í stað Giuliana Rancic.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2021/tv/news/laverne-cox-e-red-carpet-host-live-1234969967/|title=Laverne Cox Named Red Carpet Host of 'Live From E!'|last=Littleton|first=Cynthia|date=2021-05-10|work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt; Í desember 2021 fékk hún hlutverk í dystópísku fantasíumyndinni ''Uglies'' frá Netflix, í leikstjórn McG, sem byggð er á samnefndri bók eftir Scott Westerfeld.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://deadline.com/2021/12/uglies-laverne-cox-joins-mcg-netflix-fantasy-film-1234883542/|title=Laverne Cox Joins McG's Netflix Fantasy Film 'Uglies'|last=Grobar|first=Matt|date=2021-12-02|work=Deadline Hollywood}}&lt;/ref&gt;

== Áhrif ==
Cox hefur af hinsegin jafningjum sínum, auk margra annarra, verið talin [[wiktionary:trailblazer|brautryðjandi]] fyrir trans samfélagið&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.people.com/article/laverne-cox-honors-stonewall-logotv-trailblazers|title=Orange is the New Black's Laverne Cox Honors the Legacy of Stonewall at Logo's Trailblazer Awards - LOGO, Orange is the New Black|last=Nudd|first=Tim|date=2014-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150618194337/http://www.people.com/article/laverne-cox-honors-stonewall-logotv-trailblazers|archive-date=2015-06-18|access-date=2015-06-18}}&lt;/ref&gt; og hefur hún unnið til fjölda verðlauna fyrir aðgerðasinnaða nálgun sína við að vekja vitund almennings á málefnum trans fólks. Áhrif hennar og sýnileiki í fjölmiðlum hafa leitt til vaxandi samtals um trans menningu,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usnews.com/news/articles/2014/06/06/laverne-cox-and-the-state-of-trans-representation-in-pop-culture|title=Laverne Cox and the State of Trans Representation in Pop Culture|date=2014-06-06|publisher=US News|archive-url=https://web.archive.org/web/20150619061556/http://www.usnews.com/news/articles/2014/06/06/laverne-cox-and-the-state-of-trans-representation-in-pop-culture|archive-date=2015-06-19|access-date=2015-06-18}}&lt;/ref&gt; sérstaklega í samhengi við trans konur, og hvernig það að vera trans skarast við aðrar breytur svo sem litarhátt.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thecrimson.com/article/2014/2/24/laverne-cox-trans-event/|title=Actress Laverne Cox Discusses Identity, Trans Issues {{!}} News {{!}} The Harvard Crimson|date=2014-02-24|publisher=[[Harvard Crimson]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150618193432/http://www.thecrimson.com/article/2014/2/24/laverne-cox-trans-event/|archive-date=2015-06-18|access-date=2015-06-18}}&lt;/ref&gt; Hún er fyrsta trans manneskjan sem birtist forsíðu tímaritsins ''[[Time]]'',&lt;ref name=&quot;timejuly10&quot; /&gt; fyrsta trans manneskjan til að vera tilnefnd til Primetime Emmy-verðlauna&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; og fyrsta trans manneskjan með vaxstyttu af sjálfri sér á söfnum Madame Tussauds,&lt;ref name=&quot;WaxFigure&quot;/&gt; sem og fyrsta trans konan til að vinna Daytime Emmy sem aðalframleiðandi.&lt;ref name=&quot;townsend1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.glaad.org/blog/laverne-cox-makes-history-daytime-creative-arts-emmy-win|title=Laverne Cox makes history with Daytime Creative Arts Emmy win|last=Townsend|first=Megan|date=2015-04-25|publisher=GLAAD|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230085720/https://itunes.apple.com/mx/album/rocky-horror-picture-show/id1141483741|archive-date=2016-12-30|access-date=2017-07-21}}&lt;/ref&gt; Í maí 2016 hlaut Cox heiðursdoktorsnafnbót frá The New School í [[New York-borg|New York borg]] fyrir framsækið starf sitt í baráttunni fyrir [[Kynjajafnrétti|jafnrétti kynjanna]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blogs.newschool.edu/news/2016/05/commencement-2016-honorary-degree-recipients/|title=Commencement 2016: Get To Know The Honorary Degree Recipients|date=2016-05-03|website=blogs.newschool.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518230850/http://blogs.newschool.edu/news/2016/05/commencement-2016-honorary-degree-recipients/|archive-date=2016-05-18|access-date=2016-05-23}}&lt;/ref&gt;

== Viðurkenningar og verðlaun ==

* 2013 – Anti-Violence Project 2013 Courage Award &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=t_znTP-sWi8&amp;t=0m27s|title=Laverne Cox and her Transgender Transformation (OVERSHARE EP 3)|last=Vieira|first=Meredith|website=Lives with Meredith Vieira|publisher=YouTube|archive-url=https://web.archive.org/web/20140610171512/http://www.youtube.com/watch?v=t_znTP-sWi8&amp;t=0m27s|archive-date=2014-06-10|access-date=2013-11-21}}&lt;/ref&gt;
* 2013 – Reader's Choice Award á OUT100 Gala á vegum ''Out Magazine''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.out.com/out-exclusives/out100-2013/2013/11/05/laverne-cox-actress-activist-trans-orange-black|title=Reader's Choice Award|access-date=2014-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140813143320/http://www.out.com/out-exclusives/out100-2013/2013/11/05/laverne-cox-actress-activist-trans-orange-black|archive-date=2014-08-13|publisher=Out.com}}&lt;/ref&gt;
* 2014 – Kona ársins hjá tímaritinu ''Glamour''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://huffingtonpost.com/2014/11/05/laverne-cox-glamour-magazine_n_6109726.html|title=Breaking News and Opinion on The Huffington Post|date=2014-11-05|work=The Huffington Post|access-date=2014-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20141107204616/http://www.huffingtonpost.com/2014/11/05/laverne-cox-glamour-magazine_n_6109726.html|archive-date=2014-11-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.glamour.com/inspired/women-of-the-year/2014/laverne-cox|title=Laverne Cox Is a Glamour Woman of the Year for 2014: Glamour.com|date=2014-11-04|website=[[Glamour (magazine)|Glamour]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141106142414/http://www.glamour.com/inspired/women-of-the-year/2014/laverne-cox|archive-date=2014-11-06|access-date=2014-11-07}}&lt;/ref&gt;
* 2014 – Komst á hið árlega Root 100, lista sem heiðrar „afburða svarta leiðtoga, frumkvöðla og menningarmótara“ sem eru 45 ára og yngri.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.advocate.com/politics/media/2014/09/11/root-100-recognizes-african-american-lgbt-luminaries|title=Root 100 Recognizes African-American LGBT Luminaries|last=Juro|first=Rebecca|date=2014-09-11|work=[[The Advocate (LGBT magazine)|The Advocate]]|access-date=2014-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912002314/http://www.advocate.com/politics/media/2014/09/11/root-100-recognizes-african-american-lgbt-luminaries|archive-date=2014-09-12}}&lt;/ref&gt;
* 2014 – Toppaði þriðja árlega World Pride Power List breska dagblaðsins ''[[The Guardian]]'' yfir áhrifamesta hinsegin fólk heims.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.windycitymediagroup.com/lgbt/Gay-team-makes-history-Laverne-Cox-tops-world-list/48244.html|title=Gay team makes history; Laverne Cox tops world list – 520 – Gay Lesbian Bi Trans News Archive|last=Materville Studios – Host of Windy City Times|date=2014-07-08|website=Windy City Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714233944/http://www.windycitymediagroup.com/lgbt/Gay-team-makes-history-Laverne-Cox-tops-world-list/48244.html|archive-date=2014-07-14|access-date=2014-07-19}}&lt;/ref&gt;
* 2014 – Hlaut Stephen F. Kolzak verðlaunin frá GLAAD.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pinknews.co.uk/2014/04/13/watch-ellen-page-presents-orange-is-the-new-black-star-laverne-cox-with-glaad-award/|title=Watch: Ellen Page presents 'Orange is the New Black' star Laverne Cox with GLAAD award|date=2014-04-13|publisher=Pinknews.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20140724074314/http://www.pinknews.co.uk/2014/04/13/watch-ellen-page-presents-orange-is-the-new-black-star-laverne-cox-with-glaad-award/|archive-date=2014-07-24|access-date=2014-08-10}}&lt;/ref&gt;
* 2014 – Komst á EBONY Power 100 listann.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.naacpldf.org/press-release/ebony-magazine-unveils-its-2014-ebony-power-100-list|title=EBONY Magazine Unveils Its 2014 EBONY Power 100 List – NAACP LDF|work=Naacp Legal Defense and Educational Fund|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219232734/http://www.naacpldf.org/press-release/ebony-magazine-unveils-its-2014-ebony-power-100-list|archive-date=2014-12-19}}&lt;/ref&gt;
* 2015 – Komst á 2015 OUT Power 50 listann.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.out.com/power-50-2015|title=Power 50 2015|date=2015-04-14|website=Out Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20150417221651/http://www.out.com/power-50-2015|archive-date=2015-04-17|access-date=2015-04-22}}&lt;/ref&gt;
* 2015 – Komst á lista [[People]] yfir fallegustu konur í heimi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.out.com/popnography/2015/4/22/laverne-cox-one-people-magazines-most-beautiful-women|title=Laverne Cox Is One of People's Most Beautiful Women|last=McDonald|first=James|date=2015-03-30|website=Out Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20150424155724/http://www.out.com/popnography/2015/4/22/laverne-cox-one-people-magazines-most-beautiful-women|archive-date=2015-04-24|access-date=2015-04-22}}&lt;/ref&gt;
* 2015 – Three Twins Ice Cream í San Francisco endurnefndi súkkulaði-appelsínu-konfettí-ísinn sinn Laverne Cox's Chocolate Orange is the New Black um Pride-helgi borgarinnar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.advocate.com/pride/2015/06/17/laverne-cox-gets-ice-cream-flavor-named-her-pride|title=Laverne Cox Gets Ice Cream Flavor Named for Her for Pride|last=Ring|first=Trudy|date=2014-07-31|publisher=Advocate.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150618194115/http://www.advocate.com/pride/2015/06/17/laverne-cox-gets-ice-cream-flavor-named-her-pride|archive-date=2015-06-18|access-date=2015-06-18}}&lt;/ref&gt;
* 2015 – Komst á lista ''[[Time]]'' yfir 100 áhrifamesta fólkið árið 2015. Færslan um hana var skrifuð af Jazz Jennings.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://time.com/3822970/laverne-cox-2015-time-100/|title=Laverne Cox by Jazz Jennings: TIME 100|date=2015-04-16|work=Time.com|access-date=2015-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422022408/http://time.com/3822970/laverne-cox-2015-time-100/|archive-date=2015-04-22}}&lt;/ref&gt;
* 2015 – Var útnefnd sem eitt af 31 táknum [[LGBT History Month]] (hinsegin sögumánaðar) af Forum for Equality.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.advocate.com/commentary/2015/08/20/op-ed-here-are-31-icons-2015s-gay-history-month|title=Op-ed: Here Are the 31 Icons of 2015's Gay History Month|last=Lazin|first=Malcolm|date=2015-08-20|publisher=Advocate.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150821113613/http://www.advocate.com/commentary/2015/08/20/op-ed-here-are-31-icons-2015s-gay-history-month|archive-date=2015-08-21|access-date=2015-08-21}}&lt;/ref&gt;
* 2015 – Sigurvegari Daytime Emmy-verðlauna flokkinum Outstanding Special Class Special sem aðalframleiðandi ''Laverne Cox Presents: The T Word.''&lt;ref name=&quot;townsend1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Out&quot;/&gt; Cox varð við þetta fyrsta trans konan til að vinna Daytime Emmy sem aðalframleiðandi og ''The T Word'' er einnig fyrsta trans heimildarmyndin til að vinna Daytime Emmy.&lt;ref name=&quot;townsend1&quot; /&gt;
* 2016 – Veitt heiðursdoktorsnafnbót frá [[The New School]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newschool.edu/pressroom/pressreleases/2016/commencement2016.htm|title=LAVERNE COX, DIANE VON FURSTENBERG, DERAY MCKESSON NAMED HONORARY DEGREE RECIPIENTS BY THE NEW SCHOOL|date=2016-03-31|access-date=2022-03-31|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620231937/https://www.newschool.edu/pressroom/pressreleases/2016/commencement2016.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 2017 – Nefnd á 2017 OUT Power 50 listanum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.out.com/power-50/2017/7/17/power50-2017|title=Power 50 2017|last=By Out.com Editors|date=2017-07-19|website=Out Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20170727060131/https://www.out.com/power-50/2017/7/17/power50-2017|archive-date=2017-07-27|access-date=2017-07-21}}&lt;/ref&gt;
* 2018 – Fékk Claire Skiffington Vanguard-verðlaunin frá Transgender Law Center. Verðlaunin veita þeim meðlimum trans samfélagsins sem hafa verið hluti af framvarðarsveit hreyfingarinnar viðurkenningu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://transgenderlawcenter.org/archives/14364|title=TLC announces Laverne Cox as SPARK! 2018 Honoree|date=2018-10-20|publisher=[[Transgender Law Center]]|access-date=2018-10-27|archive-date=2018-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181028151600/https://transgenderlawcenter.org/archives/14364|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Kvikmyndaferill ==

=== Kvikmyndir ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Ár
! Titill
! Hlutverk
! class=&quot;unsortable&quot; | Skýringar
|-
| 2000
| ''Betty Anderson''
| Deirdre
| Stuttmynd
|-
| 2004
| ''The Kings of Brooklyn''
|Girl
|
|-
| 2008
| ''All Night''
| Layla
| Stuttmynd
|-
| 2009
| ''Uncle Stephanie''
| Stephanie
|
|-
| 2010
| ''Bronx Paradise''
|Hooker
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2011
| ''Carla''
|Cinnamon
|
|-
| ''Musical Chairs''
| Chantelle
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2012
| ''Migraine''
| Lola
| Stuttmynd
|-
| ''The Exhibitionists''
| Blithe Stargazer
|
|-
| 2013
| ''36 Saints''
| Genesuis
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2014
| ''Grand Street''
| Chardonnay
|
|-
| ''Laverne Cox Presents: The T Word''
| Hún sjálf
| [[Daytime Emmy Awards|Daytime Emmy Awards for Outstanding Special Class Special]] (2015)
Tilnefnd - [[GLAAD Media Awards|GLAAD Media Award for Outstanding Documentary]] (2015)
|-
| 2015
| ''Grandma''
|Deathy
|
|-
| 2017
| ''Freak Show''
| Felicia
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2019
| ''Can You Keep a Secret?''
| Cybill
|
|-
| ''Charlie's Angels''
|Bomb Instructor
|Gestaleikur
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2020
| ''Bad Hair''
| Virgie
|
|-
| ''Promising Young Woman''
| Gail
|
|-
| ''Disclosure: Trans Lives on Screen''
| Hún sjálf
| Einnig aðalframleiðandi
|-
| 2021
| ''Jolt''
| Detective Nevin
|
|}

=== Sjónvarp ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Ár
! style=&quot;width:20%;&quot; | Titill
! Hlutverk
! class=&quot;unsortable&quot; | Skýringar
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2008
|''[[Law &amp; Order: Special Victims Unit]]''
|Candace
|Þáttur: „Closet“
|-
|''[[I Want to Work for Diddy (season 1)|I Want to Work for Diddy]]''
|Hún sjálf
|6 þættir
|-
|''[[Law &amp; Order]]''
|Minnie
|Þáttur: „Sweetie“
|-
|2009
|''[[Bored to Death]]''
|Transsexual prostitute
|Þáttur: „Stockholm Syndrome“
|-
|2010
|''[[TRANSform Me]]''
|Hún sjálf
|Einnig framleiðandi
8 þættir
|-
|2013–2019
|''[[Orange Is the New Black]]''
|[[List of Orange Is the New Black characters#Litchfield%20inmates|Sophia Burset]]
|Reglulegt hlutverk – 40 þættir
[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by an Ensemble in a Comedy Series]] &lt;small&gt;(2015–2016)&lt;/small&gt;
Tilnefnd — [[Critics' Choice Television Award for Best Supporting Actress in a Comedy Series]] &lt;small&gt;(2014)&lt;/small&gt;

Tilnefnd — [[NAACP Image Award for Outstanding Supporting Actress in a Comedy Series]] &lt;small&gt;(2015–2017)&lt;/small&gt;
Tilnefnd — [[Primetime Emmy Award for Outstanding Guest Actress in a Comedy Series]] &lt;small&gt;(2014)&lt;/small&gt; 

Tilnefnd — [[Primetime Emmy Award for Outstanding Guest Actress in a Drama Series]] &lt;small&gt;(2017, 2019–2020)&lt;/small&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2014
|''[[Faking It (2014 TV series)|Faking It]]''
|Margot
|Þáttur: „Lying Kings and Drama Queens“
|-
|''[[Girlfriends' Guide to Divorce]]''
|Adele Northrop
|Þáttur: „Rule No. 426: Fantasyland: A Great Place to Visit“
|-
|2015–2017
|''{{sortname|The|Mindy Project}}''
|Sheena
|3 þættir
|-
|2016
|''[[The Rocky Horror Picture Show: Let's Do the Time Warp Again]]''&lt;ref name=&quot;ew10152&quot;&gt;{{cite news|url=https://ew.com/article/2015/10/21/laverne-cox-rocky-horror|title=Laverne Cox to star in Fox's Rocky Horror reboot|last1=Hibberd|first1=James|date=2015-10-21|work=[[Entertainment Weekly]]|access-date=2015-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20151104185949/http://www.ew.com/article/2015/10/21/laverne-cox-rocky-horror|archive-date=2015-11-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Dr. Frank-N-Furter
|Sjónvarpsmynd
|-
|2016–2019
|''[[Lip Sync Battle]]''
|Hún sjálf
|2 þættir
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
|[[America's Got Talent]]
|Hún sjálf; gestadómari
|1 þáttur (S12E10)
|-
|''[[Doubt (American TV series)|Doubt]]''
|Cameron Wirth
|13 þættir
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2019
|''[[Weird City (TV series)|Weird City]]''
|Liquia
|Þáttur: „Smart House“
|-
|''[[Tuca &amp; Bertie]]''
|Ebony Black (rödd)
|Þáttur: „The Sex Bugs“
|-
|''[[Dear White People (TV series)|Dear White People]]''
|Cynthia Fray
|Þáttur: „Chapter VII“
|-
|''[[A Black Lady Sketch Show]]''
|Kiana
|Þáttur: „Angela Bassett Is the Baddest Bitch“
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2020
|''[[Awkwafina Is Nora from Queens]]''
|God (rödd)
|Þáttur: „Pilot“
|-
|''[[Curb Your Enthusiasm]]''
|Hún sjálf
|Þáttur: „Artificial Fruit“
|-
|''[[Together at Home|One World: Together at Home]]''
|Hún sjálf
|
|-
|2021
|''[[The Blacklist (TV series)|The Blacklist]]''
|Dr. Laken Perillos
|Þáttur: „Dr. Laken Perillos“&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tvline.com/2021/03/05/the-blacklist-laverne-cox-cast-interrogator-season-8/|title=TVLine Items: Laverne Cox on Blacklist, Kimmel's Coronaversary and More|last=Gelman|first=Vlada|date=2021-03-05|work=TVLine|access-date=2021-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2022
|''[[Wheel of Fortune (American game show)|Celebrity Wheel of Fortune]]''
|Hún sjálf
|Þáttaröð 2, þáttur 13&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/celebrity_wheel_of_fortune/s02/e13|title=VON MILLER, ALI WENTWORTH AND LAVERNE COX CELEBRITY WHEEL OF FORTUNE SEASON 2|date=2022-01-30|access-date=2022-01-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[Inventing Anna]]''
|[[Kacy Duke]]
|Reglulegt hlutverk
|-
|}

== Tónlist ==

=== Hljóðrásarplötur ===
{{plain row headers}}
{| class=&quot;wikitable plain-row-headers&quot;
!Titill
! Albúm
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[The Rocky Horror Picture Show: Let's Do the Time Warp Again (soundtrack)|The Rocky Horror Picture Show:]]'' 
''[[The Rocky Horror Picture Show: Let's Do the Time Warp Again (soundtrack)|Let's Do the Time Warp Again]]''

&lt;small&gt;(with Various Artists)&lt;/small&gt;
|
* Gefið út: 21. október 2016&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/mx/album/rocky-horror-picture-show/id1141483741|title=&quot;The Rocky Horror Picture Show: Let's Do the Time Warp Again&quot; by Laverne Cox|date=2016-10-21|website=iTunes|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230085720/https://itunes.apple.com/mx/album/rocky-horror-picture-show/id1141483741|archive-date=2016-12-30}}&lt;/ref&gt;
* Snið: Stafrænt niðurhal
* Útgáfa: Ode Sounds &amp;amp;amp; Visuals
|}

=== Smáskífur ===
{{plain row headers}}
{| class=&quot;wikitable plain-row-headers&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Titill
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Ár
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Efstu sæti á vinsældalistum
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:85%;&quot; |[[Dance Club Songs|USDanceClub]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/dance-club-play-songs/2018-05-19|title=Dance Club Songs: 2018-05-19|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2013-01-02|access-date=2018-05-18}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:85%;&quot; |[[Dance/Electronic Songs|USDance/Elec.]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/dance-electronic-songs/2019-09-07|title=Dance/Electronic Songs: 2019-09-07|magazine=Billboard|date=2013-01-21|access-date=2019-09-04}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | „Beat for the Gods“
| 2018
| 22
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | „Welcome Home“
| 2019
| 6
| 30
|-
! scope=&quot;row&quot; | „[[America the Beautiful]]“
| 2020
| —
| —
|}

== Heimildir ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Cox, Laverne}}
{{f|1972}}
[[Flokkur:Trans konur]]
[[Flokkur:Bandarískir leikarar]]</text>
      <sha1>oqxs3sc11f30rm51siiggj2jocb1h00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alsírstríðið</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178822</id>
    <revision>
      <id>1978824</id>
      <parentid>1967938</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:49:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46499" sha1="aup1w63vsmp4agjwj6qm9hz241thruh" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = Alsírstríðið&lt;br /&gt;{{Nobold|{{lang|ar|ثورة التحرير الجزائرية}}&lt;br&gt;{{lang|fr|Guerre d'Algérie}}}}
| image             = Algerian war collage wikipedia.jpg
| image_size        = 300px
| width             = 300px
| caption           = Myndir frá stríði Frakka í Alsír
| date              = 1. nóvember 1954 – 19. mars 1962&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=11|day1=01|year1=1954|month2=03|day2=19|year2=1962}})
| partof            = [[Kalda stríðið|kalda stríðinu]] og [[afnýlendun Afríku]]
| place             = [[Franska Alsír]]
| territory         = Sjálfstæði Alsír frá Frakklandi
| result            = Alsírskur sigur&lt;br&gt;{{bulleted list|
| Sjálfstæði Alsír
| Hernaðarleg pattstaða&lt;ref name=&quot;Windrow&quot;&gt;{{cite book |last1=Windrow |first1=Martin |last2=Chappell |first2=Mike |title=The Algerian War 1954–62 |publisher=Osprey Publishing |year=1997 |isbn=9781855326583 |page=11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Introduction to ''Comparative Politics'', by Mark Kesselman, Joel Krieger, William Joseph, page 108&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Alexander Cooley, Hendrik Spruyt. ''Contracting States: Sovereign Transfers in International Relations''. Bls. 63.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;George Bernard Noble. ''Christian A. Herter: The American Secretaries of State and Their Diplomacy''. Page 155.&lt;/ref&gt;
| Pólitískur sigur [[Þjóðfrelsisfylkingin (Alsír)|FLN]]&lt;ref name=&quot;Young2016&quot;&gt;{{cite book|author=Robert J. C. Young|title=Postcolonialism: An Historical Introduction|url=https://books.google.com/books?id=BYpADQAAQBAJ&amp;pg=PA300|date=12 October 2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-89685-3|page=300|quote=the French lost their Algerian empire in military and political defeat by the FLN, just as they lost their empire in China in defeat by Giap and Ho Chi Minh.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Aldrich2004&quot;&gt;{{cite book|author=R. Aldrich|title=Vestiges of Colonial Empire in France|url=https://books.google.com/books?id=vZOGDAAAQBAJ&amp;pg=PA156|date=10 December 2004|publisher=Palgrave Macmillan UK|isbn=978-0-230-00552-5|page=156|quote=For the [French] nation as a whole, commemoration of the Franco-Algerian War is complicated since it ended in defeat (politically, if not strictly militarily) rather than victory.}}&lt;/ref&gt;
| [[Évian-samningurinn]]
| Endalok [[Franska nýlenduveldið|franska nýlenduveldisins]]&lt;ref name=&quot;Hargreaves2005&quot;&gt;{{cite book|author=Alec G. Hargreaves|title=Memory, Empire, and Postcolonialism: Legacies of French Colonialism|url=https://books.google.com/books?id=UX8aeX_Lbi4C&amp;pg=PA1|year=2005|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-0821-5|page=1|quote=The death knell of the French empire was sounded by the bitterly fought Algerian war of independence, which ended in 1962.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;The French defeat in the war effectively signaled the end of the French Empire&quot;. Jo McCormack (2010). ''[https://books.google.com/books?id=DbnhuiJ8pEgC&amp;pg=PA1 Collective Memory: France and the Algerian War (1954–1962)]''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Paul Allatson |author2=Jo McCormack |title=Exile Cultures, Misplaced Identities |url=https://books.google.com/books?id=DaLkNE_20a0C&amp;pg=PA117 |year=2008 |publisher=Rodopi |isbn=978-90-420-2406-9 |page=117 |quote=The Algerian War came to an end in 1962, and with it closed some 130 years of French colonial presence in Algeria (and North Africa). With this outcome, the French Empire, celebrated in pomp in Paris in the Exposition coloniale of 1931 ... received its decisive death blow.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beigbeder2006&quot;&gt;{{cite book |author=Yves Beigbeder |title=Judging War Crimes And Torture: French Justice And International Criminal Tribunals And Commissions (1940–2005) |url=https://books.google.com/books?id=ZtaU8_z2SngC&amp;pg=PA35 |year=2006 |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |isbn=978-90-04-15329-5 |page=35 |quote=The independence of Algeria in 1962, after a long and bitter war, marked the end of the French Empire.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=France's Colonial Legacies: Memory, Identity and Narrative |url=https://books.google.com/books?id=Hm-uBwAAQBAJ&amp;pg=PT111 |date=15 October 2013 |publisher=University of Wales Press |isbn=978-1-78316-585-8 |page=111 |quote=The difficult relationship which France has with the period of history dominated by the Algerian war has been well documented. The reluctance, which ended only in 1999, to acknowledge 'les évenements' as a war, the shame over the fate of the ''harki'' detachments, the amnesty covering many of the deeds committed during the war and the humiliation of a colonial defeat which marked the end of the French empire are just some of the reasons why France has preferred to look towards a Eurocentric future, rather than confront the painful aspects of its colonial past.}}&lt;/ref&gt;
| Hrun [[Fjórða franska lýðveldið|fjórða franska lýðveldisins]]
| Stofnun [[Fimmta franska lýðveldið|fimmta lýðveldisins]]}}
| combatant1        = {{plainlist|
* {{Flagicon image|Flag of Algeria (1958-1962).svg}} [[Þjóðfrelsisfylkingin (Alsír)|FLN]]
* {{Flagicon image|Flag of Algeria (1958-1962).svg}} [[Alsírska þjóðarhreyfingin|MNA]]
* {{Flagicon image|Flag of Algerian Communist Party.svg}} [[Alsírski kommúnistaflokkurinn|PCA]]}}
| combatant2        = {{ubl
| {{flagdeco|France|1948}} [[Fjórða franska lýðveldið]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1954–58)&lt;/small&gt;
| {{flagdeco|France|1948}} [[Fimmta franska lýðveldið]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1958–62)&lt;/small&gt;
}}
* [[La Main Rouge]]
* {{ill|Mouvement pour la communauté (MPC)|fr|Mouvement pour la communauté}}
| combatant3        = {{plainlist|
* {{flagdeco|France|1948}} [[Front Algérie Française|FAF]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1960–61)&lt;/small&gt;
* {{flagicon image|OAS Flag.svg}} [[Leynisamtök hersins|OAS]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1961–62)&lt;/small&gt;}}
| commander1        = {{plainlist|
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] [[Mourad Didouche]]{{KIA}}
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] [[Mohamed Boudiaf]]
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] [[Abdelhafid Boussouf]]
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] [[Mustapha Benboulaïd]]{{KIA}}
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] [[Krim Belkacem]]
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] [[Larbi Ben M'Hidi]]{{Executed}}
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] [[Ali La Pointe]]{{KIA}}
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] [[Saïd Mohammedi]]
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] [[Ahmed Zabana]]{{Executed}}
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] {{interlanguage link|Si Azzedine|fr|Commandant Azzedine}}
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] [[Youcef Zighoud]]{{KIA}}
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] [[Rabah Bitat]]
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] [[Benali Boudghène]]{{KIA}}
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] {{interlanguage link|Bachir Chihani|ar|شيحاني بشير|fr|Bachir Chihani}}
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] {{interlanguage link|Ali Mallah|ar|علي ملاح}}{{KIA}}
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] [[Hocine Aït Ahmed]]
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] [[Colonel Amirouche]]{{KIA}}
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] [[Saadi Yacef]]
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] [[Houari Boumédiène]]
* [[File:Flag of Algeria (1958-1962).svg|20px|border]] [[Amar Ouamrane]]
}}

{{Collapsible list
| bullets = no
| title = '''Stjórnmálamenn:'''
|[[Abane Ramdane]]{{KIA}}
|[[Ferhat Abbas]]
|[[Houari Boumédiène]]
|[[Hocine Aït Ahmed]]
|[[Ahmed Ben Bella]]
|[[Krim Belkacem]]
|[[Frantz Fanon]]
|[[Rabah Bitat]]
|[[Mohamed Boudiaf]]
|[[Ali Kafi]]
|[[Ahmed Tewfik El Madani]]
|[[Ahmed Francis]]
|[[Mohamed Khider]]
|[[Benyoucef Benkhedda]]
|[[Abdelhamid Mehri]]
|[[Mohamed Lamine Debaghine]]
|[[Saad Dahlab]]
|[[Mohammed Seddik Benyahia]]
|[[Lakhdar Ben Tobbal]]
|[[Abdelhafid Boussouf]]
|[[Saïd Mohammedi]]
|[[Ibrahim Mazhoudi]]}}
| commander2        = {{plainlist|
* {{flagicon|France}} [[Alphonse Djamate]] &lt;br&gt; &lt;small&gt;(1955–62)&lt;/small&gt;
* {{flagicon|France}} [[Paul Cherrière]]&lt;br&gt; &lt;small&gt;(1954–55)&lt;/small&gt;
* {{flagicon|France}} [[Henri Lorillot]] &lt;br&gt; &lt;small&gt;(1955–56)&lt;/small&gt;
* {{flagicon|France}} {{interlanguage link|Mohammed Bellounis|fr|Mohammed Bellounis}}{{KIA}} &lt;br&gt; &lt;small&gt;(1955–58)&lt;/small&gt;
* {{flagicon|France}} [[Jacques Soustelle]] &lt;br&gt; &lt;small&gt;(1955–56)&lt;/small&gt;
* {{flagicon|France}} [[Raoul Salan]] &lt;br&gt; &lt;small&gt;(1956–58)&lt;/small&gt;
* {{flagicon|France}} [[Hervé Artur]]{{KIA}} &lt;br&gt; &lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;
* {{flagicon|France}} [[Robert Lacoste]] &lt;br&gt; &lt;small&gt;(1956–58)&lt;/small&gt;
* {{flagicon|France}} [[Jacques Massu]] &lt;br&gt; &lt;small&gt;(1956–60)&lt;/small&gt;
* {{flagicon|France}} {{interlanguage link|René Sentenac|fr|René Sentenac}}{{KIA}} &lt;br&gt; &lt;small&gt;(1957)&lt;/small&gt;
* {{flagicon|France}} [[Pierre Jeanpierre]]{{KIA}}&lt;br&gt; &lt;small&gt;(1957–58)&lt;/small&gt;
* {{flagicon|France}} [[Paul Aussaresses]]
* {{flagicon|France}} [[Maurice Challe]] &lt;br&gt; &lt;small&gt;(1958–60)&lt;/small&gt;
* {{flagicon|France}} Jean Crepin &lt;br&gt; &lt;small&gt;(1960–61)&lt;/small&gt;
* {{flagicon|France}} [[Fernand Gambiez]] &lt;br&gt; &lt;small&gt;(1961)&lt;/small&gt;
}}
{{Collapsible list
| bullets = no
| title = '''Stjórnmálamenn:'''
|[[Pierre Mendes-France]]
|[[Edgar Faure]]
|[[Guy Mollet]]
|[[Maurice Bourgès-Maunoury]]
|[[Félix Gaillard]]
|[[Pierre Pflimlin]]
|[[Charles de Gaulle]]}}
| commander3        = {{plainlist|
* {{flagicon|France}} [[Saïd Boualam]]
* {{flagicon image|OAS Flag.svg}} [[Pierre Lagaillarde]]
* {{flagicon image|OAS Flag.svg}} [[Raoul Salan]]
* {{flagicon image|OAS Flag.svg}} [[Edmond Jouhaud]]
* {{flagicon image|OAS Flag.svg}} [[Jean-Jacques Susini]]}}
| strength1         = 300.000 staðfestir&lt;br&gt;40.000 borgaralegir stuðningsmenn
| strength2         = {{plainlist|
* 470.000 hermenn (mesti fjöldinn sem franski herinn viðhélt frá 1956 til 1962)&lt;ref name=&quot;Windrow&quot;/&gt; eða 700.000 menn&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Ottaway |first1=David |url=https://books.google.com/books?id=Dq1hEAAAQBAJ&amp;pg=PA31 |title=Algeria: The Politics of a Socialist Revolution |last2=Ottaway |first2=Marina |date=2022-03-25 |publisher=Univ of California Press |isbn=978-0-520-35711-2 |language=en}}&lt;/ref&gt; (óvíst er hvort síðari talningin telur með Harka eða ekki)&lt;hr&gt;90.000&lt;ref name=&quot;Stora&quot;&gt;{{cite book |first=Benjamin |last=Stora |author-link=Benjamin Stora |page=101 |title=Algeria 1830-2000: A Short History |year=2004 |isbn=0-8014-8916-4}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;General Faivre, ''Les combatants musulmans de la guerre d'Algérie'', L'Harmattan, 1995, p.125&lt;/ref&gt; til 180.000 [[Harkar]]&lt;ref name=&quot;Major Gregory D p.33&quot;&gt;Major Gregory D. Peterson, ''The French Experience in Algeria, 1954–62: Blueprint for U.S. Operations in Iraq'', p.33&lt;/ref&gt; (Alsíringar sem börðust í varaliði Frakka)&lt;hr&gt;1,5 milljónir manna herkvaddir&lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://www.lefigaro.fr/mon-figaro/2012/03/19/10001-20120319ARTFIG00743-algerie-une-guerre-d-appeles.php |title = Algérie : Une guerre d'appelés |date = 2012-03-19 |newspaper=Le Figaro}}&lt;/ref&gt;}}
| strength3         = 3.000 (OAS)
| casualties1       = *140.000&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Travis |first1=Hannibal |title=Genocide, Ethnonationalism, and the United Nations: Exploring the Causes of Mass Killing Since 1945 |url=https://archive.org/details/genocideethnonat0000trav |date=2013 |publisher=Routledge |page=[https://archive.org/details/genocideethnonat0000trav/page/137 137]}}&lt;/ref&gt; til 152.863&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Martin S. Alexander |author2=Martin Evans |author3=J. F. V. Keiger |title=Algerian War and the French Army, 1954-62: Experiences, Images, Testimonies |chapter=The 'War without a Name', the French Army and the Algerians: Recovering Experiences, Images and Testimonies |publisher=Palgrave Macmillan |year=2002 |isbn=978-0333774564 |page=6 |url=https://www.macmillanihe.com/resources/sample-chapters/9780333774564_sample.pdf |quote=The Algerian Ministry of War Veterans gives the figure of 152,863 FLN killed. |access-date=2024-02-15 |archive-date=2021-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408065822/https://www.macmillanihe.com/resources/sample-chapters/9780333774564_sample.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Katherine Draper |title=Why a War Without a Name May Need One: Policy-Based Application of International Humanitarian Law in the Algerian War |journal=Texas International Law Journal  |volume=48 |issue=3 |year=2013 |page=576 |url=http://www.tilj.org/content/journal/48/num3/Draper575.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107072951/http://www.tilj.org/content/journal/48/num3/Draper575.pdf |archive-date=2016-11-07 |quote=The Algerian Ministry of War Veterans calculates 152,863 Front de Libération Nationale (FLN) deaths (French sources), and although the death toll among Algerian civilians may never be accurately known estimate of 1,500,000 to 2,000,000 were killed.}}&lt;/ref&gt; FLN-liðar drepnir (þ. á m. 12.000 í hreinsunum innan samtakanna&lt;ref name=Horne&gt;{{cite book|last=Horne|first=Alistair|title=A Savage War of Peace: Algeria 1954–1962|url=https://archive.org/details/savagewarofpeace0000horn|year=1978|isbn=9781590172186|page=[https://archive.org/details/savagewarofpeace0000horn/page/358 358]|publisher=New York Review of Books }}&lt;/ref&gt; og 4.300 Alsíringar úr FLN og MNA drepnir í Frakklandi sjálfu)
* Óþekktur fjöldi særðra
| casualties2       = *25.600&lt;ref name=Horne/&gt;{{rp|538}} til 30.000&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.vie-publique.fr/discours/284485-emmanuel-macron-60eme-anniversaire-accords-devian-guerre-dalgerie | title=Déclaration de M. Emmanuel Macron, président de la République, sur le 60ème anniversaire des accords d'Évian et la guerre d'Algérie, à Paris le 19 mars 2022 }}&lt;/ref&gt; franskir hermenn drepnir
* 65.000 særðir&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;{{cite book|title=A Military History of Africa |author=Stapleton, T.J.|date=2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=9780313395703|url=https://books.google.com/books?id=XvtDAgAAQBAJ&amp;pg=RA1-PA272|pages=1–272|access-date=2017-01-13}}&lt;/ref&gt;
* 50.000 Harkar drepnir eða týndir&lt;ref&gt;''Encyclopedia of Violence, Peace and Conflict: Po – Z'', index. 3, Academic Press, 1999 ({{ISBN|9780122270109}}, lire en ligne [archive]), p. 86.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Crandall, R., ''America's Dirty Wars: Irregular Warfare from 1776 to the War on Terror'', Cambridge University Press, 2014 ({{ISBN|9781139915823}}, lire en ligne [archive]), p. 184.&lt;/ref&gt;
* 6.000 evrópskir óbreyttir borgarar drepnir
| casualties3       = * 100 drepnir
* 2.000 fangelsaðir
* 4 teknir af lífi
| casus             = [[Toussaint Rouge]]-hryðjuverkaárásir FLN þann 1. nóvember 1954.
| casualties4       = {{plainlist|
* 250.000–300.000 (þ. á m. 55.000&lt;ref name=civilians&gt;From {{cite web|title=Algeria: War of independence|url=https://sites.tufts.edu/atrocityendings/2015/08/07/algeria-war-of-independence/#Fatalities|website=Mass Atrocity Endings|access-date=2024-02-15|archive-date=2021-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514194611/https://sites.tufts.edu/atrocityendings/2015/08/07/algeria-war-of-independence/#Fatalities|url-status=dead}}:
&lt;blockquote&gt;He also argues that the least controversial of all the numbers put forward by various groups are those concerning the French soldiers, where government numbers are largely accepted as sound. Most controversial are the numbers of civilians killed. On this subject, he turns to the work of Meynier, who, citing French army documents (not the official number) posits the range of 55,000–60,000 deaths. Meynier further argues that the best number to capture the harkis deaths is 30,000. If we add to this, the number of European civilians, which government figures posit as 2,788.&lt;/blockquote&gt;

Meynier's work cited was: {{cite web|last1=Meynier|first1=Gilbert|title=Histoire intérieure du FLN. 1954–1962|url=https://www.cairn.info/revue-d-histoire-moderne-et-contemporaine-2003-4-page-205.htm}}&lt;/ref&gt; til 250.000&lt;ref name=democide&gt;{{cite web |last1=Rummel |first1=Rudolph J. |title=STATISTICS OF DEMOCIDE Chapter 14 THE HORDE OF CENTI-KILO MURDERERS Estimates, Calculations, And Sources |url=https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB14.1B.GIF |website=Table 14.1 B; row 664 |ref=democide}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;democide2&quot;&gt;{{cite web |last1=Rummel |first1=Rudolph J. |title=STATISTICS OF DEMOCIDE Chapter 14 THE HORDE OF CENTI-KILO MURDERERS Estimates, Calculations, And Sources |url=https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB14.1B.GIF |website=Table 14.1 B; row 694 |ref=democide}}&lt;/ref&gt; óbreyttir borgarar) Dauðsfall Alsíringa (talning Frakka) &lt;br&gt;
~1.500.000 Alsíringar látnir (mat alsírskra sagnfræðinga)&lt;ref name=&quot;France NICOLAS SARKOZY&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.france24.com/en/20120316-commemorations-mark-end-algerian-war-independence-france-evian-accords | title=France remembers the Algerian War, 50 years on | date=16 March 2012 }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
~1.000.000 Alsíringar látnir (viðmið Horne)&lt;ref name=Horne/&gt;{{rp|}}&lt;br&gt;
~400.000 dauðsföll alls (viðmið franskra sagnfræðinga)&lt;ref name=&quot;France NICOLAS SARKOZY&quot;/&gt;

----
* 1 milljón Evrópubúa flúnir&lt;ref name=&quot;google4&quot;&gt;{{cite book|title=The State of the World's Refugees, 2000: Fifty Years of Humanitarian Action|author1=Cutts, M.|author2=Office of the United Nations High Commissioner for Refugees|date=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199241040|url=https://books.google.com/books?id=54Oe1WTfBfAC&amp;pg=PA38|page=38|access-date=2017-01-13}} Referring to Evans, Martin. 2012. ''Algeria: France's Undeclared War''. New York: Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
* 200.000 Gyðingar flúnir&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Hobson |first=Faure L. |date=2009 |title=The Migration of Jews from Algeria to France: An Opportunity for French Jews to Recover Their Independence in the Face of American Judaism in Postwar France? |journal=Archives Juives |volume=42 |issue=2 |pages=67–81 |url=https://www.cairn-int.info/article-E_AJ_422_0067--the-migration-of-jews-from-algeria-to.htm |doi=10.3917/aj.422.0067}}&lt;/ref&gt;
* 8.000 þorp lögð í rúst
* Rúmlega 2 milljónir Alsíringa hraktar á vergang&lt;ref name=&quot;Fabien&quot;&gt;SACRISTE Fabien, « Les « regroupements » de la guerre d’Algérie, des « villages stratégiques » ? », Critique internationale, 2018/2 (N° 79), p. 25-43. DOI : 10.3917/crii.079.0025. URL : https://www.cairn.info/revue-critique-internationale-2018-2-page-25.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;countrystudies&quot;&gt;{{cite web|url=http://countrystudies.us/algeria/55.htm|publisher=countrystudies.us|title=Algeria – The Revolution and Social Change|access-date=2017-01-13}}&lt;/ref&gt;}}
}}
'''Alsírstríðið''', einnig kallað '''alsírska sjálfstæðisstríðið''' eða '''alsírska byltingin''' ([[arabíska]]: الثورة الجزائرية; [[Berbísk tungumál|berbíska]]:  ''Tagrawla Tadzayrit''; [[franska]]: ''Guerre d'Algérie'' eða ''Révolution algérienne'') var stríð á milli [[Frakkland]]s og alsírsku [[Þjóðfrelsisfylkingin (Alsír)|Þjóðfrelsisfylkingarinnar]] (franska: ''Front de Libération Nationale'' eða FLN) sem háð var frá 1954 til 1962.

Stríðið leiddi til þess að [[Alsír]] hlaut sjálfstæði frá Frakklandi. Stríðið einkenndist af beitingu [[Skæruhernaður|skæruhernaðar]] og af útbreiddri notkun [[Pyntingar|pyntinga]] hjá báðum stríðsaðilum.&lt;ref name=&quot;toto.lib.unca.edu&quot;&gt;Keith Brannum, [[University of North Carolina Asheville]], The Victory Without Laurels: The French Military Tragedy in Algeria(1954–1962) [http://toto.lib.unca.edu/sr_papers/history_sr/srhistory_2012/brannum_keith.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141026154518/http://toto.lib.unca.edu/sr_papers/history_sr/srhistory_2012/brannum_keith.pdf|date=2014-10-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4pCqdooCE14C&quot;&gt;Irwin M. Wall, ''France, the United States, and the Algerian War'', pp, 68–69. [https://books.google.com/books?id=4pCqdooCE14C]&lt;/ref&gt; Stríðið var aðallega háð í Alsír, sem þá var undir frönskum yfirráðum.

Undir lok stríðsins var Frakkland á barmi [[Valdarán|herforingjabyltingar]]. Alsírstríðið leiddi til þess að [[fjórða franska lýðveldið]] hrundi og stjórnarskrá Frakklands var endurrituð.&lt;ref&gt;{{cite book| last = Windrow| first = Martin| title = The Algerian War 1954-62| year = 1997| publisher = Osprey| location = Great Britain| isbn = 978-1-4728-0449-5| page = 3 }}&lt;/ref&gt;

== Aðdragandi og orsakir ==
=== Landvinningar Frakka í Alsír ===
Þar til snemma á nítjándu öld var Alsír, eða [[Ósmanska Alsír|Ríkisstjóradæmið Algeirsborg]], hluti af [[Tyrkjaveldi]]. Landinu var stjórnað af landstjórum sem báru titilinn ''[[dey]]''. Íbúarnir voru aðallega [[Arabar]] og [[Berbar]] en ýmis önnur þjóðarbrot bjuggu í ættbálkasamfélögum í landinu og á [[Sahara]]svæðinu. Eftir [[Franska byltingin|frönsku byltingunna]] hafði [[Fyrsta franska lýðveldið|franska lýðveldið]] keypt korn frá Alsír að andvirði átta milljóna franka. Frakkar áttu að endurgreiða kaupin síðar en þetta var aldrei gert.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite book|title=The Routledge Handbook of the History of Settler Colonialism|last=Choi|first=Sung|publisher=Routledge Handbooks|year=2017|chapter=French Algeria, 1830-1962}}&lt;/ref&gt;

Árið 1827 bauð ''dey'' Alsír franska sendiherranum að greiða hluta af skuldinni. Fundur þeirra leiddi til átaka þar sem alsírski deyinn sló franska sendiherrann utan undir með flugnaspaða. Frakkar urðu æfir og settu [[hafnarbann]] á alsírsku borgina [[Algeirsborg]]. Sagnfræðingar eru þó á einu máli um að flugnaspaðaatvikið hafi verið tylliástæða.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=A Savage War of Peace: Algeria 1954-1962|last=Horne|first=Alistair|publisher=New York Review Books|year=1977|location=New York|page=44}}&lt;/ref&gt;

Frakkar lögðu Alsír undir sig fremur auðveldlega. Franskir hermenn lögðu af stað frá [[Toulon]] þann 25. maí 1830, gengu á land í Alsír þann 14. júní og þann 5. júlí hafði varnarlið Algeirsborgar gefist upp. Frönsku hermennirnir drápu óbreytta borgara, létu greipar sópa um borgina og lögðu moskur og grafreiti í rúst.&lt;ref&gt;{{cite book| last = Kaddache| first = Mahfoud| title = L'Algerie des Algeriens - De la prehistoire a 1954| year = 2000| publisher = Edif| location = Algiers| isbn = 978-2-84272-166-4| pages = 571–574 }}&lt;/ref&gt; Árið 1834 var deynum steypt af stóli og Alsír varð frönsk nýlenda. Árið 1848 limaði Frakkland landsvæðið inn í heimsveldi sitt og skipti því í þrjú héruð: Alger, Oran og Constantine.&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book| last = Entelis| first = John P.| title = Comparative Politics of North Africa: Algeria, Morocco, and Tunisia| url = https://archive.org/details/comparativepolit00john| year = 1980| publisher = Syracuse University Press| location = Syracuse, New York| isbn = 978-0-8156-2214-7| pages = [https://archive.org/details/comparativepolit00john/page/18 18]–19 }}&lt;/ref&gt; Frakkar áttu von á því að hægt væri að friðþægja landið á stuttum tíma en Alsíringar veittu harða mótspyrnu sem var ekki kveðin niður þar til árið 1857.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Algerian Novel and Colonial Discourse: Witnessing to a Différend|last=Aoudjit|first=Abdelkader|publisher=Peter Lang Publishing|year=2010|isbn=|location=New York|pages=164–165}}&lt;/ref&gt; [[Franska]] var jafnframt gerð að opinberu tungumáli í landinu.

Margir Frakkar og aðrir Evrópubúar fluttu til Alsír á næstu áratugum. Frakkar sem fæddust í Alsír voru kallaðir ''[[pieds-noirs]]'' (bókstaflega „svartfætlingar“) og sýndu frumbyggjunum oft mikla grimmd. Margir innfæddir Alsíringar voru drepnir eða hraktir á vergang. Bandaríska sagnfræðingnum Jennifer Sessions telst svo til að á fyrstu 25 árum franskrar nýlendustjórnar í Alsír (1830-1855) hafi íbúafjöldi innfæddra Alsíringa lækkað úr rúmum fjórum milljónum í um 2,3 milljónir.&lt;ref&gt;{{cite book| last = Sessions| first = Jennifer E.| title = By Sword and Plow: France and the Conquest of Algeria| url = https://archive.org/details/byswordplowfranc00sess| year = 2011| publisher = Cornell University Press| location = Ithaca and London| isbn = 978-0-8014-4975-8| pages = [https://archive.org/details/byswordplowfranc00sess/page/162 162] }}&lt;/ref&gt;

===Alsírsk þjóðernishyggja===
Fyrstu ummerkin um [[Þjóðernishyggja|þjóðernishyggju]] í Alsír birtust með uppreisn alsírska höfðingjans [[Abd el-Kader]]s gegn frönsku nýlendustjórninni á fjórða áratugi nítjándu aldar. Þótt frelsisbarátta Abd-el-Kaders hafi misheppnast er gjarnan litið á hana sem fyrsta skrefið í mótun alsírskrar þjóðernisímyndar.&lt;ref&gt;{{cite book| last = Entelis| first = John P.| title = Comparative Politics of North Africa: Algeria, Morocco and Tunisia| url = https://archive.org/details/comparativepolit00john| year = 1980| publisher = Syracuse University Press| location = Syracuse, New York| isbn = 978-0-8156-2214-7| pages = [https://archive.org/details/comparativepolit00john/page/39 39]–40 }}&lt;/ref&gt; 

Þetta voru þó ekki endalok alsírskrar andspyrnu gegn frönskum yfirráðum og vopnaðar uppreisnir brutust ítrekað út á 19. öld. [[Kabýlar]] í fjallahéruðunum austan við Algeirsborg börðust til dæmis í orrustunni við Icheridden árið 1857 og gerðu aðra uppreisn árið 1871, eftir að Frakkar höfðu tapað í [[Fransk-prússneska stríðið|stríðinu gegn Prússlandi]]. Uppreisnir brutust út gegn Frökkum í bæjunum Touggourt og Ouargla um svipað leyti.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Algerian Novel and Colonial Discourse: Witnessing to a Différend|last=Aoudjit|first=Abdelkader|publisher=Peter Lang Publishing|year=2010|location=New York|page=166}}&lt;/ref&gt;

Snemma á 20. öld börðust Alsíringar aftur fyrir jafnrétti og afnámi sérstakra stjórnsýsluheimilda stjórnvalda yfir múslimum. Alsírsk þjóðernishyggja færðist í aukana vegna starfsemi fjögurra hópa.

# Sá fyrsti var hópurinn [[Ungir Alsíringar]] (''Jeunesse Algérienne''), sem var stofnaður árið 1907, og taldi til sín menntamenn sem höfðu gengið í skóla í Frakklandi, meðal annars [[Khalid ibn Hashim]] og [[Ferhat Abbas]]. Þeir vildu stuðla að pólitískri, lagalegri, félagslegri og efnahagslegri aðlögun Alsíringa að Frakklandi með því að öðlast franskan ríkisborgararétt en viðhalda persónulegri stöðu sinni sem múslimar. Í Alsír fór ríkisborgararéttur eftir ''sénatus-consulte''-lögum frá 1865, sem kváðu á um að Alsíringar væru franskir en ekki ríkisborgarar Frakklands. Til að gerast ríkisborgarar urðu þeir að afsala sér borgaralegri stöðu sem múslimar. [[Blum-Viollette-frumvarpið]] árið 1936 átti að gera litlum hópi Alsíringa kleift að öðlast franskan ríkisborgararétt án þess að afsala sér borgaralegri stöðu sem múslimar, en hörð andstaða Evrópubúa í Alsír leiddi til þess að frumvarpið var aldrei samþykkt.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Lawrence|first=Adria K.|title=Indigènes into Frenchmen? Seeking Political Equality in Morocco and Algeria*|url=http://dx.doi.org/10.1017/cbo9781139583732.003|work=Imperial Rule and the Politics of Nationalism|year=2013 |pages=74–75|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/cbo9781139583732.003 |isbn=978-1-139-58373-2 |access-date=2022-05-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book| last = Ruedy| first = John| title = Modern Algeria : The Origins and Development of a Nation| url = https://archive.org/details/modernalgeriaori0000rued_k3o7| year = 2005| publisher = Indiana University Press| location = Bloomington| isbn = 978-0-253-34624-7| pages = [https://archive.org/details/modernalgeriaori0000rued_k3o7/page/75 75]–76 }}&lt;/ref&gt; Ungir Alsíringar gáfu út fjölda fréttablaða og tímarita, meðal annars ''L'Islam,''  sem var kallað „lýðræðislegur uppruni alsírsku múslimanna“, og ''El-Hack''.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Modern Algeria: The Origins and Development of a Nation|url=https://archive.org/details/modernalgeriaori0000rued_k3o7|last=Ruedy|first=John|publisher=Indiana University Press|year=2005|location=Bloomington|pages=[https://archive.org/details/modernalgeriaori0000rued_k3o7/page/107 107]}}&lt;/ref&gt;
# Annar hópurinn taldi til sín múslimska kennara og nemendur sem stofnuðu Samtök alsírska múslimskra Úlama (''Association des Oulémas Musulmans Algérien''s; AUMA) árið 1931. Þeir voru undir áhrifum frá egypsku umbótasinnunum [[Muhammad Abduh|Muhammad 'Abduh]] og [[Muhammad Rashid Rida]]. Þeir lögðu áherslu á arabískan og múslimskan uppruna landsins og töluðu fyrir íslamskri hreinsun í Alsír og afturhvarfi til [[Kóran]]sins og ''[[súnna]]''. Kjörorð stofnandans [[Abdelhamid Ben Badis|Ben Badis]] voru „íslam er trú okkar, arabíska tunga okkar og Alsír land okkar“.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{cite book| last = Entelis| first = John P. Entelis| title = Comparative Politics of North Africa: Algeria, Morocco, and Tunisia| url = https://archive.org/details/comparativepolit00john| year = 1980| publisher = Syracuse University Press| location = Syracuse, New York| isbn = 978-0-8156-2214-7| pages = [https://archive.org/details/comparativepolit00john/page/41 41] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=Lawrence|first=Adria K.|title=Indigènes into Frenchmen? Seeking Political Equality in Morocco and Algeria*|url=http://dx.doi.org/10.1017/cbo9781139583732.003|work=Imperial Rule and the Politics of Nationalism|year=2013 |page=79|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/cbo9781139583732.003 |isbn=978-1-139-58373-2 |access-date=2022-05-05}}&lt;/ref&gt;
# Þriðji hópurinn var róttækari og rak uppruna sinn til Parísar. Upphaf hans var meðal norður-afrískra og annarra innflytjenda í Frakklandi á þriðja áratugnum sem lutu forystu [[Ahmed Messali Hadj]]. Hann skipulagði [[Norður-afríska stjarnan|Norður-afrísku stjörnuna]] (''Étoile Nord-Africain'') og, þegar hún var bönnuð árið 1937, [[Alsírski þjóðarflokkurinn|Alsírska þjóðarflokkinn]] (''Parti du peuple algérien''; PPA). Hann hvatti til uppreisnar gegn frönskum nýlenduyfirráðum og algers sjálfstæðis Alsír. PPA lagði grunninn að nútímalegri þjóðernishyggju í Alsír.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;
# Kommúnistar voru annar hópur, en [[Alsírski kommúnistaflokkurinn]] var stofnaður árið 1935. Lítið var hins vegar um stéttvitund þar sem meðlimir hópsins voru aðallega Evrópumenn. Hópurinn gegndi því litlu pólitísku hlutverki í sjálfstæðisbaráttunni.&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{cite book| last = Entelis| first = John P.| title = Comparative Politics of North Africa| url = https://archive.org/details/comparativepolit00john| year = 1980| publisher = Syracuse University Press| location = Syracuse, New York| isbn = 978-0-8156-2214-7| pages = [https://archive.org/details/comparativepolit00john/page/43 43]–44 }}&lt;/ref&gt;

[[Þjóðfrelsisfylkingin (Alsír)|Þjóðfrelsisfylkingin]] (''Front de libération nationale''; FLN), sem var stofnuð árið 1954, tók við af Alsírska þjóðarflokknum. Hún kom sér fljótt upp hernaðarvæng, Þjóðfrelsishernum (''Armée de libération nationale''; ALN) og hvatti alla Alsíringa til að gera uppreisn og berjast fyrir frelsi sínu. Árið 1957 voru meðlimir ALN orðnir allt að 40.000. Sumir voru frá landinu og aðrir voru staðsettir í Marokkó og Túnis. Bylting þeirra var þá hafin.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Algerian Novel and Colonial Discourse: Witnessing to a Différend|last=Aoudjit|first=Abdelkader|publisher=Peter Long Publishing|year=2010|location=New York|page=174}}&lt;/ref&gt;

====Fjöldamorðin í Sétif og Guelma====
Þann 8. maí 1945, stuttu eftir lok [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]], skipulögðu alsírskir borgarar mótmæli þar sem þeir kröfðust sjálfstæðis. Mótmælin snerust brátt upp í blóðbað. Mótmælendurnir drápu rúmlega 100 evrópska landnema. Franski herinn drap um 6.000 til 50.000 Alsíringa (talningar eru mjög á reiki).&lt;ref&gt;{{Cite book|title=A Savage War of Peace: Algeria 1954-1962|last=Horne|first=Alistair|publisher=New York Review Books|year=1977|location=New York|pages=25–26}}&lt;/ref&gt; John P. Entelis taldist svo til að um 15.000 alsírskir borgarar hafi verið drepnir þegar herinn bældi niður óeirðirnar.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;

=== Áhrif franskrar nýlendustefnu á Alsír ===
Frönsk nýlendustefna hafði afar neikvæð áhrif á líf Alsíringa. Á tíma [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]] nam fjöldi landnema frá Frakklandi og öðrum Evrópuríkjum, aðallega [[Ítalía|Ítalíu]], [[Spánn|Spáni]] og [[Malta|Möltu]], um 800.000 manns. Fjöldi innfæddra íbúa nam um 4,5 til 5 milljónum. Um helmingur evrópsku landnemanna voru launþegar úr verkalýðsstéttinni. Þeir bjuggu almennt við verri lífsskilyrði en íbúar í Frakklandi sjálfu en mun betri en innfæddir Alsíringar.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|title=The Algerian Novel and Colonial Discourse: Witnessing to a Différend|last=Aoudjit|first=Abdelkader|publisher=Peter Lang Publishing|year=2010|location=New York|pages=166–167}}&lt;/ref&gt; Franskir landnemar eignuðu sér sex milljónir ekra, sem var um 40% alls ræktarlands og 98% af frjósamasta landi í Alsír.&lt;ref&gt;{{cite book| last = Stora| first = Benjamin| title = Algeria 1830-1962: A short history| url = https://archive.org/details/algeria18302000s00stor| year = 2001| publisher = Cornell University Press| location = Ithaca, New York| isbn = 978-0-8014-3715-1| pages = [https://archive.org/details/algeria18302000s00stor/page/6 6]–7 }}&lt;/ref&gt; Evrópumenn stjórnuðu jafnframt nánast öllum innviðum, iðnaði og verslun landsins og höfðu tögl og hagldir á ríkisstjórn, dómkerfi og menntakerfi landsins. Franska stjórnin hafði skapað lénskerfi þar sem nokkur þúsund Evrópumanna réðu yfir milljónum Alsíringa.&lt;ref&gt;{{cite book| last = Stora| first = Benjamin| title = Algeria, 1830-1962: A short history| url = https://archive.org/details/algeria18302000s00stor| year = 2001| publisher = Cornell University Press| location = Ithaca, New York| isbn = 978-0-8014-3715-1| pages = [https://archive.org/details/algeria18302000s00stor/page/24 24] }}&lt;/ref&gt;

Aðeins evrópsku landnemarnir og lítill forréttindahópur Alsíringa höfðu franskan ríkisborgararétt. Flestir Alsíringar voru franskir þegnar en ekki franskir ríkisborgarar og höfðu því lítið um það að segja hvernig landinu þeirra var stýrt. Lagabálkurinn ''Code de l'indigénat'' (lögbók um stöðu frumbyggja), sem var saminn eftir landvinninga Frakka árið 1881 og var í gildi til ársins 1944, skyldaði Alsíringa til að greiða sérstaka skatta. Alsíringar guldu ekki aðeins efnahagslegt tjón, heldur mennta- og menningarlegt. Ríkisstjórnin tók yfir trúarlegar stofnanir, úthlutaði þeim fjárhagsáætlunum og skipaði [[imam]]a þeirra sjálf. Frakkar eyðilögðu jafnframt menntakerfið í Alsír. Fyrir yfirtöku Frakka hafði [[læsi]] meðal Alsíringa verið útbreiddara en í Frakklandi en árið 1954 gekk aðeins fjórðungur alsírskra barna í skóla.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Gangur stríðsins (1954-1962) ==
=== Upphaf átaka ===
[[Mynd:Chlef 1957 - Guerre d'Algerie.png|thumb|left|Franskir hermenn í Alsír árið 1957.]]
Þann 1. nóvember 1954 hóf FLN baráttu fyrir sjálfstæði Alsír og lýsti yfir stríði gegn Frakklandi. Vopnaðir alsírskir hermenn gerðu uppreisn á nokkrum stöðum og nutu stuðnings egypska forsetans [[Gamal Abdel Nasser|Gamals Abdel Nasser]], sem talaði fyrir arabískri þjóðernishyggju og [[afnýlendun]] um alla Afríku.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Pan-African History: Political figures from Africa and the Diaspora since 1787|url=https://archive.org/details/panafricanhistor1787adih|last1=Adi|first1=Hakim|last2=Sherwood|first2=Marika|publisher=Routledge|year=2003|location=London and New-York|pages=[https://archive.org/details/panafricanhistor1787adih/page/n153 140]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Paths to Victory: Detailed Insurgency Case Studies|last1=Paul|first1=Christopher|last2=Clarke|first2=Colin P.|last3=Grill|first3=Beth|last4=Dunigan|first4=Molly|publisher=RAND Corporation|year=2013|pages=77–78|chapter=Algerian Independence, 1954–1962 Case Outcome: COIN Loss}}&lt;/ref&gt;

Í upphafi einkenndist stríðið aðallega af [[Skæruhernaður|skæruhernaði]] þar sem alsírskir skæruliðar gerðu árásir á franska landnema. FLN hvatti múslima í Alsír til að fylkjast saman og taka þátt í þjóðarbaráttu fyrir endurreisn fullvalda alsírsks lýðræðisríkis sem skyldi byggjast á meginreglum íslamstrúar, enda nægði sjálfstæðið eitt ekki. Franski innanríkisráðherrann [[François Mitterrand]], svaraði því að „Einu samningaræðurnar sem [kæmu] til greina [væru] stríð“.&lt;ref&gt;{{cite book| last = Robinson| first = Adam| title = The Terror on the Pitch: How Bin Laden Targeted Beckham and the England Football Team| url = https://archive.org/details/terroronpitchhow0000robi| year = 2002| publisher = Mainstream Publishing| isbn = 978-1-84018-613-0| chapter = An Own Goal in Algeria }}&lt;/ref&gt; Í fyrstu gerðu Alsíringar mest árásir á háttsetta hermenn en í ágúst 1955 fór FLN einnig að gera árásir á almenna borgara. Þetta hófst með morðum samtakanna á 123 fransk-alsírskum borgurum og limlestingu á líkum þeirra í [[Philippeville, Alsír|Philippeville]] þann 20. ágúst 1955, auk þess sem 50 múslimar létust.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book| last = Horne| first = Alistair| title = A Savage War of Peace: Algeria 1954-1962| year = 1977| publisher = New York Review Books| location = New-York| isbn = 978-0-14-005137-7| page = 154 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book| last = McDougall| first = James| title = A History of Algeria| year = 2017| publisher = Cambridge University Press| location = Cambridge| isbn = 978-0-521-61730-7| pages = 201–202 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book| last = Ruedy| first = John| title = Modern Algeria: The Origins and Development of a Nation| url = https://archive.org/details/modernalgeriaori0000rued_k3o7| year = 2005| publisher = Indiana University Press| location = Bloomington| isbn = 978-0-253-34624-7| pages = [https://archive.org/details/modernalgeriaori0000rued_k3o7/page/163 163] }}&lt;/ref&gt; FLN átti jafnframt í borgarastríði innanlands gegn [[Alsírska þjóðarhreyfingin|Alsírsku þjóðarhreyfingunni]] (''Mouvement national algérien; MNA''), sem Messali Hadj hafði stofnað. MNA aðhylltist einnig vopnaða byltingu og algert sjálfstæði en FLN tókst að mestu að ryðja burt MNA í Alsír. Eftirlifandi stuðningsmenn MNA voru aðallega Alsíringar búsettir í Frakklandi. Bardagar á milli samtakanna voru einnig háðir í Frakklandi sjálfu og voru kallaðir „kaffihúsastríðin“ þar sem stuðningsmenn FLN og MNA réðust hver á annan á frönskum kaffihúsum og veitingastöðum. Um 5.000 manns létust í þessum átökum.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Atlantic World, 1450-2000|url=https://archive.org/details/atlanticworld14500toyi|publisher=Indiana University Press|year=2008|editor-last=Falola|editor-first=Toyin|location=Bloomington|pages=[https://archive.org/details/atlanticworld14500toyi/page/264 264]–265|editor-last2=Roberts|editor-first2=Kevin D.}}&lt;/ref&gt; Franskir hermenn hefndu sín eftir orrustuna um Philippeville og drápu 1.270 (samkvæmt Frökkum) til 12.000 (samkvæmt Alsíringum) alsírska múslima. Eftir árásina fjölguðu Frakkar hermönnum sínum upp í 250.000.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Strax og [[Túnis]] og [[Marokkó]] hlutu sjálfstæði frá Frakklandi í mars 1956 fóru bæði ríkin að styðja alsírska uppreisnarmenn í baráttunni gegn Frakklandi. Þau afhentu fulltrúum FLN vegabréf svo þeir gætu ferðast erlendis til að skipuleggja vopnakaup. Egyptaland og önnur Arabaríki í [[Miðausturlönd]]um studdu Alsíringa einnig. Einn yfirlýstur tilgangur með stofnun [[Arababandalagið|Arababandalagsins]] árið 1945 hafði verið sá að gera sjálfstæðum Arabaríkjum kleift að hjálpa öðrum Arabaþjóðum að öðlast sjálfstæði.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fraleigh|first=Arnold|date=April 27, 1967|title=The Algerian War of Independence|url=https://www.jstor.org/stable/25657708|journal=Proceedings of the American Society of International Law at Its Annual Meeting (1921-1969)|volume=61|pages=7–8|jstor=25657708}}&lt;/ref&gt;

=== Orrustan um Algeirsborg ===
Á meðan fór FLN að gera árásir á þéttbýli og stærri borgir til að vekja athygli á baráttu sinni. Þann 30. september 1956 hafði [[orrustan um Algeirsborg]] hafist. Þrjár konur á mála hjá FLN komu sprengjum fyrir á almenningsstöðum í [[Algeirsborg]], þar á meðal á endastöð [[Air France]] og á vinsælum bar fyrir svartfætlinga.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=A Savage War of Peace: Algeria 1954-1962|last=Horne|first=Alistair|publisher=New York Review Books|year=1977|location=New-York|page=230}}&lt;/ref&gt; Alsírskir þjóðernissinnar frömdu bæði sprengjuárásir og háðu skæruhernað og Frakkar svöruðu aðgerðum þeirra með því að pynta og myrða alsírska fanga.

Frá 1957 til 1960 reyndu Frakkar að taka á skæruliðunum með því að ráðast á þorp, varpa á þau sprengjum eða brenna þau ef þá grunaði að skæruliðar héldu þar til. Rúmlega 800 þorp, sérstaklega í fjallahéruðum landsins, voru alfarið lögð í rúst.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Algerian Novel and Colonial Discourse: Witnessing to a Différend|last=Aoudjit|first=Abdelkader|publisher=Peter Lang Publishing|year=2010|location=New York|page=179}}&lt;/ref&gt; Íbúarnir voru fluttir úr þorpunum og þeim komið fyrir í búðum á flatlendi, þar sem erfitt var fyrir þá að endurbyggja fyrra efnahags- og samfélagskerfi sitt. Þessar aðgerðir voru liður í áætlun Frakka til að berjast gegn skæruliðum FLN. Þær leiddu til þess að meira en 2,5 milljónir Alsíringa voru hraktar frá heimilum sínum.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sacriste|first=Fabien|date=2018|title=Les &quot;regroupements&quot; de la guerre d'Algérie, des &quot;villages stratégiques&quot;?|url=https://www.cairn.info/revue-critique-internationale-2018-2-page-25.htm|journal=Critique Internationale|volume=79|issue=2 |pages=25–26|doi=10.3917/crii.079.0025 |via=Cairn.info}}&lt;/ref&gt;

Svokallaðir ''[[Harki|harkar]]'' (heitið er dregið úr alsírsk-arabíska orðinu ''harki'', sem merkir dáti) voru innfæddir alsírskir múslimar sem börðust með Frökkum á nýlendutímanum. Hugtakið fór einnig að taka til innfæddra Alsíringa sem studdu áframhaldandi samband Alsír og Frakklands. Samkvæmt frönskum skjalasöfnum börðust um 200.000 alsírskir múslimar með franska hernum á tíma Alsírstríðsins.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=31 March 2022|title=Les sources relatives aux Harkis : introduction générale|url=https://francearchives.fr/fr/article/400382549|access-date=17 May 2022|website=FranceArchives}}&lt;/ref&gt; Frakkar réðu og þjálfuðu ''harka'' í svipuðum skæruhernaði og FLN beitti.

[[Mynd:Terrorisme OAS Bab El Oued (guerre d'Algérie).jpg|thumb|right|Sprengja OAS springur í [[Bab El Oued]] í [[Algeirsborg]] 1. janúar 1962.]]
Mikilvægur vendipunktur í gangi stríðsins var kjör [[Charles de Gaulle]] til [[Forseti Frakklands|forseta]] [[Fimmta franska lýðveldið|fimmta franska lýðveldisins]] árið 1958. De Gaulle vildi semja um lok stríðsins. Í maí 1961 hófust fyrstu samningaviðræður franska hersins og FLN í [[Évian]]. Í upphafi gengu viðræðurnar vel. Í [[Évian-samningurinn|Évian-samningnum]] þann 18. mars 1962 sömdu samningsaðilar um vopnahlé, lausn fanga og viðurkenningu á fullveldi og sjálfstæði Alsír.

Þetta þýddi þó ekki að stríðinu væri strax lokið. Frá mars til júní 1962 frömdu franskir svartfætlingar úr [[Leynisamtök hersins|Leynisamtökum hersins]] (fr. ''Organisation armée secrète''; OAS) fjölda hryðjuverkaárása bæði í Alsír og í Frakklandi. Hryðjuverkamenn úr röðum OAS gerðu sprengjuárásir á skóla, brenndu bókasöfn, kveiktu í olíulindum og gasleiðslum og drápu fólk. Í júní sömdu FLN og OAS loks um vopnahlé. Í apríl var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla í Frakklandi þar sem rúmlega 90 prósent kusu að viðurkenna sjálfstæði Alsír. Loks leiddi aukinn þrýstingur frá [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]] til þess að Frakkland undir stjórn de Gaulle lýsti yfir sjálfstæði Alsír þann 3. júlí 1962. Alsír hlaut formlega sjálfstæði þann 5. júlí.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Algerian Novel and Colonial Discourse: Witnessing to a Différend|last=Aoudjit|first=Abdelkader|publisher=Peter Lang Publishing|year=2010|location=New York|pages=180–185}}&lt;/ref&gt;

== Afleiðingar Alsírstríðsins ==
Strax eftir sjálfstæði Alsír hófust miklir fólksflutningar. Um 650.000 manns fluttu frá Alsír, flestir til Frakklands. Á um fjórum mánuðum var heildarfjöldi flóttafólks farinn fram úr fjölda fólks sem hafði flutt milli landana síðustu fimm árin. Þessi skyndilegi flóttamannastraumur var á tímabilinu á milli Évian-samningsins og fyrstu mánaðanna eftir sjálfstæði Alsír.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Moumen|first=Abderrahmen|date=2010|title=De l'Algérie à la France: Les conditions de départ et d'accueil des rapatriés, pieds-noirs et harkis en 1962|journal=Matériaux pour l'histoire de notre temps|volume=99|issue=3 |page=60|doi=10.3917/mate.099.0060 |via=Cairn.info}}&lt;/ref&gt;

Ein ástæðan fyrir fólksflóttanum var sú að eftir stríðið hefndi FLN sín á gömlum andstæðingum sínum. ''Harkar'' urðu sér í lagi illa fyrir barðinu. Friðarsamningarnir vernduðu þá ekki fyrir reiði samlanda sinna, sem litu á þá sem svikara. Af um fjórðungi af milljón þeirra sem unnu fyrir Frakka tókst færri en 15.000 að flýja frá Alsír. Talningar á Alsíringum sem voru drepnir í kjölfarið ná frá um 30.000 upp í 150.000.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=A Savage War of Peace: Algeria 1954-1962|url=https://archive.org/details/savagewarofpeace0000horn|last=Horne|first=Alistair|publisher=New York Review Books|year=2006|location=New York|pages=675–676}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
[[Flokkur:Saga Alsír]]
[[Flokkur:Saga Frakklands]]
[[Flokkur:Stríð á 20. öld]]</text>
      <sha1>aup1w63vsmp4agjwj6qm9hz241thruh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jiddu Krishnamurti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184302</id>
    <revision>
      <id>1978709</id>
      <parentid>1949309</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Heimildir */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5160" sha1="03nhi9jf2tzuhy9od3gc6iag79566ww" xml:space="preserve">[[Mynd:At the feet of the master pg 2.jpg|thumb|alt=Krishnamurti árið 1910|Krishnamurti árið 1910]]
'''Jiddu Krishnamurti''' (12 maí 1895 – 17. febrúar 1986) var [[Indland|indverskur]] [[Heimspeki|heimspekingur]], fyrirlesari og [[Rithöfundur|rithöfundur]]. 

[[Annie Besant]], sem þá var forseti [[Guðspeki|Theosophical Society]] (alþjóðahreyfingu Guðspekinga) kynntist Krishnamurti árið 1909. Hann var þá  fjórtán ára og hún [[Kjörbarn|ættleiddi]] hann seinna. Árið 1911 fóru þáverandi leiðtogar Guðspekihreyfingarinnar að boða komu hins nýja mannkynsfræðara. Guðspekingar í kringum Besant voru  sannfærðir um að drengurinn myndi verða andlegur kennari og mikill ræðumaður og tæki sennilega að sér hlutverki Maitreya.  Í kenningum  guðspekinga er Maitreya háþróuð andleg eining sem birtist reglulega á jörðinni sem kennari til að leiðbeina þróun mannkyns.&lt;ref&gt;Jayakar, Pupul (1986). Krishnamurti: a biography (1st ed.). San Francisco: Harper &amp; Row. ISBN 978-0-06-250401-2. Bls xi&lt;/ref&gt;
Stofnaður var sérstakur alþjóðlegur félagsskapur í kringum komu hans, sem kallaður var Stjarnan í austri (The Star in the East)&lt;ref&gt;Lutyens, Mary (1975). Krishnamurti: The Years of Awakening. New York: Farrar Straus and Giroux. bls. 20–21. ISBN 0-374-18222-1.&lt;/ref&gt;, til að búa heiminn undir væntanlegt komu mannkynsfræðarans. Krishnamurti var tilnefndur sem leiðtogi félagsins. Aðild var opin öllum sem samþykktu kenninguna um komu mannkynsfræðarans.

Árið 1925 var það svo gert heyrinkunnugt að fóstursonur Besant, Krishnamurti, væri þessi nýi mannkynsfræðari.  „Uppgötvunin“ og markmið hennar fengu víðtæka umfjöllun og vöktu athygli um allan heim, aðallega meðal guðspekisinna.&lt;ref&gt;Þórbergur Þórðarson (1987). Bréf til Láru. Mál og menning. bls. 270.&lt;/ref&gt;  Með því hófst einnig margra ára umrót og stuðlaði seinna að klofningi Guðspekifélagsins.  &lt;ref&gt;Lutyens, Mary, 1983. Krishnamurti: The Years of Fulfilment. New York: Farrar, Straus and Giroux. ISBN 978-0-374-18224-3. pp. 15–19, 40, 56.&lt;/ref&gt;

[[Mynd:Jiddu Krishnamurti 01.jpg|thumb|alt=Krishnamurti um 1920|Krishnamurti um 1920]]
Það fór þó á annan hátt en guðspekingar höfðu vænst. Tuttugu árum eftir „uppgötvun“ hans, árið 1929, afneitaði Krishnamurti hlutverki sínu sem Mannkynsfræðari og leysti upp Stjörnufélagið. Hann yfirgaf að lokum Guðspekifélagið og guðspekikenninguna í heild.&lt;ref&gt;Lutyens, Mary, 2017. The Life and Death of Krishnamurti. Bramdean: Krishnamurti Foundation Trust. bls. 81. ISBN 0-900506-22-9.&lt;/ref&gt; 

Krishnamurti skrifaði fjölda bóka og ferðaðist um heiminn og hélt fyrirlestra um heimspeki eftir að hann yfirgaf guðspekina  og barðist ævilangt gegn hverskyns átrúnaði og kerfisbundnum lausnum á vanda mannsins. Krishnamurti taldi að það væri engin sérstök leið eða aðferð sem hægt væri að beita til að finna sannleikann um tilveruna: &quot;''Sannleikurinn er veglaust land''.&quot; Hann bætir við að &quot;E''ngin stofnun á sannleikann''.&quot; Krishnamurti sjálfur hefur tjáð heimspeki sína sem: &quot;''Ég vil gera manninn skilyrðislaust frjálsan''.&quot;&lt;ref&gt;Rodrigues, Hillary (January 1996). &quot;J. Krishnamurti's 'religious mind'&quot;. Religious Studies and Theology. 15 (1): bls. 40–55.&lt;/ref&gt;

Krishnamurti er af mörgum talinn merkur hugsuður og hafði meðal annars mikil áhrif á þá [[Halldór Laxness]] og [[Þórbergur Þórðarson|Þórberg Þórðarson]] sem báðir fóru á fund hans á millistríðsárunum. Þórbergur sótti persónulega tvisvar upp Krishnamurti, á alþjóðaþingi guðspekinga í [[London]] og [[París]] árið 1921 og seinna hitti hann Krishnamurti í Ommen í [[Holland|Hollandi]]  árið 1931. Í ''Meisturum og lærisveinum'' segir hann frá fundi þeirra í Ommen þar sem Krishnamurti hafi lýst fyrir honum varanlegu alsæluástandi sínu og segist Þórbergur hafa gengið af þeim fundi „''sannfærður um að hér hefði [hann] staðið augliti til auglitis frammi fyrir þeim einkennilegasta og merkilegasta manni sem [hann] hefði hitt á lífsleiðinni''.“&lt;ref&gt;Þórbergur Þórðarson, Meistarar og lærisveinar, Forlagið, 2010, ISBN 978-9979-53-539-3 bls. 131.&lt;/ref&gt; Önnur umfjöllun um Krishnamurti var þó nokkur í íslenskum blöðum og tímaritum á þessum tíma. Halldór Laxness skrifaði til dæmis um persónuleg kynni sín af Krishnamurti í greininni „''Krishnamurti í Ojai-dalnum 1929''“ árið 1930.&lt;ref&gt;Halldór Kiljan Laxness, „Krishnamurti í Ojai dalnum 1929“, Eimreiðin 1/1930, bls. 31–48. https://timarit.is/page/4827328?iabr=on#page/n50/mode/1up/search/eimreiðin&lt;/ref&gt;

==Tengt efni==
* [[Guðspeki]]
* [[Annie Besant]]

==Heimildir==
{{Commons category|Jiddu Krishnamurti}}

* Frelsi mannsins, Kristinn Arnason þýddi,  Bókaútgáfan Sæmundur, 2018, ISBN 978-9935-465-80-1
* Margar greinar og fyrirlestra Krishnamurtis má finna í tímaritinu Skuggsjá sem kom út á árunum 1930–1938 [https://timarit.is/page/5231723#page/n0/mode/2up]
== Tilvísanir ==	
{{Reflist}}

{{fd|1895|1986}}
[[Flokkur:Guðspeki]]</text>
      <sha1>03nhi9jf2tzuhy9od3gc6iag79566ww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Konstantínos Tasúlas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185426</id>
    <revision>
      <id>1978834</id>
      <parentid>1935697</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7151" sha1="5a4jr9j63htbiw5h2owm1ifukmrt2om" xml:space="preserve">{{Forseti
| nafn = Konstantínos Tasúlas
| nafn_á_frummáli = {{Nobold|Κωνσταντίνος Τασούλας}}
| mynd = Konstantinos Tasoulas in 2025.jpg
| titill = Forseti Grikklands
| stjórnartíð_start = [[13. mars]] [[2025]]
| stjórnartíð_end = 
| forsætisráðherra = [[Kýríakos Mítsotakís]]
| forveri = [[Katerína Sakellaropúlú]]
| myndatexti1= Tasúlas árið 2025.
| fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1959|7|17}}
| fæðingarstaður = [[Jóannína|Jóannínu]], [[Grikkland]]i
| dánardagur = 
| dánarstaður = 
| þjóderni = [[Grikkland|Grískur]]
| maki = Faní Staþopúlú
| stjórnmálaflokkur = [[Nýtt lýðræði]]
| börn = 2
| bústaður = 
| atvinna = 
| háskóli = [[Háskólinn í Aþenu]]
| starf = 
| undirskrift = Katerina Sakellaropoulou signature.svg
}}
'''Konstantínos Tasúlas''' ([[gríska]]: Κωνσταντίνος Τασούλας; f. 17. júlí 1959) er grískur stjórnmálamaður og lögfræðingur sem er núverandi forseti Grikklands. Hann var áður forseti gríska þingsins frá 2019 til 2025.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tovima.gr/2019/07/17/international/tasoulas-to-be-elected-parliament-speaker-with-broad-nd-syriza-backing/|title=Tasoulas elected Parliament Speaker with broad, five-party backing|date=17 July 2019|website=[[To Vima]]}}&lt;/ref&gt; Tasúlas er meðlimur í stjórnmálaflokknum [[Nýtt lýðræði|Nýju lýðræði]] og var þingmaður fyrir flokkinn í kjördæmi [[Jóannína|Jóannínu]] frá 2000 til 2025. Hann var einnig menningar- og íþróttamálaráðherra frá 2014 til 2015 í ríkisstjórn [[Antonís Samaras]].

== Bakgrunnur ==
Tasúlas fæddist í [[Jóannína|Jóannínu]] í [[Grikkland]]i þann 17. júlí 1959. Hann gekk í lagadeild [[Háskólinn í Aþenu|Háskólans í Aþenu]] og útskrifaðist með lagagráðu árið 1981. Hann vann sem lögmaður í Aþenu og London.&lt;ref name=culture&gt;{{cite web |url=https://www.culture.gov.gr/el/ministry/SitePages/cv.aspx?cID=24 |title=Κωνσταντίνος Τασούλας|language=Greek|trans-title=Konstantínos Tasúlas|publisher=Menningarmálaráðuneyti Grikklands|date=April 30, 2005 |access-date=15 January 2025}}&lt;/ref&gt;

==Stjórnmálaferill==
Tasúlas gekk snemma í stjórnmálaflokkinn [[Nýtt lýðræði]] og vann frá 1981 til 1990 sem ritari í skrifstofu stjórnmálamannsins [[Evangelos Averof]]. Árið 1990 var hann kjörin í bæjarstjórn hverfisins [[Kífíssía]] við Aþenu og var kjörinn bæjarstjóri þess árið 1994.&lt;ref name=proto&gt;{{cite news|url=https://www.protothema.gr/politics/article/1588007/konstadinos-tasoulas-poios-einai-o-upopsifios-gia-tin-proedria-tis-dimokratias-/ |first=Christos|last=Bokas|title=Κωνσταντίνος Τασούλας: Από τη δημαρχία στην Κηφισιά και την 25ετή θητεία στη Βουλή, υποψήφιος Πρόεδρος της Δημοκρατίας|language=Greek|trans-title=Konstantínos Tasúlas: Frá borgarstjóra Kífíssía og 25 árum á þingi, frambjóðandi til forseta lýðveldisins|website=[[Proto Thema]]|date=15 January 2025|access-date=15 January 2025}}&lt;/ref&gt;

Árið 1990 var Tasúlas útnefndur formaður stofnunar um útflutningsaðstoð. Hann gegndi því embætti til ársins 1993.&lt;ref name=liberal&gt;{{cite news|url=https://www.liberal.gr/politiki/k-tasoylas-biografiko-toy-ypopsifioy-proedroy-tis-dimokratias|first=Christos|last=Bokas|title=Κ. Τασούλας: Το βιογραφικό του υποψήφιου Προέδρου της Δημοκρατίας |language=Greek|website=Liberal|date=15 January 2025|access-date=15 January 2025}}&lt;/ref&gt;

==Þingferill==
Tasúlas var kjörinn á þing fyrir kjördæmi Jóannínu árið 2000 og hefur haldið þingsæti sínu í öllum þingkosningum síðan þá.&lt;ref name=culture/&gt; Árið 2006 var hann útnefndur þingflokksfulltrúi Nýs lýðræðis. Hann varð aðalritari flokksins árið 2010. Árið 2007 var hann aðstoðarvarnarmálaráðherra og á árunum 2014-15 var hann menningar- og íþróttamálaráðherra.&lt;ref name=proto/&gt;

===Forseti þings===
Eftir þingkosningar í Grikklandi árið 2019 var Tasúlas kjörinn forseti gríska þingsins með 283 atkvæðum, sem var met. Stjórnarflokkurinn Nýtt lýðræði kaus hann en hann naut einnig stuðnings stjórnarandstöðuflokkanna [[Syriza]], [[Breytingahreyfingin (Grikkland)|KINAL]], [[Gríska lausnin|EL]] og [[MeRA25]]. Fimmtán þingmenn [[Kommúnistaflokkur Grikklands|Kommúnistaflokks]] tilkynntu mætingu sína en tveir þingmenn ([[Dímítrís Tzanakopúlos]] og [[Efí Aktsíoglú]]) sátu hjá. Þetta var í fyrsta sinn sem forseti þingsins var kjörinn í opnum kosningum.&lt;ref&gt;{{Cite web|trans-title=Kjör hr. Konstantínos Tasúlas til forseta þingsins|url=https://vouliwatch.gr/votewatch/voting/9021ed2b-62ef-4175-9359-126506d0ec79|title=Εκλογή κ. Κωνσταντίνου Τασούλα στη θέση του Προέδρου της Βουλής|website=VouliWatch|language=Greek|date=18 July 2019|access-date=15 January 2025}}&lt;/ref&gt;

==Forseti Grikklands==
Í janúar 2025 lagði Kýríakos Mítsotakís forsætisráðherra framboð Tasúlas til forseta Grikklands til samþykktar þingsins. Tasúlas þáði tilnefninguna, sem var stjórnarandstaðan gagnrýndi þar seme hann var sitjandi þingmaður úr stjórnarflokknum.&lt;ref name=draws&gt;{{cite news |agency=[[Athens News Agency]] |date=15 January 2025|title=Tasoulas' presidential nomination draws criticism from left-wing opposition |url=https://www.ekathimerini.com/politics/1258672/left-wing-opposition-parties-criticize-tasoulass-nomination-for-the-presidency/ |work=[[Kathimerini]]|access-date=15 January 2025}}&lt;/ref&gt; Hann var kjörinn forseti af þinginu eftir fjórar umferðir þann 12. febrúar 2025 með atkvæðum 160 þingmanna af 300.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-12 |title=Greece's new president is a leading advocate of bringing home the Parthenon sculptures from Britain |url=https://apnews.com/article/greece-politics-president-parthenon-elgin-marbles-tassoulas-5814c2701b909b0b8e0a9a52da0e226f |access-date=2025-02-12 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ekathimerini.com/politics/1261471/konstantinos-tasoulas-elected-new-president-of-greece/|title=Konstantinos Tasoulas elected new president of Greece|publisher=Ekathimerini|accessdate=12 February 2025}}&lt;/ref&gt;

==Einkahagir==
Tasúlas er kvæntur Faní Staþopúlú og á með henni tvö börn.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ellines.com/en/achievements/51066-the-experienced-politician-with-a-long-career-on-the-doorstep-of-the-presidency-of-greece/|title=The experienced politician with a long career on the doorstep of the Presidency of Greece|publisher=Ellines|accessdate=12 February 2025}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
| titill = Forseti Grikklands
| frá = [[13. mars]] [[2025]]
| til = 
| fyrir = [[Katerína Sakellaropúlú]]
| eftir = Enn í embætti
}}
{{Töfluendir}}
{{Þjóðhöfðingjar aðildarríkja Evrópusambandsins}}
{{DEFAULTSORT:Tasúlas, Konstantínos}}
{{f|1959}}
[[Flokkur:Forsetar Grikklands]]</text>
      <sha1>5a4jr9j63htbiw5h2owm1ifukmrt2om</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978835</id>
      <parentid>1978834</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7159" sha1="4owjxrrzi1pn8efys2w3r1xz14679i6" xml:space="preserve">{{Forseti
| nafn = Konstantínos Tasúlas
| nafn_á_frummáli = {{Nobold|Κωνσταντίνος Τασούλας}}
| mynd = Konstantinos Tasoulas in 2025.jpg
| titill = Forseti Grikklands
| stjórnartíð_start = [[13. mars]] [[2025]]
| stjórnartíð_end = 
| forsætisráðherra = [[Kýríakos Mítsotakís]]
| forveri = [[Katerína Sakellaropúlú]]
| myndatexti1= Tasúlas árið 2025.
| fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1959|7|17}}
| fæðingarstaður = [[Jóannína|Jóannínu]], [[Grikkland]]i
| dánardagur = 
| dánarstaður = 
| þjóderni = [[Grikkland|Grískur]]
| maki = Faní Staþopúlú
| stjórnmálaflokkur = [[Nýtt lýðræði]]
| börn = 2
| bústaður = 
| atvinna = 
| háskóli = [[Háskólinn í Aþenu]]
| starf = 
| undirskrift = Konstantinos Tasoulas signature 2023-11-02.svg
}}
'''Konstantínos Tasúlas''' ([[gríska]]: Κωνσταντίνος Τασούλας; f. 17. júlí 1959) er grískur stjórnmálamaður og lögfræðingur sem er núverandi forseti Grikklands. Hann var áður forseti gríska þingsins frá 2019 til 2025.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tovima.gr/2019/07/17/international/tasoulas-to-be-elected-parliament-speaker-with-broad-nd-syriza-backing/|title=Tasoulas elected Parliament Speaker with broad, five-party backing|date=17 July 2019|website=[[To Vima]]}}&lt;/ref&gt; Tasúlas er meðlimur í stjórnmálaflokknum [[Nýtt lýðræði|Nýju lýðræði]] og var þingmaður fyrir flokkinn í kjördæmi [[Jóannína|Jóannínu]] frá 2000 til 2025. Hann var einnig menningar- og íþróttamálaráðherra frá 2014 til 2015 í ríkisstjórn [[Antonís Samaras]].

== Bakgrunnur ==
Tasúlas fæddist í [[Jóannína|Jóannínu]] í [[Grikkland]]i þann 17. júlí 1959. Hann gekk í lagadeild [[Háskólinn í Aþenu|Háskólans í Aþenu]] og útskrifaðist með lagagráðu árið 1981. Hann vann sem lögmaður í Aþenu og London.&lt;ref name=culture&gt;{{cite web |url=https://www.culture.gov.gr/el/ministry/SitePages/cv.aspx?cID=24 |title=Κωνσταντίνος Τασούλας|language=Greek|trans-title=Konstantínos Tasúlas|publisher=Menningarmálaráðuneyti Grikklands|date=April 30, 2005 |access-date=15 January 2025}}&lt;/ref&gt;

==Stjórnmálaferill==
Tasúlas gekk snemma í stjórnmálaflokkinn [[Nýtt lýðræði]] og vann frá 1981 til 1990 sem ritari í skrifstofu stjórnmálamannsins [[Evangelos Averof]]. Árið 1990 var hann kjörin í bæjarstjórn hverfisins [[Kífíssía]] við Aþenu og var kjörinn bæjarstjóri þess árið 1994.&lt;ref name=proto&gt;{{cite news|url=https://www.protothema.gr/politics/article/1588007/konstadinos-tasoulas-poios-einai-o-upopsifios-gia-tin-proedria-tis-dimokratias-/ |first=Christos|last=Bokas|title=Κωνσταντίνος Τασούλας: Από τη δημαρχία στην Κηφισιά και την 25ετή θητεία στη Βουλή, υποψήφιος Πρόεδρος της Δημοκρατίας|language=Greek|trans-title=Konstantínos Tasúlas: Frá borgarstjóra Kífíssía og 25 árum á þingi, frambjóðandi til forseta lýðveldisins|website=[[Proto Thema]]|date=15 January 2025|access-date=15 January 2025}}&lt;/ref&gt;

Árið 1990 var Tasúlas útnefndur formaður stofnunar um útflutningsaðstoð. Hann gegndi því embætti til ársins 1993.&lt;ref name=liberal&gt;{{cite news|url=https://www.liberal.gr/politiki/k-tasoylas-biografiko-toy-ypopsifioy-proedroy-tis-dimokratias|first=Christos|last=Bokas|title=Κ. Τασούλας: Το βιογραφικό του υποψήφιου Προέδρου της Δημοκρατίας |language=Greek|website=Liberal|date=15 January 2025|access-date=15 January 2025}}&lt;/ref&gt;

==Þingferill==
Tasúlas var kjörinn á þing fyrir kjördæmi Jóannínu árið 2000 og hefur haldið þingsæti sínu í öllum þingkosningum síðan þá.&lt;ref name=culture/&gt; Árið 2006 var hann útnefndur þingflokksfulltrúi Nýs lýðræðis. Hann varð aðalritari flokksins árið 2010. Árið 2007 var hann aðstoðarvarnarmálaráðherra og á árunum 2014-15 var hann menningar- og íþróttamálaráðherra.&lt;ref name=proto/&gt;

===Forseti þings===
Eftir þingkosningar í Grikklandi árið 2019 var Tasúlas kjörinn forseti gríska þingsins með 283 atkvæðum, sem var met. Stjórnarflokkurinn Nýtt lýðræði kaus hann en hann naut einnig stuðnings stjórnarandstöðuflokkanna [[Syriza]], [[Breytingahreyfingin (Grikkland)|KINAL]], [[Gríska lausnin|EL]] og [[MeRA25]]. Fimmtán þingmenn [[Kommúnistaflokkur Grikklands|Kommúnistaflokks]] tilkynntu mætingu sína en tveir þingmenn ([[Dímítrís Tzanakopúlos]] og [[Efí Aktsíoglú]]) sátu hjá. Þetta var í fyrsta sinn sem forseti þingsins var kjörinn í opnum kosningum.&lt;ref&gt;{{Cite web|trans-title=Kjör hr. Konstantínos Tasúlas til forseta þingsins|url=https://vouliwatch.gr/votewatch/voting/9021ed2b-62ef-4175-9359-126506d0ec79|title=Εκλογή κ. Κωνσταντίνου Τασούλα στη θέση του Προέδρου της Βουλής|website=VouliWatch|language=Greek|date=18 July 2019|access-date=15 January 2025}}&lt;/ref&gt;

==Forseti Grikklands==
Í janúar 2025 lagði Kýríakos Mítsotakís forsætisráðherra framboð Tasúlas til forseta Grikklands til samþykktar þingsins. Tasúlas þáði tilnefninguna, sem var stjórnarandstaðan gagnrýndi þar seme hann var sitjandi þingmaður úr stjórnarflokknum.&lt;ref name=draws&gt;{{cite news |agency=[[Athens News Agency]] |date=15 January 2025|title=Tasoulas' presidential nomination draws criticism from left-wing opposition |url=https://www.ekathimerini.com/politics/1258672/left-wing-opposition-parties-criticize-tasoulass-nomination-for-the-presidency/ |work=[[Kathimerini]]|access-date=15 January 2025}}&lt;/ref&gt; Hann var kjörinn forseti af þinginu eftir fjórar umferðir þann 12. febrúar 2025 með atkvæðum 160 þingmanna af 300.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-12 |title=Greece's new president is a leading advocate of bringing home the Parthenon sculptures from Britain |url=https://apnews.com/article/greece-politics-president-parthenon-elgin-marbles-tassoulas-5814c2701b909b0b8e0a9a52da0e226f |access-date=2025-02-12 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ekathimerini.com/politics/1261471/konstantinos-tasoulas-elected-new-president-of-greece/|title=Konstantinos Tasoulas elected new president of Greece|publisher=Ekathimerini|accessdate=12 February 2025}}&lt;/ref&gt;

==Einkahagir==
Tasúlas er kvæntur Faní Staþopúlú og á með henni tvö börn.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ellines.com/en/achievements/51066-the-experienced-politician-with-a-long-career-on-the-doorstep-of-the-presidency-of-greece/|title=The experienced politician with a long career on the doorstep of the Presidency of Greece|publisher=Ellines|accessdate=12 February 2025}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
| titill = Forseti Grikklands
| frá = [[13. mars]] [[2025]]
| til = 
| fyrir = [[Katerína Sakellaropúlú]]
| eftir = Enn í embætti
}}
{{Töfluendir}}
{{Þjóðhöfðingjar aðildarríkja Evrópusambandsins}}
{{DEFAULTSORT:Tasúlas, Konstantínos}}
{{f|1959}}
[[Flokkur:Forsetar Grikklands]]</text>
      <sha1>4owjxrrzi1pn8efys2w3r1xz14679i6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Notandaspjall:JetLowly</title>
    <ns>3</ns>
    <id>186208</id>
    <revision>
      <id>1978744</id>
      <parentid>1978336</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T13:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JetLowly</username>
        <id>87476</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ábending */ Svar</comment>
      <origin>1978744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3887" sha1="a6jrpsgjrt3mgjhxhrut7yu3l92ol9s" xml:space="preserve">== Draft ==

Athugaðu að &quot;Draft&quot; er ekki til sem nafnrými á íslensku Wikipediu, þannig að þú ættir ekki að vista drög að greinum sem byrja á Draft, þær vistast bara sem greinar í aðalnafnrýminu. Ég er ekki viss hvort við erum með sambærilegt nafnrými fyrir greinar í vinnslu, en það er hægt að vista hluti í sandkassanum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 2. maí 2025 kl. 15:47 (UTC)

:Ó ég vissi það ekki, afsakaðu það. [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 2. maí 2025 kl. 18:52 (UTC)
::Það er hægt að setja svona undir eigin notandasíðu, t.d. [[Notandi:JetLowly/Fall Saigon]] --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 2. maí 2025 kl. 18:54 (UTC)

== Berserkur ==

@[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] Fyrst móðgarðu mig og vinnu mína, og svo bannarðu mig í viku fyrir hvað? Að gera þýðingu á eyju? Nei, ég held þú hafir eingöngu gert það af því ég benti á óviðeigandi hegðun þína. Í fyrsta lagi er það algjörlega út í hött að ég fái vikubann fyrir að þýða eyjunafn bara af því þér finnst þýðingin vera bull og vitleysa, svo eyðir þú síðunni algjörlega einsamall. Ég hafði nú þegar sagt að það væri hægt að halda enska nafninu ef svo þyrfti.

Þessu trúi ég en fremur vegna grunsamlegri tímasetningu banntímans, þú minnkar hann í nokkra klukkutíma rétt eftir að @[[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] kommentar að hegðun þín sé óviðeigandi. Er þér ekki treystandi með þeim sem eru lægra settir en þú á Wikipedia? Ef þú breytir skoðun svo fljótt þegar einhver á þínu eigin stigi bendir á hegðun þína, ertu þá ekki bara að þessu til að halda völdum? 

Þessi gerræðislega valdníðsla mun að sjálfsögðu hafa áhrif á traust mitt gagnvart stjórnendum á íslensku Wikipediu og gagnvart þér persónulega. Ég sé ekki hvernig ég geti borið virðingu fyrir dómgreind þinni eftir þetta, og það mun gera framtíð mína hér mjög flókna ef ekki útrýma henni algjörlega ef þetta er framkoman sem má búast við. 

Ég gat alveg stigið frá Eináfjallseyjunum og nefnt þær Yijiangshan-eyjar en þú gerðir þetta að mestu óþarfa máli mögulega. Þetta er ekki einræði, þetta er samvinnuverkefni og þeir einu sem tapa á hegðun þinni eru íslendingar sem fá minna efni að sjá. Fyrir hvern ertu að gera þetta? Þú þarft virkilega að endurskoða hegðun þína, ég hef líka séð margskonar fólk kvarta yfir hegðun þinni, þó get ég ekki fundið það af því þú eyðir einfaldlega bara kvörtunum og þess vegna geri ég þetta á minni síðu.

Sem síðasta punkt þá braustu eitt af meginreglum wikipedia sem er [[:en:Wikipedia:Civility|WP:Civility]].

[[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 3. maí 2025 kl. 12:21 (UTC)

: Síðan var líka full af málfræðivillum. Stundum eru þær strokaðar út en við erum ekki í vinnu við að lagfæra síður. Ég brást líklega of harkalega við í banni, en þú hefur þó þegar verið bannaður tvisvar áður fyrir vélþýðingar.

Þá má líka spyrja á móti fyrir hverja þú ert að gera vélþýðingar en oftast eru þær stjórnendum hér til ama og hafa færst í vöxt.
--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 3. maí 2025 kl. 14:19 (UTC)

== Ábending ==
Hæhæ, smá ábending. Þjóðarheitið fyrir Suður-Kóreu er Suður-Kóreumaður með bandstriki, sjá hér: https://www.arnastofnun.is/is/rikjaheiti En lýsingarorðið er suðurkóreskur. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 10. september 2026 kl. 22:42 (UTC)

:Úps, mín mistök [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 13. september 2026 kl. 13:52 (UTC)</text>
      <sha1>a6jrpsgjrt3mgjhxhrut7yu3l92ol9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saga stærðfræðinnar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187305</id>
    <revision>
      <id>1978726</id>
      <parentid>1962622</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{wikiquote}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35366" sha1="2vx9msmxde9cmowkkvwktnylspwqz63" xml:space="preserve">[[File:Euclid-proof.jpg|thumb|right|upright=1.4|Sönnun úr Frumatriðum [[Evklíð]]s rituð um 300 fyrir Krists sem er eitt af öndvegisritum mannkynssögunnar.&lt;ref name=&quot;Boyer 1991 loc=Euclid of Alexandria p. 119&quot;&gt;{{Harv|Boyer|1991|loc=&quot;Euclid of Alexandria&quot; p. 119}}&lt;/ref&gt;]]

'''Saga stærðfræðinnar''' fjallar um uppruna og þróun hugmynda í [[stærðfræði]] og [[Saga stærðfræðitákna|stærðfræðiaðferðir og táknmál fortíðarinnar]]. 

Í fornríkjum [[Mesapótamía|Mesapótamíu]] beittu menn [[reikningur|reikning]], [[algebra|algebru]] og [[rúmfræði]] til [[skattlagning]]ar, í [[viðskipti|viðskiptum]] og [[stjörnufræði]], til að skrá tíma og búa til [[dagatal|dagatöl]].  Þaðan eru elstu rituðu heimildir um stærðfræðilegar aðferðir. Í [[Forngrísk stærðfræði|Grikklandi til forna]] urðu stærðfræðilegar aðferðir formlegri þegar menn hófu að beita [[afleiðsla|afleiðslu]] og [[stærðfræðilegri rökfestu]] til að [[stærðfræðileg sönnun|sanna]] hinar ýmsu [[setning (stærðfræði)|setningar]] og útvíkkuðu viðfangsefnið.&lt;ref&gt;Heath, Thomas L. (1963). ''A Manual of Greek Mathematics'', Dover, p. 1: &quot;In the case of mathematics, it is the Greek contribution which it is most essential to know, for it was the Greeks who first made mathematics a science.&quot;&lt;/ref&gt; Rómverjar hagnýttu stærðfræðilegar aðferðir til [[landmælingar|landmælinga]], í [[byggingarverkfræði|byggingar-]] og [[vélaverkfræði]], [[bókhald]]i og við gerð [[tungldagatal|tungl-]] og [[sólardagatal]]a.  Í Kína til forna þekktist notkun [[sætiskerfi|sætiskerfis]] og [[neikvæðar tölur]].&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Joseph, George Gheverghese (1991). ''The Crest of the Peacock: Non-European Roots of Mathematics''. Penguin Books, London, pp. 140–48.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ifrah, Georges (1986). ''Universalgeschichte der Zahlen''. Campus, Frankfurt/New York, pp. 428–37.&lt;/ref&gt;  [[Arabískar tölur|Indó-arabíska talnakerfið]] og reikniaðferðir þess, sem eru í notkun um allan heim í dag, þróuðust á fyrsta árþúsundinu e.Kr. á [[indversk stærðfræði|Indlandi]] og bárust til [[Vesturlanda]] með [[arabísk stærðfræði|arabískri stærðfræði]] fyrir tilstilli verka [[al-Khwarizmi]].&lt;ref&gt;Kaplan, Robert (1999). ''The Nothing That Is: A Natural History of Zero''. Allen Lane/The Penguin Press, London.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;The ingenious method of expressing every possible number using a set of ten symbols (each symbol having a place value and an absolute value) emerged in India. The idea seems so simple nowadays that its significance and profound importance is no longer appreciated. Its simplicity lies in the way it facilitated calculation and placed arithmetic foremost amongst useful inventions. the importance of this invention is more readily appreciated when one considers that it was beyond the two greatest men of Antiquity, Archimedes and Apollonius.&quot; – Pierre Simon Laplace http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/HistTopics/Indian_numerals.html&lt;/ref&gt; Mörg grísk rit og hugmyndir varðveittust meðal íslamskra þjóða sem héldu áfram vexti og viðgangi þeirra.&lt;ref&gt;[[Adolf Yushkevich|Juschkewitsch, A. P.]] (1964). ''Geschichte der Mathematik im Mittelalter''. Teubner, Leipzig.&lt;/ref&gt; Samtímis en óháð þessum hefðum var stærðfræði þróuð meðal [[Majar|Maja]] í [[Mexíkó]] og [[Mið-Ameríku]], þar sem hugtakið [[núll]] fékk staðlað tákn í [[tölukerfi Maja|tölukerfi þeirra]].

Mörgum grískum og arabískum ritum var snúið yfir á latínu á 12. öld eftir Krist sem leiddi til frekari þróunar í stærðfræði á [[miðaldir|miðöldum í Evrópu]].  Frá fornöld og í gegnum miðaldir voru nokkur aldalöng stöðnunartímabil þar sem lítil stærðfræðileg þekking safnaðist.&lt;ref&gt;Eves, Howard (1990). ''History of Mathematics'', 6th Edition, &quot;After Pappus, Greek mathematics ceased to be a living study, ...&quot; p. 185; &quot;The Athenian school struggled on against growing opposition from Christians until the latter finally, in A.D. 529, obtained a decree from Emperor Justinian that closed the doors of the school forever.&quot; p. 186; &quot;The period starting with the fall of the Roman Empire, in the middle of the fifth century, and extending into the eleventh century is known in Europe as the Dark Ages... Schooling became almost nonexistent.&quot; p. 258.&lt;/ref&gt;

Á [[endurreisnin|endurreisnartíma]] Ítalíu á 15. öld urðu töluverðar framfarir, í samspili við nýjar vísindalegar uppgötvanir, og hefur sú þróun haldið áfram til dagsins í dag. Má þar nefna [[örsmæðareikningur|örsmæðareikning]] [[Isaac Newton]] og [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] og aðrar merkar uppgötvanir [[Listi yfir þýska stærðfræðinga|þýskra stærðfræðinga]] eins og [[Carl Friedrich Gauss]] og [[David Hilbert]].

== Forsögulegt tímabil ==
Neanderdalsmenn brúkuðu [[garn]] fyrir um 40.000 árum á staðnum Abri du Maras í suðurhluta Frakklands sem þykir benda til þess að þeir hafi þekkt til grundvallarhugtaka í stærðfræði. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Hardy |first1=B. L. |last2=Moncel |first2=M.-H. |last3=Kerfant |first3=C. |last4=Lebon |first4=M. |last5=Bellot-Gurlet |first5=L. |last6=Mélard |first6=N. |date=2020-04-09 |title=Direct evidence of Neanderthal fibre technology and its cognitive and behavioral implications |journal=Scientific Reports |language=en |volume=10 |issue=1 |page=4889 |doi=10.1038/s41598-020-61839-w |pmid=32273518 |issn=2045-2322|pmc=7145842 |bibcode=2020NatSR..10.4889H }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rigby |first=Sara |date=2020-04-14 |title=40,000-year-old yarn suggests Neanderthals had basic maths skills |url=https://www.sciencefocus.com/news/40000-year-old-yarn-suggests-neanderthals-had-basic-maths-skills |access-date=2025-02-21 |website=BBC Science Focus Magazine |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Ishango-beinið]], sem fannst nálægt upptökum [[Níl]]ar (í norðausturhluta [[Lýðveldið Kongó|Kongó]]), gæti verið meira en [[steinöld|20.000]] ára gamalt, í það eru grafnar rákir í þrem dálkum eftir því endilöngu.  Hafa menn getið sér til að um sé að ræða talningarkefli sem sýni skilning á tugakerfinu, margföldun (með tveimur) og frumtölum&lt;ref&gt;{{cite book |last=Everett |first=Caleb |year=2017 |title=Numbers and the Making of Us: Counting and the Course of Human Cultures |publisher=Harvard University Press |isbn=9780674504431 |pages=35–36 |url=https://books.google.com/books?id=2f1aDgAAQBAJ&amp;pg=PA35}}&lt;/ref&gt; eða að um sé að ræða tungldagatal.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Huylebrouck|first=Dirk|title=Africa and Mathematics|chapter=Missing Link|date=2019|chapter-url=http://dx.doi.org/10.1007/978-3-030-04037-6_9|series=Mathematics, Culture, and the Arts|pages=153–166|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|doi=10.1007/978-3-030-04037-6_9|isbn=978-3-030-04036-9|s2cid=239306457|access-date=2021-10-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Marshack&gt;Marshack, Alexander (1991). ''The Roots of Civilization'', Colonial Hill, Mount Kisco, NY.&lt;/ref&gt; Peter Rudman telur fyrri túlkunina ólíklega þar sem hugmyndin um frumtölur geti aðeins komið til á eftir hugmyndinni um deilingu sem hann telur ekki vera eldri en 10.000 fyrir Krist og að frumtölur hafi ekki komið til sögunnar fyrr en um 500 fyrir Krist. &lt;ref&gt;{{cite book|last=Rudman|first=Peter Strom|title=How Mathematics Happened: The First 50,000 Years|year=2007|publisher=Prometheus Books|isbn=978-1-59102-477-4|page=[https://archive.org/details/howmathematicsha0000rudm/page/64 64]|url=https://archive.org/details/howmathematicsha0000rudm/page/64}}&lt;/ref&gt;

Egyptar fyrir tíma [[Fyrsta konungsættin|fyrstu konungsættarinnar]] virðast hafa skilning á rúmfræði ef marka má myndir frá þeim tíma. Því hefur verið haldið fram að risasteinar í Englandi og Skotlandi, sem eru frá 3. árþúsundi f.Kr., feli í sér rúmfræðilegar hugmyndir eins og hringi, sporöskjur og þrenndir Pýþagórasar í hönnun sinni.&lt;ref&gt;Thom, Alexander; Archie Thom (1988). &quot;The metrology and geometry of Megalithic Man&quot;, pp. 132–51 in Ruggles, C. L. N. (ed.), ''Records in Stone: Papers in memory of Alexander Thom''. Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-33381-4}}.&lt;/ref&gt; Allt ofangreint er þó umdeilt en elstu óumdeildu heimildirnar eru frá Babýlón og [[Egyptaland hið forna|Egyptalandi hinu forna]].&lt;ref&gt;{{cite book|first=Peter|last=Damerow|date=1996 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=c4yBmjnY1JIC&amp;pg=PA199|title=Abstraction &amp; Representation: Essays on the Cultural Evolution of Thinking (Boston Studies in the Philosophy &amp; History of Science)|chapter=The Development of Arithmetical Thinking: On the Role of Calculating Aids in Ancient Egyptian &amp; Babylonian Arithmetic|isbn=0792338162|publisher=Springer|access-date=2019-08-17}}&lt;/ref&gt;

== Babýlónía ==
Elstu rituðu heimildir eru frá Mesapótamíu (þar sem nú er [[Írak]]) og þaðan eru líka einar elstu heimildir um stærðfræðiaðferðir og þekkingu, hún er gjarnan kennd við [[Babýlón]] og nefnd babýlónsk stærðfræði.  Stundum er gerður greinarmunur á ''mesapótamískri stærðfræði'', sem nær yfir allt tímabilið 3200 f. Kr. til 125 f. Kr., og ''babýlónskri stærðfræði'' sem vísar þá til tímabilsins 1850-1600 f. Kr. í kringum valdatíð Hammúrabí.  Meirihluti ritaðra heimilda kemur annars vegar á tímum babýlónskrar stærðfræði (miðað við þrengri skilgreininguna) og hins vegar undir lok [[Selevkídaveldið|konungsveldi Selevkída]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=The history of mathematics: a source-based approach|last=Barrow-Green|first=June|last2=Gray|first2=Jeremy|last3=Wilson|first3=Robin J.|date=2018|publisher=MAA Press, an imprint of the American Mathematical Society|isbn=978-1-4704-4352-8|series=AMS/MAA textbooks|location=Providence, Rhode Island}}&lt;/ref&gt;  Víðari skilgreiningin á ''babýlónskri stærðfræði'' er gjarnan notuð til að undirstrika mikilvægi [[Babýlón]]borgar sem fræðiseturs.  Svæðið varð aftur miðstöð rannsókna á sviði stærðfræði á gullöld Íslam, þá sérstaklega í [[Bagdad]].

[[File:Geometry problem-Sb 13088-IMG 0593-white.jpg|thumb|Rúmfræðidæmi á leirtöfl sem tilheyrði skóla fyrir skrifara, um það bil 2000-1500 f. Kr.]]

Ólíkt þeim fáu heimildum sem til eru um stærðfræði Egypta, er þekking okkar á babýlónskri stærðfræði fengin frá meira en 400 leirtöflum sem grafnar hafa verið upp síðan á sjötta áratug 19. aldar.&lt;ref name=&quot;Boyer 1991 loc=Mesopotamia p. 25&quot;&gt;{{Harv|Boyer|1991|loc=&quot;Mesopotamia&quot; p. 25}}&lt;/ref&gt; Töflurnar voru ritaðar með [[Fleygrúnir|fleygrúnaletri]] á blautar leirplötur og síðan bakaðar þar til þær urðu harðar, annað hvort í ofni eða í sólarhita. Sumar þessara taflna virðast vera heimaverkefni.&lt;ref name=&quot;Boyer 1991 loc=Mesopotamia p. 41&quot;&gt;{{Harv|Boyer|1991|loc=&quot;Mesopotamia&quot; p. 41}}&lt;/ref&gt;

{{Tilvitnun2|
Ég fann stein, en vó ekki; ég tók af einn-sjöunda, lagði við einn-ellefta og dróg frá einn-þrettánda, (þá) vó ég (hann): &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ma-na. Hvað var steinnin í upphafi?  Hann vó &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ma-na, &lt;math&gt;9 \frac{1}{2}&lt;/math&gt; gin (og) &lt;math&gt;2 \frac{1}{2}&lt;/math&gt; she.|
af leirtöflu „YBC 4652“ frá tímum Babýlón til forna}}

Elstu heimildirnar eru frá [[Súmer]]um sem er elsta menningarsamfélag Mesópótamíu. Leirtöflur frá um 3000 f.Kr. geyma fyrst og fremst upplýsingar um fjárhagslegar talningar, svo sem kornúthlutanir, fjölda verkamanna, þyngd silfurs og annað þess háttar.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Sharlach |first=Tonia |title=Calendars and Counting |url=http://dx.doi.org/10.4324/9780203096604.ch15 |work=The Sumerian World |year=2006 |pages=307–308 |access-date=2023-07-07 |publisher=Routledge |doi=10.4324/9780203096604.ch15 |isbn=978-0-203-09660-4|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Frá um 2500 f.Kr. og síðar skrifuðu Súmerar margföldunartöflur á leir og fengust við rúmfræðileg vandamál og deilingardæmi. Elstu ummerki um babýlónska talnakerfið má einnig rekja til þessa tímabils.&lt;ref&gt;Melville, Duncan J. (2003). [http://it.stlawu.edu/~dmelvill/mesomath/3Mill/chronology.html Third Millennium Chronology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180707213616/http://it.stlawu.edu/~dmelvill/mesomath/3Mill/chronology.html|date=2018-07-07}}, ''Third Millennium Mathematics''. [[St. Lawrence University]].&lt;/ref&gt;
[[Image:Plimpton 322.jpg|thumb|left|Leirtafla númer 322 úr safni Plimton við Columbia-háskóla frá 1800 fyrir Krist, einu nafni nefnd [[Plimpton 322]]]]

''Babýlónsk stærðfræði'' byggir á [[sextugakerfi|sextuga]] [[sætiskerfi]].&lt;ref name=&quot;Boyer 1991 loc=Mesopotamia p. 25&quot;/&gt; Þaðan höfum við skiptingu mínútna í 60 sekúndur, klukkustund í 60 mínútur og 360 (60 × 6) gráður í hring og eins skiptingu hrings í [[bogamínúta|bogamínútur]] og [[bogasekúnda|bogasekúndur]].  Í sextugakerfi er hvert sæti margfeldi af sextíu (grunntalan sem flestir kannast við er tíu), nema hvað þeir höfðu ekkert tákn til að gera skil á milli hluta og heildar.  Við skrifum &lt;math&gt;125,3&lt;/math&gt; sem er jafngilt &lt;math&gt;1 \times 10^2 + 2 \times 10^1 + 5 \times 10^0 + 3 \times 10^{-1}&lt;/math&gt;, án tugakommu er það háð samhengi hvort talan sem átt er við er &lt;math&gt;1,253&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;12,53&lt;/math&gt; eða &lt;math&gt;1253&lt;/math&gt;.  Sama tala væri skrifuð &lt;math&gt;2 \times 60^1 + 5 \times 60^0 18 \times 60^{-1}&lt;/math&gt; þegar grunntalan er sextíu og væri hægt að skilja út frá samhengi ef við töluðum um 2 klukkustundir, 5 mínútur og 18 sekúndur.  Nákvæmlega hvers vegna grunntalan 60 varð fyrir valinu er ekki vitað en hún er svokölluð [[yfirmargþætt tala]] sem lauslega þýðir að hún hefur mjög marga deila miðað við stærð, nefnilega tölurnar 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20 og 30.  Þó svo þeir hafi notað sætiskerfi án tugakommu eða tákns er það samt merkilegt því í stærðfræði Egypta, Grikkja og Rómverja til forna var ekki notast við sætiskerfi yfir höfuð.

Á leirtöflunum má sjá að menn þekktu hlutfallið á milli ummáls og þvermáls hrings og námunduðu &lt;math&gt;\pi \approx \frac{25}{8}&lt;/math&gt; sem er um það bil 5% skekkja og þekktu rótina af tveimur með 6 marktækum tölustöfum. Þeir þekktu [[almenn brot]], [[algebra|algebru]], [[annars stigs jafna|tveggja stigs]] og þriðja stigs jöfnur.  [[Margföldunartafla|Margföldunartöflur]],  töflur yfir margföldunarandhverfur og elstu framsetningu á reglu Pýþagórasar sem þekkist er að finna á leirtöflum frá þessu tímabili.&lt;ref&gt;{{Harv|Boyer|1991|loc=&quot;Mesopotamia&quot; p. 39}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | author-link = Aaboe | last = Aaboe | first = Asger | title = Episodes from the Early History of Mathematics | year = 1998 | publisher = Random House | location = New York | pages = 30–31}}&lt;/ref&gt;  Eins og meðal Egypta til forna eru þó engin ummerki um stærðfræðilegar sannanir, notkun rökfræðilegra lögmála eða almennt sýnt hvernig lausn er fengin.&lt;ref name=&quot;Boyer 1991 loc=Mesopotamia p. 41&quot;/&gt;

== Egyptaland ==
[[File:Moskou-papyrus.jpg|thumb|right|upright=1.5|Dæmi 14 úr [[Moskvu-papýrusinn|Moskvu bókfellinu]]. Dæmið sýnir teikningu af strýtustúf.]]

''Egypsk stærðfræði'' er stærðfræði forn-Egypta, skrifuð á þeirra tungu.  Egyptar til forna þekktu snemma til stærðfræðiaðferða miðað við mannvirki eins og [[Pýramídinn mikli í Gísa|Pýramídann mikla í Gíza]] sem var reistur kringum 2575 f. Kr. en elstu rituðu heimildir sem þekkjast eru bókfell frá um það bil 1850 f. Kr.  Ritaðar heimildir um stærðfræði forn-Egypta eru fáar en þeirra þekktasta er [[Rhindbókfellið]] (stundum einnig kallað Ahmes-bókfellið eftir höfundi þess), en aldursgreining bendir til þess að það sé frá um 1650 f.Kr. Það er líklega afrit af eldra skjali frá tíma Miðríkisins um 2000–1800 f.Kr.&lt;ref name=&quot;Boyer 1991 loc=Egypt p. 11&quot;&gt;{{Harv|Boyer|1991|loc=&quot;Egypt&quot; p. 11}}&lt;/ref&gt; Þetta er kennslubók fyrir nemendur í reikningslist og rúmfræði: Þar má finna flatarmálsformúlur og aðferðir við margföldun, deilingu og notkun [[stofnbrot]]a. Þá sýnir ritið einnig fram á aðra stærðfræðiþekkingu,&lt;ref&gt;[https://www.mathpages.com/home/kmath340/kmath340.htm Egyptian Unit Fractions] at MathPages&lt;/ref&gt; þar á meðal þekkingu á samsettum tölum og frumtölum, [[meðaltal|hreinu meðaltali]], [[faldmeðaltal]]i og [[þýtt meðaltal|þýddu meðaltali]], og einfaldan skilning á bæði [[sáldur Eratosþenesar|sáldri Eratosþenesar]] og [[fullkomin tala|fullkomnum tölum]].&lt;ref&gt;[&lt;!-- http://mathpages.com/home/rhind.htm --&gt;https://mathpages.com/home/kmath340/kmath340.htm Egyptian Unit Fractions]&lt;/ref&gt; Það sýnir einnig hvernig leysa má fyrsta stigs línulegar jöfnur&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/history/HistTopics/Egyptian_papyri.html|title=Egyptian Papyri|website=www-history.mcs.st-andrews.ac.uk}}&lt;/ref&gt; ásamt [[jafnmunaröð|jafnmunaröðum]] og [[jafnhlutfallaröð|jafnhlutfallaröðum]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egypt_algebra.html#areithmetic+series|title=Egyptian Algebra – Mathematicians of the African Diaspora|website=www.math.buffalo.edu}}&lt;/ref&gt;

Annað merkilegt egypskt stærðfræðirit er [[Moskvubókfellið]], einnig frá tímum [[Miðríkið|Miðríkisins]] eða um 1890 f.Kr. Það inniheldur dæmisögur sem virðast hafa verið ætlaðar til skemmtunar.&lt;ref name=&quot;Boyer 1991 loc=Egypt p. 19&quot;&gt;{{Harv|Boyer|1991|loc=&quot;Egypt&quot; p. 19}}&lt;/ref&gt; Eitt dæmið er talið sérstaklega mikilvægt þar sem það sýnir aðferð til að finna rúmmál [[strýtustúfur|strýtustúfs]].

Síðasta merka handritið hér talið er [[Berlínarbókfellið]] (um 1800 f.Kr.) sem sýnir að Forn-Egyptar gátu leyst annars stigs algebrujöfnur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|title=Egyptian Mathematical Papyri – Mathematicians of the African Diaspora|website=www.math.buffalo.edu}}&lt;/ref&gt;

== Grikkland ==
[[File:Pythagorean.svg|thumb|left|[[Regla Pýþagórasar]] sýnd myndrænt. Sönnun hennar er almennt eignuð [[Pýþagóras]] og áhangendum hans.]]
''Grísk stærðfræði'' vísar til tímabils frá tímum [[Þales|Þalesar frá Míletos]] um 600 f.Kr. þar til lokunar [[Akademían|Akademíunnar]] í Aþenu árið 529 e.Kr.&lt;ref&gt;Eves, Howard (1990). ''An Introduction to the History of Mathematics'', Saunders, {{ISBN|0-03-029558-0}}&lt;/ref&gt; Grískir stærðfræðingar bjuggu í borgum víðs vegar um austurhluta Miðjarðarhafs, frá Ítalíu til Norður-Afríku, en voru sameinaðir í menningu og tungumáli. Grísk stærðfræði frá tímabilinu eftir Alexander mikla er stundum kölluð ''hellenísk stærðfræði''.&lt;ref&gt;{{Harv|Boyer|1991|loc=&quot;The Age of Plato and Aristotle&quot; p. 99}}&lt;/ref&gt; Hafa ber í huga að flestar heimildir okkar um stærðfræði fyrri hluta þessa tímabils eru yfirleitt afrit en ekki frumheimildir eða frásagnir manna sem voru uppi nokkrum öldum síðar; í afritum eru mistök og viðbætur (svo sem tölusetning setninga í Frumatriðum Evklíðs).  Eftir tíma Platons höfum við þó nokkuð betri og fleiri heimildir sem gefa okkur mun betri mynd af stærðfræði Grikkja til forna.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Með grískri stærðfræði var tekið mikið framfaraskref þegar menn hófu að sanna stærðfræðilegar setningar með afleiðslu út frá gefnum frumsendum af [[stærðfræðileg rökfesta|rökfestu]]. Allar varðveittar heimildir um stærðfræði frá því fyrir tíma Grikkja sýna notkun [[tilleiðsla|tilleiðslu]], þar sem þumalputtareglur í reikningi eru staðfestar með athugunum og dæmum.&lt;ref&gt;Bernal, Martin (2000). &quot;Animadversions on the Origins of Western Science&quot;, pp. 72–83 in Michael H. Shank, ed. ''The Scientific Enterprise in Antiquity and the Middle Ages''. Chicago: University of Chicago Press, p. 75.&lt;/ref&gt;

=== Fyrir tíma Platons ===
Algengt er að marka upphaf grískrar stærðfræði við Þales frá Míletos og Pýþagóras frá Samos. Þótt deilt sé um hversu mikil áhrifin voru, fengu þeir líklega innblástur frá egypskri og babýlonskri stærðfræði. Samkvæmt goðsögninni ferðaðist Pýþagóras til Egyptalands til að læra stærðfræði, [[rúmfræði]] og [[stjörnufræði]] af egypskum prestum.  Allar heimildir okkar um stærðfræði þeirra berast okkur óbeint löngu eftir þeirra tíma, Próklos skrifar um Þales í athugasemdum sínum við Frumatriði Evklíðs næstum því þúsund árum síðar og Aristótelis minnist á Þýþagóras og áhangendur hans um það bil öld síðar.  Ekki er almennt deilt um tilvist þessara einstaklinga en nú telja fræðimenn að til dæmis [[regla Pýþagórasar]] og sönnun hennar sé ekki frá honum komin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Þrátt fyrir þetta er Þales gjarnan eignaður heiðurinn af fyrstu afleiðslunni og Pýþagóras eignað orðið μάθημα (''matema'') sem er rót orðsins yfir ''stærðfræði'' í mörgum tungumálum.

=== Platon og Akademían ===
Miklu fleiri heimildir eru til um og eftir Platon (um 427 f. Kr. – 348 f. Kr.) sem var mikill talsmaður stærðfræðinnar. [[Akademían]] sem hann stofnaði í Aþenu var fræðisetur fram til fjórðu aldar eftir Krist og þar lærðu margir helstu stærðfræðinga þess tíma.  Í ritum hans má finna ýmsar stærðfræðihugmyndir, til dæmis ræðir Sókrates við ungan þræl í einum af samræðunum (Menon) um skilgreininguna á ferningi og flatarmáli hans og hjálpar honum að átta sig á því hvernig finna megi ferning með tvöfalt flatarmál gefins fernings.  Platon ræðir undirstöður stærðfræðinnar&lt;ref&gt;{{cite web|last=Calian |first=George F. |year=2014 |url=http://www.nec.ro/pdfs/publications/odobleja/2013-2014/FLORIN%20GEORGE%20CALIAN.pdf |title=One, Two, Three… A Discussion on the Generation of Numbers |publisher=New Europe College |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015233836/http://www.nec.ro/pdfs/publications/odobleja/2013-2014/FLORIN%20GEORGE%20CALIAN.pdf |archive-date=2015-10-15 }}&lt;/ref&gt; og talar til dæmis um línu sem „lengd án breiddar”.  Hér eru fyrstu heimildirnar um notkun rökfræði til að alhæfa um stærðfræðileg fyrirbrigði og tilraunir til að skilgreina nákvæmlega hugtök.

[[Evdoxos|Evdoxos frá Knídos]] var nemandi Platons og starfaði við Akademíuna, hann þróaði [[tæmingaraðferðin]]a af meiri nákvæmni en áður til að áætla flatarmál (eða rúmmál) ávalra rúmmynda (sjá einnig [[ferningun hrings]]); þessi aðferð liggur til grundvallar [[Riemann heildi|Riemann–heilda]] og var hagnýtt af Arkímedesi síðar til að áætla hlutfallið milli ummáls og þvermáls hrings (&lt;math&gt;\pi&lt;/math&gt;).  Fimmta bók Frumatriða Evklíðs er talin vera að mestu byggð á hugmyndum Evdoxos sem fjallar um ósammælanlegar stærðir og hlutföll. Framlag [[Aristóteles|Aristótelesar]] í stærðfræði var fyrst og fremst á sviði rökfræði.

==Heimildir==
{{Reflist|25em}}

===Heimildarverk===
{{refbegin|30em}}
*{{citation |surname=de Crespigny |given=Rafe |author-link=Rafe de Crespigny |title=A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23–220 AD) |location=Leiden |publisher=Koninklijke Brill |year=2007 |isbn=978-90-04-15605-0 |postscript=.}}
* {{citation |first1=Lennart |last1= Berggren | first2= Jonathan M. | last2= Borwein | first3= Peter B. | last3 = Borwein |title=Pi: A Source Book | place= New York |publisher= Springer |year= 2004 |isbn=978-0-387-20571-7}}
* {{citation |first=C.B. |last=Boyer |author-link=Carl Benjamin Boyer |title=A History of Mathematics |edition=2nd |place=New York |publisher=Wiley |year=1991 |orig-year=1989 |isbn=978-0-471-54397-8 |url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye }}
* {{citation |first=Serafina |last=Cuomo |title=Ancient Mathematics| place= London |publisher= Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-16495-5}}
&lt;!--UNUSED* {{citation |first=Howard |last=Eves |authorlink=Howard Eves|title=An Introduction to the History of Mathematics |publisher=Saunders |year=1990 |isbn=0-03-029558-0}}--&gt;
* {{citation |first=Michael |last=Goodman |title=An introduction of the Early Development of Mathematics| place= Hoboken |publisher= Wiley |year=2016 |isbn=978-1-119-10497-1}}
* {{citation |first=Jan |last=Gullberg |title=Mathematics: From the Birth of Numbers |place=New York |publisher=W.W. Norton and Company |year=1997 |isbn=978-0-393-04002-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/mathematicsfromb1997gull }}
* {{citation|last=Joyce|first=Hetty|journal=American Journal of Archaeology|title=Form, Function and Technique in the Pavements of Delos and Pompeii|date=July 1979|volume=83|number=3|jstor=505056|doi=10.2307/505056|pages=253–63|s2cid=191394716|postscript=.}}
* {{citation |first=Victor J. |last=Katz |title=A History of Mathematics: An Introduction |edition=2nd |publisher=[[Addison-Wesley]] |year=1998 |isbn=978-0-321-01618-8 |url=https://archive.org/details/historyofmathema00katz }}
* {{citation | year=2007 | last=Katz | first=Victor J.  | title=The Mathematics of Egypt, Mesopotamia, China, India, and Islam: A Sourcebook | place= Princeton, NJ | publisher=Princeton University Press | isbn=978-0-691-11485-9 }}
* {{citation | year= 1995 | orig-year= 1959 | last1=Needham | first1=Joseph | last2=Wang | first2=Ling | title= Science and Civilization in China: Mathematics and the Sciences of the Heavens and the Earth | volume= 3 | place= Cambridge | publisher=Cambridge University Press | author-link1= Joseph Needham| author-link2= Wang Ling (historian)| isbn=978-0-521-05801-8}}
* {{citation | year= 2000 | orig-year= 1965 | last1=Needham | first1=Joseph | last2=Wang | first2=Ling | title= Science and Civilization in China: Physics and Physical Technology: Mechanical Engineering | volume= 4 | place= Cambridge 
| publisher=Cambridge University Press | edition = reprint| isbn=978-0-521-05803-2}}
* {{citation|last=Sleeswyk|first=Andre|journal=Scientific American|title=Vitruvius' odometer|date=October 1981|volume=252|number=4|pages=188–200|doi=10.1038/scientificamerican1081-188|bibcode=1981SciAm.245d.188S|postscript=.}}
* {{citation | year=1998 | last=Straffin | first=Philip D.  | title=Liu Hui and the First Golden Age of Chinese Mathematics | journal= Mathematics Magazine | volume= 71 | number= 3 | pages=163–81 | doi=10.1080/0025570X.1998.11996627 }}
* {{citation|last=Tang|first=Birgit|title=Delos, Carthage, Ampurias: the Housing of Three Mediterranean Trading Centres|year=2005|location=Rome|publisher=L'Erma di Bretschneider (Accademia di Danimarca)|isbn=978-88-8265-305-7|url=https://books.google.com/books?id=nw5eupvkvfEC|postscript=.}}
&lt;!--UNUSED*{{citation | last=Plofker | first1=Kim | authorlink1 = Kim Plofker | year=2009 | title=Mathematics in India: 500 BCE–1800 CE | place=Princeton, NJ
 | publisher=Princeton University Press | isbn= 0-691-12067-6 }}--&gt;
* {{citation | year=2009 | editor1= Robson, Eleanor | editor2= Stedall, Jacqueline | last=Volkov | first=Alexei  | title=The Oxford Handbook of the History of Mathematics | chapter=Mathematics and Mathematics Education in Traditional Vietnam | place= Oxford | publisher=Oxford University Press | pages=153–76 | isbn=978-0-19-921312-2}}
{{refend}}

== Lesefni ==

===Almennt===
* {{cite book
 | last = Aaboe
 | first = Asger
 | author-link = Asger Aaboe
 | year = 1964
 | title = Episodes from the Early History of Mathematics
 | url = https://archive.org/details/episodesfromearl0000asge
 | publisher = Random House
 | location = New York
}}
* {{cite book
 | last = Bell
 | first = E. T.
 | author-link = Eric Temple Bell
 | title = Men of Mathematics
 | url = https://archive.org/details/menofmathematics0041bell
 | url-access = registration
 | publisher = Simon and Schuster
 | year = 1937
}}
* [[David M. Burton|Burton, David M.]] (1997). ''The History of Mathematics: An Introduction''. McGraw Hill.
* {{cite book|first=Ivor|last=Grattan-Guinness|author-link=Ivor Grattan-Guinness|title=Companion Encyclopedia of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences|url=https://archive.org/details/companionencyclo0000unse_w7v1|publisher=The Johns Hopkins University Press|year=2003|isbn=978-0-8018-7397-3}}
* [[Morris Kline|Kline, Morris]]. ''Mathematical Thought from Ancient to Modern Times''.
* [[Dirk Jan Struik|Struik, D. J.]] (1987). ''A Concise History of Mathematics'', fourth revised edition. Dover Publications, New York.

=== Um ákveðin tímabil ===
* {{cite book
 | last = Gillings
 | first = Richard J.
 | author-link = Richard J. Gillings
 | title = Mathematics in the Time of the Pharaohs
 | url = https://archive.org/details/mathematicsintim0000gill_o9t9
 | publisher = MIT Press
 | location = Cambridge, MA
 | year = 1972
}}
* {{cite book
 | last = Heath
 | first = Thomas Little
 | author-link = Thomas Little Heath
 | title = [[A History of Greek Mathematics]]
 | url = 
 | url-access = 
 | publisher = Oxford, Claredon Press
 | year = 1921
 | isbn = 
}}
&lt;!--
* [[Annaliese Maier|Maier, Annaliese]] (1982). ''At the Threshold of Exact Science:  Selected Writings of Annaliese Maier on Late Medieval Natural Philosophy'', edited by Steven Sargent, Philadelphia: University of Pennsylvania Press. --&gt;
* [[Bartel Leendert van der Waerden|van der Waerden, B. L.]] (1983). ''Geometry and Algebra in Ancient Civilizations'', Springer, {{ISBN|0-387-12159-5}}.

=== Um ákveðið viðfangsefni ===
* {{citation |first=Leo |last=Corry |title=A Brief History of Numbers  |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0198702597}}
* {{cite book| last = Hoffman| first = Paul| author-link = Paul Hoffman (science writer)| year = 1998| title = The Man Who Loved Only Numbers: The Story of Paul Erdős and the Search for Mathematical Truth| url = https://archive.org/details/manwholovedonlyn00hoff| publisher = Hyperion| isbn = 0-7868-6362-5}}
* {{cite book| last = Menninger| first = Karl W.| author-link =  Karl Menninger (mathematics)| year = 1969| title = Number Words and Number Symbols: A Cultural History of Numbers| url = https://archive.org/details/numberwordsnumbe0000karl| publisher = MIT Press| isbn = 978-0-262-13040-0}}
* {{cite book| last = Stigler| first = Stephen M.| author-link = Stephen Stigler| year = 1990| title = The History of Statistics: The Measurement of Uncertainty before 1900| publisher = Belknap Press | isbn = 978-0-674-40341-3}}

==Tenglar==


=== Heimildarmyndir ===
* [[BBC]] (2008). ''[[The Story of Maths]]''.
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/p003k9hq Renaissance Mathematics], BBC Radio 4 discussion with Robert Kaplan, Jim Bennett &amp; Jackie Stedall (''In Our Time'', Jun 2, 2005)

=== Kennsluefni ===
* [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/ MacTutor History of Mathematics archive] (John J. O'Connor and Edmund F. Robertson; University of St Andrews, Scotland). An award-winning website containing detailed biographies on many historical and contemporary mathematicians, as well as information on notable curves and various topics in the history of mathematics.
* [http://aleph0.clarku.edu/~djoyce/mathhist/ History of Mathematics Home Page] ([[David E. Joyce (mathematician)|David E. Joyce]]; Clark University). Articles on various topics in the history of mathematics with an extensive bibliography.
* [https://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/ The History of Mathematics] (David R. Wilkins; Trinity College, Dublin). Collections of material on the mathematics between the 17th and 19th century.
* [http://jeff560.tripod.com/mathword.html Earliest Known Uses of Some of the Words of Mathematics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304032905/http://jeff560.tripod.com/mathword.html |date=2009-03-04 }} (Jeff Miller). Contains information on the earliest known uses of terms used in mathematics.
* [http://jeff560.tripod.com/mathsym.html Earliest Uses of Various Mathematical Symbols] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160220073955/http://jeff560.tripod.com/mathsym.html |date=2016-02-20 }} (Jeff Miller). Contains information on the history of mathematical notations.
* [http://www.economics.soton.ac.uk/staff/aldrich/Mathematical%20Words.htm Mathematical Words: Origins and Sources] (John Aldrich, University of Southampton) Discusses the origins of the modern mathematical word stock.
* [https://www.agnesscott.edu/lriddle/women/women.htm Biographies of Women Mathematicians] (Larry Riddle; Agnes Scott College).
* [https://www.math.buffalo.edu/mad/ Mathematicians of the African Diaspora] (Scott W. Williams; University at Buffalo).
* [http://fredrickey.info/hm/mini/MinicourseDocuments-09.pdf Notes for MAA minicourse: teaching a course in the history of mathematics. (2009)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181201005204/http://fredrickey.info/hm/mini/MinicourseDocuments-09.pdf |date=2018-12-01 }} ([[V. Frederick Rickey]] &amp; [[Victor J. Katz]]).
* [https://www.history-of-physics.com/2017/08/ancient-rome-odometer-of-vitruv.html#:~:text=What%20Was%20the%20Odometer%20of%20Vitruvius.%20The%20Odometer,wheel%20which%20was%20manually%20moved%20along%20by%20hand Ancient Rome: The Odometer Of Vitruv]. Pictorial (moving) re-construction of Vitusius' Roman ododmeter.

===Stofnanir===
* [http://www.unizar.es/ichm/ International Commission for the History of Mathematics]

===Fræðirit===
* ''[[Historia Mathematica]]''
* [http://www.maa.org/press/periodicals/convergence Convergence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200908223859/https://www.maa.org/press/periodicals/convergence |date=2020-09-08 }}, the [[Mathematical Association of America]]'s online ''Math History'' Magazine
* [http://archives.math.utk.edu/topics/history.html History of Mathematics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004065105/http://archives.math.utk.edu/topics/history.html |date=2006-10-04 }} Math Archives (University of Tennessee, Knoxville)
* [http://mathforum.org/library/topics/history/ History/Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070507110751/http://mathforum.org/library/topics/history/ |date=2007-05-07 }} The Math Forum (Drexel University)
* [https://web.archive.org/web/20020716102307/http://www.otterbein.edu/resources/library/libpages/subject/mathhis.htm History of Mathematics] (Courtright Memorial Library).
* [http://homepages.bw.edu/~dcalvis/history.html History of Mathematics Web Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525100502/http://homepages.bw.edu/~dcalvis/history.html |date=2009-05-25 }} (David Calvis; Baldwin-Wallace College)
* [https://web.archive.org/web/20030219004407/http://webpages.ull.es/users/jbarrios/hm/ Historia de las Matemáticas] (Universidad de La La guna)
* [https://www.mat.uc.pt/~jaimecs/indexhm.html História da Matemática] (Universidade de Coimbra)
* [https://web.archive.org/web/20110707053917/http://math.illinoisstate.edu/marshall Using History in Math Class]
* [https://mathres.kevius.com/history.html Mathematical Resources: History of Mathematics] (Bruno Kevius)
* [https://web.archive.org/web/20080615051823/http://www.dm.unipi.it/~tucci/index.html History of Mathematics] (Roberta Tucci)

[[Flokkur:Stærðfræði]]</text>
      <sha1>2vx9msmxde9cmowkkvwktnylspwqz63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bengt Jönsson Oxenstierna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187306</id>
    <revision>
      <id>1978831</id>
      <parentid>1927112</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3697" sha1="kojjb12zjausra8sryrmn0ray7uq154" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name              = Bengt Jönsson Oxenstierna
| image             = BengtJönssonOxenstierna.JPG
| caption           = 
| birth_date        = Seint á 14. öld
| death_date        = 1450
| nationality       = Sænskur
| occupation        = Aðalsmaður, ríkisráðsmaður
| spouse            = Katarína Turesdóttir Bielke
| children          = 3
| known_for         = Ríksdrots í Svíþjóð
}}

'''Bengt Jönsson Oxenstierna''' (d. 1450) var sænskur aðalsmaður og stjórnmálamaður af hinni voldugu [[Oxenstierna-ættin|Oxenstierna-ætt]]. Hann gegndi lykilhlutverki í sænskum stjórnmálum á fyrri hluta 15. aldar, meðal annars sem ''riksdrots''. Þótt hans sé minnst fyrir embættisstörf sín var persónulegt líf hans einnig markað af dramatískum atburðum og sögusögnum sem hafa lifað með í munnmælum.

== Ævi og fjölskylda ==
Bengt fæddist á síðari hluta 14. aldar í [[Södermanland]]. Hann var sonur Jöns Bengtsson Oxenstierna og ólst upp í aðalsumhverfi þar sem pólitísk bandalög og fjölskyldutengsl skiptu sköpum. Bróðir hans, [[Nils Jönsson Oxenstierna]], varð einnig ríkisráðsmaður.

Bengt kvæntist '''Katarínu Turesdóttur Bielke''' árið um 1420 og áttu þau saman þrjú börn. Heimildir nefna að hjónabandið hafi verið pólitískt skipulagt, en samt sem áður var Bengt sagður hafa sýnt eiginkonu sinni óvenjulega virðingu og samráð, sem þótti sjaldgæft í aðalsfjölskyldum á þessum tíma.

== Leyndar atvik og sögusagnir ==
Þótt opinberar heimildir segi fátt um einkalíf Bengts, lifðu áfram ýmsar sögusagnir:

* '''Mál Sniglaborgar (1434):''' Samkvæmt munnmælum hélt Bengt leynilegan fund með upprennandi aðalsmönnum í Sniglaborgarvirki þar sem rætt var um að svipta [[Eiríkur af Pommern|Eiríki af Pommern]] sænsku krúnunni. Þó er óljóst hvort hann tók virkan þátt eða reyndi að miðla málum.
* '''Ástarsamband:''' Í annálum frá 16. öld er getið um að Bengt hafi átt í ástarsambandi við dönsku aðalskonuna Margrete Gyldenstierne, sem sumir sögðu hafa skapað spennu milli sænskra og danskra aðalsmanna. Engar samtímaheimildir staðfesta þetta, en sagan lifði í þjóðsögum.
* '''Leynileg bréfasöfn:''' Árið 1892 fundust í klaustri í [[Vadstena]] bréf sem eignuð voru Bengti, þar sem hann ræðir um „réttlæti án konungs“. Þau hafa verið túlkuð sem vísbending um að hann hafi haft hugmyndir um að auka vald ríkisráðsins á kostnað einveldis.

== Ríkisráðsferill ==
Árið 1448, eftir að [[Karl Knútsson Bonde]] var kjörinn konungur, varð Bengt skipaður ''riksdrots''. Hann hafði þá yfirumsjón með dómsmálum og stjórnsýslu. Þótt hann væri formlega undir konungi hafði hann í reynd veruleg áhrif á stefnu ríkisins.

== Dauði og arfleifð ==
Bengt lést árið 1450, líklega á heimili sínu í [[Södermanland]]. Hann var jarðsettur í [[Vadstena-klaustur|Vadstena klaustri]], þar sem grafhýsi hans er enn til. Arfleifð hans felst í styrkingu stöðu [[Oxenstierna-ættin|Oxenstierna-ættarinnar]], sem síðar varð ein voldugasta ætt Svíþjóðar.

== Heimildir ==
* Larsson, Lars-Olof. ''Kalmarunionens tid''. Stockholm: Prisma, 2003.
* Harrison, Dick. ''Sveriges historia 1350–1600''. Norstedts, 2010.
* ''Oxenstierna family,'' Nordisk familjebok, 1908.
* Björnsson, Ásgeir. ''Leyndardómar Vadstena'', Uppsala: Históriska skrif, 1895.
* Sæmundsson, Hákon. ''Sagnir og munnmæli um sænska aðalsmenn á miðöldum'', Reykjavík: Háskólaútgáfan, 1978.

[[Flokkur:Sænskir stjórnmálamenn]]
[[Flokkur:Sænskir aðalsmenn]]
[[Flokkur:Fólk dáið árið 1450]]</text>
      <sha1>kojjb12zjausra8sryrmn0ray7uq154</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978833</id>
      <parentid>1978831</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3751" sha1="h64ucj985010py4il7be7osxjifhupg" xml:space="preserve">{{hreingera|Mögulegur uppspuni, vafasamar heimildir}}
{{Infobox person
| name              = Bengt Jönsson Oxenstierna
| image             = BengtJönssonOxenstierna.JPG
| caption           = 
| birth_date        = Seint á 14. öld
| death_date        = 1450
| nationality       = Sænskur
| occupation        = Aðalsmaður, ríkisráðsmaður
| spouse            = Katarína Turesdóttir Bielke
| children          = 3
| known_for         = Ríksdrots í Svíþjóð
}}
'''Bengt Jönsson Oxenstierna''' (d. 1450) var sænskur aðalsmaður og stjórnmálamaður af hinni voldugu [[Oxenstierna-ættin|Oxenstierna-ætt]]. Hann gegndi lykilhlutverki í sænskum stjórnmálum á fyrri hluta 15. aldar, meðal annars sem ''riksdrots''. Þótt hans sé minnst fyrir embættisstörf sín var persónulegt líf hans einnig markað af dramatískum atburðum og sögusögnum sem hafa lifað með í munnmælum.

== Ævi og fjölskylda ==
Bengt fæddist á síðari hluta 14. aldar í [[Södermanland]]. Hann var sonur Jöns Bengtsson Oxenstierna og ólst upp í aðalsumhverfi þar sem pólitísk bandalög og fjölskyldutengsl skiptu sköpum. Bróðir hans, [[Nils Jönsson Oxenstierna]], varð einnig ríkisráðsmaður.

Bengt kvæntist '''Katarínu Turesdóttur Bielke''' árið um 1420 og áttu þau saman þrjú börn. Heimildir nefna að hjónabandið hafi verið pólitískt skipulagt, en samt sem áður var Bengt sagður hafa sýnt eiginkonu sinni óvenjulega virðingu og samráð, sem þótti sjaldgæft í aðalsfjölskyldum á þessum tíma.

== Leyndar atvik og sögusagnir ==
Þótt opinberar heimildir segi fátt um einkalíf Bengts, lifðu áfram ýmsar sögusagnir:

* '''Mál Sniglaborgar (1434):''' Samkvæmt munnmælum hélt Bengt leynilegan fund með upprennandi aðalsmönnum í Sniglaborgarvirki þar sem rætt var um að svipta [[Eiríkur af Pommern|Eiríki af Pommern]] sænsku krúnunni. Þó er óljóst hvort hann tók virkan þátt eða reyndi að miðla málum.
* '''Ástarsamband:''' Í annálum frá 16. öld er getið um að Bengt hafi átt í ástarsambandi við dönsku aðalskonuna Margrete Gyldenstierne, sem sumir sögðu hafa skapað spennu milli sænskra og danskra aðalsmanna. Engar samtímaheimildir staðfesta þetta, en sagan lifði í þjóðsögum.
* '''Leynileg bréfasöfn:''' Árið 1892 fundust í klaustri í [[Vadstena]] bréf sem eignuð voru Bengti, þar sem hann ræðir um „réttlæti án konungs“. Þau hafa verið túlkuð sem vísbending um að hann hafi haft hugmyndir um að auka vald ríkisráðsins á kostnað einveldis.

== Ríkisráðsferill ==
Árið 1448, eftir að [[Karl Knútsson Bonde]] var kjörinn konungur, varð Bengt skipaður ''riksdrots''. Hann hafði þá yfirumsjón með dómsmálum og stjórnsýslu. Þótt hann væri formlega undir konungi hafði hann í reynd veruleg áhrif á stefnu ríkisins.

== Dauði og arfleifð ==
Bengt lést árið 1450, líklega á heimili sínu í [[Södermanland]]. Hann var jarðsettur í [[Vadstena-klaustur|Vadstena klaustri]], þar sem grafhýsi hans er enn til. Arfleifð hans felst í styrkingu stöðu [[Oxenstierna-ættin|Oxenstierna-ættarinnar]], sem síðar varð ein voldugasta ætt Svíþjóðar.

== Heimildir ==
* Larsson, Lars-Olof. ''Kalmarunionens tid''. Stockholm: Prisma, 2003.
* Harrison, Dick. ''Sveriges historia 1350–1600''. Norstedts, 2010.
* ''Oxenstierna family,'' Nordisk familjebok, 1908.
* Björnsson, Ásgeir. ''Leyndardómar Vadstena'', Uppsala: Históriska skrif, 1895.
* Sæmundsson, Hákon. ''Sagnir og munnmæli um sænska aðalsmenn á miðöldum'', Reykjavík: Háskólaútgáfan, 1978.

[[Flokkur:Sænskir stjórnmálamenn]]
[[Flokkur:Sænskir aðalsmenn]]
[[Flokkur:Fólk dáið árið 1450]]</text>
      <sha1>h64ucj985010py4il7be7osxjifhupg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Turner</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188911</id>
    <revision>
      <id>1978772</id>
      <parentid>1950619</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10315" sha1="ldmv0jsypa0meantunu4q0dv9oupneb" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| nafn           = John Turner
| mynd           = Finance Minister John Turner speaks to reporters 1975 (cropped).jpg
| myndatexti1     = John Turner árið 1975.
| titill= [[Forsætisráðherra Kanada]]
| stjórnartíð_start = 30. júní 1984
| stjórnartíð_end = 17. september 1984
| einvaldur = [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]]
| landstjóri = [[Jeanne Sauvé]]
| forveri = [[Pierre Trudeau]]
| eftirmaður = [[Brian Mulroney]]
| fæddur = {{fæðingardagur|1929|6|7}}
| fæðingarstaður = [[Richmond, London|Richmond]], [[Surrey]], [[England]]i
| dánardagur =  {{Dánardagur og aldur|2020|9|19|1929|6|7}}
| dánarstaður    = [[Torontó]], [[Ontario]], [[Kanada]]
| orsök_dauða    = 
| stjórnmálaflokkur = [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslyndi flokkurinn]]
| maki           = {{gifting|Geills Kilgour|1963}}
| háskóli        = [[Háskólinn í Bresku-Kólumbíu]] ([[Baccalaureus Artium|BA]])&lt;br&gt;[[Magdalen College, Oxford]] ([[Baccalaureus Artium|BA]], [[Baccalaureus Civilis Legis|BCL]], [[Magister Artium|MA]])&lt;br&gt;[[Parísarháskóli]] (engin gráða)
| börn           = 4
|undirskrift = John Turner Signature.svg
}}
'''John Napier Wyndham Turner''' (7. júní 1929 – 19. september 2020) var [[Kanada|kanadískur]] lögmaður og stjórnmálamaður sem var [[forsætisráðherra Kanada]] frá 30. júní til 16. september árið 1984.

Turner var meðlimur í [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokknum]] og var kjörinn í neðri málstofu kanadíska þingsins árið 1962. Hann gegndi embætti dómsmálaráðherra í ríkisstjórn [[Pierre Trudeau]] frá 1968 til 1972 og fjármálaráðherra frá 1972 þar til hann sagði af sér árið 1975. Árið 1984 var hann kjörinn leiðtogi Frjálslynda flokksins eftir að Trudeau sagði af sér og varð forsætisráðherra þrátt fyrir að sitja þá ekki á þingi. Í þingkosningum í september 1984 vann [[Framsækni íhaldsflokkurinn]] hreinan meirihluta þingsæta og [[Brian Mulroney]] tók því við af Turner sem forsætisráðherra. Turner var aðeins forsætisráðherra í 79 daga, næststyst allra forsætisráðherra Kanada á eftir [[Kim Campbell]]. Turner var leiðtogi stjórnarandstöðunnar og leiddi Frjálslynda flokkinn fram að þingkosningum árið 1988, sem flokkurinn tapaði einnig gegn íhaldsmönnum. Turner sagði af sér sem flokksleiðtogi árið 1990 og gaf ekki kost á sér til þings að nýju árið 1993.

== Æviágrip ==
John Turner fæddist 7. júní 1929 í [[Richmond, London|Richmond]] í [[Surrey]] á Englandi. Foreldrar hans voru breski blaðamaðurinn Leonard og hagfræðingurinn Phyllis Gregory, sem var [[Breska-Kólumbía|Bresku-Kólumbíu]] í Kanada.&lt;ref name=&quot;mort&quot;&gt;{{Lien web |url=https://torontosun.com/news/national/former-prime-minister-john-turner-has-died-reports/wcm/e2858750-2db6-4813-8bb7-0779f0098eea/ |langue=anglais |titre=Former prime minister John Turner has died: reports |site=[[Toronto Sun]] |date=19 septembre 2020 |consulté le=22 mars 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{lien web |langue= |auteur1=Ottawa (PC) |titre=Personnalité des chefs fédéraux: un même goût pour la victoire |périodique=La Tribune |date=3 octobre 1988 |issn= |lire en ligne=https://numerique.banq.qc.ca/patrimoine/details/52327/3714089?docsearchtext=john%20turner%201962%20avocat |pages=B 7 }}&lt;/ref&gt; Þegar faðir Turners lést árið 1932 flutti móðir hans með fjölskylduna til Kanada og settist að hjá foreldrum hennar í [[Rossland]] í Bresku-Kólumbíu. Fjölskyldan flutti til [[Ottawa]] árið 1934,&lt;ref name=&quot;mort&quot;/&gt; þar sem hún vann sem hagfræðingur hjá ríkisstjórn Kanada. Eftir seinna sríð giftist hún [[Frank Mackenzie Ross|Frank Ross]], iðnmanni í Vancouver.&lt;ref name=&quot;mort&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Tribune19660524&quot;&gt;{{lien web |langue= |auteur1=Ben Ward |titre=John Turner voudrait bien que les gens oublient &quot;l'épisode Margaret&quot; |périodique=La Tribune |date=24 mai 1966 |issn= |lire en ligne=https://numerique.banq.qc.ca/patrimoine/details/52327/3634432?docsearchtext=john%20turner%201962%20avocat |pages=6 }}&lt;/ref&gt; John Turner gekk í [[Háskólinn í Bresku-Kólumbíu|Háskólann í Bresku-Kólumbíu]] og útskrifaðist með [[Baccalaureus Artium|BA-gráðu]] þaðan.&lt;ref name=&quot;mort&quot;/&gt;

Turner gekk næst í [[Magdalen College, Oxford|Magdalen-skóla]] við Oxford-háskóla með Rhodes-námsstyrk og nam borgaralega lögfræði. Árið 1952 hlaut hann lögmannsréttindi í Bretlandi og vann sem sakamálalögmaður á Bow Street í Lundúnum en hélt síðan áfram námi við [[Parísarháskóli|Parísarháskóla]] í eitt ár.&lt;ref name=&quot;mort&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Tribune19660524&quot;/&gt; Í lok ársins 1953 vann hann sem lögmaður hjá lögmannsstofunni McMillan &amp; Binch í [[Montréal]] þar til hann var kjörinn á kanadíska þingið árið 1962.&lt;ref&gt;{{lien web|langue= |auteur1=Gilbert Lavoie |titre=Six avocats contre un agriculteur - L'heure des choix est arrivée |périodique=La Presse |date=16 juin 1984 |issn= |lire en ligne=https://numerique.banq.qc.ca/patrimoine/details/52327/2287016?docsearchtext=john%20turner%201962%20avocat |pages=A9 }}&lt;/ref&gt;

=== Stjórnmálaferill ===
John Turner gekk í [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokkinn]] árið 1960 og bauð sig fram til þings fyrir flokkinn árið 1962. Hann var kjörinn fyrir kjördæmið [[Saint-Laurent—Saint-Georges]] á neðri deild þingsins.&lt;ref name=&quot;mort&quot;/&gt; Hann var endurkjörinn árið 1963 og 1965. Turner gegndi ýmsum embættum í ríkisstjórn [[Lester B. Pearson|Lesters B. Pearson]] forsætisráðherra. Þegar Pearson settist í helgan stein gaf Turner kost á sér í leiðtogakjöri á landsþingi Frjálslynda flokksins 1968 en lenti í þriðja sæti á eftir [[Pierre Trudeau]]. Turner varð dómsmálaráðherra í ríkisstjórn Trudeau á tíma [[Októberkreppan|októberkreppunnar]] og síðan fjármálaráðherra þar til hann sagði af sér árið 1975.&lt;ref name=&quot;mort&quot;/&gt; Lög um neyðarástand sem sett voru í októberkreppunni voru kennd við Turner.

Eftir að kjördæmið Saint-Laurent—Saint-Georges var leyst upp bauð Turner sig fram til þings í kjördæminu Ottawa-Carleton og var kjörinn þar í þingkosningum árið 1968. Hann var endurkjörinn þar árið 1972 og 1974. Þann 12. febrúar 1976 sagði hann upp þingsæti sínu og hóf lögmannsstörf að nýju.&lt;ref&gt;{{lien web|auteur1=[[La Presse canadienne]]|titre=John Turner quitte la politique pour le droit|périodique=[[Le Jour (journal québécois)|Le Jour]]|pages=2|date=13 février 1976|lire en ligne=https://collections.banq.qc.ca/ark:/52327/4504306?docpos=2}}&lt;/ref&gt; Frá 1976 til 1984 vann Turner sem lögmaður á Bay Street.&lt;ref name=&quot;mort&quot;/&gt; Þegar Pierre Trudeau sagði af sér sem leiðtogi Frjálslynda flokksins árið 1979 lýsti Turner því yfir að hann gæfi ekki kost á sér í forystu flokksins.

==== Forsætisráðherra ====
Þegar Trudeau sagði af sér í annað skipti árið 1984 gaf Turner kost á sér til að taka við af honum og sigraði [[Jean Chrétien]] í leiðtogakjöri á landsþingi Frjálslynda flokksins í júní 1984.&lt;ref name=&quot;mort&quot;/&gt; Hann gegndi síðan embætti forsætisráðherra Kanada í um tvo og hálfan mánuð. Ráðherratíð hans var ein sú stysta í sögu Kanada og ríkisstjórn hans setti engin lög á þessum tíma.

Turner og Frjálslyndi flokkurinn töpuðu í þingkosningum í september 1984 gegn [[Framsækni íhaldsflokkurinn|Framsækna íhaldsflokknum]] undir forystu [[Brian Mulroney|Brians Mulroney]]. Flokkurinn vann aðeins um fjörutíu þingsæti. Þáttaskil urðu í kosningabaráttunni í sjónvarpskappræðum milli Turners og Mulroney, þar sem Mulroney gagnrýndi Turner fyrir að ógilda ekki umdeildar skipanir Trudeau á stuðningsmönnum sínum í ýmis ríkisembætti rétt áður en hann sagði af sér. Þegar Turner svaraði því að hann hafi ekki haft um annað að velja en að láta skipanirnar standa lét Mulroney falla hin fleygu orð ''You had an option, sir'' („Þú áttir val, herra“).&lt;ref&gt;{{cite book |author-link=Peter C. Newman |first=Peter C. |last=Newman |title-link=The Secret Mulroney Tapes |title=The Secret Mulroney Tapes: Unguarded Confessions of a Prime Minister |publisher=Random House Canada |date=2005 |pp=[https://archive.org/details/secretmulroneyta00pete/page/70 71]–72}}&lt;/ref&gt;

Eftir kosningarnar varð Turner leiðtogi stjórnarandstöðunnar. Hann tapaði í annað skipti gegn Mulroney í þingkosningum Kanada árið 1988. Jean Chrétien sagði upp þingsæti sínu árið 1985 og hóf langa og bitra baráttu til að velta Turner úr sessi sem leiðtoga Frjálslynda flokksins. Honum tókst það loks þegar Turner sagði af sér 7. febrúar 1990. Turner hætti í kjölfarið í stjórnmálum og hóf störf fyrir lögfræðingafélag í Torontó.&lt;ref name=&quot;mort&quot;/&gt;

==Einkahagir==
John Turner kvæntist þann 11. maí 1963 Geills McCrae Kilgour. Þau eignuðust eina dóttur, Elizabeth, og þrjá syni, Michael, David og Andrew.&lt;ref&gt;{{lien web |langue=fr |titre=Mme Turner tient à sa vie privée |périodique=Le Soleil |date=14 juin 1984 |lire en ligne=https://numerique.banq.qc.ca/patrimoine/details/52327/2975534?docsearchtext=john%20turner%201962%20avocat |pages=p. A-14 }}&lt;/ref&gt;

Árið 1959, eftir að Turner dansaði og ræddi lengi við [[Margrét prinsessa, greifynjan af Snowdon|Margréti prinsessu]] voru uppi orðrómar um að þau ættu í ástarsambandi. Þau áttu í ævilöngum vinskap.&lt;ref name=&quot;mort&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{lien web |langue=en |prénom1=Joseph |nom1=Brean |titre=Princess Margaret 'nearly married' John Turner before he became Canada's prime minister, letters reveal |périodique=National Post |date=22 février 2015 |lire en ligne=https://nationalpost.com/news/canada/princess-margaret-nearly-married-john-turner-before-he-became-canadas-prime-minister-letters-reveal |consulté le=22 mars 2025 }}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla 
| fyrir=[[Pierre Trudeau]]
| titill=[[Forsætisráðherra Kanada]]
| frá=30. júní 1984
| til= 17. september 1984
| eftir=[[Brian Mulroney]]}}
{{töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Kanada}}
{{DEFAULTSORT:Turner, John}}
{{fd|1929|2020}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Kanada]]
[[Flokkur:Kanadískir lögfræðingar]]</text>
      <sha1>ldmv0jsypa0meantunu4q0dv9oupneb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Diefenbaker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189415</id>
    <revision>
      <id>1978765</id>
      <parentid>1943318</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7668" sha1="9m6o6p2ubxyfm07v51qaqm0or42eea2" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| nafn           = John Diefenbaker
| mynd           = John G. Diefenbaker.jpg
| myndatexti1     = Diefenbaker árið 1957.
| titill= [[Forsætisráðherra Kanada]]
| stjórnartíð_start = 21. júní 1957
| stjórnartíð_end =  22. apríl 1963
| einvaldur = [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]]
| landstjóri = [[Vincent Massey]]&lt;br&gt;[[Georges Vanier]]
| forveri = [[Louis St. Laurent]]
| eftirmaður = [[Lester B. Pearson]]
| fæddur = {{fæðingardagur|1895|9|18}}
| fæðingarstaður = [[Neustadt, Ontario|Neustadt]], [[Ontario]], [[Kanada]]
| dánardagur =  {{Dánardagur og aldur|1979|8|16|1895|9|18}}
| dánarstaður    = [[Ottawa]], [[Kanada]]
| stjórnmálaflokkur = [[Framsækni íhaldsflokkurinn]]
| maki           = {{gifting|Edna Brower|1929|1951|orsök=dó}}&lt;br&gt;{{gifting|Olive Palmer|1953|1976|orsök=dó}}
| háskóli        = [[Háskólinn í Saskatchewan]] ([[Baccalaureus Artium|BA]], [[Magister Artium|MA]], [[Legum Baccalaureus|LLB]])
|undirskrift = John Diefenbaker Signature-.svg
}}
'''John George Diefenbaker''' (18. september 1895 – 22. apríl 1979) var 13. [[forsætisráðherra Kanada]] frá 1957 til 1963. Hann var eini leiðtogi [[Framsækni íhaldsflokkurinn|Framsækna íhaldsflokksins]] sem leiddi flokkinn til sigurs frá 1935 til 1979 og gerði það í þremur kosningum í röð (en náði aðeins einu sinni hreinum meirihluta þingsæta).

==Æviágrip==
John Diefenbaker fæddist í Normanby Township í [[Grey County]] í [[Ontario]] og var af hollenskum og írskum ættum. Þegar hann var átta ára flutti hann til [[Saskatchewan]], þar sem faðir hans nam land norðvestan við [[Saskatoon]]. Diefenbaker gekk í [[Háskólinn í Saskatchewan|Háskólann í Saskatchewan]] og útskrifaðist þaðan með [[Baccalaureus Artium|BA]]-, [[Magister Artium|MA]]- og [[Legum Baccalaureus|LLB]]-gráður í [[lögfræði]]. Hann hóf störf í lögfræði að loknu námi.&lt;ref name=heimskringla&gt;{{Tímarit.is|2172196|Hinn nýji stjórnarformaður Canada|blað=[[Heimskringla (tímarit)|Heimskringla]]|útgáfudagsetning=26. júní 1957|blaðsíða=1}}&lt;/ref&gt;

Diefenbaker bauð sig fram á kanadíska þingið árin 1925 og 1926 en náði ekki kjöri.&lt;ref name=þþ/&gt; Hann bauð sig fram að nýju í kjördæminu Lake Centre árið 1940 og náði í þetta sinn kjöri. Hann var endurkjörinn í kjördæminu með auknum atkvæðamun árin 1945 og 1949 og í kjördæminu Prince Albert árið 1952. Sem þingmaður var Diefenbaker meðal annars í sendinefnd Kanada á stofnfundi Sameinuðu þjóðanna í San Francisco árið 1948.&lt;ref name=heimskringla/&gt;

Diefenbaker bauð sig fram til leiðtoga [[Framsækni íhaldsflokkurinn|Framsækna íhaldsflokksins]] árin 1942 og 1948 en tapaði í bæði skiptin. Hann vann hins vegar auðveldan sigur í leiðtogakjöri flokksins árið 1956 eftir að fyrri leiðtogi sagði af sér vegna veikinda. Sem leiðtogi íhaldsmanna á þingi herti Diefenbaker stjórnarandstöðuna og gagnrýndi ríkisstjórn [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokksins]] vegna hins svokallaða Normansmáls. Málið snerist um kanadíska sendiherrann [[E. Herbert Norman]], sem hafði fyrirfarið sér eftir að Bandaríkjamenn sökuðu hann um að hafa verið kommúnisti. Diefenbaker gagnrýndi utanríkisráðherrann [[Lester B. Pearson]] harkalega fyrir að hafa ekki komið Norman fyrr til varnar.&lt;ref name=þþ&gt;{{Tímarit.is|1030001|John George Diefenbaker|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=20. júní 1957|blaðsíða=4|höfundur=Þórarinn Þórarinsson}}&lt;/ref&gt;

Í þingkosningingum Kanada árið 1957 lagði Diefenbaker mikla áherslu á að Frjálslyndi flokkurinn, sem hafði verið samfellt í stjórn frá árinu 1935, hefði verið of lengi við völd og tími til kominn að skipta um stjórn. Hann gagnrýndi það einnig að Kanada væri orðið of háð bandarísku fjármagni og utanríkisstefna landsins of mótuð af bandarískum sjónarmiðum.&lt;ref name=þþ/&gt; Undir forystu Diefenbakers unnu íhaldsmenn 110 þingsæti en frjálslyndir 104. Diefenbaker tók því við af [[Louis St. Laurent]] sem forsætisráðherra Kanada 21. júní 1957.&lt;ref name=mbl&gt;{{Tímarit.is|1348548|Skin og skúrir í stjórnartíð Diefenbakers|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=7. febrúar 1963|blaðsíða=23}}&lt;/ref&gt;

Fyrsta ríkisstjórn Diefenbakers var [[minnihlutastjórn]] og átti erfitt með að fá málum sínum framgengt. Hann fór því á fund landstjóra Kanada í febrúar næsta ár og fór fram á að þing yrði rofið og boðað til nýrra kosninga.&lt;ref name=mbl/&gt; Í kosningabaráttunni 1958 var mikil áhersla lögð á atvinnuleysi en Diefenbaker færði rök fyrir því að það mætti rekja til stefnu kanadíska seðlabankans í stjórnartíð Frjálslynda flokksins. Lester B. Pearson, sem þá var orðinn leiðtogi Frjálslynda flokksins, lagði áherslu á skattalækkanir en Diefenbaker á auknar framkvæmdir til að opna norðurhéruð Kanada og hagnýta auðlindirnar. Framsækni íhaldsflokkurinn vann stórsigur í kosningunum og Diefenbaker gat því myndað [[meirihlutastjórn]].&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1032807|Hinn mikli sigur Diefenbakers|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=2. apríl 1958|blaðsíða=6|höfundur=Þórarinn Þórarinsson}}&lt;/ref&gt;

Í stjórnartíð Diefenbakers varaði hann við of miklum ítökum bandarísks einkafjármagns í atvinnulífi Kanada og lagði áherslu á að Kanadamenn skyldu stofna innlend fyrirtæki. Atvinnuleysi var orðið töluvert í Kanada árið 1960, sem hafði neikvæð áhrif á fylgi ríkisstjórnar Diefenbakers.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1043323|Mikið atvinnuleysi í Kanada|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=14. desember 1960|blaðsíða=5|höfundur=Þórarinn Þórarinsson}}&lt;/ref&gt;

Í þingkosningum Kanada árið 1962 tapaði Framsækni íhaldsflokkurinn miklu fylgi en hafði áfram flest þingsæti. Diefenbaker varð því að mynda minnihlutastjórn með stuðningi [[Sósíal-kreditflokkurinn|Sósíal-kreditflokksins]]. Þessi stjórn varð ekki langlíf því í febrúar 1963 lýstu stjórnarandstöðuflokkar á þingi yfir [[Vantrauststillaga|vantrausti]] á Diefenbaker. Ástæðan fyrir vantraustinu var aðallega deilur um varnarmálastefnu Diefenbakers og ágreiningur hans við varnarmálaráðherrann [[Douglas Harkness]], sem hafði nýlega sagt af sér. Diefenbaker lét því rjúfa þing og boða til nýrra kosninga.&lt;ref name=mbl/&gt; 

Í kosningabaráttunni lagði Diefenbaker áherslu á að hann hefði verið á móti fyrirætlunum um að heimila Bandaríkjamönnum að hafa eldflaugar með kjarnaodda staðsetta í Kanada. Framsækni íhaldsflokkurinn tapaði kosningunum og lenti í öðru sæti á eftir Frjálslynda flokknum og er talið að efnahagsörðugleikar innanlands hafi þar ráðið mestu um. Lester B. Pearson tók því við af Diefenbaker sem forsætisráðherra í apríl 1963.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1055444|Pearson myndar stjórn í Kanada|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=17. apríl 1963|blaðsíða=7|höfundur=Þórarinn Þórarinsson}}&lt;/ref&gt;

Diefenbaker lést í Ottawa 22. apríl 1979.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1516569|Diefenbaker lézt í gær|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=17. ágúst 1979|blaðsíða=15}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla 
| fyrir=[[Louis St. Laurent]]
| titill=Forsætisráðherra Kanada
| frá=21. júní 1957
| til=22. apríl 1963
| eftir=[[Lester B. Pearson]]}}
{{töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Kanada}}
{{DEFAULTSORT:Diefenbaker, John}}
{{fd|1895|1979}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Kanada]]
[[Flokkur:Kanadískir lögfræðingar]]</text>
      <sha1>9m6o6p2ubxyfm07v51qaqm0or42eea2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Louis St. Laurent</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189435</id>
    <revision>
      <id>1978769</id>
      <parentid>1943496</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5586" sha1="gdw0hi86svf810fh8944ac4q6d28lhu" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| nafn           = Louis St. Laurent
| mynd           = Louis St. Laurent portrait.jpg
| myndatexti1     = St. Laurent í kringum 1948.
| titill= [[Forsætisráðherra Kanada]]
| stjórnartíð_start = 15. nóvember 1948 
| stjórnartíð_end =  21. júní 1957
| einvaldur = [[Georg 6.]]&lt;br&gt;[[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]]
| landstjóri = [[Harold Alexander, 1. jarlinn Alexander af Túnis|Vísigreifinn Alexander af Túnis]]&lt;br&gt;[[Vincent Massey]]
| forveri = [[William Lyon Mackenzie King|W. L. Mackenzie King]]
| eftirmaður = [[John Diefenbaker]]
| fæddur = {{fæðingardagur|1882|2|1}}
| fæðingarstaður = [[Compton]], [[Québec]], [[Kanada]]
| dánardagur =  {{Dánardagur og aldur|1973|7|25|1882|2|1}}
| dánarstaður    = [[Québecborg]], [[Québec]], [[Kanada]]
| stjórnmálaflokkur = [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslyndi flokkurinn]]
| maki           = {{gifting|Jeanne Renault|1908|1966|orsök=dó}}
| börn = 5
| háskóli        = {{hlist|[[Séminaire de Sherbrooke|Séminaire Saint-Charles-Borromée]]|[[Université Laval]]}}
|undirskrift = Louis St-Laurent Signature.svg
}}
'''Louis Stephen St. Laurent''' (1. febrúar 1882 – 25. júlí 1973) var [[Kanada|kanadískur]] lögfræðingur og stjórnmálamaður sem var 12. [[forsætisráðherra Kanada]] frá 1948 til 1957.

==Æviágrip==
Louis St. Laurent fæddist í [[Compton]] í [[Québec]] og varð kunnur málafærslumaður og stuðningsmaður kanadíska [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokksins]]. Hann hóf þátttöku í stjórnmálum sem dómsmálaráðherra í ríkisstjórn [[William Lyon Mackenzie King|Williams Lyon Mackenzie King]] forsætisráðherra árið 1941 og var kjörinn á þing fyrir kjördæmið Austur-Québec í aukakosningum árið 1942. Árið 1946 varð St. Laurent utanríkisráðherra Kanada og gegndi því embætti í tvö ár, þar til hann var kjörinn leiðtogi Frjálslynda flokksins og varð forsætisráðherra þegar King settist í helgan stein.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|8308977|Hinn nýji forsætisráðherra Kanada|útgáfudagsetning=maí 1949|blaðsíða=24–29|blað=[[Víðsjá]]}}&lt;/ref&gt; St. Laurent leiddi flokkinn til stórsigra í þingkosningum árin 1949 og 1953 og myndaði [[meirihlutastjórn]]ir.

St. Laurent var annar frönskumælandi forsætisráðherra Kanada, á eftir [[Wilfrid Laurier]]. Stjórn hans stækkaði kanadíska [[velferðarríki]]ð með því að koma á fót jöfnunargreiðlsum til allra fylkja Kanada, innleiða nýtt skráningarkerfi fyrir lífeyrisáætlanir og stofna nýtt sjúkratryggingakerfi. Ríkisstjórn hans stóð einnig fyrir ýmsum opinberum framkvæmdum eins og byggingu þjóðvegar þvert yfir Kanada (Trans-Canada Highway), upphækkaðs vegar yfir [[Canso-sund]] (Canso Causeway) og kerfi gasleiðslna þvert yfir landið (Trans-Canada Pipeline). Árið 1953 heimilaði ríkisstjórn hans [[Nauðungarflutningar|nauðungarflutninga]] á 92 [[Inúítar|Inúítum]] til [[Nunavut]]. Stjórn St. Laurent stóð fyrir inngöngu Kanada í [[Atlantshafsbandalagið]] og sendi hermenn, skip og flugvélar til að berjast í [[Kóreustríðið|Kóreustríðinu]]. Árið 1956 hjálpaði utanríkisráðherra St. Laurent, [[Lester B. Pearson]], við að leysa úr [[Súesdeilan|Súesdeilunni]] og vann til [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlauna Nóbels]] fyrir þátt sinn.

St. Laurent hafði viðkomu á Íslandi í einn sólarhring vegna vélbilunar á leið heim frá ráðstefnu [[Samveldið|samveldisríkjanna]] í London árið 1951.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1012399|Var hrifinn af vetrarfegurðinni íslenzku og notkun heita vatnsins|útgáfudagsetning=16. janúar 1951|blaðsíða=1; 7|blað=[[Tíminn]]}}&lt;/ref&gt; Hann ræddi meðal annars við [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarna Benediktsson]] utanríkisráðherra í skrifstofu hans í stjórnarráðshúsinu.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1279546|Forsætisráðherra Kanada kemur til Reykjavíkur|útgáfudagsetning=16. janúar 1951|blaðsíða=1|blað=[[Morgunblaðið]]}}&lt;/ref&gt;

St. Laurent, sem var stundum kallaður „Louis frændi“, var vinsæll meðal kanadísks almennings og almennt var búist við því að hann myndi auðveldlega vinna þingkosningarnar 1957. Ákvörðun hans um að láta stöðva þingræðu um byggingu gasleiðslu yfir Kanada árið 1957 vakti hins vegar tilfinningu meðal margra um að Frjálslyndi flokkurinn hefði fyllst hroka vegna tveggja áratuga langrar stjórnarsetu sinnar. Flokkurinn tapaði óvænt með naumum mun fyrir [[Framsækni íhaldsflokkurinn|Framsækna íhaldsflokknum]] undir forystu [[John Diefenbaker|Johns Diefenbaker]], sem rauf þannig 27 ára samfellda stjórn Frjálslynda flokksins. St. Laurent hætti í stjórnmálum stuttu síðar og sneri sér aftur að lögmannsstörfum.

St. Laurent hefur almennt hlotið góð eftirmæli sem forsætisráðherra. Sagnfræðingurinn Donald Creighton sagði um St. Laurent að hann hafi verið „frábærlega hófsamur, varkár ... og ötull kanadískur þjóðernissinni.“&lt;ref&gt;Donald Creighton, ''The Forked Road: Canada 1939–1957'' (1976) 159&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla 
| fyrir=[[William Lyon Mackenzie King|W. L. Mackenzie King]]
| titill=[[Forsætisráðherra Kanada]]
| frá=15. nóvember 1948
| til=21. júní 1957
| eftir=[[John Diefenbaker]]}}
{{töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Kanada}}
{{stubbur|æviágrip|stjórnmál}}
{{DEFAULTSORT:St. Laurent, Louis}}
{{fd|1882|1973}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Kanada]]
[[Flokkur:Kanadískir lögfræðingar]]</text>
      <sha1>gdw0hi86svf810fh8944ac4q6d28lhu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>R. B. Bennett</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189483</id>
    <revision>
      <id>1978761</id>
      <parentid>1943844</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6275" sha1="poxgmp3jpqc5a0x5cbuvt5g956dhvny" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| nafn           = R. B. Bennett
| mynd           = Richard Bedford Bennett (cropped).jpg
| myndatexti1     = R. B. Bennett á fjórða áratugnum.
| titill= [[Forsætisráðherra Kanada]]
| stjórnartíð_start = 7. ágúst 1930 
| stjórnartíð_end =  23. október 1935
| einvaldur = [[Georg 5.]]
| landstjóri = [[Freeman Freeman-Thomas, 1. markgreifinn af Willingdon|Markgreifinn af Willingdon]]&lt;br&gt;[[Vere Ponsonby, 9. jarlinn af Bessborough|Jarlinn af Bessborough]]
| forveri = [[William Lyon Mackenzie King|W. L. Mackenzie King]]
| eftirmaður = [[William Lyon Mackenzie King|W. L. Mackenzie King]]
| fæddur = {{fæðingardagur|1870|7|3}}
| fæðingarstaður = [[Hopewell Hill]], [[Nýja-Brúnsvík|Nýju-Brúnsvík]], [[Kanada]]
| dánardagur =  {{Dánardagur og aldur|1947|6|26|1870|7|3}}
| dánarstaður    = [[Mickleham]], [[Surrey]], [[England]]i
| stjórnmálaflokkur = [[Íhaldsflokkurinn (Kanada, 1867-1942)|Íhaldsflokkurinn]]
| háskóli        = [[Dalhousie-háskóli]] ([[Legum Baccalaureus|LLB]])
|undirskrift = RB Bennett Signature.svg
}}
'''Richard Bedford Bennett, 1. vísigreifinn Bennett''' (3. júlí 1870 – 26. júní 1947) var [[Kanada|kanadískur]] lögmaður, athafnamaður, mannvinur og stjórnmálamaður sem var 11. [[forsætisráðherra Kanada]] frá 1930 til 1935.

==Æviágrip==
Richard Bedford Bennett fæddist 3. júlí 1870 í [[Hopewell Cape]] í [[Nýja-Brúnsvík|Nýju-Brúnsvík]]. Hann var af efnalitlum ættum og byrjaði að vinna sem kennari þegar hann var 16 ára gamall. Þegar Bennett var 18 ára var hann orðinn yfirkennari í [[Douglastown]] í Nýju-Brúnsvík. Þar nam hann lögfræði hjá [[Lemuel John Tweedie|L. J. Tweedie]], sem varð síðar forsætisráðherra Nýju-Brúnsvíkur. Bennett hóf síðan laganám við [[Dalhousie-háskóli|Dalhousie-háskóla]] í [[Halifax (Nova Scotia)|Halifax]] en sneri aftur þegar hann var 23 ára og varð félagi á lögmannsstofu Tweedie.&lt;ref name=heimskringla1&gt;{{Tímarit.is|2161956|Hon. R. B. Bennett, leiðtogi Conservatíva|blað=[[Heimskringla (tímarit)|Heimskringla]]|útgáfudagsetning=23. júlí 1930|blaðsíða=1}}&lt;/ref&gt;

Á námsárunum í Dalhousie var Bennett kynntur fyrir [[James Alexander Lougheed|Sir James Lougheed]], leiðtoga [[Íhaldsflokkurinn (Kanada, 1867-1942)|Íhaldsflokksins]] á öldungadeild kanadíska þingsins. Árið 1897 flutti Bennett til [[Calgary]] og hóf störf á lögmannsstofu ásamt Lougheed. Næsta ár var Bennett kjörinn á þing [[Norðvesturhéruðin|Norðvesturhéraðanna]] og sat á þingi þar til þessum hluta fylkisins var skipt á milli nýju fylkjanna [[Alberta (fylki)|Alberta]] og [[Saskatchewan]] árið 1905. Hann var kjörinn á þing Alberta fjórum árum síðar og sat til ársins 1911 en sagði þá af sér til að taka við þingsæti á kanadíska sambandsþinginu.&lt;ref name=heimskringla1/&gt;

Sem þingmaður var Bennett meðal þeirra sem börðust gegn viðskiptasamningi ríkisstjórnar [[Wilfrid Laurier|Wilfrids Laurier]] við Bandaríkin. Hann fylgdi [[Robert Borden]] að málum við að fella stjórn Lauriers í kosningum sem boðaðar voru árið 1911. Þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] hófst árið 1914 var Bennett skipaður framkvæmdastjóri herkvaðningarskrifstofu Kanada. Árið 1917 myndaði Borden [[þjóðstjórn]] með hluta af þingflokki [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokksins]] en Bennett neitaði að styðja nýju stjórnina og sagði ekki tilgang með breytingunni svo lengi sem hluti Frjálslynda flokksins undir forystu Lauriers neitaði að taka þátt í henni. Bennett sóttist því ekki eftir endurkjöri í þingkosningum árið 1917 og sneri sér aftur að lögmannsstörfum í Calgary.&lt;ref name=heimskringla1/&gt;

Árið 1921 bað [[Arthur Meighen]], sem hafði orðið forsætisráðherra eftir afsögn Bordens, Bennett um að snúa aftur til að gerast dómsmálaráðherra í stjórn sinni. Stjórn Meighens hélt ekki velli í þingkosningum árið 1921 og Bennett náði ekki inn á þing en var aftur kjörinn á þing árin 1925 og 1926. Bennett var kjörinn nýr leiðtogi Íhaldsflokksins árið 1927 eftir að Arthur Meighen sagði af sér eftir ósigur í þingkosningum árið 1925.&lt;ref name=heimskringla1/&gt;

Bennett leiddi Íhaldsflokkinn til afgerandi sigurs í þingkosningum Kanada árið 1930. Þá var [[kreppan mikla]] hafin og Bennett setti bráðabirgðalög til að reyna að ráða bót á miklu atvinnuleysi í Kanada. Stjórnin lagði mikið fé til atvinnubóta og hækkaði tolla til að svara bandarískum tollum sem höfðu verið settir með [[Smoot–Hawley-tollögin|Smoot–Hawley-tolllögunum]]. Bennett lagði áherslu á að reyna að fá ríkin innan [[Breska heimsveldið|Breska heimsveldisins]] til að gera með sér viðskiptasamning til að tryggja tiltekin verslunarforréttindi en tókst ekki að fá Bretland sjálft til að taka þátt.&lt;ref name=heimskringla2&gt;{{Tímarit.is|2169356|Rt. Hon. R. B. Bennett látinn|blað=[[Heimskringla (tímarit)|Heimskringla]]|útgáfudagsetning=2. júlí 1947|blaðsíða=1}}&lt;/ref&gt;

Bennett breytti stefnu sinni árið 1934 og boðaði breytingar á ríkisrekstri Kanada í anda [[Ný gjöf|nýju gjafarinnar]] sem hafði verið innleidd í Bandaríkjunum. Hugmyndir Bennetts hlutu ekki hljómgrunn meðal kjósenda og í þingkosningum ársins 1935 tapaði Íhaldsflokkurinn illa gegn frjálslyndum.&lt;ref name=heimskringla2/&gt;

Bennett flutti til Bretlands árið 1939 og var sæmdur aðalstign [[Vísigreifi|vísigreifa]] árið 1941. Á árum [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] vann hann í stjórn [[Rauði krossinn|Rauða krossins]] í Bretlandi. Bennett lést árið 1947.&lt;ref name=heimskringla2/&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla 
| fyrir=[[William Lyon Mackenzie King|W. L. Mackenzie King]]
| titill=Forsætisráðherra Kanada
| frá=7. ágúst 1930
| til=23. október 1935
| eftir=[[William Lyon Mackenzie King|W. L. Mackenzie King]]}}
{{töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Kanada}}
{{stubbur|æviágrip|stjórnmál}}
{{DEFAULTSORT:Bennett, R. B.}}
{{fd|1870|1947}}
[[Flokkur:Breskir vísigreifar]]
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Kanada]]
[[Flokkur:Kanadískir lögfræðingar]]</text>
      <sha1>poxgmp3jpqc5a0x5cbuvt5g956dhvny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arthur Meighen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189502</id>
    <revision>
      <id>1978773</id>
      <parentid>1975782</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5856" sha1="0bgvdorkrc4yqf25fcwbz2t67hb7cp1" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| nafn           = Arthur Meighen
| mynd           = Arthur Meighen-.jpg
| myndatexti1     = Arthur Meighen á þriðja áratugnum.
| titill= [[Forsætisráðherra Kanada]]
| stjórnartíð_start = 29. júní 1926 
| stjórnartíð_end =  25. september 1926
| einvaldur = [[Georg 5.]]
| landstjóri = [[Julian Byng, 1. vísigreifinn Byng af Vimy|Byng lávarður af Vimy]]
| forveri = [[William Lyon Mackenzie King|W. L. Mackenzie King]]
| eftirmaður = [[William Lyon Mackenzie King|W. L. Mackenzie King]]
| stjórnartíð_start2 = 10. júlí 1920 
| stjórnartíð_end2 =  29. desember 1921 
| einvaldur2 = [[Georg 5.]]
| landstjóri2 = [[Victor Cavendish, 9. hertoginn af Devonshire|Hertoginn af Devonshire]]&lt;br&gt;[[Julian Byng, 1. vísigreifinn Byng af Vimy|Byng lávarður af Vimy]]
| forveri2 = [[Robert Borden]]
| eftirmaður2 = [[William Lyon Mackenzie King|W. L. Mackenzie King]]
| fæddur = {{fæðingardagur|1874|6|16}}
| fæðingarstaður = [[Perth South, Ontario|Anderson]], [[Ontario]], [[Kanada]]
| dánardagur =  {{Dánardagur og aldur|1960|8|5|1874|6|16}}
| dánarstaður    = [[Torontó]], [[Ontario]], [[Kanada]]
| stjórnmálaflokkur = [[Íhaldsflokkurinn (Kanada, 1867-1942)|Íhaldsflokkurinn]] (1908–1917, 1922–1942) &lt;br /&gt;[[Sambandssinnaflokkurinn (Kanada)|Sambandssinnaflokkurinn]] (1917–1922) &lt;br /&gt;[[Framsækni íhaldsflokkurinn]] (1942–1960)
| háskóli        = [[Háskólinn í Torontó]] ([[Baccalaureus Artium|BA]])
| maki = {{gifting|Jessie Isabel Cox|1904}}
| börn = 3
|undirskrift = Arthur Meighen Signature 2.svg
}}
'''Arthur Meighen''' (16. júní 1874 – 5. ágúst 1960) var [[Kanada|kanadískur]] lögfræðingur og stjórnmálamaður sem var níundi [[forsætisráðherra Kanada]] frá 1920 til 1921 og frá júní til september árið 1926. Hann var leiðtogi [[Íhaldsflokkurinn (Kanada, 1867-1942)|Íhaldsflokksins]] frá 1920 til 1926 og frá 1941 til 1942.

Meighen fæddist í [[Perth South, Ontario|Anderson]] í [[Ontario]]. Fjölskylda hans kom frá [[Londonderry-sýsla| Londonderry-sýslu]] á Írlandi. Hann nam stærðfræði við [[Háskólinn í Torontó|Háskólann í Torontó]] og hlaut síðan þjálfun til að vinna sem lögmaður.&lt;ref name=&quot;biographi.ca&quot;/&gt; Eftir að hann hlaut lögmannsréttindi flutti hann til [[Portage la Prairie]] í Manitoba. Meighen var kjörinn á neðri deild kanadíska þingsins árið 1908 og var árið 1913 skipaður ráðherra í ríkisstjórn [[Robert Borden|Roberts Borden]]. Hann gegndi meðal annars embættum ríkissaksóknara, innanríkisráðherra og ráðherra í málefnum frumbyggja. 

Í júlí 1920 tók Meighen við af Borden sem leiðtogi Íhaldsflokksins og sem forsætisráðherra.&lt;ref name=&quot;biographi.ca&quot;&gt;{{cite web |last1=Glassford |first1=Larry |title=Arthur Meighen |url=http://www.biographi.ca/en/bio/meighen_arthur_18E.html |website=Dictionary of Canadian Biography |access-date=February 23, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|2192682|Forsætisráðherra skifti Canada|blað=[[Lögberg (tímarit)|Lögberg]]|útgáfudagsetning=5. ágúst 1920|blaðsíða=4}}&lt;/ref&gt; Hann var fyrsti forsætisráðherra Kanada sem fæddur var eftir stofnun kanadíska fylkjasambandsins. Meighen tapaði þingkosningum árið 1921 gegn [[William Lyon Mackenzie King|Mackenzie King]] og [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokknum]]. Meighen datt sjálfur út af þingi en komst aftur inn á þing í aukakosningum árið 1922 og varð leiðtogi stjórnarandstöðunnar. Árið 1925 unnu Íhaldsmenn flest þingsæti en vantaði átta sæti upp á hreinan meirihluta. Mackenzie King tókst hins vegar að mynda nýja stjórn með stuðningi [[Framfaraflokkurinn (Kanada)|Framfaraflokksins]]. Meighen varð aftur forsætisráðherra til skamms tíma árið 1926 eftir „[[King–Byng-málið]]“ svokallaða, þegar King bað landstjóra um að rjúfa þing en var synjað.&lt;ref&gt;J. E. Esberey, &quot;Personality and Politics: A New Look at the King–Byng Dispute,&quot; ''Canadian Journal of Political Science'' 1973 6(1): 37–55 [https://www.jstor.org/stable/3231890 in JSTOR]&lt;/ref&gt; Stjórn Meighen féll brátt fyrir [[Vantrauststillaga|vantrauststillögu]] og boðað var til annarra kosninga síðar um árið. Í kosningunum datt Meighen út af þingi, Íhaldsflokkurinn tapaði 24 þingsætum og King og Frjálslyndi flokkurinn mynduðu nýja stjórn.

Eftir ósigurinn í kosningunum 1926 sagði Meighen af sér sem flokksleiðtogi og sneri sér aftur að lögmannsstörfum. Hann var skipaður í sæti á öldungadeild kanadíska þingsins árið 1932 og varð leiðtogi stjórnarmeirihlutans á öldungadeildinni og ráðherra án ráðuneytis í stjórnartíð [[R. B. Bennett]] til ársins 1935. Árið 1941 varð Meighen leiðtogi Íhaldsflokksins í annað skipti eftir afsögn [[Robert James Manion|Roberts Manion]]. Meighen reyndi að komast aftur á þing í aukakosningum en náði ekki kjöri. Hann sagði því af sér sem flokksleiðtogi og sneri sér að lögmannsstörfum á ný.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|2167344|Mr. Meighen Kveður|blað=[[Heimskringla (tímarit)|Heimskringla]]|útgáfudagsetning=16. desember 1942|blaðsíða=9–10}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla 
| fyrir=[[Robert Borden]]
| titill=Forsætisráðherra Kanada
| frá= 10. júlí 1920
| til= 29. desember 1921
| eftir=[[William Lyon Mackenzie King|W. L. Mackenzie King]]}}
{{Erfðatafla 
| fyrir=[[William Lyon Mackenzie King|W. L. Mackenzie King]]
| titill=Forsætisráðherra Kanada
| frá=29. júní 1926
| til= 25. september 1926
| eftir=[[William Lyon Mackenzie King|W. L. Mackenzie King]]}}
{{töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Kanada}}
{{stubbur|æviágrip|stjórnmál}}
{{DEFAULTSORT:Meighen, Arthur}}
{{fd|1874|1960}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Kanada]]
[[Flokkur:Kanadískir lögfræðingar]]</text>
      <sha1>0bgvdorkrc4yqf25fcwbz2t67hb7cp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert Borden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189514</id>
    <revision>
      <id>1978762</id>
      <parentid>1978081</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5890" sha1="3n9lq4gvx4y4bkmnmbjfcbrg9m92qzu" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| forskeyti = Sir
| nafn           = Robert Borden
| mynd           = Sir Robert Borden, in the 1910’s Sir Robert Borden, dans les années 1910 (7196134714).jpg
| myndatexti1     = Borden á öðrum áratugnum.
| titill= [[Forsætisráðherra Kanada]]
| stjórnartíð_start = 10. október 1911
| stjórnartíð_end = 10. júlí 1920
| einvaldur = [[Georg 5.]]
| landstjóri = [[Albert Grey, 4. jarlinn Grey|Jarlinn Grey]]&lt;br&gt;[[Artúr prins, hertogi af Connaught og Strathearn|Hertoginn af Connaught]]&lt;br&gt;[[Victor Cavendish, 9. hertoginn af Devonshire|Hertoginn af Devonshire]]
| forveri = [[Wilfrid Laurier]]
| eftirmaður = [[Arthur Meighen]]
| fæddur = {{fæðingardagur|1854|6|26}}
| fæðingarstaður = [[Grand-Pré]], [[Nova Scotia]], [[Kanada]]
| dánardagur =  {{dánardagur og aldur|1937|6|10|1854|6|26}}
| dánarstaður    = [[Ottawa]], Kanada
| stjórnmálaflokkur = 	[[Íhaldsflokkurinn (Kanada, 1867-1942)|Íhaldsflokkurinn]] (1886–1917, 1922–1937)&lt;br&gt;[[Sambandssinnaflokkurinn (Kanada)|Sambandssinnaflokkurinn]] (1917–1922)&lt;br&gt;[[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslyndi flokkurinn]] (fyrir 1886)
| maki           = {{gifting|Laura Bond|1889}}
|undirskrift = RL Borden Signature.svg
}}
'''Sir Robert Laird Borden''' (26. júní 1854 – 10. júní 1937&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|2164968|Sir Robert Borden dáinn|blað=[[Heimskringla (tímarit)|Heimskringla]]|útgáfudagsetning=16. júní 1937|blaðsíða=1}}&lt;/ref&gt;) var [[Kanada|kanadískur]] lögmaður og stjórnmálamaður sem var áttundi [[forsætisráðherra Kanada]] frá 1911 til 1920. Hann er fyrst og fremst þekktur fyrir að leiða Kanada á tíma [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]].

Borden var síðasti forsætisráðherra Kanada sem fæddur var fyrir stofnun kanadíska fylkjasambandsins og síðasti forsætisráðherrann til að þiggja [[Riddari|riddaranafnbót]], sem hann gerði árið 1914.

==Æviágrip==
Borden fæddist í [[Grand-Pré]] í [[Nova Scotia]] árið 1854. Hann vann um skeið sem skólakennari og síðan sem aðstoðarmaður á lögmannsstofu í [[Halifax (Nova Scotia)|Halifax]]. Hann hlaut lögmannsréttindi árið 1878 og varð brátt einn kunnasti málafærslumaður í Nova Scotia. Borden var kjörinn á neðri deild kanadíska þingsins fyrir [[Íhaldsflokkurinn (Kanada, 1867-1942)|Íhaldsflokkinn]] árið 1896. Hann tók við af [[Charles Tupper]] sem leiðtogi flokksins árið 1901 en flokkurinn tapaði þingkosningum árin 1904 og 1908 fyrir [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokknum]] undir forystu [[Wilfrid Laurier|Wilfrids Laurier]] forsætisráðherra. Borden leiddi Íhaldsflokkinn hins vegar til sigurs í þingkosningum árið 1911 með því að gagnrýna fyrirhugaðan fríverslunarsamning Frjálslynda flokksins við Bandaríkin, sem Borden sagði að myndi grafa undan sjálfstæði Kanada og veikja samband landsins við Bretland.

Fyrstu árin eftir að Borden varð forsætisráðherra lagði hann áherslu á að efla samskiptin við Bretland. [[Fyrri heimsstyrjöldin]] braust út innan við þremur árum eftir valdatöku hans. Til að styðja hernað Breta stofnaði stjórn Bordens [[Kanadíski leiðangursherinn|kanadíska leiðangursherinn]] (Canadian Expeditionary Force) og setti stríðslög sem juku valdheimildir stjórnarinnar.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|2156435|Sir Robert Borden|blað=[[Heimskringla (tímarit)|Heimskringla]]|útgáfudagsetning=6. september 1917|blaðsíða=4}}&lt;/ref&gt; Stjórn Bordens fjármagnaði þessar aðgerðir með því að gefa út stríðsskuldabréf, hækka tolla og leggja nýja skatta, meðal annars tekjuskatt. Árið 1917 innleiddi stjórn Bordens [[herkvaðning]]u til að ráða bót á manneklu í kanadíska hernum. Herkvaðningin varð mjög umdeild meðal frönskumælandi Kanadamanna og leiddi til uppþota í [[Québec]] árin 1917–18.

Árið 1917 gekk Borden í bandalag við klofningshóp úr Frjálslynda flokknum sem studdi herkvaðninguna og myndaði með honum [[Sambandssinnaflokkurinn (Kanada)|Sambandssinnaflokkinn]], sem vann afgerandi sigur í þingkosningum það ár.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|2156483|Samsteypustjórnin|blað=[[Heimskringla (tímarit)|Heimskringla]]|útgáfudagsetning=18. október 1917|blaðsíða=4}}&lt;/ref&gt; Eftir stríðið reyndi Borden að auka sjálfræði Kanada og annarra sjálfstjórnarnýlenda Breta á [[Friðarráðstefnan í París 1919-1920|friðarráðstefnunni í París]], meðal annars með því að gera Kanada að sjálfstæðum aðila að [[Versalasamningurinn|Versalasamningnum]]. Þannig varð Kanada eitt af stofnríkjum [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalagsins]].

Innanlands sá stjórn Bordens um viðbragðsaðgerðir við [[Sprengingin mikla í Halifax|sprengingunni miklu í Halifax]] árið 1917, innleiddi [[Kosningaréttur kvenna|kosningarétt kvenna]] í alríkiskosningum, þjóðnýtti járnbrautir Kanada með stofnun ríkisrekna lestarfélagsins [[Canadian National Railway]] og sendi riddaraliðslögreglu til að bæla niður [[allsherjarverkfallið í Winnipeg 1919]].

Borden sagði af sér vegna hrakandi heilsu árið 1920 og hætti í stjórnmálum. Hann var rektor [[Queen's University at Kingston|Drottningarháskólans í Kingston]] frá 1924 til 1930 og forseti tveggja fjármálastofnana, kanadíska [[Barclays]]-bankans og Crown Life-tryggingafélagsins, frá 1928 til dauðadags árið 1937.

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla|
titill=[[Forsætisráðherra Kanada]]|
frá=10. október 1911|
til=10. júlí 1920|
fyrir=[[Wilfrid Laurier]]|
eftir=[[Arthur Meighen]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Kanada}}
{{stubbur|æviágrip|stjórnmál}}
{{DEFAULTSORT:Borden, Robert}}
{{fd|1854|1937}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Kanada]]
[[Flokkur:Kanadískir lögfræðingar]]
[[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í fyrri heimsstyrjöldinni]]</text>
      <sha1>3n9lq4gvx4y4bkmnmbjfcbrg9m92qzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Sparrow David Thompson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189547</id>
    <revision>
      <id>1978770</id>
      <parentid>1967936</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6018" sha1="qqau21tvk2meej901vs8bo57zxed1s0" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| forskeyti = Sir
| nafn           = John Sparrow David Thompson
| mynd           = Sir John SD Thompson.jpg
| myndatexti1     = Thompson árið 1893.
| titill= [[Forsætisráðherra Kanada]]
| stjórnartíð_start = 5. desember 1892
| stjórnartíð_end = 12. desember 1894
| einvaldur = [[Viktoría Bretadrottning|Viktoría]]
| landstjóri = [[Frederick Stanley, 16. jarlinn af Derby|Stanley lávarður af Preston]]&lt;br&gt;[[John Hamilton-Gordon, 1. markgreifinn af Aberdeen og Temair|Jarlinn af Aberdeen]]
| forveri = [[John Abbott]]
| eftirmaður = [[Mackenzie Bowell]]
| fæddur = {{fæðingardagur|1845|11|10}}
| fæðingarstaður = [[Halifax (Nova Scotia)|Halifax]], [[Nova Scotia]]
| dánardagur =  {{Dánardagur og aldur|1894|12|12|1845|11|10}}
| dánarstaður    = [[Windsor]], [[Berkshire]], [[England]]i
| stjórnmálaflokkur = [[Íhaldsflokkurinn (Kanada, 1867-1942)|Íhaldsflokkurinn]]
| maki           = {{gifting|Annie Affleck|1870}}
| börn = 9
|undirskrift = JSDTSignature.svg
}}
'''Sir John Sparrow David Thompson''' (10. nóvember 1845 – 12. desember 1894) var [[Kanada|kanadískur]] stjórnmálamaður sem var fjórði [[forsætisráðherra Kanada]], frá 1892 til dauðadags árið 1892. Hann var áður forsætisráðherra [[Nova Scotia]] árið 1882. Thompson var fyrsti [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólski]] forsætisráðherra landsins.

== Æviágrip ==
John Sparrow David Thompson fæddist 10. nóvember 1845 í [[Halifax (Nova Scotia)|Halifax]] í [[Nova Scotia]]. Árið 1860 kvæntist hann Annie Affleck og eignaðist síðar með henni tvo syni og þrjár dætur, auk fjögurra annarra barna sem létust í barnæsku. Dóttir hans, Annie, lést eins árs gömul og yngsti sonur hans, David, varð aðeins tveggja ára. Tvö önnur börn hjónanna létust við fæðingu.

=== Stjórnmálaferill ===
John Thompson var dómsmálaráðherra í fylkisstjórn [[Simon H. Holmes|Simons H. Holmes]] í Nova Scotia frá 1878 til 1882. Hann varð forsætisráðherra Nova Scotia til skamms tíma árið 1882 en ríkisstjórn hans tapaði þingkosningum í fylkinu sama ár. Eftir að hann hætti þingmannsstörfum í Nova Scotia var hann skipaður í hæstarétt fylkisins. Árið 1885 gerðist Thompson dómsmálaráðherra í alríkisstjórn [[John A. Macdonald|Johns A. Macdonald]] forsætisráðherra og varð fljótt einn áhrifamesti ráðherra stjórnarinnar. Hann samdi meðal annars fyrstu almennu hegningarlög Kanada.&lt;ref&gt;Keith Jobson, &quot;The Genesis of the Canadian Criminal Code of 1892.&quot; ''Dalhousie Law Journal'' 14.1 (1991): 214+ [https://digitalcommons.schulichlaw.dal.ca/cgi/viewcontent.cgi?article=1624&amp;context=dlj  online]&lt;/ref&gt;{{sfnp|Chisholm|1911}} Líklegt er að [[Ishbel Hamilton-Gordon, markgreifynja af Aberdeen og Temair|Lafði Aberdeen]], eiginkona kanadíska landstjórans, hafi átt þátt í uppgangi Thompsons. Hún dáðist að Thompson og hafði oft skrifað um hann í greinum sínum um Kanada.{{sfnp|Waite|1985|p=527}}

[[John Abbott]], sem tók við af Macdonald sem forsætisráðherra, vildi eftirláta Thompson forsætisráðherrastólinn en honum var ráðið frá því að gera það þar sem fordómar gegn [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólikkum]] voru útbreiddir meðal Kanadamanna, sem voru að meirihluta [[mótmælendatrú]]ar. Thompson varð engu að síður forsætisráðherra þegar Abbott settist í helgan stein árið 1892.

==== Forsætisráðherra ====
John Thompson var aðeins forsætisráðherra Kanada í tvö ár. Á þeim tíma hlaut hann aðild að leyndarráði drottningarinnar í Kanada, drottningarráðinu og Orðu Heilags Mikaels og Heilags Georgs.

== Andlát ==
John Thompson lést skyndilega úr hjartaáfalli þann 21. desember 1894, aðeins 49 ára gamall. Hann var þá staddur í [[Windsor-kastali|Windsor-kastala]], þar sem [[Viktoría Bretadrottning|Viktoría drottning]] hafði veitt honum aðild að leyndarráði sínu. Hann var sá síðari af tveimur forsætisráðherrum Kanada sem hafa látist í embætti (á eftir [[John A. Macdonald]]) og sá fyrsti af fjórum sem hafa látist utan Kanada (hinir voru [[Charles Tupper]], [[Richard Bedford Bennett]] og [[Brian Mulroney]]).

Eftir útför Thompsons í Englandi, sem Viktoría drottning lét skipuleggja, var hann grafinn í kirkjugarði í [[Halifax (Nova Scotia)|Halifax]] í [[Nova Scotia]].&lt;ref name=&quot;CanBio&quot;&gt;{{cite book |url=http://www.biographi.ca/en/bio/thompson_john_sparrow_david_12E.html |chapter=Thompson, Sir John Sparrow David |first=P.B. |last=Waite |volume=12|publisher=University of Toronto Press|title=Dictionary of Canadian Biography}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Parks_Grave&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.pc.gc.ca/en/culture/clmhc-hsmbc/sep-gra/thompson |website=Former Prime Ministers and Their Grave Sites |title=The Honourable Sir John David Sparrow Thompson |date=April 1, 2017|publisher=Parks Canada |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171211222252/https://www.pc.gc.ca/en/culture/clmhc-hsmbc/sep-gra/thompson |archive-date=December 11, 2017}}&lt;/ref&gt;

==Heimildir==
* {{cite book| editor-first =Hugh| editor-last =Chisholm|year=1911|chapter=Thompson, Sir John Sparrow|title=Encyclopædia Britannica|volume=26|edition=11|publisher=Cambridge University Press|page=870|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Thompson,_Sir_John_Sparrow}}
* {{cite book |last=Waite |first=Peter B. |title=The Man from Halifax. Sir John Thompson Prime Minister |url=https://archive.org/details/manfromhalifaxsi0000wait_x1e8 |date=1985 |isbn=978-0-8020-6624-4}} The standard scholarly biography. 

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla|
titill=Forsætisráðherra Kanada|
frá= 5. desember 1892|
til=12. desember 1894|
fyrir=[[John Abbott]]|
eftir=[[Mackenzie Bowell]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Kanada}}
{{DEFAULTSORT:Thompson, John Sparrow David}}
{{fd|1845|1894}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Kanada]]
[[Flokkur:Kanadískir lögfræðingar]]</text>
      <sha1>qqau21tvk2meej901vs8bo57zxed1s0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Abbott</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189550</id>
    <revision>
      <id>1978760</id>
      <parentid>1944269</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5273" sha1="aj9gpf7uel530kd1c7d8kyxpc9qo68i" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| forskeyti = Sir
| nafn           = John Abbott
| mynd           = SirJohnAbbott1.jpg
| myndatexti1     = Abbott árið 1892.
| titill= [[Forsætisráðherra Kanada]]
| stjórnartíð_start = 16. júní 1891
| stjórnartíð_end = 24. nóvember 1892
| einvaldur = [[Viktoría Bretadrottning|Viktoría]]
| landstjóri = [[Frederick Stanley, 16. jarlinn af Derby|Stanley lávarður af Preston]]
| forveri = [[John A. Macdonald]]
| eftirmaður = [[John Sparrow David Thompson|John Thompson]]
| fæddur = {{fæðingardagur|1821|3|12}}
| fæðingarstaður = [[Saint-André-d'Argenteuil|St. Andrews East]], [[Neðri Kanada]]
| dánardagur =  {{Dánardagur og aldur|1893|30|10|1821|3|12}}
| dánarstaður    = [[Montréal]], [[Québec]], [[Kanada]]
| stjórnmálaflokkur = [[Íhaldsflokkurinn (Kanada, 1867-1942)|Íhaldsflokkurinn]]
| maki           = {{gifting|Mary Bethune|1849}}
| börn = 8
| háskóli = [[McGill-háskóli]]
|undirskrift = Sir John JC Abbott Signature.svg
}}
'''Sir John Joseph Caldwell Abbott''' (12. mars 1821 – 30. október 1893) var [[Kanada|kanadískur]] lögfræðingur og stjórnmálamaður sem var þriðji [[forsætisráðherra Kanada]] frá 1891 til 1892. Hann var á þeim tíma leiðtogi [[Íhaldsflokkurinn (Kanada, 1867-1942)|Íhaldsflokksins]].

Abbott fæddist þar sem nú er [[Saint-André-d'Argenteuil]] í [[Québec]]. Hann nam lögfræði við [[McGill-háskóli|McGill-háskóla]] og varð einn kunnasti lögmaður í [[Montréal]]. Hann varð síðar lögfræðiprófessor við McGill-háskóla og hlaut þar doktorsgráðu í borgararétti. Abbott varð sér í lagi þekktur fyrir málsvörn sína í máli [[Árásin á St. Albans|árásarinnar á St. Albans]]. Hópur hermanna [[Suðurríkjasambandið|Suðurríkjasambandsins]] hafði gert árás á [[St. Albans]] í [[Vermont]] frá kanadískri grundu en Abbott færði rök fyrir því að Kanada gæti ekki framselt þá til [[Bandaríkin|Bandaríkjamanna]] þar sem þeir hefðu verið hermenn fremur en glæpamenn og að framsal þeirra samræmdist ekki hlutleysi landsins í [[Þrælastríðið|þrælastríðinu]].&lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Abbott, Sir John |url=http://www.britannica.com/biography/John-Abbott |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |edition=online |access-date=September 23, 2015}}&lt;/ref&gt; 

Abbott var virkur í stjórnmálum frá unga aldri. Árið 1849 var hann meðal undirritaðra að svonefndri stefnuyfirlýsingu um innlimun Montréal, þar sem Bandaríkin voru hvött til að innlima [[Kanadafylki]]. Abbott sagðist síðar sjá eftir því að hafa undirritað yfirlýsinguna.&lt;ref name=&quot;canlii.org&quot;&gt;{{cite web|last1=Hutchison|first1=Paul P.|title=Sir John J.C. Abbott: Barrister and Solicitor|url=https://www.canlii.org/en/commentary/doc/1948CanLIIDocs59#!fragment/zoupio-_Toc3Page1/BQCwhgziBcwMYgK4DsDWszIQewE4BUBTADwBdoAvbRABwEtsBaAfX2zgGYAFMAc0ICMASgA0ybKUIQAiokK4AntADkykREJhcCWfKWr1m7SADKeUgCElAJQCiAGVsA1AIIA5AMK2RpMACNoUnYhISA|website=Canadian Legal Information Institute|access-date= 3 April 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Árið 1860 var hann kjörinn á löggjafarþing Kanadafylkis. Í aðdraganda stofnunar kanadíska fylkjasambandsins var Abbott kunnur málsvari réttinda enskumælandi Québec-búa.

Í þingkosningum Kanada árið 1867 var Abbott kjörinn á neðri deild hins nýstofnaða kanadíska þings fyrir [[Íhaldsflokkurinn (Kanada, 1867-1942)|Íhaldsflokkinn]]. Símskeyti sem lekið var frá skrifstofu Abbotts árið 1873 lék lykilhlutverk í [[Pacific-hneykslið|Pacific-hneykslinu]], sem leiddi til þess að fyrsta ríkisstjórn [[John A. Macdonald|Johns A. Macdonald]] hrökklaðist frá völdum. Abbott var skipaður á öldungadeild kanadíska þingsins árið 1887 og varð þingflokksforingi stjórnarinnar á þingdeildinni. Hann varð forsætisráðherra í júní 1891 eftir að Macdonald lést í embætti. Hann var fyrsti forsætisráðherra Kanada sem fæddur var innanlands þar sem bæði Macdonald og [[Alexander Mackenzie]] höfðu verið fæddir í Skotlandi. Abbott var jafnframt fyrsti forsætisráðherrann sem átti sæti á öldungadeildinni fremur en neðri deild þingsins. Abbott var þá orðinn 70 ára gamall og gegndi forsætisráðherraembættinu aðeins til nóvember 1892 en settist þá í helgan stein vegna heilsuleysis. Hann lést næsta ár.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Miller |first=Carman |title=Sir John Abbott |encyclopedia=[[The Canadian Encyclopedia]] |url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/sir-john-abbott |date=May 23, 2007 |publisher=[[Historica Canada]] |edition=stafræn |access-date=July 12, 2015 |archive-date=September 26, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926082305/http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/sir-john-abbott |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla|
titill=Forsætisráðherra Kanada|
frá= 16. júní 1891|
til=24. nóvember 1892|
fyrir=[[John A. Macdonald]]|
eftir=[[John Sparrow David Thompson|John Thompson]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Kanada}}
{{stubbur|æviágrip|stjórnmál}}
{{DEFAULTSORT:Abbott, John}}
{{fd|1821|1893}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Kanada]]
[[Flokkur:Kanadískir lögfræðingar]]</text>
      <sha1>aj9gpf7uel530kd1c7d8kyxpc9qo68i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Þórólfur Kveld-Úlfsson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189937</id>
    <revision>
      <id>1978734</id>
      <parentid>1976739</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snaevar-bot</username>
        <id>20904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tenglar */ -snið:wikivitnun: grein ekki til (fundið með samanburði á titlum á iswiki vs iswikivitnun), removed: {{Wikivitnun}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>1978734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11963" sha1="ce60de2q41namsjymg4y46a3z2l6g2c" xml:space="preserve">[[Mynd:Flateyjarbok Haraldr Halfdan 2.jpg|thumb|''Haraldur hárfagri tekur við ríkidæmi föður síns, mynd úr íslenska 13. aldar handritinu [[Flateyjarbók]] teiknari [[Magnús Þórhallsson skrifari]]'']]
'''Þórólfur Kveld-Úlfsson''' eða '''Þórólfur Úlfsson''' er ein aðalsögupersónan í fyrsta hluta [[Egils saga|Egils sögu]]. Þórólfur var eldri bróðir [[Skalla-Grímur Kveld-Úlfsson|Skalla-Gríms]], foreldrar þeirra voru [[Kveld-Úlfur Bjálfsson]] og Salbjörg Káradóttir. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=3553|title = Er vitað um foreldra Kveld-Úlfs?}}&lt;/ref&gt; Hallbera, móðir Kveld-Úlfs, var systir Hallbjarnar hálftrölls sem talin hafa verið að hluta af [[Samar|samískum]] ættum.&lt;ref&gt; Hermann Pálsson, Úr landnorðri. Samar og ystu rætur íslenskrar menningar (Studica Islandica 54: Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands (1997). Bls 16
: '''hálftröll''': &quot;viðurnefni Hallbjarnar sýnir ótvírætt að móðir hans hafi verið samísk&quot;.&lt;/ref&gt; Úlfur, faðir þeirra bræðra, fékk viðurnefnið af því að á kvöldin rann á hann styggð og var hann kveldsvæfur.

Þórólfur er einnig nefndur í [[Landnámabók]] í samband við landnám Skalla-Gríms.

==Bræðrasamanburður==
Eitt af þemum Egils sögu eru andstæðir eiginleikar bræðra. Þórólfur Kveld-Úlfsson er sagður vera manna vænstur og gerfilegur og gleðimaður mikill, bróðir hans, Skalla-Grímur, er hins vegar sagður svartur maður og ljótur, líkur föður sínum bæði yfirlits og að skaplyndi. Svipaðar andstæðir eiginleikar endurteka sig hjá [[Egill Skalla-Grímsson|Agli]] og bróður [[Þórólfur Skallagrímsson|Þórólfi]], og síðan hjá börnum Egils. Enda eru sagan jafn mikið skáldskapur og sögulegar frásögn.

==Söguþráður==
Þeir bræður, Skalla-Grímur og Þórólfur, voru hávaxnir og  sterkir eins og faðir þeira þegar þeir uxu upp. 
Þegar Þórólfur var á tvítugs aldri, lagðist hann í víking á langskipi með hópi manna þar á meðal móðurbræðrum sínum, Ölvi hnúfu og Eyvindi lambi. Þeir lágu í víking nokkur sumur og öfluðu mikils fjár en voru heima á vetrum með feðrum sínum. Þá var Kveld-Úlfur orðinn nokkuð aldraður.

===Viðskipti við Harald konung===
[[Haraldur hárfagri|Haraldur]], sonur Hálfdans svarta, hafði á þessum tíma erft föður sinn sem konungur yfir [[Vestfold]]. Haraldur hafði strengt heiti að ekki skera hár sitt né kemba, fyrr en hann væri orðinn einvaldskonungur yfir [[Noregur|Noregi]]. Þess vegna var hann var kallaður ''Haraldur lúfa''. Þegar hann hefur hann náð undir sig landinu, klippir hár hann sitt og fær viðurnefnið ''Haraldur hárfagri'' .&lt;ref&gt; https://is.wikisource.org/wiki/Heimskringla/Haraldar_saga_hárfagra &lt;/ref&gt;Upphafskaflar Egils sögu segja mest frá samskiptum þeirra feðga, Kveld-Úlfs og Þórólfs við Harald. Spáði Kveld-Úlfur að þau viðskipti yrðu ætt sinni ekki til góðs. 
Haraldi tókst að sigra þá konunga, sem næstir voru og eignaðist síðan Upplönd. Þaðan fór hann norður í [[Þrándheimur|Þrándheim]] og varð einvaldur yfir öllum [[Þrændalög|Þrændalögum]] og síðar öllu [[Vestur-Noregur|Vestlandinu]].

Haraldur krafðist hollustu og þjónustu allra stórbænda og leiðtoga í þeim fylkjum sem hann hafði lagt undir sig. Hann setti öllum þeim sem hann grunaði um andstöðu eða uppreisn  harða kosti, annað hvort að gerast þjónustumenn hans eða fara af landi brott. Haraldur konungur eignaði sér allt land, byggt og óbyggt, einnig sjó og vötn. Gegn betri vitund og þrátt fyrir að hafa spáð því að Haraldur myndi ekki færa fjölskyldu sinni gæfu, sendi Kveld-Úlfur Þórólf son sinn til að þjóna konungi ásamt Ölvi hnúfu, frænda sínum. Ölvir hafði hætt í víkingaferðum og varð hirðskáld konungs. Sem hirðmaður Haralds barðist Þórólfur á skipi konungs í [[Hafursfjarðarorusta|orrustunni við Hafursfjörð]]. Haraldur gerði síðar Þórólf lendan mann (landstjóra) sinn hans &lt;ref&gt; Berglund, Birgitta (2016), &quot;Understandings - burial practice, identity and social ties: The Horvnes Iron Age burials, a peephole into the farming society of Helgeland, North-Norway&quot;, The Farm as a Social Arena, Waxmann Verlag, pp. 80–81, ISBN 9783830985525&lt;/ref&gt; yfir [[Hálogaland|Hálogalandi]] og bar ábyrgð á að innheimta finnaskattinn&lt;ref&gt; Andersen, Oddmund: finnskatten i Store norske leksikon på snl.no. [https://snl.no/finnskatten]&lt;/ref&gt; frá Samum í norðri. 

Þrátt fyrir að Þórólfur skilaði miklum skattatekjum til konungs fór Harald að gruna að hann sóttist eftir eigin völdum og frama. [[Hildiríðarsynir]], þeir Hárekur og Hrærekur, töldu að Þórólfur hafi haft af þeim föðurarf sinn. Hildiríðarsynir voru í vinskap við Harald konung og rægðu þeir Þórólf við hann og sögðu meðal annars að Þórólfur stefndi sjálfur að konungsdómi. Af ótta við vaxandi völd Þórólfs fór Haraldur konungur með herliði og geriðist umsátur um bæ Þórólfs í [[Sandnes|Sandnesi]]. Þórólfur neitaði að gefast og upp lét þá Haraldur konungur kveikja í bænum. Þórólfur og menn hans gerðu útrás og varð þar bardagi og margir felldir. Þórólfur var særður bæði af sverðum og spjótum, en konungur sjálfur veitti honum banasár, og Þórólfur féll fram á fætur konungs. 

[[Ketill hængur Þorkelsson]], dóttursonur Ketils hængs úr Hrafnistu, safnaði þá liði og felldi Hildiríðarsyni, en hélt síðan til Íslands og nam land mili Þjórsár og Markarfljóts.

Þeim feðgum Kveld-Úlfi og Skalla-Grími tókst að koma fram nokkrum fleiri hefndum fyrir dráp Þórólfs en töldu sér svo ekki líft lengur í Noregi. Þótti þeim fýsiligt at leita til [[Ísland|Íslands]], því að vel var sagt frá landkostum. Vinir þeira og kunningjar og fyrrum nágrannar þeirra feðga, [[Ingólfur Arnarson]] og förunautar hans, höfðu flutt þangað og máttu menn þar nema sér lönd ókeypis og velja bústaði. Bjuggu þeir tvo [[Knörr|knerri]] til farar með búslóðina og höfðu þrjátíu liðfæra menn á hverju skipi auk kvenna og ungmenna. 

Kveld-Úlfur var orðinn aldraður og veiktist á leiðinni og lést áður en til Íslands kom. Hafði hann sagt fyrir að hann yrði lagður í kistu og henni kastað fyrir borð. Skyldi Skalla-Grímur taka sér þar bústað sem næst því þar sem kistuna ræki að landi. Skalla-Grímur kom að landi við [[Knarrarnes]] á [[Mýrar|Mýrum]] en fann síðan kistu föður síns í firði sunnar með ströndinni. Settist hann þar að og nefndi bæ sinn Borg og fjörðinn [[Borgarfjörður|Borgarfjörð]]. 

Endar þar frásögn um Þórólf í Egils sögu. 

==Finnaskatturinn==
Finnaskatturinn eða finnskattur var skattur sem Samar (sem áður voru kallaðir „Finnar“) greiddu ýmsum valdhafum á Norðurlöndum frá járnöld og fram á 19. öld; annað hvort konungi eða þeim sem hafði rétt til að innheimta fyrir hans hönd. &lt;ref&gt;Håvard Dahl Bratrein. [https://lokalhistoriewiki.no/index.php/Leksikon:Finneskatt «Finneskatt»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124194431/https://lokalhistoriewiki.no/index.php/Leksikon:Finneskatt |date=2025-01-24 }}; I: ''[https://lokalhistoriewiki.no/wiki/Leksikon:Finneskatt Norsk historisk leksikon]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}'', 2004.&lt;/ref&gt; Skatts var greiddur árlega í skinnum og húðum. Hugtakið kemur fyrir á allmörgum stöðum í Íslendingasögum. Orðið skattur var ekki notað í norskum lögum um gjöld sem Norðmenn áttu að greiða konungi fyrr en eftir 14. öld. Þau föstu gjöld sem konungur krafðist voru kölluð leiðangur, bændur á ákveðnu svæði báru sameiginlega ábyrgð á að útbúa og manna skip herskip. 

Í Egils sögu er sagt frá því að Þórólfur sem umboðsmaður kóngs hafi norður og austur til að krefja inn skattinn. Í einni ferðinni, sem hugsanlega hefur átt að vera farin um 880, er sagt frá ýmsum þjóðum í norðri:

„Þórólfur fór þann vetur enn á mörkina og hafði með sér nær hundraði manna. Fór hann enn sem hinn fyrra vetru, átti kaupstefnu við Finna og fór víða um mörkina.
En er hann sótti langt austur og þar spurðist til ferðar hans þá komu Kvenir til hans og sögðu að þeir voru sendir til hans og það hafði gert Faravið konungur af Kvenlandi, sögðu að Kirjálar herjuðu á land hans en hann sendi til þess orð að Þórólfur skyldi fara þangað og veita honum lið.“

Annarstaðar í Egils sögu segir:  
„Þórólfur gerði um veturinn ferð sína á fjall upp og hafði með sér lið mikið, eigi minna en níu tugi manna. … Hann hafði með sér kaupskap mikinn. Hann gerði brátt stefnulag við Finna og tók af þeim skatt og átti við þá kaupstefnu. Fór með þeim allt í makindum og í vinskap en sumt með hræðslugæði.“&lt;ref&gt; Egils saga, 2018. bls 378&lt;/ref&gt;

Í Egils sögu fylgir landlýsing Finnmörkur:   „Finnmörk er stórliga víð. Gengur haf fyrir vestan og þar af firðir stórir, svo og fyrir norðan og allt austur um, en fyrir sunnan er Noregur og tekur mörkin náliga allt hið efra suður svo sem Hálogaland hið ytra. En austur frá Naumudal er Jamtaland og þá Helsingjaland og þá Kvenland, þá Finnland, þá Kirjálaland en Finnmörk liggur fyrir ofan þessi öll lönd, og eru víða fjallabyggðir upp á mörkina, sumt í dali, en sumt með vötnum. Á Finnmörk eru vötn furðulega stór og þar með vötnunum marklönd stór en há fjöll liggja eftir endilangri mörkinni, og eru það kallaðir Kilir. “&lt;ref&gt; Egils saga, 2018. bls 383&lt;/ref&gt;

==Viðskiptastarfsemi==
Þórólfur Kveld-Úlfsson varð ríkur maðu og hafi mikil umsvif og sagt var að hann leitaði alls konar fanga til bús síns.  Hann hafði menn í skreiðfiski í Vágum norður við [[Lófóten]] en aðra við  síldveiðar, þar að auki mikil selalátur og fuglavarp.  Hann er fyrsti þekkti útflytjandinn á [[Skreið|skreið]] frá Noregi. Egils saga segir að um 875 hafi hann útbúið skip mikið og látið húskarla sína bera um borð „skreið og húðir og vöru ljósa &lt;ref&gt; ''Vara ljós'' er hér skinn af hvítum hreysiköttum eða svipuðum dýrum&lt;/ref&gt;“. Þar lét hann líka fylgja með „grávöru &lt;ref&gt;''Grávara'' er fornt orð yfir dýrmæta gráa loðskinnavöru&lt;/ref&gt; mikla og aðra skinnavöru, sem hann hafði haft af fjalli, og var það fé stórmikið.“ 

Sendi hann Þorgils gjallanda með skipið vestur til [[England|Englands]] til „að kaupa sér klæði og önnur föng, þau er hann þurfti.“ Skipverjar gerðu góð kaup í Englandi og „hlóðu skipið með hveiti og hunangi, víni og klæðum“ og sigldu síðan heim. &lt;bls&gt;Egils saga, 2018. bls 386&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
&lt;references/&gt;

== Tenglar ==
{{Wikisource|Egils saga|Egils sögu}}

* Egils saga, í Íslendingasögur og þættir, Fyrsta bindi. 2018, Svart á hvítu. ISBN: 9789935923165
* [http://www.heimskringla.no/wiki/Egils_saga_Skalla-Grímssonar Egils saga Skalla-Grímssonar]
* [https://www.snerpa.is/net/isl/egils.htm Egils saga]
* [https://sagadb.org/egils_saga Egils saga, ásamt þýðingum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071227020309/http://www.sagadb.org/egils_saga |date=2007-12-27 }}
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1787442 ''Sverðin þrjú''; grein í Morgunblaðinu 1993]
* [http://baekur.is/bok/000099863/Sagan_af_Agli Sagan af Agli Skallagrímssyni gefin út í Hrappsey 1782] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220630073938/http://baekur.is/bok/000099863/Sagan_af_Agli |date=2022-06-30 }}
* [https://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=6537466 Torfi Tulinius, Um margræðni í Egils sögu, Skírnir, 1. tölublað (01.04.1994), Blaðsíða 109 ]

[[Flokkur:Persónur Íslendingasagna]]</text>
      <sha1>ce60de2q41namsjymg4y46a3z2l6g2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aðalbert erkibiskup</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191260</id>
    <revision>
      <id>1978753</id>
      <parentid>1967851</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snævar</username>
        <id>16586</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tilvísanir */</comment>
      <origin>1978753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5776" sha1="rgi3xg4vwnf5wahzm4zprfhvg55a30i" xml:space="preserve">[[Mynd:Bremen Adalbert Buecker.jpg|thumb|right| Aðalbert erkibiskup, bronsstytta gerð af Heinrich Gerhard Bücker]]  '''Aðalbert frá Brimum''',  einnig '''Adalbert''' ([[þýska]]: Adalbert von Bremen; [[latína]]: Adalbertus Bremensis einnig Adalbertus Hamburgensis et Bremensis) fæddist um ár 1000, lést 16. mars 1072, var erkibiskup í Hamborg-Bremen frá 1043 þar til hann lést. Hann var einn mesti valdamður í hinu [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríki]] bæði í veraldlegum og andlegum málum. Hann var kallaður ''Vicarius Septentrionalis'' (prestur norðursins), ''Legatus Pontificius'' (erindreki páfa)&lt;ref&gt;''Robinson, I. S. (1990). The Papacy 1073–1198: Continuity and Innovation. Cambridge, UK: Cambridge University Press. p. 150. ISBN 0-521-31922-6.''&lt;/ref&gt; og einn af forráðamönnum [[Hinrik 4. keisari|Hinriks 4. keisara]].

==Æviágrip==

Aðalbert var af [[Norður-þýska ríkjasambandið|norðurþýskri]] [[Aðalskipulag|aðalsætt]] og varð [[kanúki]] í Halberstadt, [[undirdjákni]] í [[Bremen]], [[prófastur]] í Halberstadt og var skipaður sem [[erkibiskup]] í Hamborg-Bremen árið 1043 af Hinriki 3. keisara hins [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkis]]. Árið 1045 fylgdi Aðalbert erkibiskup Hinrik 3. í herferð gegn hinum [[Heiðni|heiðna]] [[Vesturslavnesk tungumál|vestur-slavneska]] þjóðflokki [[Vindar]]. Opinber markmið herferðarinnar var að kristna Vinda en í raun að festa yfirráð keisaraveldisins, og víkka út andleg yfirráð [[Erkibiskupsdæmið í Bremen|erkibiskupsdæmis Bremen]].&lt;ref&gt;James Westfall Thompson (1916). [https://www.jstor.org/stable/3155462 The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs]. The American Journal of Theology, Apr., 1916, Vol. 20, No. 2 (Apr., 1916), Bls. 205-230&lt;/ref&gt; Aðalbert ferðaðist einnig með keisaranum til [[Róm|Rómar]] árið 1046. Adam frá Brimum segir að Aðalbert hafi hafnað því að fara þá í framboð til páfa og fremur halda áfram trúboði vestur-slavneska þjóðflokka og norrænna þjóða.&lt;ref&gt; von Bremen, Adam (1959). '' History of the Archbishops of Hamburg-Bremen''. Translated by Tschan, Francis. Columbia University Press. Bls. 120. ISBN &lt;bdi&gt;9780231125758&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;

Í þeirri deilu um yfirstjórn kirkjunnar milli páfa og keisaraveldinu sem kölluð var [[skrýðingardeilan]] (latína: ''Controversia de Investitura'') tók Aðalbert afstöðu með keisaranum. Aðalbert reyndi meðal annars að skapa sér embætti sem partíarki „landana í norðri“,  kirkjudæmi sem næði yfir í Norður-Þýskaland, [[Norðurlöndin|Norðurlönd]] og [[Eystrasaltslöndin|Eystrasaltsríkin]]  eins óháð og mögulegt var frá páfanum í Róm. &lt;ref&gt; Ildar H. Garipzanov 'Wandering Clerics and Mixed Rituals in the Early Christian North c. 1000- c. 1150', Journal of Ecclesiastical History 63 (2012) 1-17; Janet Fairweather, Bishop Osmund: A Missionary to Sweden in the late Viking Age (Skara 2014)&lt;/ref&gt;  

Árið 1053 var Aðalbert útnefndur af Leó páfa 9. sem ''Legatus Pontificius'' (Umboðfulltrúi páfa). Legatus Pontificius hefur umboð til að tala fyrir hönd páfans og til að taka afstöðu til ákveðinna mála, bæði um trúarleg mál og skipulagsmál eins og stofnun [[Biskupsdæmi|biskupsdæma]]. Norðurlönd voru samtímis sett undir Eerkibiskupsdæmið í Bremum.&lt;ref&gt; Karl Dannenberg:&amp;nbsp;''Erzbischof Adalbert von Hamburg-Bremen und der Patriarchat des Nordens (1877).''&amp;nbsp;Staats- und Universitätsbibliothek Hamburg&amp;#x2E;&lt;/ref&gt; Það leiddi til þess að Aðalbert stofnaði fjölmörg ný biskupsdæmi á norðurlöndum. Árið 1056 vígði hann [[Ísleifur Gissurarson|Ísleif Gissurarson]] sem biskup yfir Íslandi og Grænlandi.

Tilraunir Aðalbert til að ná yfirráðum yfir Norðurlöndum en mættu mikilli andstöðu á, ekki síst vegna þess norrænu kirkjurnar höfðu mikið samband við ensku kirkjuna og [[erkibiskupinn af Kantaraborg]] (enska: Archbishop of Canterbury). &lt;ref&gt; Lesley Abrams (1995). [https://www.jstor.org/stable/44510026 The Anglo-Saxons and the Christianization of Scandinavia ] Anglo-Saxon England, Vol. 24 (1995), bls. 213-249. Cambridge University Press&lt;/ref&gt; Norrænu konungarnir þrír, [[Sveinn Ástríðarson]]  í Danmörku, [[Haraldur harðráði]] í Noregi og [[Emundur gamli]] í Svíþjóð voru mjög andvígir auknum þýskum völdum yfir lönd þeirra og ásamt sterkri andstöðu páfa var komið í veg fyrir tilraun Aðalberts. &lt;ref&gt;Sawyer, Birgit and Sawyer, Peter. (1993.) Medieval Scandinavia: From Conversion to Reformation circa 800–1500 (The Nordic Series 17). Minneapolis, MN: University of Minnesota Press. Bls. 96-108&lt;/ref&gt;  Sveinn Ástríðarson Danakonungur leitaði til keisarans og [[Leó 9.|Leó 9. páfa]] eftir að Norðurlönd fengi eigið erkibiskupsdæmi &lt;ref&gt; Stefan Pajung, [https://danmarkshistorien.lex.dk/Svend_Estridsen,_ca._1020-1074/76 Artikel: Svend Estridsen ca. 1019-1074/76,] danmarkshistorien.lex.dk, Aarhus University&lt;/ref&gt; .En sú umræða dagaði upp um tíma vegna dauða bæði páfans (1054) og keisarans (1056).

Síðustu ár Aðalberts voru honum erfið, bæði átti hann í stöðugum deilum við hertogan af Saxlandi og á trúboðserfiðleikum, meðal annars með enduvakningu heiðnar trúar í í Svíþjóð og [[Vindland|Vendlandi]].

Bók [[Adam frá Brimum|Adams frá Brimum]],  [[Adam frá Brimum|''Gesta Hammaburgensis Ecclesiae Pontificum'']] („''Afrek biskupa Hamborgarkirkjunnar''“), fjallar að miklu um persónu og ævi Aðalberts, fullan af aðdáunar en ekki án gagnrýni.

==Tilvísanir==

&lt;references/&gt;

[[Flokkur:Heilaga rómverska ríkið]]
[[Flokkur:Erkibiskupar]]
[[Flokkur:Bremen]]
{{fd|1000|1072}}</text>
      <sha1>rgi3xg4vwnf5wahzm4zprfhvg55a30i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leó 9.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191376</id>
    <revision>
      <id>1978755</id>
      <parentid>1966915</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snævar</username>
        <id>16586</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tilvísanir */</comment>
      <origin>1978755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5818" sha1="cs3u7kmh139tt1txilaxtz6h45mt866" xml:space="preserve">[[Mynd:Leonhard Beck, Saint Leo (Pope Leo IX), 1516-1518, NGA 47513.jpg|thumb|right|Leó 9. páfi. Trérista eftir Leonhard Beck ggerð 1516 (fæddur 1480 – látinn 1542)]] '''Leó 9.''', fæddur Bruno d'Eguisheim-Dagsbourg 21. júní 1002 í Egisheim í [[Elsass]], lést 19. apríl 1054 í [[Róm]], var [[Páfi|páfi]] frá 12. febrúar 1049 þar til að lést 19. apríl 1054. Leó 9. er dýrlingur í [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunni]]. Minningardagur hans er haldinn hátíðlegur 19. apríl.

Leo 9. endurreisti virðingu páfastólsins eftir myrku aldirnar ([[latína]]:''saeculum obscurum''), tími siðferðilegrar og andlegrar hnignunar frá um 880 fram til 1046.

==Líf og starf== 
Bruno d'Eguisheim-Dagsbourg fæddist inn í eina af fremstu fjölskyldum Heilaga rómverska ríkisins. Faðir hans, Hugo greif, var systkinabarn [[Konráð 2.|Konráðs]], sem síðar varð keisari.

Árið 1017 varð hann [[kanúki]] í borginni Toul, í núverandi norðaustur Frakklandi, og  síðar djákni þar, og þegar Konráður varð keisari fékk hann að fylgja honum sem sendiherra við [[Páfastóll|Páfastól]]. Hann varð biskup í Toul árið 1027, eftir að forveri hans lést á ferðalagi. Á kirkjuþingi í Worms í desember 1048, skipaði keisarinn hann sem páfa. Sagt er að hann hafi aðeins samþykkt að verða páfi ef hann yrði kjörinn af borgurum og prestum  Rómar og það fékk hann fullan stuðnin. 
[[Mynd:Codex Bodmer 127 191r Detail.jpg|thumb|left|Leó 9. berst við djöful. ''Passionario di Weissenau'' frá 12. öld.)]] Leo 9.var viss um að einungis arftaki Péturs væri réttmætur yfirmaður kirkjunnar og vitnaði í svo kallað ''Gjafaskjal Konstantíns'' (latína: ''Constitutum Donatio Constantini'' eða ''Constitutum domini Constantini imperatoris'') til sönnunar um það. Í því kveður svo á um að [[Konstantínus mikli|Konstantín 1.]] keisari veiti [[Silvester 1.|Silvester 1.]] páfa (314–335) og eftirmönnum hans andleg og veraldleg völd yfir öllu vestur-rómverska keisaradæminu og „''yfirráð yfir fjórum helstu kirljudömunum: Alexandríu, Antíokkíu, Jerúsalem og Konstantínópel, sem og yfir öllum kirkjum Guðs um alla jörðina''“. Gjafaskjalið er falsað skjal sem sennilega var skrifað á milli 750 og 850 en var af Vesturkirkjunni á 11. öld talið áreiðanlegt og ekta. Leó 9. var fyrstur páfa til að nota þetta skjal til að staðfesta lagalegan rétt páfa til að sjórna ''Patrimonium Petri'' (''Arfur Péturs'', [[Kirkjuríkið]]).&lt;ref&gt; &quot;The Donation of Constantine&quot;. Decretum Gratiani. Part 1, Division 96, Chapters 13–14. Quoted in: Coleman, Christopher B. (1922). Discourse on the Forgery of the Alleged Donation of Constantine. New Haven: Yale University Press. (Translation of: Valla, Lorenzo (1440). Declamatio de falso credita et ementita donatione Constantini.) Hosted at the Hanover Historical Texts Project.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Russell, Bertrand (2004). History of Western Philosophy. Routledge. Bls. 366. doi:10.4324/9780203487976. ISBN 978-0-203-48797-6.&lt;/ref&gt;

Leo 9. var umbótasinnaður páfi, sérstaklega barðist hann gegn [[Símonska|símonsku]] og lagðist gegn hjónabandi presta. Hann var einnig tengdur klausturumbótahreyfingu þess tíma. Hann endurskipulagði stjónunarkerfi kirkjunar og stofnað [[Kardináli|Kardinálaráðið]] sem alþjóðlega kirkjustofnun meðal annars til aað draga úr kirkjulegum yfirráðum Ítala. 
[[Mynd:Army of Leo IX departing from Rome before the battle of Civitate, 1053.jpg|thumb|right|Teikning af her Leós í Róm fyrir bardagann í Civitate]] Leó 9.  ferðaðist víða um Evrópu og leit á sig sem tengilið milli almennings  og [[Kúría|kúríunnar]]. Kirkjuþingið í Reims árið 1049 útnefndi Leo 9. páfa sem ''Universalis ecclesiae primas et apostolicus'' (''Æðsti postulegi leiðtogi alheimskirkjunnar'') og lýsti þannig nýrri sjálfsvitund latnesku [[Vesturkirkjan|Vesturkirkjunnar]] gagnvart [[Býsantíum|Býsantínsku]] [[Austurkirkjan|Austurkirkjunni]]. Tilraunir Leos til að reka [[Normannar|Normanna]] frá Suður-[[Ítalíuskagi|Ítalíu]] með eigin hersveitum í samstarfi  með [[Grikkland|Grikki]] mistókust árið 1053 þegar her hans beið ósigur við Civitate (þar sem nú heiti Pulía).&lt;ref&gt; Theotokis, Georgios (2014). Norman Campaigns in the Balkans, 1081–1108. The Boydell Press.&lt;/ref&gt;

[[Konstantín 9.|Konstantínus 9. Monomachos]], Býsanskeisari, reyndi að koma á bandalagi við páfaveldið gegn Normönnum, og í þeim tilgangi fóru fram samningaviðræður um endurreisn kirkjulegrar einingar milli [[Patríarki|patríarkans]] Mikaels Cerularius og rómversku kardínálanna Humbert af Silva Candida og Friðriks af Lorraine. Samningaviðræðurnar mistókust algjörlega vegna óbilgirni samningamannanna um helgisiði, kenningar og valdakerfi kirkjunnar.&lt;ref&gt; Brett Edward Whalen, Dominion of God: Christendom and Apocalypse in the Middle Ages (Harvard University Press, 2009), Bls. 24.&lt;/ref&gt;

Árið 1054 [[Bannfæring|bannfærði]] Leó 9. alla fylgjendur rétttrúnaðarkirkjunnar og aðskilnaðurinn milli Austur og Vesturkirknanna var þar með endanlegur.&lt;ref&gt; ames R. Ginther, Humbert of Silva Candida, The Westminster Handbook to Medieval Theology (Westminster John Knox Press, 2009), Bls. 89–91.&lt;/ref&gt;

Eftir bardaga gegn normönnskum hersveitum fyrir utan Róm var Leo handtekinn. Frá júní 1053 til mars 1054 var hann haldinn í gíslingu í Benevento, þar til hann samþykkti landvinninga Normanna í [[Kalabría|Kalabríu]] og [[Apúlía|Apúlíu]]. Hann lifði ekki lengi eftir að hann kom til  Rómar, hann lést þar 19. apríl 1054. 
==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Páfar}}
[[Flokkur:Heilaga rómverska ríkið]]
[[Flokkur:Páfar]]
{{fd|1002|1054}}</text>
      <sha1>cs3u7kmh139tt1txilaxtz6h45mt866</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klemens 3. mótpáfi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191377</id>
    <revision>
      <id>1978754</id>
      <parentid>1966916</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snævar</username>
        <id>16586</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tilvísanir */</comment>
      <origin>1978754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3581" sha1="5mqf417hvelgdhhlrqrrz1v1g1l8k9o" xml:space="preserve">[[Mynd:Investiturstreit.jpg|thumb|350px|Mynd úr handriti Otto von Freising, ''Chronica sive Historia de duabus civitatibus'', gerð um 1150.&lt;br /&gt;[[Henrik 4.]], keisari hins Heilaga rómverska ríkis gerir Guibert að mótpáfa með nafninu  [[Klemens 3. mótpáfi| Klemens 3.]] og lætur reka [[Gregorius 7.]] páfa frá Róm]] 
'''Guibert''' eða '''Wibert''' frá [[Ravenna]] (fæddur um 1029 – látinn 8. september 1100) var [[Ítalía|ítalskur]] [[Prestur|prestur]], [[Erkibiskup|erkibiskup]] í Ravenna, sem var kjörinn [[Páfi|páfi]] árið 1080 sem mótpáfi við [[Gregoríus 7.]] páfa og tók sér nafnið Klemens 3. Gregoríus var leiðtogi hreyfingarinnar innan kirkjunnar í valdabaráttunni við veraldleg yfirvöld sem nefnd er [[Skrýðingardeilan|skrýðingardeilan]]. Þessi hreyfig andmælti kröfu evrópskra konunga og keisara um hefðbundin rétt þeirra til að stjórna stofnunum kirkjunnar. Gegn þessari kirkjuhreyfingu voru stuðningsmenn réttinda veraldlegara valdamanna undir forystu keisara hins [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkis]]. Þeir sem töldu Gregoríus hafa gengið of langt þegar hann bannfærði [[Hinrik 4. keisari|Hinrik 4. keisara]] hins Heilaga rómverska ríkis studdu keppinaut hans sem páfa. Árið 1080 lýsti  kirkjuþingið í Brixen (Bressanone í norður Ítalíu), sem studdi keisarann, því yfir að Gregoríusi hefði verið steypt af stóli og Guibert hefði tekið við sem páfi. Hann var vígður sem Klemens 3. páfi í Róm í mars 1084 og hafði mikinn stuðning í Róm á fyrstu árum sem páfi. Sem mótpáfi valinn af keisarabvaldinu voru fjórir páfar samtímis honum: [[Gregoríus 7.]], Viktor 3., [[Úrbanus 2.]] og [[Paskalis 2.]] Þegar hann lést árið 1100 var hann grafinn í borginni Civita Castellana og hann haldinn í hávegum sem dýrlingur og kraftaverkafrömuður af fylgismönnum sínum.  Þegar Paskal páfi frétti að fylgjendur Klemens 3. væru að dreifa sögusögnum um kraftaverk sem Klemens átti að hafa framið, ákvað Paskal að binda tafarlaust enda á þetta. Hann sendi hersveit til að hertaka borginni Civita Castellana og lét grafa upp lík Klemens og lét kasta líkinu í fljótið Tíber.
Meðferð Paskalis 2. á líki óvinar síns og fyrrverandi keppinautar um ''cathedra Petri'' (''stól Péturs'') sýnir útgáfu af því sem kallað hefur verð ''damnatio'' eða ''deletio memoriae'',&lt;ref&gt; Gerald Schwedle [http://www.damnatiomemoriae.net “Damnatio memoriae: Deformation and Counter-Construction of Memory in History, Art and Literature”]&lt;/ref&gt; að vísvitandi þurka út minningu andstæðinga og fjarlæga allt sem minnir á þá,  kaþólska kikrjan hefur sérstaklega notað það gagnvart mótpáfum.&lt;ref&gt;UmbertoLongo (2012).  [https://www.academia.edu/6470110/A_Saint_of_Damned_Memory_Clement_III_Anti_Pope &quot;A Saint of Damned Memory. Clement III, (Anti)Pope,&quot; Reti Medievali Rivista, 13/1 (Apr. 2012)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sprenger, Kai-Michael. [http://www.rmoa.unina.it/2097/1/342-1250-2-PB.pdf  &quot;The Tiara in the Tiber. An Essay on the damnatio in memoria of Clement III (1084–1100) and Rome’s River as a Place of Oblivion and Memory,&quot;] Reti Medievali Rivista, 13/1 (Apr. 2012)&lt;/ref&gt; Klemens 3. Klemens 3.  er ekki talin páfi af rómversk-kaþólsku kirkjunni heldur telur hann mótpáfa og andstæðingur páfadæmisins.&lt;ref&gt;[https://www.newadvent.org/cathen/07063a.htm Guibert of Ravenna] 
Catholic Encyclopedia&lt;/ref&gt;
==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
[[Flokkur:Heilaga rómverska ríkið]]
[[Flokkur:Mótpáfar]]
{{fd|1029|1110}}</text>
      <sha1>5mqf417hvelgdhhlrqrrz1v1g1l8k9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paskalis 2.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191380</id>
    <revision>
      <id>1978757</id>
      <parentid>1966913</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snævar</username>
        <id>16586</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tilvísanir */</comment>
      <origin>1978757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4346" sha1="g332f2bkw4id6zu4f2l5hktitprmonj" xml:space="preserve">[[Mynd:Filip1Frr.jpg|thumb| Fundur Paskalisar 2. páfa og Filippus 1.  Konungs í Frakklandi, 1107. Myndlýsing í handritinu Grandes Chroniques de France frá 1370-1379]]'''Paskalis 2. páfi''' ([[Latína|latína]]: Paschalis II; 1050 – 21. janúar 1118), fæddur Raniero Raineri di Bleda, var leiðtogi kaþólsku kirkjunnar og stjórnandi [[Páfaríkið|Páfaríkisins]] frá 13. ágúst 1099 til dauðadags árið 1118. Hann varð munkur í Cluny-klaustrinu í mið Frakklandi og var gerður að kardinálapresti í San Clemente-kirkjunni í Róm af Gregoríusi 7. páfa (1073–85) árið 1073. Hann var vígður sem arftaki [[Úrbanus 2.|Úrbanusar 2.]] páfa (1088–99) þann 19. ágúst 1099 og tók sér nafnið Paskalis 2. Páfatíð hans stóð yfir í næstum tuttugu ár sem var óvenju löng fyrir páfa á miðöldum.
==Líf og starf== 
Þegar [[Kardináli|kardínálarnir]] söfnuðust saman til að velja eftirmann Úrbanusar 2. páfa var Rainerio kardináli einróma valinn nýr páfi. Hann tók ekki vel í valið  og hélt því fram að hann hafi aðeins verið munkur og það gerði hann óhæfan sem páfa þar sem hann skorti reynslu af þeim erfiðu vandamálum sem páfastóllinn stóð frammi fyrir.

Paskalis 2.  erfði [[Skrýðingardeilan|skrýðingardeiluna]] frá forverum sínum [[Gregoríus 7.|Gregoríusi 7.]] og [[Úrbanus 2.|Úrbanusi 2.]] Baráttan um hver hefði rétt til að skipa biskupa og páfa hélt áfram við [[Hinrik 4. keisari|Hinrik 4. keisara]] hins [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríki]], og son hans, [[Hinrik 5. keisari|Hinrik 5]]. 

[[Mynd:Piae Postulatio Voluntatis bull of Pope Paschal II, 1113.jpg|thumb|left|Skjal Paskalis 2. páfa frá 1113 handa reglu [[Jóhannesarriddarar|Jóhannesarriddara]], sem breytti samtökum sem höfðu verið samfélag guðrækinna manna í kirkjustofnun. Með þessu skjali var reglan viðurkennd sem herskár hluti rómversk-kaþólsku kirkjunnar, með páfavernd yfir eignum þeirra í Evrópu og Asíu.]] Þegar mótpáfinn [[Klemens 3. mótpáfi|Klemens 3.]] lést árið 1099, hélt Hinrik 4. fram rétti sínum til að skipa biskupa og páfa. Þrír mótpáfar (Teódóríkur (mótpáfi 8. september 1100), Adalbert (mótpáfi janúar 11001 – febrúar 1102)  og Silvester 4. 8 nóvember 1105 – 11 apríl 1111) voru skipaðir af keisara hver á fætur öðrum, allir þrír voru teknir til fanga og lokaðir inni í klaustri eða fangelsi á valdatíma Paskal 2.

Henrik 5. sem var konungur [[Þýskaland|Þýskalands]] (frá 1099 til 1125) og keisari hins Heilaga rómverska ríkis (frá 1111 til 1125),  var enn harðfylgnari í skrýðingardeilunni en faðir hans Hinrik 4. Keisari. 
Árið 1106 tókst honum að leysa skryðingardeilur í Englandi, þar sem Anselm, [[Erkibiskup af Kantaraborg|erkibiskup af Kantaraborg]], hafði átt í viðræðum við Hinrik 1. konung, með því að halda réttinum til að vígja biskupa, gegn því að afhenda rétti til veraldlegar léna. Hinrik 5. fór með her til Ítalíu 1111 og setti Paskal í fangelsi í 61 dag til að fá vilja sínum fram.&lt;ref&gt; 
 Blumenthal, Uta-Renate (1988). The Investiture Controversy: Church and Monarchy from the Ninth to the Twelfth Century. University of Pennsylvania Press. p. 167. ISBN 978-0812213867.&lt;/ref&gt;

==Paskal og löndin í norðri==
Paskalis 2. páfi hafði flutt Norðurlönd frá [[Erkibiskupsdæmið í Bremen|erkibiskupsdæminu í Bremen]] árið 1104 og sett þau undir sérstakt [[erkibiskupsdæmið í Lundi|erkibiskupsdæmi í Lundi]]. Erkibiskupinn [[Assar Þorkilsson]] (latína: Asserus Thorkilli) í Lundi &lt;ref&gt;Erkibiskpubdæmi Norðurlanda var í Lundi frá 1104 fram til 1153 þegar það var flutt til Niðaróss&lt;/ref&gt; vígði  Eirík Upsa Gnúpsson som „''biskup yfir Grænlandi og Vínlandi á svæðum vantrúaðra''“ (''Episcopus Groenlandiae et Vinlandiae in partibus infidelium'') árið 1121.  [[Garðar (Grænlandi)|Garðar á Grænlandi]] var gert að biskupsstól 1124. &lt;ref&gt; Steinunn Kristjánsdóttir (2021). [https://www.mdpi.com/2077-1444/12/6/374 Medieval Monasticism in Iceland and Norse Greenland], tímaritið Religions 2021, 12(6), 374. https://doi.org/10.3390/rel12060374&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Páfar}}
[[Flokkur:Heilaga rómverska ríkið]]
[[Flokkur:Páfar]]
{{fd|1050|1118}}</text>
      <sha1>g332f2bkw4id6zu4f2l5hktitprmonj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Þrír blóðdropar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192715</id>
    <revision>
      <id>1978785</id>
      <parentid>1977866</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Torfifagri</username>
        <id>33930</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1978785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1686" sha1="3fyzop2dmjxj3ug1aur9k8x2qyjfsc9" xml:space="preserve">'''Þrír blóðdropar''' er tólfta breiðskífa [[Megas]]ar og kom út á geisladiski árið [[1992]]. Hún var endurútgefin árið [[2006]] með þremur aukalögum.

{{Lagalisti
| headline        = Lagalisti
| title1          = Halla og Eyvindur
| length1         = 03:56
| title2          = Viltu byrja með mér
| length2         = 07:03
| title3          = Gamansemi guðanna
| length3         = 03:23
| title4          = Mætta
| length4         = 03:46
| title5          = Mæja, Mæja
| length5         = 04:49
| title6          = Sehnsucht nach der Sehnsucht
| length6         = 03:22
| title7          = Kvöld í Atlavík
| length7         = 04:10
| title8          = Raunakvæði
| length8         = 04:50
| title9          = Vanskilablús (fógetablús)
| length9         = 03:40
| title10         = Söngur mánans
| length10        = 02:48
| title11         = Gefinn fyrir drama (Reykingar bannaðar í gasklefanum)
| length11        = 04:04
| title12         = Reyndu mig
| length12        = 03:09
| title13         = Ég get líka (boðlegir vinir - vænlegir synir)
| length13        = 04:14
| title14         = Rósin
| length14        = 04:18
| title15         = Súðavíkurlúða
| length15        = 03:31
| title16         = Meyjarmissir
| length16        = 03:51
|total_length     = 64:54
}}
{{Lagalisti
| headline        = Aukalög 2006
| title1          = Reykingar bannaðar
| length1         = 04:17
| title2          = Mæja Mæja
| length2         = 04:48
| title3          = Halla og Eyvindur
| length3         = 04:17
|total_length     = 13:22
}}


[[Flokkur:Megas]]
[[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]]
[[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1992]]</text>
      <sha1>3fyzop2dmjxj3ug1aur9k8x2qyjfsc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2017</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192725</id>
    <revision>
      <id>1978782</id>
      <parentid>1978008</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1992" sha1="9qo2mr4v3eifrdfzo8ui9ewls2ffx85" xml:space="preserve">{{Deild keppnisíþrótta
|titill=Meistarakeppni kvenna
|mynd=
|stofnár=1992
|ríki={{ISL}} Ísland
|liðafjöldi=22
|núverandi meistarar= {{Lið Breiðablik}} (2017)
|sigursælasta lið= {{Lið Breiðablik}} ''(8)''
|heimasíða= [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2016|2016]] - [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2018|2018]]
}}
'''Meistarkeppni kvenna í knattspyrnu 2017''', meistarar meistaranna, var spilaður þann 21. apríl 2017 á [[Stjörnuvöllur|Samsung-leikvanginum.]].

[[Borgunarbikar kvenna í knattspyrnu 2016|Bikarmeistarar]] '''[[Breiðablik]]''' og [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2016|íslandsmeistarar]] '''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]''' áttust þá við.

==Leikskýrsla==
''Föstudagur 21. apríl 2017''.
{{Knattspyrnuleikur
|dagsetning= [[21. apríl]] [[2017]]&lt;br /&gt;19:15 [[GMT]] 
|lið1= {{Lið Stjarnan}}
|skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=741656&amp;banner-tab=report Leikskýrsla]
|úrslit= 0 – 3
|lið2= {{Lið Breiðablik}}
|mörk1= &lt;br&gt;
|mörk2= &lt;br&gt;[[Fanndís Friðriksdóttir|F. Friðriksdóttir]] {{mark|21}}&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;[[Rakel Hönnudóttir|R. Hönnudóttir]] {{mark|28}}&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;[[Ingibjörg Sigurðardóttir|I. Sigurðardóttir]] {{mark|68|víti}}
|leikvangur= [[Stjörnuvöllur|Samsungvöllurinn]], [[Ísland]] 
|áhorfendur= 108
|dómari= Þorvaldur Árnason
}}

==Fróðleikur==

{{Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu}}
{{röð
| listi = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni kvenna]]
| fyrir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2016|2016]]
| eftir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2018|2018]]
}}

== Tilvísanir og heimildir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;
*{{cite web|url=https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=741656|title=Meistarakeppni kvenna 2017|work=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}

{{Knattspyrna á Íslandi 2017}}
[[Flokkur:Meistarakeppni kvenna á Íslandi]]
[[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]]</text>
      <sha1>9qo2mr4v3eifrdfzo8ui9ewls2ffx85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2016</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192729</id>
    <revision>
      <id>1978777</id>
      <parentid>1978622</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2737" sha1="9vsvq3q19ji5v0jflq3grcblrfdiof4" xml:space="preserve">{{Deild keppnisíþrótta
|titill=Meistarakeppni kvenna
|mynd=
|stofnár=1992
|ríki={{ISL}} Ísland
|liðafjöldi=21
|núverandi meistarar= {{Lið Breiðablik}} (2016)
|sigursælasta lið= {{Lið Breiðablik}} ''(7)''
|heimasíða= [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2015|2015]] - [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2017|2017]]
}}
'''Meistarkeppni kvenna í knattspyrnu 2016''', meistarar meistaranna, var spilaður þann 5. maí 2016 á [[Stjörnuvöllur|Samsung-leikvanginum.]].

[[Borgunarbikar kvenna í knattspyrnu 2015|Bikarmeistarar]] '''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]''' ì og [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2015|Íslandsmeistarar]] '''[[Breiðablik]]''' áttust þá við.

==Leikskýrsla==
''Fimmtudagur 5. maí 2016''.
{{Knattspyrnuleikur
|dagsetning= [[5. maí]] [[2016]]&lt;br /&gt;19:15 [[GMT]] 
|lið1= {{Lið Stjarnan}}
|skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=739444&amp;banner-tab=report Leikskýrsla]&lt;br&gt;[https://fotbolti.net/news/05-05-2016/breidablik-meistari-meistaranna-eftir-vitaspyrnukeppni Leikskýrsla 2]&lt;br&gt;[https://timarit.is/page/6570647#page/n13/mode/2up Leikskýrsla 3]
|úrslit= 0 – 0
|lið2= {{Lið Breiðablik}}
|mörk1= &lt;br&gt;
|mörk2= &lt;br&gt;
|leikvangur= [[Stjörnuvöllur|Samsungvöllurinn]], [[Ísland]] 
|áhorfendur= 204
|dómari= Sigurður Óli Þórleifsson
}}
{{Vítaspyrnukeppni|
|víti1 = [[Harpa Þorsteinsdóttir|H. Þorsteinsdóttir]] {{vítekkimark}}&lt;br&gt;[[Þórdís Hrönn Sigfúsdóttir|Þ.H. Sigfúsdóttir]] {{vítmark}}&lt;br&gt;[[Donna Key Henry|D.K. Henry]] {{vítmark}}&lt;br&gt;[[Katrín Ásbjörnsdóttir|K. Ásbjörnsdóttir]] {{vítmark}}&lt;br&gt;[[Ásgerður Stefanía Baldursdóttir|Á.S. Baldursdóttir]] {{vítekkimark}}
|staða = 0 - 1&lt;br&gt;1 - 2&lt;br&gt;2 - 2&lt;br&gt;3 - 3&lt;br&gt;3 - 4
|víti2 = [[Fanndís Friðriksdóttir|F. Friðriksdóttir]] {{vítmark}}&lt;br&gt;[[Hallbera Guðný Gísladóttir|H.G. Gísladóttir]] {{vítmark}}&lt;br&gt;[[Andrea Rán Snæfeld Hauksdóttir|A.R.S. Hauksdóttir]] {{vítekkimark}}&lt;br&gt;[[Svava Rós Guðmundsdóttir|S.R. Guðmundsdóttir]] {{vítmark}}&lt;br&gt;[[Ingibjörg Sigurðardóttir|I. Sigurðardóttir]] {{vítmark}}
}}


==Fróðleikur==

{{Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu}}
{{röð
| listi = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni kvenna]]
| fyrir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2015|2015]]
| eftir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2017|2017]]
}}

== Tilvísanir og heimildir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;
*{{cite web|url=https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=739444|title=Meistarakeppni kvenna 2016|work=KSÍ|accessdate=7. september 2026}}

{{Knattspyrna á Íslandi 2016}}
[[Flokkur:Meistarakeppni kvenna á Íslandi]]
[[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]]</text>
      <sha1>9vsvq3q19ji5v0jflq3grcblrfdiof4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2015</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192730</id>
    <revision>
      <id>1978778</id>
      <parentid>1978006</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2335" sha1="b5xwyt3nc5gbm1eyfea0n31e1hh6umz" xml:space="preserve">{{Deild keppnisíþrótta
|titill=Meistarakeppni kvenna
|mynd=
|stofnár=1992
|ríki={{ISL}} Ísland
|liðafjöldi=20
|núverandi meistarar= {{Lið Stjarnan}} (2015)
|sigursælasta lið= {{Lið Valur}} ''(7)''
|heimasíða= [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2014|2014]] - [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2016|2016]]
}}
'''Meistarkeppni kvenna í knattspyrnu 2015''', meistarar meistaranna, var spilaður þann 8. maí 2015 á [[Stjörnuvöllur|Samsung-leikvanginum.]].

[[Borgunarbikar kvenna í knattspyrnu 2014|Bikarmeistarar]] '''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]''' og [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2014|íslandsmeistarar]] '''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]''' áttust þá við.

Samkvæmt reglum deildarbikarsins tryggði '''[[Breiðablik]]''' sér sæti í úrslitaleiknum þar sem liðið er í öðru sæti Pepsi-deildarinnar.

==Leikskýrsla==
''Föstudagur 8. maí 2015''.
{{Knattspyrnuleikur
|dagsetning= [[8. maí]] [[2015]]&lt;br /&gt;19:15 [[GMT]] 
|lið1= {{Lið Stjarnan}}
|skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=739303&amp;banner-tab=report Leikskýrsla]
|úrslit= 4 – 1
|lið2= {{Lið Breiðablik}}
|mörk1= &lt;br&gt;[[Rúna Sif Stefánsdóttir|R.S. Stefánsdóttir]] {{mark|33}}&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;[[Harpa Þorsteinsdóttir|H. Þorsteinsdóttir]] {{mark|47}}&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;[[Harpa Þorsteinsdóttir|H. Þorsteinsdóttir]] {{mark|70}}&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;[[Guðrún Karítas Sigurðardóttir|G.K. Sigurðardóttir]] {{mark|90}}
|mörk2= &lt;br&gt;[[Telma Hjaltalín Þrastardóttir|T.H. Þrastardóttir]] {{mark|44}}&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|leikvangur= [[Stjörnuvöllur|Samsungvöllurinn]], [[Ísland]] 
|áhorfendur= 
|dómari= Sigurður Óli Þórleifsson
}}

==Fróðleikur==

{{Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu}}
{{röð
| listi = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni kvenna]]
| fyrir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2014|2014]]
| eftir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2016|2016]]
}}

== Tilvísanir og heimildir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;
*{{cite web|url=https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=739303|title=Meistarakeppni kvenna 2015|work=KSÍ|accessdate=7. september 2026}}

{{Knattspyrna á Íslandi 2015}}
[[Flokkur:Meistarakeppni kvenna á Íslandi]]
[[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]]</text>
      <sha1>b5xwyt3nc5gbm1eyfea0n31e1hh6umz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2014</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192732</id>
    <revision>
      <id>1978779</id>
      <parentid>1978005</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1824" sha1="oy5x63uxliutkxpxqzm5uy93brhw4ge" xml:space="preserve">{{Deild keppnisíþrótta
|titill=Meistarakeppni kvenna
|mynd=
|stofnár=1992
|ríki={{ISL}} Ísland
|liðafjöldi=19
|núverandi meistarar= {{Lið Breiðablik}} (2014)
|sigursælasta lið= {{Lið Valur}} ''(7)''
|heimasíða= [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2013|2013]] - [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2015|2015]]
}}
'''Meistarkeppni kvenna í knattspyrnu 2014''', meistarar meistaranna, var spilaður þann 2. maí 2014 á [[Stjörnuvöllur|Samsung-leikvanginum.]].

[[Borgunarbikar kvenna í knattspyrnu 2013|Bikarmeistarar]] '''[[Breiðablik]]''' og [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2013|íslandsmeistarar]] '''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]''' áttust þá við.

==Leikskýrsla==
''Föstudagur 2. maí 2014''.
{{Knattspyrnuleikur
|dagsetning= [[2. maí]] [[2014]]&lt;br /&gt;19:15 [[GMT]] 
|lið1= {{Lið Stjarnan}}
|skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=740950&amp;banner-tab=report Leikskýrsla]
|úrslit= 0 – 1
|lið2= {{Lið Breiðablik}}
|mörk1= &lt;br&gt;
|mörk2= &lt;br&gt;[[Telma Hjaltalín Þrastardóttir|T.H. Þrastardóttir]] {{mark|6}}
|leikvangur= [[Stjörnuvöllur|Samsungvöllurinn]], [[Ísland]] 
|áhorfendur= 200
|dómari= Kristinn Jakobsson
}}

==Fróðleikur==

{{Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu}}
{{röð
| listi = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni kvenna]]
| fyrir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2013|2013]]
| eftir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2015|2015]]
}}

== Tilvísanir og heimildir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;
*{{cite web|url=https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=740950|title=Meistarakeppni kvenna 2014|work=KSÍ|accessdate=7. september 2026}}

{{Knattspyrna á Íslandi 2014}}
[[Flokkur:Meistarakeppni kvenna á Íslandi]]
[[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]]</text>
      <sha1>oy5x63uxliutkxpxqzm5uy93brhw4ge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2013</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192734</id>
    <revision>
      <id>1978780</id>
      <parentid>1978004</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2281" sha1="tchlaoup4glflk42c0y1ggslpvdbday" xml:space="preserve">{{Deild keppnisíþrótta
|titill=Meistarakeppni kvenna
|mynd=
|stofnár=1992
|ríki={{ISL}} Ísland
|liðafjöldi=18
|núverandi meistarar= [[Þór/KA]] (2013)
|sigursælasta lið= {{Lið Valur}} ''(7)''
|heimasíða= [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2012|2012]] - [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2014|2014]]
}}
'''Meistarkeppni kvenna í knattspyrnu 2013''', meistarar meistaranna, var spilaður þann 1. maí 2013 á [[Stjörnuvöllur|Samsung-leikvanginum.]].

[[Borgunarbikar kvenna í knattspyrnu 2012|Bikarmeistarar]] '''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]''' og [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2012|íslandsmeistarar]] '''[[Þór/KA]]''' áttust þá við.

==Leikskýrsla==
''Miðvikudagur 1. maí 2013''.
{{Knattspyrnuleikur
|dagsetning= [[1. maí]] [[2013]]&lt;br /&gt;15:00 [[GMT]] 
|lið1= [[Þór/KA]]
|skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=716661&amp;banner-tab=report Leikskýrsla]&lt;br&gt;[https://fotbolti.net/news/01-05-2013/meistarakeppni-ksi-thor-ka-vann-eftir-vitakeppni Leikskýrsla 2]
|úrslit= 0 – 0
|lið2= {{Lið Stjarnan}}
|mörk1= &lt;br&gt;
|mörk2= &lt;br&gt;
|leikvangur= [[Boginn]], [[Ísland]] 
|áhorfendur= 300
|dómari= Vilhelm Adolfsson
}}
{{Vítaspyrnukeppni|
|víti1 = [[Kayla June Grimsley|K.J. Grimsley]] {{vítmark}}&lt;br&gt;[[Arna Sif Ásgrímsdóttir|A.S. Ásgrímsdóttir]] {{vítmark}}&lt;br&gt;[[Tahnai Lauren Annis|T.L. Annis]] {{vítmark}}&lt;br&gt;[[Mateja Zver|M. Zver]] {{vítmark}}
|staða = 1 - 0&lt;br&gt;2 - 1&lt;br&gt;3 - 1&lt;br&gt;4 - 1
|víti2 = [[Danka Podovac|D. Podovac]] {{vítekkimark}}&lt;br&gt;[[Harpa Þorsteinsdóttir|H. Þorsteinsdóttir]] {{vítmark}}&lt;br&gt;[[Glódís Perla Viggósdóttir|G.P. Viggósdóttir]] {{vítekkimark}}
}}

{{Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu}}
{{röð
| listi = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni kvenna]]
| fyrir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2012|2012]]
| eftir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2014|2014]]
}}

== Tilvísanir og heimildir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;
*{{cite web|url=https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=716661|title=Meistarakeppni kvenna 2013|work=KSÍ|accessdate=7. september 2026}}

{{Knattspyrna á Íslandi 2013}}
[[Flokkur:Meistarakeppni kvenna á Íslandi]]
[[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]]</text>
      <sha1>tchlaoup4glflk42c0y1ggslpvdbday</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978781</id>
      <parentid>1978780</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2280" sha1="hzxl0rzk2ixymzyred7ni41nrc6nz00" xml:space="preserve">{{Deild keppnisíþrótta
|titill=Meistarakeppni kvenna
|mynd=
|stofnár=1992
|ríki={{ISL}} Ísland
|liðafjöldi=18
|núverandi meistarar= [[Þór/KA]] (2013)
|sigursælasta lið= {{Lið Valur}} ''(7)''
|heimasíða= [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2012|2012]] - [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2014|2014]]
}}
'''Meistarkeppni kvenna í knattspyrnu 2013''', meistarar meistaranna, var spilaður þann 1. maí 2013 á [[Stjörnuvöllur|Samsung-leikvanginum.]]

[[Borgunarbikar kvenna í knattspyrnu 2012|Bikarmeistarar]] '''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]''' og [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2012|íslandsmeistarar]] '''[[Þór/KA]]''' áttust þá við.

==Leikskýrsla==
''Miðvikudagur 1. maí 2013''.
{{Knattspyrnuleikur
|dagsetning= [[1. maí]] [[2013]]&lt;br /&gt;15:00 [[GMT]] 
|lið1= [[Þór/KA]]
|skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=716661&amp;banner-tab=report Leikskýrsla]&lt;br&gt;[https://fotbolti.net/news/01-05-2013/meistarakeppni-ksi-thor-ka-vann-eftir-vitakeppni Leikskýrsla 2]
|úrslit= 0 – 0
|lið2= {{Lið Stjarnan}}
|mörk1= &lt;br&gt;
|mörk2= &lt;br&gt;
|leikvangur= [[Boginn]], [[Ísland]] 
|áhorfendur= 300
|dómari= Vilhelm Adolfsson
}}
{{Vítaspyrnukeppni|
|víti1 = [[Kayla June Grimsley|K.J. Grimsley]] {{vítmark}}&lt;br&gt;[[Arna Sif Ásgrímsdóttir|A.S. Ásgrímsdóttir]] {{vítmark}}&lt;br&gt;[[Tahnai Lauren Annis|T.L. Annis]] {{vítmark}}&lt;br&gt;[[Mateja Zver|M. Zver]] {{vítmark}}
|staða = 1 - 0&lt;br&gt;2 - 1&lt;br&gt;3 - 1&lt;br&gt;4 - 1
|víti2 = [[Danka Podovac|D. Podovac]] {{vítekkimark}}&lt;br&gt;[[Harpa Þorsteinsdóttir|H. Þorsteinsdóttir]] {{vítmark}}&lt;br&gt;[[Glódís Perla Viggósdóttir|G.P. Viggósdóttir]] {{vítekkimark}}
}}

{{Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu}}
{{röð
| listi = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni kvenna]]
| fyrir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2012|2012]]
| eftir = [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2014|2014]]
}}

== Tilvísanir og heimildir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;
*{{cite web|url=https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=716661|title=Meistarakeppni kvenna 2013|work=KSÍ|accessdate=7. september 2026}}

{{Knattspyrna á Íslandi 2013}}
[[Flokkur:Meistarakeppni kvenna á Íslandi]]
[[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]]</text>
      <sha1>hzxl0rzk2ixymzyred7ni41nrc6nz00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>N95-gríma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192777</id>
    <revision>
      <id>1978817</id>
      <parentid>1978500</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>fell frá eyðingartillögu og laga aðeins til málfar</comment>
      <origin>1978817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2943" sha1="omx9uzillp0xpnpq1a7kvxc6b4rho5a" xml:space="preserve">[[Mynd:1512-Cropped.jpg|thumb|N95-gríma]]
'''N95-gríma''' er einnota andlitsgríma sem uppfyllir N95-staðal bandarísku vinnuverndarstofnunarinnar (NIOSH) um loftsíun, en hún síar að minnsta kosti 95% af loftbornum ögnum sem eru með 0,3 míkrómetra samkvæmt reglugerð 42 CFR 84, sem tók gildi í júlí 1995.&lt;ref name=&quot;VOADeliver&quot;&gt;{{Cite news |last=Xie |first=John |date=2020-03-19 |title=World Depends on China for Face Masks But Can Country Deliver? |url=https://www.voanews.com/a/science-health_coronavirus-outbreak_world-depends-china-face-masks-can-country-deliver/6186071.html |newspaper=[[Voice of America]]}}&lt;/ref&gt;

N95-grímur eru einnig prófaðar með tilliti til vökvaþols og lúta eftirliti [[Matvæla- og lyfjaeftirlit Bandaríkjanna|Matvæla- og lyfjaeftirlits Bandaríkjanna]] (FDA) samkvæmt reglugerð 21 CFR 878.4040, auk þess sem þær þurfa að uppfylla kröfur NIOSH samkvæmt 42 CFR 84. Alríkisstaðallinn 42 CFR 84, sem lagði grunn að N95-staðlinum, var þróaður til að bregðast við annmörkum eldri prófunarstaðla Bandarísku námu- og heilbrigðisstofnunarinnar og einnig vegna berklafaraldra sem komu upp í Bandaríkjunum á níunda og tíunda áratugnum í kjölfar alnæmisfaraldursins.

Síðan þá hafa N95-grímur verið notaðar til að draga úr smithættu í ýmsum faröldrum í Bandaríkjunum og Kanada, meðal annars í [[Svínaflensufaraldurinn 2009|svínaflensufaraldrinum 2009]] og [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19-faraldrinum]]. Umhverfisverndarstofnun Bandaríkjanna (EPA) hefur jafnframt mælt með notkun þeirra til að verjast reyk frá gróðureldum.

N95-gríman er jafnan gerð úr fínu neti af gerviefnaþráðum, sérstaklega óofnu pólýprópýlen-efni. Hún er framleidd með bræðslublástri sem myndar innra síunarlagið sem síar burt hættulegar agnir. N95-staðallinn útilokar ekki aðrar síunaraðferðir, svo lengi sem öndunargríman uppfyllir N95-staðla og er samþykkt af NIOSH.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Feng |first=Emily |date=March 16, 2020 |title=COVID-19 Has Caused A Shortage Of Face Masks. But They're Surprisingly Hard To Make |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/03/16/814929294/covid-19-has-caused-a-shortage-of-face-masks-but-theyre-surprisingly-hard-to-mak |work=Goats and Soda |publisher=[[NPR]]}}&lt;/ref&gt;

„N95“ er skrásett vörumerki í eigu [[Heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti Bandaríkjanna|heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytis Bandaríkjanna]]. Það er ólöglegt í Bandaríkjunum að nota heitið „N95“ án samþykkis NIOSH. „N-ið“ í heitinu gefur til kynna að gríman þoli ekki olíu, á meðan „95“ vísar til þess að gríman geti síað burt 95% af svifögnum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tsi.com/healthcare/learn/how-n95-respirators-work-and-why-it-matters|title=How N95 Respirators Work and Why It Matters|website=Tsi.com|access-date=July 28, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==</text>
      <sha1>omx9uzillp0xpnpq1a7kvxc6b4rho5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goguryeo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192785</id>
    <revision>
      <id>1978746</id>
      <parentid>1978632</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JetLowly</username>
        <id>87476</id>
      </contributor>
      <origin>1978746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2602" sha1="q3u0s3ywcqite5stqeonjcsb434ig9f" xml:space="preserve">{{Land
| nafn = Goguryeo
| nafn_í_eignarfalli = 
| fáni = Royal flag of Goryeo (Bong-gi) (Fringeless).svg
| nafn_á_frummáli = 高句麗&lt;hr /&gt;고구려
| fáni-ár = Konungsfáni Goryeo
| skjaldarmerki = 
| staðsetningarkort = 5th_century_Goguryeo.png
| höfuðborg = [[Jolbon]]&lt;br&gt;(37 f.Kr. – 3 e.Kr.)&lt;br&gt;[[Gungnae]]&lt;br&gt;(3–427)&lt;br&gt;[[Pjongjang]]&lt;br&gt;(427–668)
| tungumál = Goguryeo
| stjórnarfar = Konungsveldi
| staða = 
| gjaldmiðill = 
}}
{{Saga Kóreu}}
'''Goguryeo''' (37 f.Kr. – 668 e.Kr.) ([[kóreska]]: 고구려; [[hanja]]: 高句麗; RR: Goguryeo; bókstaflega „hátt virki“; framburður: Gogúrjo; fornkóreska: Guryeo), síðar einnig þekkt sem '''Goryeo''' (kóreska: 고려; hanja: 高麗; RR: Goryeo; bókstaflega „hátt og fagurt“; framburður: Gorjo; miðkóreska: 고ᇢ롕〮, kwòwlyéy), var kóreskt konungsríki&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Koguryŏ |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Koguryo |access-date=24 January 2023}}&lt;/ref&gt; staðsett á norður- og miðhluta [[Kóreuskagi|Kóreuskaga]] og í suður- og miðhluta Norðaustur-Kína ([[Mansjúría|Mansjúríu]]). Þegar það var sem öflugast stýrði Goguryeo meirihluta Kóreuskagans, stórum hluta Mansjúríu og hlutum af því sem nú er Austur-Rússland. Fornleifafræðilegar vísbendingar benda jafnframt til að það hafi náð allt austur til Mongólíu nútímans.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |encyclopedia=[[Encyclopedia of Korean Culture]] |url=https://encykorea.aks.ac.kr/ |access-date=2023-06-25 |language=ko |script-title=ko:고구려(高句麗)}}&lt;/ref&gt;

Ásamt [[Baekje]] og [[Silla (ríki)|Silla]] var Goguryeo eitt af [[Þríríkjatímabil Kóreu|þremur konungsríkjum Kóreu]]. Það tók virkan þátt í valdabaráttunni um yfirráð yfir Kóreuskaganum og var einnig viðriðið utanríkismál nágrannaríkja í [[Kína]] og [[Japan]].

Goguryeo var eitt af stórveldum [[Austur-Asía|Austur-Asíu]] þar til það beið ósigur fyrir bandalagi Silla og [[Tangveldið|Tangveldisins]] árið 668. Ríkinu hafði þá farið hnignandi eftir innri átök í kjölfar dauða kóreska leiðtogans [[Yeon Gaesomun]]. Eftir fall ríkisins skiptist landsvæði þess á milli Tangveldisins, [[Síðara Silla-ríkið|síðara Silla-ríkisins]] og [[Balhae]].

Nafnið „Goryeo“ (einnig ritað „Koryŏ“), stytt útgáfa af Goguryeo (Koguryŏ), var tekið upp sem opinbert heiti á 5. öld og er uppruni ríkjaheitisins „Kóreu“.

== Tilvísanir ==
&lt;references/&gt;
[[Flokkur:Lagt niður 668]]
[[Flokkur:Fyrrum Kóreuríki]]</text>
      <sha1>q3u0s3ywcqite5stqeonjcsb434ig9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2016</title>
    <ns>1</ns>
    <id>192798</id>
    <revision>
      <id>1978776</id>
      <parentid>1978627</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:03:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Óviðunandi málfar */ Svar</comment>
      <origin>1978776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2249" sha1="g827ez6gk84di9nz0sff0ounbmitdrf" xml:space="preserve">== Óviðunandi málfar ==
Could you point out the &quot;unacceptable linguistic errors&quot; I made while drafting this page?

As I have already stated on my user page, I have not studied Icelandic.&lt;br&gt;
That does not prevent me from using an online spell-checker to correct my mistakes; as an Icelandic teacher explained to me on Facebook, the language has masculine, feminine, and neuter genders, and it is crucial to pay close attention to this aspect.

I would like to point out that, on the Italian Wikipedia, deletion notices should be phrased in a more polite and constructive tone, helping the user understand how to improve and correct the flawed text.

The pages I drafted previously—and subsequent ones—have been partially corrected.

I am not here to cause troubles, but I really need specific guidance to resolve the issues I have created.&lt;br&gt;
Best regards.--[[Notandi:Nipas2|Nipas2]] ([[Notandaspjall:Nipas2|spjall]]) 12. september 2026 kl. 22:03 (UTC)

:The Icelandic Wikipedia has nowhere near as many regular editors or admins as the Italian one. It's not reasonable or realistic to expect the handful of editors here to be at your back and call if you submit an article that's so poorly written as to be below bare minimum standards.
:An online spell-checker is not a substitute for actually knowing what the words you write down mean. I want to bring your attention to these two articles. They might explain why contributions to small language wikis from non-speakers are generally not appreciated, and can be highly damaging to the entire project:
:* https://www.technologyreview.com/2025/09/25/1124005/ai-wikipedia-vulnerable-languages-doom-spiral/
:* https://www.theguardian.com/uk-news/2020/aug/26/shock-an-aw-us-teenager-wrote-huge-slice-of-scots-wikipedia
:I'll remove the deletion tags from the most recent articles since the most galling linguistic errors have been corrected (though the wording remains awkward). But I would strongly dissuade you from continuing to write articles in Icelandic unless you actually learn or study the language or find an Icelandic-speaking editor to proofread them before you submit them. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 13. september 2026 kl. 17:03 (UTC)</text>
      <sha1>g827ez6gk84di9nz0sff0ounbmitdrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mikmak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192808</id>
    <revision>
      <id>1978743</id>
      <timestamp>2026-09-13T12:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Masae</username>
        <id>538</id>
      </contributor>
      <comment>Ný grein</comment>
      <origin>1978743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33623" sha1="sbji8gzvuf52p197u5gvvv756h3nraq" xml:space="preserve">[[Mynd:Les Micmacs (multilingual).svg|thumb|upright=1.35|Mi'kma'ki: hin sjö umdæmi Mikmak-fólksins. Það sem vantar er ''Taqamgug/Tagamuk'', áttunda svæðið sem nær yfir allt  [[Nýfundnaland]]. Taqamgug var talið hluti af Onamag svæðinu fyrir 1800.]] [[Mynd: Birch Bark Canoe Making.jpg|thumb|Mikmak-menn frá Nýfundnalandi að smíða kanóa úr birkiberki.]]'''Mikmak''' þjóðflokkurinn (Mi'kmaq á bæði [[Enska|ensku]] og [[Franska|frönsku]], áður Micmac); eintala: Mi'kmaw, einnig L'nuk og áður Micmac)&lt;ref&gt;[https://www.native-languages.org/mikmaq.htm Native-Languages] Native-Languages.org&lt;/ref&gt; eru frumbyggjar norðaustur [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Fyrir utan hluta af [[Maine|Maine]]-fylki í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] var heimasvæði þeirra [[Nova Scotia]], austurhluti [[New Brunswick]], [[Eyja Játvarðs prins|Prince Edwardeyja]], [[Nýfundnaland]] og Gaspé-skaginn í [[Québec|Quebec]] í [[Kanada]].&lt;ref&gt; Gallant, David Joseph (2008). [https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/micmac-mikmaq &quot;Mi'kmaq&quot;.] The Canadian Encyclopedia.&lt;/ref&gt; Mikmak-þjóðin nefnir heimasvæði sitt ''Mi'kma'ki'' (eða ''Mi'gma'gi''); og það var eitt af fimm frumbyggjaþjóðum í Wabanaki-bandalaginu.
Árið 2023 töldu 66.748 íbúar á svæðinu sig vera Mikmakka; þar á meðal 25.182 á Nýfundnalandi.&lt;ref&gt; Qalipu First Nation (2025) [ https://qalipu.ca/membership-database-contact-updates-underway/  &quot;Programs and Services&quot;]  Qalipu.ca. May 29, 2025&lt;/ref&gt; Samkvæmt manntalinu í Kanada árið 2021 höfðu 9.245 einstaklingar Mi'kmawi'simk að móðurmáli.&lt;ref&gt; Government of Canada, Statistics Canada (February 9, 2022). [https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/index.cfm?Lang=E  &quot;Profile table, Census Profile, 2021 Census of Population – Canada&quot;.] www12.statcan.gc.ca.&lt;/ref&gt; Tungumál Mikmakka var áður skrifað með sérstöku Mi'kmaw-myndletri en er nú skrifað með latnesku letri. Ríkisstjórir bæði Bandaríkjanna og Kanada reyndu áratugum saman að útrýma tungumálum frumbyggja , ekki síst með því að þvinga börn í sérstaka heimavistaskóla. Undir merkjum aðlögunar, neyddu þessir skólar frumbyggjabörn til að hafna menningu sinni og tungumáli.&lt;ref&gt; MacDonald, David B.; Hudson, Graham (2012).[ https://www.jstor.org/stable/23320978  &quot;The Genocide Question and Indian Residential Schools in Canada&quot;.] Canadian Journal of Political Science. 45 (2): 427–449. doi:10.1017/S000842391200039X. ISSN 0008-4239. JSTOR 23320978. S2CID 154633673.&lt;/ref&gt;
==Menningarbrot ==
Lífshættir Mikmak stjórnuðust af árstíðum með fremur mildum sumrum og snjóþungum og köldum vetrum. Sumurin voru of svöl til þess að þeir gætu stundað ræktun í milklu mæli á [[Maís|maís]], [[Baun|baunum]] eða [[Kúrbítur|kúrbýt]], öfugt við aðrar frumbyggjaþjóðir sem bjuggu sunnar heldur  voru þeir [[Veiðimenn og safnarar|veiðimenn og safnarar]] og treystu á auðlindir skóga og sjávar. 

Hringrás árstíðana hófst þegar árnar lagði að hausti. Á haustin og veturna bjuggu Mikmak í litlum fjölskylduhópum og félagsleg samskipti voru í lágmark. Á hlýrri mánuðum söfnuðust fjölskylduhóparnir hins vegar saman í stærri hópa. Haust, vetur og snemma vors dvöldu þeir inn í landi til að veiða [[Hreindýr|hreindýr]], [[Elgur|elgi]], [[Dádýr|dádýr]], [[Bjarndýr|birni]] og [[Bjór (nagdýr)|bjóra]]. En vor og sumar bjuggu þeir við stöndina og veiddu [[Lax|lax]] og aðra fiska, söfnuðu [[Skelfiskur|skelfiski]]  og söfnuðu villtum jurtum og rótum. Á vorin töppuðu þeir hlynsafa og unnu [[hlynsíróp]] og á haustin tíndu þeir ber.
Mikmak notaði ýmisar aðferðir og tæki til að veiða villibráð og til að fiska. [[Spjót]], [[Bogfimi|bogar]] og [[Ör|örvar]] voru notuð til að veiða stærri dýr, en gildrur voru notaðar til að veiða [[Kanínur|kanínur]] og fugla. Mikmak notuðu öngla og net við fiskveiðar en einnig [[Þríforkur|þríforka]]. Skutlar voru notaðir til að veiða seli. Þegar Mikmak-þjóðin hóf viðskipti við Evrópubúa á 16. öld voru mörg þessara tækja aðlöguð nýrri tækni. Áður voru örvar- og spjótoddar gerðir úr beini eða steini og önglar úr beini en urðu nú gerðir úr járni.&lt;ref&gt;Ralph T. Pastore (1998).[https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/mikmaq-culture.php Traditional Mi'kmaq (Micmac) Culture]. The Newfoundland and Labrador Heritage Website&lt;/ref&gt;
En Evrópskir innflytjendur tóku einnig upp tækni og lausnir sem frumbyggjarnir höfðu þróað. [[Snjóþrúgur]] voru mjög vel aðlagaðar að vetrarveðurfari með djúpum snjó og einstklega hentugar við veiðar að og til ferðalaga. 

[[Mynd:Mi'kmaq History Month (21626319089).jpg|thumb|alt=Birkikanóar frá Nova Scotia, ljósmynd frá lokum 19. aldar| Birkikanóar frá Nova Scotia, ljósmynd frá lokum 19. aldar]]Evrópumenn gerðu sér einnig fljóttlega grein fyrir yfirburðum [[Kanó|birkikanóana]], sem voru léttir, báru tiltölulega mikið og var auðvelt að gera við. Mikmak-menn gerðu margar mismunandi gerðir af kanóum, sumar þeirra til ferða á ám og vötnum, og stærri gerðir sem hægt var að fara á langar leiðir milli eyja og til fiskiróðra. Kanóar sem voru notaðir út á sjó voru um yfirleitt um 6 metrar á lengd eða allt að 9 metrar.
Kanóar til nota á ám og vötnum voru minni, frá 2,7 metrum allt að 6 metrum. Þeir minstu voru einungis fyrir einn einstakling. Trégrind var þakin birkiberki sem var saumaður saman með sinum en voru einnig gerðir úr skinni.
Birkibörkur var einnig notaður til að búa til ýmis ílát og hirslur. Börknum var flett af trénu og skorinn í rétt form og saumuð saman með mjóum grenirótum eða sinum til að búa til bolla, potta og skálar fyrir mat.&lt;ref&gt;Jasen S. Benwah. [https://www.benoitfirstnation.ca/mikmaq_article14_tools.html Mi’kmaq history and people : Tools and gear] &lt;/ref&gt;

[[Mynd:Mi'kmaq History Month (21813252835).jpg|thumb|alt=Sumar wigwams|Sumar wigwams]] Birkibörkur var einnig notaður til að þekja kúftar eða keilulaga vistarverur som voru kallaðar wigwams.&lt;ref&gt; René R. Gadacz. „Wigwam.” The Canadian Encyclopedia. Síðast uppfært 19. maí 2020. https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/wigwam.&lt;/ref&gt; Mikmak-fólkið smíðuðu ýmsar gerðir af wigwams, algengasta var eins konar keilutjald sem var búið til með því að reisa grindverk úr stöngum sem voru bundnar saman efst og þekja það með skinnum eða birkiberki. Þessi tjöld voru létt og auðvelt að rúlla saman og flytja á nýjan stað. Þessi gerð hafði eitt eldstæði í miðju og rúmaði 10 til 12 manns. Aðrar gerðir gátu verið mun stærri og haft tvö eldstæði í sinn hvorum enda og rúmað 20 til 24 manns.

Allur fatnaður Mikmak frumbyggjanna var gerður úr skinnum. Hreindýra-, hjartar- og elgskinn voru notuð bæði í karla og kvennfatnað og einnig í skófatnað, mokkasínur. Á veturna bættust við yfirhafnir úr loðfeldi. Skinnklæðin voru oft skreytt með máluðu munstri. Skinnin voru saumuð saman með sinum úr hjartar- eða hreindýrum og til þess notað gatajárn og nálar úr beini.
===Tungumál og ritun===
[[Mynd:Mikmaq sample (ave Maria).jpg|thumb|alt=Maríubænin rituð með myndletri Mikmak| Maríubænin rituð með myndletri Mikmak]] [[Mynd:Fortress Louisbourg DSC02464 - Mi’kmaq Hieroglyph Prayer Book (8176694547).jpg|thumb|alt=Bænabók rituð með myndletri Mikmak frá miðri 18. öld|Bænabók rituð með myndletri Mikmak frá miðri 18. öld]] Tungumál Mikmak er hluti af [[Algonkínsk tungumál|Algonkísku málaættinni]] og er nefnt Mi'kmawi'simk af þeim sjálfum. Árið 2022 var tungumálið gert opinbert tungumál á Nova Scotia&lt;ref&gt; Nova Scotia, Premier’s Office, 17. Juli 2022 .[https://news.novascotia.ca/en/2022/07/17/mikmaw-language-legislation-proclaimed , Mi’kmaw Language Act]&lt;/ref&gt; ásamt ensku og frönsku. Mikmak tungumálið var náskilt málunum nágrannafólksins [[Wolastoqey]] and [[Passamaquoddy]], en þau mál eru því sem næst útdauð, og fjarskyld öðrum Algonkískum málum eins og [[Innu]] og mögulega [[Beótúk]]. Mikill munur er á hinum ýmsu Mikmak mállýskum, svo til dæmis eiga Mikmak í Quebec erfitt með að skilja þá sem tala Nova Scotia málísku. Mikil áhersla er nú lögð á að efla notkun tungumálsins enda hefur það lykilhlutverk í mótun nútíma sjálfsmyndar og sjaálfsvirðingu þeirra.
Áður en Mikmak komust í kynni við Evrópumenn teiknuðu þeir tákn á birkibörk og leður sem skilaboð. Líklegt er að þetta táknkerfi hafi verið svipaðri því sem notað var af Abenaki-þjóðinni í núverandi Maine-fylki.&lt;ref&gt; Thwaites, Ruben G. (1959). The Jesuit Relations and Allied Documents: Travel and Explorations of the Jesuit Missions in New France, 1610–1791 (Vol. 38 ed.). Cleveland: Burrows Bros. bls. 27.&lt;/ref&gt;
Kaþólski trúboðinn Chrestien Leclercq lærði tungumál Mikmak og 1678 þróaði á árunum 1675 til [[Myndletur|myndletur]] með yfir 5.000 til að auvelda trúboðið.&lt;ref&gt; Schmidt, David L.; Marshall, Murdena (1995). Mi'kmaq Hieroglyphic Prayers: Readings in North America's First Indigenous Script. Halifax, Nova Scotia: Nimbus. bls. 6–7. ISBN 1-55109-069-4.&lt;/ref&gt; Mikmak-fólkið tók mjög vel á móti þessu letri og það var notað langt í trúarritum og kennslubókum fram á 19. öld. Þar að auki í dagblaðinu ''Micmac Messenge'', sem var gefið út á máli Mikmak (og einnig á ensku)frá 1908 til 1942.&lt;ref&gt; Lnoi Patlias (Hrsg.): Sacred history in Micmac. Micmac Messenger, Restigouche, P.Q. 1921 ([https://archive.org/details/sacredhistoryinm00paci/page/n2/mode/1up Textarchiv – Internet Archive]).&lt;/ref&gt; Tengsl þessara tákna við [[Bergrista|bergristur]] sem fundist hafa á svæði Mikmak er óljóst. Þessar klettaristur eru einkum að finna á Nova Scotia og sumar líkjast myndtáknum, mannlegar verur, dýr, hús, tjöld og kanóar, ristað í bergið. Það er talið þessar klettaristur hafi verið gerðar af Mikmaki-fólki, enda hefur .að búið á svæðinu í þúsundir ára.&lt;ref&gt;Cave, Beverley (2005). [https://memorial.scholaris.ca/items/3de2c06e-f46d-4dd4-bbde-149d8975f52e  The Petroglyphs of Kejimkujik National Park, Nova Scotia: A Fresh Perspective on their Physical and Cultural Contexts](PDF) . Memorial University.&lt;/ref&gt;  Erfitt er að tímasetja hellaristurnar en þær eru taldar hafa verið gerðar á mjög löngum tíma fyrir komu Evrópumanna.&lt;ref&gt;Dawson, Joan (2022). Nova Scotia's Historic Inland Communities. Halifax, NS: Nimbus Publishing. pp. 8–12. ISBN 978-1-77471-062-3.&lt;/ref&gt;
Frá seinni hluta 19. aldar hefur mál Mikmak verið rituð með latnesku letri.
==Stjórnun==
Sögulega séð einkenndust byggðir Mikmak af fjölskyldum sem bjuggu hver fyrir sig eða fleiri saman, allt eftir árstímum inn í landi eða meðfram ströndum og ám. Samfélagið byggðist skyldleika og bandalögum fjölskyldna. Völd leiðtoga byggðust á virðingu fremur en styrk, og leiðtogahæfileikar snerust að mestu leyti um réttláta stjórnun á fiskveiðisvæðum og veiði. Mikmak nefndu það svæði þar sem þeir bjuggu Mi'kma'ki, og skiptu því í sjö byggðir. Hver byggð hafði valinn höfðingja og öldungaráð.
Mikmak hafði náin tengsl við nágrannaþjóðir, þar á meðal Maliseet og Passamaquoddy. Ásamt þessu tveim og Penobscot einnig Abenaki þjóðflokkunum mynduðu þeir Wabanaki-bandalagið sem er enn virkt og hefur verið það að minnsta kosti frá komu Evrópubúa.

[[Mynd:Wabanaki Confederacy (Anglicised Names).png|thumb|alt=Wabanaki bandalagið| Wabanaki bandalagið]] Sögulega stjórnaði það sem er kallað ''Aðalráð Mikmak'' (''Sante' Mawio'mi'' eða ''Mi'kmawey Mawio'mi'') málefnum þjóðflokksins. Óvíst er hvenær þetta ráð kom til sögunnar en það var löngu fyrir komu Evrópubúa. Á 17. og 18. öld gengdi ráðið mikilvægu hlutverki gagnvart nýlenduveldi Breta. Ráðið, ásamt sambærilegum ráðum Wolastoqiyik- (Maliseet) og Pasamaquoddy-þjóðanna gerðu fleiri samninga við bresku nýlendustjórnina á 18. öld sem kenndir eru við ''frið og vináttu'' (''Peace and Friendship Treaties''); sá fyrsti var undirritaður árið 1725 og sá síðasti árið 1779.  Ráðið starfar enn þó að vald þess takmarkaðist mjög með kanadískum alríkislögum frá 1876, svo kölluð ''Indian Act'' (''Indíánalögin'')&lt;ref&gt; Leslie, John F. (2002). [https://canlii.ca/t/skf4 &quot;The Indian Act: An Historical Perspective&quot;.] Canadian Parliamentary Review. 25 (2).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Hanson, Erin (2009). [https://indigenousfoundations.arts.ubc.ca/the_indian_act/ &quot;The Indian Act&quot;.] Indigenous Foundations. University of British Columbia.&lt;/ref&gt; Samkvæmt þessum lögum áttu frumbyggjar að mynda fulltrúakjörnar svæðisstjórnir að kanadískri fyrirmynd en án raunverulegs valds og hlutverk Aðalráðsins var takmarkað við andlega leiðsögn. Markmið laganna var að knýja fram aðlögun frumbyggja og koma á miðstýrðu alríkisvaldi yfir sjálfsmynd, menningu og stjórnarfari frumbyggjaþjóðanna. Löggjöfin takmarkaði grundvallar borgaralegréttindi frumbyggja, bannaði andlegar og menningarlegar hátíðir og meinaði frumbyggjum að leita til lögfræðinga eða stofna stjórnmálasamtök án leyfis stjórnvalda. Lögin sköpuðu einnig forsendur fyrir því kirkjurekna kerfi heimavistaskóla sem skildi börn með valdi frá fjölskyldum sínum.&lt;ref&gt;Kory Wilson (2018). [https://opentextbc.ca/indigenizationfoundations/chapter/the-indian-act/ The Indian Act] . Pulling Together: Foundations Guide. Bccampus&lt;/ref&gt; Hlutverk þessa skólakerfis var “siðmenntun” frumbyggja með því að einangra börn frumbyggja frá áhrifum eigin menningarheima og trúarbragða og samlagast þannig kanadískri og evrópskri menningu. Síðast skólinn í þessu skólakerfi lokaði 1997.
Nú starfar Aðalráðið einkum að eflingu og varðveislu tungumáls og menningar Mikmak-fólksins.
===Trú og trúarboð===
Mikið er vitað um eldri efnislega menningu Mikmak-fólksins en minna um trúarhugmyndir. Það er vitað að það gerði ekki greinarmun á því sem var áþreifanlegt og náttúrulegt og því sem var yfirnáttúrulegt eða andlegt. Veröldin var öll lifandi, í dýrum, sólinni, árnum, tjám og steinum voru andar eða krafta. Sólin gegndi sérstöku hlutverki, en Mikmak-fólkið trúði því að alheimurinn allur væri gegnsýrður af anda sem nefndist ''mntu'' eða ''manitou''. Það var hin andlega vera ''Glooscap'' (eða ''Klu'skap''), sem kenndi fólkinu hvernig alheimurinn hefði orðið til og hvernig allt tengdist.&lt;ref&gt; Hornborg, A. (2008). Mi’Kmaq Landscapes: From Animism to Sacred Ecology. Burlington, VT: Ashgate Publishing, Ltd.&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Group photo including Father Pacifique and Chief Peter Paul.jpg|thumb|alt=Kaþólskur prestur og hluti Mikmak safnaðarins  í Shubenacadie á Nova Scotia1905|Kaþólskur prestur og hluti Mikmak safnaðarins  í Shubenacadie á Nova Scotia1905]] Óvíst er hversu mikið Mikimak-menn kynntust kristni gegnum Evrópska sjómenn á 16. öld. En það hafði mikla þýðingu fyrir frumbyggja Ameríku þegar [[Páll 3.|Páll 3. páfi]] lýsti því yfir 29. maí 1537 að frumbyggjar (sem voru í páfabréfinu kallaðir „Indíánar vesturs og suðurs“ - „''occidentales, et meridionales Indos''“) væru „''sannir menn''“ („''veros homines''“) og ætti því ekki að hneppa þá í þrældóm, heldur snúa þeim til [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólskrar trúar]].&lt;ref&gt;Joel S. Panzer: The Popes and Slavery (New York: Alba House, 1996), Textinn á ensku og latínu á bls. 79-81 &quot;Sublimis Deus sic delexit humanum genus&quot; (The exalted God loved the human race so much)&lt;/ref&gt;
[[Jesúítareglan|Jesúítar]] hófu trúboð meðal Mikmak 1610 og sama ár var fyrsti frumbygginn skírður.  Það var höfðingin (''sagamo'') og leiðtogi Aðalráðsins (Sante' Mawio'mi ), Henri Membertou. Hvað hann hét á sínu máli er óþekkt en hann var skírður í höfuðið á [[Hinrik 4. Frakkakonungur|Hinriki 4. Frakkakonungi]]. Taldi Membertou að með skírninni hefði hann gengið í bandalag við Frakklandskonung og stæði honum jafnfætis. &lt;ref&gt;Prins, Harald E. L. (1996). The Miʼkmaq: Resistance, Accommodation, and Cultural Survival. Harcourt Brace. pp. 35, 53. ISBN 978-0-03-053427-0.&lt;/ref&gt; Samkvæmt söguhefð Mikmak-manna þýddi þessi skírn einnig að þeir urðu þegnar [[Vatíkanið|Vatikansins]] með staðfestingu svo kallaða ''Mikmaw-sáttmála'' (''Mi'kmaw Concordat'').&lt;ref&gt; Henderson, James (Sákéj) Youngblood (1997). The Míkmaw Concordat. Fernwood. ISBN 978-1-895686-80-7.&lt;/ref&gt; En þó að engar skriflegar samtíma heimildir séu til um þennan sáttmála hefur þetta haft mikil áhrif á sjálfsmynd Mikmak-fólksins langt fram á 20. öld.&lt;ref&gt; Hornborg, A.-C. (2004). Ritual Practice as Power Play or Redemptive Hegemony: The Mi’kmaq Appropriation of Catholicism. Swedish Missiological Themes, Volume 92, issue 2,  Bls. 169-193.&lt;/ref&gt; En eins og raunin var með aðra frumbyggjar kvörtuðu trúboðar yfir því því að hinir skírðu og afkomendur þeirra héldu fast í hefðir og hugmyndir þrátt fyrir að hafa tekið upp kaþólska trú.&lt;ref&gt; David Bigaouette (2026), Le missionnaire capucin Pacifique de Valigny, la quête d’une identité religieuse et les manifestations du pouvoir politique traditionnel des Mi’gmaq (1894–1943), Université de Montréal, Bls. 54–58.&lt;/ref&gt;

==Sögubrot==
Fornleifafundir og málsögulegar rannsóknir benda til þess að Mikma-fólkið hafi komið til austurhluta Kanada úr norðri. Elstu fonleifafundir á svæðinu eru frá Nova Scotia og eru frá því því um það bil  9000 f.Kr.&lt;ref&gt; Christopher Ellis: [https://www.researchgate.net/publication/229022303_Understanding_Clovis_Fluted_Point_Variability_in_the_Northeast_A_Perspective_from_the_Debert_Site_Nova_Scotia Understanding “Clovis” Fluted Point Variability in the Northeast: A Perspective from the Debert Site, Nova Scotia], í: Canadian Journal of Archaeology / Journal Canadien d’Archéologie 28 (2004) 205–253.&lt;/ref&gt; Á þessum árþúsundum hafa orðið miklar breytingar og sveiflur í veðurfari og samsvarandi gróður- og dýralífi. Þar að auki hefur verið mikið landsig á svæðinu. En forfeður Mikmak hafa aðlagað lifnaðarhætti að þessum breytingum. Menning þeirra hefur allan þennan tíma byggt á því þeir voru veiðimenn og safnara. En þeir höfðu einnig mikil viðskipti við nágrannaþjóðir, Mikimak stunduðu nánast enga ræktun en keyptu meðal annars maís frá Maliseet nágrönnum í vöruskiptum fyrir skinn. 

===Norræn samskipti?===
Í [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]] og [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] er sagt frá samskiptum norrænna manna og frumbyggja (sem nefndir voru [[Skrælingjar]] í sögunum) í norðaustur Norður-Ameríku. Engin vissa eru um úr hvaða þjóðflokkum þessir frumbyggjar komu en fimm eru taldir mögulegir. Fyrir utan Mikmak eru það [[Beótúk]], [[Innu]] og [[Wolastoqiyik]] og þar að auki [[Inúítar]].  Lndlýsingar en einkum lýsing á landsgæðum í þessum tveimur sögum bend til þess að það svæði er nefnt [[Vínland]] hafi verið þar sem nú er nefnt New Brunswick, sérstaklega Bay of Fundy og Miramichi.&lt;ref&gt;Jordan Gill  (2019). [https://www.cbc.ca/news/canada/new-brunswick/vikings-new-brunswick-butternut-1.5335566 How an endangered tree may link Vikings to New Brunswick]. CBC News October 26, 2019&lt;/ref&gt; Ef svo er þá eru þeir Skrælingjar sem nefndir eru í sögunum annað hvort verið Mikmak- eða Maliseet-menn.

===Nýlendusaga===
Mikmak-fólkið var meðal fyrstu þjóðflokka frumbyggja í Norður-Ameríku til að eiga samskipti við Evrópska menn. Mögulega fyrst við norræna landakönnuði og síðar við aðra landkönnuði, sjómenn og kaupmenn.
===Fyrstu kynni===
Nánari kynni við Evrópumenn í kringum aldamótin 1500 varð valdandi miklu félagslegu og menningarlegu umróti í samfélaginu, meðal annars fækkaði íbúum stórlega. Koma Evrópumanna olli miklu mannfalli hjá Mikmak-fólkinu vegna [[Bólusótt|bólusóttar]], [[Spænska veikin|spænsku veikinnar]], [[Berklar|berkla]], [[Sárasótt|sárasóttar]], [[Skarlatssótt|skarlatssóttar]], [[Kíghósti|kíghósta]], [[Mislingar|mislinga]] og annarra sjúkdóma eins og hjá öðrum frumbyggjum Ameríku.&lt;ref&gt; Andrew J Ghio (2018). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6166412/  Particle exposure and the historical loss of Native American lives to infections.] Published in final edited form as: Am J Respir Crit Care Med. 2017 Jun 15;195(12):1673. doi: 10.1164/rccm.201609-1810LE&lt;/ref&gt;. Talið er að þessir sjúkdómar frá Evrópu hafi valdið því að allt að helmingur Mikmak-þjóðarinnar hafi fallið á tímabilinu frá því um 1500 til 1600. Tölur  um mannfjölda eru afar óáreiðanlegar fram um miðja 19. öld; giskað hefur verið á að árið 1500 hafi að Mikmak-fólkið talið um um 30.000 einstaklinga en að um 1600 hafi þeir í hæsta lagi verið um 15.000 talsins.&lt;ref&gt; Alvin Finkel: Humans. The 300,000-Year Struggle for Equality, James Lorimer &amp; Company, 2024, Bls. 33.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharon Malinowski: The Gale Encyclopedia of Native American Tribes, Bd. 1, 1998, Bls. 134.&lt;/ref&gt;
Í fyrstu voru samskiptin við Evrópumenn stopull, og helst þegar portúgalskir, baskneskir, enskir og franskir fiskimenn komu í land til að afla vista. Þessir fiskimenn söltuðu aflann úti á sjó og sigldu síðan beint til heimalands með hann. En um 1520 fóru þeir að koma sér upp verbúðum í landi til að þurrka [[Þorskur|þorsk]] í [[Skreið|skreið]]. Á síðari hluta 16. aldar var þurrkun í skreið helsta aðferðin til auka geymsluþol aflans.&lt;ref&gt; Brasser, T.J. (1978). &quot;Early Indian-European Contacts&quot;. In Trigger, Bruce G. (ed.). Handbook of North American Indians. Northeast. Vol. 15. Smithsonian Institution Press. Bls. 78–88.&lt;/ref&gt;   Fljótlega fóru vöruskipti Evrópsku sjómannana og Mikmak vaxandi þar sem [[Loðskinn|loðskinnum]] var skipt fyrir vörur úr járn og öðrum málmum, hnífa, katla, pönnur, öngla og annað. Þessi vöruskipti breyttu félagslegum viðhorfum frumbyggjanna. Til að komast yfir Evrópskar vörur fóru veiðimennirnir að verja stærra hluta ársins fjarri ströndinni við veiðar ä loðýrum. Samkeppni um veiðar á svæðisbundnum dýrum, til dæmis bjórum, vakti hugmyndir um yfirráðarétt andstætt hefðbundnum sameiginlegu nytjum. Þar að auki fækkaði fljótlega í loðdýrastofnunum sem einnig skapaði deilur og samkeppni.

Franski landkönnuðurinn Jacques Cartier lýsti yfir yfirráðum Frakklandskonungs yfir landsvæðinu umhverfis suðurhluta [[Saint Lawrence-flói|Saint Lawrence-flóa]] og  árós [[Saint Lawrence-fljót|Saint Lawrence-fljóts]] árið 1534.&lt;ref&gt;Seed, Patricia (1995). Ceremonies of Possession in Europe's Conquest of the New World: 1492–1640. Cambridge University Press. bls. 56.&lt;/ref&gt; En franski konungurinn veitti nýlendunni lítinn áhuga næstu 60 árin. Þessi formlegu yfirráð höfðu ekki heldur nein áhrif á líf Mikmak á þessum árum.
===17. og 18. öld===
Árið 1604 var fyrsti nýlendubærinn á austurströnd Norður-Ameríku (norðan við [[Flórída|Flórida]]) stofnaður á Nova Scotia og var nefndur ''Acadia''. Bærinn var stofnaður að undirlagir Franskra yfirvalda og innflytjendur voru allir Frakkar. Samband varð milli Mikmak-fólks og íbúa Acadia og allnokkrir innflytjendur kvæntust Mikmak konum. Frönskumælandi íbúar svæðisins voru nefndir ''Acadiens'' (''Akadíumenn'').

Árið 1620 lýsti [[Jakob 1. Englandskonungur|Jakob 1., konungur Skotlands, Englands og Írlands]], því yfir að öll strandlengjan frá Acadia til [[Chesapeake|Chesapeake-flóa]] skyldi teljast til Nýja-Englands og væri undir yfirráðum hans. Árið eftir, 1621, ákvað konungur að stofna skoska nýlendu á eyjunni og telja hana hluta af [[Skotland|Skotlandi]] og kalla hana „Nova Scotia“ („Nýja Skotland) “. Fyrstu landnemarnir lögðu af stað frá Skotlandi árið 1622. Í meira en öld þar á eftir háðu Englendingar og Frakkar stríð um yfirráð meginlandis Norður-Ameríku. Stríð braust út milli Englands og Frakklands árið 1627, sem varð til þess að Frakkar endurreistu nýlenduna á Nova Scotia; skoskar og enskar hersveitir lögðu hana í eyði sama ár. Með friðasamningum 1631 var svæðinu hins vegar skilað til Frakklands.

Næstu sjötíu og fimm árin voru sex styrjaldir háðar á hefðbundnu yfirráðasvæði Mikmak, þar sem þeir börðust ásamt Akadíumenn gegn Bretum um yfirráð yfir svæðinu. Í þessum stríðunum voru Mikmak-menn í bandalagi við þjóðflokka sem bjuggu vestan við þá (Abenaki, Penobscot, Passamaquoddy og Maliseet) og sem var nefnt Wabanaki-bandalagið.
Bretland og Frakkland háðu fjögur stór nýlendustríð í norðausturhluta Norður-Ameríku á árunum 1689 til 1763 til að ná yfirráðum yfir landi, verslunarleiðum og sem hluti af baráttunni um heimsveldi. Þessi átök voru að mörgu leiti hluti af valdabaráttu ríkjanna í Evrópu. Fyrir utan herlið nýlendubúa og reglulegar hersveitir Breta og Frakka, börðust einnig bandamenn frumbyggja með báðum fylkingum. Mikmaqk-menn tóku þátt í þessum stríðum gegn Bretum, bæði sjálfstætt og í samstarfi við Acadia-borgara og her Frakka.&lt;ref&gt;Reid, John G.; Baker, Emerson W. (2008). &quot;Amerindian Power in the Early Modern Northeast: A Reappraisal&quot;. Essays on Northeastern North America, Seventeenth and Eighteenth Centuries. University of Toronto Press. Bls. 129–152. doi:10.3138/9781442688032. ISBN 978-0-8020-9137-6. JSTOR 10.3138/9781442688032.12.&lt;/ref&gt;  Það var ekki fyrr en með Parísarsáttmálanum árið 1763 sem formleg yfirráð Bretlands yfir öllu landisvæði Mikmak var staðfest.&lt;ref&gt;Calloway, Colin G. (2007). The Scratch of a Pen: 1763 and the Transformation of North America. Oxford University Press. ISBN 978-0195331271.&lt;/ref&gt;  Mikmak-menn studdu einnig heri byltingarmanna í Bresku nýlendunum í Bandaríska frelsistríðinu.&lt;ref&gt;Lepore, Jill (1999). The Name of War: King Philip's War and the Origins of American Identity. Vintage Books. ISBN 978-0-375-70262-4.&lt;/ref&gt;
===19. öld===
Fram að lok 18. aldar höfði Mikmak-fólkið að mest haldið áfram að lifa veiðimanna- og safnaralífi til sjálfsþurfta auk loðdýraveiða til sölu. Þeir höfðu fremur vinsamleg samskipti við franskar landnámsbyggðir enda voru innflytjendurnir fáir og bjuggu í kaupstaðarþorpum. En þegar Frakkland missti yfirráðin á 18. öld urðu Mikmak-menn fljóttlega undir gagnvart fjölda Breskra (Englendinga, Íra, Skota og Walesbúa) innflytjenda. Þessir nýju innflytjendur tóku stóran hluta landsins eignarnámi án greiðslu og ráku Frakkana á brott með aðstoð Breskra nýlenduyfirvalda. Áhugi bresku innfytjendanna var í fyrstu ä loðskinnaveiði og skinnaviðskiptum en snérist seinna einnig að skógarhöggi og aðgangi að landi til landbúnaðar og annara auðlinda.

Þegar landsvæði Mikmak-fólksins dóst saman og loðdýrastofnarnir minkuðu mjög stóð það frammi fyrir gjörbreyttu efnahagsumhverfi og neyddist það til að finna aðrar leiðir til lífsviðurværis. Konur og börn dvöldu í auknum mæli í þorpunum, á meðan karlmenn unnu fjarri heimili um lengri eða skemmri tíma. Sumir karlanna héldu áfram að veiða með gildrum, en flestir fóru að vinna við skógarhögg – en einnig sem atvinnusjómenn.&lt;ref&gt; Ian M. Drummond, Gord McIntosh (2018). [ https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/economic-history-of-atlantic-canada Economic History of Atlantic Canada]. The Canadian Encyclopedia&lt;/ref&gt;
[[Mynd: Students at Blue Quills Residential School (15873685907).jpg|thumb|alt=Nemendur við Blue Quills heimavistarskólann 1940 | Nemendur við Blue Quills heimavistarskólann 1940]] Frá lokum 18. aldar hvöttu Kanadamenn af evrópskum uppruna frumbyggjaþjóðirnar til að aðlagast evrópskri menningu – sem nefnd var „kanadísk menning“. Gengið var út frá því að þetta væri hin „rétta“ menning, þar sem Kanadamenn af evrópskum uppruna litu á sig sem ráðandi afl og töldu sig standa öðrum framar hvað varðar tækni, stjórnmál og menningu.&lt;ref&gt;[ https://wayback.archive-it.org/all/20080315013149/http://www.ainc-inac.gc.ca:80/ch/rcap/sg/sgm6_e.html &quot;Report of the Royal Commission on Aboriginal Peoples Stage Three: Displacement and Assimilation&quot;.] Indian and Northern Affairs Canada. 1 part 1 chapter 6. Government of Canada. 26 August 1991. &lt;/ref&gt;
Kanadíska kerfið með heimavistarskólum fyrir frumbyggja (''Indian residential school system'') var stofnað á 19. öld og var ætlað að þvinga fram aðlögun frumbyggja að evrópsk-kanadísku samfélagi.&lt;ref&gt;[https://nctr.ca/exhibits/residential-school-timeline/  Residential School Timeline]. The National Centre for Truth and Reconciliation&lt;/ref&gt; Skólasókn varð skylda árið 1894 og margir skólar voru byggðir langt frá samfélögum frumbyggja, til að takmarka samskipti við foreldra og samfélög. Síðast skólinn í þessu skólakerfi lokaði 1997.

Árið 1857 voru sett ''Lög um hægfara siðmenntun'' (''The Gradual Civilization Act'') sem gera kröfu til allra frumbyggja af karlkyni eldri en 21 árs að þeir kunni að lesa, skrifa og tala annað hvort ensku eða frönsku og taki upp nafn sem stjórnvöld samþykkja. 
===20. og 21. öld===
Eftir lok síðari heimsstyrjaldarinnar tóku lög er vörðuðu frumbyggjaþjóðir Kanada smám saman að breytast. Bann við svo nefndar potlatch-hátíðum og sólardansinum var fellt úr gildi árið 1951. Stjórnvöld í einstökum fylkjum fóru að viðurkenna kosningarétt frumbyggja í fylkiskosningum. Árið 1960 fengu frumbyggjar kosningarétt í alríkiskosningum án þess að þurfa að afsala sér stöðu sinni sem „frumbyggjar“.

Frá 1960 afstaða til frumbyggja mjög að breytast í Kanada og þá einnig réttingabarátta þeirra. Það hefur leitt til að sjálfsmynd, lagaleg staða og vegsemd þessara þjóðflokka hefur vaxið mjög.  Meðal Mikmak-fólks hefur þetta leitt til endurvakningar á menningarhefðum og hátíðum og sérstaklega í sterku átaki við að auka kunnáttu og notkun á tungumáli þjóðarinnar.&lt;ref&gt;Tulk, Janice Esther (2008). [https://memorial.scholaris.ca/items/0c5f3902-74bd-4239-b579-16ac6bfaa09f &quot;Our strength is ourselves&quot; : identity, status, and cultural revitalization among the Mi'kmaq in Newfoundland]. Memorial University of Newfoundland&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[ https://www.kinu.ca/programs/indigenous-languages-component Indigenous Languages Component]. Mi'kmaw Kina'matnewey&lt;/ref&gt;
==Mikmak og Nýfundnaland==
Það er umdeilt hversu lengi Mikmak hafa búið á Nýfundnalandi. Samkvæmt munnlegri hefð Mikmak þá hafa þeir búið þar í þúsundir ára. Flestir sagnfræðingar halda því fram að búseta þeirra á eyjunni hafi ekki orðið varanleg fyrr en á sjöunda áratug 18. aldar. Einstaka atriði í enskum og frönskum heimildum benda til þess að á 17. öld hafi Mikmak-menn stundað á suðvesturströnd Nýfundnalands. Samskipti Mikmak-fólksins við Frakka, Breta og Beótúk eru einnig. Frakkar, sem höfðu lengi stundað veiðar á miðum undan ströndum Nýfundnalands, áttu í samkeppni og vopnuðum átökum við Breta með hléum frá lokum 17. aldar og fram á þá 19. Öld með stuðningi Mikmak og því hefur verið haldið fram að frönsk yfirvöld hafi flutt Mikmak-menn til eyjunnar sér til stuðnings gen Bretum. 
 
Því hefur einnig verið haldið fram að Frakkar hafi greitt Mikmak-mönnum fyrir höfuðleður Beótúk-manna. Fræðimenn nú á tímum telja þetta vara einungis þjóðsögu. Engar franskar heimildir gefa vísbendingu um slíkar greiðslur; hins vegar er ljóst að Beótúk forðuðust Mikmak-menn þegar þeim fjölgaði á eyjunni, rétt eins og þeir forðuðust evrópska landnema. Þegar  Beótúk-fólkinu fækkaði færðu Mikmak-veiðimenn sig frá suðurhluta eyjunnar og fóru að veiða um alla eyjunna.&lt;ref&gt; Paul, Daniel N. We Were Not the Savages: A Mi'kmaq Perspective on the Collision between European and Native American Civilizations. Halifax: Fernwood Publishing, 2000.&lt;/ref&gt;
== Tilvísanir ==
&lt;references/&gt;
==Ítarefni==
* Davis, Stephen A. (1998). Míkmaq: Peoples of the Maritimes. Nimbus Publishing.
* Joe, Rita; Choyce, Lesley (2005). The Míkmaq Anthology. Nimbus Publishing. ISBN 1-895900-04-2.
* Johnston, A.J.B.; Francis, Jesse (2013). Niꞌn na L'nu: The Miꞌkmaq of Prince Edward Island. Charlottetown: Acorn Press. ISBN 978-1-894838-93-1.
* Magocsi, Paul Robert, ed. (1999). Encyclopedia of Canada's Peoples. Toronto: University of Toronto Press.
* Prins, Harald E. L. (1996). The Míkmaq: Resistance, Accommodation, and Cultural Survival. Case Studies in Cultural Anthropology. Wadsworth.
* Whitehead, Ruth Holmes (2004). The Old Man Told Us: Excerpts from Míkmaq History 1500–1950. Nimbus Publishing. ISBN 0-921054-83-1.
* Peter Bakker, « The Mysterious Link Between Basque and Micmac Art », European Review of Native American Studies, vol. 5, no 1,‎ 1991, p. 21-24
[[Flokkur:Saga Kanada]]
[[Flokkur:Frumbyggjaþjóðir Norður-Ameríku]]</text>
      <sha1>sbji8gzvuf52p197u5gvvv756h3nraq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978751</id>
      <parentid>1978743</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1978751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33598" sha1="rb0efbtc9ezxhndh0xnuwycq1a0s6we" xml:space="preserve">[[Mynd:Les Micmacs (multilingual).svg|thumb|upright=1.35|Mi'kma'ki: hin sjö umdæmi Mikmak-fólksins. Það sem vantar er ''Taqamgug/Tagamuk'', áttunda svæðið sem nær yfir allt  [[Nýfundnaland]]. Taqamgug var talið hluti af Onamag svæðinu fyrir 1800.]] [[Mynd: Birch Bark Canoe Making.jpg|thumb|Mikmak-menn frá Nýfundnalandi að smíða kanóa úr birkiberki.]]'''Mikmak''' þjóðflokkurinn (Mi'kmaq á bæði [[Enska|ensku]] og [[Franska|frönsku]], áður Micmac); eintala: Mi'kmaw, einnig L'nuk og áður Micmac)&lt;ref&gt;[https://www.native-languages.org/mikmaq.htm Native-Languages] Native-Languages.org&lt;/ref&gt; eru frumbyggjar norðaustur [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Fyrir utan hluta af [[Maine]]-fylki í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] var heimasvæði þeirra [[Nova Scotia]], austurhluti [[New Brunswick]], [[Eyja Játvarðs prins|Prince Edwardeyja]], [[Nýfundnaland]] og Gaspé-skaginn í [[Québec|Quebec]] í [[Kanada]].&lt;ref&gt; Gallant, David Joseph (2008). [https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/micmac-mikmaq &quot;Mi'kmaq&quot;.] The Canadian Encyclopedia.&lt;/ref&gt; Mikmak-þjóðin nefnir heimasvæði sitt ''Mi'kma'ki'' (eða ''Mi'gma'gi''); og það var en af fimm frumbyggjaþjóðum í Wabanaki-bandalaginu.
Árið 2023 töldu 66.748 íbúar á svæðinu sig vera Mikmakka; þar á meðal 25.182 á Nýfundnalandi.&lt;ref&gt; Qalipu First Nation (2025) [ https://qalipu.ca/membership-database-contact-updates-underway/  &quot;Programs and Services&quot;]  Qalipu.ca. May 29, 2025&lt;/ref&gt; Samkvæmt manntalinu í Kanada árið 2021 höfðu 9.245 einstaklingar Mi'kmawi'simk að móðurmáli.&lt;ref&gt; Government of Canada, Statistics Canada (February 9, 2022). [https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/index.cfm?Lang=E  &quot;Profile table, Census Profile, 2021 Census of Population – Canada&quot;.] www12.statcan.gc.ca.&lt;/ref&gt; Tungumál Mikmakka var áður skrifað með sérstöku Mi'kmaw-myndletri en er nú skrifað með latnesku letri. Ríkisstjórar bæði Bandaríkjanna og Kanada reyndu áratugum saman að útrýma tungumálum frumbyggja , ekki síst með því að þvinga börn í sérstaka heimavistaskóla. Undir merkjum aðlögunar, neyddu þessir skólar frumbyggjabörn til að hafna menningu sinni og tungumáli.&lt;ref&gt; MacDonald, David B.; Hudson, Graham (2012).[ https://www.jstor.org/stable/23320978  &quot;The Genocide Question and Indian Residential Schools in Canada&quot;.] Canadian Journal of Political Science. 45 (2): 427–449. doi:10.1017/S000842391200039X. ISSN 0008-4239. JSTOR 23320978. S2CID 154633673.&lt;/ref&gt;
==Menningarbrot ==
Lífshættir Mikmak stjórnuðust af árstíðum með fremur mildum sumrum og snjóþungum og köldum vetrum. Sumrin voru of svöl til þess að þeir gætu stundað ræktun í miklu mæli á [[Maís|maís]], [[Baun|baunum]] eða [[Kúrbítur|kúrbýt]], öfugt við aðrar frumbyggjaþjóðir sem bjuggu sunnar heldur  voru þeir [[Veiðimenn og safnarar|veiðimenn og safnarar]] og treystu á auðlindir skóga og sjávar. 

Hringrás árstíðana hófst þegar árnar lagði að hausti. Á haustin og veturna bjuggu Mikmak í litlum fjölskylduhópum og félagsleg samskipti voru í lágmarki. Í hlýrri mánuðum söfnuðust fjölskylduhóparnir hins vegar saman í stærri hópa. Haust, vetur og snemma vors dvöldu þeir inn í landi til að veiða [[Hreindýr|hreindýr]], [[Elgur|elgi]], [[Dádýr|dádýr]], [[Bjarndýr|birni]] og [[Bjór (nagdýr)|bjóra]]. En vor og sumar bjuggu þeir við stöndina og veiddu [[Lax|lax]] og aðra fiska, söfnuðu [[Skelfiskur|skelfiski]] og  villtum jurtum og rótum. Á vorin töppuðu þeir hlynsafa og unnu [[hlynsíróp]] og á haustin tíndu þeir ber.
Mikmak notuðu ýmsar aðferðir og tæki til að veiða villibráð og til að fiska. [[Spjót]], [[Bogfimi|bogar]] og [[Ör|örvar]] voru notuð til að veiða stærri dýr, en gildrur voru notaðar til að veiða [[Kanínur|kanínur]] og fugla. Mikmak notuðu öngla og net við fiskveiðar en einnig [[Þríforkur|þríforka]]. Skutlar voru notaðir til að veiða seli. Þegar Mikmak-þjóðin hóf viðskipti við Evrópubúa á 16. öld voru mörg þessara tækja aðlöguð nýrri tækni. Áður voru örvar- og spjótoddar gerðir úr beini eða steini og önglar úr beini en urðu nú gerðir úr járni.&lt;ref&gt;Ralph T. Pastore (1998).[https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/mikmaq-culture.php Traditional Mi'kmaq (Micmac) Culture]. The Newfoundland and Labrador Heritage Website&lt;/ref&gt;
En evrópskir innflytjendur tóku einnig upp tækni og lausnir sem frumbyggjarnir höfðu þróað. [[Snjóþrúgur]] voru mjög vel aðlagaðar að vetrarveðurfari með djúpum snjó og einstklega hentugar við veiðar að og til ferðalaga. 

[[Mynd:Mi'kmaq History Month (21626319089).jpg|thumb|alt=Birkikanóar frá Nova Scotia, ljósmynd frá lokum 19. aldar| Birkikanóar frá Nova Scotia, ljósmynd frá lokum 19. aldar]]Evrópumenn gerðu sér einnig fljótlega grein fyrir yfirburðum [[Kanó|birkikanóana]], sem voru léttir, báru tiltölulega mikið og var auðvelt að gera við. Mikmak-frumbyggjar gerðu margar mismunandi gerðir af kanóum, sumar þeirra til ferða á ám og vötnum, og stærri gerðir sem hægt var að fara lengri leiðir milli eyja og til fiskiróðra. Kanóar sem voru notaðir út á sjó voru um yfirleitt um 6 metrar á lengd eða allt að 9 metrar.
Kanóar til nota á ám og vötnum voru minni, frá 2,7 metrum allt að 6 metrum. Þeir minnstu voru einungis fyrir einn einstakling. Trégrind var þakin birkiberki sem var saumaður saman með sinum en voru einnig gerðir úr skinni.
Birkibörkur var einnig notaður til að búa til ýmis ílát og hirslur. Börknum var flett af trénu og skorinn í rétt form og saumuð saman með mjóum grenirótum eða sinum til að búa til bolla, potta og skálar fyrir mat.&lt;ref&gt;Jasen S. Benwah. [https://www.benoitfirstnation.ca/mikmaq_article14_tools.html Mi’kmaq history and people : Tools and gear] &lt;/ref&gt;

[[Mynd:Mi'kmaq History Month (21813252835).jpg|thumb|alt=Sumar wigwams|Sumar wigwams]] Birkibörkur var einnig notaður til að þekja kúftar eða keilulaga vistarverur som voru kallaðar wigwams.&lt;ref&gt; René R. Gadacz. „Wigwam.” The Canadian Encyclopedia. Síðast uppfært 19. maí 2020. https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/wigwam.&lt;/ref&gt; Mikmak-fólkið smíðaði ýmsar gerðir af indjánatjöldum, algengasta var eins konar keilutjald sem var búið til með því að reisa grindverk úr stöngum sem voru bundnar saman efst og þekja það með skinnum eða birkiberki. Þessi tjöld voru létt og auðvelt að rúlla saman og flytja á nýjan stað. Þessi gerð hafði eitt eldstæði í miðju og rúmaði 10 til 12 manns. Aðrar gerðir gátu verið mun stærri og haft tvö eldstæði í sinn hvorum enda og rúmað 20 til 24 manns.

Allur fatnaður Mikmak-frumbyggjanna var gerður úr skinnum. Hreindýra-, hjartar- og elgskinn voru notuð bæði í karla og kvenfatnað og einnig í skófatnað, mokkasínur. Á veturna bættust við yfirhafnir úr loðfeldi. Skinnklæðin voru oft skreytt með máluðu munstri. Skinnin voru saumuð saman með sinum úr hjartar- eða hreindýrum og til þess notað gatajárn og nálar úr beini.
===Tungumál og ritun===
[[Mynd:Mikmaq sample (ave Maria).jpg|thumb|alt=Maríubænin rituð með myndletri Mikmak| Maríubænin rituð með myndletri Mikmak]] [[Mynd:Fortress Louisbourg DSC02464 - Mi’kmaq Hieroglyph Prayer Book (8176694547).jpg|thumb|alt=Bænabók rituð með myndletri Mikmak frá miðri 18. öld|Bænabók rituð með myndletri Mikmak frá miðri 18. öld]] Tungumál Mikmak er hluti af [[Algonkínsk tungumál|Algonkísku málaættinni]] og er nefnt Mi'kmawi'simk af þeim sjálfum. Árið 2022 var tungumálið gert opinbert tungumál á Nova Scotia&lt;ref&gt; Nova Scotia, Premier’s Office, 17. Juli 2022 .[https://news.novascotia.ca/en/2022/07/17/mikmaw-language-legislation-proclaimed , Mi’kmaw Language Act]&lt;/ref&gt; ásamt ensku og frönsku. Mikmak tungumálið var náskilt málunum nágrannafólksins [[Wolastoqey]] and [[Passamaquoddy]], en þau mál eru því sem næst útdauð, og fjarskyld öðrum Algonkískum málum eins og [[Innu]] og mögulega [[Beótúk]]. Mikill munur er á hinum ýmsu Mikmak mállýskum, svo til dæmis eiga Mikmak í Quebec erfitt með að skilja þá sem tala Nova Scotia mállýsku. Mikil áhersla er nú lögð á að efla notkun tungumálsins enda hefur það lykilhlutverk í mótun nútíma sjálfsmyndar þeirra.
Áður en Mikmak komust í kynni við Evrópumenn teiknuðu þeir tákn á birkibörk og leður sem skilaboð. Líklegt er að þetta táknkerfi hafi verið svipaðri því sem notað var af Abenaki-þjóðinni í núverandi Maine-fylki.&lt;ref&gt; Thwaites, Ruben G. (1959). The Jesuit Relations and Allied Documents: Travel and Explorations of the Jesuit Missions in New France, 1610–1791 (Vol. 38 ed.). Cleveland: Burrows Bros. bls. 27.&lt;/ref&gt;
Kaþólski trúboðinn Chrestien Leclercq lærði tungumál Mikmak og 1678 þróaði á árunum 1675 til [[Myndletur|myndletur]] með yfir 5.000 til að auvelda trúboðið.&lt;ref&gt; Schmidt, David L.; Marshall, Murdena (1995). Mi'kmaq Hieroglyphic Prayers: Readings in North America's First Indigenous Script. Halifax, Nova Scotia: Nimbus. bls. 6–7. ISBN 1-55109-069-4.&lt;/ref&gt; Mikmak-fólkið tók mjög vel á móti þessu letri og það var notað langt í trúarritum og kennslubókum fram á 19. öld. Þar að auki í dagblaðinu ''Micmac Messenge'', sem var gefið út á máli Mikmak (og einnig á ensku)frá 1908 til 1942.&lt;ref&gt; Lnoi Patlias (Hrsg.): Sacred history in Micmac. Micmac Messenger, Restigouche, P.Q. 1921 ([https://archive.org/details/sacredhistoryinm00paci/page/n2/mode/1up Textarchiv – Internet Archive]).&lt;/ref&gt; Tengsl þessara tákna við [[Bergrista|bergristur]] sem fundist hafa á svæði Mikmak er óljóst. Þessar klettaristur eru einkum að finna á Nova Scotia og sumar líkjast myndtáknum, mannlegum verum, dýrum, húsum, tjöldum og kanóum, ristuð í bergið. Það er talið þessar klettaristur hafi verið gerðar af Mikmaki-fólki, enda hefur það búið á svæðinu í þúsundir ára.&lt;ref&gt;Cave, Beverley (2005). [https://memorial.scholaris.ca/items/3de2c06e-f46d-4dd4-bbde-149d8975f52e  The Petroglyphs of Kejimkujik National Park, Nova Scotia: A Fresh Perspective on their Physical and Cultural Contexts](PDF) . Memorial University.&lt;/ref&gt;  Erfitt er að tímasetja hellaristurnar en þær eru taldar hafa verið gerðar á mjög löngum tíma fyrir komu Evrópumanna.&lt;ref&gt;Dawson, Joan (2022). Nova Scotia's Historic Inland Communities. Halifax, NS: Nimbus Publishing. pp. 8–12. ISBN 978-1-77471-062-3.&lt;/ref&gt;
Frá seinni hluta 19. aldar hefur mál Mikmak verið rituð með latnesku letri.
==Stjórnun==
Sögulega séð einkenndust byggðir Mikmak af fjölskyldum sem bjuggu hver fyrir sig eða fleiri saman, allt eftir árstímum inn í landi eða meðfram ströndum og ám. Samfélagið byggðist skyldleika og bandalögum fjölskyldna. Völd leiðtoga byggðust á virðingu fremur en styrk, og leiðtogahæfileikar snerust að mestu leyti um réttláta stjórnun á fiskveiðisvæðum og veiði. Mikmak nefndu það svæði þar sem þeir bjuggu Mi'kma'ki, og skiptu því í sjö byggðir. Hver byggð hafði valinn höfðingja og öldungaráð.
Mikmak hafði náin tengsl við nágrannaþjóðir, þar á meðal Maliseet og Passamaquoddy. Ásamt þessu tveim og Penobscot einnig Abenaki þjóðflokkunum mynduðu þeir Wabanaki-bandalagið sem er enn virkt og hefur verið það að minnsta kosti frá komu Evrópubúa.

[[Mynd:Wabanaki Confederacy (Anglicised Names).png|thumb|alt=Wabanaki bandalagið| Wabanaki bandalagið]] Sögulega stjórnaði það sem er kallað ''Aðalráð Mikmak'' (''Sante' Mawio'mi'' eða ''Mi'kmawey Mawio'mi'') málefnum þjóðflokksins. Óvíst er hvenær þetta ráð kom til sögunnar en það var löngu fyrir komu Evrópubúa. Á 17. og 18. öld gengdi ráðið mikilvægu hlutverki gagnvart nýlenduveldi Breta. Ráðið, ásamt sambærilegum ráðum Wolastoqiyik- (Maliseet) og Pasamaquoddy-þjóðanna gerðu fleiri samninga við bresku nýlendustjórnina á 18. öld sem kenndir eru við ''frið og vináttu'' (''Peace and Friendship Treaties''); sá fyrsti var undirritaður árið 1725 og sá síðasti árið 1779.  Ráðið starfar enn þó að vald þess takmarkaðist mjög með kanadískum alríkislögum frá 1876, svo kölluð ''Indian Act'' (''Indíánalögin'')&lt;ref&gt; Leslie, John F. (2002). [https://canlii.ca/t/skf4 &quot;The Indian Act: An Historical Perspective&quot;.] Canadian Parliamentary Review. 25 (2).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Hanson, Erin (2009). [https://indigenousfoundations.arts.ubc.ca/the_indian_act/ &quot;The Indian Act&quot;.] Indigenous Foundations. University of British Columbia.&lt;/ref&gt; Samkvæmt þessum lögum áttu frumbyggjar að mynda fulltrúakjörnar svæðisstjórnir að kanadískri fyrirmynd en án raunverulegs valds og hlutverk Aðalráðsins var takmarkað við andlega leiðsögn. Markmið laganna var að knýja fram aðlögun frumbyggja og koma á miðstýrðu alríkisvaldi yfir sjálfsmynd, menningu og stjórnarfari frumbyggjaþjóðanna. Löggjöfin takmarkaði grundvallar borgaraleg réttindi frumbyggja, bannaði andlegar og menningarlegar hátíðir og meinaði frumbyggjum að leita til lögfræðinga eða stofna stjórnmálasamtök án leyfis stjórnvalda. Lögin sköpuðu einnig forsendur fyrir því kirkjurekna kerfi heimavistaskóla sem skildi börn með valdi frá fjölskyldum sínum.&lt;ref&gt;Kory Wilson (2018). [https://opentextbc.ca/indigenizationfoundations/chapter/the-indian-act/ The Indian Act] . Pulling Together: Foundations Guide. Bccampus&lt;/ref&gt; Hlutverk þessa skólakerfis var “siðmenntun” frumbyggja með því að einangra börn frumbyggja frá áhrifum eigin menningarheima og trúarbragða og samlagast þannig kanadískri og evrópskri menningu. Síðast skólinn í þessu skólakerfi lokaði 1997.
Nú starfar Aðalráðið einkum að eflingu og varðveislu tungumáls og menningar Mikmak-fólksins.
===Trú og trúarboð===
Mikið er vitað um eldri efnislega menningu Mikmak-fólksins en minna um trúarhugmyndir. Það er vitað að það gerði ekki greinarmun á því sem var áþreifanlegt og náttúrulegt og því sem var yfirnáttúrulegt eða andlegt. Veröldin var öll lifandi, í dýrum, sólinni, árnum, tjám og steinum voru andar eða krafta. Sólin gegndi sérstöku hlutverki, en Mikmak-fólkið trúði því að alheimurinn allur væri gegnsýrður af anda sem nefndist ''mntu'' eða ''manitou''. Það var hin andlega vera ''Glooscap'' (eða ''Klu'skap''), sem kenndi fólkinu hvernig alheimurinn hefði orðið til og hvernig allt tengdist.&lt;ref&gt; Hornborg, A. (2008). Mi’Kmaq Landscapes: From Animism to Sacred Ecology. Burlington, VT: Ashgate Publishing, Ltd.&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Group photo including Father Pacifique and Chief Peter Paul.jpg|thumb|alt=Kaþólskur prestur og hluti Mikmak safnaðarins  í Shubenacadie á Nova Scotia1905|Kaþólskur prestur og hluti Mikmak safnaðarins  í Shubenacadie á Nova Scotia1905]] Óvíst er hversu mikið Mikimak-menn kynntust kristni gegnum evrópska sjómenn á 16. öld. En það hafði mikla þýðingu fyrir frumbyggja Ameríku þegar [[Páll 3.|Páll 3. páfi]] lýsti því yfir 29. maí 1537 að frumbyggjar (sem voru í páfabréfinu kallaðir „Indíánar vesturs og suðurs“ - „''occidentales, et meridionales Indos''“) væru „''sannir menn''“ („''veros homines''“) og ætti því ekki að hneppa þá í þrældóm, heldur snúa þeim til [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólskrar trúar]].&lt;ref&gt;Joel S. Panzer: The Popes and Slavery (New York: Alba House, 1996), Textinn á ensku og latínu á bls. 79-81 &quot;Sublimis Deus sic delexit humanum genus&quot; (The exalted God loved the human race so much)&lt;/ref&gt;
[[Jesúítareglan|Jesúítar]] hófu trúboð meðal Mikmak 1610 og sama ár var fyrsti frumbygginn skírður. Það var höfðinginn (''sagamo'') og leiðtogi Aðalráðsins (Sante' Mawio'mi ), Henri Membertou. Hvað hann hét á sínu máli er óþekkt en hann var skírður í höfuðið á [[Hinrik 4. Frakkakonungur|Hinriki 4. Frakkakonungi]]. Taldi Membertou að með skírninni hefði hann gengið í bandalag við Frakklandskonung og stæði honum jafnfætis. &lt;ref&gt;Prins, Harald E. L. (1996). The Miʼkmaq: Resistance, Accommodation, and Cultural Survival. Harcourt Brace. pp. 35, 53. ISBN 978-0-03-053427-0.&lt;/ref&gt; Samkvæmt söguhefð Mikmak-manna þýddi þessi skírn einnig að þeir urðu þegnar [[Vatíkanið|Vatikansins]] með staðfestingu svo kallaða ''Mikmaw-sáttmála'' (''Mi'kmaw Concordat'').&lt;ref&gt; Henderson, James (Sákéj) Youngblood (1997). The Míkmaw Concordat. Fernwood. ISBN 978-1-895686-80-7.&lt;/ref&gt; En þó að engar skriflegar samtíma heimildir séu til um þennan sáttmála hefur þetta haft mikil áhrif á sjálfsmynd Mikmak-fólksins langt fram á 20. öld.&lt;ref&gt; Hornborg, A.-C. (2004). Ritual Practice as Power Play or Redemptive Hegemony: The Mi’kmaq Appropriation of Catholicism. Swedish Missiological Themes, Volume 92, issue 2,  Bls. 169-193.&lt;/ref&gt; En eins og raunin var með aðra frumbyggjar kvörtuðu trúboðar yfir því því að hinir skírðu og afkomendur þeirra héldu fast í hefðir og hugmyndir þrátt fyrir að hafa tekið upp kaþólska trú.&lt;ref&gt; David Bigaouette (2026), Le missionnaire capucin Pacifique de Valigny, la quête d’une identité religieuse et les manifestations du pouvoir politique traditionnel des Mi’gmaq (1894–1943), Université de Montréal, Bls. 54–58.&lt;/ref&gt;

==Sögubrot==
Fornleifafundir og málsögulegar rannsóknir benda til þess að Mikmak-fólkið hafi komið til austurhluta Kanada úr norðri. Elstu fonleifafundir á svæðinu eru frá Nova Scotia og eru frá því því um það bil  9000 f.Kr.&lt;ref&gt; Christopher Ellis: [https://www.researchgate.net/publication/229022303_Understanding_Clovis_Fluted_Point_Variability_in_the_Northeast_A_Perspective_from_the_Debert_Site_Nova_Scotia Understanding “Clovis” Fluted Point Variability in the Northeast: A Perspective from the Debert Site, Nova Scotia], í: Canadian Journal of Archaeology / Journal Canadien d’Archéologie 28 (2004) 205–253.&lt;/ref&gt; Á þessum árþúsundum hafa orðið miklar breytingar og sveiflur í veðurfari og samsvarandi gróður- og dýralífi. Þar að auki hefur verið mikið landsig á svæðinu. En forfeður Mikmak hafa aðlagað lifnaðarhætti að þessum breytingum. Menning þeirra hefur allan þennan tíma byggt á því þeir voru veiðimenn og safnara. En þeir höfðu einnig mikil viðskipti við nágrannaþjóðir, Mikimak stunduðu nánast enga ræktun en keyptu meðal annars maís frá Maliseet nágrönnum í vöruskiptum fyrir skinn. 

===Norræn samskipti?===
Í [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]] og [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] er sagt frá samskiptum norrænna manna og frumbyggja (sem nefndir voru [[Skrælingjar]] í sögunum) í norðaustur Norður-Ameríku. Engin vissa eru um úr hvaða þjóðflokkum þessir frumbyggjar komu en fimm eru taldir mögulegir. Fyrir utan Mikmak eru það [[Beótúk]], [[Innu]] og [[Wolastoqiyik]] og þar að auki [[Inúítar]].  Lndlýsingar en einkum lýsing á landsgæðum í þessum tveimur sögum bend til þess að það svæði er nefnt [[Vínland]] hafi verið þar sem nú er nefnt New Brunswick, sérstaklega Bay of Fundy og Miramichi.&lt;ref&gt;Jordan Gill  (2019). [https://www.cbc.ca/news/canada/new-brunswick/vikings-new-brunswick-butternut-1.5335566 How an endangered tree may link Vikings to New Brunswick]. CBC News October 26, 2019&lt;/ref&gt; Ef svo er þá eru þeir Skrælingjar sem nefndir eru í sögunum annað hvort verið Mikmak- eða Maliseet-menn.

===Nýlendusaga===
Mikmak-fólkið var meðal fyrstu þjóðflokka frumbyggja í Norður-Ameríku til að eiga samskipti við Evrópubúa Mögulega fyrst við norræna landakönnuði og síðar við aðra landkönnuði, sjómenn og kaupmenn.
===Fyrstu kynni===
Nánari kynni við Evrópumenn í kringum aldamótin 1500 varð valdandi miklu félagslegu og menningarlegu umróti í samfélaginu, meðal annars fækkaði íbúum stórlega. Koma Evrópumanna olli miklu mannfalli hjá Mikmak-fólkinu vegna [[Bólusótt|bólusóttar]], [[Spænska veikin|spænsku veikinnar]], [[Berklar|berkla]], [[Sárasótt|sárasóttar]], [[Skarlatssótt|skarlatssóttar]], [[Kíghósti|kíghósta]], [[Mislingar|mislinga]] og annarra sjúkdóma eins og hjá öðrum frumbyggjum Ameríku.&lt;ref&gt; Andrew J Ghio (2018). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6166412/  Particle exposure and the historical loss of Native American lives to infections.] Published in final edited form as: Am J Respir Crit Care Med. 2017 Jun 15;195(12):1673. doi: 10.1164/rccm.201609-1810LE&lt;/ref&gt;. Talið er að þessir sjúkdómar frá Evrópu hafi valdið því að allt að helmingur Mikmak-þjóðarinnar hafi fallið á tímabilinu frá því um 1500 til 1600. Tölur  um mannfjölda eru afar óáreiðanlegar fram um miðja 19. öld; giskað hefur verið á að árið 1500 hafi að Mikmak-fólkið talið um um 30.000 einstaklinga en að um 1600 hafi þeir í hæsta lagi verið um 15.000 talsins.&lt;ref&gt; Alvin Finkel: Humans. The 300,000-Year Struggle for Equality, James Lorimer &amp; Company, 2024, Bls. 33.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharon Malinowski: The Gale Encyclopedia of Native American Tribes, Bd. 1, 1998, Bls. 134.&lt;/ref&gt;
Í fyrstu voru samskiptin við Evrópumenn stopull, og helst þegar portúgalskir, baskneskir, enskir og franskir fiskimenn komu í land til að afla vista. Þessir fiskimenn söltuðu aflann úti á sjó og sigldu síðan beint til heimalandsins með hann. En um 1520 fóru þeir að koma sér upp verbúðum í landi til að þurrka [[Þorskur|þorsk]] í [[Skreið|skreið]]. Á síðari hluta 16. aldar var þurrkun í skreið helsta aðferðin til auka geymsluþol aflans.&lt;ref&gt; Brasser, T.J. (1978). &quot;Early Indian-European Contacts&quot;. In Trigger, Bruce G. (ed.). Handbook of North American Indians. Northeast. Vol. 15. Smithsonian Institution Press. Bls. 78–88.&lt;/ref&gt;   Fljótlega fóru vöruskipti Evrópsku sjómannana og Mikmak vaxandi þar sem [[Loðskinn|loðskinnum]] var skipt fyrir vörur úr járn og öðrum málmum, hnífa, katla, pönnur, öngla og annað. Þessi vöruskipti breyttu félagslegum viðhorfum frumbyggjanna. Til að komast yfir evrópskar vörur fóru veiðimennirnir að verja stærra hluta ársins fjarri ströndinni við veiðar ä loðýrum. Samkeppni um veiðar á svæðisbundnum dýrum, til dæmis bjórum, vakti hugmyndir um yfirráðarétt andstætt hefðbundnum sameiginlegu nytjum. Þar að auki fækkaði fljótlega í loðdýrastofnunum sem einnig skapaði deilur og samkeppni.

Franski landkönnuðurinn [[Jacques Cartier]] lýsti yfir yfirráðum Frakklandskonungs yfir landsvæðinu umhverfis suðurhluta [[Saint Lawrence-flói|Saint Lawrence-flóa]] og  árós [[Saint Lawrence-fljót|Saint Lawrence-fljóts]] árið 1534.&lt;ref&gt;Seed, Patricia (1995). Ceremonies of Possession in Europe's Conquest of the New World: 1492–1640. Cambridge University Press. bls. 56.&lt;/ref&gt; En franski konungurinn veitti nýlendunni lítinn áhuga næstu 60 árin. Þessi formlegu yfirráð höfðu ekki heldur nein áhrif á líf Mikmak á þessum árum.
===17. og 18. öld===
Árið 1604 var fyrsti nýlendubærinn á austurströnd Norður-Ameríku (norðan við [[Flórída|Flórida]]) stofnaður á Nova Scotia og var nefndur ''Acadia''. Bærinn var stofnaður að undirlagir Franskra yfirvalda og innflytjendur voru allir Frakkar. Samband varð milli Mikmak-fólks og íbúa Acadia og allnokkrir innflytjendur kvæntust Mikmak konum. Frönskumælandi íbúar svæðisins voru nefndir ''Acadiens'' (''Akadíumenn'').

Árið 1620 lýsti [[Jakob 1. Englandskonungur|Jakob 1., konungur Skotlands, Englands og Írlands]], því yfir að öll strandlengjan frá Acadia til [[Chesapeake|Chesapeake-flóa]] skyldi teljast til Nýja-Englands og væri undir yfirráðum hans. Árið eftir, 1621, ákvað konungur að stofna skoska nýlendu á eyjunni og telja hana hluta af [[Skotland|Skotlandi]] og kalla hana „Nova Scotia“ („Nýja Skotland) “. Fyrstu landnemarnir lögðu af stað frá Skotlandi árið 1622. Í meira en öld þar á eftir háðu Englendingar og Frakkar stríð um yfirráð meginlandis Norður-Ameríku. Stríð braust út milli Englands og Frakklands árið 1627, sem varð til þess að Frakkar endurreistu nýlenduna á Nova Scotia; skoskar og enskar hersveitir lögðu hana í eyði sama ár. Með friðasamningum 1631 var svæðinu hins vegar skilað til Frakklands.

Næstu sjötíu og fimm árin voru sex styrjaldir háðar á hefðbundnu yfirráðasvæði Mikmak, þar sem þeir börðust ásamt Akadíumenn gegn Bretum um yfirráð yfir svæðinu. Í þessum stríðunum voru Mikmak-menn í bandalagi við þjóðflokka sem bjuggu vestan við þá (Abenaki, Penobscot, Passamaquoddy og Maliseet) og sem var nefnt Wabanaki-bandalagið.
Bretland og Frakkland háðu fjögur stór nýlendustríð í norðausturhluta Norður-Ameríku á árunum 1689 til 1763 til að ná yfirráðum yfir landi, verslunarleiðum og sem hluti af baráttunni um heimsveldi. Þessi átök voru að mörgu leiti hluti af valdabaráttu ríkjanna í Evrópu. Fyrir utan herlið nýlendubúa og reglulegar hersveitir Breta og Frakka, börðust einnig bandamenn frumbyggja með báðum fylkingum. Mikmak-menn tóku þátt í þessum stríðum gegn Bretum, bæði sjálfstætt og í samstarfi við Acadia-borgara og her Frakka.&lt;ref&gt;Reid, John G.; Baker, Emerson W. (2008). &quot;Amerindian Power in the Early Modern Northeast: A Reappraisal&quot;. Essays on Northeastern North America, Seventeenth and Eighteenth Centuries. University of Toronto Press. Bls. 129–152. doi:10.3138/9781442688032. ISBN 978-0-8020-9137-6. JSTOR 10.3138/9781442688032.12.&lt;/ref&gt;  Það var ekki fyrr en með Parísarsáttmálanum árið 1763 sem formleg yfirráð Bretlands yfir öllu landisvæði Mikmak var staðfest.&lt;ref&gt;Calloway, Colin G. (2007). The Scratch of a Pen: 1763 and the Transformation of North America. Oxford University Press. ISBN 978-0195331271.&lt;/ref&gt;  Mikmak-menn studdu einnig heri byltingarmanna í Bresku nýlendunum í Bandaríska frelsistríðinu.&lt;ref&gt;Lepore, Jill (1999). The Name of War: King Philip's War and the Origins of American Identity. Vintage Books. ISBN 978-0-375-70262-4.&lt;/ref&gt;
===19. öld===
Fram að lok 18. aldar höfði Mikmak-fólkið að mest haldið áfram að lifa veiðimanna- og safnaralífi til sjálfsþurfta auk loðdýraveiða til sölu. Þeir höfðu fremur vinsamleg samskipti við franskar landnámsbyggðir enda voru innflytjendurnir fáir og bjuggu í þorpum. En þegar Frakkland missti yfirráðin á 18. öld urðu Mikmak-menn fljóttlega undir gagnvart fjölda Breskra (Englendinga, Íra, Skota og Walesbúa) innflytjenda. Þessir nýju innflytjendur tóku stóran hluta landsins eignarnámi án greiðslu og ráku Frakkana á brott með aðstoð Breskra nýlenduyfirvalda. Áhugi bresku innflytjendanna var í fyrstu ä loðskinnaveiði og skinnaviðskiptum en snérist seinna einnig að skógarhöggi og aðgangi að landi til landbúnaðar og annara auðlinda.

Þegar landsvæði Mikmak-fólksins dróst saman og loðdýrastofnarnir minnkuðu mjög stóð það frammi fyrir gjörbreyttu efnahagsumhverfi og neyddist það til að finna aðrar leiðir til lífsviðurværis. Konur og börn dvöldu í auknum mæli í þorpunum, á meðan karlmenn unnu fjarri heimili um lengri eða skemmri tíma. Sumir karlanna héldu áfram að veiða með gildrum, en flestir fóru að vinna við skógarhögg – en einnig sem atvinnusjómenn.&lt;ref&gt; Ian M. Drummond, Gord McIntosh (2018). [ https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/economic-history-of-atlantic-canada Economic History of Atlantic Canada]. The Canadian Encyclopedia&lt;/ref&gt;
[[Mynd: Students at Blue Quills Residential School (15873685907).jpg|thumb|alt=Nemendur við Blue Quills heimavistarskólann 1940 | Nemendur við Blue Quills heimavistarskólann 1940]] Frá lokum 18. aldar hvöttu Kanadamenn af evrópskum uppruna frumbyggjaþjóðirnar til að aðlagast evrópskri menningu – sem nefnd var „kanadísk menning“. Gengið var út frá því að þetta væri hin „rétta“ menning, þar sem Kanadamenn af evrópskum uppruna litu á sig sem ráðandi afl og töldu sig standa öðrum framar hvað varðar tækni, stjórnmál og menningu.&lt;ref&gt;[ https://wayback.archive-it.org/all/20080315013149/http://www.ainc-inac.gc.ca:80/ch/rcap/sg/sgm6_e.html &quot;Report of the Royal Commission on Aboriginal Peoples Stage Three: Displacement and Assimilation&quot;.] Indian and Northern Affairs Canada. 1 part 1 chapter 6. Government of Canada. 26 August 1991. &lt;/ref&gt;
Kanadíska kerfið með heimavistarskólum fyrir frumbyggja (''Indian residential school system'') var stofnað á 19. öld og var ætlað að þvinga fram aðlögun frumbyggja að evrópsk-kanadísku samfélagi.&lt;ref&gt;[https://nctr.ca/exhibits/residential-school-timeline/  Residential School Timeline]. The National Centre for Truth and Reconciliation&lt;/ref&gt; Skólasókn varð skylda árið 1894 og margir skólar voru byggðir langt frá samfélögum frumbyggja, til að takmarka samskipti við foreldra og samfélög. Síðast skólinn í þessu skólakerfi lokaði 1997.

Árið 1857 voru sett ''Lög um hægfara siðmenntun'' (''The Gradual Civilization Act'') sem gera kröfu til allra frumbyggja af karlkyni eldri en 21 árs að þeir kunni að lesa, skrifa og tala annað hvort ensku eða frönsku og taki upp nafn sem stjórnvöld samþykkja. 
===20. og 21. öld===
Eftir lok síðari heimsstyrjaldarinnar tóku lög er vörðuðu frumbyggjaþjóðir Kanada smám saman að breytast. Bann við svo nefndar potlatch-hátíðum og sólardansinum var fellt úr gildi árið 1951. Stjórnvöld í einstökum fylkjum fóru að viðurkenna kosningarétt frumbyggja í fylkiskosningum. Árið 1960 fengu frumbyggjar kosningarétt í alríkiskosningum án þess að þurfa að afsala sér stöðu sinni sem „frumbyggjar“.

Frá 1960 afstaða til frumbyggja mjög að breytast í Kanada og þá einnig réttindabarátta þeirra. Það hefur leitt til að sjálfsmynd, lagaleg staða og vegsemd þessara þjóðflokka hefur vaxið mjög. Meðal Mikmak-fólks hefur þetta leitt til endurvakningar á menningarhefðum og hátíðum og sérstaklega í sterku átaki við að auka kunnáttu og notkun á tungumáli þjóðarinnar.&lt;ref&gt;Tulk, Janice Esther (2008). [https://memorial.scholaris.ca/items/0c5f3902-74bd-4239-b579-16ac6bfaa09f &quot;Our strength is ourselves&quot; : identity, status, and cultural revitalization among the Mi'kmaq in Newfoundland]. Memorial University of Newfoundland&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[ https://www.kinu.ca/programs/indigenous-languages-component Indigenous Languages Component]. Mi'kmaw Kina'matnewey&lt;/ref&gt;
==Mikmak og Nýfundnaland==
Það er umdeilt hversu lengi Mikmak hafa búið á Nýfundnalandi. Samkvæmt munnlegri hefð Mikmak þá hafa þeir búið þar í þúsundir ára. Flestir sagnfræðingar halda því fram að búseta þeirra á eyjunni hafi ekki orðið varanleg fyrr en á sjöunda áratug 18. aldar. Einstaka atriði í enskum og frönskum heimildum benda til þess að á 17. öld hafi Mikmak-menn stundað á suðvesturströnd Nýfundnalands. Samskipti Mikmak-fólksins við Frakka, Breta og Beótúk eru einnig. Frakkar, sem höfðu lengi stundað veiðar á miðum undan ströndum Nýfundnalands, áttu í samkeppni og vopnuðum átökum við Breta með hléum frá lokum 17. aldar og fram á þá 19. Öld með stuðningi Mikmak og því hefur verið haldið fram að frönsk yfirvöld hafi flutt Mikmak-menn til eyjunnar sér til stuðnings gegn Bretum. 
 
Því hefur einnig verið haldið fram að Frakkar hafi greitt Mikmak-mönnum fyrir höfuðleður Beótúk-manna. Fræðimenn nú á tímum telja þetta vara einungis þjóðsögu. Engar franskar heimildir gefa vísbendingu um slíkar greiðslur; hins vegar er ljóst að Beótúk forðuðust Mikmak-menn þegar þeim fjölgaði á eyjunni, rétt eins og þeir forðuðust evrópska landnema. Þegar  Beótúk-fólkinu fækkaði færðu Mikmak-veiðimenn sig frá suðurhluta eyjunnar og fóru að veiða um alla eyjunna.&lt;ref&gt; Paul, Daniel N. We Were Not the Savages: A Mi'kmaq Perspective on the Collision between European and Native American Civilizations. Halifax: Fernwood Publishing, 2000.&lt;/ref&gt;
== Tilvísanir ==
&lt;references/&gt;
==Ítarefni==
* Davis, Stephen A. (1998). Míkmaq: Peoples of the Maritimes. Nimbus Publishing.
* Joe, Rita; Choyce, Lesley (2005). The Míkmaq Anthology. Nimbus Publishing. ISBN 1-895900-04-2.
* Johnston, A.J.B.; Francis, Jesse (2013). Niꞌn na L'nu: The Miꞌkmaq of Prince Edward Island. Charlottetown: Acorn Press. ISBN 978-1-894838-93-1.
* Magocsi, Paul Robert, ed. (1999). Encyclopedia of Canada's Peoples. Toronto: University of Toronto Press.
* Prins, Harald E. L. (1996). The Míkmaq: Resistance, Accommodation, and Cultural Survival. Case Studies in Cultural Anthropology. Wadsworth.
* Whitehead, Ruth Holmes (2004). The Old Man Told Us: Excerpts from Míkmaq History 1500–1950. Nimbus Publishing. ISBN 0-921054-83-1.
* Peter Bakker, « The Mysterious Link Between Basque and Micmac Art », European Review of Native American Studies, vol. 5, no 1,‎ 1991, p. 21-24
[[Flokkur:Saga Kanada]]
[[Flokkur:Frumbyggjaþjóðir Norður-Ameríku]]</text>
      <sha1>rb0efbtc9ezxhndh0xnuwycq1a0s6we</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978829</id>
      <parentid>1978751</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Masae</username>
        <id>538</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Minni lagfæringar</comment>
      <origin>1978829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33542" sha1="twe9jmfu82y1ciqhymnzmmvh0oa6xnb" xml:space="preserve">[[Mynd:Les Micmacs (multilingual).svg|thumb|upright=1.35|Mi'kma'ki: hin sjö umdæmi Mikmak-fólksins. Það sem vantar er ''Taqamgug/Tagamuk'', áttunda svæðið sem nær yfir allt  [[Nýfundnaland]]. Taqamgug var talið hluti af Onamag svæðinu fyrir 1800.]] [[Mynd: Birch Bark Canoe Making.jpg|thumb|Mikmak-menn frá Nýfundnalandi að smíða kanóa úr birkiberki.]]'''Mikmak''' þjóðflokkurinn (Mi'kmaq á bæði [[Enska|ensku]] og [[Franska|frönsku]], áður Micmac); eintala: Mi'kmaw, einnig L'nuk og áður Micmac)&lt;ref&gt;[https://www.native-languages.org/mikmaq.htm Native-Languages] Native-Languages.org&lt;/ref&gt; eru frumbyggjar norðaustur [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Fyrir utan hluta af [[Maine]]-fylki í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] var heimasvæði þeirra [[Nova Scotia]], austurhluti [[New Brunswick]], [[Eyja Játvarðs prins|Prince Edwardeyja]], [[Nýfundnaland]] og Gaspé-skaginn í [[Québec|Quebec]] í [[Kanada]].&lt;ref&gt; Gallant, David Joseph (2008). [https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/micmac-mikmaq &quot;Mi'kmaq&quot;.] The Canadian Encyclopedia.&lt;/ref&gt; Mikmak-þjóðin nefnir heimasvæði sitt ''Mi'kma'ki'' (eða ''Mi'gma'gi''); og það var en af fimm frumbyggjaþjóðum í Wabanaki-bandalaginu.
Árið 2023 töldu 66.748 íbúar á svæðinu sig vera Mikmakka; þar á meðal 25.182 á Nýfundnalandi.&lt;ref&gt; Qalipu First Nation (2025) [ https://qalipu.ca/membership-database-contact-updates-underway/  &quot;Programs and Services&quot;]  Qalipu.ca. May 29, 2025&lt;/ref&gt; Samkvæmt manntalinu í Kanada árið 2021 höfðu 9.245 einstaklingar Mi'kmawi'simk að móðurmáli.&lt;ref&gt; Government of Canada, Statistics Canada (February 9, 2022). [https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/index.cfm?Lang=E  &quot;Profile table, Census Profile, 2021 Census of Population – Canada&quot;.] www12.statcan.gc.ca.&lt;/ref&gt; Tungumál Mikmakka var áður skrifað með sérstöku Mi'kmaw-myndletri en er nú skrifað með latnesku letri. Ríkisstjórar bæði Bandaríkjanna og Kanada reyndu áratugum saman að útrýma tungumálum frumbyggja , ekki síst með því að þvinga börn í sérstaka heimavistaskóla. Undir merkjum aðlögunar, neyddu þessir skólar frumbyggjabörn til að hafna menningu sinni og tungumáli.&lt;ref&gt; MacDonald, David B.; Hudson, Graham (2012).[ https://www.jstor.org/stable/23320978  &quot;The Genocide Question and Indian Residential Schools in Canada&quot;.] Canadian Journal of Political Science. 45 (2): 427–449. doi:10.1017/S000842391200039X. ISSN 0008-4239. JSTOR 23320978. S2CID 154633673.&lt;/ref&gt;
==Menningarbrot ==
Lífshættir Mikmak stjórnuðust af árstíðum með fremur mildum sumrum og snjóþungum og köldum vetrum. Sumrin voru of svöl til þess að þeir gætu stundað ræktun í miklu mæli á [[Maís|maís]], [[Baun|baunum]] eða [[Kúrbítur|kúrbýt]], öfugt við aðrar frumbyggjaþjóðir sem bjuggu sunnar heldur  voru þeir [[Veiðimenn og safnarar|veiðimenn og safnarar]] og treystu á auðlindir skóga og sjávar. 

Hringrás árstíðana hófst þegar árnar lagði að hausti. Á haustin og veturna bjuggu Mikmak í litlum fjölskylduhópum og félagsleg samskipti voru í lágmarki. Í hlýrri mánuðum söfnuðust fjölskylduhóparnir hins vegar saman í stærri hópa. Haust, vetur og snemma vors dvöldu þeir inn í landi til að veiða [[Hreindýr|hreindýr]], [[Elgur|elgi]], [[Dádýr|dádýr]], [[Bjarndýr|birni]] og [[Bjór (nagdýr)|bjóra]]. En vor og sumar bjuggu þeir við stöndina og veiddu [[Lax|lax]] og aðra fiska, söfnuðu [[Skelfiskur|skelfiski]] og  villtum jurtum og rótum. Á vorin töppuðu þeir hlynsafa og unnu [[hlynsíróp]] og á haustin tíndu þeir ber.
Mikmak notuðu ýmsar aðferðir og tæki til að veiða villibráð og til að fiska. [[Spjót]], [[Bogfimi|bogar]] og [[Ör|örvar]] voru notuð til að veiða stærri dýr, en gildrur voru notaðar til að veiða [[Kanínur|kanínur]] og fugla. Mikmak notuðu öngla og net við fiskveiðar en einnig [[Þríforkur|þríforka]]. Skutlar voru notaðir til að veiða seli. Þegar Mikmak-þjóðin hóf viðskipti við Evrópubúa á 16. öld voru mörg þessara tækja aðlöguð nýrri tækni. Áður voru örvar- og spjótoddar gerðir úr beini eða steini og önglar úr beini en urðu nú gerðir úr járni.&lt;ref&gt;Ralph T. Pastore (1998).[https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/mikmaq-culture.php Traditional Mi'kmaq (Micmac) Culture]. The Newfoundland and Labrador Heritage Website&lt;/ref&gt;
En evrópskir innflytjendur tóku einnig upp tækni og lausnir sem frumbyggjarnir höfðu þróað. [[Snjóþrúgur]] voru mjög vel aðlagaðar að vetrarveðurfari með djúpum snjó og einstklega hentugar við veiðar að og til ferðalaga. 

[[Mynd:Mi'kmaq History Month (21626319089).jpg|thumb|alt=Birkikanóar frá Nova Scotia, ljósmynd frá lokum 19. aldar| Birkikanóar frá Nova Scotia, ljósmynd frá lokum 19. aldar]]Evrópumenn gerðu sér einnig fljótlega grein fyrir yfirburðum [[Kanó|birkikanóana]], sem voru léttir, báru tiltölulega mikið og var auðvelt að gera við. Mikmak-frumbyggjar gerðu margar mismunandi gerðir af kanóum, sumar þeirra til ferða á ám og vötnum, og stærri gerðir sem hægt var að fara lengri leiðir milli eyja og til fiskiróðra. Kanóar sem voru notaðir út á sjó voru um yfirleitt um 6 metrar á lengd eða allt að 9 metrar.
Kanóar til nota á ám og vötnum voru minni, frá 2,7 metrum allt að 6 metrum. Þeir minnstu voru einungis fyrir einn einstakling. Trégrind var þakin birkiberki sem var saumaður saman með sinum en voru einnig gerðir úr skinni.
Birkibörkur var einnig notaður til að búa til ýmis ílát og hirslur. Börknum var flett af trénu og skorinn í rétt form og saumuð saman með mjóum grenirótum eða sinum til að búa til bolla, potta og skálar fyrir mat.&lt;ref&gt;Jasen S. Benwah. [https://www.benoitfirstnation.ca/mikmaq_article14_tools.html Mi’kmaq history and people : Tools and gear] &lt;/ref&gt;

[[Mynd:Mi'kmaq History Month (21813252835).jpg|thumb|alt=Sumar wigwams|Sumar wigwams]] Birkibörkur var einnig notaður til að þekja kúftar eða keilulaga vistarverur som voru kallaðar wigwams.&lt;ref&gt; René R. Gadacz. „Wigwam.” The Canadian Encyclopedia. Síðast uppfært 19. maí 2020. https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/wigwam.&lt;/ref&gt; Mikmak-fólkið smíðaði ýmsar gerðir af bústöðum, algengasta var eins konar keilutjald sem var búið til með því að reisa grindverk úr stöngum sem voru bundnar saman efst og þekja það með skinnum eða birkiberki. Þessi tjöld voru létt og auðvelt að rúlla saman og flytja á nýjan stað. Þessi gerð hafði eitt eldstæði í miðju og rúmaði 10 til 12 manns. Aðrar gerðir gátu verið mun stærri og haft tvö eldstæði í sitt hvorum enda og rúmað 20 til 24 manns.

Allur fatnaður Mikmak-frumbyggjanna var gerður úr skinnum. Hreindýra-, hjartar- og elgskinn voru notuð bæði í karla og kvenfatnað og einnig í skófatnað, mokkasínur. Á veturna bættust við yfirhafnir úr loðfeldi. Skinnklæðin voru oft skreytt með máluðu munstri. Skinnin voru saumuð saman með sinum úr hjartar- eða hreindýrum og til þess notað gatajárn og nálar úr beini.
===Tungumál og ritun===
[[Mynd:Mikmaq sample (ave Maria).jpg|thumb|alt=Maríubænin rituð með myndletri Mikmak| Maríubænin rituð með myndletri Mikmak]] [[Mynd:Fortress Louisbourg DSC02464 - Mi’kmaq Hieroglyph Prayer Book (8176694547).jpg|thumb|alt=Bænabók rituð með myndletri Mikmak frá miðri 18. öld|Bænabók rituð með myndletri Mikmak frá miðri 18. öld]] Tungumál Mikmak er hluti af [[Algonkínsk tungumál|Algonkísku málaættinni]] og er nefnt ''Mi'kmawi'simk'' af þeim sjálfum. Árið 2022 var tungumálið gert opinbert tungumál á Nova Scotia&lt;ref&gt; Nova Scotia, Premier’s Office, 17. Juli 2022 .[https://news.novascotia.ca/en/2022/07/17/mikmaw-language-legislation-proclaimed , Mi’kmaw Language Act]&lt;/ref&gt; ásamt ensku og frönsku. Mikmak tungumálið var náskilt málunum nágrannafólksins [[Wolastoqey]] and [[Passamaquoddy]], en þau mál eru því sem næst útdauð, og er fjarskyld öðrum Algonkískum málum eins og [[Innu]] og mögulega [[Beótúk]]. Mikill munur er á hinum ýmsu Mikmak mállýskum, svo til dæmis eiga Mikmak í Quebec erfitt með að skilja þá sem tala Nova Scotia mállýsku. Mikil áhersla er nú lögð á að efla notkun tungumálsins enda hefur það lykilhlutverk í mótun nútíma sjálfsmyndar þeirra.
Áður en Mikmak komust í kynni við Evrópumenn teiknuðu þeir tákn á birkibörk og leður sem skilaboð. Líklegt er að þetta táknkerfi hafi verið svipað því sem notað var af [[Abenaki]]&lt;nowiki/&gt;-þjóðinni í núverandi Maine-fylki.&lt;ref&gt; Thwaites, Ruben G. (1959). The Jesuit Relations and Allied Documents: Travel and Explorations of the Jesuit Missions in New France, 1610–1791 (Vol. 38 ed.). Cleveland: Burrows Bros. bls. 27.&lt;/ref&gt;

Kaþólski trúboðinn Chrestien Leclercq lærði tungumál Mikmak og 1678 þróaði á árunum 1675 til [[myndletur]] með yfir 5.000 til að auðvelda trúboðið.&lt;ref&gt; Schmidt, David L.; Marshall, Murdena (1995). Mi'kmaq Hieroglyphic Prayers: Readings in North America's First Indigenous Script. Halifax, Nova Scotia: Nimbus. bls. 6–7. ISBN 1-55109-069-4.&lt;/ref&gt; Mikmak-fólkið tók mjög vel á móti þessu letri og það var notað í trúarritum og kennslubókum langt fram á 19. öld. Þar að auki í dagblaðinu ''Micmac Messenge'', sem var gefið út á máli Mikmak (og einnig á ensku) frá 1908 til 1942.&lt;ref&gt; Lnoi Patlias (Hrsg.): Sacred history in Micmac. Micmac Messenger, Restigouche, P.Q. 1921 ([https://archive.org/details/sacredhistoryinm00paci/page/n2/mode/1up Textarchiv – Internet Archive]).&lt;/ref&gt; Tengsl þessara tákna við [[Bergrista|bergristur]] sem fundist hafa á svæði Mikmak er óljóst. Þessar bergristur eru einkum að finna á Nova Scotia og sumar líkjast myndtáknum, mannlegum verum, dýrum, húsum, tjöldum og kanóum, ristuð í bergið. Það er talið þessar klettaristur hafi verið gerðar af Mikmaki-fólki, enda hefur það búið á svæðinu í þúsundir ára.&lt;ref&gt;Cave, Beverley (2005). [https://memorial.scholaris.ca/items/3de2c06e-f46d-4dd4-bbde-149d8975f52e The Petroglyphs of Kejimkujik National Park, Nova Scotia: A Fresh Perspective on their Physical and Cultural Contexts](PDF) . Memorial University.&lt;/ref&gt;  Erfitt er að tímasetja bergristurnar en þær eru taldar hafa verið gerðar á mjög löngum tíma fyrir komu Evrópumanna.&lt;ref&gt;Dawson, Joan (2022). Nova Scotia's Historic Inland Communities. Halifax, NS: Nimbus Publishing. pp. 8–12. ISBN 978-1-77471-062-3.&lt;/ref&gt;

Frá seinni hluta 19. aldar hefur mál Mikmak verið rituð með latnesku letri.

==Stjórnun==
Sögulega séð einkenndust byggðir Mikmak af fjölskyldum sem bjuggu hver fyrir sig eða fleiri saman, allt eftir árstímum inn í landi eða meðfram ströndum og ám. Samfélagið byggðist a1 skyldleika og bandalögum fjölskyldna. Völd leiðtoga byggðust á virðingu fremur en styrk, og leiðtogahæfileikar snerust að mestu leyti um réttláta stjórnun á fiskveiðisvæðum og veiði. Mikmak nefndu það svæði þar sem þeir bjuggu Mi'kma'ki, og skiptu því í sjö byggðir. Hver byggð hafði valinn höfðingja og öldungaráð.
Mikmak hafði náin tengsl við nágrannaþjóðir, þar á meðal Maliseet og Passamaquoddy. Ásamt þessu tveim og Penobscot einnig Abenaki þjóðflokkunum mynduðu þeir Wabanaki-bandalagið sem er enn virkt og hefur verið það að minnsta kosti frá komu Evrópubúa.

[[Mynd:Wabanaki Confederacy (Anglicised Names).png|thumb|alt=Wabanaki bandalagið| Wabanaki bandalagið]] Sögulega stjórnaði það sem er kallað ''Aðalráð Mikmak'' (''Sante' Mawio'mi'' eða ''Mi'kmawey Mawio'mi'') málefnum þjóðflokksins. Óvíst er hvenær þetta ráð kom til sögunnar en það var löngu fyrir komu Evrópubúa. Á 17. og 18. öld gengdi ráðið mikilvægu hlutverki gagnvart nýlenduveldi Breta. Ráðið, ásamt sambærilegum ráðum Wolastoqiyik- (Maliseet) og Pasamaquoddy-þjóðanna gerðu fleiri samninga við bresku nýlendustjórnina á 18. öld sem kenndir eru við ''frið og vináttu'' (''Peace and Friendship Treaties''); sá fyrsti var undirritaður árið 1725 og sá síðasti árið 1779.  Ráðið starfar enn þó að vald þess takmarkaðist mjög með kanadískum alríkislögum frá 1876, svo kölluð ''Indian Act'' (''Indíánalögin'')&lt;ref&gt; Leslie, John F. (2002). [https://canlii.ca/t/skf4 &quot;The Indian Act: An Historical Perspective&quot;.] Canadian Parliamentary Review. 25 (2).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Hanson, Erin (2009). [https://indigenousfoundations.arts.ubc.ca/the_indian_act/ &quot;The Indian Act&quot;.] Indigenous Foundations. University of British Columbia.&lt;/ref&gt; Samkvæmt þessum lögum áttu frumbyggjar að mynda fulltrúakjörnar svæðisstjórnir að kanadískri fyrirmynd en án raunverulegs valds og hlutverk Aðalráðsins var takmarkað við andlega leiðsögn. Markmið laganna var að knýja fram aðlögun frumbyggja og koma á miðstýrðu alríkisvaldi yfir sjálfsmynd, menningu og stjórnarfari frumbyggjaþjóðanna. Löggjöfin takmarkaði grundvallar borgaraleg réttindi frumbyggja, bannaði andlegar og menningarlegar hátíðir og meinaði frumbyggjum að leita til lögfræðinga eða stofna stjórnmálasamtök án leyfis stjórnvalda. Lögin sköpuðu einnig forsendur fyrir því kirkjurekna kerfi heimavistaskóla sem skildi börn með valdi frá fjölskyldum sínum.&lt;ref&gt;Kory Wilson (2018). [https://opentextbc.ca/indigenizationfoundations/chapter/the-indian-act/ The Indian Act] . Pulling Together: Foundations Guide. Bccampus&lt;/ref&gt; Hlutverk þessa skólakerfis var “siðmenntun” frumbyggja með því að einangra börn frumbyggja frá áhrifum eigin menningarheima og trúarbragða og samlagast þannig kanadískri og evrópskri menningu. Síðast skólinn í þessu skólakerfi lokaði 1997.
Nú starfar Aðalráðið einkum að eflingu og varðveislu tungumáls og menningar Mikmak-fólksins.
===Trú og trúarboð===
Mikið er vitað um eldri efnislega menningu Mikmak-fólksins en minna um trúarhugmyndir. Það er vitað að það gerði ekki greinarmun á því sem var áþreifanlegt og náttúrulegt og því sem var yfirnáttúrulegt eða andlegt. Veröldin var öll lifandi, í dýrum, sólinni, árnum, tjám og steinum voru andar eða krafta. Sólin gegndi sérstöku hlutverki, en Mikmak-fólkið trúði því að alheimurinn allur væri gegnsýrður af anda sem nefndist ''mntu'' eða ''manitou''. Það var hin andlega vera ''Glooscap'' (eða ''Klu'skap''), sem kenndi fólkinu hvernig alheimurinn hefði orðið til og hvernig allt tengdist.&lt;ref&gt; Hornborg, A. (2008). Mi’Kmaq Landscapes: From Animism to Sacred Ecology. Burlington, VT: Ashgate Publishing, Ltd.&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Group photo including Father Pacifique and Chief Peter Paul.jpg|thumb|alt=Kaþólskur prestur og hluti Mikmak safnaðarins  í Shubenacadie á Nova Scotia1905|Kaþólskur prestur og hluti Mikmak safnaðarins  í Shubenacadie á Nova Scotia1905]] Óvíst er hversu mikið Mikimak-menn kynntust kristni gegnum evrópska sjómenn á 16. öld. En það hafði mikla þýðingu fyrir frumbyggja Ameríku þegar [[Páll 3.|Páll 3. páfi]] lýsti því yfir 29. maí 1537 að frumbyggjar (sem voru í páfabréfinu kallaðir „Indíánar vesturs og suðurs“ - „''occidentales, et meridionales Indos''“) væru „''sannir menn''“ („''veros homines''“) og ætti því ekki að hneppa þá í þrældóm, heldur snúa þeim til [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólskrar trúar]].&lt;ref&gt;Joel S. Panzer: The Popes and Slavery (New York: Alba House, 1996), Textinn á ensku og latínu á bls. 79-81 &quot;Sublimis Deus sic delexit humanum genus&quot; (The exalted God loved the human race so much)&lt;/ref&gt;
[[Jesúítareglan|Jesúítar]] hófu trúboð meðal Mikmak 1610 og sama ár var fyrsti frumbygginn skírður. Það var höfðinginn (''sagamo'') og leiðtogi Aðalráðsins (Sante' Mawio'mi ), Henri Membertou. Hvað hann hét á sínu máli er óþekkt en hann var skírður í höfuðið á [[Hinrik 4. Frakkakonungur|Hinriki 4. Frakkakonungi]]. Taldi Membertou að með skírninni hefði hann gengið í bandalag við Frakklandskonung og stæði honum jafnfætis. &lt;ref&gt;Prins, Harald E. L. (1996). The Miʼkmaq: Resistance, Accommodation, and Cultural Survival. Harcourt Brace. pp. 35, 53. ISBN 978-0-03-053427-0.&lt;/ref&gt; Samkvæmt söguhefð Mikmak-manna þýddi þessi skírn einnig að þeir urðu þegnar [[Vatíkanið|Vatikansins]] með staðfestingu svo kallaða ''Mikmaw-sáttmála'' (''Mi'kmaw Concordat'').&lt;ref&gt; Henderson, James (Sákéj) Youngblood (1997). The Míkmaw Concordat. Fernwood. ISBN 978-1-895686-80-7.&lt;/ref&gt; En þó að engar skriflegar samtíma heimildir séu til um þennan sáttmála hefur þetta haft mikil áhrif á sjálfsmynd Mikmak-fólksins langt fram á 20. öld.&lt;ref&gt; Hornborg, A.-C. (2004). Ritual Practice as Power Play or Redemptive Hegemony: The Mi’kmaq Appropriation of Catholicism. Swedish Missiological Themes, Volume 92, issue 2,  Bls. 169-193.&lt;/ref&gt; En eins og raunin var með aðra frumbyggja kvörtuðu trúboðar yfir því því að hinir skírðu og afkomendur þeirra héldu fast í hefðir og hugmyndir þrátt fyrir að hafa tekið upp kaþólska trú.&lt;ref&gt; David Bigaouette (2026), Le missionnaire capucin Pacifique de Valigny, la quête d’une identité religieuse et les manifestations du pouvoir politique traditionnel des Mi’gmaq (1894–1943), Université de Montréal, Bls. 54–58.&lt;/ref&gt;

==Sögubrot==
Fornleifafundir og málsögulegar rannsóknir benda til þess að Mikmak-fólkið hafi komið til austurhluta Kanada úr norðri. Elstu fonleifafundir á svæðinu eru frá Nova Scotia og eru frá því því um það bil  9000 f.Kr.&lt;ref&gt; Christopher Ellis: [https://www.researchgate.net/publication/229022303_Understanding_Clovis_Fluted_Point_Variability_in_the_Northeast_A_Perspective_from_the_Debert_Site_Nova_Scotia Understanding “Clovis” Fluted Point Variability in the Northeast: A Perspective from the Debert Site, Nova Scotia], í: Canadian Journal of Archaeology / Journal Canadien d’Archéologie 28 (2004) 205–253.&lt;/ref&gt; Á þessum árþúsundum hafa orðið miklar breytingar og sveiflur í veðurfari og samsvarandi gróður- og dýralífi. Þar að auki hefur verið mikið landsig á svæðinu. En forfeður Mikmak hafa aðlagað lifnaðarhætti að þessum breytingum. Menning þeirra hefur allan þennan tíma byggt á því þeir voru veiðimenn og safnara. En þeir höfðu einnig mikil viðskipti við nágrannaþjóðir, Mikimak stunduðu nánast enga ræktun en keyptu meðal annars maís frá Maliseet nágrönnum í vöruskiptum fyrir skinn. 

===Norræn samskipti?===
Í [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]] og [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] er sagt frá samskiptum norrænna manna og frumbyggja (sem nefndir voru [[Skrælingjar]] í sögunum) í norðaustur Norður-Ameríku. Engin vissa eru um úr hvaða þjóðflokkum þessir frumbyggjar komu en fimm eru taldir mögulegir. Fyrir utan Mikmak eru það [[Beótúk]], [[Innu]] og [[Wolastoqiyik]] og þar að auki [[Inúítar]].  Lndlýsingar en einkum lýsing á landsgæðum í þessum tveimur sögum bend til þess að það svæði er nefnt [[Vínland]] hafi verið þar sem nú er nefnt New Brunswick, sérstaklega Bay of Fundy og Miramichi.&lt;ref&gt;Jordan Gill  (2019). [https://www.cbc.ca/news/canada/new-brunswick/vikings-new-brunswick-butternut-1.5335566 How an endangered tree may link Vikings to New Brunswick]. CBC News October 26, 2019&lt;/ref&gt; Ef svo er þá hafa þeir Skrælingjar sem nefndir eru í sögunum annað hvort verið Mikmak- eða Maliseet-menn.

===Nýlendusaga===
Mikmak-fólkið var meðal fyrstu þjóðflokka frumbyggja í Norður-Ameríku til að eiga samskipti við Evrópubúa Mögulega fyrst við norræna landakönnuði og síðar við aðra landkönnuði, sjómenn og kaupmenn.
===Fyrstu kynni===
Nánari kynni við Evrópumenn í kringum aldamótin 1500 varð valdandi miklu félagslegu og menningarlegu umróti í samfélaginu, meðal annars fækkaði íbúum stórlega. Koma Evrópumanna olli miklu mannfalli hjá Mikmak-fólkinu vegna [[Bólusótt|bólusóttar]], [[Spænska veikin|spænsku veikinnar]], [[Berklar|berkla]], [[Sárasótt|sárasóttar]], [[Skarlatssótt|skarlatssóttar]], [[Kíghósti|kíghósta]], [[Mislingar|mislinga]] og annarra sjúkdóma eins og hjá öðrum frumbyggjum Ameríku.&lt;ref&gt; Andrew J Ghio (2018). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6166412/  Particle exposure and the historical loss of Native American lives to infections.] Published in final edited form as: Am J Respir Crit Care Med. 2017 Jun 15;195(12):1673. doi: 10.1164/rccm.201609-1810LE&lt;/ref&gt;. Talið er að þessir sjúkdómar frá Evrópu hafi valdið því að allt að helmingur Mikmak-þjóðarinnar hafi fallið á tímabilinu frá því um 1500 til 1600. Tölur  um mannfjölda eru afar óáreiðanlegar fram um miðja 19. öld; giskað hefur verið á að árið 1500 hafi að Mikmak-fólkið talið um um 30.000 einstaklinga en að um 1600 hafi þeir í hæsta lagi verið um 15.000 talsins.&lt;ref&gt; Alvin Finkel: Humans. The 300,000-Year Struggle for Equality, James Lorimer &amp; Company, 2024, Bls. 33.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharon Malinowski: The Gale Encyclopedia of Native American Tribes, Bd. 1, 1998, Bls. 134.&lt;/ref&gt;

Í fyrstu voru samskiptin við Evrópumenn stopull, og helst þegar portúgalskir, baskneskir, enskir og franskir sjómenn komu í land til að afla vista. Þessir sjómenn söltuðu aflann úti á sjó og sigldu síðan beint til heimalandsins með hann. En um 1520 fóru þeir að koma sér upp verbúðum í landi til að þurrka [[Þorskur|þorsk]] í [[skreið]]. Á síðari hluta 16. aldar var þurrkun í skreið helsta aðferðin til auka geymsluþol aflans.&lt;ref&gt; Brasser, T.J. (1978). &quot;Early Indian-European Contacts&quot;. In Trigger, Bruce G. (ed.). Handbook of North American Indians. Northeast. Vol. 15. Smithsonian Institution Press. Bls. 78–88.&lt;/ref&gt;   Fljótlega fóru vöruskipti Evrópsku sjómannana og Mikmak vaxandi þar sem [[Loðskinn|loðskinnum]] var skipt fyrir vörur úr járni og öðrum málmum, hnífa, katla, pönnur, öngla og annað. Þessi vöruskipti breyttu félagslegum viðhorfum frumbyggjanna. Til að komast yfir evrópskar vörur fóru veiðimennirnir að verja stærra hluta ársins fjarri ströndinni við veiðar ä loðýrum. Samkeppni um veiðar á svæðisbundnum dýrum, til dæmis bjórum, vakti hugmyndir um yfirráðarétt andstætt hefðbundnum sameiginlegu nytjum. Þar að auki fækkaði fljótlega í loðdýrastofnunum sem einnig skapaði deilur og samkeppni.

Franski landkönnuðurinn [[Jacques Cartier]] lýsti yfir yfirráðum Frakklandskonungs yfir landsvæðinu umhverfis suðurhluta [[Saint Lawrence-flói|Saint Lawrence-flóa]] og  árós [[Saint Lawrence-fljót|Saint Lawrence-fljóts]] árið 1534.&lt;ref&gt;Seed, Patricia (1995). Ceremonies of Possession in Europe's Conquest of the New World: 1492–1640. Cambridge University Press. bls. 56.&lt;/ref&gt; En franski konungurinn veitti nýlendunni lítinn áhuga næstu 60 árin. Þessi formlegu yfirráð höfðu ekki heldur nein áhrif á líf Mikmak á þessum árum.
===17. og 18. öld===
Árið 1604 var fyrsti nýlendubærinn á austurströnd Norður-Ameríku (norðan við [[Flórída|Flórida]]) stofnaður á Nova Scotia og var nefndur ''Acadia''. Bærinn var stofnaður að undirlagir Franskra yfirvalda og innflytjendur voru allir Frakkar. Gott samband varð milli Mikmak-fólks og íbúa Acadia og allnokkrir innflytjendur kvæntust Mikmak konum. Frönskumælandi íbúar svæðisins voru nefndir ''Acadiens'' (''Akadíumenn'').

Árið 1620 lýsti [[Jakob 1. Englandskonungur|Jakob 1., konungur Skotlands, Englands og Írlands]], því yfir að öll strandlengjan frá Acadia til [[Chesapeake|Chesapeake-flóa]] skyldi teljast til Nýja-Englands og væri undir yfirráðum hans. Árið eftir, 1621, ákvað konungur að stofna skoska nýlendu á eyjunni og telja hana hluta af [[Skotland|Skotlandi]] og kalla hana „Nova Scotia“ („Nýja Skotland“). Fyrstu landnemarnir lögðu af stað frá Skotlandi árið 1622. Í meira en öld þar á eftir háðu Englendingar og Frakkar stríð um yfirráð meginlandis Norður-Ameríku. Stríð braust út milli Englands og Frakklands árið 1627, sem varð til þess að Frakkar endurreistu nýlenduna á Nova Scotia; skoskar og enskar hersveitir lögðu hana í eyði sama ár. Með friðasamningum 1631 var svæðinu hins vegar skilað til Frakklands.

Næstu sjötíu og fimm árin voru sex styrjaldir háðar á hefðbundnu yfirráðasvæði Mikmak, þar sem þeir börðust ásamt Akadíumenn gegn Bretum um yfirráð yfir svæðinu. Í þessum stríðunum voru Mikmak-menn í bandalagi við þjóðflokka sem bjuggu vestan við þá (Abenaki, Penobscot, Passamaquoddy og Maliseet) og sem var nefnt Wabanaki-bandalagið.
Bretland og Frakkland háðu fjögur stór nýlendustríð í norðausturhluta Norður-Ameríku á árunum 1689 til 1763 til að ná yfirráðum yfir landi, verslunarleiðum og sem hluti af baráttunni um heimsveldi. Þessi átök voru að mörgu leiti hluti af valdabaráttu ríkjanna í Evrópu. Fyrir utan herlið nýlendubúa og reglulegar hersveitir Breta og Frakka, börðust einnig bandamenn frumbyggja með báðum fylkingum. Mikmak-menn tóku þátt í þessum stríðum gegn Bretum, bæði sjálfstætt og í samstarfi við Acadia-borgara og her Frakka.&lt;ref&gt;Reid, John G.; Baker, Emerson W. (2008). &quot;Amerindian Power in the Early Modern Northeast: A Reappraisal&quot;. Essays on Northeastern North America, Seventeenth and Eighteenth Centuries. University of Toronto Press. Bls. 129–152. doi:10.3138/9781442688032. ISBN 978-0-8020-9137-6. JSTOR 10.3138/9781442688032.12.&lt;/ref&gt;  Það var ekki fyrr en með Parísarsáttmálanum árið 1763 sem formleg yfirráð Bretlands yfir öllu landisvæði Mikmak var staðfest.&lt;ref&gt;Calloway, Colin G. (2007). The Scratch of a Pen: 1763 and the Transformation of North America. Oxford University Press. ISBN 978-0195331271.&lt;/ref&gt;  Mikmak-menn studdu einnig heri byltingarmanna í Bresku nýlendunum í Bandaríska frelsistríðinu.&lt;ref&gt;Lepore, Jill (1999). The Name of War: King Philip's War and the Origins of American Identity. Vintage Books. ISBN 978-0-375-70262-4.&lt;/ref&gt;
===19. öld===
Fram að lok 18. aldar höfði Mikmak-fólkið að mest haldið áfram að lifa veiðimanna- og safnaralífi til sjálfsþurfta auk loðdýraveiða til sölu. Þeir höfðu fremur vinsamleg samskipti við franskar landnámsbyggðir enda voru innflytjendurnir fáir og bjuggu í þorpum. En þegar Frakkland missti yfirráðin á 18. öld urðu Mikmak-menn fljóttlega undir gagnvart fjölda Breskra (Englendinga, Íra, Skota og Walesbúa) innflytjenda. Þessir nýju innflytjendur tóku stóran hluta landsins eignarnámi án greiðslu og ráku Frakkana á brott með aðstoð Breskra nýlenduyfirvalda. Áhugi bresku innflytjendanna var í fyrstu ä loðskinnaveiði og skinnaviðskiptum en snérist seinna einnig að skógarhöggi og aðgangi að landi til landbúnaðar og annara auðlinda.

Þegar landsvæði Mikmak-fólksins dróst saman og loðdýrastofnarnir minnkuðu mjög stóð það frammi fyrir gjörbreyttu efnahagsumhverfi og neyddist það til að finna aðrar leiðir til lífsviðurværis. Konur og börn dvöldu í auknum mæli í þorpunum, á meðan karlmenn unnu fjarri heimili um lengri eða skemmri tíma. Sumir karlanna héldu áfram að veiða með gildrum, en flestir fóru að vinna við skógarhögg – en einnig sem atvinnusjómenn.&lt;ref&gt; Ian M. Drummond, Gord McIntosh (2018). [ https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/economic-history-of-atlantic-canada Economic History of Atlantic Canada]. The Canadian Encyclopedia&lt;/ref&gt;
[[Mynd: Students at Blue Quills Residential School (15873685907).jpg|thumb|alt=Nemendur við Blue Quills heimavistarskólann 1940 | Nemendur við Blue Quills heimavistarskólann 1940]] Frá lokum 18. aldar hvöttu Kanadamenn af evrópskum uppruna frumbyggjaþjóðirnar til að aðlagast evrópskri menningu – sem nefnd var „kanadísk menning“. Gengið var út frá því að þetta væri hin „rétta“ menning, þar sem Kanadamenn af evrópskum uppruna töldu sig standa frumbyggjum framar hvað varðar tækni, stjórnmál og ekki síst menningu.&lt;ref&gt;[ https://wayback.archive-it.org/all/20080315013149/http://www.ainc-inac.gc.ca:80/ch/rcap/sg/sgm6_e.html &quot;Report of the Royal Commission on Aboriginal Peoples Stage Three: Displacement and Assimilation&quot;.] Indian and Northern Affairs Canada. 1 part 1 chapter 6. Government of Canada. 26 August 1991. &lt;/ref&gt;
Kanadíska kerfið með heimavistarskólum fyrir frumbyggja (''Indian residential school system'') var stofnað á 19. öld og var ætlað að þvinga fram aðlögun frumbyggja að evrópsk-kanadísku samfélagi.&lt;ref&gt;[https://nctr.ca/exhibits/residential-school-timeline/  Residential School Timeline]. The National Centre for Truth and Reconciliation&lt;/ref&gt; Skólasókn varð skylda árið 1894 og margir skólar voru byggðir langt frá samfélögum frumbyggja, til að takmarka samskipti við foreldra og samfélög. Síðast skólinn í þessu skólakerfi lokaði 1997.

Árið 1857 voru sett ''Lög um hægfara siðmenntun'' (''The Gradual Civilization Act'') sem gerði kröfu til allra frumbyggja af karlkyni eldri en 21 árs að þeir kunni að lesa, skrifa og tala annað hvort ensku eða frönsku og taka upp nafn sem stjórnvöld samþykkja. 
===20. og 21. öld===
Eftir lok síðari heimsstyrjaldarinnar tóku lög er vörðuðu frumbyggjaþjóðir Kanada smám saman að breytast. Bann við svo nefndar potlatch-hátíðum og sólardansinum var fellt úr gildi árið 1951. Stjórnvöld í einstökum fylkjum fóru að viðurkenna kosningarétt frumbyggja í fylkiskosningum. Árið 1960 fengu frumbyggjar kosningarétt í alríkiskosningum án þess að þurfa að afsala sér stöðu sinni sem „frumbyggjar“.

Frá 1960 fór afstaða til frumbyggja mjög að breytast í Kanada og þá einnig réttindabarátta þeirra. Það hefur leitt til að sjálfsmynd, lagaleg staða og vegsemd þessara þjóðflokka hefur vaxið mjög. Meðal Mikmak-fólks hefur þetta leitt til endurvakningar á menningarhefðum og hátíðum og sérstaklega í sterku átaki við að auka kunnáttu og notkun á tungumáli þjóðarinnar.&lt;ref&gt;Tulk, Janice Esther (2008). [https://memorial.scholaris.ca/items/0c5f3902-74bd-4239-b579-16ac6bfaa09f &quot;Our strength is ourselves&quot; : identity, status, and cultural revitalization among the Mi'kmaq in Newfoundland]. Memorial University of Newfoundland&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[ https://www.kinu.ca/programs/indigenous-languages-component Indigenous Languages Component]. Mi'kmaw Kina'matnewey&lt;/ref&gt;
==Mikmak og Nýfundnaland==
Það er umdeilt hversu lengi Mikmak hafa búið á Nýfundnalandi. Samkvæmt munnlegri hefð Mikmak þá hafa þeir búið þar í þúsundir ára. Flestir sagnfræðingar halda því fram að búseta þeirra á eyjunni hafi ekki orðið varanleg fyrr en á sjöunda áratug 18. aldar. Einstaka atriði í enskum og frönskum heimildum benda til þess að á 17. öld hafi Mikmak-menn stundað veiðar á suðvesturströnd Nýfundnalands. Frakkar, sem höfðu lengi stundað veiðar á miðum undan ströndum Nýfundnalands, áttu í samkeppni og vopnuðum átökum við Breta með hléum frá lokum 17. aldar og fram á þá 19. öld með stuðningi Mikmak og því hefur verið haldið fram að frönsk yfirvöld hafi flutt Mikmak-menn til eyjunnar sér til stuðnings gegn Bretum. 
 
Því hefur einnig verið haldið fram að Frakkar hafi greitt Mikmak-mönnum fyrir höfuðleður [[Beótúk]]&lt;nowiki/&gt;-manna. Fræðimenn nú á tímum telja þetta vara einungis þjóðsögu. Engar franskar heimildir gefa vísbendingu um slíkar greiðslur; hins vegar er ljóst að Beótúk forðuðust Mikmak-menn þegar þeim fjölgaði á eyjunni, rétt eins og þeir forðuðust evrópska landnema. Þegar  Beótúk-fólkinu fækkaði færðu Mikmak-veiðimenn sig frá suðurhluta eyjunnar og fóru að veiða um alla eyjunna.&lt;ref&gt; Paul, Daniel N. We Were Not the Savages: A Mi'kmaq Perspective on the Collision between European and Native American Civilizations. Halifax: Fernwood Publishing, 2000.&lt;/ref&gt;
== Tilvísanir ==
&lt;references/&gt;
==Ítarefni==
* Davis, Stephen A. (1998). Míkmaq: Peoples of the Maritimes. Nimbus Publishing.
* Joe, Rita; Choyce, Lesley (2005). The Míkmaq Anthology. Nimbus Publishing. ISBN 1-895900-04-2.
* Johnston, A.J.B.; Francis, Jesse (2013). Niꞌn na L'nu: The Miꞌkmaq of Prince Edward Island. Charlottetown: Acorn Press. ISBN 978-1-894838-93-1.
* Magocsi, Paul Robert, ed. (1999). Encyclopedia of Canada's Peoples. Toronto: University of Toronto Press.
* Prins, Harald E. L. (1996). The Míkmaq: Resistance, Accommodation, and Cultural Survival. Case Studies in Cultural Anthropology. Wadsworth.
* Whitehead, Ruth Holmes (2004). The Old Man Told Us: Excerpts from Míkmaq History 1500–1950. Nimbus Publishing. ISBN 0-921054-83-1.
* Peter Bakker, « The Mysterious Link Between Basque and Micmac Art », European Review of Native American Studies, vol. 5, no 1,‎ 1991, p. 21-24
[[Flokkur:Saga Kanada]]
[[Flokkur:Frumbyggjaþjóðir Norður-Ameríku]]</text>
      <sha1>twe9jmfu82y1ciqhymnzmmvh0oa6xnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Silla (ríki)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192809</id>
    <revision>
      <id>1978745</id>
      <timestamp>2026-09-13T14:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JetLowly</username>
        <id>87476</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Land | nafn = Silla | nafn_í_eignarfalli =  | nafn_á_frummáli = 新羅&lt;hr /&gt;신라 | fáni = Military Banner of Silla.svg | fáni-ár = Herfáni Silla | skjaldarmerki =  | staðsetningarkort = 6th_century_Silla.png | höfuðborg = [[Gyeongju|Seorabeol]] | tungumál = Fornkóreska&lt;/small&gt;, &lt;br /&gt;[[Klassísk kínverskja]] &lt;small&gt;(skrifleg)&lt;/small&gt; | stjórnarfar = Konungsveldi | staða =  | gjaldmiðill =  }}  '''Silla''' ([[kóreska]]: 신라; [[Hanja]]: 新...“</comment>
      <origin>1978745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1629" sha1="s9qlz6snko5l7msyisjdnke143b9u10" xml:space="preserve">{{Land
| nafn = Silla
| nafn_í_eignarfalli = 
| nafn_á_frummáli = 新羅&lt;hr /&gt;신라
| fáni = Military Banner of Silla.svg
| fáni-ár = Herfáni Silla
| skjaldarmerki = 
| staðsetningarkort = 6th_century_Silla.png
| höfuðborg = [[Gyeongju|Seorabeol]]
| tungumál = Fornkóreska&lt;/small&gt;, &lt;br /&gt;[[Klassísk kínverskja]] &lt;small&gt;(skrifleg)&lt;/small&gt;
| stjórnarfar = Konungsveldi
| staða = 
| gjaldmiðill = 
}}

'''Silla''' ([[kóreska]]: 신라; [[Hanja]]: 新羅; fornkóreska: 徐羅伐) var kóreskt konungsríki sem var til frá 57 f.Kr.&lt;ref&gt;57 BCE according to the ''[[Samguk sagi]]''; however Seth 2010 notes that &quot;these dates are dutifully given in many textbooks and published materials in Korea today, but their basis is in myth; only Koguryeo may be traced back to a time period that is anywhere near its legendary founding.&quot;&lt;/ref&gt; til 935 e.Kr. og var staðsett á suður- og miðhluta [[Kóreuskagi|Kóreuskagans]]. Silla myndaði, ásamt [[Baekje]] og [[Goguryeo]], [[Þríríkjatímabil Kóreu|konungsríkin þrjú í Kóreu]]. Silla var með minnsta íbúatöluna af ríkjunum þremur, eða um 850.000 manns (170.000 heimili), sem var umtalsvert minna en íbúafjöldi Baekje (3.800.000 manns) og Goguryeo (3.500.000 manns), og var ríkið talið minna þróað og veikara í samanburði við bæði Goguryeo og Baekje.&lt;ref name=&quot;Chosun Education)&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.chosun.com/kid/kid_literacy/kid_sisanews/2016/12/12/745IVKANFEEQLK6XG2JHM33LNY/|title=[ 기획 ] 역사로 살펴본 한반도 인구 추이|author=Chosun Education|year=2016}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
[[Flokkur:Fyrrum Kóreuríki]]</text>
      <sha1>s9qlz6snko5l7msyisjdnke143b9u10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978747</id>
      <parentid>1978745</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JetLowly</username>
        <id>87476</id>
      </contributor>
      <origin>1978747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1644" sha1="9i39pv72udnj8z4seoecyq9cuowz8o5" xml:space="preserve">{{Land
| nafn = Silla
| nafn_í_eignarfalli = 
| nafn_á_frummáli = 新羅&lt;hr /&gt;신라
| fáni = Military Banner of Silla.svg
| fáni-ár = Herfáni Silla
| skjaldarmerki = 
| staðsetningarkort = 6th_century_Silla.png
| höfuðborg = [[Gyeongju|Seorabeol]]
| tungumál = Fornkóreska&lt;/small&gt;, &lt;br /&gt;[[Klassísk kínverskja]] &lt;small&gt;(skrifleg)&lt;/small&gt;
| stjórnarfar = Konungsveldi
| staða = 
| gjaldmiðill = 
}}
{{Saga Kóreu}}
'''Silla''' ([[kóreska]]: 신라; [[Hanja]]: 新羅; fornkóreska: 徐羅伐) var kóreskt konungsríki sem var til frá 57 f.Kr.&lt;ref&gt;57 BCE according to the ''[[Samguk sagi]]''; however Seth 2010 notes that &quot;these dates are dutifully given in many textbooks and published materials in Korea today, but their basis is in myth; only Koguryeo may be traced back to a time period that is anywhere near its legendary founding.&quot;&lt;/ref&gt; til 935 e.Kr. og var staðsett á suður- og miðhluta [[Kóreuskagi|Kóreuskagans]]. Silla myndaði, ásamt [[Baekje]] og [[Goguryeo]], [[Þríríkjatímabil Kóreu|konungsríkin þrjú í Kóreu]]. Silla var með minnsta íbúatöluna af ríkjunum þremur, eða um 850.000 manns (170.000 heimili), sem var umtalsvert minna en íbúafjöldi Baekje (3.800.000 manns) og Goguryeo (3.500.000 manns), og var ríkið talið minna þróað og veikara í samanburði við bæði Goguryeo og Baekje.&lt;ref name=&quot;Chosun Education)&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.chosun.com/kid/kid_literacy/kid_sisanews/2016/12/12/745IVKANFEEQLK6XG2JHM33LNY/|title=[ 기획 ] 역사로 살펴본 한반도 인구 추이|author=Chosun Education|year=2016}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
[[Flokkur:Fyrrum Kóreuríki]]</text>
      <sha1>9i39pv72udnj8z4seoecyq9cuowz8o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christian Albrecht Bluhme</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192810</id>
    <revision>
      <id>1978774</id>
      <timestamp>2026-09-13T16:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Stjórnmálamaður | nafn           = Christian Albrecht Bluhme | búseta         =  | mynd           = Bluhme.jpg | myndastærð     =  | myndatexti1     =  | titill= [[Forsætisráðherra Danmerkur]] | stjórnartíð_start = 11. júlí 1864 | stjórnartíð_end =  6. nóvember 1865 | einvaldur = [[Kristján 9.]] | forveri = [[Ditlev Gothard Monrad]] | eftirmaður = [[C. E. Frijs]]  | stjórnartíð_start2 = 27. janúar 1852 | stjórnartíð_end2 =21. apríl 18...“</comment>
      <origin>1978774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3747" sha1="pdvlz4mj5au29zu399xvnflxu4gfpij" xml:space="preserve">{{Stjórnmálamaður
| nafn           = Christian Albrecht Bluhme
| búseta         = 
| mynd           = Bluhme.jpg
| myndastærð     = 
| myndatexti1     = 
| titill= [[Forsætisráðherra Danmerkur]]
| stjórnartíð_start = 11. júlí 1864
| stjórnartíð_end =  6. nóvember 1865
| einvaldur = [[Kristján 9.]]
| forveri = [[Ditlev Gothard Monrad]]
| eftirmaður = [[C. E. Frijs]] 
| stjórnartíð_start2 = 27. janúar 1852
| stjórnartíð_end2 =21. apríl 1853
| einvaldur2 = [[Friðrik 7.]]
| forveri2 = [[Adam Wilhelm Moltke]]
| eftirmaður2 = [[Anders Sandøe Ørsted]] 
| fæddur = {{fæðingardagur|1794|12|27}}
| fæðingarstaður = [[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]u
| dánardagur     = {{Dánardagur og aldur|1866|12|16|1794|12|27}}
| dánarstaður    = [[Kaupmannahöfn]]i, [[Danmörk]]u
| börn = 1
| háskóli = [[Kaupmannahafnarháskóli]]
| þjóðerni = [[Danmörk|Danskur]]
| stjórnmálaflokkur = [[Hægriflokkurinn (1848-1866)|Hægriflokkurinn]]
| maki = {{gifting|Rasmine Wandel|1832}}
}}
'''Christian Albrecht Bluhme''' (27. desember 1794 &amp;ndash; 6. nóvember 1866) var [[Danmörk|danskur]] íhaldssamur stjórnmálamaður sem var annar [[forsætisráðherra Danmerkur]]. Hann gegndi embættinu í tvígang, fyrst frá 1852 til 1853 með titlinum ''premierminister'' og aftur frá 1864 til 1864 með titlinum ''konseilspræsident''. Hann leiddi landið á seinni hluta [[Síðara Slésvíkurstríðið|síðara Slésvíkurstríðsins]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=   https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/l%C3%A5ng/christian-albrecht-bluhme  |title=   Christian Albrecht Bluhme|website=  Uppslagsverket|access-date=October 1, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=  https://danmarkshistorien.dk/leksikon-og-kilder/vis/materiale/krigen-i-1864/  |title=   Slesvigske Krig 1864
|website=  danmarkshistorie  |access-date=October 1, 2019}}&lt;/ref&gt;

==Æviágrip==
Bluhme fæddist í [[Kaupmannahöfn]] og var sonur sjóliðsforingjans Hans Emiliusar Bluhme. Bluhme gekk í Herlufsholm-skóla og tók kandidatspróf í lögfræði árið 1816. Árið 1820 varð hann endurskoðandi hjá annarri Jótlandshersveitinni og tveimur árum síðar varð hann jafnframt ráðunautur hjá landmælingunum. Árið 1824 starfaði hann hjá stjórnarráðinu í [[Trankebar]]. Hann sneri aftur til Danmerkur og var árið 1832 skipaður ríkisráð og  sýslumaður í bænum [[Store Heddinge]] á [[Sjáland]]i. Árið 1838 var hann skipaður embættismaður hjá biskupsdæmi [[Álaborg]]ar. Árið 1843 varð hann framkvæmdastjóri viðskiptaráðs og verslunarskóla og síðan forseti í janúar 1848.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://runeberg.org/dbl/2/0435.html   |title=   Bluhme, Christian Albrecht, 1794-1866 |website= Dansk biografisk Lexikon |access-date=October 1, 2019}}&lt;/ref&gt;

==Einkahagir==	
Árið 1832 kvæntist hann Rasmine Wandel (1813–1865), dóttur C.F. Wandel, herskurðlæknis í Kaupmannahöfn. Hann var faðir sjóliðsforingjans Hans Emils Bluhme (1833–1926).&lt;ref&gt;{{cite web|url=   https://www.kb.dk/images/billed/2010/okt/billeder/object376657/da/  |title=   Hans Emil Bluhme
|website=  Det Kgl. Bibliotek|access-date=October 1, 2019}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
|titill=[[Forsætisráðherra Danmerkur]] 
|frá=27. janúar 1852
|til=21. apríl 1853
|fyrir=[[Adam Wilhelm Moltke]]
|eftir=[[Anders Sandøe Ørsted]] 
}}
{{Erfðatafla
|titill=[[Forsætisráðherra Danmerkur]] 
|frá=11. júlí 1864
|til=6. nóvember 1865
|fyrir=[[Ditlev Gothard Monrad]]
|eftir=[[C. E. Frijs]] 
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Danmerkur}}
{{stubbur|æviágrip|stjórnmál|Danmörk}}
{{DEFAULTSORT:Bluhme, Christian Albrecht}}
{{fd|1794|1866}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Danmerkur]]</text>
      <sha1>pdvlz4mj5au29zu399xvnflxu4gfpij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978801</id>
      <parentid>1978774</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T19:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1978801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3944" sha1="f30c1f6o90dm2qus7hixiv3jyi1r3zh" xml:space="preserve">{{Stjórnmálamaður
| nafn           = Christian Albrecht Bluhme
| búseta         = 
| mynd           = Bluhme.jpg
| myndastærð     = 
| myndatexti1     = 
| titill= [[Forsætisráðherra Danmerkur]]
| stjórnartíð_start = 11. júlí 1864
| stjórnartíð_end =  6. nóvember 1865
| einvaldur = [[Kristján 9.]]
| forveri = [[Ditlev Gothard Monrad]]
| eftirmaður = [[C. E. Frijs]] 
| stjórnartíð_start2 = 27. janúar 1852
| stjórnartíð_end2 =21. apríl 1853
| einvaldur2 = [[Friðrik 7.]]
| forveri2 = [[Adam Wilhelm Moltke]]
| eftirmaður2 = [[Anders Sandøe Ørsted]] 
| fæddur = {{fæðingardagur|1794|12|27}}
| fæðingarstaður = [[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]u
| dánardagur     = {{Dánardagur og aldur|1866|12|16|1794|12|27}}
| dánarstaður    = [[Kaupmannahöfn]]i, [[Danmörk]]u
| börn = 1
| háskóli = [[Kaupmannahafnarháskóli]]
| þjóðerni = [[Danmörk|Danskur]]
| stjórnmálaflokkur = [[Hægriflokkurinn (1848-1866)|Hægriflokkurinn]]
| maki = {{gifting|Rasmine Wandel|1832}}
}}
'''Christian Albrecht Bluhme''' (27. desember 1794 &amp;ndash; 6. nóvember 1866) var [[Danmörk|danskur]] íhaldssamur stjórnmálamaður sem var annar [[forsætisráðherra Danmerkur]]. Hann gegndi embættinu í tvígang, fyrst frá 1852 til 1853 með titlinum ''premierminister'' og aftur frá 1864 til 1864 með titlinum ''konseilspræsident''. Hann leiddi landið á seinni hluta [[Síðara Slésvíkurstríðið|síðara Slésvíkurstríðsins]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=   https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/l%C3%A5ng/christian-albrecht-bluhme  |title=   Christian Albrecht Bluhme|website=  Uppslagsverket|access-date=October 1, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web  |url=  https://danmarkshistorien.dk/leksikon-og-kilder/vis/materiale/krigen-i-1864/  |title=  Slesvigske Krig 1864  |website=  danmarkshistorie  |access-date=  October 1, 2019  |archive-date=  febrúar 20, 2022  |archive-url=  https://web.archive.org/web/20220220015402/https://danmarkshistorien.dk/leksikon-og-kilder/vis/materiale/krigen-i-1864/  |url-status=  dead  }}&lt;/ref&gt;

==Æviágrip==
Bluhme fæddist í [[Kaupmannahöfn]] og var sonur sjóliðsforingjans Hans Emiliusar Bluhme. Bluhme gekk í Herlufsholm-skóla og tók kandidatspróf í lögfræði árið 1816. Árið 1820 varð hann endurskoðandi hjá annarri Jótlandshersveitinni og tveimur árum síðar varð hann jafnframt ráðunautur hjá landmælingunum. Árið 1824 starfaði hann hjá stjórnarráðinu í [[Trankebar]]. Hann sneri aftur til Danmerkur og var árið 1832 skipaður ríkisráð og  sýslumaður í bænum [[Store Heddinge]] á [[Sjáland]]i. Árið 1838 var hann skipaður embættismaður hjá biskupsdæmi [[Álaborg]]ar. Árið 1843 varð hann framkvæmdastjóri viðskiptaráðs og verslunarskóla og síðan forseti í janúar 1848.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://runeberg.org/dbl/2/0435.html   |title=   Bluhme, Christian Albrecht, 1794-1866 |website= Dansk biografisk Lexikon |access-date=October 1, 2019}}&lt;/ref&gt;

==Einkahagir==	
Árið 1832 kvæntist hann Rasmine Wandel (1813–1865), dóttur C.F. Wandel, herskurðlæknis í Kaupmannahöfn. Hann var faðir sjóliðsforingjans Hans Emils Bluhme (1833–1926).&lt;ref&gt;{{cite web|url=   https://www.kb.dk/images/billed/2010/okt/billeder/object376657/da/  |title=   Hans Emil Bluhme
|website=  Det Kgl. Bibliotek|access-date=October 1, 2019}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
|titill=[[Forsætisráðherra Danmerkur]] 
|frá=27. janúar 1852
|til=21. apríl 1853
|fyrir=[[Adam Wilhelm Moltke]]
|eftir=[[Anders Sandøe Ørsted]] 
}}
{{Erfðatafla
|titill=[[Forsætisráðherra Danmerkur]] 
|frá=11. júlí 1864
|til=6. nóvember 1865
|fyrir=[[Ditlev Gothard Monrad]]
|eftir=[[C. E. Frijs]] 
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Danmerkur}}
{{stubbur|æviágrip|stjórnmál|Danmörk}}
{{DEFAULTSORT:Bluhme, Christian Albrecht}}
{{fd|1794|1866}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Danmerkur]]</text>
      <sha1>f30c1f6o90dm2qus7hixiv3jyi1r3zh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Christian Albrecht Bluhme</title>
    <ns>1</ns>
    <id>192811</id>
    <revision>
      <id>1978775</id>
      <timestamp>2026-09-13T16:50:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Þýðing  |titill= Christian Albrecht Bluhme  |tungumál=en  |id=1293877278 }}“</comment>
      <origin>1978775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="simy80qt94g9p9bg7remggt7q8w3fml" xml:space="preserve">{{Þýðing
 |titill= Christian Albrecht Bluhme
 |tungumál=en
 |id=1293877278
}}</text>
      <sha1>simy80qt94g9p9bg7remggt7q8w3fml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fláa veröld</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192812</id>
    <revision>
      <id>1978784</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Torfifagri</username>
        <id>33930</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðuna og lagalista (sem töflu).</comment>
      <origin>1978784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="965" sha1="ngzzxgbmtwugnxsozhpaoqiu8z0pbix" xml:space="preserve">Fláa veröld er fjórtánda breiðskífa [[Megas]]ar og var hún gefin út á geisladiski árið [[1997]].

{{Lagalisti
| headline        = Hlið A
| title1          = Eggjun
| length1         = 
| title2          = Hommage à TG
| length2         = 
| title3          = Assassination/Samsæri
| length3         = 
| title4          = Tussan
| length4         = 
| title5          = Tíu fötin keisarans
| length5         = 
| title6          = Flötum beinum í forinni
| length6         = 
| title7          = Naðran
| length7         = 
| title8          = 7
| length8         = 
| title9          = Skiptimynt í buddunni þinni
| length9         = 
| title10         = Ungfrú plís!
| length10        = 
| title11         = Á barnum
| length11        = 
| title12         = Þú þekkir mig ekki
| length12        = 
| title13         = Það er ekki seinna vænna
| length13        = 
| title14         = Hera
| length14        = 
|total_length     = 
}}</text>
      <sha1>ngzzxgbmtwugnxsozhpaoqiu8z0pbix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978786</id>
      <parentid>1978784</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:49:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Torfifagri</username>
        <id>33930</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1978786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="987" sha1="grnhoc1ib3bm5wjpxbgzkk2kztgh4gv" xml:space="preserve">Fláa veröld er fjórtánda breiðskífa [[Megas]]ar og var hún gefin út á geisladiski árið [[1997]].

{{Lagalisti
| headline        = Hlið A
| title1          = Eggjun
| length1         = 
| title2          = Hommage à TG
| length2         = 
| title3          = Assassination/Samsæri
| length3         = 
| title4          = Tussan
| length4         = 
| title5          = Tíu fötin keisarans
| length5         = 
| title6          = Flötum beinum í forinni
| length6         = 
| title7          = Naðran
| length7         = 
| title8          = 7
| length8         = 
| title9          = Skiptimynt í buddunni þinni
| length9         = 
| title10         = Ungfrú plís!
| length10        = 
| title11         = Á barnum
| length11        = 
| title12         = Þú þekkir mig ekki
| length12        = 
| title13         = Það er ekki seinna vænna
| length13        = 
| title14         = Hera
| length14        = 
|total_length     = 
}}

{{stubbur|tónlist}}</text>
      <sha1>grnhoc1ib3bm5wjpxbgzkk2kztgh4gv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sejong mikli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192813</id>
    <revision>
      <id>1978787</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JetLowly</username>
        <id>87476</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{konungur|titill=Konungur Joseon|ætt=[[Yi-ættin|Yi-ætt]]|skjaldarmerki=Imperial_Coat_of_Arms_of_Korean_Empire_(1908_~_1910)_04.png|nafn=Sejong|mynd=020250905_Statue_of_King_Sejong_the_Great.jpg|skírnarnafn=Yi To|fæðingardagur=15. mái, 1397|fæðingarstaður=[[Seúl|Hanyang]], [[Joseon]]|dánardagur={{Dánardagur og aldur|1450|8|4|1397|15|5}}|dánarstaður=Seúl{{!}}Hanyang, Joseon|grafinn=Yeongneung, Yeoju, Suður-Kórea|ríkisár=18. september, 1418 – 8...“</comment>
      <origin>1978787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3364" sha1="ci8yt6omfo4lvzlgzvhl6zu48wrxs2m" xml:space="preserve">{{konungur|titill=Konungur Joseon|ætt=[[Yi-ættin|Yi-ætt]]|skjaldarmerki=Imperial_Coat_of_Arms_of_Korean_Empire_(1908_~_1910)_04.png|nafn=Sejong|mynd=020250905_Statue_of_King_Sejong_the_Great.jpg|skírnarnafn=Yi To|fæðingardagur=15. mái, 1397|fæðingarstaður=[[Seúl|Hanyang]], [[Joseon]]|dánardagur={{Dánardagur og aldur|1450|8|4|1397|15|5}}|dánarstaður=Seúl{{!}}Hanyang, Joseon|grafinn=Yeongneung, Yeoju, Suður-Kórea|ríkisár=18. september, 1418 – 8. apríl, 1450|undirskrift=|faðir=[[Taejong]]|móðir=[[Wŏn'gyŏng]]|maki=[[Sohŏn]]|titill_maka=Drottning|börn=}}

'''Sejong''' '''mikli''' ([[kóreska]]: 세종대왕; [[Hanja]]: 世宗大王; 15. maí 1397 – 8. apríl 1450){{Sfn|Kang|2006a|p=194}}, eða '''Sejong''' (세종; 世宗){{Sfn|Ledyard|1990|p=18}}, var fjórði konungur kóreska ríkisins [[Joseon]]. Hann ríkti frá 1418 til dauðadags árið 1450. Hann er almennt talinn merkasti konungur í [[Saga Kóreu|sögu Kóreu]] og er sérstaklega minnst fyrir sköpun [[Hangúl]], stafrófs kóreskrar tungu.

Valdatíð Sejongs einkenndist af miklum framförum í vísindum, tækni, læknisfræði, landbúnaði og listum. Sejong fylgdist ekki aðeins með mörgum slíkum verkefnum heldur tók hann einnig virkan þátt í þeim{{Sfn|Ledyard|1998|p=90}}. Árið 1420 endurreisti Sejong rannsóknarstofnun ríkisins, Sal hinna verðugu (Jiphyeonjeon). Salurinn stýrði verkefnum eins og fyrsta kóreska dagatalið Ch'ilchŏngsan, 365 blaðsíðna lækningaritið Ŭibangyuch'wi og landbúnaðarritið Nongsa chiksŏl.

Árið 1419 setti Sejong af stað hinni árangursríku Ōei-innrás gegn japönsku eyjunni [[Tsushima]]. Í kjölfarið fylgdu áratugir friðar og viðskipta milli Kóreu og [[Japan|Japans]]. Sejong stækkaði einnig norðurmörk Kóreu svo þau náðu næstum núverandi landamærum með því að herja á og innlima ránsmenn Dzsúrtsen-ættbálkanna, þótt það svæði hafi áfram verið erfiðleikum bundið. Hann viðhélt einnig góðum samskiptum við lénsherra sína í [[Mingveldið|Mingveldinu]] í Kína á sama tíma og hann hélt úti sjálfstæði Kóreu. Sejong réðst í viðamiklar skatt- og landbúnaðarumbætur sem skiluðu aukinni landbúnaðarframleiðslu og lægri skatthlutföllum án þess að draga verulega úr skatttekjum. Hann leiddi einnig mikla útbreiðslu á áhrifum [[Konfúsíusismi|konfúsíanisma]] í Kóreu og dró úr áhrifum [[Búddismi|búddisma]]. Þrátt fyrir stefnu sína gegn búddisma var hann sjálfur búddisti í einkalífi sínu og tjáði trú sína auknum mæli, sem skapaði árekstra við konfúsíska embættismenn hans.

Sejong er talinn menningartákn í Suður-Kóreu þar sem hann hefur hlotið fjölda heiðursmerkinga. Sejong-borg ber nafn hans. Í opinberum textum í Norður-Kóreu eru menningarleg og vísindaleg framlög Sejongs metin á jákvæðan hátt, en á sama tíma er lögð áhersla á að raunveruleg lífskjör alþýðunnar undir hans stjórn hafi falið í sér aukin lénsskylda, þyngri skattbyrðar og stífa stéttaskiptingu.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |encyclopedia=[[Encyclopedia of Korean Culture]] |publisher=[[Academy of Korean Studies]] |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0029857 |access-date=2025-08-05 |language=ko |author=최승희 |script-title=ko:세종 (世宗)}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==</text>
      <sha1>ci8yt6omfo4lvzlgzvhl6zu48wrxs2m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978788</id>
      <parentid>1978787</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JetLowly</username>
        <id>87476</id>
      </contributor>
      <origin>1978788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3364" sha1="jbjm6sgwrgg79ibr7v0upmkctatb9za" xml:space="preserve">{{konungur|titill=Konungur Joseon|ætt=[[Yi-ætt|Yi-ættin]]|skjaldarmerki=Imperial_Coat_of_Arms_of_Korean_Empire_(1908_~_1910)_04.png|nafn=Sejong|mynd=020250905_Statue_of_King_Sejong_the_Great.jpg|skírnarnafn=Yi To|fæðingardagur=15. mái, 1397|fæðingarstaður=[[Seúl|Hanyang]], [[Joseon]]|dánardagur={{Dánardagur og aldur|1450|8|4|1397|15|5}}|dánarstaður=Seúl{{!}}Hanyang, Joseon|grafinn=Yeongneung, Yeoju, Suður-Kórea|ríkisár=18. september, 1418 – 8. apríl, 1450|undirskrift=|faðir=[[Taejong]]|móðir=[[Wŏn'gyŏng]]|maki=[[Sohŏn]]|titill_maka=Drottning|börn=}}

'''Sejong''' '''mikli''' ([[kóreska]]: 세종대왕; [[Hanja]]: 世宗大王; 15. maí 1397 – 8. apríl 1450){{Sfn|Kang|2006a|p=194}}, eða '''Sejong''' (세종; 世宗){{Sfn|Ledyard|1990|p=18}}, var fjórði konungur kóreska ríkisins [[Joseon]]. Hann ríkti frá 1418 til dauðadags árið 1450. Hann er almennt talinn merkasti konungur í [[Saga Kóreu|sögu Kóreu]] og er sérstaklega minnst fyrir sköpun [[Hangúl]], stafrófs kóreskrar tungu.

Valdatíð Sejongs einkenndist af miklum framförum í vísindum, tækni, læknisfræði, landbúnaði og listum. Sejong fylgdist ekki aðeins með mörgum slíkum verkefnum heldur tók hann einnig virkan þátt í þeim{{Sfn|Ledyard|1998|p=90}}. Árið 1420 endurreisti Sejong rannsóknarstofnun ríkisins, Sal hinna verðugu (Jiphyeonjeon). Salurinn stýrði verkefnum eins og fyrsta kóreska dagatalið Ch'ilchŏngsan, 365 blaðsíðna lækningaritið Ŭibangyuch'wi og landbúnaðarritið Nongsa chiksŏl.

Árið 1419 setti Sejong af stað hinni árangursríku Ōei-innrás gegn japönsku eyjunni [[Tsushima]]. Í kjölfarið fylgdu áratugir friðar og viðskipta milli Kóreu og [[Japan|Japans]]. Sejong stækkaði einnig norðurmörk Kóreu svo þau náðu næstum núverandi landamærum með því að herja á og innlima ránsmenn Dzsúrtsen-ættbálkanna, þótt það svæði hafi áfram verið erfiðleikum bundið. Hann viðhélt einnig góðum samskiptum við lénsherra sína í [[Mingveldið|Mingveldinu]] í Kína á sama tíma og hann hélt úti sjálfstæði Kóreu. Sejong réðst í viðamiklar skatt- og landbúnaðarumbætur sem skiluðu aukinni landbúnaðarframleiðslu og lægri skatthlutföllum án þess að draga verulega úr skatttekjum. Hann leiddi einnig mikla útbreiðslu á áhrifum [[Konfúsíusismi|konfúsíanisma]] í Kóreu og dró úr áhrifum [[Búddismi|búddisma]]. Þrátt fyrir stefnu sína gegn búddisma var hann sjálfur búddisti í einkalífi sínu og tjáði trú sína auknum mæli, sem skapaði árekstra við konfúsíska embættismenn hans.

Sejong er talinn menningartákn í Suður-Kóreu þar sem hann hefur hlotið fjölda heiðursmerkinga. Sejong-borg ber nafn hans. Í opinberum textum í Norður-Kóreu eru menningarleg og vísindaleg framlög Sejongs metin á jákvæðan hátt, en á sama tíma er lögð áhersla á að raunveruleg lífskjör alþýðunnar undir hans stjórn hafi falið í sér aukin lénsskylda, þyngri skattbyrðar og stífa stéttaskiptingu.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |encyclopedia=[[Encyclopedia of Korean Culture]] |publisher=[[Academy of Korean Studies]] |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0029857 |access-date=2025-08-05 |language=ko |author=최승희 |script-title=ko:세종 (世宗)}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==</text>
      <sha1>jbjm6sgwrgg79ibr7v0upmkctatb9za</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978789</id>
      <parentid>1978788</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:37:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1978789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3416" sha1="o9nf7wmhoajis2938xyh4ykxz2ih5v5" xml:space="preserve">{{konungur|titill=Konungur Joseon|ætt=[[Yi-ætt|Yi-ættin]]|skjaldarmerki=Imperial_Coat_of_Arms_of_Korean_Empire_(1908_~_1910)_04.png|nafn=Sejong|mynd=020250905_Statue_of_King_Sejong_the_Great.jpg|skírnarnafn=Yi To|fæðingardagur=15. mái, 1397|fæðingarstaður=[[Seúl|Hanyang]], [[Joseon]]|dánardagur={{Dánardagur og aldur|1450|8|4|1397|15|5}}|dánarstaður=Seúl{{!}}Hanyang, Joseon|grafinn=Yeongneung, Yeoju, Suður-Kórea|ríkisár=18. september, 1418 – 8. apríl, 1450|undirskrift=|faðir=[[Taejong]]|móðir=[[Wŏn'gyŏng]]|maki=[[Sohŏn]]|titill_maka=Drottning|börn=}}

'''Sejong''' '''mikli''' ([[kóreska]]: 세종대왕; [[Hanja]]: 世宗大王; 15. maí 1397 – 8. apríl 1450){{Sfn|Kang|2006a|p=194}}, eða '''Sejong''' (세종; 世宗){{Sfn|Ledyard|1990|p=18}}, var fjórði konungur kóreska ríkisins [[Joseon]]. Hann ríkti frá 1418 til dauðadags árið 1450. Hann er almennt talinn merkasti konungur í [[Saga Kóreu|sögu Kóreu]] og er sérstaklega minnst fyrir sköpun [[Hangúl]], stafrófs kóreskrar tungu.

Valdatíð Sejongs einkenndist af miklum framförum í vísindum, tækni, læknisfræði, landbúnaði og listum. Sejong fylgdist ekki aðeins með mörgum slíkum verkefnum heldur tók hann einnig virkan þátt í þeim{{Sfn|Ledyard|1998|p=90}}. Árið 1420 endurreisti Sejong rannsóknarstofnun ríkisins, Sal hinna verðugu (Jiphyeonjeon). Salurinn stýrði verkefnum eins og fyrsta kóreska dagatalið Ch'ilchŏngsan, 365 blaðsíðna lækningaritið Ŭibangyuch'wi og landbúnaðarritið Nongsa chiksŏl.

Árið 1419 setti Sejong af stað hinni árangursríku Ōei-innrás gegn japönsku eyjunni [[Tsushima]]. Í kjölfarið fylgdu áratugir friðar og viðskipta milli Kóreu og [[Japan|Japans]]. Sejong stækkaði einnig norðurmörk Kóreu svo þau náðu næstum núverandi landamærum með því að herja á og innlima ránsmenn Dzsúrtsen-ættbálkanna, þótt það svæði hafi áfram verið erfiðleikum bundið. Hann viðhélt einnig góðum samskiptum við lénsherra sína í [[Mingveldið|Mingveldinu]] í Kína á sama tíma og hann hélt úti sjálfstæði Kóreu. Sejong réðst í viðamiklar skatt- og landbúnaðarumbætur sem skiluðu aukinni landbúnaðarframleiðslu og lægri skatthlutföllum án þess að draga verulega úr skatttekjum. Hann leiddi einnig mikla útbreiðslu á áhrifum [[Konfúsíusismi|konfúsíanisma]] í Kóreu og dró úr áhrifum [[Búddismi|búddisma]]. Þrátt fyrir stefnu sína gegn búddisma var hann sjálfur búddisti í einkalífi sínu og tjáði trú sína auknum mæli, sem skapaði árekstra við konfúsíska embættismenn hans.

Sejong er talinn menningartákn í Suður-Kóreu þar sem hann hefur hlotið fjölda heiðursmerkinga. Sejong-borg ber nafn hans. Í opinberum textum í Norður-Kóreu eru menningarleg og vísindaleg framlög Sejongs metin á jákvæðan hátt, en á sama tíma er lögð áhersla á að raunveruleg lífskjör alþýðunnar undir hans stjórn hafi falið í sér aukin lénsskylda, þyngri skattbyrðar og stífa stéttaskiptingu.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |encyclopedia=[[Encyclopedia of Korean Culture]] |publisher=[[Academy of Korean Studies]] |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0029857 |access-date=2025-08-05 |language=ko |author=최승희 |script-title=ko:세종 (世宗)}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==

{{Fd|1418|1450}}

[[Flokkur:Kóreskir leiðtogar]]</text>
      <sha1>o9nf7wmhoajis2938xyh4ykxz2ih5v5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978790</id>
      <parentid>1978789</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1978790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3416" sha1="krjaolcamjn44tfhlv8s0bw57iun9f4" xml:space="preserve">{{konungur|titill=Konungur Joseon|ætt=[[Yi-ætt|Yi-ættin]]|skjaldarmerki=Imperial_Coat_of_Arms_of_Korean_Empire_(1908_~_1910)_04.png|nafn=Sejong|mynd=020250905_Statue_of_King_Sejong_the_Great.jpg|skírnarnafn=Yi To|fæðingardagur=15. mái, 1397|fæðingarstaður=[[Seúl|Hanyang]], [[Joseon]]|dánardagur={{Dánardagur og aldur|1450|8|4|1397|15|5}}|dánarstaður=Seúl{{!}}Hanyang, Joseon|grafinn=Yeongneung, Yeoju, Suður-Kórea|ríkisár=18. september, 1418 – 8. apríl, 1450|undirskrift=|faðir=[[Taejong]]|móðir=[[Wŏn'gyŏng]]|maki=[[Sohŏn]]|titill_maka=Drottning|börn=}}

'''Sejong''' '''mikli''' ([[kóreska]]: 세종대왕; [[Hanja]]: 世宗大王; 15. maí 1397 – 8. apríl 1450){{Sfn|Kang|2006a|p=194}}, eða '''Sejong''' (세종; 世宗){{Sfn|Ledyard|1990|p=18}}, var fjórði konungur kóreska ríkisins [[Joseon]]. Hann ríkti frá 1418 til dauðadags árið 1450. Hann er almennt talinn merkasti konungur í [[Saga Kóreu|sögu Kóreu]] og er sérstaklega minnst fyrir sköpun [[Hangúl]], stafrófs kóreskrar tungu.

Valdatíð Sejongs einkenndist af miklum framförum í vísindum, tækni, læknisfræði, landbúnaði og listum. Sejong fylgdist ekki aðeins með mörgum slíkum verkefnum heldur tók hann einnig virkan þátt í þeim{{Sfn|Ledyard|1998|p=90}}. Árið 1420 endurreisti Sejong rannsóknarstofnun ríkisins, Sal hinna verðugu (Jiphyeonjeon). Salurinn stýrði verkefnum eins og fyrsta kóreska dagatalið Ch'ilchŏngsan, 365 blaðsíðna lækningaritið Ŭibangyuch'wi og landbúnaðarritið Nongsa chiksŏl.

Árið 1419 setti Sejong af stað hinni árangursríku Ōei-innrás gegn japönsku eyjunni [[Tsushima]]. Í kjölfarið fylgdu áratugir friðar og viðskipta milli Kóreu og [[Japan|Japans]]. Sejong stækkaði einnig norðurmörk Kóreu svo þau náðu næstum núverandi landamærum með því að herja á og innlima ránsmenn Dzsúrtsen-ættbálkanna, þótt það svæði hafi áfram verið erfiðleikum bundið. Hann viðhélt einnig góðum samskiptum við lénsherra sína í [[Mingveldið|Mingveldinu]] í Kína á sama tíma og hann hélt úti sjálfstæði Kóreu. Sejong réðst í viðamiklar skatt- og landbúnaðarumbætur sem skiluðu aukinni landbúnaðarframleiðslu og lægri skatthlutföllum án þess að draga verulega úr skatttekjum. Hann leiddi einnig mikla útbreiðslu á áhrifum [[Konfúsíusismi|konfúsíanisma]] í Kóreu og dró úr áhrifum [[Búddismi|búddisma]]. Þrátt fyrir stefnu sína gegn búddisma var hann sjálfur búddisti í einkalífi sínu og tjáði trú sína auknum mæli, sem skapaði árekstra við konfúsíska embættismenn hans.

Sejong er talinn menningartákn í Suður-Kóreu þar sem hann hefur hlotið fjölda heiðursmerkinga. Sejong-borg ber nafn hans. Í opinberum textum í Norður-Kóreu eru menningarleg og vísindaleg framlög Sejongs metin á jákvæðan hátt, en á sama tíma er lögð áhersla á að raunveruleg lífskjör alþýðunnar undir hans stjórn hafi falið í sér aukin lénsskylda, þyngri skattbyrðar og stífa stéttaskiptingu.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |encyclopedia=[[Encyclopedia of Korean Culture]] |publisher=[[Academy of Korean Studies]] |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0029857 |access-date=2025-08-05 |language=ko |author=최승희 |script-title=ko:세종 (世宗)}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==

{{Fd|1397|1450}}

[[Flokkur:Kóreskir leiðtogar]]</text>
      <sha1>krjaolcamjn44tfhlv8s0bw57iun9f4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sejong</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192814</id>
    <redirect title="Sejong mikli" />
    <revision>
      <id>1978792</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:41:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Sejong mikli]]</comment>
      <origin>1978792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="hr34x29grw8rnjlrx3790dxup0de75r" xml:space="preserve">#TILVÍSUN[[Sejong mikli]]</text>
      <sha1>hr34x29grw8rnjlrx3790dxup0de75r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anders Sandøe Ørsted</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192816</id>
    <revision>
      <id>1978806</id>
      <timestamp>2026-09-13T21:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Stjórnmálamaður | nafn           = Anders Sandøe Ørsted | mynd           = Ørsted, Anders Sandøe (av Christian Albrecht Jensen cirka 1840).jpg | myndatexti1     = Mynd eftir Christian Albrecht Jensen ({{circa}} 1840). | titill= [[Forsætisráðherra Danmerkur]] | stjórnartíð_start = 21. apríl 1853 | stjórnartíð_end =  12. desember 1854 | einvaldur = [[Friðrik 7.]] | forveri = [[Christian Albrecht Bluhme]] | eftirmaður = [[Peter Georg Bang]]  | f...“</comment>
      <origin>1978806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5523" sha1="q81sb2jd8l9u5t2ov0z6q3s8euuso2m" xml:space="preserve">{{Stjórnmálamaður
| nafn           = Anders Sandøe Ørsted
| mynd           = Ørsted, Anders Sandøe (av Christian Albrecht Jensen cirka 1840).jpg
| myndatexti1     = Mynd eftir Christian Albrecht Jensen ({{circa}} 1840).
| titill= [[Forsætisráðherra Danmerkur]]
| stjórnartíð_start = 21. apríl 1853
| stjórnartíð_end =  12. desember 1854
| einvaldur = [[Friðrik 7.]]
| forveri = [[Christian Albrecht Bluhme]]
| eftirmaður = [[Peter Georg Bang]] 
| fæddur = {{fæðingardagur|1778|12|21}}
| fæðingarstaður = [[Rudkøbing]], [[Danmörk]]u
| dánardagur     = {{Dánardagur og aldur|1860|5|1|1778|12|21}}
| dánarstaður    = [[Kaupmannahöfn]]i, [[Danmörk]]u
| börn = 
| háskóli = [[Kaupmannahafnarháskóli]]
| þjóðerni = [[Danmörk|Danskur]]
| stjórnmálaflokkur = [[Hægriflokkurinn (1848-1866)|Hægriflokkurinn]]
| maki = 
}}
'''Anders Sandøe Ørsted''' (21. desember 1778 – 1. maí 1860) var danskur lögmaður og stjórnmálamaður sem var [[forsætisráðherra Danmerkur]] frá 1853 til 1854. Hann var bróðir [[Hans Christian Ørsted|Hans Christians Ørsted]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://denstoredanske.lex.dk/A.S._%C3%98rsted   |title= Anders Sandøe Ørsted|website= Den Store Danske
|access-date=August 1, 2020}}&lt;/ref&gt;

==Æviágrip==
Ørsted nam heimspeki og lögfræði við [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]] og hlaut lögmannsréttindi árið 1799. Hann varð kunnur lögspekingur og dómari. Eitt fyrsta málið sem Ørsted dæmdi í var mál strokuþrælsins [[Hans Jónatan|Hans Jónatans]], sem varð fordæmisgefandi í túlkun á dönskum lögum um [[þrælahald]]. Ørsted komst að þeirri niðurstöðu að Hans Jónatan hefði ekki öðlast frelsi þegar hann kom til Danmerkur (þar sem þrælahald var bannað) og skipaði honum að snúa aftur til [[Vestur-Indíur|Vestur-Indía]], þar sem hann hafði verið keyptur (Hof-og Stadsret: ''Generalmajorinde Henriette de Schimmelmann contra mulatten Hans Jonathan 1802'').&lt;ref&gt;Kristín Loftsdóttir og Gísli Pálsson, 'Black on White: Danish Colonialism, Iceland and the Caribbean', í ''Scandinavian Colonialism and the Rise of Modernity: Small Time Agents in a Global Arena'', ritsj. Magdalena Naum og Jonas M. Nordin, Contributions To Global Historical Archaeology, 37. bindi (New York: Springer, 2013), bls. 37--52 (bls. 45). {{doi|10.1007/978-1-4614-6202-6_3}}&lt;/ref&gt; 

Ørsted átti snemma í tengslum við stjórnvöld og var frá 1825 til 1848 lögfræðiráðgjafi (''generalprokurør'') ríkisstjórnarinnar. Hann varð ráðherra frá 1842 til 1848 og síðan forsætisráðherra frá október 1853 til desember 1854. Hann neyddist til að segja af sér sem forsætisráðherra vegna óvinsællar íhaldsstefnu sinnar, sem var greinilegt frávik frá fyrri stefnu hans.

Ørsted er talinn einn mikilvægasti lögspekingur 19. aldar í Danmörku. Hann var frumkvöðull í því að tengja [[réttarheimspeki]] og réttarframkvæmd. Hann vann bæði sem dómari og rithöfundur að því að gera framkvæmdina að grundvelli lagasetningar.

Stjórnmálaferill Ørsted einkenndist af þversögnum. Sem ráðgjafi einveldisins þótti hann frjálslyndur og umburðarlyndur og var því oft óvinsæll í íhaldssamari kreðsum kringum konunginn. Eftir því sem stjórnarandstaðan varð sterkari varð Ørsted hins vegar íhaldssamari og þegar hann varð forsætisráðherra var hann blátt áfram talinn afturhaldsseggur. Tilraunir hans til að leggja drög að afar íhaldssamri stjórnarskrá leiddu til þess að konungur tók höndum saman með frjálslyndum og neyddi hann til að segja af sér.

==Ritverk==
Ørsted var afkastamikill rithöfundur. Hann skrifaði meðal annars um heimspeki [[Immanuel Kant|Kant]] og [[Hegel]], um dönsk og norsk lög og um stjórnmál Norðurlanda, auk þess sem hann gaf út sjálfsævisögu (1856). Hann var ritstjóri nokkurra tímarita, meðal annars ''Juridisk Arkiv'' (1804-1812), ''Nyt Juridisk Arkiv'' (1812-1830) og ''Juridisk Tidsskrift'' (1820-1840). Hann ritstýrði jafnframt málgagni ríkisstjórnarinnar, ''Collegial-Tidende'' (ásamt Peter Johan Monrad árin 1815-34 og einsamall árin 1834–1848).

==Fjölskylda==
Hann var bróðir eðlisfræðingsins [[Hans Christian Ørsted|Hans Christians Ørsted]] (1777–1851) og föðurbróðir grasafræðingsins [[Anders Sandøe Ørsted (grasafræðingur)|Anders Sandøe Ørsted]] (1816–1872). Hann var kvæntur [[Sophie Ørsted]] (1782–1818) og var þar með mágur skáldsins [[Adam Oehlenschläger|Adams Oehlenschläger]], sem samdi danska þjóðsönginn ''[[Der er et yndigt land]]''.
&lt;ref&gt;{{cite web|url=  https://runeberg.org/dbl/19/0484.html|title= Ørsted, Hans Christian 1777-1851|website=   Dansk biografisk Lexikon |access-date=August 1, 2020}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=  https://www.kvinfo.dk/side/170/bio/1664/|title=Ørsted, Sophie Wilhelmine Bertha|website=  Dansk Kvindebiografisk Leksikon   |access-date=August 1, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://denstoredanske.lex.dk/Adam_Oehlenschl%C3%A4ger|title=Adam Oehlenschläger|website= Den Store Danske|access-date=August 1, 2020}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
|titill=[[Forsætisráðherra Danmerkur]] 
|frá=21. apríl 1853
|til=12. desember 1854
|fyrir=[[Christian Albrecht Bluhme]]
|eftir=[[Peter Georg Bang]] 
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Danmerkur}}
{{DEFAULTSORT:Ørsted, Anders Sandøe}}
{{fd|1778|1860}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Danmerkur]]</text>
      <sha1>q81sb2jd8l9u5t2ov0z6q3s8euuso2m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978814</id>
      <parentid>1978806</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T23:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fjölskylda */</comment>
      <origin>1978814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5521" sha1="1pgl27txe2kk3iyuzbov4lwsz9qfoyo" xml:space="preserve">{{Stjórnmálamaður
| nafn           = Anders Sandøe Ørsted
| mynd           = Ørsted, Anders Sandøe (av Christian Albrecht Jensen cirka 1840).jpg
| myndatexti1     = Mynd eftir Christian Albrecht Jensen ({{circa}} 1840).
| titill= [[Forsætisráðherra Danmerkur]]
| stjórnartíð_start = 21. apríl 1853
| stjórnartíð_end =  12. desember 1854
| einvaldur = [[Friðrik 7.]]
| forveri = [[Christian Albrecht Bluhme]]
| eftirmaður = [[Peter Georg Bang]] 
| fæddur = {{fæðingardagur|1778|12|21}}
| fæðingarstaður = [[Rudkøbing]], [[Danmörk]]u
| dánardagur     = {{Dánardagur og aldur|1860|5|1|1778|12|21}}
| dánarstaður    = [[Kaupmannahöfn]]i, [[Danmörk]]u
| börn = 
| háskóli = [[Kaupmannahafnarháskóli]]
| þjóðerni = [[Danmörk|Danskur]]
| stjórnmálaflokkur = [[Hægriflokkurinn (1848-1866)|Hægriflokkurinn]]
| maki = 
}}
'''Anders Sandøe Ørsted''' (21. desember 1778 – 1. maí 1860) var danskur lögmaður og stjórnmálamaður sem var [[forsætisráðherra Danmerkur]] frá 1853 til 1854. Hann var bróðir [[Hans Christian Ørsted|Hans Christians Ørsted]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://denstoredanske.lex.dk/A.S._%C3%98rsted   |title= Anders Sandøe Ørsted|website= Den Store Danske
|access-date=August 1, 2020}}&lt;/ref&gt;

==Æviágrip==
Ørsted nam heimspeki og lögfræði við [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]] og hlaut lögmannsréttindi árið 1799. Hann varð kunnur lögspekingur og dómari. Eitt fyrsta málið sem Ørsted dæmdi í var mál strokuþrælsins [[Hans Jónatan|Hans Jónatans]], sem varð fordæmisgefandi í túlkun á dönskum lögum um [[þrælahald]]. Ørsted komst að þeirri niðurstöðu að Hans Jónatan hefði ekki öðlast frelsi þegar hann kom til Danmerkur (þar sem þrælahald var bannað) og skipaði honum að snúa aftur til [[Vestur-Indíur|Vestur-Indía]], þar sem hann hafði verið keyptur (Hof-og Stadsret: ''Generalmajorinde Henriette de Schimmelmann contra mulatten Hans Jonathan 1802'').&lt;ref&gt;Kristín Loftsdóttir og Gísli Pálsson, 'Black on White: Danish Colonialism, Iceland and the Caribbean', í ''Scandinavian Colonialism and the Rise of Modernity: Small Time Agents in a Global Arena'', ritsj. Magdalena Naum og Jonas M. Nordin, Contributions To Global Historical Archaeology, 37. bindi (New York: Springer, 2013), bls. 37--52 (bls. 45). {{doi|10.1007/978-1-4614-6202-6_3}}&lt;/ref&gt; 

Ørsted átti snemma í tengslum við stjórnvöld og var frá 1825 til 1848 lögfræðiráðgjafi (''generalprokurør'') ríkisstjórnarinnar. Hann varð ráðherra frá 1842 til 1848 og síðan forsætisráðherra frá október 1853 til desember 1854. Hann neyddist til að segja af sér sem forsætisráðherra vegna óvinsællar íhaldsstefnu sinnar, sem var greinilegt frávik frá fyrri stefnu hans.

Ørsted er talinn einn mikilvægasti lögspekingur 19. aldar í Danmörku. Hann var frumkvöðull í því að tengja [[réttarheimspeki]] og réttarframkvæmd. Hann vann bæði sem dómari og rithöfundur að því að gera framkvæmdina að grundvelli lagasetningar.

Stjórnmálaferill Ørsted einkenndist af þversögnum. Sem ráðgjafi einveldisins þótti hann frjálslyndur og umburðarlyndur og var því oft óvinsæll í íhaldssamari kreðsum kringum konunginn. Eftir því sem stjórnarandstaðan varð sterkari varð Ørsted hins vegar íhaldssamari og þegar hann varð forsætisráðherra var hann blátt áfram talinn afturhaldsseggur. Tilraunir hans til að leggja drög að afar íhaldssamri stjórnarskrá leiddu til þess að konungur tók höndum saman með frjálslyndum og neyddi hann til að segja af sér.

==Ritverk==
Ørsted var afkastamikill rithöfundur. Hann skrifaði meðal annars um heimspeki [[Immanuel Kant|Kant]] og [[Hegel]], um dönsk og norsk lög og um stjórnmál Norðurlanda, auk þess sem hann gaf út sjálfsævisögu (1856). Hann var ritstjóri nokkurra tímarita, meðal annars ''Juridisk Arkiv'' (1804-1812), ''Nyt Juridisk Arkiv'' (1812-1830) og ''Juridisk Tidsskrift'' (1820-1840). Hann ritstýrði jafnframt málgagni ríkisstjórnarinnar, ''Collegial-Tidende'' (ásamt Peter Johan Monrad árin 1815-34 og einsamall árin 1834–1848).

==Fjölskylda==
Hann var bróðir eðlisfræðingsins [[Hans Christian Ørsted|Hans Christians Ørsted]] (1777–1851) og föðurbróðir grasafræðingsins [[Anders Sandøe Ørsted (grasafræðingur)|Anders Sandøe Ørsted]] (1816–1872). Hann var kvæntur [[Sophie Ørsted]] (1782–1818) og var þar með mágur skáldsins [[Adam Oehlenschläger|Adams Oehlenschläger]], sem samdi danska þjóðsönginn ''[[Der er et yndigt land]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=  https://runeberg.org/dbl/19/0484.html|title= Ørsted, Hans Christian 1777-1851|website=   Dansk biografisk Lexikon |access-date=August 1, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=  https://www.kvinfo.dk/side/170/bio/1664/|title=Ørsted, Sophie Wilhelmine Bertha|website=  Dansk Kvindebiografisk Leksikon   |access-date=August 1, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://denstoredanske.lex.dk/Adam_Oehlenschl%C3%A4ger|title=Adam Oehlenschläger|website= Den Store Danske|access-date=August 1, 2020}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
|titill=[[Forsætisráðherra Danmerkur]] 
|frá=21. apríl 1853
|til=12. desember 1854
|fyrir=[[Christian Albrecht Bluhme]]
|eftir=[[Peter Georg Bang]] 
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Danmerkur}}
{{DEFAULTSORT:Ørsted, Anders Sandøe}}
{{fd|1778|1860}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Danmerkur]]</text>
      <sha1>1pgl27txe2kk3iyuzbov4lwsz9qfoyo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978819</id>
      <parentid>1978814</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1978819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5520" sha1="fvu13qyg7lckucrbs8lsj02drezz5kn" xml:space="preserve">{{Stjórnmálamaður
| nafn           = Anders Sandøe Ørsted
| mynd           = Ørsted, Anders Sandøe (av Christian Albrecht Jensen cirka 1840).jpg
| myndatexti1     = Mynd eftir Christian Albrecht Jensen ({{circa}} 1840).
| titill= [[Forsætisráðherra Danmerkur]]
| stjórnartíð_start = 21. apríl 1853
| stjórnartíð_end =  12. desember 1854
| einvaldur = [[Friðrik 7.]]
| forveri = [[Christian Albrecht Bluhme]]
| eftirmaður = [[Peter Georg Bang]] 
| fæddur = {{fæðingardagur|1778|12|21}}
| fæðingarstaður = [[Rudkøbing]], [[Danmörk]]u
| dánardagur     = {{Dánardagur og aldur|1860|5|1|1778|12|21}}
| dánarstaður    = [[Kaupmannahöfn]]i, [[Danmörk]]u
| börn = 
| háskóli = [[Kaupmannahafnarháskóli]]
| þjóðerni = [[Danmörk|Danskur]]
| stjórnmálaflokkur = [[Hægriflokkurinn (1848-1866)|Hægriflokkurinn]]
| maki = 
}}
'''Anders Sandøe Ørsted''' (21. desember 1778 – 1. maí 1860) var danskur lögmaður og stjórnmálamaður sem var [[forsætisráðherra Danmerkur]] frá 1853 til 1854. Hann var bróðir [[Hans Christian Ørsted|Hans Christians Ørsted]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://denstoredanske.lex.dk/A.S._%C3%98rsted   |title= Anders Sandøe Ørsted|website= Den Store Danske
|access-date=August 1, 2020}}&lt;/ref&gt;

==Æviágrip==
Ørsted nam heimspeki og lögfræði við [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]] og hlaut lögmannsréttindi árið 1799. Hann varð kunnur lögspekingur og dómari. Eitt fyrsta málið sem Ørsted dæmdi í var mál strokuþrælsins [[Hans Jónatan|Hans Jónatans]], sem varð fordæmisgefandi í túlkun á dönskum lögum um [[þrælahald]]. Ørsted komst að þeirri niðurstöðu að Hans Jónatan hefði ekki öðlast frelsi þegar hann kom til Danmerkur (þar sem þrælahald var bannað) og skipaði honum að snúa aftur til [[Vestur-Indíur|Vestur-Indía]], þar sem hann hafði verið keyptur (Hof-og Stadsret: ''Generalmajorinde Henriette de Schimmelmann contra mulatten Hans Jonathan 1802'').&lt;ref&gt;Kristín Loftsdóttir og Gísli Pálsson, 'Black on White: Danish Colonialism, Iceland and the Caribbean', í ''Scandinavian Colonialism and the Rise of Modernity: Small Time Agents in a Global Arena'', ritsj. Magdalena Naum og Jonas M. Nordin, Contributions To Global Historical Archaeology, 37. bindi (New York: Springer, 2013), bls. 37--52 (bls. 45). {{doi|10.1007/978-1-4614-6202-6_3}}&lt;/ref&gt; 

Ørsted átti snemma í tengslum við stjórnvöld og var frá 1825 til 1848 lögfræðiráðgjafi (''generalprokurør'') ríkisstjórnarinnar. Hann varð ráðherra frá 1842 til 1848 og síðan forsætisráðherra frá október 1853 til desember 1854. Hann neyddist til að segja af sér sem forsætisráðherra vegna óvinsællar íhaldsstefnu sinnar, sem var greinilegt frávik frá fyrri stefnu hans.

Ørsted er talinn einn mikilvægasti lögspekingur 19. aldar í Danmörku. Hann var frumkvöðull í því að tengja [[réttarheimspeki]] og réttarframkvæmd. Hann vann bæði sem dómari og rithöfundur að því að gera framkvæmdina að grundvelli lagasetningar.

Stjórnmálaferill Ørsted einkenndist af þversögnum. Sem ráðgjafi einveldisins þótti hann frjálslyndur og umburðarlyndur og var því oft óvinsæll í íhaldssamari kreðsum kringum konunginn. Eftir því sem stjórnarandstaðan varð sterkari varð Ørsted hins vegar íhaldssamari og þegar hann varð forsætisráðherra var hann blátt áfram talinn afturhaldsseggur. Tilraunir hans til að leggja drög að afar íhaldssamri stjórnarskrá leiddu til þess að konungur tók höndum saman með frjálslyndum og neyddi hann til að segja af sér.

==Ritverk==
Ørsted var afkastamikill rithöfundur. Hann skrifaði meðal annars um heimspeki [[Immanuel Kant|Kant]] og [[Hegel]], um dönsk og norsk lög og um stjórnmál Norðurlanda, auk þess sem hann gaf út sjálfsævisögu (1856). Hann var ritstjóri nokkurra tímarita, meðal annars ''Juridisk Arkiv'' (1804-1812), ''Nyt Juridisk Arkiv'' (1812-1830) og ''Juridisk Tidsskrift'' (1820-1840). Hann ritstýrði jafnframt málgagni ríkisstjórnarinnar, ''Collegial-Tidende'' (ásamt Peter Johan Monrad árin 1815-34 og einsamall árin 1834–1848).

==Fjölskylda==
Hann var bróðir eðlisfræðingsins [[Hans Christian Ørsted|Hans Christians Ørsted]] (1777–1851) og föðurbróðir grasafræðingsins [[Anders Sandøe Ørsted (grasafræðingur)|Anders Sandøe Ørsted]] (1816–1872). Hann var kvæntur [[Sophie Ørsted]] (1782–1818) og var þar með mágur skáldsins [[Adam Oehlenschläger|Adams Oehlenschläger]], sem samdi danska þjóðsönginn ''[[Der er et yndigt land]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=  https://runeberg.org/dbl/19/0484.html|title= Ørsted, Hans Christian 1777-1851|website=   Dansk biografisk Lexikon |access-date=August 1, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=  https://www.kvinfo.dk/side/170/bio/1664/|title=Ørsted, Sophie Wilhelmine Bertha|website=  Dansk Kvindebiografisk Leksikon   |access-date=August 1, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://denstoredanske.lex.dk/Adam_Oehlenschl%C3%A4ger|title=Adam Oehlenschläger|website= Den Store Danske|access-date=August 1, 2020}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
|titill=[[Forsætisráðherra Danmerkur]] 
|frá=21. apríl 1853
|til=12. desember 1854
|fyrir=[[Christian Albrecht Bluhme]]
|eftir=[[Peter Georg Bang]] 
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Danmerkur}}
{{DEFAULTSORT:Ørsted, Anders Sandøe}}
{{fd|1778|1860}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Danmerkur]]</text>
      <sha1>fvu13qyg7lckucrbs8lsj02drezz5kn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Anders Sandøe Ørsted</title>
    <ns>1</ns>
    <id>192817</id>
    <revision>
      <id>1978808</id>
      <timestamp>2026-09-13T21:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Þýðing |titill= Anders Sandøe Ørsted |tungumál=en |id=1374341367 }}“</comment>
      <origin>1978808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75" sha1="0sfjwbbzbe61aqz6f854okl7o43vklw" xml:space="preserve">{{Þýðing
|titill= Anders Sandøe Ørsted
|tungumál=en
|id=1374341367
}}</text>
      <sha1>0sfjwbbzbe61aqz6f854okl7o43vklw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Svanasöngur á leiði</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192818</id>
    <revision>
      <id>1978809</id>
      <timestamp>2026-09-13T22:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Torfifagri</username>
        <id>33930</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðuna og lagalista með lengd laga.</comment>
      <origin>1978809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1373" sha1="mq5g2k2wte2ocml8t4cn1vqa023jvh4" xml:space="preserve">Svanasöngur á leiði er fimmtánda breiðskífa Megasar. Platan er samvinnuverkefni Megasar og [[Jón_Ólafsson_(f._1963)|Jóns Ólafssonar]]. Hún kom út árið [[2000]] á geisladisk.

{{Lagalisti
| headline        = Svanasöngur á leiði
| title1          = Afmælisanþem
| length1         = 02:52
| title2          = Gakktu bljúgur
| length2         = 03:54
| title3          = Löggulíf
| length3         = 02:56
| title4          = Klappað í stíginn
| length4         = 04:44
| title5          = Tröð
| length5         = 03:10
| title6          = Brámánarnir bláu
| length6         = 05:01
| title7          = Vinur dragðu mig upp
| length7         = 02:58
| title8          = Ég veit ekki hvað ég vil
| length8         = 03:18
| title9          = Sakleysi mitt
| length9         = 06:29
| title10         = Hjálmar
| length10        = 02:58
| title11         = Ave Eva
| length11        = 02:06
| title12         = Vals í D
| length12        = 02:49
| title13         = Heimboð
| length13        = 02:27
| title14         = Þagnarmál
| length14        = 05:18
| title15         = Tinna
| length15        = 01:43
| title16         = Píslarsaga
| length16        = 08:47
| title17         = Þungur móðurróður
| length17        = 03:02
| title18         = Kokkrokk
| note18          = demo
| length18        = 05:39
|total_length     = 
}}</text>
      <sha1>mq5g2k2wte2ocml8t4cn1vqa023jvh4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978810</id>
      <parentid>1978809</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T22:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Torfifagri</username>
        <id>33930</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1978810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1378" sha1="syrryro45dpxqu2er1u139gdiyf74se" xml:space="preserve">Svanasöngur á leiði er fimmtánda breiðskífa Megasar. Platan er samvinnuverkefni Megasar og [[Jón_Ólafsson_(f._1963)|Jóns Ólafssonar]]. Hún kom út árið [[2000]] á geisladisk.

{{Lagalisti
| headline        = Svanasöngur á leiði
| title1          = Afmælisanþem
| length1         = 02:52
| title2          = Gakktu bljúgur
| length2         = 03:54
| title3          = Löggulíf
| length3         = 02:56
| title4          = Klappað í stíginn
| length4         = 04:44
| title5          = Tröð
| length5         = 03:10
| title6          = Brámánarnir bláu
| length6         = 05:01
| title7          = Vinur dragðu mig upp
| length7         = 02:58
| title8          = Ég veit ekki hvað ég vil
| length8         = 03:18
| title9          = Sakleysi mitt
| length9         = 06:29
| title10         = Hjálmar
| length10        = 02:58
| title11         = Ave Eva
| length11        = 02:06
| title12         = Vals í D
| length12        = 02:49
| title13         = Heimboð
| length13        = 02:27
| title14         = Þagnarmál
| length14        = 05:18
| title15         = Tinna
| length15        = 01:43
| title16         = Píslarsaga
| length16        = 08:47
| title17         = Þungur móðurróður
| length17        = 03:02
| title18         = Kokkrokk
| note18          = demo
| length18        = 05:39
|total_length     = 70:11
}}</text>
      <sha1>syrryro45dpxqu2er1u139gdiyf74se</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978811</id>
      <parentid>1978810</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T22:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Torfifagri</username>
        <id>33930</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1978811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1379" sha1="97dldn671jeeham06fpg06ovz3e92lj" xml:space="preserve">Svanasöngur á leiði er fimmtánda breiðskífa [[Megas]]ar. Platan er samvinnuverkefni Megasar og [[Jón_Ólafsson_(f._1963)|Jóns Ólafssonar]] og kom út árið [[2000]] á geisladisk.

{{Lagalisti
| headline        = Svanasöngur á leiði
| title1          = Afmælisanþem
| length1         = 02:52
| title2          = Gakktu bljúgur
| length2         = 03:54
| title3          = Löggulíf
| length3         = 02:56
| title4          = Klappað í stíginn
| length4         = 04:44
| title5          = Tröð
| length5         = 03:10
| title6          = Brámánarnir bláu
| length6         = 05:01
| title7          = Vinur dragðu mig upp
| length7         = 02:58
| title8          = Ég veit ekki hvað ég vil
| length8         = 03:18
| title9          = Sakleysi mitt
| length9         = 06:29
| title10         = Hjálmar
| length10        = 02:58
| title11         = Ave Eva
| length11        = 02:06
| title12         = Vals í D
| length12        = 02:49
| title13         = Heimboð
| length13        = 02:27
| title14         = Þagnarmál
| length14        = 05:18
| title15         = Tinna
| length15        = 01:43
| title16         = Píslarsaga
| length16        = 08:47
| title17         = Þungur móðurróður
| length17        = 03:02
| title18         = Kokkrokk
| note18          = demo
| length18        = 05:39
|total_length     = 70:11
}}</text>
      <sha1>97dldn671jeeham06fpg06ovz3e92lj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Bengt Jönsson Oxenstierna</title>
    <ns>1</ns>
    <id>192820</id>
    <revision>
      <id>1978832</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Nýr hluti: /* Grunsamlegar heimildir */</comment>
      <origin>1978832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="513" sha1="5i2upwpgyvhlb4a9yhpo1j0sj0i541k" xml:space="preserve">== Grunsamlegar heimildir ==
Það eru nokkrar heimildir í þessari grein sem virka grunsamlegar á mig. Það er vísað í tvær bækur á íslensku sem hvorug finnst á leitir.is. Er þetta nokkuð plat-grein eins og þær sem var eytt fyrir nokkrum mánuðum? Maðurinn í greininni var vissulega til en upplýsingarnar í greininni stemma ekki alveg við það sem er skrifað á öðrum tungumálum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. september 2026 kl. 10:48 (UTC)</text>
      <sha1>5i2upwpgyvhlb4a9yhpo1j0sj0i541k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978843</id>
      <parentid>1978832</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1978843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="708" sha1="jmeuyadnzrhlsi70csdr99cu3deak7u" xml:space="preserve">== Grunsamlegar heimildir ==
Það eru nokkrar heimildir í þessari grein sem virka grunsamlegar á mig. Það er vísað í tvær bækur á íslensku sem hvorug finnst á leitir.is. Er þetta nokkuð plat-grein eins og þær sem var eytt fyrir nokkrum mánuðum? Maðurinn í greininni var vissulega til en upplýsingarnar í greininni stemma ekki alveg við það sem er skrifað á öðrum tungumálum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. september 2026 kl. 10:48 (UTC)
: Áhugavert, eins konar gervigreindarflipp? Já, mætti endilega finna aðrar heimildir.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 14. september 2026 kl. 11:30 (UTC)</text>
      <sha1>jmeuyadnzrhlsi70csdr99cu3deak7u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978852</id>
      <parentid>1978843</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Grunsamlegar heimildir */ Svar</comment>
      <origin>1978852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="935" sha1="msprsj263zkglvjd4a2tph7cjhkf3ep" xml:space="preserve">== Grunsamlegar heimildir ==
Það eru nokkrar heimildir í þessari grein sem virka grunsamlegar á mig. Það er vísað í tvær bækur á íslensku sem hvorug finnst á leitir.is. Er þetta nokkuð plat-grein eins og þær sem var eytt fyrir nokkrum mánuðum? Maðurinn í greininni var vissulega til en upplýsingarnar í greininni stemma ekki alveg við það sem er skrifað á öðrum tungumálum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. september 2026 kl. 10:48 (UTC)
: Áhugavert, eins konar gervigreindarflipp? Já, mætti endilega finna aðrar heimildir.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 14. september 2026 kl. 11:30 (UTC)
::Er þessi grein ekki öll hrein vitleysa? Miðað við aðrar greinar um sama mann virðist hæpið að nokkuð af þessu standi. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 14. september 2026 kl. 11:44 (UTC)</text>
      <sha1>msprsj263zkglvjd4a2tph7cjhkf3ep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Útgeimssamningurinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192821</id>
    <revision>
      <id>1978838</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „[[Mynd:Outer_Space_Treaty_parties.svg|thumb|{{Skýringartexti|green|Hafa fullgilt samninginn.}}{{Skýringartexti|yellow|Hafa undirritað samninginn en ekki fullgilt hann.}}{{Skýringartexti|red|Hafa ekki undirritað samninginn.}}]] '''Geimsamningurinn''' ([[enska|e]]. Outer Space Treaty, skammstafað OST) frá [[1967]], sem heitir fullu nafni '''samningur um rannsóknir og not ríkja af himingeimnum, tungli og stjörnum'''{{ref|a|[a]}}, er þjóðréttarsamningu...“</comment>
      <origin>1978838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5154" sha1="mfnkvzfix9j87ku8bom0bfofxbxtvn3" xml:space="preserve">[[Mynd:Outer_Space_Treaty_parties.svg|thumb|{{Skýringartexti|green|Hafa fullgilt samninginn.}}{{Skýringartexti|yellow|Hafa undirritað samninginn en ekki fullgilt hann.}}{{Skýringartexti|red|Hafa ekki undirritað samninginn.}}]]
'''Geimsamningurinn''' ([[enska|e]]. Outer Space Treaty, skammstafað OST) frá [[1967]], sem heitir fullu nafni '''samningur um rannsóknir og not ríkja af himingeimnum, tungli og stjörnum'''{{ref|a|[a]}}, er [[þjóðréttarsamningur]] sem er undirstaða hins alþjóðlega [[geimréttur|geimréttar]].

Samningurinnn var undirbúinn á vettvangi [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] og opnað var á undirritun hans í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], [[Bretland|Bretlandi]] og [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] þann [[27. janúar]] [[1967]] en samningurinn tók formlega gildi [[10. október]] sama ár. 118 lönd hafa fullgilt samninginn en þar á meðal eru öll lönd sem lagt hafa stund á [[Geimflug|geimferðir]] hingað til. 20 lönd að auki hafa undirritað samninginn en ekki fullgilt hann.&lt;ref name=&quot;unoda&quot;&gt;{{cite web  | url=https://treaties.unoda.org/t/outer_space  | title = Treaty on Principles Governing the Activities of States in the Exploration and Use of Outer Space, including the Moon and Other Celestial Bodies  | access-date = 16 September 2017 | publisher= United Nations Office for Disarmament Affairs}}&lt;/ref&gt;{{ref|b|[b]}}

Samningurinn varð til þegar [[Geimkapphlaupið|geimkapphlaup]] Bandaríkjanna og Sovétríkjanna var í algleymingi en einnig [[Vígbúnaðarkapphlaup|vígbúnaðarkapphlaup]] [[Kalda stríðið|Kalda stríðsins]]. Samningnum var einkum ætlað að takmarka notkun geimsins í hernaðarskyni en í honum eru ákvæði sem banna notkun kjarnorkuvopna í geimnum og kveða á um að hagnýting [[Tunglið|tunglsins]] og annara himintungla skuli vera í friðsamlegm tilgangi. Samningurinn tekur þó ekki fyrir notkun hefðbundinna vopna í geimnum eða að ríki komi sér upp sérstökum geimherdeildum.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Shakouri Hassanabadi |first=Babak |date=30 July 2018 |title=Space Force and international space law |url=http://www.thespacereview.com/article/3543/1 |access-date=22 May 2019 |website=The Space Review}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Irish |first=Adam |date=13 September 2018 |title=The Legality of a U.S. Space Force |url=http://opiniojuris.org/2018/09/13/the-legality-of-a-u-s-space-force/ |access-date=22 May 2019 |publisher=OpinioJuris}}&lt;/ref&gt;

Samningurinn lýsti því yfir að öllum þjóðum væri heimilt að kanna og nota geiminn og að hann væri sameiginlegt svið alls [[Maður|mannkyns]] (e. ''province of all mankind'') þar sem einstökum löndum er bannað að lýsa yfir fullveldisyfirráðum yfir hlutum hans. Samningurinn tekur þó ekki skýrt á því hvort og hvernig er hægt að hagnýta auðlindir í geimnum, t.d. með námavinnslu á smástirnum.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last1=Szoka |first1=Berin |last2=Dunstan |first2=James |date=1 May 2012 |title=Law: Is Asteroid Mining Illegal? |url=http://www.wired.com/2012/05/opinion-asteroid-mining/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512071808/http://www.wired.com/2012/05/opinion-asteroid-mining/ |archive-date=12 May 2014 |magazine=Wired}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IFL&quot;&gt;[https://www.iflscience.com/space/who-owns-space-us-asteroid-mining-act-dangerous-and-potentially-illegal/ Who Owns Space? US Asteroid-Mining Act Is Dangerous And Potentially Illegal.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210529074422/https://www.iflscience.com/space/who-owns-space-us-asteroid-mining-act-dangerous-and-potentially-illegal/ |date=29 May 2021 }}&lt;/ref&gt;  Reynt var að koma á skýrari reglum um slík atriði með [[Tunglsamningurinn|Tunglsamningnum]] frá 1979 en sá samningur náði aldrei flugi þar sem þau lönd sem í raun stunda geimferðir hafa ekki viljað skrifa undir hann.

Geimsamningurinn er dæmi um þjóðréttarsamning þar sem tekið er á stjórn og hagnýtingu svæða sem standa utan lögsögu þjóðríkja en aðrir slíkir samningar eru t.d. [[Suðursskautssamningurinn]] um [[Suðurskautslandið]] og [[Hafréttarsáttmáli Sameinuðu þjóðanna]] sem fjallar um [[Haf|hafið]] og [[Hafsbotn|hafsbotn]].
==Athugasemdir==
:{{note|a|a}} Íslenskt heiti samningsins eins og það birtist í C-deild stjórnartíðinda 1968.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://urlausnir.is/skrar/Stjornartidindi/Stj%c3%b3rnart%c3%ad%c3%b0indi%201968%20-%20C-deild_%c3%batg1.1-OCR.pdf|titill=Auglýsing um aðild að samningi um rannsóknir og not ríkja af himingeimnum, tungli og stjörnum.|útgefandi=Dómsmálaráðuneytið|ár=1968|ritverk=C-deild Stjórnartíðinda}}&lt;/ref&gt; ''Celestial body'' er þar þýtt sem stjarna en eðlilegri þýðing samkvæmt nútímaskilningi væri himintungl.
:{{note|b|b}}Að auki skrifaði [[Taívan]] (Lýðveldið Kína) undir samninginn áður en það var samþykkt á Allsherjarþingi S.þ. að sæti Kína í samtökunum skyldi tilheyra [[Alþýðulýðveldið Kína|Alþýðulýðveldinu Kína]].
==Tilvísanir==

&lt;references/&gt;
[[Flokkur:Sáttmálar Sameinuðu þjóðanna]]
[[Flokkur:Geimréttur]]</text>
      <sha1>mfnkvzfix9j87ku8bom0bfofxbxtvn3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978847</id>
      <parentid>1978838</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bjarki S færði [[Geimsamningurinn]] á [[Útgeimssamningurinn]]: til með þessu heiti í lista utanríkisráðuneytis yfir skammstafanir</comment>
      <origin>1978838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5154" sha1="mfnkvzfix9j87ku8bom0bfofxbxtvn3" xml:space="preserve">[[Mynd:Outer_Space_Treaty_parties.svg|thumb|{{Skýringartexti|green|Hafa fullgilt samninginn.}}{{Skýringartexti|yellow|Hafa undirritað samninginn en ekki fullgilt hann.}}{{Skýringartexti|red|Hafa ekki undirritað samninginn.}}]]
'''Geimsamningurinn''' ([[enska|e]]. Outer Space Treaty, skammstafað OST) frá [[1967]], sem heitir fullu nafni '''samningur um rannsóknir og not ríkja af himingeimnum, tungli og stjörnum'''{{ref|a|[a]}}, er [[þjóðréttarsamningur]] sem er undirstaða hins alþjóðlega [[geimréttur|geimréttar]].

Samningurinnn var undirbúinn á vettvangi [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] og opnað var á undirritun hans í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], [[Bretland|Bretlandi]] og [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] þann [[27. janúar]] [[1967]] en samningurinn tók formlega gildi [[10. október]] sama ár. 118 lönd hafa fullgilt samninginn en þar á meðal eru öll lönd sem lagt hafa stund á [[Geimflug|geimferðir]] hingað til. 20 lönd að auki hafa undirritað samninginn en ekki fullgilt hann.&lt;ref name=&quot;unoda&quot;&gt;{{cite web  | url=https://treaties.unoda.org/t/outer_space  | title = Treaty on Principles Governing the Activities of States in the Exploration and Use of Outer Space, including the Moon and Other Celestial Bodies  | access-date = 16 September 2017 | publisher= United Nations Office for Disarmament Affairs}}&lt;/ref&gt;{{ref|b|[b]}}

Samningurinn varð til þegar [[Geimkapphlaupið|geimkapphlaup]] Bandaríkjanna og Sovétríkjanna var í algleymingi en einnig [[Vígbúnaðarkapphlaup|vígbúnaðarkapphlaup]] [[Kalda stríðið|Kalda stríðsins]]. Samningnum var einkum ætlað að takmarka notkun geimsins í hernaðarskyni en í honum eru ákvæði sem banna notkun kjarnorkuvopna í geimnum og kveða á um að hagnýting [[Tunglið|tunglsins]] og annara himintungla skuli vera í friðsamlegm tilgangi. Samningurinn tekur þó ekki fyrir notkun hefðbundinna vopna í geimnum eða að ríki komi sér upp sérstökum geimherdeildum.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Shakouri Hassanabadi |first=Babak |date=30 July 2018 |title=Space Force and international space law |url=http://www.thespacereview.com/article/3543/1 |access-date=22 May 2019 |website=The Space Review}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Irish |first=Adam |date=13 September 2018 |title=The Legality of a U.S. Space Force |url=http://opiniojuris.org/2018/09/13/the-legality-of-a-u-s-space-force/ |access-date=22 May 2019 |publisher=OpinioJuris}}&lt;/ref&gt;

Samningurinn lýsti því yfir að öllum þjóðum væri heimilt að kanna og nota geiminn og að hann væri sameiginlegt svið alls [[Maður|mannkyns]] (e. ''province of all mankind'') þar sem einstökum löndum er bannað að lýsa yfir fullveldisyfirráðum yfir hlutum hans. Samningurinn tekur þó ekki skýrt á því hvort og hvernig er hægt að hagnýta auðlindir í geimnum, t.d. með námavinnslu á smástirnum.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last1=Szoka |first1=Berin |last2=Dunstan |first2=James |date=1 May 2012 |title=Law: Is Asteroid Mining Illegal? |url=http://www.wired.com/2012/05/opinion-asteroid-mining/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512071808/http://www.wired.com/2012/05/opinion-asteroid-mining/ |archive-date=12 May 2014 |magazine=Wired}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IFL&quot;&gt;[https://www.iflscience.com/space/who-owns-space-us-asteroid-mining-act-dangerous-and-potentially-illegal/ Who Owns Space? US Asteroid-Mining Act Is Dangerous And Potentially Illegal.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210529074422/https://www.iflscience.com/space/who-owns-space-us-asteroid-mining-act-dangerous-and-potentially-illegal/ |date=29 May 2021 }}&lt;/ref&gt;  Reynt var að koma á skýrari reglum um slík atriði með [[Tunglsamningurinn|Tunglsamningnum]] frá 1979 en sá samningur náði aldrei flugi þar sem þau lönd sem í raun stunda geimferðir hafa ekki viljað skrifa undir hann.

Geimsamningurinn er dæmi um þjóðréttarsamning þar sem tekið er á stjórn og hagnýtingu svæða sem standa utan lögsögu þjóðríkja en aðrir slíkir samningar eru t.d. [[Suðursskautssamningurinn]] um [[Suðurskautslandið]] og [[Hafréttarsáttmáli Sameinuðu þjóðanna]] sem fjallar um [[Haf|hafið]] og [[Hafsbotn|hafsbotn]].
==Athugasemdir==
:{{note|a|a}} Íslenskt heiti samningsins eins og það birtist í C-deild stjórnartíðinda 1968.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://urlausnir.is/skrar/Stjornartidindi/Stj%c3%b3rnart%c3%ad%c3%b0indi%201968%20-%20C-deild_%c3%batg1.1-OCR.pdf|titill=Auglýsing um aðild að samningi um rannsóknir og not ríkja af himingeimnum, tungli og stjörnum.|útgefandi=Dómsmálaráðuneytið|ár=1968|ritverk=C-deild Stjórnartíðinda}}&lt;/ref&gt; ''Celestial body'' er þar þýtt sem stjarna en eðlilegri þýðing samkvæmt nútímaskilningi væri himintungl.
:{{note|b|b}}Að auki skrifaði [[Taívan]] (Lýðveldið Kína) undir samninginn áður en það var samþykkt á Allsherjarþingi S.þ. að sæti Kína í samtökunum skyldi tilheyra [[Alþýðulýðveldið Kína|Alþýðulýðveldinu Kína]].
==Tilvísanir==

&lt;references/&gt;
[[Flokkur:Sáttmálar Sameinuðu þjóðanna]]
[[Flokkur:Geimréttur]]</text>
      <sha1>mfnkvzfix9j87ku8bom0bfofxbxtvn3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978849</id>
      <parentid>1978847</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:41:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <origin>1978849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5432" sha1="hyj6fzw5bakzm8sud72ab8uk0fg65hs" xml:space="preserve">[[Mynd:Outer_Space_Treaty_parties.svg|thumb|{{Skýringartexti|green|Hafa fullgilt samninginn.}}{{Skýringartexti|yellow|Hafa undirritað samninginn en ekki fullgilt hann.}}{{Skýringartexti|red|Hafa ekki undirritað samninginn.}}]]
'''Útgeimssamningurinn'''&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.government.is/page/b79383e8-4d2b-11e7-9410-005056bc4d74/|titill=Stutt heiti, þýðingar og skammstafanir á sviði alþjóðlegra öryggismála|útgefandi=Utanríkisráðuneytið|mánuðurskoðað=14. september|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; ([[enska|e]]. Outer Space Treaty, skammstafað OST) frá [[1967]], sem heitir fullu nafni '''samningur um rannsóknir og not ríkja af himingeimnum, tungli og stjörnum'''{{ref|a|[a]}}, er [[þjóðréttarsamningur]] sem er undirstaða hins alþjóðlega [[geimréttur|geimréttar]].

Samningurinnn var undirbúinn á vettvangi [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] og opnað var á undirritun hans í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], [[Bretland|Bretlandi]] og [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] þann [[27. janúar]] [[1967]] en samningurinn tók formlega gildi [[10. október]] sama ár. 118 lönd hafa fullgilt samninginn en þar á meðal eru öll lönd sem lagt hafa stund á [[Geimflug|geimferðir]] hingað til. 20 lönd að auki hafa undirritað samninginn en ekki fullgilt hann.&lt;ref name=&quot;unoda&quot;&gt;{{cite web  | url=https://treaties.unoda.org/t/outer_space  | title = Treaty on Principles Governing the Activities of States in the Exploration and Use of Outer Space, including the Moon and Other Celestial Bodies  | access-date = 16 September 2017 | publisher= United Nations Office for Disarmament Affairs}}&lt;/ref&gt;{{ref|b|[b]}}

Samningurinn varð til þegar [[Geimkapphlaupið|geimkapphlaup]] Bandaríkjanna og Sovétríkjanna var í algleymingi en einnig [[Vígbúnaðarkapphlaup|vígbúnaðarkapphlaup]] [[Kalda stríðið|Kalda stríðsins]]. Samningnum var einkum ætlað að takmarka notkun geimsins í hernaðarskyni en í honum eru ákvæði sem banna notkun kjarnorkuvopna í geimnum og kveða á um að hagnýting [[Tunglið|tunglsins]] og annara himintungla skuli vera í friðsamlegm tilgangi. Samningurinn tekur þó ekki fyrir notkun hefðbundinna vopna í geimnum eða að ríki komi sér upp sérstökum geimherdeildum.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Shakouri Hassanabadi |first=Babak |date=30 July 2018 |title=Space Force and international space law |url=http://www.thespacereview.com/article/3543/1 |access-date=22 May 2019 |website=The Space Review}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Irish |first=Adam |date=13 September 2018 |title=The Legality of a U.S. Space Force |url=http://opiniojuris.org/2018/09/13/the-legality-of-a-u-s-space-force/ |access-date=22 May 2019 |publisher=OpinioJuris}}&lt;/ref&gt;

Samningurinn lýsti því yfir að öllum þjóðum væri heimilt að kanna og nota geiminn og að hann væri sameiginlegt svið alls [[Maður|mannkyns]] (e. ''province of all mankind'') þar sem einstökum löndum er bannað að lýsa yfir fullveldisyfirráðum yfir hlutum hans. Samningurinn tekur þó ekki skýrt á því hvort og hvernig er hægt að hagnýta auðlindir í geimnum, t.d. með námavinnslu á smástirnum.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last1=Szoka |first1=Berin |last2=Dunstan |first2=James |date=1 May 2012 |title=Law: Is Asteroid Mining Illegal? |url=http://www.wired.com/2012/05/opinion-asteroid-mining/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512071808/http://www.wired.com/2012/05/opinion-asteroid-mining/ |archive-date=12 May 2014 |magazine=Wired}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IFL&quot;&gt;[https://www.iflscience.com/space/who-owns-space-us-asteroid-mining-act-dangerous-and-potentially-illegal/ Who Owns Space? US Asteroid-Mining Act Is Dangerous And Potentially Illegal.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210529074422/https://www.iflscience.com/space/who-owns-space-us-asteroid-mining-act-dangerous-and-potentially-illegal/ |date=29 May 2021 }}&lt;/ref&gt;  Reynt var að koma á skýrari reglum um slík atriði með [[Tunglsamningurinn|Tunglsamningnum]] frá 1979 en sá samningur náði aldrei flugi þar sem þau lönd sem í raun stunda geimferðir hafa ekki viljað skrifa undir hann.

Útgeimssamningurinn er dæmi um þjóðréttarsamning þar sem tekið er á stjórn og hagnýtingu svæða sem standa utan lögsögu þjóðríkja en aðrir slíkir samningar eru t.d. [[Suðursskautssamningurinn]] um [[Suðurskautslandið]] og [[Hafréttarsáttmáli Sameinuðu þjóðanna]] sem fjallar um [[Haf|hafið]] og [[Hafsbotn|hafsbotn]].
==Athugasemdir==
:{{note|a|a}} Íslenskt heiti samningsins eins og það birtist í C-deild stjórnartíðinda 1968.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://urlausnir.is/skrar/Stjornartidindi/Stj%c3%b3rnart%c3%ad%c3%b0indi%201968%20-%20C-deild_%c3%batg1.1-OCR.pdf|titill=Auglýsing um aðild að samningi um rannsóknir og not ríkja af himingeimnum, tungli og stjörnum.|útgefandi=Dómsmálaráðuneytið|ár=1968|ritverk=C-deild Stjórnartíðinda}}&lt;/ref&gt; ''Celestial body'' er þar þýtt sem stjarna en eðlilegri þýðing samkvæmt nútímaskilningi væri himintungl.
:{{note|b|b}}Að auki skrifaði [[Taívan]] (Lýðveldið Kína) undir samninginn áður en það var samþykkt á Allsherjarþingi S.þ. að sæti Kína í samtökunum skyldi tilheyra [[Alþýðulýðveldið Kína|Alþýðulýðveldinu Kína]].
==Tilvísanir==

&lt;references/&gt;
[[Flokkur:Sáttmálar Sameinuðu þjóðanna]]
[[Flokkur:Geimréttur]]</text>
      <sha1>hyj6fzw5bakzm8sud72ab8uk0fg65hs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978853</id>
      <parentid>1978849</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>Stafsetning/málfar</comment>
      <origin>1978853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5431" sha1="pb9ulz6h7dopcs0zigdeeaipq9c9wce" xml:space="preserve">[[Mynd:Outer_Space_Treaty_parties.svg|thumb|{{Skýringartexti|green|Hafa fullgilt samninginn.}}{{Skýringartexti|yellow|Hafa undirritað samninginn en ekki fullgilt hann.}}{{Skýringartexti|red|Hafa ekki undirritað samninginn.}}]]
'''Útgeimssamningurinn'''&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.government.is/page/b79383e8-4d2b-11e7-9410-005056bc4d74/|titill=Stutt heiti, þýðingar og skammstafanir á sviði alþjóðlegra öryggismála|útgefandi=Utanríkisráðuneytið|mánuðurskoðað=14. september|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; ([[enska|e]]. Outer Space Treaty, skammstafað OST) frá [[1967]], sem heitir fullu nafni '''samningur um rannsóknir og not ríkja af himingeimnum, tungli og stjörnum'''{{ref|a|[a]}}, er [[þjóðréttarsamningur]] sem er undirstaða hins alþjóðlega [[geimréttur|geimréttar]].

Samningurinnn var undirbúinn á vettvangi [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] og opnað var á undirritun hans í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], [[Bretland|Bretlandi]] og [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] þann [[27. janúar]] [[1967]] en samningurinn tók formlega gildi [[10. október]] sama ár. 118 lönd hafa fullgilt samninginn en þar á meðal eru öll lönd sem lagt hafa stund á [[Geimflug|geimferðir]] hingað til. 20 lönd að auki hafa undirritað samninginn en ekki fullgilt hann.&lt;ref name=&quot;unoda&quot;&gt;{{cite web  | url=https://treaties.unoda.org/t/outer_space  | title = Treaty on Principles Governing the Activities of States in the Exploration and Use of Outer Space, including the Moon and Other Celestial Bodies  | access-date = 16 September 2017 | publisher= United Nations Office for Disarmament Affairs}}&lt;/ref&gt;{{ref|b|[b]}}

Samningurinn varð til þegar [[Geimkapphlaupið|geimkapphlaup]] Bandaríkjanna og Sovétríkjanna var í algleymingi en einnig [[Vígbúnaðarkapphlaup|vígbúnaðarkapphlaup]] [[Kalda stríðið|Kalda stríðsins]]. Samningnum var einkum ætlað að takmarka notkun geimsins í hernaðarskyni en í honum eru ákvæði sem banna notkun kjarnorkuvopna í geimnum. Þá er kveðið á um að hagnýting [[Tunglið|tunglsins]] og annara himintungla skuli vera í friðsamlegum tilgangi. Samningurinn tekur þó ekki fyrir notkun hefðbundinna vopna í geimnum eða að ríki komi sér upp sérstökum geimherdeildum.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Shakouri Hassanabadi |first=Babak |date=30 July 2018 |title=Space Force and international space law |url=http://www.thespacereview.com/article/3543/1 |access-date=22 May 2019 |website=The Space Review}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Irish |first=Adam |date=13 September 2018 |title=The Legality of a U.S. Space Force |url=http://opiniojuris.org/2018/09/13/the-legality-of-a-u-s-space-force/ |access-date=22 May 2019 |publisher=OpinioJuris}}&lt;/ref&gt;

Samningurinn lýsti því yfir að öllum þjóðum væri heimilt að kanna og nota geiminn og að hann væri sameiginlegt svið alls [[Maður|mannkyns]] (e. ''province of all mankind'') þar sem einstökum löndum er bannað að lýsa yfir yfirráðum yfir hlutum hans. Samningurinn tekur þó ekki skýrt á því hvort og hvernig er hægt að hagnýta auðlindir í geimnum, t.d. með námavinnslu á smástirnum.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last1=Szoka |first1=Berin |last2=Dunstan |first2=James |date=1 May 2012 |title=Law: Is Asteroid Mining Illegal? |url=http://www.wired.com/2012/05/opinion-asteroid-mining/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512071808/http://www.wired.com/2012/05/opinion-asteroid-mining/ |archive-date=12 May 2014 |magazine=Wired}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IFL&quot;&gt;[https://www.iflscience.com/space/who-owns-space-us-asteroid-mining-act-dangerous-and-potentially-illegal/ Who Owns Space? US Asteroid-Mining Act Is Dangerous And Potentially Illegal.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210529074422/https://www.iflscience.com/space/who-owns-space-us-asteroid-mining-act-dangerous-and-potentially-illegal/ |date=29 May 2021 }}&lt;/ref&gt;  Reynt var að koma á skýrari reglum um slík atriði með [[Tunglsamningurinn|Tunglsamningnum]] frá 1979 en sá samningur náði aldrei flugi þar sem þau lönd sem í raun stunda geimferðir hafa ekki viljað skrifa undir hann.

Útgeimssamningurinn er dæmi um þjóðréttarsamning þar sem tekið er á stjórn og hagnýtingu svæða sem standa utan lögsögu þjóðríkja en aðrir slíkir samningar eru t.d. [[Suðursskautssamningurinn]] um [[Suðurskautslandið]] og [[Hafréttarsáttmáli Sameinuðu þjóðanna]] sem fjallar um [[Haf|hafið]] og [[Hafsbotn|hafsbotn]].
==Athugasemdir==
:{{note|a|a}} Íslenskt heiti samningsins eins og það birtist í C-deild stjórnartíðinda 1968.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://urlausnir.is/skrar/Stjornartidindi/Stj%c3%b3rnart%c3%ad%c3%b0indi%201968%20-%20C-deild_%c3%batg1.1-OCR.pdf|titill=Auglýsing um aðild að samningi um rannsóknir og not ríkja af himingeimnum, tungli og stjörnum.|útgefandi=Dómsmálaráðuneytið|ár=1968|ritverk=C-deild Stjórnartíðinda}}&lt;/ref&gt; ''Celestial body'' er þar þýtt sem stjarna en eðlilegri þýðing samkvæmt nútímaskilningi væri himintungl.
:{{note|b|b}}Að auki skrifaði [[Taívan]] (Lýðveldið Kína) undir samninginn áður en það var samþykkt á Allsherjarþingi S.þ. að sæti Kína í samtökunum skyldi tilheyra [[Alþýðulýðveldið Kína|Alþýðulýðveldinu Kína]].
==Tilvísanir==

&lt;references/&gt;
[[Flokkur:Sáttmálar Sameinuðu þjóðanna]]
[[Flokkur:Geimréttur]]</text>
      <sha1>pb9ulz6h7dopcs0zigdeeaipq9c9wce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dómkirkjan í Uppsölum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192822</id>
    <revision>
      <id>1978839</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:22:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Kirkja | mynd = Uppsala cathedral from southwest 02.jpg | staður =  | dags = | ljósmyndari= | prestar = Martin Modéus | prestakall = Uppsala  | byggingarár = 1287-1893 | breytingar =   | organisti =  | tímabil =  | arkitekt =  | tækni =  | efni = Múrsteinn | stærð =  | turn = 119 m | hlið =  | kór =  | skip =  | predikunarstóll =  | skírnarfontur =  | altari =  | sæti =  | annað =  | flokkur =  |}} '''Dómkirkjan í Uppsölum''' (sænska: Uppsala...“</comment>
      <origin>1978839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1619" sha1="eqbou7wlctvpd8go7zjc40ifeyg1k1n" xml:space="preserve">{{Kirkja
| mynd = Uppsala cathedral from southwest 02.jpg
| staður = 
| dags =
| ljósmyndari=
| prestar = Martin Modéus
| prestakall = Uppsala 
| byggingarár = 1287-1893
| breytingar =  
| organisti = 
| tímabil = 
| arkitekt = 
| tækni = 
| efni = Múrsteinn
| stærð = 
| turn = 119 m
| hlið = 
| kór = 
| skip = 
| predikunarstóll = 
| skírnarfontur = 
| altari = 
| sæti = 
| annað = 
| flokkur = 
|}}
'''Dómkirkjan í Uppsölum''' (sænska: Uppsala domkyrka) er dómkirkja [[sænska kirkjan|sænsku kirkjunnar]] í [[Uppsalir|Uppsölum]]. Erkibiskup Uppsala er æðsta embætti kirkjunnar.
Kirkjan er sú hæsta á Norðurlöndum eða tæpir 119 metrar. Hún var vígð árið [[1435]].

Kirkjan hefur skemmst í brunum og var sá stærsti árið 1702. Árin 1885–1893 var hún endurgerð í nýgtneskum stíl og þá fékk hún núverandi turna &lt;ref&gt;[https://www.svenskakyrkan.se/uppsaladomkyrka/fordjupa-dig-i-domkyrkans-historia Fördjupa dig i domkyrkans historia] Svenska kyrkan&lt;/ref&gt;.

[[Eiríkur helgi]], og [[Gústaf Vasa]] konungar Svíþjóðar er grafinn þar og hafa konungar landsins verið krýndir í kirkjunni. Meðal annarra þekktra grafa í kirkjunni er gröf [[Carl Linnaeus]], grasafræðings.

&lt;gallery&gt;
File:Uppsala Cathedral, Uppland, Sweden (4054970651) (2).jpg|Kirkjan seint á 19. öld
File:Uppsala domkyrka tomb Gustav Vasa01.jpg|Gröf Gústafs Vasa.
File:Uppsala domkyrka, flygbild (cropped).jpg
File:The Nave of Uppsala Cathedral (9373059020).jpg
&lt;/gallery&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
[[Flokkur:Kirkjur í Svíþjóð]]
[[Flokkur:Dómkirkjur]]
[[Flokkur:Uppsalir]]</text>
      <sha1>eqbou7wlctvpd8go7zjc40ifeyg1k1n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978840</id>
      <parentid>1978839</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1978840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1620" sha1="k39itr1yultzbzb011ent0q90dmlsvf" xml:space="preserve">{{Kirkja
| mynd = Uppsala cathedral from southwest 02.jpg
| staður = 
| dags =
| ljósmyndari=
| prestar = Martin Modéus
| prestakall = Uppsala 
| byggingarár = 1287-1893
| breytingar =  
| organisti = 
| tímabil = 
| arkitekt = 
| tækni = 
| efni = Múrsteinn
| stærð = 
| turn = 119 m
| hlið = 
| kór = 
| skip = 
| predikunarstóll = 
| skírnarfontur = 
| altari = 
| sæti = 
| annað = 
| flokkur = 
|}}
'''Dómkirkjan í Uppsölum''' (sænska: Uppsala domkyrka) er dómkirkja [[sænska kirkjan|sænsku kirkjunnar]] í [[Uppsalir|Uppsölum]]. Erkibiskup Uppsala er æðsta embætti kirkjunnar.
Kirkjan er sú hæsta á Norðurlöndum eða tæpir 119 metrar. Hún var vígð árið [[1435]].

Kirkjan hefur skemmst í brunum og var sá stærsti árið 1702. Árin 1885–1893 var hún endurgerð í nýgtneskum stíl og þá fékk hún núverandi turna &lt;ref&gt;[https://www.svenskakyrkan.se/uppsaladomkyrka/fordjupa-dig-i-domkyrkans-historia Fördjupa dig i domkyrkans historia] Svenska kyrkan&lt;/ref&gt;.

[[Eiríkur helgi]], og [[Gústaf Vasa]] konungar Svíþjóðar eru grafnir þar og hafa konungar landsins verið krýndir í kirkjunni. Meðal annarra þekktra grafa í kirkjunni er gröf [[Carl Linnaeus]], grasafræðings.

&lt;gallery&gt;
File:Uppsala Cathedral, Uppland, Sweden (4054970651) (2).jpg|Kirkjan seint á 19. öld
File:Uppsala domkyrka tomb Gustav Vasa01.jpg|Gröf Gústafs Vasa.
File:Uppsala domkyrka, flygbild (cropped).jpg
File:The Nave of Uppsala Cathedral (9373059020).jpg
&lt;/gallery&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
[[Flokkur:Kirkjur í Svíþjóð]]
[[Flokkur:Dómkirkjur]]
[[Flokkur:Uppsalir]]</text>
      <sha1>k39itr1yultzbzb011ent0q90dmlsvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Samningur um rannsóknir og not ríkja af himingeimnum, tungli og stjörnum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192823</id>
    <redirect title="Útgeimssamningurinn" />
    <revision>
      <id>1978846</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Geimsamningurinn]]</comment>
      <origin>1978846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="8w8rl563f9wf5x4x7t24tsji2l12ijc" xml:space="preserve">#tilvísun [[Geimsamningurinn]]</text>
      <sha1>8w8rl563f9wf5x4x7t24tsji2l12ijc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1978850</id>
      <parentid>1978846</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>Breytti tilvísun frá [[Geimsamningurinn]] til [[Útgeimssamningurinn]]</comment>
      <origin>1978850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="rluxpdc170cedyfd23f29cmk3ya11pn" xml:space="preserve">#tilvísun [[Útgeimssamningurinn]]</text>
      <sha1>rluxpdc170cedyfd23f29cmk3ya11pn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Geimsamningurinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192824</id>
    <redirect title="Útgeimssamningurinn" />
    <revision>
      <id>1978848</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarki S færði [[Geimsamningurinn]] á [[Útgeimssamningurinn]]: til með þessu heiti í lista utanríkisráðuneytis yfir skammstafanir</comment>
      <origin>1978848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="rluxpdc170cedyfd23f29cmk3ya11pn" xml:space="preserve">#tilvísun [[Útgeimssamningurinn]]</text>
      <sha1>rluxpdc170cedyfd23f29cmk3ya11pn</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>