Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 937 1978896 1926181 2026-09-14T15:56:52Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978896 wikitext text/x-wiki {{dagatal|apríl}} '''28. apríl''' er 118. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (119. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 248 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1118]] - [[Þorlákur Runólfsson]] var vígður Skálholtsbiskup í [[Danmörk]]u. * [[1180]] - [[Filippus 2. Frakkakonungur|Filippus Ágústus]], ríkisarfi Frakklands, giftist [[Ísabella af Hainaut|Ísabellu af Hainaut]]. * [[1192]] - [[Assassínar]] myrtu [[Konráð frá Montferrat]] í [[Týros]] nokkrum dögum eftir að hann var kjörinn [[konungur Jerúsalem]]. * [[1237]] - [[Bæjarbardagi]] var háður í [[Borgarfjörður|Borgarfirði]] milli sveita [[Þorleifur Þórðarson|Þorleifs Þórðarsonar]] og [[Sturla Sighvatsson|Sturlu Sighvatssonar]]. Yfir þrjátíu manns féllu þar. * [[1357]] - Friður komst á milli feðganna [[Magnús Eiríksson Svíakonungur|Magnúsar Eiríkssonar]] og [[Eiríkur Magnússon Svíakonungur|Eiríks Magnússonar]] þannig að Eiríkur fékk [[Skánn|Skán]], [[Finnland]], [[Austur-Gautland]] og hluta [[Smálönd|Smálanda]]. * [[1789]] - Skipverjar á ''[[HMS Bounty]]'' gerðu uppreisn gegn yfirmönnum sínum. * [[1796]] - [[Frönsku byltingarstríðin]]: Samið var um [[vopnahléð í Cherasco|vopnahlé í Cherasco]] milli [[Napóleon]]s og [[Savoja]]. * [[1819]] - [[Konungur]] fyrirskipaði að tugthúsið í [[Reykjavík]] yrði embættisbústaður stiftamtmanns. Nú er þar skrifstofa [[forsætisráðherra]]. * [[1877]] - Heimavöllur [[Chelsea F.C.]], [[Stamford Bridge]], var opnaður í London. * [[1965]] - [[Haraldur Björnsson (leikari)|Haraldur Björnsson]] átti fimmtíu ára leikafmæli og var haldið upp á það hjá [[Leikfélag Reykjavíkur|Leikfélagi Reykjavíkur]] með sýningu á ''Ævintýri á gönguför''. * [[1969]] - [[Charles de Gaulle]] sagði af sér forsetaembætti í [[Frakkland]]i og [[Georges Pompidou]] tók við. * [[1971]] - Dagblaðið ''[[Il Manifesto]]'' hóf göngu sína á [[Ítalía|Ítalíu]]. * [[1977]] - Dómstóll í [[Stuttgart]] dæmdi þrjá meðlimi [[Rote Armee Fraktion]], [[Andreas Baader]], [[Gudrun Ensslin]] og [[Jan-Carl Raspe]], í lífstíðarfangelsi. * [[1980]] - Fyrsti [[Game & Watch]]-leikurinn kom út hjá [[Nintendo]]. * [[1984]] - Íslenska fyrirtækið [[Te og Kaffi]] var stofnað. * [[1989]] - [[Jóhannes Páll 2.]] páfi hóf opinbera heimsókn til [[Madagaskar]], [[Sambía|Sambíu]], [[Malaví]] og [[Réunion]]. * [[1992]] - Einu tvö Júgóslavíulýðveldin sem eftir voru, [[Svartfjallaland]] og [[Serbía]], mynduðu [[Sambandslýðveldið Júgóslavía|Sambandslýðveldið Júgóslavíu]] sem síðar var kallað [[Serbía og Svartfjallaland]]. * [[1993]] - [[Alþingi]] samþykkti aukaaðild landsins að [[Vestur-Evrópusambandið|Vestur-Evrópusambandinu]]. * [[1993]] - [[Carlo Azeglio Ciampi]] varð fyrsti forsætisráðherra Ítalíu sem ekki átti sæti á þingi. * [[1995]] - 101 fórst þegar gassprenging varð á byggingarsvæði í [[Daegu]] í Suður-Kóreu. * [[1996]] - [[Blóðbaðið í Port Arthur]]: [[Martin Bryant]] drap 35 á ferðamannastað í Tasmaníu. * [[1996]] - Yfir 60 létust þegar sprengja sprakk í [[Bhaiperu]] í Pakistan. * [[2001]] - Bandaríkjamaðurinn [[Dennis Tito]] varð fyrsti ferðamaðurinn í geimnum þegar hann fór með ''[[Sojús TM-32]]''. * [[2004]] - Fyrstu myndirnar sem sýndu pyntingar fanga í fangabúðunum í [[Abu Ghraib]] birtust í fjölmiðlum. * [[2007]] - [[AFL Starfsgreinafélag]] var myndað með sameiningu þriggja stéttarfélaga á [[Austurland]]i. * [[2007]] - 55 létust í hryðjuverkaárásum í [[Karbala]] í Írak. <onlyinclude> * [[2008]] - [[Indland]] setti nýtt [[heimsmet]] með því að senda 10 [[gervihnöttur|gervihnetti]] á [[sporbraut]] um jörðu í einu [[geimskot]]i. * [[2008]] - Austurríkismaðurinn [[Josef Fritzl]] játaði að hafa haldið dóttur sinni fanginni í 24 ár og átt 7 börn með henni. * [[2009]] - Íslenska varðskipið ''[[Þór IV (skip)|Þór]]'' var sjósett í Chile. * [[2011]] - [[Sprengjutilræðið í Marrakess 2011]]: Sprengja sprakk á kaffihúsi í Marrakess í Marokkó með þeim afleiðingum að 17 létust. * [[2014]] - [[Bandaríkin]] hófu að beita viðskiptaþvingunum gegn [[Rússland]]i vegna deilunnar um [[Krímskagi|Krímskaga]]. * [[2019]] – Þingkosningar fóru fram á [[Spánn|Spáni]]. [[Spænski sósíalíski verkamannaflokkurinn]], flokkur [[Pedro Sánchez]] forsætisráðherra, hlaut um 30 prósent atkvæða, mest allra flokka.</onlyinclude> == Fædd == * [[1442]] - [[Játvarður 4. Englandskonungur]] (d. [[1483]]). * [[1758]] - [[James Monroe]], Bandaríkjaforseti (d. [[1831]]). * [[1838]] - [[Tobias Asser]], hollenskur lögfræðingur (d. [[1913]]). * [[1889]] - [[António de Oliveira Salazar]], einræðisherra í Portúgal (d. [[1970]]). * [[1906]] - [[Kurt Gödel]], tékkneskur rökfræðingur (d. [[1978]]). * [[1908]] - [[Oskar Schindler]], þýskur iðnrekandi sem bjargaði Gyðingum í [[helförin]]ni (d. [[1974]]). * [[1922]] - [[Alistair MacLean]], skoskur rithöfundur (d. [[1987]]). * [[1931]] - [[Takashi Mizuno]], japanskur knattspyrnumaður. * [[1937]] - [[Saddam Hussein]], forseti Íraks (d. [[2006]]). * [[1938]] - [[Hildur Hákonardóttir]], íslensk myndlistarkona og rithöfundur. * [[1948]] - [[Terry Pratchett]], enskur rithöfundur (d. [[2015]]). * [[1949]] - [[Paul Guilfoyle]], bandarískur leikari. * [[1950]] - [[Jay Leno]], bandarískur þáttastjórnandi. * [[1952]] - [[Mary McDonnell]], bandarísk leikkona. * [[1954]] - [[Elena Kagan]], bandarískur dómari. * [[1960]] - [[Ian Rankin]], skoskur rithöfundur. * [[1960]] - [[Jón Páll Sigmarsson]], íslenskur aflraunamaður (d. [[1993]]). * [[1969]] - [[Elliði Vignisson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1970]] - [[Diego Simeone]], argentínskur knattspyrnumaður og þjálfari. * [[1972]] - [[Cauet]], franskur sjónvarpsmaður. * [[1972]] - [[Edwin Ifeanyi]], kamerúnskur knattspyrnumaður. * [[1972]] - [[Koji Kondo (knattspyrnumaður)|Koji Kondo]], japanskur knattspyrnumaður (d. [[2003]]). * [[1973]] - [[Pauleta]], portúgalskur knattspyrnumaður. * [[1974]] - [[Penélope Cruz]], spænsk leikkona. * [[1977]] - [[Roniéliton Pereira Santos]], brasilískur knattspyrnumaður. * [[1981]] - [[Jessica Alba]], bandarísk leikkona. * [[1988]] - [[Juan Mata]], spænskur knattspyrnumaður. * [[1994]] - [[Milos Degenek]], ástralskur knattspyrnumaður. == Dáin == * [[1074]] - [[Sveinn Ástríðarson]], Danakonungur (f. um [[1019]]). * [[1250]] - [[Ormur Björnsson]], goðorðsmaður á Breiðabólstað, sonur Hallveigar Ormsdóttur (f. um 1219). * [[1641]] - [[Hans Georg af Arnim-Boitzenburg]], þýskur herforingi (f. [[1583]]). * [[1772]] - [[Johann Friedrich Struensee]], þýskur læknir (f. [[1737]]). * [[1892]] - [[Ludvig Holstein-Holsteinborg]], danskur forsætisráðherra (f. [[1815]]). * [[1918]] - [[Gavrilo Princip]], bosníuserbneskur hryðjuverkamaður (f. [[1894]]). * [[1922]] - [[Paul Deschanel]], franskur stjórnmálamaður (f. [[1855]]). * [[1945]] - [[Benito Mussolini]], ítalskur stjórnmálamaður og einræðisherra (f. [[1883]]). * [[1954]] - [[Léon Jouhaux]], franskur verkalýðsleiðtogi (f. [[1879]]). * [[1973]] - [[Robert Buron]], franskur stjórnmálamaður (f. [[1910]]). * [[1977]] - [[Sepp Herberger]], þýskur knattspyrnumaður (f. [[1897]]). * [[1992]] - [[Francis Bacon (listamaður)|Francis Bacon]], írskur myndlistarmaður (f. [[1909]]). * [[2012]] - [[Matilde Camus]], spænskt skáld (f. [[1919]]). * [[2015]] - [[Einar Þorsteinn Ásgeirsson]], íslenskur arkitekt (f. [[1942]]) {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Apríl]] fpyl3i6646gtqq7oramna2tioevjacx 0 1597 1978861 1978133 2026-09-14T13:21:16Z Akigka 183 /* Desember */ 1978861 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''1961''' (MCMLXI í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 61. ár 20. aldar og [[almennt ár]] sem hófst á [[sunnudagur|sunnudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. == Atburðir == === Janúar === [[Mynd:Ham-and-handler.jpg|thumb|right|Simpansinn Ham með þjálfara sínum, [[Joseph V. Brady]].]] * [[1. janúar]] - [[Myntbreytingin í Sovétríkjunum 1961]] tók gildi: Eitt núll var tekið af rúblunni um leið og hún var gjaldfelld gagnvart bandaríkjadal. * [[3. janúar]]: ** [[Dwight Eisenhower]] tilkynnti að Bandaríkin hefðu slitið öll samskipti við [[Kúba|Kúbu]]. ** 25 fórust þegar farþegavél hrapaði til jarðar við [[Vaasa]]. * [[9. janúar]] - Bresk yfirvöld tilkynntu að þau hefðu afhjúpað sovéskan njósnahring, [[Portland-njósnahringurinn|Portland-njósnahringinn]]. * [[17. janúar]] - [[Patrice Lumumba]], fyrsti lýðræðislega kjörni forsætisráðherra Lýðveldisins Kongó, var ráðinn af dögum. * [[21. janúar]] - [[Elísabet 2. Bretadrottning]] og [[Filippus drottningarmaður]] hófu sex vikna ferðalag um Pakistan, Indland, Nepal og Íran. * [[24. janúar]] - [[B-52 Stratofortress]]-sprengjuflugvél hrapaði við sveitabæ í Norður-Karólínu. Ein kjarnorkusprengja komst nálægt því að springa. * [[27. janúar]] - 68 áhafnarmeðlimir fórust þegar sovéski kafbáturinn ''[[S-80]]'' sökk í [[Barentshaf]]i. * [[20. janúar]] - [[John F. Kennedy]] tók við embætti forseta Bandaríkjanna. * [[29. janúar]] - [[Körfuknattleikssamband Íslands]] var stofnað. * [[30. janúar]] - Teiknimyndaþættirnir ''[[Jógi björn]]'' hófu göngu sína í bandarísku sjónvarpi. * [[31. janúar]] - Simpansinn [[Ham (simpansi)|Ham]] var sendur út í geim um borð í ''[[Mercury-Redstone 2]]''. === Febrúar === [[Mynd:Photo_Total_solar_eclipse_of_1961_15_February_1961_-_Touring_Club_Italiano_07_0269.jpg|thumb|right|Sólmyrkvinn 1961 yfir Flórens á Ítalíu.]] * [[1. febrúar]]: ** Bandaríkin prófuðu langdrægu eldflaugina [[Minuteman I]] í fyrsta sinn. ** Bandaríska símafyrirtækið [[Bell Telephone]] setti [[takkasími|takkasíma]] fyrst á markað. * [[2. febrúar]] - 600 farþegar skemmtiferðaskipsins ''[[Santa Maria (skemmtiferðaskip)|Santa Maria]]'' komust í land í [[Recife]] í Brasilíu eftir 10 daga í haldi mannræningja. * [[3. febrúar]] - Eftir að samyrkjuvæðing [[Kína]] reyndist misheppnuð, neyddust Kínverjar til að kaupa hveiti frá Kanada. * [[4. febrúar]]: ** [[Verslunarbankinn]] hóf starfsemi. ** [[Portúgal]]ar hófu nýlendustríð sitt í [[Angóla]]. * [[9. febrúar]] - [[Bítlarnir]] héldu sína fyrstu tónleika í [[The Cavern Club]] í Liverpool eftir að þeir tóku upp nýja hljómsveitarnafnið. * [[12. febrúar]] - Sovétríkin sendu könnunarfarið ''[[Venera 1]]'' til Venusar. * [[13. febrúar]] - Innranríkisráðherra ríkisstjórnar [[Katanga]] tilkynnti um morðið á [[Patrice Lumumba]]. * [[14. febrúar]]: ** Frumefnið [[lárensín]] var búið til í fyrsta sinn við [[Berkeley-háskóli|Berkeley-háskóla]] í Bandaríkjunum. ** Sovétríkin kröfðust þess að [[Dag Hammarskjöld]] segði af sér eftir morðið á Patrice Lumumba. ** Þúsundir mótmæltu við sendiráð [[Belgía|Belgíu]] um allan heim vegan morðsins á Lumumba. * [[15. febrúar]]: ** [[Sabena flug 548]] fórst nærri [[Brussel]] með þeim afleiðingum að allir 73 um borð dóu, þar á meðal allt landslið Bandaríkjanna í skautadansi. ** [[Sólmyrkvinn 15. febrúar 1961]] sást vel frá Suður-Evrópu. * [[17. febrúar]] - [[Kórónaveira]] var í fyrsta sinn greind í manneskju, á Englandi. * [[21. febrúar]] - [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] hafnaði kröfu Sovétríkjanna um afsögn aðalritara Sþ, en heimilaði friðargæsluliði sínu í Kongó beitingu vopna. * [[26. febrúar]] - [[Hassan 2.]] tók við krúnunni í Marokkó. ===Mars=== [[Mynd:Ingrid_Bjerkås_(1959).jpg|thumb|Ingrid Bjerkås var skipuð fyrsti kvenprestur Norsku kirkjunnar þrátt fyrir hörð mótmæli.]] * [[1. mars]]: ** Fyrstu kosningarnar voru haldnar í [[Úganda]]. ** [[John F. Kennedy]] Bandaríkjaforseti stofnaði [[Friðarsveitin]]a (Peace Corps). * [[3. mars]] - [[Hassan 2.]] var krýndur konungur Marokkó. * [[8. mars]]: ** [[Max Conrad]] setti met í hringferð um hnöttinn í léttri flugvél, 8 dagar, 18 tímar og 49 mínútur. ** Sjóræningjastöðin ''[[Radio Nord]]'' hóf útsendingar frá skipinu ''Bon Jour'' á alþjóðlegu hafsvæði í [[Álandshaf]]i. * [[13. mars]]: ** 145 fórust þegar [[Kurenivka-aurskriðan]] rann yfir Kænugarð. ** [[Kýpur]] gerðist aðili að [[Breska samveldið|Breska samveldinu]]. * [[15. mars]] - [[Suður-Afríka]] lýsti því yfir að landið segði sig úr [[Breska samveldið|Breska samveldinu]] við stofnun lýðveldis 15. maí. * [[18. mars]]: ** [[Sjálfstæðisstríð Alsírs]]: Vopnahlé tók gildi. ** Jean-Claude Pascal sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1961]] fyrir Lúxemborg með laginu „Nous les amoureux“. * [[19. mars]] - [[Ingrid Bjerkås]] var fyrsti kvenpresturinn sem tók við embætti í [[Norska kirkjan|Norsku kirkjunni]]. * [[29. mars]] - [[23. viðauki bandarísku stjórnarskrárinnar]] sem leyfir íbúum [[Washington D.C.]] að taka þátt í forsetakosningum var samþykktur. * [[30. mars]] - [[Alþjóðasamningur um ávana- og fíkniefni, 1961]] var undirritaður í New York. * [[31. mars]] - Bæjarstjóri [[Évian-les-Bains]] í Frakklandi, Camille Blanc, var myrtur af frönsku hryðjuverkasamtökunum [[Organisation armée secrète]] í aðdraganda þess að bærinn hýsti friðarviðræður í sjálfstæðisstríði Alsírs. ===Apríl=== [[Mynd:Гагарин_в_корабле.jpg|thumb|Júríj Gagarín var fyrsti maðurinn sem fór út í geim um borð í geimfarinu ''[[Vostok 1]]''.]] * [[7. apríl]] - [[Seðlabanki Íslands]] var stofnaður. * [[8. apríl]] - 238 fórust þegar breska gufuskipið ''[[MV Dara]]'' sprakk og sökk við strönd Dúbaí. * [[10. apríl]] - Suðurafríski golfarinn [[Gary Player]] var fyrsti útlendingurinn sem vann [[U.S. Masters]]-golfmótið. * [[11. apríl]]: ** Réttarhöldin yfir [[Adolf Eichmann]] hófust í Jerúsalem. ** Portúgalski ráðherrann [[Júlio Botelho Moniz]] reyndi misheppnað valdarán í Portúgal vegna óánægju með viðbrögð stjórnarinnar við [[sjálfstæðisstríð Angóla|sjálfstæðisstríði Angóla]]. * [[12. apríl]] - Sovétmaðurinn [[Júríj Gagarín]] fór fyrstur manna út í geim. * [[17. apríl]] - [[Kalda stríðið]]: [[Innrásin í Svínaflóa]] á Kúbu átti að hrinda af stað stjórnarskiptum en mistókst. * [[19. apríl]] - Bandaríkin sendu herlið til [[Laos]]. * [[21. apríl]] - Hópur franskra herforingja reyndi [[Alsírvaldaránið 1961|misheppnað valdarán]] gegn stjórn [[Charles de Gaulle]] í Alsír. * [[23. apríl]] - [[Judy Garland]] hélt fræga endurkomutónleika í [[Carnegie Hall]]. * [[24. apríl]] - Sænska galíoninu ''[[Vasa (skip)|Vasa]]'' var lyft úr sjó. * [[25. apríl]] - [[Robert Noyce]], sem síðar stofnaði [[Intel]], fékk einkaleyfi á [[samrás]]. * [[27. apríl]] - [[Síerra Leóne]] hlaut sjálfstæði frá Bretum. * [[29. apríl]] - [[Alþjóðlegi náttúruverndarsjóðurinn]] var stofnaður. ===Maí=== [[Mynd:Freedom_Riders_attacked.jpg|thumb|Hópur manna ræðst á mótmælendur á vegum [[Freedom Riders]] í Birmingham, Alabama.]] * [[5. maí]]: ** [[Öryrkjabandalag Íslands]] var stofnað. ** [[Alan Shepard]] fór út í geim fyrstur Bandaríkjamanna. * [[6. maí]] - [[Tottenham Hotspur F.C.]] var fyrsta enska knattspyrnuliðið sem sigraði bæði ensku deildina og bikarinn. * [[7. maí]] - [[Keflavíkurgangan 1961|Keflavíkurganga]] á vegum hernámsandstæðinga var gengin frá hliði herstöðvarinnar í Keflavík til Reykjavíkur. * [[8. maí]] - Breski leyniþjónustumaðurinn [[George Blake]] var dæmdur í 42 ára fangelsi fyrir að hafa verið [[gagnnjósnari]] fyrir Sovétríkin. * [[14. maí]] - [[Réttindabyltingin]]: Rúta á vegum [[Freedom Riders]] varð fyrir eldsprengju í [[Alabama]] og meðlimir [[Ku Klux Klan]] réðust á mótmælendur. * [[15. maí]] - Þýski lífefnafræðingurinn [[J. Heinrich Matthaei]] gerði tilraun sem markaði upphaf ráðningar [[erfðalykill|erfðalykla]] og þar með nútíma[[erfðafræði]]. * [[16. maí]] - [[Park Chung Hee]] tók við völdum eftir herforingjabyltingu í Suður-Kóreu. * [[19. maí]] - ''[[Venera 1]]'' var fyrsti manngerði hluturinn sem fór framhjá annarri reikistjörnu, en geimfarið hafði misst samband við jörðu nokkru áður og sendi engin gögn til baka. * [[21. maí]] - Fylkisstjóri [[Alabama]], [[John Patterson]], lýsti yfir [[herlög]]um eftir að [[kynþáttaóeirðir]] brutust út. * [[24. maí]] - [[Réttindabyltingin]]: Hópur mótmælenda í [[Freedom Riders]]-rútu var handtekinn fyrir óspektir um leið og þau stigu út úr rútunni í [[Jackson (Mississippi)|Jackson]], Mississippi. * [[25. maí]]: ** [[Apollo-geimferðaáætlunin]]ni var hleypt af stokkunum með ræðu [[John F. Kennedy]] um að Bandaríkin hygðust senda menn til tunglsins fyrir lok áratugarins.. ** [[Birgitta Svíaprinsessa]] giftist þýska prinsinum [[Jóhann Georg af Hohenzollern-Sigmaringen|Jóhanni Georg af Hohenzollern]]. * [[27. maí]] - Forsætisráðherra [[Malaja]], [[Tunku Abdul Rahman]], lýsti yfir fyrirætlun um stofnun [[Malasía|Malasíu]], með þátttöku Malaja, [[Singapúr]], [[Sarawak]], [[Brúnei]] og [[Sabah]]. * [[28. maí]] - Grein eftir [[Peter Benenson]] um [[sakaruppgjöf]] fyrir [[samviskufangi|samviskufanga]] var birt í ''[[The Observer]]'', sem markar upphaf samtakanna [[Amnesty International]]. * [[30. maí]] - Forseti Dóminíska lýðveldisins, [[Rafael Leónidas Trujillo]], var myrtur í fyrirsát. * [[31. maí]] - [[Suður-Afríka]] gerðist lýðveldi og varð að fullu sjálfstætt frá Bretlandi. === Júní === [[Mynd:John_Kennedy,_Nikita_Khrushchev_1961.jpg|thumb|Fundur Krústsjevs og Kennedys í Vín.]] * [[1. júní]] - Mesti jarðskjálfti 20. aldar í [[Eþíópía|Eþíópíu]] reið yfir með þeim afleiðingum að hundruð húsa í [[Majore]] og [[Karakore]] hrundu. * [[4. júní]] - [[Leiðtogafundurinn í Vín]]: [[John F. Kennedy]] og [[Níkíta Krústsjev]] funduðu um kjarnorkutilraunir, afvopnun og stöðu Þýskalands. * [[8. júlí]] - [[Eldflaugabelti]] var sýnt opinberlega í fyrsta sinn þegar Harold Graham flaug með [[Bell Rocket Belt]] í [[Fort Eustis]] í Bandaríkjunum. * [[10. júní]] - [[Kóreska leyniþjónustan]] var stofnuð undir forystu [[Kim Jong-pil]] gagngert til að njósna um eigin borgara. * [[11. júní]] - [[Eldnóttin]]: Hryðjuverkasamtökin [[Befreiungsausschuss Südtirol]] gerðu röð sprengjuárása í [[Bolzano]] og nágrenni. * [[16. júní]] - Sovéski ballettdansarinn [[Rúdolf Núrejev]] flúði til Vesturlanda á [[París-Le Bourget-flugvöllur|París-Le Bourget-flugvelli]]. * [[19. júní]] - [[Kúveit]] varð sjálfstætt emírat í stað bresks verndarríkis. * [[22. júní]] - [[Moise Tshombe]] var leystur úr haldi vegna skorts á sönnunargögnum sem tengdu hann við morðið á [[Patrice Lumumba]]. * [[23. júní]] - [[Suðurskautssamningurinn]] tók gildi. * [[25. júní]] - Forseti Íraks, [[Abd al-Karim Qasim]], lýsti því yfir að hann hygðist innlima Kúveit. * [[27. júní]] - [[Kúveit]] óskaði eftir aðstoð frá Bretum gegn ógn frá Írak. * [[30. júní]] - Norræna flugfélagið [[Scanair]] var stofnað til að stunda leiguflug til sólarlanda. === Júlí=== [[Mynd:Grissom_prepares_to_enter_Liberty_Bell_7_61-MR4-76.jpg|thumb|Gus Grissom við ''Liberty Bell''-geimfarið.]] * [[Júlí]] - [[Amnesty International]] var stofnað. * [[1. júlí]] - [[Listasafn ASÍ]] var stofnað. * [[4. júlí]] - Leki kom að kjarnakljúfi sovéska kjarnorkukafbátsins ''[[K-19 (kjarnorkukafbátur)|K-19]]''. * [[5. júlí]] - Fyrsta ísraelska geimflaugin, ''[[Shavit 2]]'', tók á loft frá Palmachim-flugvelli. * [[6. júlí]] - [[Norður-Kórea]] og [[Sovétríkin]] gerðu með sér samning um vináttu og gagnkvæma hernaðaraðstoð. * [[7. júlí]] - Yfir 100 tékkóslóvakískir kolanámumenn köfnuðu til bana þegar lokað var á loft til hluta [[Dukla-kolanáman|Dukla-kolanámunnar]] til að kæfa eld. * [[11. júlí]] - [[Norður-Kórea]] og [[Alþýðulýðveldið Kína]] gerðu með sér samning um vináttu og gagnkvæma hernaðaraðstoð. * [[12. júlí]]: ** Yfir 1000 fórust þegar [[Khadakwasla-stíflan]] brast við [[Pune]] á Indlandi. ** Tékkóslóvakísk [[Iljúsjín II-18]]-flugvél hrapaði í lendingu við [[Casablanca]] með þeim afleiðingum að allir 72 um borð létust. * [[15. júlí]] - [[Pólland]] setti ný lög um skólahald sem kom á skólaskyldu til 16 ára aldurs og gerði alla grunnskóla veraldlega. * [[18. júlí]] - [[Varðberg]], félag ungra áhugamanna um vestræna samvinnu, var stofnað á Íslandi. * [[19. júlí]]: ** [[Þjóðfrelsisfylking sandínista]] í Níkaragva var stofnuð. ** [[Trans World Airlines]] hóf sýningu kvikmynda um borð í flugvélum. ** [[Bizerte-kreppan]] hófst þegar Túnisbúar reyndu að setja hafnbann á franska herstöð í [[Bizerte]]. * [[20. júlí]] - [[Kúveit]] gerðist aðili að [[Arababandalagið|Arababandalaginu]]. * [[21. júlí]]: ** [[Gus Grissom]] var annar Bandaríkjamaðurinn í geimnum um borð í ''Liberty Bell 7''. ** Frakkar hernámu túnísku borgina [[Bizerte]] og héldu henni næstu 2 árin. * [[25. júlí]] - [[John F. Kennedy]] hélt ræðu í sjónvarpi þar sem hann hafnaði brotthvarfi Bandaríkjamanna frá [[Vestur-Berlín]]. * [[30. júlí]]: ** Fyrsta brúin yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð. ** [[Finnland]] gerðist aðili að [[Fríverslunarsamtök Evrópu|Fríverslunarsamtökum Evrópu]]. * [[31. júlí]]: ** [[Lýðveldið Írland]] var fyrsta landið sem sótti um aðild að [[Evrópubandalagið|Evrópubandalaginu]] eftir stofnun þess. ** [[IBM]] setti rafmagnsritvélina [[IBM Selectric]] á markað, fyrstu ritvélina með leturkúlu í staðinn fyrir leturarma. ===Ágúst=== [[Mynd:Bundesarchiv_Bild_183-85458-0002,_Berlin,_Mauerbau,_Kampfgruppen_am_Brandenburger_Tor.jpg|thumb|Austurþýskir hermenn stilla sér upp á landamærunum í Berlín 13. ágúst.]] * [[2. ágúst]] - 22 ferðamenn, flestir þeirra bandarískir kennarar, drukknuðu þegar rúta hrapaði í [[Lucerne-vatn]] eftir að flutningabíll ók utan í hana. * [[3. ágúst]] - [[Nýi demókrataflokkurinn]] var stofnaður í Kanada. * [[6. ágúst]]: ** Sovéski geimfarinn [[German Títov]] var annar maðurinn sem fór á braut um jörðu og sá fyrsti sem var lengur en einn sólarhring í geimnum um borð í ''[[Vostok 2]]''. ** [[White House Farm-morðin]] áttu sér stað í [[Essex]] á Englandi. * [[7. ágúst]] - Sálfræðingurinn [[Stanley Milgram]] hóf [[Milgramtilraunirnar]] við [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]]. * [[8. ágúst]] - [[Hin fjögur fræknu (ofurhetjur)|Hin fjögur fræknu]] hófu göngu sína í samnefndu myndasögutímariti frá [[Marvel Comics]]. * [[9. ágúst]] - [[Holtaheia-slysið]]: 34 börn og tveir kennarar frá [[Croydon]] fórust þegar flugvél þeirra hrapaði í fjallinu [[Holtaheia]] í Noregi. * [[10. ágúst]] - [[Bretland]] sótti formlega um inngöngu í [[Evrópubandalagið]]. * [[11. ágúst]] - [[Hringmyrkvi]] var sýnilegur frá Suður-Íshafi. * [[12. ágúst]] - Leiðtogi [[Austur-Þýskaland]]s, [[Walter Ulbricht]], undirritaði tilskipun um lokun landamæranna að [[Vestur-Þýskaland]]i. * [[13. ágúst]] - Bygging [[Berlínarmúrinn|Berlínarmúrsins]] hófst og markaði upphafið að 28 ára aðskilnaði Vestur- og Austur-Berlínar. * [[17. ágúst]] - Hljómsveitin [[Bítlarnir]] hélt sína fyrstu tónleika í Hamborg. * [[18. ágúst]] - [[Grasagarður Reykjavíkur]] var stofnaður. * [[21. ágúst]] - [[Jomo Kenyatta]] var sleppt úr fangelsi í Kenía. * [[25. ágúst]] - [[João Goulart]] tók við embætti forseta Brasilíu. * [[29. ágúst]] - Fimm létust þegar frönsk herflugvél sleit kapal fyrir [[kláfur|kláf]] í [[Frönsku Alparnir|Frönsku Ölpunum]]. ===September=== [[Mynd:Von_Trips_at_1961_Dutch_Grand_Prix.jpg|thumb|Wolfgang von Trips í bíl sínum í maí sama ár.]] * [[1. september]]: ** [[Sjálfstæðisstríð Eritreu]] hófst með [[orrustan um Adal|orrustunni um Adal]]. ** Fyrsti fundur [[Samtök hlutlausra ríkja|Samtaka hlutlausra ríkja]] var haldinn í Belgrad. * [[3. september]] - Síðasta tölublað danska fréttablaðsins ''[[Dagens Nyheder]]'' kom út. * [[10. september]]: ** Slys varð í keppni í [[Formúla 1|Formúlu 1]] á kappakstursbrautinni í [[Monza]] á Ítalíu þar sem ökumaður Ferrari, [[Wolfgang von Trips]], ók á áhorfendapalla með þeim afleiðingum að 14 áhorfendur létust auk hans sjálfs. ** Bandarísk leiguflugvél fórst skömmu eftir flugtak frá [[Shannon-flugvöllur|Shannon-flugvelli]] á Írlandi með þeim afleiðingum að 83 létust, mest konur og börn bandarískra hermanna á leið heim til Bandaríkjanna. * [[13. september]] - [[Morthor-aðgerðin]]: Herlið á vegum Sameinuðu þjóðanna réðist gegn aðskilnaðarsinnum í [[Katanga]]. * [[14. september]] - Ný herforingjastjórn [[Tyrkland]]s dæmdi 15 meðlimi fyrri ríkisstjórnar til dauða. * [[17. september]]: ** [[Adnan Menderes]], fyrrum forsætisráðherra Tyrklands, var hengdur ásamt tveimur öðrum fyrrum ráðherrum. ** [[Lundúnalögreglan]] handtók yfir 1300 mótmælendur gegn útbreiðslu kjarnavopna á [[Trafalgartorg]]i. * [[18. september]] - Sextán manns, þar á meðal aðalritari Sameinuðu þjóðanna, [[Daga Hammarskjöld]], fórust í flugslysi á leið til [[Katanga]] í [[Kongó]]. * [[28. september]] - [[Valdaránið í Sýrlandi 1961]]: Herforingjauppreisn í [[Damaskus]] batt enda á [[Sameinaða Arabalýðveldið]]. * [[30. september]] - [[Efnahags- og framfarastofnunin]] (OECD) var stofnuð. ===Október=== [[Mynd:US_Army_tanks_face_off_against_Soviet_tanks,_Berlin_1961.jpg|thumb|Bandarískir og sovéskir skriðdrekar við Checkpoint Charlie.]] * [[1. október]] - Breska nýlendan [[Syðri-Kamerún]] fékk sjálfstæði, sameinaðist fyrrum [[Franska Kamerún|Frönsku Kamerún]] og myndaði sambandsríkið [[Kamerún]]. * [[5. október]] - [[Sameinaða Arabalýðveldið]], sambandsríki Egyptalands og Sýrlands, var lagt niður. * [[6. október]] - [[Háskólabíó]] hóf starfsemi í nýju húsnæði við Hagatorg, en var áður í Tjarnarbíói. * [[10. október]] - Eldgos braust út á [[Tristan da Cunha]]. Allir íbúar eyjunnar voru fluttir til Bretlands þar sem þau dvöldu til 1963. * [[12. október]] - [[Dauðarefsing]] var afnumin á [[Nýja-Sjáland]]i. * [[17. október]] - [[Blóðbaðið í París 1961]]: Lögregla réðist á mótmælendur gegn því að útgöngubann beindist aðeins að [[Alsír]]búum með þeim afleiðingum að tugir létust. * [[19. október]] - [[Arababandalagið]] tók við vörnum [[Kúveit]] af Bretum. * [[22. október]] - [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] var kosinn formaður [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]]. * [[26. október]]: ** Eldgos hófst í [[Askja (fjall)|Öskju]]. ** [[Rómarsáttmáli um vernd listflytjenda, framleiðenda hljóðrita og útvarpsstofnana]] var samþykktur. ** [[Cemal Gürsel]] varð forseti Tyrklands. * [[27. október]]: ** Vopnahlé tók gildi í [[Katanga]]. ** [[Berlínarkreppan]]: Bandarískir og sovéskir skriðdrekar stilltu sér upp gegnt hver öðrum við [[Checkpoint Charlie]] í Berlín. * [[30. október]] - Sovétmenn sprengdu [[Tsarsprengjan|Tsarsprengju]] yfir [[Novaja Zemlja]]. * [[31. október]]: ** Yfir 270 fórust þegar [[fellibylurinn Hattie]] gekk yfir [[Belísborg]] í Belís. ** Lík [[Jósef Stalín|Stalíns]] var fjarlægt úr [[Grafhýsi Leníns]] í Moskvu. ===Nóvember=== [[Mynd:Chimpanzee_Enos_before_the_flight_of_Mercury-Atlas_5.jpg|thumb|Simpansinn Enos fyrir geimflugið.]] * [[3. nóvember]]: ** Skemmtistaðurinn [[Glaumbær (skemmtistaður)|Glaumbær]] var opnaður við Tjörnina í Reykjavík. ** [[U Thant]] var kjörinn aðalritari Sameinuðu þjóðanna. * [[5. nóvember]] - [[Skólabruninn í Elbarusovo]]: Yfir 100 börn og kennarar fórust í eldsvoða í skóla í Elbarusovo í [[Tsjúvashía|Tsjúvashíu]] í Sovétríkjunum. * [[8. nóvember]] - 77 nýliðar í Bandaríkjaher fórust þegar [[Imperial Airlines flug 201/8]] fórst í lendingum við Richmond í Virginíu. * [[9. nóvember]] - [[Robert White]] setti hraðamet í flugi, 6.587 km/klst, í [[North American X-15]]-flugvél. * [[10. nóvember]] - Nafni borgarinnar Stalíngrad var breytt í [[Volgograd]]. * [[11. nóvember]]: ** [[Sparisjóður vélstjóra]] tók til starfa í Reykjavík. ** [[Blóðbaðið í Kindu]]: Þrettán ítalskir flugmenn á vegum Sameinuðu þjóðanna voru myrtir af kongóskum hermönnum. * [[13. nóvember]] - [[Leikhópurinn Gríma]] frumsýndi leikritið ''[[Læstar dyr]]'' eftir [[Jean-Paul Sartre]] í [[Tjarnarbíó]]i. * [[15. nóvember]] - Argentínski dansarinn Maria Estela Martinez Cartas, sem notaðist við sviðsnafnið „Isabel“, giftist fyrrum forseta Argentínu, [[Juan Perón]], í Madríd. [[Isabel Perón]] varð síðar fyrsti kvenforseti heims eftir lát manns síns. * [[17. nóvember]] - [[Michael Rockefeller]] hvarf í frumskógum Nýju-Gíneu. * [[19. nóvember]] - [[Flugmannabyltingin]]: Stjórn Trujillos í Dóminíska lýðveldinu var steypt af stóli í herforingjabyltingu. * [[24. nóvember]] - [[Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna]] var hleypt af stokkunum sem tímabundnu verkefni. * [[25. nóvember]] - [[Vesturbæjarlaug]] var opnuð. * [[27. nóvember]] - Bandaríska hljómsveitin Pendletones gaf út sína fyrstu smáskífu „Surfin“/„Luau“. Skömmu síðar breytti dreifingaraðili þeirra nafni sveitarinnar í [[The Beach Boys]]. * [[28. nóvember]] - Fyrsti hópur marokkóskra gyðinga fluttist til [[Ísrael]]s eftir að hafa fengið leyfi frá [[Hassan 2.]] * [[29. nóvember]] - Simpansinn [[Enos (simpansi)|Enos]] varð fyrsti bandaríski geimfarinn sem fór á braut um jörðu og komst heill til jarðar. ===Desember=== [[Mynd:Fiumarella_rail_disaster_1961.jpg|thumb|Fiumarella-lestarslysið.]] * [[1. desember]]: ** [[Hollenska Nýja-Gínea]] breytti nafni sínu í [[Vestur-Papúa]]. ** Síðasti leggur [[Nordlandslínan|Nordlandslínunnar]] í Noregi, milli [[Bodø]] og [[Fauske]], var opnaður. * [[2. desember]] - [[Fidel Castro]] lýsti því yfir í sjónvarpsávarpi að Kúba yrði sósíalískt ríki. * [[9. desember]] - [[Tanganjika]] hlaut sjálfstæði. * [[10. desember]]: ** [[Sovétríkin]] slitu stjórnmálasambandi við [[Albanía|Albaníu]]. ** [[Dag Hammarskjöld]] fékk [[friðarverðlaun Nóbels]] eftir dauða sinn. * [[11. desember]]: ** [[Víetnamstríðið]]: Fyrstu bandarísku herþyrlurnar komu til Saígon sem markar formlega upphaf þátttöku Bandaríkjanna í stríðinu. ** [[Adolf Eichmann]] var dæmdur sekur um stríðsglæpi. * [[15. desember]] - Ísraelskur stríðsglæpadómstóll dæmdi [[Adolf Eichmann]] til dauða fyrir þátttökuna í [[helförin]]ni. * [[17. desember]]: ** [[Indland]] réðst inn í [[Góa (fylki)|Góa]]. ** Yfir 300 fórust í eldsvoða í [[sirkustjald]]i í [[Niterói]] í Brasilíu. * [[18. desember]] - [[Háskólinn í Addis Ababa]] var stofnaður í Eþíópíu. * [[19. desember]] - ** Portúgalar samþykktu að láta [[Góa (fylki)|Góa]] af hendi til Indverja. ** [[Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna]] var komið á fót. ** [[Sukarno]] gaf út skipunina [[Tri Komando Rakjat]] þar sem hann hvatti Indónesa til að berjast gegn stofnun sjálfstæðs ríkis í Vestur-Papúa. * [[21. desember]] - Forsætisráðherra [[Katanga]], [[Moise Tshombe]], viðurkenndi stjórnarskrá Kongó. * [[23. desember]] - [[Fiumarella-slysið]]: 71 lét lífið þegar járnbrautarvagn fór af sporinu og féll 30 metra niður af brú nálægt [[Catanzaro]] á Ítalíu. * [[31. desember]] - Fyrsta sjónvarpsstöð Írlands, Telefís Éireann (síðar [[Raidió Teilifís Éireann]]), hóf útsendingar. ===Ódagsett=== * [[Institut polytechnique des sciences avancées]] var stofnaður í Frakklandi. == Fædd == * [[1. janúar]] - [[Georg Guðni Hauksson]], íslenskur myndlistarmaður (d. [[2011]]). * [[4. janúar]] - [[Kiyotaka Matsui]], japanskur knattspyrnumaður. * [[11. janúar]] - [[Gunnar Smári Egilsson]], íslenskur blaðamaður. * [[12. janúar]] - [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], íslenskur guðfræðingur. * [[13. janúar]] - [[Julia Louis-Dreyfus]], bandarísk leikkona. * [[18. janúar]] - [[Peter Beardsley]], breskur knattspyrnumaður. * [[24. janúar]] - [[Guido Buchwald]], þýskur knattspyrnumaður. * [[26. janúar]] - [[Wayne Gretzky]], kanadískur íshokkíleikmaður. * [[28. janúar]] - [[Arnaldur Indriðason]], íslenskur rithöfundur. * [[30. janúar]] - [[Liu Gang]], kínverskur stærðfræðingur. * [[31. janúar]] - [[Jeffrey Ross Gunter]], bandarískur athafnamaður. * [[8. febrúar]] - [[Vince Neil]], bandarískur tónlistarmaður ([[Mötley Crüe]]). * [[18. febrúar]] - [[Armin Laschet]], þýskur stjórnmálamaður. * [[23. febrúar]] - [[Gylfi Sigfússon]], íslenskur viðskiptafræðingur. * [[24. febrúar]] - [[Erna Solberg]], norsk stjórnmálakona. * [[1. mars]] - [[Koichi Hashiratani]], japanskur knattspyrnumaður. * [[6. mars]] - [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]], íslenskur blaðamaður. * [[7. mars]] - [[Sanae Takaichi]], japönsk stjórnmálakona. * [[11. mars]] - [[Múhameð bin Zayed Al Nahyan]], emír af Abú Dabí. * [[18. mars]] - [[Jóhann R. Benediktsson]], íslenskur lögreglumaður. * [[21. mars]] - [[Lothar Matthäus]], þýskur knattspyrnumaður. * [[3. apríl]] - [[Eddie Murphy]], bandarískur leikari og grínisti. * [[4. apríl]] - [[Gyrðir Elíasson]], íslenskur rithöfundur. * [[12. apríl]] - [[Lisa Gerrard]], áströlsk songkona. * [[14. apríl]]: ** [[Yuji Sugano]], japanskur knattspyrnumaður. ** [[Daniel Clowes]], bandarískur myndasöguhöfundur. * [[15. apríl]] - [[Carol W. Greider]], bandarískur sameindalíffræðingur og nóbelsverðlaunahafi. * [[17. apríl]] - [[Eyjólfur Kristjánsson]], íslenskur söngvari. * [[18. apríl]] - [[Élisabeth Borne]], frönsk stjórnmálakona. * [[23. apríl]]: ** [[Andrej Kúrkov]], úkraínskur rithöfundur. ** [[Þröstur Leó Gunnarsson]], íslenskur leikari. * [[24. apríl]]- [[Tetsuya Totsuka]], japanskur knattspyrnumaður. * [[30. apríl]]: ** [[Arnór Guðjohnsen]], íslenskur knattspyrnumaður. ** [[Isiah Thomas]], bandarískur körfuknattleiksmaður. * [[6. maí]] - [[George Clooney]], bandarískur leikari. * [[8. maí]] - [[Bill de Blasio]], bandarískur stjórnmálamaður. * [[9. maí]] - [[Rannveig Rist]], íslenskur verkfræðingur og fyrrum forstjóri ÍSAL. * [[13. maí]] - [[Dennis Rodman]], bandarískur körfuknattleiksmaður og leikari. * [[17. maí]] - [[Enya]], írsk söngkona. * [[23. maí]] - [[Daniele Massaro]], ítalskur knattspyrnumaður. * [[1. júní]] - [[Jevgeníj Prígozhín]], rússneskur athafnamaður (d. [[2023]]). * [[3. júní]] - [[Lawrence Lessig]], bandarískur lögfræðingur. * [[5. júní]] - [[Sigrún Waage]], íslensk leikkona. * [[6. júní]] - [[Tom Araya]], sílesk-bandarískur tónlistarmaður. * [[9. júní]] - [[Michael J. Fox]], kanadísk-bandarískur leikari. * [[14. júní]] - [[Boy George]] - enskur söngvari. * [[19. júní]] - [[Bidhya Devi Bhandari]], nepölsk stjórnmálakona. * [[21. júní]] - [[Joko Widodo]], indónesískur stjórnmálamaður. * [[24. júní]]: ** [[Alma Möller]], landlæknir og heilbrigðisráðherra Íslands. ** [[Ralph Reed]], bandarískur stjórnmálaráðgjafi. * [[27. júní]] - [[Dragan Kazic]], serbneskur knattspyrnumaður. * [[1. júlí]]: ** [[Díana prinsessa|Díana]], prinsessa af Wales (d. [[1997]]). ** [[Carl Lewis]], bandarískur frjálsíþróttamaður. * [[9. júlí]] - [[Raymond Cruz]], bandarískur leikari. * [[12. júlí]] - [[Masaaki Mori]], japanskur knattspyrnumaður. * [[15. júlí]] - [[Forest Whitaker]], bandarískur leikari. * [[17. júlí]] - [[António Costa]], portúgalskur stjórnmálamaður. * [[29. júlí]] - [[Búi Kristjánsson]], íslenskur myndlistarmaður. * [[30. júlí]] - [[Laurence Fishburne]], bandarískur leikari. * [[4. ágúst]]: ** [[Barack Obama]], Bandaríkjaforseti. ** [[Pumpuang Duangjan]], taílensk söngkona (d. [[1992]]). * [[8. ágúst]] - [[The Edge]], írskur gítarleikari ([[U2]]). * [[9. ágúst]] - [[John Key]], forsætisráðherra Nýja-Sjálands. * [[14. ágúst]] - [[Satoshi Tsunami]], japanskur knattspyrnumaður. * [[22. ágúst]] - [[Thomas Hoeren]], þýskur lögfræðingur. * [[24. ágúst]] - [[Stéphane Richard]], franskur athafnamaður. * [[25. ágúst]] - [[Yutaka Ikeuchi]], japanskur knattspyrnumaður. * [[27. ágúst]] - [[Ástráður Haraldsson]], ríkissáttasemjari Íslands. * [[2. september]]: ** [[Grímur Grímsson]], íslenskur stjórnmálamaður. ** [[Carlos Valderrama]], kólumbískur knattspyrnumaður. ** [[Toshinobu Katsuya]], japanskur knattspyrnumaður. * [[6. september]] - [[Hrefna Róbertsdóttir]], íslenskur sagnfræðingur. * [[11. september]] - [[Elizabeth Daily]], bandarísk leikkona. * [[13. september]] - [[Dave Mustaine]], bandarískur tónlistarmaður. * [[24. september]] - [[Guðlaugur Friðþórsson]], íslenskur sjómaður. * [[29. september]] - [[Julia Gillard]], forsætisráðherra Ástralíu. * [[13. október]] - [[Doc Rivers]], bandarískur körfuknattleiksmaður. * [[16. október]] - [[Yahiro Kazama]], japanskur knattspyrnumaður. * [[21. október]] - [[Dragiša Binić]], serbneskur knattspyrnumaður. * [[26. október]] - [[Uhuru Kenyatta]], kenískur stjórnmálamaður. * [[30. október]] - [[Dmítríj Múratov]], rússneskur blaðamaður. * [[31. október]] - [[Peter Jackson]], nýsjálenskur kvikmyndaleikstjóri. * [[1. nóvember]] - [[Petr Pavel]], forseti Tékklands. * [[6. nóvember]] - [[Karl Blöndal]], íslenskur ritstjóri. * [[7. nóvember]] - [[Sergei Aleinikov]], hvítrússneskur knattspyrnumaður. * [[11. nóvember]] - [[Lilja Mósesdóttir]], íslenskur hagfræðingur. * [[12. nóvember]] - [[Atsushi Natori]], japanskur knattspyrnumaður. * [[19. nóvember]] - [[Meg Ryan]], bandarísk leikkona. * [[20. nóvember]] - [[Kim Delaney]], bandarísk leikkona. * [[22. nóvember]] - [[Gary Valentine]], bandarískur leikari. * [[28. nóvember]] - [[Alfonso Cuarón]], mexíkóskur kvikmyndaleikstjóri. * [[1. desember]] - [[Christine Kangaloo]], trínidadísk stjórnmálakona. * [[6. desember]] - [[Magnús Þorsteinsson]], íslenskur athafnamaður. * [[12. desember]] - [[Lárus Guðmundsson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[13. desember]]: **[[Guðmundur Torfason]], íslenskur knattspyrnumaður. **[[Tetsuya Totsuka]], japanskur knattspyrnumaður. * [[16. desember]]: ** [[Jon Tenney]], bandarískur leikari. ** [[Bill Hicks]], bandarískur grínisti (d. [[1994]]). * [[24. desember]] - [[Ilham Aliyev]], aserskur stjórnmálamaður. * [[25. desember]]: ** [[Ghislaine Maxwell]], breskur kynferðisbrotamaður. ** [[Bjarni Harðarson]], íslenskur bóksali. * [[27. desember]] - [[Guido Westerwelle]], þýskur stjórnmálamaður (d. [[2016]]). * [[28. desember]] - [[Boško Gjurovski]], makedónskur knattspyrnumaður. * [[30. desember]] - [[Ben Johnson]], kanadískur íþróttamaður. == Dáin == * [[4. janúar]] - [[Erwin Schrödinger]], austurrísk-írskur eðlisfræðingur (f. [[1887]]). * [[9. janúar]] - [[Emily Greene Balch]], bandarískur hagfræðingur (f. [[1867]]). * [[10. janúar]] - [[Dashiell Hammett]], bandarískur rithöfundur (f. [[1894]]). * [[16. janúar]] - [[Jóhannes Áskelsson]], íslenskur jarðfræðingur (f. [[1902]]). * [[17. janúar]] - [[Patrice Lumumba]], kongóskur stjórnmálamaður (f. [[1925]]). * [[26. febrúar]] - [[Múhameð 5. af Marokkó]], konungur Marokkó (f. [[1909]]). * [[26. febrúar]] - [[Alberto Galateo]], argentínskur knattspyrnumaður (f. [[1912]]) * [[3. mars]] - [[Paul Wittgenstein]], austurrískur píanóleikari (f. [[1887]]). * [[9. mars]] - [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðrik Friðriksson]], íslenskur prestur (f. [[1868]]). * [[25. mars]] - [[Arthur Drewry]], enskur forseti FIFA (f. [[1891]]). * [[9. apríl]] - [[Zog Albaníukonungur]] (f. [[1895]]). * [[19. apríl]] - [[Jimmy Youell]], breskur flugmaður (f. [[1900]]). * [[4. maí]] - [[Maurice Merleau-Ponty]], franskur heimspekingur (f. [[1908]]). * [[7. maí]] - [[Þorkell Þorkelsson]], íslenskur eðlisfræðingur (f. [[1876]]). * [[13. maí]] - [[Gary Cooper]], bandarískur leikari (f. [[1901]]). * [[28. maí]] - [[Peter Petersen]], danskur ljósmyndari (f. [[1881]]). * [[30. maí]] - [[Rafael Trujillo]], dóminískur stjórnmálamaður (f. [[1891]]). * [[5. júní]] - [[Ludwik Fleck]], pólsk-ísraelskur læknir (f. [[1896]]). * [[6. júní]] - [[Carl Jung]], svissneskur sálfræðingur (f. [[1875]]). * [[13. júní]] - [[Axel Andrésson]], íslenskur knattspyrnumaður (f. [[1895]]). * [[2. júlí]] - [[Ernest Hemingway|Ernest Miller Hemingway]], bandarískur rithöfundur (f. [[1899]]). * [[9. júlí]] - [[Jóhannes Birkiland]], íslenskur rithöfundur (f. [[1886]]). * [[13. júlí]] - [[Gústav Adolf Jónasson]], íslenskur lögfræðingur (f. [[1896]]). * [[14. júlí]] - [[Jón Þorleifsson]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1891]]). * [[29. ágúst]] - [[Böðvar frá Hnífsdal]], íslenskur rithöfundur (f. [[1906]]). * [[18. september]] - [[Dag Hammarskjöld]], fyrrum aðalritari Sameinuðu þjóðanna (f. [[1905]]). * [[12. október]] - [[Eugene Bullard]], bandarískur herflugmaður (f. [[1895]]). * [[19. október]] - [[Werner Jaeger]], þýskur fornfræðingur (f. [[1888]]). * [[30. október]] - [[Luigi Einaudi]], ítalskur hagfræðingur (f. [[1874]]). * [[20. desember]] - [[Johannes Larsen]], danskur listmálari (f. [[1867]]). * [[26. desember]] - [[Kristofer Uppdal]], norskur rithöfundur (f. [[1878]]). * [[28. desember]] - [[Edith Wilson]], bandarísk forsetafrú (f. [[1872]]). * [[29. desember]] - [[Matthías Þórðarson (þjóðminjavörður)|Matthías Þórðarson]], íslenskur þjóðminjavörður (f. [[1877]]). == [[Nóbelsverðlaunin]] == * [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Robert Hofstadter]], [[Rudolf Ludwig Mössbauer]] * [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Melvin Calvin]] * [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Georg von Bekesy|Georg von Békésy]] * [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Ivo Andric]] * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Dag Hammarskjöld]] [[Flokkur:1961]] fpdr0grcow448pio6lepjiaj744tf48 1978862 1978861 2026-09-14T13:31:27Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1978862 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''1961''' (MCMLXI í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 61. ár 20. aldar og [[almennt ár]] sem hófst á [[sunnudagur|sunnudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. == Atburðir == === Janúar === [[Mynd:Ham-and-handler.jpg|thumb|right|Simpansinn Ham með þjálfara sínum, [[Joseph V. Brady]].]] * [[1. janúar]] - [[Myntbreytingin í Sovétríkjunum 1961]] tók gildi: Eitt núll var tekið af rúblunni um leið og hún var gjaldfelld gagnvart bandaríkjadal. * [[3. janúar]]: ** [[Dwight Eisenhower]] tilkynnti að Bandaríkin hefðu slitið öll samskipti við [[Kúba|Kúbu]]. ** 25 fórust þegar farþegavél hrapaði til jarðar við [[Vaasa]]. * [[9. janúar]] - Bresk yfirvöld tilkynntu að þau hefðu afhjúpað sovéskan njósnahring, [[Portland-njósnahringurinn|Portland-njósnahringinn]]. * [[17. janúar]] - [[Patrice Lumumba]], fyrsti lýðræðislega kjörni forsætisráðherra Lýðveldisins Kongó, var ráðinn af dögum. * [[21. janúar]] - [[Elísabet 2. Bretadrottning]] og [[Filippus drottningarmaður]] hófu sex vikna ferðalag um Pakistan, Indland, Nepal og Íran. * [[24. janúar]] - [[B-52 Stratofortress]]-sprengjuflugvél hrapaði við sveitabæ í Norður-Karólínu. Ein kjarnorkusprengja komst nálægt því að springa. * [[27. janúar]] - 68 áhafnarmeðlimir fórust þegar sovéski kafbáturinn ''[[S-80]]'' sökk í [[Barentshaf]]i. * [[20. janúar]] - [[John F. Kennedy]] tók við embætti forseta Bandaríkjanna. * [[29. janúar]] - [[Körfuknattleikssamband Íslands]] var stofnað. * [[30. janúar]] - Teiknimyndaþættirnir ''[[Jógi björn]]'' hófu göngu sína í bandarísku sjónvarpi. * [[31. janúar]] - Simpansinn [[Ham (simpansi)|Ham]] var sendur út í geim um borð í ''[[Mercury-Redstone 2]]''. === Febrúar === [[Mynd:Photo_Total_solar_eclipse_of_1961_15_February_1961_-_Touring_Club_Italiano_07_0269.jpg|thumb|right|Sólmyrkvinn 1961 yfir Flórens á Ítalíu.]] * [[1. febrúar]]: ** Bandaríkin prófuðu langdrægu eldflaugina [[Minuteman I]] í fyrsta sinn. ** Bandaríska símafyrirtækið [[Bell Telephone]] setti [[takkasími|takkasíma]] fyrst á markað. * [[2. febrúar]] - 600 farþegar skemmtiferðaskipsins ''[[Santa Maria (skemmtiferðaskip)|Santa Maria]]'' komust í land í [[Recife]] í Brasilíu eftir 10 daga í haldi mannræningja. * [[3. febrúar]] - Eftir að samyrkjuvæðing [[Kína]] reyndist misheppnuð, neyddust Kínverjar til að kaupa hveiti frá Kanada. * [[4. febrúar]]: ** [[Verslunarbankinn]] hóf starfsemi. ** [[Portúgal]]ar hófu nýlendustríð sitt í [[Angóla]]. * [[9. febrúar]] - [[Bítlarnir]] héldu sína fyrstu tónleika í [[The Cavern Club]] í Liverpool eftir að þeir tóku upp nýja hljómsveitarnafnið. * [[12. febrúar]] - Sovétríkin sendu könnunarfarið ''[[Venera 1]]'' til Venusar. * [[13. febrúar]] - Innranríkisráðherra ríkisstjórnar [[Katanga]] tilkynnti um morðið á [[Patrice Lumumba]]. * [[14. febrúar]]: ** Frumefnið [[lárensín]] var búið til í fyrsta sinn við [[Berkeley-háskóli|Berkeley-háskóla]] í Bandaríkjunum. ** Sovétríkin kröfðust þess að [[Dag Hammarskjöld]] segði af sér eftir morðið á Patrice Lumumba. ** Þúsundir mótmæltu við sendiráð [[Belgía|Belgíu]] um allan heim vegan morðsins á Lumumba. * [[15. febrúar]]: ** [[Sabena flug 548]] fórst nærri [[Brussel]] með þeim afleiðingum að allir 73 um borð dóu, þar á meðal allt landslið Bandaríkjanna í skautadansi. ** [[Sólmyrkvinn 15. febrúar 1961]] sást vel frá Suður-Evrópu. * [[17. febrúar]] - [[Kórónaveira]] var í fyrsta sinn greind í manneskju, á Englandi. * [[21. febrúar]] - [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] hafnaði kröfu Sovétríkjanna um afsögn aðalritara Sþ, en heimilaði friðargæsluliði sínu í Kongó beitingu vopna. * [[26. febrúar]] - [[Hassan 2.]] tók við krúnunni í Marokkó. ===Mars=== [[Mynd:Ingrid_Bjerkås_(1959).jpg|thumb|Ingrid Bjerkås var skipuð fyrsti kvenprestur Norsku kirkjunnar þrátt fyrir hörð mótmæli.]] * [[1. mars]]: ** Fyrstu kosningarnar voru haldnar í [[Úganda]]. ** [[John F. Kennedy]] Bandaríkjaforseti stofnaði [[Friðarsveitin]]a (Peace Corps). * [[3. mars]] - [[Hassan 2.]] var krýndur konungur Marokkó. * [[8. mars]]: ** [[Max Conrad]] setti met í hringferð um hnöttinn í léttri flugvél, 8 dagar, 18 tímar og 49 mínútur. ** Sjóræningjastöðin ''[[Radio Nord]]'' hóf útsendingar frá skipinu ''Bon Jour'' á alþjóðlegu hafsvæði í [[Álandshaf]]i. * [[13. mars]]: ** 145 fórust þegar [[Kurenivka-aurskriðan]] rann yfir Kænugarð. ** [[Kýpur]] gerðist aðili að [[Breska samveldið|Breska samveldinu]]. * [[15. mars]] - [[Suður-Afríka]] lýsti því yfir að landið segði sig úr [[Breska samveldið|Breska samveldinu]] við stofnun lýðveldis 15. maí. * [[18. mars]]: ** [[Sjálfstæðisstríð Alsírs]]: Vopnahlé tók gildi. ** Jean-Claude Pascal sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1961]] fyrir Lúxemborg með laginu „Nous les amoureux“. * [[19. mars]] - [[Ingrid Bjerkås]] var fyrsti kvenpresturinn sem tók við embætti í [[Norska kirkjan|Norsku kirkjunni]]. * [[29. mars]] - [[23. viðauki bandarísku stjórnarskrárinnar]] sem leyfir íbúum [[Washington D.C.]] að taka þátt í forsetakosningum var samþykktur. * [[30. mars]] - [[Alþjóðasamningur um ávana- og fíkniefni, 1961]] var undirritaður í New York. * [[31. mars]] - Bæjarstjóri [[Évian-les-Bains]] í Frakklandi, Camille Blanc, var myrtur af frönsku hryðjuverkasamtökunum [[Organisation armée secrète]] í aðdraganda þess að bærinn hýsti friðarviðræður í sjálfstæðisstríði Alsírs. ===Apríl=== [[Mynd:Гагарин_в_корабле.jpg|thumb|Júríj Gagarín var fyrsti maðurinn sem fór út í geim um borð í geimfarinu ''[[Vostok 1]]''.]] * [[7. apríl]] - [[Seðlabanki Íslands]] var stofnaður. * [[8. apríl]] - 238 fórust þegar breska gufuskipið ''[[MV Dara]]'' sprakk og sökk við strönd Dúbaí. * [[10. apríl]] - Suðurafríski golfarinn [[Gary Player]] var fyrsti útlendingurinn sem vann [[U.S. Masters]]-golfmótið. * [[11. apríl]]: ** Réttarhöldin yfir [[Adolf Eichmann]] hófust í Jerúsalem. ** Portúgalski ráðherrann [[Júlio Botelho Moniz]] reyndi misheppnað valdarán í Portúgal vegna óánægju með viðbrögð stjórnarinnar við [[sjálfstæðisstríð Angóla|sjálfstæðisstríði Angóla]]. * [[12. apríl]] - Sovétmaðurinn [[Júríj Gagarín]] fór fyrstur manna út í geim. * [[17. apríl]] - [[Kalda stríðið]]: [[Innrásin í Svínaflóa]] á Kúbu átti að hrinda af stað stjórnarskiptum en mistókst. * [[19. apríl]] - Bandaríkin sendu herlið til [[Laos]]. * [[21. apríl]] - Hópur franskra herforingja reyndi [[Alsírvaldaránið 1961|misheppnað valdarán]] gegn stjórn [[Charles de Gaulle]] í Alsír. * [[23. apríl]] - [[Judy Garland]] hélt fræga endurkomutónleika í [[Carnegie Hall]]. * [[24. apríl]] - Sænska galíoninu ''[[Vasa (skip)|Vasa]]'' var lyft úr sjó. * [[25. apríl]] - [[Robert Noyce]], sem síðar stofnaði [[Intel]], fékk einkaleyfi á [[samrás]]. * [[27. apríl]] - [[Síerra Leóne]] hlaut sjálfstæði frá Bretum. * [[29. apríl]] - [[Alþjóðlegi náttúruverndarsjóðurinn]] var stofnaður. ===Maí=== [[Mynd:Freedom_Riders_attacked.jpg|thumb|Hópur manna ræðst á mótmælendur á vegum [[Freedom Riders]] í Birmingham, Alabama.]] * [[5. maí]]: ** [[Öryrkjabandalag Íslands]] var stofnað. ** [[Alan Shepard]] fór út í geim fyrstur Bandaríkjamanna. * [[6. maí]] - [[Tottenham Hotspur F.C.]] var fyrsta enska knattspyrnuliðið sem sigraði bæði ensku deildina og bikarinn. * [[7. maí]] - [[Keflavíkurgangan 1961|Keflavíkurganga]] á vegum hernámsandstæðinga var gengin frá hliði herstöðvarinnar í Keflavík til Reykjavíkur. * [[8. maí]] - Breski leyniþjónustumaðurinn [[George Blake]] var dæmdur í 42 ára fangelsi fyrir að hafa verið [[gagnnjósnari]] fyrir Sovétríkin. * [[14. maí]] - [[Réttindabyltingin]]: Rúta á vegum [[Freedom Riders]] varð fyrir eldsprengju í [[Alabama]] og meðlimir [[Ku Klux Klan]] réðust á mótmælendur. * [[15. maí]] - Þýski lífefnafræðingurinn [[J. Heinrich Matthaei]] gerði tilraun sem markaði upphaf ráðningar [[erfðalykill|erfðalykla]] og þar með nútíma[[erfðafræði]]. * [[16. maí]] - [[Park Chung Hee]] tók við völdum eftir herforingjabyltingu í Suður-Kóreu. * [[19. maí]] - ''[[Venera 1]]'' var fyrsti manngerði hluturinn sem fór framhjá annarri reikistjörnu, en geimfarið hafði misst samband við jörðu nokkru áður og sendi engin gögn til baka. * [[21. maí]] - Fylkisstjóri [[Alabama]], [[John Patterson]], lýsti yfir [[herlög]]um eftir að [[kynþáttaóeirðir]] brutust út. * [[24. maí]] - [[Réttindabyltingin]]: Hópur mótmælenda í [[Freedom Riders]]-rútu var handtekinn fyrir óspektir um leið og þau stigu út úr rútunni í [[Jackson (Mississippi)|Jackson]], Mississippi. * [[25. maí]]: ** [[Apollo-geimferðaáætlunin]]ni var hleypt af stokkunum með ræðu [[John F. Kennedy]] um að Bandaríkin hygðust senda menn til tunglsins fyrir lok áratugarins.. ** [[Birgitta Svíaprinsessa]] giftist þýska prinsinum [[Jóhann Georg af Hohenzollern-Sigmaringen|Jóhanni Georg af Hohenzollern]]. * [[27. maí]] - Forsætisráðherra [[Malaja]], [[Tunku Abdul Rahman]], lýsti yfir fyrirætlun um stofnun [[Malasía|Malasíu]], með þátttöku Malaja, [[Singapúr]], [[Sarawak]], [[Brúnei]] og [[Sabah]]. * [[28. maí]] - Grein eftir [[Peter Benenson]] um [[sakaruppgjöf]] fyrir [[samviskufangi|samviskufanga]] var birt í ''[[The Observer]]'', sem markar upphaf samtakanna [[Amnesty International]]. * [[30. maí]] - Forseti Dóminíska lýðveldisins, [[Rafael Leónidas Trujillo]], var myrtur í fyrirsát. * [[31. maí]] - [[Suður-Afríka]] gerðist lýðveldi og varð að fullu sjálfstætt frá Bretlandi. === Júní === [[Mynd:John_Kennedy,_Nikita_Khrushchev_1961.jpg|thumb|Fundur Krústsjevs og Kennedys í Vín.]] * [[1. júní]] - Mesti jarðskjálfti 20. aldar í [[Eþíópía|Eþíópíu]] reið yfir með þeim afleiðingum að hundruð húsa í [[Majore]] og [[Karakore]] hrundu. * [[4. júní]] - [[Leiðtogafundurinn í Vín]]: [[John F. Kennedy]] og [[Níkíta Krústsjev]] funduðu um kjarnorkutilraunir, afvopnun og stöðu Þýskalands. * [[8. júlí]] - [[Eldflaugabelti]] var sýnt opinberlega í fyrsta sinn þegar Harold Graham flaug með [[Bell Rocket Belt]] í [[Fort Eustis]] í Bandaríkjunum. * [[10. júní]] - [[Kóreska leyniþjónustan]] var stofnuð undir forystu [[Kim Jong-pil]] gagngert til að njósna um eigin borgara. * [[11. júní]] - [[Eldnóttin]]: Hryðjuverkasamtökin [[Befreiungsausschuss Südtirol]] gerðu röð sprengjuárása í [[Bolzano]] og nágrenni. * [[16. júní]] - Sovéski ballettdansarinn [[Rúdolf Núrejev]] flúði til Vesturlanda á [[París-Le Bourget-flugvöllur|París-Le Bourget-flugvelli]]. * [[19. júní]] - [[Kúveit]] varð sjálfstætt emírat í stað bresks verndarríkis. * [[22. júní]] - [[Moise Tshombe]] var leystur úr haldi vegna skorts á sönnunargögnum sem tengdu hann við morðið á [[Patrice Lumumba]]. * [[23. júní]] - [[Suðurskautssamningurinn]] tók gildi. * [[25. júní]] - Forseti Íraks, [[Abd al-Karim Qasim]], lýsti því yfir að hann hygðist innlima Kúveit. * [[27. júní]] - [[Kúveit]] óskaði eftir aðstoð frá Bretum gegn ógn frá Írak. * [[30. júní]] - Norræna flugfélagið [[Scanair]] var stofnað til að stunda leiguflug til sólarlanda. === Júlí=== [[Mynd:Grissom_prepares_to_enter_Liberty_Bell_7_61-MR4-76.jpg|thumb|Gus Grissom við ''Liberty Bell''-geimfarið.]] * [[Júlí]] - [[Amnesty International]] var stofnað. * [[1. júlí]] - [[Listasafn ASÍ]] var stofnað. * [[4. júlí]] - Leki kom að kjarnakljúfi sovéska kjarnorkukafbátsins ''[[K-19 (kjarnorkukafbátur)|K-19]]''. * [[5. júlí]] - Fyrsta ísraelska geimflaugin, ''[[Shavit 2]]'', tók á loft frá Palmachim-flugvelli. * [[6. júlí]] - [[Norður-Kórea]] og [[Sovétríkin]] gerðu með sér samning um vináttu og gagnkvæma hernaðaraðstoð. * [[7. júlí]] - Yfir 100 tékkóslóvakískir kolanámumenn köfnuðu til bana þegar lokað var á loft til hluta [[Dukla-kolanáman|Dukla-kolanámunnar]] til að kæfa eld. * [[11. júlí]] - [[Norður-Kórea]] og [[Alþýðulýðveldið Kína]] gerðu með sér samning um vináttu og gagnkvæma hernaðaraðstoð. * [[12. júlí]]: ** Yfir 1000 fórust þegar [[Khadakwasla-stíflan]] brast við [[Pune]] á Indlandi. ** Tékkóslóvakísk [[Iljúsjín II-18]]-flugvél hrapaði í lendingu við [[Casablanca]] með þeim afleiðingum að allir 72 um borð létust. * [[15. júlí]] - [[Pólland]] setti ný lög um skólahald sem kom á skólaskyldu til 16 ára aldurs og gerði alla grunnskóla veraldlega. * [[18. júlí]] - [[Varðberg]], félag ungra áhugamanna um vestræna samvinnu, var stofnað á Íslandi. * [[19. júlí]]: ** [[Þjóðfrelsisfylking sandínista]] í Níkaragva var stofnuð. ** [[Trans World Airlines]] hóf sýningu kvikmynda um borð í flugvélum. ** [[Bizerte-kreppan]] hófst þegar Túnisbúar reyndu að setja hafnbann á franska herstöð í [[Bizerte]]. * [[20. júlí]] - [[Kúveit]] gerðist aðili að [[Arababandalagið|Arababandalaginu]]. * [[21. júlí]]: ** [[Gus Grissom]] var annar Bandaríkjamaðurinn í geimnum um borð í ''Liberty Bell 7''. ** Frakkar hernámu túnísku borgina [[Bizerte]] og héldu henni næstu 2 árin. * [[25. júlí]] - [[John F. Kennedy]] hélt ræðu í sjónvarpi þar sem hann hafnaði brotthvarfi Bandaríkjamanna frá [[Vestur-Berlín]]. * [[30. júlí]]: ** Fyrsta brúin yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð. ** [[Finnland]] gerðist aðili að [[Fríverslunarsamtök Evrópu|Fríverslunarsamtökum Evrópu]]. * [[31. júlí]]: ** [[Lýðveldið Írland]] var fyrsta landið sem sótti um aðild að [[Evrópubandalagið|Evrópubandalaginu]] eftir stofnun þess. ** [[IBM]] setti rafmagnsritvélina [[IBM Selectric]] á markað, fyrstu ritvélina með leturkúlu í staðinn fyrir leturarma. ===Ágúst=== [[Mynd:Bundesarchiv_Bild_183-85458-0002,_Berlin,_Mauerbau,_Kampfgruppen_am_Brandenburger_Tor.jpg|thumb|Austurþýskir hermenn stilla sér upp á landamærunum í Berlín 13. ágúst.]] * [[2. ágúst]] - 22 ferðamenn, flestir þeirra bandarískir kennarar, drukknuðu þegar rúta hrapaði í [[Lucerne-vatn]] eftir að flutningabíll ók utan í hana. * [[3. ágúst]] - [[Nýi demókrataflokkurinn]] var stofnaður í Kanada. * [[6. ágúst]]: ** Sovéski geimfarinn [[German Títov]] var annar maðurinn sem fór á braut um jörðu og sá fyrsti sem var lengur en einn sólarhring í geimnum um borð í ''[[Vostok 2]]''. ** [[White House Farm-morðin]] áttu sér stað í [[Essex]] á Englandi. * [[7. ágúst]] - Sálfræðingurinn [[Stanley Milgram]] hóf [[Milgramtilraunirnar]] við [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]]. * [[8. ágúst]] - [[Hin fjögur fræknu (ofurhetjur)|Hin fjögur fræknu]] hófu göngu sína í samnefndu myndasögutímariti frá [[Marvel Comics]]. * [[9. ágúst]] - [[Holtaheia-slysið]]: 34 börn og tveir kennarar frá [[Croydon]] fórust þegar flugvél þeirra hrapaði í fjallinu [[Holtaheia]] í Noregi. * [[10. ágúst]] - [[Bretland]] sótti formlega um inngöngu í [[Evrópubandalagið]]. * [[11. ágúst]] - [[Hringmyrkvi]] var sýnilegur frá Suður-Íshafi. * [[12. ágúst]] - Leiðtogi [[Austur-Þýskaland]]s, [[Walter Ulbricht]], undirritaði tilskipun um lokun landamæranna að [[Vestur-Þýskaland]]i. * [[13. ágúst]] - Bygging [[Berlínarmúrinn|Berlínarmúrsins]] hófst og markaði upphafið að 28 ára aðskilnaði Vestur- og Austur-Berlínar. * [[17. ágúst]] - Hljómsveitin [[Bítlarnir]] hélt sína fyrstu tónleika í Hamborg. * [[18. ágúst]] - [[Grasagarður Reykjavíkur]] var stofnaður. * [[21. ágúst]] - [[Jomo Kenyatta]] var sleppt úr fangelsi í Kenía. * [[25. ágúst]] - [[João Goulart]] tók við embætti forseta Brasilíu. * [[29. ágúst]] - Fimm létust þegar frönsk herflugvél sleit kapal fyrir [[kláfur|kláf]] í [[Frönsku Alparnir|Frönsku Ölpunum]]. ===September=== [[Mynd:Von_Trips_at_1961_Dutch_Grand_Prix.jpg|thumb|Wolfgang von Trips í bíl sínum í maí sama ár.]] * [[1. september]]: ** [[Sjálfstæðisstríð Eritreu]] hófst með [[orrustan um Adal|orrustunni um Adal]]. ** Fyrsti fundur [[Samtök hlutlausra ríkja|Samtaka hlutlausra ríkja]] var haldinn í Belgrad. * [[3. september]] - Síðasta tölublað danska fréttablaðsins ''[[Dagens Nyheder]]'' kom út. * [[10. september]]: ** Slys varð í keppni í [[Formúla 1|Formúlu 1]] á kappakstursbrautinni í [[Monza]] á Ítalíu þar sem ökumaður Ferrari, [[Wolfgang von Trips]], ók á áhorfendapalla með þeim afleiðingum að 14 áhorfendur létust auk hans sjálfs. ** Bandarísk leiguflugvél fórst skömmu eftir flugtak frá [[Shannon-flugvöllur|Shannon-flugvelli]] á Írlandi með þeim afleiðingum að 83 létust, mest konur og börn bandarískra hermanna á leið heim til Bandaríkjanna. * [[13. september]] - [[Morthor-aðgerðin]]: Herlið á vegum Sameinuðu þjóðanna réðist gegn aðskilnaðarsinnum í [[Katanga]]. * [[14. september]] - Ný herforingjastjórn [[Tyrkland]]s dæmdi 15 meðlimi fyrri ríkisstjórnar til dauða. * [[17. september]]: ** [[Adnan Menderes]], fyrrum forsætisráðherra Tyrklands, var hengdur ásamt tveimur öðrum fyrrum ráðherrum. ** [[Lundúnalögreglan]] handtók yfir 1300 mótmælendur gegn útbreiðslu kjarnavopna á [[Trafalgartorg]]i. * [[18. september]] - Sextán manns, þar á meðal aðalritari Sameinuðu þjóðanna, [[Daga Hammarskjöld]], fórust í flugslysi á leið til [[Katanga]] í [[Kongó]]. * [[28. september]] - [[Valdaránið í Sýrlandi 1961]]: Herforingjauppreisn í [[Damaskus]] batt enda á [[Sameinaða Arabalýðveldið]]. * [[30. september]] - [[Efnahags- og framfarastofnunin]] (OECD) var stofnuð. ===Október=== [[Mynd:US_Army_tanks_face_off_against_Soviet_tanks,_Berlin_1961.jpg|thumb|Bandarískir og sovéskir skriðdrekar við Checkpoint Charlie.]] * [[1. október]] - Breska nýlendan [[Syðri-Kamerún]] fékk sjálfstæði, sameinaðist fyrrum [[Franska Kamerún|Frönsku Kamerún]] og myndaði sambandsríkið [[Kamerún]]. * [[5. október]] - [[Sameinaða Arabalýðveldið]], sambandsríki Egyptalands og Sýrlands, var lagt niður. * [[6. október]] - [[Háskólabíó]] hóf starfsemi í nýju húsnæði við Hagatorg, en var áður í Tjarnarbíói. * [[10. október]] - Eldgos braust út á [[Tristan da Cunha]]. Allir íbúar eyjunnar voru fluttir til Bretlands þar sem þau dvöldu til 1963. * [[12. október]] - [[Dauðarefsing]] var afnumin á [[Nýja-Sjáland]]i. * [[17. október]] - [[Blóðbaðið í París 1961]]: Lögregla réðist á mótmælendur gegn því að útgöngubann beindist aðeins að [[Alsír]]búum með þeim afleiðingum að tugir létust. * [[19. október]] - [[Arababandalagið]] tók við vörnum [[Kúveit]] af Bretum. * [[22. október]] - [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] var kosinn formaður [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]]. * [[26. október]]: ** Eldgos hófst í [[Askja (fjall)|Öskju]]. ** [[Rómarsáttmáli um vernd listflytjenda, framleiðenda hljóðrita og útvarpsstofnana]] var samþykktur. ** [[Cemal Gürsel]] varð forseti Tyrklands. * [[27. október]]: ** Vopnahlé tók gildi í [[Katanga]]. ** [[Berlínarkreppan]]: Bandarískir og sovéskir skriðdrekar stilltu sér upp gegnt hver öðrum við [[Checkpoint Charlie]] í Berlín. * [[30. október]] - Sovétmenn sprengdu [[Tsarsprengjan|Tsarsprengju]] yfir [[Novaja Zemlja]]. * [[31. október]]: ** Yfir 270 fórust þegar [[fellibylurinn Hattie]] gekk yfir [[Belísborg]] í Belís. ** Lík [[Jósef Stalín|Stalíns]] var fjarlægt úr [[Grafhýsi Leníns]] í Moskvu. ===Nóvember=== [[Mynd:Chimpanzee_Enos_before_the_flight_of_Mercury-Atlas_5.jpg|thumb|Simpansinn Enos fyrir geimflugið.]] * [[3. nóvember]]: ** Skemmtistaðurinn [[Glaumbær (skemmtistaður)|Glaumbær]] var opnaður við Tjörnina í Reykjavík. ** [[U Thant]] var kjörinn aðalritari Sameinuðu þjóðanna. * [[5. nóvember]] - [[Skólabruninn í Elbarusovo]]: Yfir 100 börn og kennarar fórust í eldsvoða í skóla í Elbarusovo í [[Tsjúvashía|Tsjúvashíu]] í Sovétríkjunum. * [[8. nóvember]] - 77 nýliðar í Bandaríkjaher fórust þegar [[Imperial Airlines flug 201/8]] fórst í lendingum við Richmond í Virginíu. * [[9. nóvember]] - [[Robert White]] setti hraðamet í flugi, 6.587 km/klst, í [[North American X-15]]-flugvél. * [[10. nóvember]] - Nafni borgarinnar Stalíngrad var breytt í [[Volgograd]]. * [[11. nóvember]]: ** [[Sparisjóður vélstjóra]] tók til starfa í Reykjavík. ** [[Blóðbaðið í Kindu]]: Þrettán ítalskir flugmenn á vegum Sameinuðu þjóðanna voru myrtir af kongóskum hermönnum. * [[13. nóvember]] - [[Leikhópurinn Gríma]] frumsýndi leikritið ''[[Læstar dyr]]'' eftir [[Jean-Paul Sartre]] í [[Tjarnarbíó]]i. * [[15. nóvember]] - Argentínski dansarinn Maria Estela Martinez Cartas, sem notaðist við sviðsnafnið „Isabel“, giftist fyrrum forseta Argentínu, [[Juan Perón]], í Madríd. [[Isabel Perón]] varð síðar fyrsti kvenforseti heims eftir lát manns síns. * [[17. nóvember]] - [[Michael Rockefeller]] hvarf í frumskógum Nýju-Gíneu. * [[19. nóvember]] - [[Flugmannabyltingin]]: Stjórn Trujillos í Dóminíska lýðveldinu var steypt af stóli í herforingjabyltingu. * [[24. nóvember]] - [[Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna]] var hleypt af stokkunum sem tímabundnu verkefni. * [[25. nóvember]] - [[Vesturbæjarlaug]] var opnuð. * [[27. nóvember]] - Bandaríska hljómsveitin Pendletones gaf út sína fyrstu smáskífu „Surfin“/„Luau“. Skömmu síðar breytti dreifingaraðili þeirra nafni sveitarinnar í [[The Beach Boys]]. * [[28. nóvember]] - Fyrsti hópur marokkóskra gyðinga fluttist til [[Ísrael]]s eftir að hafa fengið leyfi frá [[Hassan 2.]] * [[29. nóvember]] - Simpansinn [[Enos (simpansi)|Enos]] varð fyrsti bandaríski geimfarinn sem fór á braut um jörðu og komst heill til jarðar. ===Desember=== [[Mynd:Fiumarella_rail_disaster_1961.jpg|thumb|Fiumarella-lestarslysið.]] * [[1. desember]]: ** [[Hollenska Nýja-Gínea]] breytti nafni sínu í [[Vestur-Papúa]]. ** Síðasti leggur [[Nordlandslínan|Nordlandslínunnar]] í Noregi, milli [[Bodø]] og [[Fauske]], var opnaður. * [[2. desember]] - [[Fidel Castro]] lýsti því yfir í sjónvarpsávarpi að Kúba yrði sósíalískt ríki. * [[9. desember]] - [[Tanganjika]] hlaut sjálfstæði. * [[10. desember]]: ** [[Sovétríkin]] slitu stjórnmálasambandi við [[Albanía|Albaníu]]. ** [[Dag Hammarskjöld]] fékk [[friðarverðlaun Nóbels]] eftir dauða sinn. * [[11. desember]]: ** [[Víetnamstríðið]]: Fyrstu bandarísku herþyrlurnar komu til Saígon sem markar formlega upphaf þátttöku Bandaríkjanna í stríðinu. ** [[Adolf Eichmann]] var dæmdur sekur um stríðsglæpi. * [[15. desember]] - Ísraelskur stríðsglæpadómstóll dæmdi [[Adolf Eichmann]] til dauða fyrir þátttökuna í [[helförin]]ni. * [[17. desember]]: ** [[Indland]] réðst inn í [[Góa (fylki)|Góa]]. ** Yfir 300 fórust í eldsvoða í [[sirkustjald]]i í [[Niterói]] í Brasilíu. * [[18. desember]] - [[Háskólinn í Addis Ababa]] var stofnaður í Eþíópíu. * [[19. desember]] - ** Portúgalar samþykktu að láta [[Góa (fylki)|Góa]] af hendi til Indverja. ** [[Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna]] var komið á fót. ** [[Sukarno]] gaf út skipunina [[Tri Komando Rakjat]] þar sem hann hvatti Indónesa til að berjast gegn stofnun sjálfstæðs ríkis í Vestur-Papúa. * [[21. desember]] - Forsætisráðherra [[Katanga]], [[Moise Tshombe]], viðurkenndi stjórnarskrá Kongó. * [[23. desember]] - [[Fiumarella-slysið]]: 71 lét lífið þegar járnbrautarvagn fór af sporinu og féll 30 metra niður af brú nálægt [[Catanzaro]] á Ítalíu. * [[31. desember]] - Fyrsta sjónvarpsstöð Írlands, Telefís Éireann (síðar [[Raidió Teilifís Éireann]]), hóf útsendingar. ===Ódagsett=== * [[Institut polytechnique des sciences avancées]] var stofnaður í Frakklandi. == Fædd == * [[1. janúar]] - [[Georg Guðni Hauksson]], íslenskur myndlistarmaður (d. [[2011]]). * [[11. janúar]] - [[Gunnar Smári Egilsson]], íslenskur blaðamaður. * [[12. janúar]] - [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], íslenskur guðfræðingur. * [[13. janúar]] - [[Julia Louis-Dreyfus]], bandarísk leikkona. * [[18. janúar]] - [[Peter Beardsley]], breskur knattspyrnumaður. * [[26. janúar]] - [[Wayne Gretzky]], kanadískur íshokkíleikmaður. * [[28. janúar]] - [[Arnaldur Indriðason]], íslenskur rithöfundur. * [[30. janúar]] - [[Liu Gang]], kínverskur stærðfræðingur. * [[31. janúar]] - [[Jeffrey Ross Gunter]], bandarískur athafnamaður. * [[8. febrúar]] - [[Vince Neil]], bandarískur tónlistarmaður ([[Mötley Crüe]]). * [[18. febrúar]] - [[Armin Laschet]], þýskur stjórnmálamaður. * [[23. febrúar]] - [[Gylfi Sigfússon]], íslenskur viðskiptafræðingur. * [[24. febrúar]] - [[Erna Solberg]], norsk stjórnmálakona. * [[6. mars]] - [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]], íslenskur blaðamaður. * [[7. mars]] - [[Sanae Takaichi]], japönsk stjórnmálakona. * [[11. mars]] - [[Múhameð bin Zayed Al Nahyan]], emír af Abú Dabí. * [[18. mars]] - [[Jóhann R. Benediktsson]], íslenskur lögreglumaður. * [[21. mars]] - [[Lothar Matthäus]], þýskur knattspyrnumaður. * [[3. apríl]] - [[Eddie Murphy]], bandarískur leikari og grínisti. * [[4. apríl]] - [[Gyrðir Elíasson]], íslenskur rithöfundur. * [[12. apríl]] - [[Lisa Gerrard]], áströlsk songkona. * [[14. apríl]] - [[Daniel Clowes]], bandarískur myndasöguhöfundur. * [[15. apríl]] - [[Carol W. Greider]], bandarískur sameindalíffræðingur og nóbelsverðlaunahafi. * [[17. apríl]] - [[Eyjólfur Kristjánsson]], íslenskur söngvari. * [[18. apríl]] - [[Élisabeth Borne]], frönsk stjórnmálakona. * [[23. apríl]]: ** [[Andrej Kúrkov]], úkraínskur rithöfundur. ** [[Þröstur Leó Gunnarsson]], íslenskur leikari. * [[30. apríl]]: ** [[Arnór Guðjohnsen]], íslenskur knattspyrnumaður. ** [[Isiah Thomas]], bandarískur körfuknattleiksmaður. * [[6. maí]] - [[George Clooney]], bandarískur leikari. * [[8. maí]] - [[Bill de Blasio]], bandarískur stjórnmálamaður. * [[9. maí]] - [[Rannveig Rist]], íslenskur verkfræðingur og fyrrum forstjóri ÍSAL. * [[13. maí]] - [[Dennis Rodman]], bandarískur körfuknattleiksmaður og leikari. * [[17. maí]] - [[Enya]], írsk söngkona. * [[1. júní]] - [[Jevgeníj Prígozhín]], rússneskur athafnamaður (d. [[2023]]). * [[3. júní]] - [[Lawrence Lessig]], bandarískur lögfræðingur. * [[5. júní]] - [[Sigrún Waage]], íslensk leikkona. * [[6. júní]] - [[Tom Araya]], sílesk-bandarískur tónlistarmaður. * [[9. júní]] - [[Michael J. Fox]], kanadísk-bandarískur leikari. * [[14. júní]] - [[Boy George]] - enskur söngvari. * [[19. júní]] - [[Bidhya Devi Bhandari]], nepölsk stjórnmálakona. * [[21. júní]] - [[Joko Widodo]], indónesískur stjórnmálamaður. * [[24. júní]]: ** [[Alma Möller]], landlæknir og heilbrigðisráðherra Íslands. ** [[Ralph Reed]], bandarískur stjórnmálaráðgjafi. * [[27. júní]] - [[Dragan Kazic]], serbneskur knattspyrnumaður. * [[1. júlí]]: ** [[Díana prinsessa|Díana]], prinsessa af Wales (d. [[1997]]). ** [[Carl Lewis]], bandarískur frjálsíþróttamaður. * [[9. júlí]] - [[Raymond Cruz]], bandarískur leikari. * [[15. júlí]] - [[Forest Whitaker]], bandarískur leikari. * [[17. júlí]] - [[António Costa]], portúgalskur stjórnmálamaður. * [[29. júlí]] - [[Búi Kristjánsson]], íslenskur myndlistarmaður. * [[30. júlí]] - [[Laurence Fishburne]], bandarískur leikari. * [[4. ágúst]]: ** [[Barack Obama]], Bandaríkjaforseti. ** [[Pumpuang Duangjan]], taílensk söngkona (d. [[1992]]). * [[8. ágúst]] - [[The Edge]], írskur gítarleikari ([[U2]]). * [[9. ágúst]] - [[John Key]], forsætisráðherra Nýja-Sjálands. * [[22. ágúst]] - [[Thomas Hoeren]], þýskur lögfræðingur. * [[24. ágúst]] - [[Stéphane Richard]], franskur athafnamaður. * [[27. ágúst]] - [[Ástráður Haraldsson]], ríkissáttasemjari Íslands. * [[2. september]]: ** [[Grímur Grímsson]], íslenskur stjórnmálamaður. ** [[Carlos Valderrama]], kólumbískur knattspyrnumaður. * [[6. september]] - [[Hrefna Róbertsdóttir]], íslenskur sagnfræðingur. * [[11. september]] - [[Elizabeth Daily]], bandarísk leikkona. * [[13. september]] - [[Dave Mustaine]], bandarískur tónlistarmaður. * [[24. september]] - [[Guðlaugur Friðþórsson]], íslenskur sjómaður. * [[29. september]] - [[Julia Gillard]], forsætisráðherra Ástralíu. * [[13. október]] - [[Doc Rivers]], bandarískur körfuknattleiksmaður. * [[26. október]] - [[Uhuru Kenyatta]], kenískur stjórnmálamaður. * [[30. október]] - [[Dmítríj Múratov]], rússneskur blaðamaður. * [[31. október]] - [[Peter Jackson]], nýsjálenskur kvikmyndaleikstjóri. * [[1. nóvember]] - [[Petr Pavel]], forseti Tékklands. * [[6. nóvember]] - [[Karl Blöndal]], íslenskur ritstjóri. * [[11. nóvember]] - [[Lilja Mósesdóttir]], íslenskur hagfræðingur. * [[19. nóvember]] - [[Meg Ryan]], bandarísk leikkona. * [[20. nóvember]] - [[Kim Delaney]], bandarísk leikkona. * [[22. nóvember]] - [[Gary Valentine]], bandarískur leikari. * [[28. nóvember]] - [[Alfonso Cuarón]], mexíkóskur kvikmyndaleikstjóri. * [[1. desember]] - [[Christine Kangaloo]], trínidadísk stjórnmálakona. * [[6. desember]] - [[Magnús Þorsteinsson]], íslenskur athafnamaður. * [[12. desember]] - [[Lárus Guðmundsson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[13. desember]] - [[Guðmundur Torfason]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[16. desember]]: ** [[Jon Tenney]], bandarískur leikari. ** [[Bill Hicks]], bandarískur grínisti (d. [[1994]]). * [[24. desember]] - [[Ilham Aliyev]], aserskur stjórnmálamaður. * [[25. desember]]: ** [[Ghislaine Maxwell]], breskur kynferðisbrotamaður. ** [[Bjarni Harðarson]], íslenskur bóksali. * [[27. desember]] - [[Guido Westerwelle]], þýskur stjórnmálamaður (d. [[2016]]). * [[30. desember]] - [[Ben Johnson]], kanadískur íþróttamaður. == Dáin == * [[4. janúar]] - [[Erwin Schrödinger]], austurrísk-írskur eðlisfræðingur (f. [[1887]]). * [[9. janúar]] - [[Emily Greene Balch]], bandarískur hagfræðingur (f. [[1867]]). * [[10. janúar]] - [[Dashiell Hammett]], bandarískur rithöfundur (f. [[1894]]). * [[16. janúar]] - [[Jóhannes Áskelsson]], íslenskur jarðfræðingur (f. [[1902]]). * [[17. janúar]] - [[Patrice Lumumba]], kongóskur stjórnmálamaður (f. [[1925]]). * [[26. febrúar]] - [[Múhameð 5. af Marokkó]], konungur Marokkó (f. [[1909]]). * [[26. febrúar]] - [[Alberto Galateo]], argentínskur knattspyrnumaður (f. [[1912]]) * [[3. mars]] - [[Paul Wittgenstein]], austurrískur píanóleikari (f. [[1887]]). * [[9. mars]] - [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðrik Friðriksson]], íslenskur prestur (f. [[1868]]). * [[25. mars]] - [[Arthur Drewry]], enskur forseti FIFA (f. [[1891]]). * [[9. apríl]] - [[Zog Albaníukonungur]] (f. [[1895]]). * [[19. apríl]] - [[Jimmy Youell]], breskur flugmaður (f. [[1900]]). * [[4. maí]] - [[Maurice Merleau-Ponty]], franskur heimspekingur (f. [[1908]]). * [[7. maí]] - [[Þorkell Þorkelsson]], íslenskur eðlisfræðingur (f. [[1876]]). * [[13. maí]] - [[Gary Cooper]], bandarískur leikari (f. [[1901]]). * [[28. maí]] - [[Peter Petersen]], danskur ljósmyndari (f. [[1881]]). * [[30. maí]] - [[Rafael Trujillo]], dóminískur stjórnmálamaður (f. [[1891]]). * [[5. júní]] - [[Ludwik Fleck]], pólsk-ísraelskur læknir (f. [[1896]]). * [[6. júní]] - [[Carl Jung]], svissneskur sálfræðingur (f. [[1875]]). * [[13. júní]] - [[Axel Andrésson]], íslenskur knattspyrnumaður (f. [[1895]]). * [[2. júlí]] - [[Ernest Hemingway|Ernest Miller Hemingway]], bandarískur rithöfundur (f. [[1899]]). * [[9. júlí]] - [[Jóhannes Birkiland]], íslenskur rithöfundur (f. [[1886]]). * [[13. júlí]] - [[Gústav Adolf Jónasson]], íslenskur lögfræðingur (f. [[1896]]). * [[14. júlí]] - [[Jón Þorleifsson]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1891]]). * [[29. ágúst]] - [[Böðvar frá Hnífsdal]], íslenskur rithöfundur (f. [[1906]]). * [[18. september]] - [[Dag Hammarskjöld]], fyrrum aðalritari Sameinuðu þjóðanna (f. [[1905]]). * [[12. október]] - [[Eugene Bullard]], bandarískur herflugmaður (f. [[1895]]). * [[19. október]] - [[Werner Jaeger]], þýskur fornfræðingur (f. [[1888]]). * [[30. október]] - [[Luigi Einaudi]], ítalskur hagfræðingur (f. [[1874]]). * [[20. desember]] - [[Johannes Larsen]], danskur listmálari (f. [[1867]]). * [[26. desember]] - [[Kristofer Uppdal]], norskur rithöfundur (f. [[1878]]). * [[28. desember]] - [[Edith Wilson]], bandarísk forsetafrú (f. [[1872]]). * [[29. desember]] - [[Matthías Þórðarson (þjóðminjavörður)|Matthías Þórðarson]], íslenskur þjóðminjavörður (f. [[1877]]). == [[Nóbelsverðlaunin]] == * [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Robert Hofstadter]], [[Rudolf Ludwig Mössbauer]] * [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Melvin Calvin]] * [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Georg von Bekesy|Georg von Békésy]] * [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Ivo Andric]] * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Dag Hammarskjöld]] [[Flokkur:1961]] n3boqpu6dop5alxbn33kno3it4qe3p9 0 1694 1978941 1978371 2026-09-15T10:11:49Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978941 wikitext text/x-wiki {{reikistjarna | bakgrunnur = LightsteelBlue | nafn = Jörðin | tákn = [[Mynd:Earth symbol (bold).svg|24px|🜨]] | mynd = The Blue Marble (remastered).jpg | alt = Jörðin séð úr geimnum. Disklaga form með bláum höfum, brúnleitum meginlöndum og hvítum skýjaslæðum. | myndatexti = Fræg mynd af jörðinni „[[Bláa perlan]]“ ([[enska|e]]. ''Blue Marble'') tekin frá ''[[Apollo 17]]''. | kyn = kvk | viðmiðunartími = J2000 | forskeyti_nándogfirrð = Sól | nánd = 152.098.232 km<br />0,98329134 [[Stjarnfræðieining|AU]] | firrð = 152.098.232 km<br />1,01671388 AU | hálfur_langás = 149.598.261 km<br />1,00000261 AU | miðskekkja = 0,01671123 | umferðartími = 365,256363004 [[sólarhringur|s]]<br />1,000017421 [[ár|á]] | meðalhraði = 29,78 km/s | meðalbrautarhorn = 357,51716° | brautarhalli = 7,155° (miðað við miðbaug sólar)<br />1.579° (miðað við [[fastaslétta|fastasléttu]]) | rishnútslengd = 348,73936° | stöðuhorn_nándar = 114,20783° | tungl = 1 ([[tunglið]]) | meðalgeisli = 6.371,0 ± 1,0 km | miðbaugsgeisli = 6.378,1 km | heimskautageisli = 6.356,8 km | pólfletja = 0,0033528 | ummál = 40.075,017 km ([[miðbaugur]]) | flatarmál_yfirborðs = 5,10072×10⁸km2</sup> | rúmmál = 1,08321×10¹² km³ | massi = 5,9736×10²⁴ kg | þéttleiki = 5,515 g/cm³ | þyngdarafl = 9,78 m/s² (0,997 [[þyngdarhröðun|g]]) | lausnarhraði = 11,186 km/s | stjarnbundinn dagur = 0.99726968 [[s]]ólarhringur<br />23k 56m 4,100s | snúningshraði = 1.674,4 km/klst (465,1 m/s) | möndulhalli = 23°26'21" | endurskinshlutfall = 0,367 | hitanafn1 = [[Kelvin]] | lægsti1 = 184 K | meðal1 = 287,2 K | hæsti1 = 331 K | hitanafn2 = [[Selsíus]] | lægsti2 = −89,2&nbsp;°C | meðal2 = 14&nbsp;°C | hæsti2 = 57,8&nbsp;°C | loftþrýstingur = 101,325 [[Paskal|kPa]] | samsetning_lofthjúps = {{einfaldur_listi|* ~78,8 [[nitur]] * 20,95% [[súrefni]] * 0,93% [[argon]] * 0,039% [[koltvísýringur]] * ~1% [[vatn]]sgufa (fer eftir loftslagi)}} }} '''Jörðin''' er þriðja [[reikistjarna]]n frá [[sólin|sólu]], sú stærsta af [[innri reikistjarna|innri reikistjörnum]] og sú fimmta stærsta af þeim öllum. Jörðin, sem talin er hafa myndast fyrir um 4,55 milljörðum ára, er sá eini hnöttur sem vitað er til að líf þrífist á. [[Tunglið]] er eini [[fylgihnöttur]] jarðar og hefur fylgt henni í að minnsta kosti 4,5 milljarða ára. Ef jörðin er skoðuð utan úr [[geimur|geimnum]] lítur hún út ekki ósvipað og djúpblá marmarakúla með hvítri slikju sem þekur hana hér og þar. Blái liturinn kemur til vegna úthafanna, en sá hvíti vegna skýja, sem að öllu jöfnu þekja talsverðan hluta hennar. Jörðin er talsvert björt, og af innri reikistjörnunum er það einvörðungu [[Venus]] sem endurkastar stærri hluta af því ljósi sem á hana fellur. Síðan [[jarðfræði|jörðin]] myndaðist hefur hún þróast stöðugt, og standa nú eftir litlar sem engar leifar af upphaflegri ásýnd hennar. Ysta lag jarðarinnar, [[jarðskorpa]]n, samanstendur af nokkrum [[flekakenningin|jarðflekum]] sem fljóta ofan á möttlinum. Þessir flekar eru á hreyfingu hver gagnvart öðrum og breytir þessi hreyfing ásýnd jarðarinnar smátt og smátt. Aflið sem knýr þetta ferli kemur úr iðrum jarðar, en bráðinn [[möttull]] hennar er á stöðugri hreyfingu. Möttullinn hvílir á [[kjarni jarðar|kjarna jarðar]], sem er að meginhluta til úr járni, og er uppspretta [[segulsvið]]s jarðarinnar. [[Úthaf|Úthöf]] jarðarinnar þekja um 70% af [[yfirborð]]i hennar, en hin 30% yfirborðsins samanstanda af [[eyja|eyjum]] og stærri [[meginland|meginlöndum]]. Umhverfis jörðina liggur þunnt lag lofttegunda, svokallaður [[lofthjúpur]], sem samanstendur að mestu leyti af [[nitur|köfnunarefni]] og [[súrefni]]. Lofthjúpurinn verndar jörðina fyrir áhrifum geislunar, temprar hitastig hennar, og [[dýr]] og [[planta|plöntur]] nýta ýmis efni úr lofthjúpnum. Jarðhræringar eru ekki eini áhrifavaldurinn á ásýnd jarðarinnar, ýmsir kraftar utan úr [[geimur|geimnum]] verka á jörðina. Tunglið veldur með snúningi sínum [[sjávarföll]]unum og hefur með því hægt á snúningshraða jarðarinnar síðan það myndaðist. Jörðin verður einnig fyrir stöðugum ágangi [[loftsteinn|loftsteina]]. Þá hefur sólin að sjálfsögðu mjög mikil áhrif, en hún hitar yfirborð reikistjörnunnar og knýr að auki [[veðrakerfi]]ð. == Heiti == Íslenska heitið „jörð“ er oftast ritað með litlum staf, nema þegar reikistjörnur sólkerfisins eru taldar upp.<ref>{{vísindavefurinn|67184|Á að skrifa Jörð eða jörð?|höfundur=Ari Páll Kristinsson|dags=19.5.2014}}</ref> Svipað heiti er að finna í öðrum germönskum málum, dregin af [[frumgermanska|frumgermönsku]] ''*erþō''.<ref>{{cite book|title=Íslensk orðsifjabók|author=Ásgeir Blöndal Magnússon|year=1989|publisher=Mál og menning}}</ref> Orðið merkir líka þurrlendi, landareign, mold, og yfirborð jarðar (höf og lönd). Til er eldra afbrigði af þágufallsmynd orðsins; „jörðu“ í stað „jörð“, eins og í ljóðlínunni „svo á jörðu sem á himni“.<ref>{{cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/grein/66225|title=Jörð|website=Málfarsbankinn|publisher=Árnastofnun}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Í [[norræn goðafræði|norrænni goðafræði]] er [[Jörð (norræn goðafræði)|Jörð]] (líka [[Fjörgyn]] eða Hlóðyn) gyðja og móðir [[Þór (norræn goðafræði)|Þórs]].<ref>{{Cite book |last=Lindow |first=John |url=https://books.google.com/books?id=KlT7tv3eMSwC |title=Norse Mythology: A Guide to Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs |date=2002 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-983969-8 |language=en |author-link=John Lindow }}</ref> Í erlendum fræðiritum og samsettum hugtökum er oft notast við latneska heitið ''Terra'' eða skáldaheitið ''[[Tellus]]'', eða gríska heitið Γῆ ''Ge'' eða skáldaheitið Γαῖα ''[[Gaia]]''. Frumefnið [[tellúr]] er til dæmis nefnt eftir jörðinni, og hundategundin [[terrier]] merkir „jarðarhundur“ á frönsku. Ge- er forskeytið í alþjóðlegu hugtökunum ''geologia'' ([[jarðfræði]]) og ''geographia'' ([[landfræði]]) og Gaia hefur orðið þekkt síðustu ár vegna [[Gajukenningin|Gajukenningarinnar]].<ref>{{vísindavefurinn|3877|Um hvað fjallar Gaiakenningin?|höfundur=Þorsteinn G. Berghreinsson|dags=29.11.2003}}</ref> Ýmis [[myndtákn]] hafa verið notuð fyrir jörðina og núverandi [[stjörnutákn]] jarðarinnar er hringur með krossi, [[file:Earth symbol (fixed width).svg|20px|🜨|alt=An equilateral cross enclosed in a circle]],<ref name=NASA>{{cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/resources/680/solar-system-symbols/ | title= Solar System Symbols | publisher = [[NASA]] | date = 18 March 2019 | accessdate= 8 December 2019}}</ref> eða [[ríkisepli]], [[file:Globus cruciger (fixed width).svg|20px|♁]]. Ýmis önnur tákn eru notuð fyrir [[frumefnin fimm|frumefnið]] jörð. == Saga == {{aðalgrein|Jarðsaga}} Saga jarðarinnar hefur verið ítarlega rannsökuð og er þekkt með nokkurri vissu. Talið er að jörðin hafi myndast í árdaga [[sólkerfið|sólkerfisins]] fyrir um 4,55 milljörðum ára, á svipuðum tíma og sólin og hinar reikistjörnurnar. Tunglið myndaðist skömmu síðar, fyrir um 4,5 milljörðum ára. Þegar jörðin myndaðist fyrst var yfirborð hennar bráðið, en þegar hún kólnaði storknaði yfirborðið. Ýmsar lofttegundir sem losnuðu frá jörðinni, meðal annars í eldgosum, voru upphafið að lofthjúp jarðarinnar. Höfin mynduðust við það að vatnsgufa úr andrúmsloftinu þéttist smám saman og ís sem barst til jarðarinnar með [[halastjarna|halastjörnum]] bráðnaði.<ref>A. Morbidelli ''et al'', 2000, "[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2000M&PS...35.1309M Source Regions and Time Scales for the Delivery of Water to Earth]", ''Meteoritics & Planetary Science'', vol. 35, no. 6, pp. 1309–1320.</ref> Við þessar ólguríku aðstæður er talið að líf á jörðinni hafi kviknað. Fyrsta [[sameind]]in sem var fær um að afrita sjálfa sig er talin hafa orðið til fyrir um fjórum milljörðum ára, og [[síðasti sameiginlegi forfaðir allra núlifandi lífvera]] er talinn hafa lifað um hálfum milljarði ára síðar.<ref>W. Ford Doolitte, "Uprooting the Tree of Life", ''Scientific American'', feb. 2000.</ref> Þegar lífverur þróuðu með sér getu til [[ljóstillífun]]ar gátu þær í fyrsta skipti nýtt orku sólarinnar á beinan hátt, og byrjuðu þá að losa [[súrefni]] úr [[koldíoxíð]]i ([[ildisbyltingin]]). Súrefnið hafði mikil áhrif á lofthjúpinn. Hluti þess breyttist í [[óson]] og myndaði [[ósonlagið]], sem ver lífverur jarðarinnar fyrir skaðlegum útfjólubláum geislum sólarinnar. Þegar ágangur útfjólublárra geisla minnkaði gafst lífverum tækifæri á að stækka, og hópar af [[einfrumungur|einfruma lífverum]] runnu saman í fyrstu [[fjölfrumungur|fjölfrumungana]]. Engar einfruma lífverur frá þeim tíma eru enn núlifandi, aðeins afkomendur þeirra, en elstu fjölfrumungar í jarðsögunni eru [[svampdýr]], og elsta þannig núlifandi talið vera 15.000 ára gamalt. Smám saman breiddust lífverur út um alla jörðina. Hins vegar er 99% af öllum [[tegund (líffræði)|tegundum]] lífvera sem nokkurn tímann hafa lifað á jörðinni þegar [[útdauði|útdauðar]]. Eftir því sem ármilljónirnar liðu urðu til heimsálfur og liðu undir lok. Yfirborð jarðarinnar var á stöðugri hreyfingu, og jarðflekana, sem heimsálfurnar eru á, hefur rekið til og frá, og stundum hafa þeir búið til nokkurs konar risaheimsálfu. Fyrir um 750 milljónum ára byrjaði fyrsta risaheimsálfan, Rodinia, að brotna í sundur. Fyrir um 600 milljónum ára runnu heimsálfurnar aftur saman og myndyðu Pannotiu, sem brotnaði upp 150 milljónum ára síðar. Síðasta risaheimsálfan var [[Pangaea]], sem brotnaði upp fyrir um 180 milljónum ára.<ref>J.B. Murphy, R.D. Nance, "[http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm How do supercontinents assemble?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713194319/http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm |date=2007-07-13 }}", ''American Scentist'', vol. 92, pp. 324–333.</ref> Í jarðsögunni hafa orðið margar [[ísöld|ísaldir]], og hefur verið leitt að því líkum að sú sem stóð yfir fyrir milli 750 og 580 milljónum ára síðan hafi jafnvel verið svo köld að úthöf jarðarinnar hafi frosið.<ref> J.L. Kirschvink, 1992, "Late Proterozoic Low-Latitude Global Glaciation: The Snowball Earth", ''The Proterozoic Biosphere'', pp. 51–52.</ref> En óháð því hvort þessi ísöld hafi verið svo afgerandi er vitað að þegar henni lauk fyrir um 535 milljónum ára, spratt upp ótrúlegur fjöldi fjölfruma lífvera, á tímabili sem nefnist kambríatímabilið. Síðan á kambríatímabilinu hefur það gerst fimm sinnum að stór hluti tegunda hefur skyndilega dáið út.<ref>D. Raup & J. Sepkoski, 1982, "Mass extinctions in the marine fossil record", ''Science'', vol. 215, pp. 1501–1503.</ref> Síðast gerðist það fyrir 65 milljónum ára, þegar [[risaeðla|risaeðlurnar]] dóu út, sennilega af völdum stórs loftsteins sem rakst á jörðina. Lítil [[spendýr]] lifðu hins vegar af þær hamfarir sem þá gengu yfir. Á síðustu 65 milljónum ára hafa þróast fjölmargar tegundir spendýra og fyrir nokkrum miljónum ára er talið að afrískur api hafi öðlast þann hæfileika að geta staðið á tveimur fótum. Þeir [[api|apar]] sem gátu staðið á tveimur fótum höfðu þar með tvo útlimi lausa sem þeir gátu notað til ýmissa hluta, meðal annars til að fara að nota verkfæri. Í kjölfarið þróaðist akuryrkja, sem gerði [[maður|mönnunum]], afkomendum apanna, kleift að fjölga sér mikið. Mennirnir settust smám saman að alls staðar á jörðinni, nema á [[Suðurskautslandið|Suðurskautslandinu]], og hafa gjörbreytt allri ásýnd hennar, umhverfi og loftslagi. == Gerð == Jörðin er nánast kúlulaga, en vegna snúnings hennar er hún örlítið aflöguð, og í laginu eins bolti sem einhver hefur sest á. Meðalþvermál jarðarinnar er um það bil 12.742,6&nbsp;km (~ 40.000&nbsp;km / [[pí|π]]).<ref>"Geodetic Reference System 1980 (GRS80)", ''XVII General Assembly'', International Association of Geodesy.</ref> Jörðin sjálf samanstendur af jarðskorpunni, möttli og kjarna, en fyrir ofan yfirborð jarðarinnar liggur lofthjúpurinn. Lofthjúpur jarðar samanstendur aðallega af [[köfnunarefni]] (78%) og [[súrefni]] (21%), en afgangurinn (1%) samanstendur af öðrum lofttegundum, svo sem [[koldíoxíð]]i og [[vatnsgufa|vatnsgufu]]. Miðað við stærð jarðarinnar er hann örþunnur, og er oft miðað við 80–400&nbsp;km, þótt hjúpurinn hafi í raun engin föst endimörk, heldur þynnist hann smám saman. Lofthjúpurinn styður við líf á jörðinni með því að draga úr útfjólublárri geislun frá sólinni, tempra hitastig jarðar, stuðla að flutningi vatnsgufu af rakari stöðum á þurrari. Auk þess eru ýmsar lofttegundir í lofthjúpnum lífsnauðsynlegar fyrir dýr, plöntur og aðrar lífverur. Lofthjúpurinn er einn af aðaláhrifavöldunum á [[veður]] og [[loftslag]] jarðar. [[Mynd:Earth-crust-cutaway-icelandic.png|vinstri|thumbnail|upright=1.25|Myndin sýnir innri gerð jarðarinnar (í réttum hlutföllum) og hvolf lofthjúpsins (ekki í réttum hlutföllum)]] Undir lofthjúpnum liggur jarðkúlan sjálf, og er jarðskorpan efsta lag hennar. Jarðskorpan er á bilinu 5–70&nbsp;km þykk, og er hún þynnst í úthöfunum en þykkust undir heimsálfunum. Jarðskorpan skiptist í allnokkra [[flekakenningin|fleka]]. Flekarnir fljóta ofan á möttlinum og eru á hreyfingu hver gagnvart öðrum. Á flekamótum myndast núningur og spenna í jarðskorpunni, sem veldur [[jarðskjálfti|jarðskjálftum]]. Þar sem flekana rekur í sundur verður gliðnun og eru þar tíðari eldgos en annars staðar. Möttullinn liggur undir jarðskorpunni. Möttullinn er miklum mun þykkari en skorpan, og nær niður á 2890&nbsp;km dýpi. Honum er oft skipt í ytri og innri möttul, vegna mismunandi eiginleika hans eftir dýpi. Þótt möttullinn sé að mestu leyti úr föstu efni veldur hitastigið því að efnið getur hreyfst til yfir lengri tímabil. Hitastig möttulsins er breytilegt; eftir því sem farið er dýpra í möttulinn eykst hitastigið en einning rís heitt berg ofar í honum þar sem eru heitir reitir. Slíkur heitur reitur er við Ísland. Í efri hluta möttulsins er hitastigið um 500-900 °C en neðst er hitinn nær 4000 °C. Hreyfingar möttulsins tengjast reki jarðflekanna sem á honum fljóta, og er það varmaflutningur frá neðri hluta hans til þess efri sem knýr jarðsögulega virkni á yfirborðinu.<ref>{{cite book|author=Guðlaugsdóttir, H. L., & Snæbjörnsdóttir, R. A.|year=2023|title=Náttúrulega 3: Nemendabók (rafbók)|publisher=Menntamálastofnun|url=https://mms.is/namsefni/natturulega-3-nemendabok-rafbok}}</ref> Í miðju jarðar er kjarninn. Kjarninn samanstendur af föstum innri kjarna, sem er tæplega 2500&nbsp;km í þvermál, og fljótandi ytri kjarna, en kjarninn allur er um 7000&nbsp;km í þvermál. Meginuppistaða innri kjarnans er talinn vera [[járn]], auk einhvers [[nikkel]]s, en ytri kjarninn er talinn samanstanda af bæði járni og nikkeli, og ögn af léttari frumefnum. Talið er að [[segulsvið]] jarðarinnar sé myndað í kjarnanum, sennilega af völdum iðustrauma í ytri kjarnanum. Þær fræðigreinar sem fjalla um jörðina sérstaklega, myndun hennar, gerð og eðli, nefnast [[jarðfræði]], [[jarðefnafræði]] og [[jarðeðlisfræði]]. == Jörðin og sólkerfið == {{aðalgrein|Snúningur jarðar}} [[Mynd:Rotating earth (large).gif|thumbnail|vinstri|upright|Hreyfimynd sem sýnir snúning jarðar]] Jörðin er á stöðugum snúningi um [[möndull|möndul]] sinn, og liggur möndullinn á línu sem liggur gegnum [[norðurpóll|norðurpól]] og [[suðurpóll|suðurpól]] jarðarinnar. Hver snúningur miðað við fastastjörnur tekur tæplega einn [[sólarhringur|sólarhring]], eða 23 klukkustundir, 56 mínútur og 4,091 sekúndur, en sólarhringur miðast við einn snúning samanborið við sól og er nákvæmlega 24&nbsp;klst. Samhliða [[möndulsnúningur|möndulsnúningnum]] gengur jörðin umhverfis [[sólin]]a, eftir [[sporaskja|sporöskjulaga]] [[sporbraut]]. Auk þess hefur jörðin einn [[fylgihnöttur|fylgihnött]], [[tunglið]], sem gengur í kringum jörðina um það bil einu sinni á hverjum mánuði. Sólin, jörðin og tunglið eru öll hluti af [[sólkerfið|sólkerfinu]], sem samanstendur af sólinni og öllum þeim hnöttum og hnullungum sem eru föst í [[þyngdarsvið]]i hennar. Aðrir fylgihnettir sólarinnar eru [[reikistjarna|reikistörnurnar]] [[Merkúríus (reikistjarna)|Merkúríus]], [[Venus (reikistjarna)|Venus]], [[Mars (reikistjarna)|Mars]], [[Júpíter (reikistjarna)|Júpíter]], [[Satúrnus (reikistjarna)|Satúrnus]], [[Úranus (reikistjarna)|Úranus]], [[Neptúnus (reikistjarna)|Neptúnus]]; og [[Plútó (dvergreikistjarna)|Plútó]] og aðrar [[dvergreikistjarna|dvergreikistjörnur]], og hafa flestir fylgihnettirnir einnig eigin fylgihnetti, eða tungl. Einnig eru t.d. [[smástirni]] á leið um sólina, á svipaðri sporbraut og líka [[halastjarna|halastjörnur]], en þá á mun teygðari sporbrautum. Sú fræðigrein sem fjallar um sólina, aðrar fastastjörnur, reikistjörnur þeirra og hugsanlega fylgihnetti reikistjarnanna nefnist [[stjörnufræði]]. == Vatnshvolfið == {{aðalgrein|Vatnshvolf}} [[File:Ocean world Earth.jpg|thumb|Mynd af jörðinni sem sýnir [[heimshöfin]] og [[skýjahula|skýjahuluna]] sem þekja yfirborð jarðar.]] Vatnshvolf jarðar er allt vatn á jörðinni og sá hluti yfirborðsins sem það þekur. Megnið af vatnshvolfi jarðarinnar er í heimshöfunum, en vatnshvolfið nær líka til vatns í andrúmsloftinu og á landi. Þar á meðal eru ský, innhöf, vötn, ár, og grunnvatn. Massi úthafanna er um það bil 1,35{{e|18}} [[tonn]], eða um 1/4400 af heildarmassa jarðar. Úthöfin þekja 361,8 milljón km² og meðaldýpt þeirra er 3682 metrar, þannig að útreiknað ummál úthafanna er 1,332 milljarðar km³.<ref name="ocean23_2_112">{{Cite journal |last1=Charette |first1=Matthew A. |last2=Smith |first2=Walter H. F. |author-link2=Walter H. F. Smith|title=The Volume of Earth's Ocean |url=https://archive.org/details/oceanography_2010-06_23_2/page/112 |journal=Oceanography |volume=23 |issue=2 |pages=112–114 |date=June 2010 |doi=10.5670/oceanog.2010.51 |doi-access=free|bibcode=2010Ocgpy..23b.112C |hdl=1912/3862 |hdl-access=free }}</ref> Ef öll jarðskorpan væri í sömu hæð og jörðin þannig slétt, væri dýpt hafsins 2,7 til 2,8 km.<ref>{{cite web|title=Third rock from the Sun&nbsp;– restless Earth|url=https://ase.tufts.edu/cosmos/print_chapter.asp?id=4|access-date=12 April 2015|work=NASA's Cosmos|archive-date=6 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106230149/http://ase.tufts.edu/cosmos/print_chapter.asp?id=4|url-status=live}}</ref> Um 97,5% af vatninu á jörðinni eru [[saltvatn]], en 2,5% eru [[ferskvatn]].<ref>{{Cite book|title=On Water|url=https://www.eib.org/en/publications/eib-big-ideas-on-water|access-date=7 December 2020|year=2019|doi=10.2867/509830|language=en|author1=European Investment Bank|publisher=Publications Office|isbn=9789286143199|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129051604/https://www.eib.org/en/publications/eib-big-ideas-on-water|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Chart: Globally, 70% of Freshwater is Used for Agriculture|url=https://blogs.worldbank.org/opendata/chart-globally-70-freshwater-used-agriculture|access-date=7 December 2020|website=World Bank Blogs|date=22 March 2017|last1=Khokhar|first1=Tariq|language=en|archive-date=6 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201206080843/https://blogs.worldbank.org/opendata/chart-globally-70-freshwater-used-agriculture|url-status=live}}</ref> Mest af ferskvatninu, um 68,7%, er bundið í [[heimskaut]]aísnum og [[jökull|jöklum]].<ref>{{cite web|last=Perlman|first=Howard|date=17 March 2014|title=The World's Water|url=https://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html|access-date=12 April 2015|work=USGS Water-Science School|archive-date=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422113320/http://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html|url-status=live}}</ref> Af því sem eftir er af ferskvatni eru 30% [[grunnvatn]], 1% [[yfirborðsvatn]] (sem þekur aðeins um 2,8% af þurrlendi)<ref name="Lake Scientist 2016">{{cite web | title=Where Are Lakes? | website=Lake Scientist | date=28 February 2016 | url=https://www.lakescientist.com/where-are-lakes/ | access-date=28 February 2023 | archive-date=28 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230228013824/https://www.lakescientist.com/where-are-lakes/ | url-status=live }}</ref> og aðrir ferskvatnsgeymar, eins og [[sífreri]], [[vatnsgufa]] í andrúmsloftinu, vatn í lífverum, o.s.frv.<ref name="School 2019">{{cite web | last=School | first=Water Science | title=How Much Water is There on Earth? – U.S. Geological Survey | website=USGS.gov | date=13 November 2019 | url=https://www.usgs.gov/special-topics/water-science-school/science/how-much-water-there-earth#science | access-date=3 March 2023 | archive-date=9 June 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220609050627/https://www.usgs.gov/special-topics/water-science-school/science/how-much-water-there-earth#science | url-status=live }}</ref><ref name="Education 2022">{{cite web | title=Freshwater Resources | website=Education | date=18 August 2022 | url=https://education.nationalgeographic.org/resource/freshwater-resources/ | access-date=28 February 2023 | archive-date=26 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220526195118/https://education.nationalgeographic.org/resource/freshwater-resources | url-status=live }}</ref> Á köldustu svæðum jarðarinnar helst snjóþekja allt sumarið og [[ísmyndun|breytist í ís]]. Uppsafnaður snjór og ís myndar [[jökull|jökla]], ísbreiður sem hreyfast undan eigin þunga. [[Fjallajökull|Fjallajöklar]] myndast í fjalllendi, en stórar [[ísbreiða|ísbreiður]] myndast á landi á heimskautasvæðunum. Flæði jöklanna sverfur yfirborðið og breytir því með afgerandi hætti, þar sem það myndar [[jökulsorfinn dalur|jökulsorfna dali]] og aðrar jarðmyndanir.<ref name="hendrix">{{Cite book|last=Hendrix|first=Mark|title=Earth Science: An Introduction|publisher=Cengage|year=2019|isbn=978-0-357-11656-2|location=Boston|page=330}}</ref> [[Hafís]] á norðurskautinu þekur svæði sem er um það bil jafn stórt og [[Kína]], þótt hann hopi hratt vegna loftslagsbreytinga.<ref name="hendrix" /> Meðal[[selta]] úthafanna er um það bil 35 grömm af salti í hverju kílói af sjó (3,5%).<ref name=kennish2001>{{cite book |first1=Michael J. |last1=Kennish |author-link1=Michael J. Kennish|date=2001 |title=Practical handbook of marine science |url=https://archive.org/details/practicalhandboo0000unse_f2m3 |page=[https://archive.org/details/practicalhandboo0000unse_f2m3/page/34 35] |edition=3rd |publisher=CRC Press |location=Boca Raton, Florida|series=Marine science series |isbn=978-0-8493-2391-1|doi=10.1201/9781420038484}}</ref> Mest af þessu salti kom til vegna eldgosa eða sem úrfellingar í kólnuðu [[storkuberg]]i.<ref name="mullen2002">{{cite web |last1=Mullen |first1=Leslie |date=11 June 2002 |url=http://www.astrobio.net/news/article223.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630122335/http://www.astrobio.net/news/article223.html |archive-date=30 June 2007 |title=Salt of the Early Earth |work=NASA Astrobiology Magazine |access-date=14 March 2007}}</ref> Úthöfin geyma líka uppleystar lofttegundir úr andrúmsloftinu sem eru nauðsynlegar fyrir margar sjávarlífverur.<ref name="natsci_oxy4">{{cite web |last1=Morris |first1=Ron M |url=http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |title=Oceanic Processes |publisher=NASA Astrobiology Magazine |access-date=14 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |archive-date=15 April 2009}}</ref> Sjórinn hefur mikil áhrif á loftslag á jörðinni, þar sem hann virkar sem [[hitageymir]].<ref name="michon2006">{{cite web |last1=Scott |first1=Michon |date=24 April 2006 |url=http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ |title=Earth's Big heat Bucket |publisher=NASA Earth Observatory |access-date=14 March 2007 |archive-date=16 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916014057/http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ |url-status=live }}</ref> Breytingar á sjávarhita geta valdið breytingum á veðri, eins og gerist í [[suðursveiflan|suðursveiflunni]] (El Niño) í Suður-Kyrrahafi.<ref name="sample2005">{{cite web |first1=Sharron |last1=Sample |date=21 June 2005 |url=http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html |title=Sea Surface Temperature |publisher=NASA |access-date=21 April 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427045816/http://science.nasa.gov/earth-science/oceanography/ |archive-date=27 April 2013}}</ref> Gnótt vatns, sérstaklega í vökvaformi, á yfirborði jarðar er einstakt fyrir jörðina og greinir hana frá öðrum reikistjörnum sólkerfisins. Sumar aðrar reikistjörnur geyma lítið af vatni í lofthjúp sínum, en þar eru ekki þær aðstæður á yfirborðinu að vatn geti haldist þar.<ref name="Center 2021">{{cite web |last=Center |first=Astrogeology Science |title=Tour of Water in the Solar System – U.S. Geological Survey |website=USGS.gov |date=14 October 2021 |url=https://www.usgs.gov/news/tour-water-solar-system |access-date=19 January 2022 |archive-date=19 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119211912/https://www.usgs.gov/news/tour-water-solar-system |url-status=live }}</ref> Þótt sumir [[fylgihnöttur|fylgihnettir]] reikistjarnanna sýni ummerki um stóra forðageyma með vatni í vökvaformi, sem hugsanlega er meira en nemur heimshöfunum á jörðinni, eru þeir allir geymdir undir frosnu yfirborðslagi sem er yfir þúsund metrar á þykkt.<ref>{{cite web |title=Are there oceans on other planets? |website=NOAA's National Ocean Service |date=1 June 2013 |url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/et-oceans.html |access-date=19 January 2022 |archive-date=19 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170619132905/http://oceanservice.noaa.gov/facts/et-oceans.html |url-status=live }}</ref> == Gufuhvolfið == {{aðalgrein|Gufuhvolf}} [[File:ISS-42 Waning sun.jpg|thumb|Mynd af jörðinni sem sýnir nokkur lög gufuhvolfsins: [[veðrahvolf]]ið þar sem skýin varpa skuggum; blátt [[heiðhvolf]]ið við sjóndeildarhring; og lína af grænum [[loftljómi|loftljóma]] við neðri hluta [[hitahvolf]]sins í um 100 km hæð við mörk geimsins.]] [[Loftþrýstingur]] við sjávarmál jarðar er að meðaltali 1013,25 [[millibar|millibör]],<ref>{{cite web|url=https://www.vedur.is/vedur/frodleikur/greinar/nr/1071|title=Mælingar á loftþrýstingi|author=Trausti Jónsson|date=23.10.2007}}</ref><ref name="Exline2006">{{cite book|last1=Exline|first1=Joseph D.|url=https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|title=Meteorology: An Educator's Resource for Inquiry-Based Learning for Grades 5–9|last2=Levine|first2=Arlene S.|last3=Levine|first3=Joel S.|date=2006|publisher=NASA/Langley Research Center|page=6|id=NP-2006-08-97-LaRC|access-date=28 July 2018|archive-date=28 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180528181043/https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|url-status=live}}</ref> með um 8,5 km [[stikhæð]].<ref name="earth_fact_sheet" /> Þurrt loft er um það bil 78,084% [[köfnunarefni]], 20,946% [[súrefni]], 0,934% [[argon]] og snefill af koltvísýringi og öðrum gassameindum.<ref name="Exline2006" /> [[Vatnsgufa]] er milli 0,01% og 4%,<ref name="Exline2006" /> en meðaltalið er í kringum 1%.<ref name="earth_fact_sheet">{{cite web |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |title=Earth Fact Sheet |work=[[NSSDCA]] |publisher=[[NASA Goddard Space Flight Center]] |first=David R. |last=Williams |date=15 November 2024 |access-date=30 December 2024 |archive-date=8 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130508021904/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |url-status=live }}</ref> [[Skýjahula]] þekur um tvo þriðju hluta yfirborðs jarðar, meira yfir sjó en landi.<ref name="King Platnick Menzel Ackerman 2013 pp. 3826–3852">{{cite journal |last1=King |first1=Michael D. |last2=Platnick |first2=Steven |last3=Menzel |first3=W. Paul |last4=Ackerman |first4=Steven A. |last5=Hubanks |first5=Paul A. |title=Spatial and Temporal Distribution of Clouds Observed by MODIS Onboard the Terra and Aqua Satellites |journal=IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing |publisher=Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE) |volume=51 |issue=7 |year=2013 |issn=0196-2892 |doi=10.1109/tgrs.2012.2227333 |pages=3826–3852|bibcode=2013ITGRS..51.3826K |s2cid=206691291 |doi-access=free |hdl=2060/20120010368 |hdl-access=free }}</ref> Hæð [[veðrahvolf]]sins er breytileg eftir breiddargráðu, og nær frá 8 km við heimskautin, að 17 km við miðbaug, en getur líka verið breytileg eftir veðri og árstímum.<ref name="geerts_linacre97">{{cite web |last1=Geerts |first1=B. |last2=Linacre |first2=E. |url=http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html |title=The height of the tropopause |date=November 1997 |work=Resources in Atmospheric Sciences |publisher=University of Wyoming |access-date=10 August 2006 |archive-date=27 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427090700/http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html |url-status=live }}</ref> [[Lífhvolf]] jarðar hefur haft mikil áhrif á samsetningu lofthjúpsins. [[Súrefnisbyltingin]] varð þegar [[ljóstillífun]] þróaðist fyrir 2,7 milljörðum ára og skapaði núverandi gufuhvolf gert úr blöndu köfnunarefnis og súrefnis.<ref name="NYT-20131003">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |author-link=Carl Zimmer |title=Earth's Oxygen: A Mystery Easy to Take for Granted |url=https://www.nytimes.com/2013/10/03/science/earths-oxygen-a-mystery-easy-to-take-for-granted.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003121909/http://www.nytimes.com/2013/10/03/science/earths-oxygen-a-mystery-easy-to-take-for-granted.html |archive-date=3 October 2013 |url-access=limited |date=3 October 2013 |work=[[The New York Times]] |access-date=3 October 2013}}</ref> Þessi breyting var undirstaða útbreiðslu [[loftháð lífvera|loftháðra lífvera]] og leiddi óbeint til myndunar ósonlagsins, vegna umbreytingar {{chem2|O2}} úr andrúmsloftinu í {{chem2|O3}}. Ósonlagið hindrar útfjólubláa [[geislun sólar]] sem gerir líf á þurru landi mögulegt.<ref name="Harrison 2002">{{cite book |first1=Roy M. |last1=Harrison |author-link1=Roy M. Harrison |last2=Hester |first2=Ronald E. |date=2002 |title=Causes and Environmental Implications of Increased UV-B Radiation |url=https://archive.org/details/causesenvironmen0000unse |publisher=Royal Society of Chemistry |isbn=978-0-85404-265-4}}</ref> Meðal annarra hlutverka gufuhvolfsins sem eru mikilvæg lífi má nefna flutning vatnsgufu, geymslu á nýtilegum gastegundum, brennslu á litlum loftsteinum áður en þeir skella á yfirborðinu, og temprun hita.<ref name="atmosphere">{{cite web |author=Staff |date=8 October 2003 |url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html |title=Earth's Atmosphere |publisher=NASA |access-date=21 March 2007 |archive-date=27 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427090422/https://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html |url-status=dead }}</ref> Hið síðastnefnda stafar af [[gróðurhúsaáhrif]]um þar sem snefilefni í lofthjúpnum grípa [[varmaorka|varmaorku]] sem yfirborðið gefur frá sér og hækka þannig meðalhita. Vatnsgufa, koltvísýringur, [[metan]], [[nituroxíð]], og [[óson]] eru helstu gróðurhúsalofttegundirnar í gufuhvolfinu. Ef þau héldu ekki hitanum eftir, yrði meðalhiti á yfirborði jarðar -18°C, en ekki +15°C eins og nú.<ref name="Pidwirny2006_7">{{cite web |last1=Pidwirny |first1=Michael |year=2006 |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html |title=Fundamentals of Physical Geography (2nd Edition) |publisher=University of British Columbia, Okanagan |access-date=19 March 2007 |archive-date=15 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815014033/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html |url-status=live }}</ref> Þá myndi líf líklega ekki þrífast í núverandi mynd.<ref name="Narottam2008">{{cite book |url={{GBurl|id=i4kASIoKym8C|p=40}} |title=Climate Change and International Politics |publisher=Kalpaz Publications |first=Narottam |last=Gaan |page=40 |year=2008 |isbn=978-81-7835-641-9}}</ref> == Heimildir == {{reflist}} == Tenglar == {{Wiktionary|Jörðin|Jörðinni}} * [https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/jordin/ Jörðin á Stjörnufræðivefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240710163530/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/jordin/ |date=2024-07-10 }} {{Sólkerfið}} {{Gæðagrein}} [[Flokkur:Jarðvísindi]] [[Flokkur:Jörðin|Jörðin]] [[Flokkur:Reikistjörnurnar]] [[Flokkur:Sólkerfið]] 9o9tff0cyo2agd0azhqkfb1lqlgu05c 0 3243 1978930 1475376 2026-09-14T23:00:09Z TKSnaevarr 53243 1978930 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Carl jacobi.jpg|thumb|150px|Carl Gustav Jacob Jacobi]] '''Carl Gustav Jacob Jacobi''' ([[10. desember]] [[1804]] – [[18. febrúar]] [[1851]]) var [[Þýskaland|þýskur]] [[frægir stærðfræðingar|stærðfræðingur]]. Hann átti hlut að máli við þróun svokallaðra elliptískra falla, en það er flokkur falla sem kemur fram við andhverfur sérstakra heilda. Með því að beita elliptískum föllum innan [[talnafræði]]nnar (number theory) tókst honum að sanna ályktun [[Pierre de Fermat|Fermats]] um það að sérhverja [[Náttúruleg tala|náttúrulega tölu]] mætti skrifa sem summu fjögurra eða færri [[Ferningstala|ferningstalna]]. Hann átti líka þátt í þróun [[ákveða]] af fylkjum og í [[aflfræði]]. == Tengt efni == * [[Jacobi-fylki]] {{DEFAULTSORT:Jacobi, Carl Gustav Jacob}} [[Flokkur:Þýskir stærðfræðingar|Jacobi, Carl Gustav Jacob]] {{fd|1804|1851}} gnjd34qlawiy6sxfx5xgyao7labksn3 0 6258 1978864 1977645 2026-09-14T13:38:00Z TKSnaevarr 53243 1978864 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = [[Breska konungsveldið|Drottning Bretlands]] og <br />[[samveldið|samveldisins]] | skjaldarmerki = Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg | ætt = [[Windsor-ætt]] | nafn = Elísabet 2. | mynd = Elizabeth II in Berlin 2015 (cropped).JPG | skírnarnafn = Elizabeth Alexandra Mary | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1926|4|21}} | fæðingarstaður = 17 Bruton Street, [[Mayfair]], [[London]], [[England]]i, [[Bretland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2022|9|8|1926|4|21}} | dánarstaður = [[Balmoral-kastali|Balmoral-kastala]], [[Skotland]]i, [[Bretland]]i | grafinn = Minningarkapella Georgs 6. konungs, Kapellu Heilags Georgs, [[Windsor-kastali|Windsor-kastala]] | ríkisár = [[6. febrúar]] [[1952]] – [[8. september]] [[2022]] | faðir = [[Georg 6. Bretlandskonungur]] | móðir = [[Elísabet drottningarmóðir|Elizabeth Bowes-Lyon]] | maki = [[Filippus prins, hertogi af Edinborg]] | titill_maka = Eiginmaður | börn = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]], Bretakonungur<br>[[Anna Bretaprinsessa|Anna]], hin konunglega prinsessa<br>[[Andrés prins, hertoginn af York|Andrés]], hertogi af Jórvík<br>[[Játvarður prins, jarlinn af Wessex|Játvarður]] jarl af Wessex }} '''Elísabet 2.''' (fullt nafn: ''Elizabeth Alexandra Mary'', [[21. apríl]] [[1926]] – [[8. september]] [[2022]]) var [[drottning]] og [[þjóðhöfðingi]] [[Bretland]]s og ýmissa annarra ríkja innan [[Breska heimsveldið|breska heimsveldisins]] og síðan [[Breska samveldið|samveldisins]]. Þar að auki var hún æðsti yfirmaður [[Enska biskupakirkjan|ensku biskupakirkjunnar]] og breska heraflans og [[lávarður]] [[Mön (í Írlandshafi)|Manar]]. Þessum embættum gegndi hún síðan faðir hennar [[Georg 6.]] lést árið [[1952]] til dauðadags árið [[2022]]. Hún var þjóðhöfðingi um 125 milljón manna og þaulsætnasti þjóðhöfðingi í sögu Bretlands. Elísabet var eldri dóttir Alberts hertoga af York og konu hans, [[Elísabet Bowes-Lyon]]. Þegar hún fæddist var ekkert sem benti til þess að hún yrði framtíðarþjóðhöfðingi Bretlands. Ríkisarfinn var eldri bróðir föður hennar, [[Játvarður 8.|Játvarður]] prins af Wales, og allir bjuggust við að hann gengi í hjónaband og eignaðist börn. Hann varð að vísu konungur [[1936]] en sagði af sér seinna sama ár og þá varð faðir Elísabetar konungur, þvert gegn vilja sínum, og tók sér nafnið Georg 6. Elísabet stóð þá næst til ríkiserfða þar sem hún átti engan bróður. Hún fékk þó ekki titilinn [[Prinsinn af Wales|prinsessa af Wales]]. Eiginmaður hennar var [[Filippus prins, hertogi af Edinborg]], og gengu þau í hjónaband [[1947]]. Þau voru bæði afkomendur [[Kristján 9.|Kristjáns 9.]] Danakonungs og [[Viktoría Bretadrottning|Viktoríu]] Bretadrottningar. Saman áttu þau fjögur börn en þau eru í aldursröð: [[Karl 3. Bretakonungur]], [[Anna Bretaprinsessa|Anna prinsessa]], [[Andrés prins, hertoginn af York|Andrew Mountbatten-Windsor]] og [[Játvarður prins, jarlinn af Wessex|Játvarður jarl af Wessex]]. ==Æviágrip== Elísabet fæddist árið 1926 og var hin eldri af tveimur dætrum [[Georg 6. Bretlandskonungur|Alberts hertoga af York]] og eiginkonu hans, [[Elísabet drottningarmóðir|Elísabetar Bowes-Lyon]]. Albert var yngri sonur [[Georg 5.|Georgs 5.]] Bretlandskonungs og ekki var gert ráð fyrir því við fæðingu Elísabetar að hann eða niðjar hans myndu taka við bresku krúnunni. Þegar Georg konungur lést árið 1936 tók [[Játvarður 8. Bretlandskonungur|Játvarður]], föðurbróðir Elísabetar, við krúnunni en ákvað sama ár að segja af sér til þess að geta kvænst [[Wallis Simpson]], tvífráskilinni Bandaríkjakonu sem ríkisstjórninni þótti ekki efni í drottningu. Þetta leiddi til þess að faðir Elísabetar var krýndur konungur undir nafninu Georg 6. og Elísabet varð ríkisarfi að bresku krúnunni.<ref name=dv2015>{{Tímarit.is|6798058|Elísabet II slær met Viktoríu|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=8. september 2015|höfundur=Kolbrún Bergþórsdóttir|blaðsíða=28-32}}</ref> Elísabet ólst upp í skugga [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] og tók nokkurn þátt í starfsemi breska heimavarnarliðsins sem ung kona á stríðsárunum.<ref>{{Tímarit.is|1251604|Elísabet prinsessa er orðin myndug|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=22. apríl 1944|höfundur=Cynthia Asquith|blaðsíða=2}}</ref> Elísabet flutti sitt fyrsta útvarpsávarp árið 1940, þegar hún var fjórtán ára. Í því ávarpaði hún bresk börn sem höfðu verið send í fóstur út í sveit vegna [[Orrustan um Bretland|loftárása Þjóðverja]] og hvatti þau til að sýna styrk og hugrekki. Þegar Elísabet var tæplega sextán ára var hún gerð að ofursta í breska hernum og hlaut herþjálfun í samræmi við hefðbundna menntun breskra krúnuarfa.<ref name=ruv2016>{{Vefheimild|titill=Elísabet níræð - konungsveldi á tímamótum|url=https://www.ruv.is/frett/elisabet-niraed-konungsveldi-a-timamotum|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2016|mánuður=20. febrúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=21. september|höfundur=Gunnar Hrafn Jónsson}}</ref> Elísabet vann meðal annars í flutningadeild hjálparsveitanna, bæði sem bílstjóri og bifvélavirki.<ref>{{Tímarit.is|4058992|Höfuð elstu veraldlegrar stofnunar Bretaveldis|blað=[[Tíminn|Tíminn, helgin]]|útgáfudagsetning=23. júní 1990|blaðsíða=11-13}}</ref> Elísabet kynntist grískættuðum frænda sínum, [[Filippus prins, hertogi af Edinborg|Filippusi]], þegar hún var þrettán ára og þau felldu brátt hugi saman. Elísabet og Filippus trúlofuðust árið 1947 og giftust síðar sama ár.<ref name=dv2015/> ===Valdatíð (1952–2022)=== [[Mynd:Elizabeth and Philip 1953.jpg|thumb|left|Krýningarmynd af Elísabetu og Filippusi árið 1953.]] [[Mynd:Queen Elizabeth II official portrait for 1959 tour (retouched) (cropped) (3-to-4 aspect ratio).jpg|thumb|left|Elísabet, 1959.]] Georg 6. lést árið 1952, á meðan Elísabet var í opinberri heimsókn í [[Kenía|Keníu]]. Elísabet varð þannig þjóðhöfðingi [[samveldið|samveldisins]] undir nafninu Elísabet 2. og var krýnd drottning í júní næsta ár.<ref>{{Tímarit.is|5406327|Krýnd Elisabet II Bretadrottning|blað=[[Eining]]|útgáfudagsetning=1. október 1953|blaðsíða=1-3}}</ref> Elísabet var vinsæll þjóðhöfðingi allt frá valdatöku sinni og einbeitti sér lengi að því að endurheimta virðuleika konungsfjölskyldunnar eftir umdeilda afsögn frænda síns.<ref>{{Tímarit.is|1638094|Elísabet II Bretadrottning sextug: Með heiðri og sóma|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=10. ágúst 1986|blaðsíða=12-14}}</ref> Þó fór að bera á gagnrýni á hana árið 1957 í [[Súesdeilan|Súesdeilunni]], þegar [[Louis Mountbatten|Mountbatten lávarður]], frændi bæði Filippusar og Elísabetar, lét hafa eftir sér að drottningin væri á móti stríðsrekstri Breta í Egyptalandi. [[Anthony Eden]] forsætisráðherra, sem hafði átt frumkvæði að stríðinu, neyddist í kjölfarið til að segja af sér formennsku í [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokknum]] og Elísabet skipaði [[Harold Macmillan]] í embætti forsætisráðherra. Þegar Macmillan sagði síðan af sér sex árum síðar staðfesti Elísabet valið á aðalsmanninum [[Alec Douglas-Home]] sem eftirmanni hans, sem mörgum þótti ólýðræðislegt og leiddi til frekari gagnrýni á embætti Elísabetar.<ref name=ruv2016/> Elísabet hafði átt í góðu sambandi við fyrsta forsætisráðherra sinn, [[Winston Churchill]], sem hrósaði henni fyrir sterkan persónuleika og hafði mynd af henni fyrir ofan rúm sitt á sveitasetri sínu síðustu árin. Samskipti hennar við [[Margaret Thatcher]], forsætisráðherra frá 1979 til 1990, voru með stirðara móti og Thatcher mun hafa sagt um Elísabetu við flokksfélaga sína: „Hún er ekki ein af okkur.“<ref name=dv2015/> Á níunda og tíunda áratugnum var mikið fjallað í slúðurblöðum og öðrum fjölmiðlum um kynlíf barna Elísabetar og myndugleiki krúnunnar beið nokkurn hnekki fyrir vikið. Í frægri ræðu sem Elísabet hélt árið 1992 kallaði hún árið „[[annus horribilis]]“ („hræðilegt ár“ á latínu) og vísaði þar í ýmsa fjölskylduharmleiki sem þá stóðu yfir, meðal annars fráskilnað tveggja barna hennar ([[Anna Bretaprinsessa|Önnu]] og [[Andrés prins, hertoginn af York|Andrésar]]) frá mökum sínum og uppljóstranir um framhjáhald elsta sonar hennar, [[Karl 3. Bretakonungur|Karls krónprins]], á eiginkonu sinni, [[Díana prinsessa|Díönu prinsessu]].<ref name=sunnudagsmoggi>{{Tímarit.is|6020153|Drottningin skyldurækna|blað=[[SunnudagsMogginn]]|útgáfudagsetning=3. júní 2012|blaðsíða=32-35}}</ref> Til þess að reyna að breyta ímynd konungdæmisins byrjaði drottningin að borga skatta í kjölfar hneykslismálanna og lét opna [[Buckinghamhöll]] fyrir almenningi í tvo mánuði á ári.<ref name=sunnudagsmoggi/> Karl og Díana hlutu lögskilnað árið 1996 og Díana lést með sviplegum hætti í bílslysi í París næsta ár. Fráskilnaður og dauði Díönu, sem hafði notið mikilla vinsælda og hafði þótt anda ferskum andvara á ímynd konungfjölskyldunnar á meðan þau Karl voru hjón, olli straumhvörfum í drottningartíð Elísabetar. Í fyrstu leiddi dauði Díönu til harðrar gagnrýni á Elísabetu, sem þótti draga lappirnar með að sýna viðbrögð við andlátinu og vannýta tækifæri til að tengjast þjóðinni, sem var í sorg.<ref>{{Vefheimild|titill=„Þau komu bara ekki vel fram við Díönu“|url=https://www.ruv.is/frett/2022/09/13/thau-komu-bara-ekki-vel-fram-vid-dionu|útgefandi=[[RÚV]]|dags=13. september 2022|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=25. september|höfundur=Júlía Aradóttir|höfundur2=Oddur Þórðarson|höfundur3=Jóhann Alfreð Kristinsson}}</ref> Elísabet sýndi sína mannlegu hlið er hún minntist Díönu í sjónvarpsávarpi og vann sér aftur inn mikla velvild sem hún hafði glatað á undanförnum árum.<ref name=sunnudagsmoggi/> Rannsókn ''[[The Guardian]]'' á skjölum úr Þjóðskjalasafni Bretlands bendir til þess að á valdatíð sinni hafi Elísabet getað beitt svokölluðu „samþykki drottningarinnar“ (e. ''Queen's consent'') til þess að hafa áhrif á lagasetningar áður en þær eru samþykktar af breska þinginu. Meðal annars hafi lögfræðingur drottningarinnar beitt ríkisstjórn [[Edward Heath|Edwards Heath]] þrýstingi á áttunda áratuginum til þess að hún yrði undanskilin nýjum upplýsingalögum sem hefðu annars skyldað hana til þess að gera opinberar upplýsingar um eignarhluti og auðæfi sín.<ref>{{Vefheimild|titill=Hlutaðist til um lög til að halda auðæfunum leyndum|url=https://www.ruv.is/frett/2021/02/08/hlutadist-til-um-log-til-ad-halda-audaefunum-leyndum|útgefandi=RÚV|höfundur=Valgerður Árnadóttir|ár=2021|mánuður=8. febrúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=24. mars}}</ref> Elísabet hafi þannig farið með dulda valdheimild í formi táknrænnar athafnar á ríkisárum sínum.<ref>{{Vefheimild|titill=Drottningin fékk lögum breytt til að sveipa auðæfi sín leyndarhjúp |url=https://www.visir.is/g/20212070722d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir|ár=2021|mánuður=7. febrúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=24. mars}}</ref> Filippus prins, eiginmaður Elísabetar, lést í apríl árið 2021, en þau Elísabet höfðu þá verið gift í rúm 73 ár.<ref>{{Vefheimild|titill=Átti sér­stak­an stað í hjarta Breta|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2021/04/09/atti_serstakan_stad_i_hjarta_breta/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2021|mánuður=9. apríl|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=9. apríl}}</ref> ==Andlát== [[Mynd:Elizabeth II Lying-in-State - 04.jpg|thumb|right|Kista Elísabetar var geymd í [[Westminster]] í fimm daga fyrir útförina, þar sem hundruðir þúsunda manns biðu í röðum til að votta drottningunni virðingu sína.]] Elísabet lést þann 8. september 2022, þá 96 ára gömul.<ref>{{Vefheimild|titill=Elísa­bet Bret­lands­drottning er látin|url=https://www.frettabladid.is/frettir/elisabet-bretlandsdrottning-er-latin/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=8. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=8. september|höfundur=Oddur Ævar Gunnarsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220909070703/https://www.frettabladid.is/frettir/elisabet-bretlandsdrottning-er-latin/|safnár=2022|safnmánuður=9. september}}</ref> Hún lést í [[Balmoral-kastali|Balmoral-kastala]] í [[Skotland]]i, þar sem hún hafði verið undir eftirliti lækna vegna hrakandi heilsu.<ref>{{Vefheimild|titill=Elísabet II leiddi Breta í gegnum súrt og sætt í 70 ár|url=https://www.visir.is/g/20222308859d/elisabet-ii-leiddi-breta-i-gegnum-surt-og-saett-i-70-ar|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2022|mánuður=8. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=8. september|höfundur=Heimir Már Pétursson }}</ref> Aðeins tveimur dögum fyrir andlát sitt hafði Elísabet veitt fimmtánda forsætisráðherranum á valdatíð sinni, [[Liz Truss]], stjórnarmyndunarumboð. Vegna hrakandi heilsu hafði Elísabet hitt verðandi forsætisráðherrann í Balmoral-kastala en ekki í [[Buckingham-höll]] eins og venjan er.<ref>{{Vefheimild|titill=Liz Truss hitti Elísa­betu og tók við stjórnar­taumunum í Bret­land|url=https://www.frettabladid.is/frettir/liz-truss-hitti-elisabetu-og-tok-vid-stjornartaumunum-i-bretland/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=6. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=6. september|höfundur=Þorvarður Pálsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20221208164320/https://www.frettabladid.is/frettir/liz-truss-hitti-elisabetu-og-tok-vid-stjornartaumunum-i-bretland/|safnár=2022|safnmánuður=8. desember}}</ref> Elísabet var borin til grafar í [[Windsor-kastali|Windsor-kastala]] þann 19. september í opinberri útför. Hundruð þúsunda manna vottuðu drottningunni virðingu sína fyrir útförina, þar á meðal fjöldi erlendra þjóðarleiðtoga þar á meðal [[Guðni Th. Jóhannesson]] þáverandi forseti Íslands. Öryggisgæsla við jarðarförina var því ein stærsta aðgerð í sögu bresku lögreglunnar.<ref>{{Vefheimild|titill=Stærsta verkefnið hafið – Sjóliðar draga vagn með kistu drottningar|url=https://kjarninn.is/frettir/staersta-verkefnid-hafid-sjolidar-draga-vagn-med-kistu-drottningar/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|ár=2022|mánuður=19. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=25. september|höfundur=Sunna Ósk Logadóttir}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Jarðarförin „umfangsmesta lögregluaðgerð sögunnar“|url=https://www.ruv.is/frett/2022/09/19/jardarforin-umfangsmesta-logregluadgerd-sogunnar|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2022|mánuður=19. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=25. september|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref> == Tenglar == * {{Tímarit.is|3298514|„Já, en hvað getur hún alltaf verið að gera?“|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|útgáfudagsetning=5. júní 1977|blaðsíða=8-11; 16}} ==Tilvísanir== <references/> {{töflubyrjun}} {{erfðatafla | titill = [[Bretadrottning]] | frá = [[6. febrúar]] [[1952]] | til = [[8. september]] [[2022]] | fyrir = [[Georg 6.]] | eftir = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] }} {{töfluendir}} {{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}} {{fd|1926|2022}} [[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]] [[Flokkur:Windsor-ætt]] [[Flokkur:Einvaldar samveldisins]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Bahamaeyja]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Barbados]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Gana]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Gvæjana]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Keníu]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Möltu]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Nígeríu]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Pakistans]] jkraq3ecru41y056y8qfljzehvq9eek 1978875 1978864 2026-09-14T14:31:44Z TKSnaevarr 53243 1978875 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = [[Breska konungsveldið|Drottning Bretlands]] og <br />[[samveldið|samveldisins]] | skjaldarmerki = Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg | ætt = [[Windsor-ætt]] | nafn = Elísabet 2. | mynd = Elizabeth II in Berlin 2015 (cropped).JPG | skírnarnafn = Elizabeth Alexandra Mary | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1926|4|21}} | fæðingarstaður = 17 Bruton Street, [[Mayfair]], [[London]], [[England]]i, [[Bretland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2022|9|8|1926|4|21}} | dánarstaður = [[Balmoral-kastali|Balmoral-kastala]], [[Skotland]]i, [[Bretland]]i | grafinn = Minningarkapella Georgs 6. konungs, Kapellu Heilags Georgs, [[Windsor-kastali|Windsor-kastala]] | ríkisár = [[6. febrúar]] [[1952]] – [[8. september]] [[2022]] | faðir = [[Georg 6. Bretlandskonungur]] | móðir = [[Elísabet drottningarmóðir|Elizabeth Bowes-Lyon]] | maki = [[Filippus prins, hertogi af Edinborg]] | titill_maka = Eiginmaður | börn = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]], Bretakonungur<br>[[Anna Bretaprinsessa|Anna]], hin konunglega prinsessa<br>[[Andrew Mountbatten-Windsor|Andrés]], hertogi af Jórvík<br>[[Játvarður prins, hertogi af Edinborg|Játvarður]] hertogi af Edinborg. }} '''Elísabet 2.''' (fullt nafn: ''Elizabeth Alexandra Mary'', [[21. apríl]] [[1926]] – [[8. september]] [[2022]]) var [[drottning]] og [[þjóðhöfðingi]] [[Bretland]]s og ýmissa annarra ríkja innan [[Breska heimsveldið|breska heimsveldisins]] og síðan [[Breska samveldið|samveldisins]]. Þar að auki var hún æðsti yfirmaður [[Enska biskupakirkjan|ensku biskupakirkjunnar]] og breska heraflans og [[lávarður]] [[Mön (í Írlandshafi)|Manar]]. Þessum embættum gegndi hún síðan faðir hennar [[Georg 6.]] lést árið [[1952]] til dauðadags árið [[2022]]. Hún var þjóðhöfðingi um 125 milljón manna og þaulsætnasti þjóðhöfðingi í sögu Bretlands. Elísabet var eldri dóttir Alberts hertoga af York og konu hans, [[Elísabet Bowes-Lyon]]. Þegar hún fæddist var ekkert sem benti til þess að hún yrði framtíðarþjóðhöfðingi Bretlands. Ríkisarfinn var eldri bróðir föður hennar, [[Játvarður 8.|Játvarður]] prins af Wales, og allir bjuggust við að hann gengi í hjónaband og eignaðist börn. Hann varð að vísu konungur [[1936]] en sagði af sér seinna sama ár og þá varð faðir Elísabetar konungur, þvert gegn vilja sínum, og tók sér nafnið Georg 6. Elísabet stóð þá næst til ríkiserfða þar sem hún átti engan bróður. Hún fékk þó ekki titilinn [[Prinsinn af Wales|prinsessa af Wales]]. Eiginmaður hennar var [[Filippus prins, hertogi af Edinborg]], og gengu þau í hjónaband [[1947]]. Þau voru bæði afkomendur [[Kristján 9.|Kristjáns 9.]] Danakonungs og [[Viktoría Bretadrottning|Viktoríu]] Bretadrottningar. Saman áttu þau fjögur börn en þau eru í aldursröð: [[Karl 3. Bretakonungur]], [[Anna Bretaprinsessa|Anna prinsessa]], [[Andrew Mountbatten-Windsor]] og [[Játvarður prins, hertogi af Edinborg|Játvarður hertogi af Edinborg]]. ==Æviágrip== Elísabet fæddist árið 1926 og var hin eldri af tveimur dætrum [[Georg 6. Bretlandskonungur|Alberts hertoga af York]] og eiginkonu hans, [[Elísabet drottningarmóðir|Elísabetar Bowes-Lyon]]. Albert var yngri sonur [[Georg 5.|Georgs 5.]] Bretlandskonungs og ekki var gert ráð fyrir því við fæðingu Elísabetar að hann eða niðjar hans myndu taka við bresku krúnunni. Þegar Georg konungur lést árið 1936 tók [[Játvarður 8. Bretlandskonungur|Játvarður]], föðurbróðir Elísabetar, við krúnunni en ákvað sama ár að segja af sér til þess að geta kvænst [[Wallis Simpson]], tvífráskilinni Bandaríkjakonu sem ríkisstjórninni þótti ekki efni í drottningu. Þetta leiddi til þess að faðir Elísabetar var krýndur konungur undir nafninu Georg 6. og Elísabet varð ríkisarfi að bresku krúnunni.<ref name=dv2015>{{Tímarit.is|6798058|Elísabet II slær met Viktoríu|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=8. september 2015|höfundur=Kolbrún Bergþórsdóttir|blaðsíða=28-32}}</ref> Elísabet ólst upp í skugga [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] og tók nokkurn þátt í starfsemi breska heimavarnarliðsins sem ung kona á stríðsárunum.<ref>{{Tímarit.is|1251604|Elísabet prinsessa er orðin myndug|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=22. apríl 1944|höfundur=Cynthia Asquith|blaðsíða=2}}</ref> Elísabet flutti sitt fyrsta útvarpsávarp árið 1940, þegar hún var fjórtán ára. Í því ávarpaði hún bresk börn sem höfðu verið send í fóstur út í sveit vegna [[Orrustan um Bretland|loftárása Þjóðverja]] og hvatti þau til að sýna styrk og hugrekki. Þegar Elísabet var tæplega sextán ára var hún gerð að ofursta í breska hernum og hlaut herþjálfun í samræmi við hefðbundna menntun breskra krúnuarfa.<ref name=ruv2016>{{Vefheimild|titill=Elísabet níræð - konungsveldi á tímamótum|url=https://www.ruv.is/frett/elisabet-niraed-konungsveldi-a-timamotum|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2016|mánuður=20. febrúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=21. september|höfundur=Gunnar Hrafn Jónsson}}</ref> Elísabet vann meðal annars í flutningadeild hjálparsveitanna, bæði sem bílstjóri og bifvélavirki.<ref>{{Tímarit.is|4058992|Höfuð elstu veraldlegrar stofnunar Bretaveldis|blað=[[Tíminn|Tíminn, helgin]]|útgáfudagsetning=23. júní 1990|blaðsíða=11-13}}</ref> Elísabet kynntist grískættuðum frænda sínum, [[Filippus prins, hertogi af Edinborg|Filippusi]], þegar hún var þrettán ára og þau felldu brátt hugi saman. Elísabet og Filippus trúlofuðust árið 1947 og giftust síðar sama ár.<ref name=dv2015/> ===Valdatíð (1952–2022)=== [[Mynd:Elizabeth and Philip 1953.jpg|thumb|left|Krýningarmynd af Elísabetu og Filippusi árið 1953.]] [[Mynd:Queen Elizabeth II official portrait for 1959 tour (retouched) (cropped) (3-to-4 aspect ratio).jpg|thumb|left|Elísabet, 1959.]] Georg 6. lést árið 1952, á meðan Elísabet var í opinberri heimsókn í [[Kenía|Keníu]]. Elísabet varð þannig þjóðhöfðingi [[samveldið|samveldisins]] undir nafninu Elísabet 2. og var krýnd drottning í júní næsta ár.<ref>{{Tímarit.is|5406327|Krýnd Elisabet II Bretadrottning|blað=[[Eining]]|útgáfudagsetning=1. október 1953|blaðsíða=1-3}}</ref> Elísabet var vinsæll þjóðhöfðingi allt frá valdatöku sinni og einbeitti sér lengi að því að endurheimta virðuleika konungsfjölskyldunnar eftir umdeilda afsögn frænda síns.<ref>{{Tímarit.is|1638094|Elísabet II Bretadrottning sextug: Með heiðri og sóma|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=10. ágúst 1986|blaðsíða=12-14}}</ref> Þó fór að bera á gagnrýni á hana árið 1957 í [[Súesdeilan|Súesdeilunni]], þegar [[Louis Mountbatten|Mountbatten lávarður]], frændi bæði Filippusar og Elísabetar, lét hafa eftir sér að drottningin væri á móti stríðsrekstri Breta í Egyptalandi. [[Anthony Eden]] forsætisráðherra, sem hafði átt frumkvæði að stríðinu, neyddist í kjölfarið til að segja af sér formennsku í [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokknum]] og Elísabet skipaði [[Harold Macmillan]] í embætti forsætisráðherra. Þegar Macmillan sagði síðan af sér sex árum síðar staðfesti Elísabet valið á aðalsmanninum [[Alec Douglas-Home]] sem eftirmanni hans, sem mörgum þótti ólýðræðislegt og leiddi til frekari gagnrýni á embætti Elísabetar.<ref name=ruv2016/> Elísabet hafði átt í góðu sambandi við fyrsta forsætisráðherra sinn, [[Winston Churchill]], sem hrósaði henni fyrir sterkan persónuleika og hafði mynd af henni fyrir ofan rúm sitt á sveitasetri sínu síðustu árin. Samskipti hennar við [[Margaret Thatcher]], forsætisráðherra frá 1979 til 1990, voru með stirðara móti og Thatcher mun hafa sagt um Elísabetu við flokksfélaga sína: „Hún er ekki ein af okkur.“<ref name=dv2015/> Á níunda og tíunda áratugnum var mikið fjallað í slúðurblöðum og öðrum fjölmiðlum um kynlíf barna Elísabetar og myndugleiki krúnunnar beið nokkurn hnekki fyrir vikið. Í frægri ræðu sem Elísabet hélt árið 1992 kallaði hún árið „[[annus horribilis]]“ („hræðilegt ár“ á latínu) og vísaði þar í ýmsa fjölskylduharmleiki sem þá stóðu yfir, meðal annars fráskilnað tveggja barna hennar ([[Anna Bretaprinsessa|Önnu]] og [[Andrés prins, hertoginn af York|Andrésar]]) frá mökum sínum og uppljóstranir um framhjáhald elsta sonar hennar, [[Karl 3. Bretakonungur|Karls krónprins]], á eiginkonu sinni, [[Díana prinsessa|Díönu prinsessu]].<ref name=sunnudagsmoggi>{{Tímarit.is|6020153|Drottningin skyldurækna|blað=[[SunnudagsMogginn]]|útgáfudagsetning=3. júní 2012|blaðsíða=32-35}}</ref> Til þess að reyna að breyta ímynd konungdæmisins byrjaði drottningin að borga skatta í kjölfar hneykslismálanna og lét opna [[Buckinghamhöll]] fyrir almenningi í tvo mánuði á ári.<ref name=sunnudagsmoggi/> Karl og Díana hlutu lögskilnað árið 1996 og Díana lést með sviplegum hætti í bílslysi í París næsta ár. Fráskilnaður og dauði Díönu, sem hafði notið mikilla vinsælda og hafði þótt anda ferskum andvara á ímynd konungfjölskyldunnar á meðan þau Karl voru hjón, olli straumhvörfum í drottningartíð Elísabetar. Í fyrstu leiddi dauði Díönu til harðrar gagnrýni á Elísabetu, sem þótti draga lappirnar með að sýna viðbrögð við andlátinu og vannýta tækifæri til að tengjast þjóðinni, sem var í sorg.<ref>{{Vefheimild|titill=„Þau komu bara ekki vel fram við Díönu“|url=https://www.ruv.is/frett/2022/09/13/thau-komu-bara-ekki-vel-fram-vid-dionu|útgefandi=[[RÚV]]|dags=13. september 2022|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=25. september|höfundur=Júlía Aradóttir|höfundur2=Oddur Þórðarson|höfundur3=Jóhann Alfreð Kristinsson}}</ref> Elísabet sýndi sína mannlegu hlið er hún minntist Díönu í sjónvarpsávarpi og vann sér aftur inn mikla velvild sem hún hafði glatað á undanförnum árum.<ref name=sunnudagsmoggi/> Rannsókn ''[[The Guardian]]'' á skjölum úr Þjóðskjalasafni Bretlands bendir til þess að á valdatíð sinni hafi Elísabet getað beitt svokölluðu „samþykki drottningarinnar“ (e. ''Queen's consent'') til þess að hafa áhrif á lagasetningar áður en þær eru samþykktar af breska þinginu. Meðal annars hafi lögfræðingur drottningarinnar beitt ríkisstjórn [[Edward Heath|Edwards Heath]] þrýstingi á áttunda áratuginum til þess að hún yrði undanskilin nýjum upplýsingalögum sem hefðu annars skyldað hana til þess að gera opinberar upplýsingar um eignarhluti og auðæfi sín.<ref>{{Vefheimild|titill=Hlutaðist til um lög til að halda auðæfunum leyndum|url=https://www.ruv.is/frett/2021/02/08/hlutadist-til-um-log-til-ad-halda-audaefunum-leyndum|útgefandi=RÚV|höfundur=Valgerður Árnadóttir|ár=2021|mánuður=8. febrúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=24. mars}}</ref> Elísabet hafi þannig farið með dulda valdheimild í formi táknrænnar athafnar á ríkisárum sínum.<ref>{{Vefheimild|titill=Drottningin fékk lögum breytt til að sveipa auðæfi sín leyndarhjúp |url=https://www.visir.is/g/20212070722d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir|ár=2021|mánuður=7. febrúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=24. mars}}</ref> Filippus prins, eiginmaður Elísabetar, lést í apríl árið 2021, en þau Elísabet höfðu þá verið gift í rúm 73 ár.<ref>{{Vefheimild|titill=Átti sér­stak­an stað í hjarta Breta|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2021/04/09/atti_serstakan_stad_i_hjarta_breta/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2021|mánuður=9. apríl|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=9. apríl}}</ref> ==Andlát== [[Mynd:Elizabeth II Lying-in-State - 04.jpg|thumb|right|Kista Elísabetar var geymd í [[Westminster]] í fimm daga fyrir útförina, þar sem hundruðir þúsunda manns biðu í röðum til að votta drottningunni virðingu sína.]] Elísabet lést þann 8. september 2022, þá 96 ára gömul.<ref>{{Vefheimild|titill=Elísa­bet Bret­lands­drottning er látin|url=https://www.frettabladid.is/frettir/elisabet-bretlandsdrottning-er-latin/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=8. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=8. september|höfundur=Oddur Ævar Gunnarsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220909070703/https://www.frettabladid.is/frettir/elisabet-bretlandsdrottning-er-latin/|safnár=2022|safnmánuður=9. september}}</ref> Hún lést í [[Balmoral-kastali|Balmoral-kastala]] í [[Skotland]]i, þar sem hún hafði verið undir eftirliti lækna vegna hrakandi heilsu.<ref>{{Vefheimild|titill=Elísabet II leiddi Breta í gegnum súrt og sætt í 70 ár|url=https://www.visir.is/g/20222308859d/elisabet-ii-leiddi-breta-i-gegnum-surt-og-saett-i-70-ar|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2022|mánuður=8. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=8. september|höfundur=Heimir Már Pétursson }}</ref> Aðeins tveimur dögum fyrir andlát sitt hafði Elísabet veitt fimmtánda forsætisráðherranum á valdatíð sinni, [[Liz Truss]], stjórnarmyndunarumboð. Vegna hrakandi heilsu hafði Elísabet hitt verðandi forsætisráðherrann í Balmoral-kastala en ekki í [[Buckingham-höll]] eins og venjan er.<ref>{{Vefheimild|titill=Liz Truss hitti Elísa­betu og tók við stjórnar­taumunum í Bret­land|url=https://www.frettabladid.is/frettir/liz-truss-hitti-elisabetu-og-tok-vid-stjornartaumunum-i-bretland/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=6. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=6. september|höfundur=Þorvarður Pálsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20221208164320/https://www.frettabladid.is/frettir/liz-truss-hitti-elisabetu-og-tok-vid-stjornartaumunum-i-bretland/|safnár=2022|safnmánuður=8. desember}}</ref> Elísabet var borin til grafar í [[Windsor-kastali|Windsor-kastala]] þann 19. september í opinberri útför. Hundruð þúsunda manna vottuðu drottningunni virðingu sína fyrir útförina, þar á meðal fjöldi erlendra þjóðarleiðtoga þar á meðal [[Guðni Th. Jóhannesson]] þáverandi forseti Íslands. Öryggisgæsla við jarðarförina var því ein stærsta aðgerð í sögu bresku lögreglunnar.<ref>{{Vefheimild|titill=Stærsta verkefnið hafið – Sjóliðar draga vagn með kistu drottningar|url=https://kjarninn.is/frettir/staersta-verkefnid-hafid-sjolidar-draga-vagn-med-kistu-drottningar/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|ár=2022|mánuður=19. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=25. september|höfundur=Sunna Ósk Logadóttir}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Jarðarförin „umfangsmesta lögregluaðgerð sögunnar“|url=https://www.ruv.is/frett/2022/09/19/jardarforin-umfangsmesta-logregluadgerd-sogunnar|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2022|mánuður=19. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=25. september|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref> == Tenglar == * {{Tímarit.is|3298514|„Já, en hvað getur hún alltaf verið að gera?“|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|útgáfudagsetning=5. júní 1977|blaðsíða=8-11; 16}} ==Tilvísanir== <references/> {{töflubyrjun}} {{erfðatafla | titill = [[Bretadrottning]] | frá = [[6. febrúar]] [[1952]] | til = [[8. september]] [[2022]] | fyrir = [[Georg 6.]] | eftir = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] }} {{töfluendir}} {{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}} {{fd|1926|2022}} [[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]] [[Flokkur:Windsor-ætt]] [[Flokkur:Einvaldar samveldisins]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Bahamaeyja]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Barbados]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Gana]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Gvæjana]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Keníu]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Möltu]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Nígeríu]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Pakistans]] scgmfqfdfobdvqdj6udi3yj4ndd93xv 0 8472 1978879 1925493 2026-09-14T14:54:43Z TKSnaevarr 53243 1978879 wikitext text/x-wiki :''Ekki rugla saman við [[Don]].'' [[Mynd:Danubemap.png|thumb|right|Kort sem sýnir farveg Dónár.]] '''Dóná''' (eða '''Dyná''') ([[þýska]] ''Donau'', [[slóvakíska]] ''Dunaj'', [[ungverska]] ''Duna'', [[króatíska]] ''Dunav'', [[búlgarska]] og [[serbneska]] ''Дунав'', [[úkraínska]] ''Дунай'') er næstlengsta fljót [[Evrópa|Evrópu]] á eftir [[Volga|Volgu]]. Upptök fljótsins eru í [[Svartiskógur|Svartaskógi]] í Suður-[[Þýskaland]]i, þar sem árnar [[Brigach]] og [[Breg]] koma saman við [[Donaueschingen]], og rennur Dóná í suðaustur eina 2850 [[km]] leið að [[Svartahaf]]i um [[Dónárósar|Dónárósa]] í [[Rúmenía|Rúmeníu]]. Dóná er mikilvæg siglingaleið og myndaði lengst af landamæri [[Rómaveldi]]s til norðurs og austurs. Áin rennur meðfram eða gegnum tíu [[ríki]]: [[Þýskaland]], [[Austurríki]], [[Slóvakía|Slóvakíu]], [[Ungverjaland]], [[Króatía|Króatíu]], [[Serbía|Serbíu]], [[Búlgaría|Búlgaríu]], [[Rúmenía|Rúmeníu]], [[Moldóva|Moldóvu]] og [[Úkraína|Úkraínu]]. Áin rennur meðal annars í gegnum þessar borgir: * [[Ulm]] - Þýskalandi * [[Regensburg]] - Þýskalandi * [[Passau]] - Þýskalandi * [[Linz]] - Austurríki * [[Vín (Austurríki)|Vín]] - Austurríki * [[Bratislava]] - Slóvakíu * [[Búdapest]] - Ungverjalandi * [[Vukovar]] - Króatíu * [[Novi Sad]] - Serbíu * [[Belgrad]] - Serbíu * [[Rúse]] - Búlgaríu * [[Braila]] - Rúmeníu * [[Galati]] - Rúmeníu {{commonscat|Danube|Dóná}}¨{{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Fljót í Þýskalandi]] [[Flokkur:Fljót í Serbíu]] [[Flokkur:Fljót í Ungverjalandi]] [[Flokkur:Fljót í Króatíu]] [[Flokkur:Fljót í Búlgaríu]] [[Flokkur:Fljót í Slóvakíu]] [[Flokkur:Fljót í Rúmeníu]] [[Flokkur:Fljót í Austurríki]] [[Flokkur:Ár í Moldóvu]] ssd8ww63jye7hytnmzuh8e3nw4mytdp 0 8640 1978904 1971971 2026-09-14T16:21:08Z Bjarki S 9 includeonly fyrir útdrátt 1978904 wikitext text/x-wiki {{reikistjarna | bakgrunnur = #a0ffa0 | nafn = Tunglið [[Mynd:Moon decrescent symbol (bold).svg|20px|]] | mynd = FullMoon2010.jpg | alt = Tunglið séð frá jörðu | myndatexti = Tunglið séð frá jörðu. | forskeyti_nándogfirrð = Jarð | firrð = 405.500 km | nánd = 363.300 km | brautarhraði = 1,2 km/s | umferðartími = 29,531 dagar | möndulhalli = 6,68° | er_tungl = Jarðar | ummál = 10.921 km | flatarmál_yfirborðs = 3,793 × 10⁷ km² (0,074 Jörð) | rúmmál = 2,1958 × 10¹⁰ km³ (0,020 Jörð) | eðlismassi = 3,34 g/cm³ | lausnarhraði = 2,38 km/s | þyngdarafl = 1,622 m/s² | hitanafn1 = [[Kelvín]] | lægsti1 = 100 | meðal1 = 250 | hæsti1 = 390 }} <includeonly>'''Tunglið''' eða '''máninn''' er eini [[fylgihnöttur]] [[Jörðin|jarðar]]. Meðalfjarlægð tungls og jarðar er 384.399 km (um það bil 30 sinnum þvermál jarðar). Tunglið snýr alltaf sömu hlið að jörðinni. Ástæða þess er sú að [[flóðkraftur]] jarðar hefur [[bundinn möndulsnúningur|bundið möndulsnúning]] tunglsins ([[tungldagur|tungldag]]) við umferðartíma þess ([[tunglmánuður|tunglmánuð]]), sem er 29,5 jarðardagar. Aðdráttarafl tunglsins verkar líka á jörðina og er helsta ástæða [[sjávarföll|sjávarfalla]].</includeonly> [[Jarðeðlisfræði]]lega er tunglið [[himinhnöttur]] eða [[fylgihnöttur]]. Massi þess er 1,2% af massa jarðar og þvermál þess er 3.476 km, sem er um einn fjórði af þvermáli jarðar. Í [[sólkerfið|sólkerfinu]] er tunglið hlutfallslega stærsti og massamesti fylgihnötturinn miðað við stærð sinnar reikistjörnu. Tunglið er auk þess fimmti stærsti og massamesti fylgihnötturinn og stærra en allar þekktar [[dvergreikistjarna|dvergreikistjörnur]].<ref name="Metzger2021">{{Citation |last1=Metzger |first1=Philip |author-link1=Philip T. Metzger |last2=Grundy |first2=Will |last3=Sykes |first3=Mark |last4=Stern |first4=Alan |last5=Bell |first5=James |last6=Detelich |first6=Charlene |last7=Runyon |first7=Kirby |last8=Summers |first8=Michael |date=2021 |title=Moons are planets: Scientific usefulness versus cultural teleology in the taxonomy of planetary science |journal=[[Icarus (journal)|Icarus]] |volume=374 |page=114768 |doi=10.1016/j.icarus.2021.114768 |arxiv=2110.15285 |bibcode=2022Icar..37414768M |s2cid=240071005}}</ref> [[Þyngdarafl við yfirborð]] tunglsins er um einn sjötti af þyngdarafli jarðar, um helmingur af þyngdarafli [[Mars (reikistjarna)|Mars]], og það annað mesta á fylgihnetti í sólkerfinu, á eftir tungli [[Júpíter (reikistjarna)|Júpíters]], [[Íó (tungl)|Íó]]. Tunglið er lagskipt [[jarðstjarna]] og þar er ekkert [[vatnshvolf]], [[gufuhvolf]] eða [[segulsvið]] svo heitið geti. Það myndaðist fyrir 4,51 milljörðum ára, skömmu eftir myndun jarðar, hugsanlega úr bergsalla sem myndaðist við árekstur milli jarðarinnar og himinhnattar á stærð við Mars, sem hefur verið kallaður [[Þeia (reikistjarna)|Þeia]]. Yfirborð tunglsins er þakið [[tunglryk]]i. Þar er landslag sem einkennist af [[tunglfjöll|fjöllum]], [[árekstrargígur|árekstrargígum]], [[slettubreiða|slettubreiðum]], [[slettugeisli|slettugeislum]], [[gróp]]um, og [[tunglhaf|tunglhöfum]] úr storknuðu [[hraun]]i (sérstaklega á þeirri hlið sem snýr að jörðu). Höfin mynduðust þegar hraun rann ofan í árekstrargíga. Tunglið er alltaf upplýst af sólinni, nema þegar [[tunglmyrkvi]] á sér stað, en þessi lýsing er breytileg séð frá jörðinni og skapar þannig [[kvartilaskipti]] tunglsins.<ref>{{cite web |title=Is the 'full moon' merely a fallacy? |website=[[NBC News]] |date=February 28, 2004 |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna4402294 |access-date=May 30, 2023 |archive-date=June 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601085529/https://www.nbcnews.com/id/wbna4402294 |url-status=live}}</ref> Tunglið er bjartasti himinhnötturinn á [[næturhiminn|næturhimni]] jarðar, aðallega vegna þess hve [[sýndarþvermál]] þess er stórt. [[Endurvarpsstuðull]] tunglsins er svipaður og endurvarpsstuðull [[malbik]]s. Frá jörðinni sýnist tunglið vera næstum jafn stórt og sólin og það nær að skyggja alveg á sólina þegar [[sólmyrkvi]] á sér stað. Litlar breytingar á afstöðu tunglsins gagnvart jörðinni ([[tunglvik]]) valda því að 59% af yfirborði þess eru sjáanleg. Tunglið fer einn hring umhverfis jörðina á {{abbr|u.þ.b.|um það bil}} einum [[mánuður|mánuði]] og á hverri [[klukkustund]] færist það um 0,5[[gráða|°]] á himinhvelfingunni, miðað við fastastjörnunar, eða um fjarlægð sem er {{abbr|u.þ.b.|um það bil}} jöfn [[sýndarþvermál]]i þess. [[Tunglmyrkvi]] verður þegar tunglið fer inn í alskugga jarðar, þ. a jörðin skyggir á [[sólin|sólu]] frá tunglinu séð. == Heiti == Tungl jarðar nefnist á íslensku tunglið eða máninn (oft skrifað með ákveðnum greini til aðgreiningar frá fylgihnöttum annarra reikistjarna). Hefðbundið er að skrifa heitið með litlum staf í íslensku.<ref>{{vísindavefurinn|74617|Á að skrifa Sól og Tungl með stórum staf þegar rætt er um okkar sól og okkar tungl?|höfundur=Jóhannes B. Sigtryggsson|dags=31.10.2017}}</ref> Orðið „tungl“ gæti verið komið af indóevrópsku rótinni ''*den-gh-'' „skína“.<ref>{{cite web|url=https://malid.is/leit/tungl|title=Tungl|website=Málið.is}}</ref> Orðið „máni“ gæti hins vegar tengst indóevrópsku rótinni ''*mē-'' „mæla“ sem vísar til hlutverks tunglsins í tímamælingum.<ref>{{cite web|url=https://malid.is/leit/m%C3%A1ni|title=Máni|website=Málið.is}}</ref> Orðið er tengt orðinu „[[mánuður]]“. Á latínu nefnist tunglið ''Luna'' sem er stundum notað í vísindaritum og vísindaskáldskap til að greina tungl jarðar frá öðrum tunglum. Á grísku nefnist tunglið ''Selene'' og [[Selena]] er tunglgyðja og stundum persónugervingur tunglsins í [[grísk goðafræði|grískri goðafræði]]. Frumefnið [[selen]] dregur nafn sitt af henni. [[Artemis]] var önnur grísk gyðja sem tengdist tunglinu sérstaklega og enska nafnið ''Cynthia'' (eftir [[Kynþosfjall]]i, fæðingarstað Artemisar og Apollons) er því líka skáldlegt nafn á tunglgyðju. Í [[Súmer]] nefndist tunglgyðjan Sîn eða Nanna.<ref name=BlackGreen1992>{{cite book |last1=Black |first1=Jeremy |first2=Anthony |last2=Green |title=Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary |url=https://books.google.com/books?id=05LXAAAAMAAJ |publisher=The British Museum Press |year=1992 |isbn=978-0-7141-1705-8 |pages=54, 135 |access-date=October 28, 2017 |archive-date=August 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819021935/https://books.google.com/books?id=05LXAAAAMAAJ&hl=en |url-status=live}}</ref> [[Mánasigð]] er táknmynd fyrir tunglið. Hún kemur víða fyrir í [[mannkynssaga|mannkynssögunni]]. [[Stjarna og mánasigð]] eru gömul tákn fyrir tunglgyðjuna Artemis og voru notuð í [[Austrómverska ríkið|Austrómverska ríkinu]] sem tákn borgarinnar [[Konstantínópel]]. [[Tyrkjaveldi]] tók táknið upp sem síðar varð vinsælt tákn fyrir [[íslam]].<ref name="Kadoi 2014">{{cite encyclopedia |last=Kadoi |first=Yuka |title=Crescent (symbol of Islam) |encyclopedia=Encyclopedia of Islam Online |date=October 1, 2014 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/crescent-symbol-of-islam-COM_25588?s.num=27&s.start=20}}</ref> == Uppruni == Ekki eru menn allir sammála um hvernig tunglið myndaðist. Ótal misgáfulegar [[hugmynd]]ir eru til um uppruna þess og verður fjallað um þær fjórar sem taldar eru líklegastar hér á eftir.<ref>{{vísindavefurinn|1652|Hvernig varð tunglið til?|höfundur=Sævar Helgi Bragason|dags=11.4.2019}}</ref> === Samansöfnunarkenningin === Einfaldasta [[kenning]]in er sú að tunglið og jörðin hafi myndast saman fyrir óralöngu, strax og [[sólkerfið]] tók að myndast og tunglið byrjað að snúast um jörðu strax frá upphafi. Hún verður reyndar að teljast í ólíklegri kantinum þar sem [[efnasamsetning]] hnattanna er svo ólík að þeir geta ekki hafa myndast úr sama [[efni]]nu. === Hremmikenningin === Önnur kenningin gengur út á það að tunglið hafi myndast sjálfstætt, en komið of nálægt jörðu. Við það festist það á sporbraut um jörðina og hefur ekki losnað síðan. Þessi kenning er líka í ólíklegra lagi, því ef hún stæðist, ætti jörðin að bera merki um að [[jarðskorpan]] hefði rifnað í sundur og gríðarleg [[eldgos]] hefðu geisað um alla jörðina. Þau ummerki hafa ekki fundist, {{abbr|a.m.k.|að minnsta kosti}} ekki ennþá og er mjög ólíklegt að þau finnist nokkurn tímann. Ekki er þó hægt að útiloka þennan möguleika alveg því við getum ekki afsannað slík eldsumbrot vegna flekahreyfinganna. Jarðskorpan endurnýjar sig sem gerir það að verkum að gömul [[jarðlög]], ekki síst jarðlög frá þeim tíma er tunglið myndaðist, gætu annaðhvort hafa eyðst eða grafist undir yngri jarðlögum og því verið nánast ógerlegt að rannsaka þau. === Klofningskenningin === Klofningskenningin gerir ráð fyrir að jörðin hafi upphaflega verið án fylgihnatta, en svo hafi hún skyndilega byrjað að snúast svo hratt að hluti jarðar hafi losnað og myndað tunglið. Þetta þykir þó óhugsandi. Ef hnöttur færi að snúast það hratt að hann klofnaði er útilokað að annar hlutinn færi á braut um hinn, heldur myndu þeir báðir losna úr þyngdarsviði hvors annars. Ein útgáfan af þessari kenningu gerir ráð fyrir að annað brotið sé tunglið og hitt Mars. === Árekstrarkenningin === Sú kenning er tiltölulega ung. Hún kom fyrst fram árið [[1975]] og segir að fyrirbæri á stærð við Mars hafi rekist á jörðina af gríðarlegu [[afl]]i með þeim afleiðingum að [[kjarni|kjarnar]] þeirra runnu saman, en bráðinn möttull aðkomuhnattarins hafi lekið út í [[geimurinn|geiminn]] og storknað á braut um jörðu. Massi hnattarins sem rakst svona hastarlega á jörðina hefur haft mikil áhrif á hana og talið er að möndulhalli hennar sé að einhverju leyti afleiðing þessa árekstrar. Í dag er árekstrarkenningin sú kenning um uppruna tunglsins sem mönnum finnst líklegust. == Gerð tunglsins == [[Mynd:Moon diagram IS.svg|thumb|Innri gerð tunglsins]] === Ytri gerð === Þegar fyrstu stjörnufræðingar fóru að velta tunglinu fyrir sér, tóku þeir eftir að yfirborð þess skiptist í ljós og dökk svæði sem þeir töldu vera lönd og höf. Enn í dag er talað um höf þegar talað er um dökku svæðin, þrátt fyrir að þau séu það ekki í orðsins fyllstu merkingu. Höfin mynduðust þegar stórir [[loftsteinn|loftsteinar]] rákust á tunglið með það miklum [[kraftur|krafti]] að þeir náðu í gegnum skorpu þess og inn í möttulinn sem þá var fljótandi. Við það flæddi [[hraun]] upp úr holunni og þakti hluta af hnettinum. Þetta þýðir að dökku svæðin hljóta að hafa myndast fyrir meira en þremur milljörðum ára, því samkvæmt rannsóknum sem gerðar hafa verið á sýnum sem geimfarar tóku með sér frá tunglinu, lauk eldvirkni á tunglinu þá. Ljósu svæðin (hálendi) á tunglinu eru fjöll og gígar. Þau eru um 4-4,3 milljarða ára gömul og þekja stærsta hluta yfirborðs tunglsins, eða 84%. Bergtegund sem kallast [[anortosít]] veldur hvíta litnum á hálendi tunglsins. Þessi bergtegund inniheldur frumefnin ál, kalsíum og kísil. Fjöllin eru elsti hluti tunglsins, öfugt við jörðina. Þetta á sér þá skýringu að þegar tunglið var nýmyndað gaus það eins og jörðin og við það mynduðust fjöll. Bakhlið tunglsins er eiginlega ekkert annað en hálendi, en það er vegna þess að aðdráttarafl jarðar er svo mikið að þegar tunglið var að myndast toguðust öll þungu efnin inn að hjámiðju sem er 2,5 km frá rúmfræðilegri miðju þess. Þetta kallast bundinn möndulsnúningur. Það er einnig ástæða þess að við sjáum aðeins aðra hlið tunglsins. ==== Listi yfir tunglhöf ==== * '''[[Austurhafið]]''' ([[latína]] ''Mare Orientale''). * '''[[Eimhafið]]''' (''Mare Vaporum''). * '''[[Frerahafið]]''' (''Mare Frigoris''). * '''[[Friðarhafið]]''' (''Mare Tranquillitatis''). Fyrsta mannaða tunglfarið [[Apollo 11]] lenti á Friðarhafinu klukkan 15:17 [[20. júlí]] [[1969]]. * '''[[Frjósemishafið]]''' (''Mare Fecunditatis''). * '''[[Kreppuhafið]]''' (''Mare Crisium''). * '''[[Kyrrðarhafið]]''' (''Mare Serenitatis''). * '''[[Regnhafið]]''' (''Mare Imbrium''). * '''[[Skýjahafið]]''' (''Mare Nubium''). * '''[[Veigahafið]]''' (''Mare Nectaris''). * '''[[Vessahafið]]''' (''Mare Humorum''). === Innri gerð === Skorpa tunglsins er {{abbr|u.þ.b.|um það bil}} 70 km þykk. Hún er úr fjölmörgum [[frumefni|frumefnum]], {{abbr|t.d.|til dæmis}} [[úran]]i, [[þóríum]], [[kalíum]], [[súrefni]], [[kísill|kísli]], [[magnesíum]], [[járn]]i, [[títan]], [[kalsín]]i, [[ál]]i og [[vetni]]. Undir henni er svo möttull. Hann er að mestu leyti úr [[sílíkat|sílíkötum]]. Möttullinn er nánast allt rúmmál tunglsins, svo segja má að tunglið sé að mestu úr sílíkötum. Í miðju þess er svo kjarni sem menn eru ekki alveg vissir um hvort er fljótandi eða fastur, en menn telja þó frekar að hann sé fljótandi. Ástæðan fyrir því er sú að nokkrir “tunglskjálftamælar” sem var komið fyrir á tunglinu sýndu að þegar loftsteinn rakst á það fóru P-[[bylgja|bylgjurnar]] sem mynduðust við áreksturinn í gegnum tunglið en ekki S-bylgjurnar. == Kvartilaskipti == {{aðalgrein|Kvartilaskipti}} [[Mynd:Lunar libration with phase2.gif|thumb|Kvartilaskipti tunglsins.]] [[Sólin]] skín aldrei nema á helming tunglsins (nema í [[tunglmyrkvi|tunglmyrkvum]]) og þess vegna sjáum við aðeins þann hluta tunglsins sem hún skín á hverju sinni. Þegar talað er um fullt tungl þýðir það að sólin skín á allan þann helming tunglsins sem við sjáum frá jörðinni. Þegar sólin skín einungis á hina hliðina er talað um nýtt tungl. Fullt tungl rís við sólsetur því þá snýr sú hlið tunglsins sem snýr að áhorfanda öll að sólinni, sem er þá aftan við jörðina. Nýtt tungl rís við dögun því þá er sólin utan við tunglið og snýr að athugandanum.<ref>{{vísindavefurinn|3823|Hver er munurinn á tunglmyrkva og nýju tungli?|höfundur=Þorsteinn Vilhjálmsson|dags=30.10.2003}}</ref> Fyrsta kvartil er þegar tunglið er að vaxa, en er ekki orðið hálft. Á öðru kvartili er það einnig vaxandi, en þá er það meira en hálft. Ef tunglið er á þriðja kvartili er það byrjað að minnka og stefnir í að verða hálft og loks þegar tunglið er á fjórða kvartili er það orðið minna en hálft og hverfur að lokum alveg.<ref>http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/tunglid {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918042626/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/tunglid/ |date=2010-09-18 }}; Kvartilaskipti tunglsins</ref> {{Tilvitnunarbox |title = |width = 17% |quote = :Heiðgult himinfé, :höfði kinkandi. :Alveg eins og C, :er þá minnkandi. |source = Minniskvæði eftir [[Örn Snorrason (Aquila)]] til að muna að skarður máni er vaxandi, þegar broddarnir vísa í austur, en tungl er minnkandi, er til vesturs snýr. }} == Tunglferðir == [[Mynd:Aldrin Apollo 11 original.jpg|left|thumb|[[Buzz Aldrin]] á tunglinu]] Draumurinn um að maður stigi fæti á tunglið varð að veruleika þann [[21. júlí]] [[1969]] þegar menn um borð í geimferjunni [[Apollo 11]] stigu á tunglið. Fyrstur til þess að vinna þetta afrek var Bandaríkjamaðurinn [[Neil Armstrong]] og annar var [[Edwin Aldrin]], sem einnig var um borð í Appolló 11. Þeir tóku margar myndir af tunglinu og útsýninu þaðan. Þeir söfnuðu líka [[ryk]]i og [[berg]]i og komu með til jarðar til rannsókna.<ref>http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/geimferdir/apollo-geimaaetlunin/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128195805/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/geimferdir/apollo-geimaaetlunin/ |date=2011-01-28 }}; Tunglferðir</ref> Þetta átti eftir að vera mjög fróðlegt fyrir vísindamenn og aðra sem þyrsti í að vita meira um tunglið, upphaf þess, gerð og jafnvel endalok. Alls hafa 12 menn stigið fæti á tunglið, allir á árunum 1969-1972.<ref>Ridpath, Ian. 2001. ''Encyclopedia of the universe''. Collins, UK. Bls 213</ref> Þessir tólf menn voru um borð í 6 Appolló-geimförum. Appolló-geimförin voru gerð úr þremur hlutum: stýrieiningu, þjónustueiningu og [[tunglfar]]i. Áður en Appolló-geimförin hófu sig á [[loft]] höfðu menn þó náð að koma mannlausum [[geimfar|geimförum]] til tunglsins og safnað sýnum. Þetta voru [[sovétríkin|sovésk]] geimför sem kölluðust Luna-geimför, og það fyrsta lenti á tunglinu árið [[1959]]. Ári síðar lenti bandarískt geimfar þar og svo aftur árið 1966 með Lunar-Orbiter verkefninu. [[Lunar-Orbiter]] hjálpaði til við val á lendingarstað Appolló-geimfaranna með því að taka fyrstu hágæðamyndirnar af yfirborði tunglsins.<ref>http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/tunglid {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918042626/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/tunglid/ |date=2010-09-18 }}; Risastór og forvitnilegur steingerfingur</ref> == Heimildir == {{reflist}} == Tengt efni == * [[Ofurmáni]] == Tenglar == {{Wiktionary|Tunglið}} * [https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/tunglid/ Stjörnufræðivefurinn: Tunglið] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250218052441/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/tunglid/ |date=2025-02-18 }} * [https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/geimferdir/apollo-geimaaetlunin/ Stjörnufræðivefurinn: Apollo geimáætlunin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250506184541/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/geimferdir/apollo-geimaaetlunin/ |date=2025-05-06 }} * [https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/geimferdir/apollo-11/ Stjörnufræðivefurinn: Apollo 11] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250717030049/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/geimferdir/apollo-11/ |date=2025-07-17 }} * [http://www.mbl.is/mm/frettir/taekni/2008/12/14/tunglid_virdist_ovenjustort/ ''Tunglið virðist óvenjustórt''; grein á Mbl.is] *[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=68628 Vísindavefur - Af hverju hefur enginn stigið fæti á tunglið í hálfa öld?] {{Sólkerfisfótur}} [[Flokkur:Sólkerfið]] [[Flokkur:Tungl]] [[Flokkur:Tunglið]] bm8b1rg2a47fpgjba9d2lpm4ohj0070 1978905 1978904 2026-09-14T16:23:04Z Bjarki S 9 1978905 wikitext text/x-wiki {{reikistjarna | bakgrunnur = #a0ffa0 | nafn = Tunglið [[Mynd:Moon decrescent symbol (bold).svg|20px|]] | mynd = FullMoon2010.jpg | alt = Tunglið séð frá jörðu | myndatexti = Tunglið séð frá jörðu. | forskeyti_nándogfirrð = Jarð | firrð = 405.500 km | nánd = 363.300 km | brautarhraði = 1,2 km/s | umferðartími = 29,531 dagar | möndulhalli = 6,68° | er_tungl = Jarðar | ummál = 10.921 km | flatarmál_yfirborðs = 3,793 × 10⁷ km² (0,074 Jörð) | rúmmál = 2,1958 × 10¹⁰ km³ (0,020 Jörð) | eðlismassi = 3,34 g/cm³ | lausnarhraði = 2,38 km/s | þyngdarafl = 1,622 m/s² | hitanafn1 = [[Kelvín]] | lægsti1 = 100 | meðal1 = 250 | hæsti1 = 390 }} <onlyinclude>'''Tunglið''' eða '''máninn''' er eini [[fylgihnöttur]] [[Jörðin|jarðar]]. Meðalfjarlægð tungls og jarðar er 384.399 km (um það bil 30 sinnum þvermál jarðar). Tunglið snýr alltaf sömu hlið að jörðinni. Ástæða þess er sú að [[flóðkraftur]] jarðar hefur [[bundinn möndulsnúningur|bundið möndulsnúning]] tunglsins ([[tungldagur|tungldag]]) við umferðartíma þess ([[tunglmánuður|tunglmánuð]]), sem er 29,5 jarðardagar. Aðdráttarafl tunglsins verkar líka á jörðina og er helsta ástæða [[sjávarföll|sjávarfalla]].</onlyinclude> [[Jarðeðlisfræði]]lega er tunglið [[himinhnöttur]] eða [[fylgihnöttur]]. Massi þess er 1,2% af massa jarðar og þvermál þess er 3.476 km, sem er um einn fjórði af þvermáli jarðar. Í [[sólkerfið|sólkerfinu]] er tunglið hlutfallslega stærsti og massamesti fylgihnötturinn miðað við stærð sinnar reikistjörnu. Tunglið er auk þess fimmti stærsti og massamesti fylgihnötturinn og stærra en allar þekktar [[dvergreikistjarna|dvergreikistjörnur]].<ref name="Metzger2021">{{Citation |last1=Metzger |first1=Philip |author-link1=Philip T. Metzger |last2=Grundy |first2=Will |last3=Sykes |first3=Mark |last4=Stern |first4=Alan |last5=Bell |first5=James |last6=Detelich |first6=Charlene |last7=Runyon |first7=Kirby |last8=Summers |first8=Michael |date=2021 |title=Moons are planets: Scientific usefulness versus cultural teleology in the taxonomy of planetary science |journal=[[Icarus (journal)|Icarus]] |volume=374 |page=114768 |doi=10.1016/j.icarus.2021.114768 |arxiv=2110.15285 |bibcode=2022Icar..37414768M |s2cid=240071005}}</ref> [[Þyngdarafl við yfirborð]] tunglsins er um einn sjötti af þyngdarafli jarðar, um helmingur af þyngdarafli [[Mars (reikistjarna)|Mars]], og það annað mesta á fylgihnetti í sólkerfinu, á eftir tungli [[Júpíter (reikistjarna)|Júpíters]], [[Íó (tungl)|Íó]]. Tunglið er lagskipt [[jarðstjarna]] og þar er ekkert [[vatnshvolf]], [[gufuhvolf]] eða [[segulsvið]] svo heitið geti. Það myndaðist fyrir 4,51 milljörðum ára, skömmu eftir myndun jarðar, hugsanlega úr bergsalla sem myndaðist við árekstur milli jarðarinnar og himinhnattar á stærð við Mars, sem hefur verið kallaður [[Þeia (reikistjarna)|Þeia]]. Yfirborð tunglsins er þakið [[tunglryk]]i. Þar er landslag sem einkennist af [[tunglfjöll|fjöllum]], [[árekstrargígur|árekstrargígum]], [[slettubreiða|slettubreiðum]], [[slettugeisli|slettugeislum]], [[gróp]]um, og [[tunglhaf|tunglhöfum]] úr storknuðu [[hraun]]i (sérstaklega á þeirri hlið sem snýr að jörðu). Höfin mynduðust þegar hraun rann ofan í árekstrargíga. Tunglið er alltaf upplýst af sólinni, nema þegar [[tunglmyrkvi]] á sér stað, en þessi lýsing er breytileg séð frá jörðinni og skapar þannig [[kvartilaskipti]] tunglsins.<ref>{{cite web |title=Is the 'full moon' merely a fallacy? |website=[[NBC News]] |date=February 28, 2004 |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna4402294 |access-date=May 30, 2023 |archive-date=June 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601085529/https://www.nbcnews.com/id/wbna4402294 |url-status=live}}</ref> Tunglið er bjartasti himinhnötturinn á [[næturhiminn|næturhimni]] jarðar, aðallega vegna þess hve [[sýndarþvermál]] þess er stórt. [[Endurvarpsstuðull]] tunglsins er svipaður og endurvarpsstuðull [[malbik]]s. Frá jörðinni sýnist tunglið vera næstum jafn stórt og sólin og það nær að skyggja alveg á sólina þegar [[sólmyrkvi]] á sér stað. Litlar breytingar á afstöðu tunglsins gagnvart jörðinni ([[tunglvik]]) valda því að 59% af yfirborði þess eru sjáanleg. Tunglið fer einn hring umhverfis jörðina á {{abbr|u.þ.b.|um það bil}} einum [[mánuður|mánuði]] og á hverri [[klukkustund]] færist það um 0,5[[gráða|°]] á himinhvelfingunni, miðað við fastastjörnunar, eða um fjarlægð sem er {{abbr|u.þ.b.|um það bil}} jöfn [[sýndarþvermál]]i þess. [[Tunglmyrkvi]] verður þegar tunglið fer inn í alskugga jarðar, þ. a jörðin skyggir á [[sólin|sólu]] frá tunglinu séð. == Heiti == Tungl jarðar nefnist á íslensku tunglið eða máninn (oft skrifað með ákveðnum greini til aðgreiningar frá fylgihnöttum annarra reikistjarna). Hefðbundið er að skrifa heitið með litlum staf í íslensku.<ref>{{vísindavefurinn|74617|Á að skrifa Sól og Tungl með stórum staf þegar rætt er um okkar sól og okkar tungl?|höfundur=Jóhannes B. Sigtryggsson|dags=31.10.2017}}</ref> Orðið „tungl“ gæti verið komið af indóevrópsku rótinni ''*den-gh-'' „skína“.<ref>{{cite web|url=https://malid.is/leit/tungl|title=Tungl|website=Málið.is}}</ref> Orðið „máni“ gæti hins vegar tengst indóevrópsku rótinni ''*mē-'' „mæla“ sem vísar til hlutverks tunglsins í tímamælingum.<ref>{{cite web|url=https://malid.is/leit/m%C3%A1ni|title=Máni|website=Málið.is}}</ref> Orðið er tengt orðinu „[[mánuður]]“. Á latínu nefnist tunglið ''Luna'' sem er stundum notað í vísindaritum og vísindaskáldskap til að greina tungl jarðar frá öðrum tunglum. Á grísku nefnist tunglið ''Selene'' og [[Selena]] er tunglgyðja og stundum persónugervingur tunglsins í [[grísk goðafræði|grískri goðafræði]]. Frumefnið [[selen]] dregur nafn sitt af henni. [[Artemis]] var önnur grísk gyðja sem tengdist tunglinu sérstaklega og enska nafnið ''Cynthia'' (eftir [[Kynþosfjall]]i, fæðingarstað Artemisar og Apollons) er því líka skáldlegt nafn á tunglgyðju. Í [[Súmer]] nefndist tunglgyðjan Sîn eða Nanna.<ref name=BlackGreen1992>{{cite book |last1=Black |first1=Jeremy |first2=Anthony |last2=Green |title=Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary |url=https://books.google.com/books?id=05LXAAAAMAAJ |publisher=The British Museum Press |year=1992 |isbn=978-0-7141-1705-8 |pages=54, 135 |access-date=October 28, 2017 |archive-date=August 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819021935/https://books.google.com/books?id=05LXAAAAMAAJ&hl=en |url-status=live}}</ref> [[Mánasigð]] er táknmynd fyrir tunglið. Hún kemur víða fyrir í [[mannkynssaga|mannkynssögunni]]. [[Stjarna og mánasigð]] eru gömul tákn fyrir tunglgyðjuna Artemis og voru notuð í [[Austrómverska ríkið|Austrómverska ríkinu]] sem tákn borgarinnar [[Konstantínópel]]. [[Tyrkjaveldi]] tók táknið upp sem síðar varð vinsælt tákn fyrir [[íslam]].<ref name="Kadoi 2014">{{cite encyclopedia |last=Kadoi |first=Yuka |title=Crescent (symbol of Islam) |encyclopedia=Encyclopedia of Islam Online |date=October 1, 2014 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/crescent-symbol-of-islam-COM_25588?s.num=27&s.start=20}}</ref> == Uppruni == Ekki eru menn allir sammála um hvernig tunglið myndaðist. Ótal misgáfulegar [[hugmynd]]ir eru til um uppruna þess og verður fjallað um þær fjórar sem taldar eru líklegastar hér á eftir.<ref>{{vísindavefurinn|1652|Hvernig varð tunglið til?|höfundur=Sævar Helgi Bragason|dags=11.4.2019}}</ref> === Samansöfnunarkenningin === Einfaldasta [[kenning]]in er sú að tunglið og jörðin hafi myndast saman fyrir óralöngu, strax og [[sólkerfið]] tók að myndast og tunglið byrjað að snúast um jörðu strax frá upphafi. Hún verður reyndar að teljast í ólíklegri kantinum þar sem [[efnasamsetning]] hnattanna er svo ólík að þeir geta ekki hafa myndast úr sama [[efni]]nu. === Hremmikenningin === Önnur kenningin gengur út á það að tunglið hafi myndast sjálfstætt, en komið of nálægt jörðu. Við það festist það á sporbraut um jörðina og hefur ekki losnað síðan. Þessi kenning er líka í ólíklegra lagi, því ef hún stæðist, ætti jörðin að bera merki um að [[jarðskorpan]] hefði rifnað í sundur og gríðarleg [[eldgos]] hefðu geisað um alla jörðina. Þau ummerki hafa ekki fundist, {{abbr|a.m.k.|að minnsta kosti}} ekki ennþá og er mjög ólíklegt að þau finnist nokkurn tímann. Ekki er þó hægt að útiloka þennan möguleika alveg því við getum ekki afsannað slík eldsumbrot vegna flekahreyfinganna. Jarðskorpan endurnýjar sig sem gerir það að verkum að gömul [[jarðlög]], ekki síst jarðlög frá þeim tíma er tunglið myndaðist, gætu annaðhvort hafa eyðst eða grafist undir yngri jarðlögum og því verið nánast ógerlegt að rannsaka þau. === Klofningskenningin === Klofningskenningin gerir ráð fyrir að jörðin hafi upphaflega verið án fylgihnatta, en svo hafi hún skyndilega byrjað að snúast svo hratt að hluti jarðar hafi losnað og myndað tunglið. Þetta þykir þó óhugsandi. Ef hnöttur færi að snúast það hratt að hann klofnaði er útilokað að annar hlutinn færi á braut um hinn, heldur myndu þeir báðir losna úr þyngdarsviði hvors annars. Ein útgáfan af þessari kenningu gerir ráð fyrir að annað brotið sé tunglið og hitt Mars. === Árekstrarkenningin === Sú kenning er tiltölulega ung. Hún kom fyrst fram árið [[1975]] og segir að fyrirbæri á stærð við Mars hafi rekist á jörðina af gríðarlegu [[afl]]i með þeim afleiðingum að [[kjarni|kjarnar]] þeirra runnu saman, en bráðinn möttull aðkomuhnattarins hafi lekið út í [[geimurinn|geiminn]] og storknað á braut um jörðu. Massi hnattarins sem rakst svona hastarlega á jörðina hefur haft mikil áhrif á hana og talið er að möndulhalli hennar sé að einhverju leyti afleiðing þessa árekstrar. Í dag er árekstrarkenningin sú kenning um uppruna tunglsins sem mönnum finnst líklegust. == Gerð tunglsins == [[Mynd:Moon diagram IS.svg|thumb|Innri gerð tunglsins]] === Ytri gerð === Þegar fyrstu stjörnufræðingar fóru að velta tunglinu fyrir sér, tóku þeir eftir að yfirborð þess skiptist í ljós og dökk svæði sem þeir töldu vera lönd og höf. Enn í dag er talað um höf þegar talað er um dökku svæðin, þrátt fyrir að þau séu það ekki í orðsins fyllstu merkingu. Höfin mynduðust þegar stórir [[loftsteinn|loftsteinar]] rákust á tunglið með það miklum [[kraftur|krafti]] að þeir náðu í gegnum skorpu þess og inn í möttulinn sem þá var fljótandi. Við það flæddi [[hraun]] upp úr holunni og þakti hluta af hnettinum. Þetta þýðir að dökku svæðin hljóta að hafa myndast fyrir meira en þremur milljörðum ára, því samkvæmt rannsóknum sem gerðar hafa verið á sýnum sem geimfarar tóku með sér frá tunglinu, lauk eldvirkni á tunglinu þá. Ljósu svæðin (hálendi) á tunglinu eru fjöll og gígar. Þau eru um 4-4,3 milljarða ára gömul og þekja stærsta hluta yfirborðs tunglsins, eða 84%. Bergtegund sem kallast [[anortosít]] veldur hvíta litnum á hálendi tunglsins. Þessi bergtegund inniheldur frumefnin ál, kalsíum og kísil. Fjöllin eru elsti hluti tunglsins, öfugt við jörðina. Þetta á sér þá skýringu að þegar tunglið var nýmyndað gaus það eins og jörðin og við það mynduðust fjöll. Bakhlið tunglsins er eiginlega ekkert annað en hálendi, en það er vegna þess að aðdráttarafl jarðar er svo mikið að þegar tunglið var að myndast toguðust öll þungu efnin inn að hjámiðju sem er 2,5 km frá rúmfræðilegri miðju þess. Þetta kallast bundinn möndulsnúningur. Það er einnig ástæða þess að við sjáum aðeins aðra hlið tunglsins. ==== Listi yfir tunglhöf ==== * '''[[Austurhafið]]''' ([[latína]] ''Mare Orientale''). * '''[[Eimhafið]]''' (''Mare Vaporum''). * '''[[Frerahafið]]''' (''Mare Frigoris''). * '''[[Friðarhafið]]''' (''Mare Tranquillitatis''). Fyrsta mannaða tunglfarið [[Apollo 11]] lenti á Friðarhafinu klukkan 15:17 [[20. júlí]] [[1969]]. * '''[[Frjósemishafið]]''' (''Mare Fecunditatis''). * '''[[Kreppuhafið]]''' (''Mare Crisium''). * '''[[Kyrrðarhafið]]''' (''Mare Serenitatis''). * '''[[Regnhafið]]''' (''Mare Imbrium''). * '''[[Skýjahafið]]''' (''Mare Nubium''). * '''[[Veigahafið]]''' (''Mare Nectaris''). * '''[[Vessahafið]]''' (''Mare Humorum''). === Innri gerð === Skorpa tunglsins er {{abbr|u.þ.b.|um það bil}} 70 km þykk. Hún er úr fjölmörgum [[frumefni|frumefnum]], {{abbr|t.d.|til dæmis}} [[úran]]i, [[þóríum]], [[kalíum]], [[súrefni]], [[kísill|kísli]], [[magnesíum]], [[járn]]i, [[títan]], [[kalsín]]i, [[ál]]i og [[vetni]]. Undir henni er svo möttull. Hann er að mestu leyti úr [[sílíkat|sílíkötum]]. Möttullinn er nánast allt rúmmál tunglsins, svo segja má að tunglið sé að mestu úr sílíkötum. Í miðju þess er svo kjarni sem menn eru ekki alveg vissir um hvort er fljótandi eða fastur, en menn telja þó frekar að hann sé fljótandi. Ástæðan fyrir því er sú að nokkrir “tunglskjálftamælar” sem var komið fyrir á tunglinu sýndu að þegar loftsteinn rakst á það fóru P-[[bylgja|bylgjurnar]] sem mynduðust við áreksturinn í gegnum tunglið en ekki S-bylgjurnar. == Kvartilaskipti == {{aðalgrein|Kvartilaskipti}} [[Mynd:Lunar libration with phase2.gif|thumb|Kvartilaskipti tunglsins.]] [[Sólin]] skín aldrei nema á helming tunglsins (nema í [[tunglmyrkvi|tunglmyrkvum]]) og þess vegna sjáum við aðeins þann hluta tunglsins sem hún skín á hverju sinni. Þegar talað er um fullt tungl þýðir það að sólin skín á allan þann helming tunglsins sem við sjáum frá jörðinni. Þegar sólin skín einungis á hina hliðina er talað um nýtt tungl. Fullt tungl rís við sólsetur því þá snýr sú hlið tunglsins sem snýr að áhorfanda öll að sólinni, sem er þá aftan við jörðina. Nýtt tungl rís við dögun því þá er sólin utan við tunglið og snýr að athugandanum.<ref>{{vísindavefurinn|3823|Hver er munurinn á tunglmyrkva og nýju tungli?|höfundur=Þorsteinn Vilhjálmsson|dags=30.10.2003}}</ref> Fyrsta kvartil er þegar tunglið er að vaxa, en er ekki orðið hálft. Á öðru kvartili er það einnig vaxandi, en þá er það meira en hálft. Ef tunglið er á þriðja kvartili er það byrjað að minnka og stefnir í að verða hálft og loks þegar tunglið er á fjórða kvartili er það orðið minna en hálft og hverfur að lokum alveg.<ref>http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/tunglid {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918042626/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/tunglid/ |date=2010-09-18 }}; Kvartilaskipti tunglsins</ref> {{Tilvitnunarbox |title = |width = 17% |quote = :Heiðgult himinfé, :höfði kinkandi. :Alveg eins og C, :er þá minnkandi. |source = Minniskvæði eftir [[Örn Snorrason (Aquila)]] til að muna að skarður máni er vaxandi, þegar broddarnir vísa í austur, en tungl er minnkandi, er til vesturs snýr. }} == Tunglferðir == [[Mynd:Aldrin Apollo 11 original.jpg|left|thumb|[[Buzz Aldrin]] á tunglinu]] Draumurinn um að maður stigi fæti á tunglið varð að veruleika þann [[21. júlí]] [[1969]] þegar menn um borð í geimferjunni [[Apollo 11]] stigu á tunglið. Fyrstur til þess að vinna þetta afrek var Bandaríkjamaðurinn [[Neil Armstrong]] og annar var [[Edwin Aldrin]], sem einnig var um borð í Appolló 11. Þeir tóku margar myndir af tunglinu og útsýninu þaðan. Þeir söfnuðu líka [[ryk]]i og [[berg]]i og komu með til jarðar til rannsókna.<ref>http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/geimferdir/apollo-geimaaetlunin/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128195805/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/geimferdir/apollo-geimaaetlunin/ |date=2011-01-28 }}; Tunglferðir</ref> Þetta átti eftir að vera mjög fróðlegt fyrir vísindamenn og aðra sem þyrsti í að vita meira um tunglið, upphaf þess, gerð og jafnvel endalok. Alls hafa 12 menn stigið fæti á tunglið, allir á árunum 1969-1972.<ref>Ridpath, Ian. 2001. ''Encyclopedia of the universe''. Collins, UK. Bls 213</ref> Þessir tólf menn voru um borð í 6 Appolló-geimförum. Appolló-geimförin voru gerð úr þremur hlutum: stýrieiningu, þjónustueiningu og [[tunglfar]]i. Áður en Appolló-geimförin hófu sig á [[loft]] höfðu menn þó náð að koma mannlausum [[geimfar|geimförum]] til tunglsins og safnað sýnum. Þetta voru [[sovétríkin|sovésk]] geimför sem kölluðust Luna-geimför, og það fyrsta lenti á tunglinu árið [[1959]]. Ári síðar lenti bandarískt geimfar þar og svo aftur árið 1966 með Lunar-Orbiter verkefninu. [[Lunar-Orbiter]] hjálpaði til við val á lendingarstað Appolló-geimfaranna með því að taka fyrstu hágæðamyndirnar af yfirborði tunglsins.<ref>http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/tunglid {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918042626/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/tunglid/ |date=2010-09-18 }}; Risastór og forvitnilegur steingerfingur</ref> == Heimildir == {{reflist}} == Tengt efni == * [[Ofurmáni]] == Tenglar == {{Wiktionary|Tunglið}} * [https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/tunglid/ Stjörnufræðivefurinn: Tunglið] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250218052441/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/tunglid/ |date=2025-02-18 }} * [https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/geimferdir/apollo-geimaaetlunin/ Stjörnufræðivefurinn: Apollo geimáætlunin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250506184541/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/geimferdir/apollo-geimaaetlunin/ |date=2025-05-06 }} * [https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/geimferdir/apollo-11/ Stjörnufræðivefurinn: Apollo 11] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250717030049/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/geimferdir/apollo-11/ |date=2025-07-17 }} * [http://www.mbl.is/mm/frettir/taekni/2008/12/14/tunglid_virdist_ovenjustort/ ''Tunglið virðist óvenjustórt''; grein á Mbl.is] *[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=68628 Vísindavefur - Af hverju hefur enginn stigið fæti á tunglið í hálfa öld?] {{Sólkerfisfótur}} [[Flokkur:Sólkerfið]] [[Flokkur:Tungl]] [[Flokkur:Tunglið]] mi5clwznyxjx6ivt2219cl7f4kclnmh 0 10714 1978942 1967217 2026-09-15T10:12:28Z Berserkur 10188 1978942 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1711]]|[[1712]]|[[1713]]|1714|[[1715]]|[[1716]]|[[1717]]| [[1701–1710]]|[[1711–1720]]|[[1721–1730]]| [[17. öldin]]|[[18. öldin]]|[[19. öldin]]| }} [[Mynd:Karl XII at horse.jpg|thumb|right|[[Karl 12. Svíakonungur|Karl 12.]] á hestbaki.]] [[Mynd:Queen Anne.jpg|thumb|right|[[Anna Bretadrottning]].]] Árið '''1714''' ('''MDCCXIV''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns]] var fullgerð. === Fædd === * [[2. ágúst]] - [[Gunnar Pálsson]], prestur, fræðimaður og skáld (d. [[1791]]). * [[Fjalla-Eyvindur]] Jónsson, útilegumaður (d. fyrir [[1783]]). * [[Sigurður Þorsteinsson (silfursmiður)|Sigurður Þorsteinsson]], [[silfursmiður]] (d. 1799). * [[Guðni Sigurðsson]], sýslumaður. === Dáin === === Opinberar [[aftaka|aftökur]] === * Þórður Andrésson, húsmaður, þá 61 árs, hálshogginn fyrir morð Gísla Einarssonar.<ref>Skrá á vef rannsóknarverkefnisins ''Dysjar hinna dauðu'', á slóðinni https://dhd.hi.is/gogn/Info.pdf, sótt 15.2.20202.</ref> == Erlendis == * [[7. febrúar]] - [[Norðurlandaófriðurinn mikli]]: Umsátrið um Tönning, Danir neyddu Svía til uppgjafar í Slésvík-Holsetalandi. * [[2. mars]] - [[Norðurlandaófriðurinn mikli]]: Orrustunni við Storkyro lauk (hófst 16. febrúar). Rússar báru sigurorð af Finnum og náðu yfirráðum yfir Finnlandi. Svíar misstu 1.600 menn en Rússar um 400. * [[7. mars]] - [[Spænska erfðastríðið]]: Rastatt-samningurinn. Austurríki og Frakkland skrifuðu undir friðarsamning. Austurríki hlaut spænsk svæði á Ítalíu: [[Konungsríkið Napólí|Konungsríkin Napólí]] og [[Konungsríkið Sardinía|Sardiníu]], [[Hertogadæmið Mílanó]] og [[Spænsku Niðurlönd]]. Frakkland gerði síðar friðarsamninga við Bretland, Portúgal og Prússland. * [[1. ágúst]] - Georg, kjörfursti af [[Hanover]], varð [[Georg 1. Bretlandskonungur|Georg 1.]] Bretakonungur. [[Georgstímabilið]] hófst. * [[11. september]] - [[Katalónía]] og [[Barselóna]] gáfust upp fyrir spænskum og frönskum Búrbónaherjum. Þar með má segja að [[spænska erfðastríðið|spænska erfðastríðinu]] hafi lokið. * [[29. september]] - Rússneskir [[Kósakkar]] drápu 800 manns á finnsku eyjunni [[Hailuoto]]. * [[26. október]] - [[Karl 12. Svíakonungur]] fór frá [[Tyrkland]]i, þar sem hann hafði dvalið frá því Svíar töpuðu orrustunni við [[Poltava]] [[1709]], og reið þvert yfir Evrópu, um [[Vínarborg]] og [[Frankfurt am Main]], til Stralsund í [[Pommern]], sem þá var sænskt, 2152 km á 14 dögum. Mestallan tímann fylgdi honum aðeins einn maður. * [[9. desember]] - [[Ottómanveldið]] lýsti stríði á hendur [[Lýðveldið Feneyjar|Lýðveldinu Feneyjar]]. * Hertogadæmið [[Savoja]] og [[Piemonte]] varð [[konungsríkið Sardinía]]. * Sveitarfélagið [[Stokkhólmur]] var stofnað. === Fædd === * [[2. febrúar]] - [[Gottfried August Homilius]], þýskt tónskáld (d. [[1785]]). * [[8. mars]] - [[Carl Philipp Emanuel Bach]], þýskt tónskáld (d. [[1788]]). * [[6. júní]] - [[Jósef 1. Portúgalskonungur|Jósef 1.]], konungur Portúgals (d. [[1777]]). * [[2. júlí]] - [[Cristoph Willibald (von) Gluck]], þýskt tónskáld (d. [[1787]]). * [[Georg David Anthon]], danskur arkítekt. (d. [[1781]]). === Dáin === * [[27. mars]] - [[Charlotte Amalie af Hessen-Kassel]], Danadrottning, kona [[Kristján 5.|Kristjáns 5.]] (f. [[1650]]). * [[8. júní]] - [[Soffía kjörfurstaynja af Hanover|Soffía]], kjörfurstaynja af Hanover og móðir [[Georg 1. Bretlandskonungur|Georgs 1.]] Bretakonungs (f. [[1630]]). * [[1. ágúst]] - [[Anna Bretadrottning]] (f. [[1665]]). * [[Charles Davenant]], breskur hagfræðingur (f. 1656) == Tilvísanir == <references /> [[Flokkur:1714]] 8iuvb42c6pzgjruqn824ksix3bjfzvb 0 12209 1978892 1848567 2026-09-14T15:48:21Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut, ytri tenglar í texta fjarlægðir 1978892 wikitext text/x-wiki '''Reikistjarna''', '''jarðstjarna''' eða '''pláneta''' er heiti yfir tiltölulega stórt, kúlulaga eða hnöttótt [[geimfyrirbæri]] sem er á [[sporbraut]] um [[stjarna|sólstjörnu]] en er þó ekki stjarna sjálft. Reikistjörnurnar í okkar sólkerfi eru átta stærstu [[fylgihnöttur|fylgihnettir]] [[sólin|sólar]]: [[Merkúríus (reikistjarna)|Merkúr]], [[Venus (reikistjarna)|Venus]], [[jörðin]]a, [[Mars (reikistjarna)|Mars]], [[Júpíter (reikistjarna)|Júpíter]], [[Satúrnus (reikistjarna)|Satúrnus]], [[Úranus (reikistjarna)|Úranus]] og [[Neptúnus (reikistjarna)|Neptúnus]] frá [[sólin|sólu talið]]. Hugtakið „reikistjarna“ hafði enga nákvæma [[vísindi|vísindalega]] skilgreiningu fyrr en árið 2006 og var umdeilt fram að því. Flestar voru reikistjörnurnar taldar níu frá árinu [[1930]], en [[Alþjóðasamband stjarnfræðinga]] ákvað [[24. ágúst]] [[2006]] skilgreiningu á reikistjörnum, sem fól í sér að [[Plútó (reikistjarna)|Plútó]] telst ekki lengur reikistjarna, heldur [[dvergreikistjarna]]. Þær fjórar, sem næstar eru sólu, kallast i''nnri reikistjörnur'', en hinar ''ytri reikistjörnur'' eða [[gasrisi|gasrisar]]. [[Smástirnabeltið]] liggur þar á milli. [[Mynd:Solar planets.jpg|thumb|upright|[[Samsett mynd]] af [[sólin]]ni ásamt [[reikistjarna|reikistjörnunum]] (skv. [[Alþjóðasamband stjarnfræðinga|Alþjóðasambandi stjarnfræðinga]]) sem um hana ganga, í réttum [[hlutfall|stærðarhlutföllum]]:<br /> 1. [[Merkúríus (reikistjarna)|Merkúríus]]<br /> 2. [[Venus (reikistjarna)|Venus]]<br /> 3. [[Jörðin]]<br /> 4. [[Mars (reikistjarna)|Mars]]<br /> 5. [[Júpíter (reikistjarna)|Júpíter]]<br /> 6. [[Satúrnus (reikistjarna)|Satúrnus]]<br /> 7. [[Úranus (reikistjarna)|Úranus]]<br /> 8. [[Neptúnus (reikistjarna)|Neptúnus]] <onlyinclude>]] == Nafnsifjar orðsins „reikistjarna“ == :''Elsta dæmið sem nú er í ritmálsskrá [[Orðabók Háskólans|Orðabókar Háskólans]] um orðið 'reikistjarna' er úr Almennri landaskipunarfræði I-II eftir [[Gunnlaugur Oddsson|Gunnlaug Oddsson]] og fleiri frá [[1821]]-[[1827.]] ([[blaðsíða|bls.]] 66-67). Þar og í öðrum dæmum frá [[19. öld]] er orðið haft í sömu merkingu og hér er lýst, þannig að það hefur líklega aldrei verið notað í merkingunni 'föruhnöttur'.''[http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=1399] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051028012358/http://www.visindavefur.hi.is/svar.asp?id=1399 |date=2005-10-28 }} Orðið reikistjarna er stundum ekki notað sem algjört samheiti plánetu (e. planet): :''Í vönduðum enskum orðabókum er gerður greinarmunur á tveimur aðalmerkingum í orðinu 'planet' (Stein, 1975). Annars vegar merkir það sama og 'reikistjarna' eins og merkingu þess orðs er lýst hér á undan, en hins vegar getur það þýtt ´lýsandi hnöttur sem sést með berum augum og hreyfist miðað við fastastjörnur'. Í síðari merkingunni hefur orðið stundum verið þýtt sem 'föruhnöttur', en þessir hnettir eru sjö: tunglið, sólin, Merkúríus, Venus, Mars, Júpíter og Satúrnus (Sören Sörenson 1986; Þorsteinn Vilhjálmsson 1986-7).''[http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=1399] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051028012358/http://www.visindavefur.hi.is/svar.asp?id=1399 |date=2005-10-28 }} Í dag er orðið „planet“ í ensku venjulega ekki notað um sólstjörnur eða hnetti sem eru ekki á sporbraut um sólstjörnu. Þ.a.l. myndi enginn telja tunglið eða sólina til pláneta í dag. == Nafnsifjar orðsins „pláneta“ == Orðið pláneta er ættað af [[gríska]] orðinu πλανήτης ([[umritun|umritað]]: planētēs) sem þýðir [[wiktionary:is:flakkari|flakkari]]. == Reikistjörnur utan sólkerfisins == [[Proxima Centauri]] b (og d) eru reikistjörnur utan sólkerfisins, [[fjarreikistjarna|fjarreikistjörnur]], í 4,25 [[ljósár]]a fjarlægð frá jörðu. Þær og t.d. [[Gliese 581 c]], sem er í um 20 ljósára fjarlægð, teljast líklegar til að vera [[líf (líffræði)|lífvænlegar]]. Það hafa fundist nú þegar fundist yfir 5000 fjarreikistjörnur, en aðeins brot af þeim lífvænlegar, en þó um 20 þar af taldar geta verið það. [[Kepler-1625b I]] er mögulega tungl utan sólkerfisins, það fyrsta sem fundist hefur mögulega, og um 20 slík alls hafa fundist í byrjun 2022, en engin þeirra enn staðfest. Þó svo að líf fyndist á fjarreikistjörnum eða tunglum þeirra, eða þær teldust lífvænlegar er afskaplega erfitt að komast þangað, því [[Proxima Centauri]] er næsta fastaststjarna, og líklegra er að við gætum flutt til t.d. Mars, eða kannski Títans, tungls Satrúnusar, nú eða okkar tungls. == Tengt efni == * [[Dvergreikistjarna]] * [[Gasrisi]] * [[Halastjarna]] * [[Loftsteinn]] * [[Smástirni]] * [[Stjarna]] * [[Tungl]] == Heimildir == * {{Vísindavefsheimild|1399|Hvernig eru plánetur og reikistjörnur skilgreindar?|2. október|2005}} * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Planet | mánuðurskoðað = 2. október | árskoðað = 2005}} == Tengill == {{Wiktionary|reikistjarna}} {{commonscat|Planets|reikistjörnum}} * [http://www.stjornuskodun.is/solkerfid Ítarlegar upplýsingar um reikistjörnurnar og sólkerfið á Stjörnufræðivefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100917025930/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid |date=2010-09-17 }} * [http://www.stjornuskodun.is/stjornuliffraedi/fjarreikistjornur/ Stjörnufræðivefurinn: Fjarreikistjörnur (reikistjörnur utan okkar sólkerfis)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319082732/http://www.stjornuskodun.is/stjornuliffraedi/fjarreikistjornur/ |date=2011-03-19 }} [[Flokkur:Reikistjörnur| ]] 575z55ouqmugtu2wqqwq3xlkwfb3r88 0 12330 1978943 1452086 2026-09-15T10:12:54Z Bjarki S 9 1978943 wikitext text/x-wiki '''Heimskaut''' eru þeir staðir á yfirborði [[Hnöttur|hnattar]], til dæmis [[stjarna|stjörnu]], [[reikistjarna|reikistjörnu]] eða [[tungl]]s, þar sem skurðpunktur er við [[möndull|möndul]] hnattarins. Þessir skurðpunktar eru alltaf tveir og kenndir við [[norður]] og [[suður]]. Í kringum heimskaut reikistjarna fellur ljós sólstjörnu á yfirborðið með þrengra horni en það gerir nær miðbaug sem veldur meiri dreifingu ljóssins og minni upphitun yfirborðsins. Á þeim reikistjörnum sem hafa talsverðan [[Möndulhalli|möndulhalla]] nýtur sólar mismikið á heimskautunum eftir því hvar á [[sprobraut]] sinni um sólstjörnuna reikistjarnan er stödd. Það veldur [[árstíð|árstíðum]] sem hafa miklar hitasveiflur í för með sér. Í [[sólkerfið|sólkerfinu]] eru [[jörðin]] og [[Mars (reikistjarna)|Mars]] bestu dæmin um reikistjörnur þar sem árstíða nýtur við. == Sjá einnig == * [[Norðurheimskautið]] * [[Suðurheimskautið]] === Jörðin === * [[Heimskautaloftslag]] * [[Norðurheimskautssvæðið]] * [[Suðurskautslandið|Suðurheimskautssvæðið]] [[Flokkur:Landafræðihugtök]] 9kua7btrz4mbl93ubd0vf3p2vk3tq6j 0 13752 1978897 1955692 2026-09-14T16:02:07Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978897 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Cometorbit.png|thumb|Halastjarna ásamt báðum [[hali|hölum]] sínum, [[rykhali|rykhala]] og [[gashali|gashala]]]] <onlyinclude> '''Halastjörnur''' eru smá [[himintungl]], sem ganga á [[sporbrautum]] um sól. Þær eru úr ís, gasi og ryki og eru taldar hafa orðið til á svipuðum tíma og [[sólkerfið]] í heild sinni. Halastjörnur skiptast í tvo hópa eftir umferðartíma sínum um sól. Halastjörnur með stuttan umferðartíma (innan við 200 ár) kallast períódískar stjörnur eða [[skammferðarhalastjörnur]]. Þekktasta stjarnan í þessum hópi er [[Halastjarna Halleys|Halley]] eða halastjarna Halleys. Stjörnur með langan umferðartíma (yfir 200 ár) kallast [[langferðarhalastjörnur]]. Dæmi um slíka stjörnu er [[Hale-Bopp]]. Sporbrautir halastjarna eru yfirleitt mjög ílangar þannig að í [[sólnánd]] eru þær mjög nærri sólu, jafnvel langt innan við braut [[Merkúr]]s, en í [[sólfirð]] hverfa þær út í rökkur útgeimsins utan við braut [[Júpíter]]s og sjást þá ekki nema í öflugustu stjörnusjónaukum eða alls ekki. Þegar halastjarnan nálgast sól fer ísinn á yfirborði hennar að bráðna og gufa upp og ryk og gas fer að streym frá henni og mynda hjúp umhverfis kjarnann og hala út frá honum. Við þetta verður halastjarnan nógu björt til að greinast í sjónaukum á jörðinni eða sjást með berum augum. Halinn beinist alltaf í átt frá sólu. Stundum er hann tvískiptur, í [[rykhali|ryk-]] og [[gashali|gashala]]. == Orðið halastjarna == Íslenska orðið ''halastjarna'' á sér ekki hliðstæðu í tungumálum nágrannalandanna. Í fornu máli notuðu menn alþjóðlega heitið ''kómeta''. Orðið sést fyrst í kvæði sem Harmavottur heitir frá um 1630 og var ort um [[Tyrkjaránið]] 1627. Þar er minnst á halastjörnu sem sást árið 1618 og var talin vera einn af mörgum forboðum ránsins. Orðið kómeta (enska: ''comet'') er komið úr latínu og er þar dregið af gríska orðinu ''komē'', sem þýðir höfuðhár. [[Aristóteles]] notaði fyrstur orðmyndina ''komētēs'' til að lýsa fyrirbrigðinu sem stjörnu með hár. Hið stjarnfræðilega tákn fyrir halastjörnu ([[File:Comet symbol (fixed width).svg|16px]]) sýnir þar af leiðandi hring með hala sem líkist hári. </onlyinclude> == Uppruni halastjarna == Skammferðarhalastjörnur eru flestar taldar koma frá svonefndu [[Kuiperbelti]], en það er svæði sem inniheldur þúsundir eða milljónir íshnatta rétt fyrir utan braut Neptúnusar. Langferðarhalastjörnurnar eru hins vegar taldar ættaðar úr svonefndu [[Oortský]]i í útjaðri sólkerfisins. == Þekktar halastjörnur == Halastjörnur eru oftast kenndar við þá sem uppgötva þær, en meðal þekktra nafna eru: [[Halastjarna Halleys|Halley]], [[Shoemaker-Levy]], [[Swift-Tuttle]], [[Hale-Bopp]] og [[McNaught]]. == Tenglar == {{Wiktionary|halastjarna}} * [http://stjornuskodun.is/halastjornur Stjörnufræðivefurinn: Halastjörnur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091125130242/http://www.stjornuskodun.is/halastjornur |date=2009-11-25 }} * [http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/geimferdir/deep-imapct-geimfar/ Stjörnufræðivefurinn: Deep Impact] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101109044731/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/geimferdir/deep-imapct-geimfar/ |date=2010-11-09 }} * [http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/geimferdir/stardust/ Stjörnufræðivefurinn: Stardust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101109052701/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/geimferdir/stardust/ |date=2010-11-09 }} * [http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/geimferdir/rosetta-geimfar/ Stjörnufræðivefurinn: Rosetta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128221226/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/geimferdir/rosetta-geimfar/ |date=2011-01-28 }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2056898 ''Halastjörnur, sólmyrkvar, eldgos og áreiðanleiki annála''; grein í Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 1989] ;Erlendir tenglar * [https://sci.esa.int/science-e/www/area/index.cfm?fareaid=15 ''ESA-Giotto''] * [http://stardust.jpl.nasa.gov/home/index.html ''NASA-Stardust''] * [http://www.nasa.gov/mission_pages/deepimpact/main/index.html ''NASA-Deep Impact''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050713055939/http://www.nasa.gov/mission_pages/deepimpact/main/index.html |date=2005-07-13 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20060522182557/www.isor.is/~ah/comet/hali1.htm ''Annálaðar halastjörnur''] [[Flokkur:Halastjörnur| ]] [[Flokkur:Sólkerfið]] 7uqizg0m1iwyuel0pu2z7aywldpd3bg 0 13821 1978883 56721 2026-09-14T15:34:31Z Bjarki S 9 Fjarlægði endurbeiningu á [[Sporbaugur]] 1978883 wikitext text/x-wiki '''Sporbraut''' er ferill sem hlutur í [[Geimur|geimnum]] fylgir um annan hlut fyrir áhrif [[Þyngdarafl|þyngdarkrafts]]. Dæmi um sporbrautir eru braut [[Jörðin|jarðar]] um [[Sólin|sólina]], braut [[Tunglið|tunglsins]] um jörðina og brautir [[Gervitungl|gervitungla]] um jörðina. Í víðari merkingu er hugtakið einnig notað um hreyfingu stjarna í vetrarbrautum og annarra fyrirbæra sem haldast á braut vegna þyngdarkrafts.<ref name="ESA-orbits">{{Cite web |title=Types of orbits |url=https://www.esa.int/Enabling_Support/Space_Transportation/Types_of_orbits |website=European Space Agency |date=30. mars 2020 |access-date=14. september 2026}}</ref> Hlutur á sporbraut er í stöðugu frjálsu falli. Þyngdarkrafturinn togar hann í átt að miðju þess hnattar eða kerfis sem hann ferðast umhverfis, en vegna hraða hans til hliðar fellur hann stöðugt fram hjá hnettinum í stað þess að falla niður á yfirborð hans.<ref name="NASA-freefall">{{Cite web |title=Chapter 3: Gravity & Mechanics – How Orbits Work |url=https://science.nasa.gov/learn/basics-of-space-flight/chapter3-4/ |website=NASA Science |access-date=14. september 2026}}</ref> Geimfar eða gervitungl getur þannig haldist stöðugt á sporbraut án þess að það sé stöðugt knúið áfram. Slíkt geimfar gæti þó verið búið hreyflum til þess að gera breytingar á sporbrautinni eða til þess að vinna gegn mótstöðu [[Andrúmsloft|lofthjúpsins]] þegar geimfarið er á mjög lágri sporbraut.<ref name="ESA-telecom-orbits">{{Cite web |title=Orbits |url=https://www.esa.int/Applications/Telecommunications_Integrated_Applications/Orbits |website=European Space Agency |access-date=14. september 2026}}</ref> Samkvæmt [[Lögmál Keplers|lögmálum Keplers]] eru sporbrautir tveggja hluta sem bindast saman með þyngdarkrafti [[keilusnið]]. Bundnar brautir eru [[sporbaugur|sporbaugar]], en fullkominn hringur telst sérstakt tilvik sporbaugs. Ef hlutur hefur nægilega mikinn hraða til að sleppa úr þyngdarsviði annars hlutar getur ferill hans hins vegar verið [[fleygbogi]] eða [[breiðbogi]].<ref name="NASA-kepler">{{Cite web |title=Orbits and Kepler’s Laws |url=https://science.nasa.gov/solar-system/orbits-and-keplers-laws/ |website=NASA Science |access-date=14. september 2026}}</ref> Í raunverulegum kerfum hafa aðrir hnettir og kraftar jafnframt áhrif á hreyfinguna og valda því að sporbrautir breytast smám saman. Sporbrautum er meðal annars lýst með stærð og lögun þeirra, halla miðað við tiltekið viðmiðunarplan og stefnu þeirra í rúminu. Á sporöskjulaga braut er sá punktur þar sem hlutur er næst hnettinum nefndur [[Nándarstaða og firðstaða|nándarstaða (periapsis) og sá fjarlægasti firðarstaða (apoapsis)]]. Þegar um braut um jörðina er að ræða eru sérstaklega notuð hugtökin jarðnánd (perigee) og jarðfirð (apogee).<ref name="NASA-freefall" /> Sporbrautir gervitungla og geimfara eru valdar eftir tilgangi þeirra. [[Lág jarðbraut]] (LEO) er meðal annars mikið notuð fyrir mannað geimflug og fjarkönnun, en fjarskipta- og veðurgervitungl geta verið á mun hærri brautum. Sérstakt dæmi er [[Jarðstöðubraut|jarðstöðubraut]], hringlaga braut yfir miðbaug þar sem umferðartími gervitungls er sá sami og [[Sólarhringur|snúningstími jarðar]]. Frá yfirborði jarðar virðist slíkt gervitungl því vera kyrrt á sama stað á himninum.<ref name="ESA-GEO">{{Cite web |title=Geostationary orbit |url=https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Images/2020/03/Geostationary_orbit |website=European Space Agency |date=2. mars 2020 |access-date=14. september 2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Stjörnufræðihugtök]] [[Flokkur:Geimferðir]] 5elca67kcur9tf2y8qc7rnn47o712cz 1978959 1978883 2026-09-15T11:10:26Z Bjarki S 9 1978959 wikitext text/x-wiki [[File:Animation of Orbital eccentricity.gif|right|thumb|Sporbrautir með mismikla [[miðskekkja|miðskekkju]].<br>{{legend inline|OrangeRed|size=80%|0,0}}&nbsp;{{legend inline|Lime|size=80%|0,2}}&nbsp;{{legend inline|Cyan|size=80%|0,4}}&nbsp;{{legend inline|Gold|size=80%|0,6}}&nbsp;{{legend inline|hotpink|size=80%|0,8}}]] '''Sporbraut''' er ferill sem hlutur í [[Geimur|geimnum]] fylgir um annan hlut fyrir áhrif [[Þyngdarafl|þyngdarkrafts]]. Dæmi um sporbrautir eru braut [[Jörðin|jarðar]] um [[Sólin|sólina]], braut [[Tunglið|tunglsins]] um jörðina og brautir [[Gervitungl|gervitungla]] um jörðina. Í víðari merkingu er hugtakið einnig notað um hreyfingu stjarna í vetrarbrautum og annarra fyrirbæra sem haldast á braut vegna þyngdarkrafts.<ref name="ESA-orbits">{{Cite web |title=Types of orbits |url=https://www.esa.int/Enabling_Support/Space_Transportation/Types_of_orbits |website=European Space Agency |date=30. mars 2020 |access-date=14. september 2026}}</ref> Hlutur á sporbraut er í stöðugu frjálsu falli. Þyngdarkrafturinn togar hann í átt að miðju þess hnattar eða kerfis sem hann ferðast umhverfis, en vegna hraða hans til hliðar fellur hann stöðugt fram hjá hnettinum í stað þess að falla niður á yfirborð hans.<ref name="NASA-freefall">{{Cite web |title=Chapter 3: Gravity & Mechanics – How Orbits Work |url=https://science.nasa.gov/learn/basics-of-space-flight/chapter3-4/ |website=NASA Science |access-date=14. september 2026}}</ref> Geimfar eða gervitungl getur þannig haldist stöðugt á sporbraut án þess að það sé stöðugt knúið áfram. Slíkt geimfar gæti þó verið búið hreyflum til þess að gera breytingar á sporbrautinni eða til þess að vinna gegn mótstöðu [[Andrúmsloft|lofthjúpsins]] þegar geimfarið er á mjög lágri sporbraut.<ref name="ESA-telecom-orbits">{{Cite web |title=Orbits |url=https://www.esa.int/Applications/Telecommunications_Integrated_Applications/Orbits |website=European Space Agency |access-date=14. september 2026}}</ref> Samkvæmt [[Lögmál Keplers|lögmálum Keplers]] eru sporbrautir tveggja hluta sem bindast saman með þyngdarkrafti [[keilusnið]]. Bundnar brautir eru [[sporbaugur|sporbaugar]], en fullkominn hringur telst sérstakt tilvik sporbaugs. Ef hlutur hefur nægilega mikinn hraða til að sleppa úr þyngdarsviði annars hlutar getur ferill hans hins vegar verið [[fleygbogi]] eða [[breiðbogi]].<ref name="NASA-kepler">{{Cite web |title=Orbits and Kepler’s Laws |url=https://science.nasa.gov/solar-system/orbits-and-keplers-laws/ |website=NASA Science |access-date=14. september 2026}}</ref> Í raunverulegum kerfum hafa aðrir hnettir og kraftar jafnframt áhrif á hreyfinguna og valda því að sporbrautir breytast smám saman. Sporbrautum er meðal annars lýst með stærð og lögun þeirra, halla miðað við tiltekið viðmiðunarplan og stefnu þeirra í rúminu. Á sporöskjulaga braut er sá punktur þar sem hlutur er næst hnettinum nefndur [[Nándarstaða og firðstaða|nándarstaða (periapsis) og sá fjarlægasti firðarstaða (apoapsis)]]. Þegar um braut um jörðina er að ræða eru sérstaklega notuð hugtökin jarðnánd (perigee) og jarðfirð (apogee).<ref name="NASA-freefall" /> Sporbrautir gervitungla og geimfara eru valdar eftir tilgangi þeirra. [[Lág jarðbraut]] (LEO) er meðal annars mikið notuð fyrir mannað geimflug og fjarkönnun, en fjarskipta- og veðurgervitungl geta verið á mun hærri brautum. Sérstakt dæmi er [[Jarðstöðubraut|jarðstöðubraut]], hringlaga braut yfir miðbaug þar sem umferðartími gervitungls er sá sami og [[Sólarhringur|snúningstími jarðar]]. Frá yfirborði jarðar virðist slíkt gervitungl því vera kyrrt á sama stað á himninum.<ref name="ESA-GEO">{{Cite web |title=Geostationary orbit |url=https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Images/2020/03/Geostationary_orbit |website=European Space Agency |date=2. mars 2020 |access-date=14. september 2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Stjörnufræðihugtök]] [[Flokkur:Geimferðir]] epbroezzrv7vuo32z8slycdykshyb1h 0 19890 1978953 1971930 2026-09-15T10:56:02Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978953 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Starsinthesky.jpg|thumb|[[Stjörnumyndun]] á sér stað í [[Stóra Magellanskýið|Stóra Magellanskýinu]].]] <onlyinclude>'''Stjarna''' eða '''sólstjarna''' er risastór hnöttur úr [[rafgas]]i sem verður glóandi vegna [[kjarnasamruni|kjarnasamruna]] í iðrum stjörnunnar. [[Sólin]] er sú stjarna sem nálægust er [[Jörðin|jörðu]]. Margar aðrar stjörnur eru sýnilegar með berum augum á [[næturhimininn|næturhimninum]], en vegna mikillar fjarlægðar frá jörðu birtast þær sem [[fastastjarna|fastir ljóspunktar]].</onlyinclude> Stærstu stjörnurnar hafa verið flokkaðar saman í [[stjörnumerki]] og [[stjörnuþyrping]]ar, og menn hafa gefið björtustu stjörnunum nöfn. [[Stjörnufræði]]ngar hafa gefið út [[stjörnuskrá]]r þar sem þekktar stjörnur eru skráðar með stöðluðum [[stjörnuheiti|stjörnuheitum]]. Í [[sýnilegur alheimur|sýnilegum alheimi]] er talið að fjöldi stjarna sé milli 10²² og 10²⁴. Af þessum fjölda stjarna eru aðeins um 4.000 sýnilegar með berum augum.<ref>{{cite book | title=Galileo and 400 Years of Telescopic Astronomy | first1=Peter | last1=Grego | first2=David | last2=Mannion |year= 2010 | isbn=978-1441955920 | publisher=Springer New York | url=https://books.google.com/books?id=nsi7R3NTcmEC&pg=PA88 }}</ref> Allar sýnilegar stjörnur er að finna í stjörnuþokunni [[Vetrarbrautin]]ni. Stjörnur myndast við [[þyngdarhrun]] [[geimþoka|geimþoku]] úr efni sem er aðallega [[vetni]], ásamt [[helín]]i og snefil af þyngri efnum. Talið er að [[alheimurinn]] hafi myndast við [[Miklihvellur|miklahvell]] og byrjað að þenjast út og kólna. Seinna meir hafi [[ryk]]ský þést vegna eigin [[þyngdarafl]]s og orðið að stjörnum. [[Massi]] stjörnunnar er það sem helst ræður þróun hennar og örlögum. Stjarna skín [[meginröð|megnið]] af líftíma sínum vegna [[kjarnasamruni|kjarnasamruna]] vetnis í helín í kjarna hennar. Þetta ferli leysir orku sem fer í gegnum stjörnuna og [[geislun|geislar]] út í [[útgeimur|útgeim]]. Þegar stjarna nálgast endalokin verður kjarni hennar að [[stjörnuleif]]: [[hvítur dvergur]], [[nifteindastjarna]], eða, ef hún er nógu massamikil, [[svarthol]]. Kjarnasamruninn sem verður í stjörnum eða stjörnuleifum myndar nær öll [[frumefni]] sem koma fyrir í náttúrunni og eru þyngri en [[litín]]. Stjörnur sem missa massa, eða [[sprengistjarna|sprengistjörnur]], gefa auðgað efni út í [[miðgeimsefni]]ð. Þessi frumefni mynda síðan nýjar stjörnur. Stjörnufræðingar geta reiknað út eiginleika stjarna eins og massa, aldur, efnasamsetningu, [[breytistjarna|breytileika]], [[fjarlægð (stjörnufræði)|fjarlægð]] og hreyfingu um geiminn; með því að skoða [[sýndarbirta|sýndarbirtu]], [[litróf]] og [[stjarnmælingar|breytingar á stöðu]] yfir tíma. Flestar stjörnur hafa [[fylgihnöttur|fylgihnetti]], sem ganga á [[sporbraut|sporbrautum]] umhverfis stjörnuna og mynda [[sólkerfi]]. Til eru sólkerfi í kringum [[tvístirni]] eða fleiri stjörnur. Þar sem tvær stjörnur eru nærri hver annarri geta þær haft veruleg áhrif á þróun hverrar annarrar með þyngdarafli sínu. Stjörnur geta myndað stærri kerfi eins og [[stjörnuþyrping]]ar eða [[stjörnuþoka|stjörnuþokur]] sem tengjast innbyrðis með þyngdarafli. == Könnunarsaga == Stjörnur hafa verið mikilvægur hluti af [[menning]]u mannsins frá [[forsögulegur tími|forsögulegum tíma]] og eru áberandi í elstu ritheimildum frá fyrstu [[siðmenning]]arsamfélögum heims. Stjörnurnar höfðu trúarlegt hlutverk, voru notaðar sem [[Listi yfir leiðarstjörnur|leiðarstjörnur]] í [[stjarnsiglingafræði]] og til að skilgreina [[tímatal]] og marka upphaf og endi [[árstíð]]a. Elstu stjörnufræðingar gerðu greinarmun á [[fastastjarna|fastastjörnum]] sem virtust sitja kyrrar á himninum, og [[reikistjarna|reikistjörnum]] (plánetum) sem virtust ferðast yfir himininn á nokkrum dögum eða vikum.<ref>{{cite web |date=n.d. |title=Ancient Greek Astronomy and Cosmology |url=https://www.loc.gov/collections/finding-our-place-in-the-cosmos-with-carl-sagan/articles-and-essays/modeling-the-cosmos/ancient-greek-astronomy-and-cosmology |access-date=28 February 2022 |website=Digital Collections |publisher=The [[Library of Congress]]}}</ref> Margir eldri stjörnufræðingar töldu að fastastjörnurnar væru festar við [[himinhvolf]] og færðust ekkert til. Stjörnufræðingar fornaldar hópuðu stjörnur saman í [[stjörnuþyrping]]ar og [[stjörnumerki]] og afmörkuðu þannig ákveðin svæði á himninum sem hægt var að nota til að rekja ferðir reikistjarnanna og afstöðu sólarinnar.<ref name="forbes">{{cite book| last1=Forbes | first1=George | title=History of Astronomy| publisher=Watts & Co. | location=London | date=1909| url=http://www.gutenberg.org/ebooks/8172| isbn=978-1-153-62774-0}}</ref> Afstaða sólarinnar til fastastjarna (og sjóndeildarhringsins) var notuð til að búa til [[sóldagatal|sóldagatöl]] til að tímasetja ákveðin verk í landbúnaði.<ref>{{cite web |last=Tøndering |first=Claus |date=2008 |title=Other Ancient Calendars |url=https://webexhibits.org/calendars/calendar-ancient.html |access-date=28. febrúar 2022 |website=Calendars Through The Ages |publisher=Webexhibits}}</ref> [[Gregoríska tímatalið]] sem nú er notað nánast um allan heim, er sóldagatal sem miðast við ferð jarðarinnar umhverfis sína stjörnu, sólina. Elsta [[stjörnukort]]ið sem vitað er um aldur á, er frá [[Egyptaland hið forna|Egyptalandi hinu forna]] frá 1534 f.o.t.<ref>{{cite journal| last=von Spaeth| first=Ove| title=Dating the Oldest Egyptian Star Map| journal=[[Centaurus (journal)|Centaurus]]| date=2000| volume=42| issue=3| pages=159–179| url=http://www.moses-egypt.net/star-map/senmut1-mapdate_en.asp| access-date=2007-10-21| doi=10.1034/j.1600-0498.2000.420301.x| bibcode=2000Cent...42..159V| archive-date=2019-01-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20190126001022/http://www.moses-egypt.net/star-map/senmut1-mapdate_en.asp| url-status=dead}}</ref> Elstu stjörnuskrárnar voru settar saman af [[Babýlónsk stjörnufræði|babýlónskum stjörnufræðingum]] í Mesópótamíu seint á 2. árþúsundinu f.o.t., á tímum [[Kassítar|Kassíta]] (um 1531-1155 f.o.t.).<ref name="north 1995 30 31">{{cite book| last=North | first=John | date=1995| title=The Norton History of Astronomy and Cosmology| url=https://archive.org/details/nortonhistoryofa0000nort | url-access=registration | location=New York and London | pages=[https://archive.org/details/nortonhistoryofa0000nort/page/30 30–31]| publisher=W.W. Norton & Company | isbn=978-0-393-03656-5}}</ref> Elsta [[stjörnuskrá]]in var samin af gríska stjörnufræðingnum [[Aristillus]]i.<ref>{{cite book| last=Murdin | first=P. |date=2000| chapter=Aristillus (c. 200 BC)| doi=10.1888/0333750888/3440| title=Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics| bibcode=2000eaa..bookE3440.| isbn=978-0-333-75088-9}}</ref> Stjörnuskrá [[Hipparkos]]ar frá 2. öld f.o.t. inniheldur 1.020 stjörnur og var notuð af [[Kládíus Ptólmæos|Kládíusi Ptólmæosi]].<ref>{{cite book| first=Gerd | last=Grasshoff | date=1990| title=The history of Ptolemy's star catalogue| url=https://archive.org/details/historyofptolemy0000gras | publisher=Springer | pages=[https://archive.org/details/historyofptolemy0000gras/page/n18 1]–5 | isbn=978-0-387-97181-0}}</ref> Hipparkos er þekktur fyrir að hafa fyrstur uppgötvað [[nýstirni]].<ref>{{cite web |last=Pinotsis |first=Antonios D. |date=2008 |title=Astronomy in Ancient Rhodes |url=http://conferences.phys.uoa.gr/jets2008/historical.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907070144/http://conferences.phys.uoa.gr/jets2008/historical.html |archive-date=September 7, 2021 |access-date=February 28, 2022 |website=Protostellar Jets In Context |publisher=[[University of Athens]], Greece}}</ref> Þótt fastastjörnurnar virtust ekki hreyfast neitt, áttuðu [[kínversk stjörnufræði|kínverskir stjörnufræðingar]] sig á því að nýjar stjörnur gætu birst á himninum.<ref name="clark">{{cite conference| last1=Clark | first1=D. H. | last2=Stephenson | first2=F. R.| title=The Historical Supernovae| book-title=Supernovae: A survey of current research; Proceedings of the Advanced Study Institute| pages=355–370| publisher=Dordrecht, D. Reidel Publishing Co| date=1981-06-29 | location=Cambridge, UK| bibcode=1982ASIC...90..355C}}</ref> Árið [[185]] skrifuðu þeir fyrstir manna um [[sprengistjarna|sprengistjörnu]], sem nú er þekkt sem [[SN 185]].<ref>{{cite journal |last1=Zhao |first1=Fu-Yuan |last2=Strom |first2=R. G. |last3=Jiang |first3=Shi-Yang |date=2006 |title=The Guest Star of AD185 must have been a Supernova |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1009-9271/6/5/17 |journal=Chinese Journal of Astronomy and Astrophysics |volume=6 |issue=5 |pages=635 |bibcode=2006ChJAA...6..635Z |doi=10.1088/1009-9271/6/5/17 |via=IOPScience}}</ref> Bjartasti stjarnfræðilegi viðburður skráðrar sögu var sprengistjarnan [[SN 1006]] sem sást árið [[1006]] og egypski stjörnufræðingurinn [[Ali ibn Ridwan]] skrifaði um, auk nokkurra kínverskra stjörnufræðinga.<ref>{{cite web |last1=Isbell |first1=Douglas |last2=Benoit |first2=Phil |date=5 March 2003 |title=Astronomers Peg Brightness of History's Brightest Star |url=http://www.noao.edu/outreach/press/pr03/pr0304.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030402121341/http://www.noao.edu/outreach/press/pr03/pr0304.html |archive-date=2 April 2003 |access-date=28 February 2022 |website=NOIRLab |publisher=National Optical Astronomy Observatory}}</ref> Sprengistjarnan [[SN 1054]] sem gat af sér [[Krabbaþokan|Krabbaþokuna]] sást líka frá jörðu og var lýst af kínverskum og íslömskum stjörnufræðingum.<ref name="SN1054">{{cite web| last1=Frommert | first1=Hartmut | last2=Kronberg | first2=Christine| date=2006-08-30 | work=SEDS| publisher=University of Arizona| title=Supernova 1054 – Creation of the Crab Nebula| url=http://messier.seds.org/more/m001_sn.html}}</ref><ref name="PASP1942">{{cite journal| last=Duyvendak | first=J. J. L.| title=Further Data Bearing on the Identification of the Crab Nebula with the Supernova of 1054 A.D. Part I. The Ancient Oriental Chronicles| journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific | volume=54 | issue=318 | pages=91–94|date=April 1942 | bibcode=1942PASP...54...91D| doi=10.1086/125409| doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal| last1=Mayall | first1=N. U. | last2=Oort |first2=Jan Hendrik| title=Further Data Bearing on the Identification of the Crab Nebula with the Supernova of 1054 A.D. Part II. The Astronomical Aspects| journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific | volume=54 | issue=318 | pages=95–104 |date=April 1942 | bibcode=1942PASP...54...95M| doi=10.1086/125410| doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal | display-authors=1| last1=Brecher | first1=K. | last2=Fesen | first2=R. A.| last3=Maran | first3=S. P. | last4=Brandt | first4=J. C. | date=1983| title=Ancient records and the Crab Nebula supernova| journal=The Observatory | volume=103 | pages=106–113| bibcode=1983Obs...103..106B}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == {{Wiktionary|stjarna|stjarna}} * [https://www.stjornufraedi.is/alheimurinn/stjornur/stjornur Stjörnufræðivefurinn: Stjörnur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260307153826/https://www.stjornufraedi.is/alheimurinn/stjornur/stjornur/ |date=2026-03-07 }} * [https://www.stjornufraedi.is/alheimurinn/flokkun-stjarna/ Stjörnufræðivefurinn: Flokkun stjarna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250725093617/https://www.stjornufraedi.is/alheimurinn/flokkun-stjarna/ |date=2025-07-25 }} {{Stubbur|stjörnufræði}} [[Flokkur:Stjörnur| ]] 7pw95cf9syhu4kxv94s9q439fyb33i8 0 20266 1978946 1971956 2026-09-15T10:37:56Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978946 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Sólin [[File:Sun symbol (bold).svg|24px|?]] | image = [[File:The Sun in white light.jpg||frameless|center|alt=Hvítur glóandi hnöttur]] | caption = [[Gervilitur|Raunlitamynd]] tekin árið 2019 með [[sólsía|sólsíu]]. | abovestyle = background: #ddd; | headerstyle = background: #ddd; | belowstyle = background: #ddd; | labelstyle = background: inherit; | label1 = Heiti | data1 = Sólin, Sunna, [[Sól (rómversk goðafræði)|Sol]], [[Sól (germönsk goðafræði)|Sól]], [[Helíos]] <!-- section break, rows 1-19-->| header3 = Athugunargögn | label4 = Meðalfjarlægð<br />frá Jörð | data4 = 1 [[stjarnfræðieining|AU]] ˜ 1,496 x 10⁸ km<ref name="Pitjeva2009">{{Cite journal |last1=Pitjeva |first1=E. V. |last2=Standish |first2=E. M. |date=2009 |title=Proposals for the masses of the three largest asteroids, the Moon–Earth mass ratio and the Astronomical Unit |journal=[[Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy]] |language=en |volume=103 |issue=4 |pages=365–372 |doi=10.1007/s10569-009-9203-8 |issn=1572-9478 |url=https://zenodo.org/record/1000691 |bibcode=2009CeMDA.103..365P |s2cid=121374703 |access-date=13 July 2019 |archive-date=9 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709062657/https://zenodo.org/record/1000691 |url-status=live }}</ref><br />8&nbsp;mín 19&nbsp;sek á [[ljóshraði|ljóshraða]] | label5 = [[Sýndarbirta]] (''V'') | data5 = -26,74<ref name=nssdc>{{cite web |last=Williams |first=D.R. |date=1 July 2013 |title=Sun Fact Sheet |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html |publisher=[[NASA Goddard Space Flight Center]] |access-date=12 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100715200549/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html |archive-date=15 July 2010 |url-status=live}}</ref> | label6 = [[Reyndarbirta]] | data6 = 4,83<ref name=nssdc /> | label7 = [[Litrófsflokkur]] | data7 = G2V<ref>{{cite book |last=Zombeck |first=Martin V. |date=1990 |title=Handbook of Space Astronomy and Astrophysics 2nd edition |publisher=[[Cambridge University Press]] |url=http://ads.harvard.edu/books/hsaa/ |access-date=13 January 2016 |archive-date=3 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203012304/http://ads.harvard.edu/books/hsaa/ |url-status=live }}</ref> | label8 = [[Málmun]] | data8 = ''Z'' = 0,0122<ref>{{cite journal |last1=Asplund |first1=M. |last2=Grevesse |first2=N. |last3=Sauval |first3=A.J. |date=2006 |title=The new solar abundances – Part I: the observations |journal=Communications in Asteroseismology |volume=147 |pages=76–79 |bibcode=2006CoAst.147...76A |doi=10.1553/cia147s76|s2cid=123824232 |doi-access=free |issn = 1021-2043 }}</ref> | label9 = [[Hornstærð]] | data9 = 31,6–32,7 [[bogamínúta|bogamínútur]]<ref>{{cite web |title=Eclipse 99: Frequently Asked Questions |url=http://education.gsfc.nasa.gov/eclipse/pages/faq.html |publisher=NASA |access-date=24 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527142627/http://education.gsfc.nasa.gov/eclipse/pages/faq.html |archive-date=27 May 2010 }}</ref><br />0,527–0,545 [[bogagráða|gráður]] | header10 = [[Sporbraut|Einkenni sporbrautar]] | label11 = Meðalfjarlægð frá miðju [[Vetrarbrautin|Vetrarbrautar]] | data11 = 26.660 [[ljósár]] | label12 = [[Stjörnuþokutímabil]] | data12 = (2,25–2,50) x 10⁸ [[júlíanskt ár|ár]] | label13 = [[Hraði]] | data13 = ˜251 km/s (á sporbraut um miðju Vetrarbrautar) <br />˜ 20 km/s (miðað við meðalhraða nærliggjandi stjarna) <br />˜ 370 km/s<ref>{{cite journal |last=Hinshaw |first=G. |display-authors=etal |year=2009 |title=Five-year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe observations: data processing, sky maps, and basic results |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=180 |issue=2 |pages=225–245 |arxiv=0803.0732 |bibcode=2009ApJS..180..225H |doi=10.1088/0067-0049/180/2/225|s2cid=3629998 }}</ref> (miðað við [[grunngeislun]]) <!-- section break, rows 20–39 -->| header20 = Eðliseinkenni | label21 = [[Radíus]] við miðbaug | data21 = 695.700 km,<ref name=IAU2015resB3>{{citation|first1=E.E. |last1=Mamajek |first2=A. |last2=Prsa |first3=G. |last3=Torres |first4=al. |last4=et |title=IAU 2015 Resolution B3 on Recommended Nominal Conversion Constants for Selected Solar and Planetary Properties |arxiv=1510.07674 |mode=cs2 |class=astro-ph.SR |year=2015}}</ref><br /> 696.342 km<ref name=arxiv1203_4898>{{citation |first1=Marcelo |last1=Emilio |first2=Jeff R. |last2=Kuhn |first3=Rock I. |last3=Bush |first4=Isabelle F. |last4=Scholl |title=Measuring the Solar Radius from Space during the 2003 and 2006 Mercury Transits |arxiv=1203.4898 |bibcode=2012ApJ...750..135E |doi=10.1088/0004-637X/750/2/135 |volume=750 |issue=2 |journal=The Astrophysical Journal |page=135 |year=2012|s2cid=119255559 }}</ref><br />109 x [[radíus jarðar]]<ref name=sse/> | label22 = [[Ummál]] við miðbaug | data22 = 4,379 x 10⁶ km<ref name=sse/><br />109 × Jörð<ref name=sse>{{cite web |title=Solar System Exploration: Planets: Sun: Facts & Figures |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&Display=Facts&System=Metric |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102034758/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&Display=Facts&System=Metric |archive-date=2 January 2008 |url-status=dead |publisher=NASA}}</ref> | label23 = [[Hringvik]] | data23 = 9 x 10^-6 | label24 = [[Yfirborð]] | data24 = 6,09 x 10¹² km²<ref name=sse/><br />12.000 × Jörð<ref name=sse/> | label25 = [[Rúmmál]] | data25 = 1,41 x 10¹⁸ km³<ref name=sse/><br />1.300.000 × Jörð | label26 = [[Massi]] | data26 = 1,9885 x 10³⁰ kg<ref name=nssdc/><br />332.950 x massi Jarðar<ref name=nssdc/><!-- NASA Sun Fact Sheet states 333,000, a figure coherent with data already present in en.wiki --> | label27 = Meðal[[eðlismassi]] | data27 = 1,408 g/cm³<ref name=nssdc/><ref name=sse/><ref>{{cite web |last=Ko |first=M. |date=1999 |title=Density of the Sun |url=http://hypertextbook.com/facts/1999/MayKo.shtml |editor=Elert, G. |website=The Physics Factbook |access-date=14 July 2014 |archive-date=13 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713163245/https://hypertextbook.com/facts/1999/MayKo.shtml |url-status=live }}</ref><br />0,255 × Jörð<ref name=nssdc/><ref name=sse/> | label28 = [[Eðlismassi]] í miðju ({{abbr|skv.|samkvæmt}} líkani) | data28 = 162,2 g/cm³<ref name=nssdc/><br />12,4 × Jörð | label29 = [[Yfirborðsþyngdarafl]] við miðbaug | data29 = 274 m/s²<ref name=nssdc/><br />28 × Jörð<ref name=sse/> | label30 = [[Tregðuvægisþáttur]] | data30 = 0,070<ref name=nssdc /> (áætlað) | label31 = [[Lausnarhraði]]<br />(frá yfirborði) | data31 = 617,7 km/s<ref name=sse/><br />55 × Jörð<ref name=sse/> | label32 = Hiti | data32 = Miðja ({{abbr|skv.|samkvæmt}} líkani): 1,57 x 10⁷ K<ref name=nssdc/><br />[[Ljóshvolf]] (virkur): 5.772 K<ref name=nssdc/><br /> [[Sólkóróna]]: ˜ 5 x 10⁶ K | label33 = [[Ljósafl]] (L_sol) | data33 = 3,828 x 10²⁶ W<ref name=nssdc/><br />˜ 3,75 x 10²⁸ [[lúmen|lm]]<br />˜ 98 lm/W [[ljósígildi geislunar]] | label34 = [[Litvísir]] (B-V) | data34 = 0,63 | label35 = Meðal[[geislun]]&nbsp;(I_sol) | data35 = 2,009 x 10⁷ W·m^-2·sr^-1 | label36 = Aldur | data36 = ˜4,6 milljarðar ára (4.6 x 10⁹ ár)<ref name="Bonanno">{{Cite journal |last1=Bonanno |first1=A. |last2=Schlattl |first2=H. |last3=Paternò |first3=L. |year=2002 |title=The age of the Sun and the relativistic corrections in the EOS |journal=[[Astronomy and Astrophysics]] |volume=390 |issue=3 |pages=1115–1118 |arxiv=astro-ph/0204331 |bibcode=2002A&A...390.1115B |doi=10.1051/0004-6361:20020749|s2cid=119436299 }}</ref><ref>{{Cite journal |title=The Absolute Chronology and Thermal Processing of Solids in the Solar Protoplanetary Disk |url=https://archive.org/details/sim_science_2012-11-02_338_6107/page/651 |date=2 November 2012 |doi=10.1126/science.1226919 |journal=Science |volume=338 |issue=6107 |pages=651–655 |bibcode=2012Sci...338..651C |pmid=23118187 |last1=Connelly |first1=JN |last2=Bizzarro |first2=M |last3=Krot |first3=AN |last4=Nordlund |first4=Å |last5=Wielandt |first5=D |last6=Ivanova |first6=MA|s2cid=21965292 }}</ref> | label37 = Efnasamsetning [[ljóshvolf]]s (eftir massa) | data37 = * 73,46% [[vetni]]<ref>{{cite web |title=The Sun's Vital Statistics |url=http://solar-center.stanford.edu/vitalstats.html |publisher=Stanford Solar Center |access-date=29 July 2008 |archive-date=14 October 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6BOkQXma3?url=http://solar-center.stanford.edu/vitalstats.html |url-status=live }} Citing {{cite book |last=Eddy |first=J. |date=1979 |title=A New Sun: The Solar Results From Skylab |url=https://history.nasa.gov/SP-402/contents.htm |page=37 |publisher=NASA |id=NASA SP-402 |access-date=12 July 2017 |archive-date=30 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210730024856/https://history.nasa.gov/SP-402/contents.htm |url-status=live }}</ref> * 24,85% [[helín]] * 0,77% [[súrefni]] * 0,29% [[kolefni]] * 0,16% [[járn]] * 0,12% [[neon]] * 0,09% [[köfnunarefni]] * 0,07% [[kísill]] * 0,05% [[magnesín]] * 0,04% [[brennisteinn]] | header40 = [[Snúningur|Snúningseinkenni]] | label41 = [[Möndulhalli]] | data41 = 7,25°<ref name=nssdc/><br />({{abbr|m.v.|miðað við}} [[sólbaugur|sólbaug]])<br />67,23°<br />({{abbr|m.v.|miðað við}} [[vetrarbrautarslétta|vetrarbrautarsléttu]]) | label42 = [[Stjörnulengd]]<br />norðurpóls<ref name="iau-iag">{{cite web |last1=Seidelmann |first1=P.K. |display-authors=etal |title=Report Of The IAU/IAG Working Group On Cartographic Coordinates And Rotational Elements Of The Planets And Satellites: 2000 |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |date=2000 |access-date=22 March 2006 |archive-date=12 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |url-status=dead }}</ref> | data42 = 286,13°<br />{{nowrap|19 klst 4 mín 30 sek}} | label43 = [[Miðbaugsbreitt]]<br />norðurpóls | data43 = +63,87°<br />63° 52' N | label44 = [[Stjarnbundinn snúningstími]] | data44 = 25,05 dagar við miðbaug<br />25,38 dagar á 16. breiddargráðu<br />34,4 við pólana<ref name=nssdc/><!-- derived from T = ( 14.37 - 2.33 sin^2 L - 1.56 sin^4 L ) °/day, L = 90° --> | label45 = Snúningshraði<br />(við miðbaug) | data45 = 1,997 km/s<ref name="sse"/><!-- Derived from NASA source: equatorial circumference of 4,379,000 kilometers divided by sidereal rotation period of 609.12 hours; maybe this kind of basic calculation could be done in some generic template code? --> }} '''Sólin''' er eina [[sólstjarna]] [[sólkerfið|sólkerfisins]] og massamesta [[geimfyrirbæri]] þess. [[Reikistjarna|Reikistjörnurnar]], að [[jörðin]]ni meðtalinni, ganga á [[sporbraut]]um kringum sólina, ásamt [[smástirni|smástirnum]], [[loftsteinn|loftsteinum]], [[halastjarna|halastjörnum]] og [[geimryk]]i. [[Varmi]] og [[ljós]], sem frá henni stafar viðheldur [[líf]]i á jörðu. Sólin er [[rafgas]]kúla sem hefur [[massi|massa]] í kringum 2×10³⁰ [[kílógramm|kg]], og er því nokkuð stærri en meðalstjarna. Þvermál sólarinnar er um 1.392.000 km (um 109 sinnum þvermál jarðarinnar). Um 73,46% af massa hennar er [[vetni]], 24,85% [[helín]], 0,77% [[súrefni]], 0,29% [[kolefni]], 0,16% [[járn]], 0,12% [[neon]] og afgangurinn skiptist á milli örlítils magns af þyngri frumefnum.<ref>{{Cite web |url=http://solar-center.stanford.edu/vitalstats.html |title=Stanford Solar Center - The Sun's Vital Statistics |access-date=2009-12-19 |archive-date=2012-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120703061116/http://solar-center.stanford.edu/vitalstats.html |url-status=dead }}</ref> Sólin er talin vera um 4,5 milljarða ára gömul, og er um það bil komin hálfa leið í gegnum [[meginröð|meginraðarferli]] sitt, þar sem [[kjarnasamruni]] í kjarna hennar bræðir saman vetni og myndar helín. Eftir um 5,5 milljarða ára mun sólin breytast í [[hringþoka|hringþoku]]. Mönnum er það hættulegt að horfa beint í sólina því að við það getur [[sjónhimna]]n skemmst og það leitt til [[blinda|blindu]]. Sólin er hvít að lit þótt hún virðist gul séð frá jörðinni en það er vegna áhrifa [[andrúmsloft jarðar|andrúmslofts jarðar]] sem hún virðist gul. == Heiti == Íslenska heitið ''sól'', með eða án greinis, er skrifað með litlum staf, nema í upptalningum á heitum reikistjarnanna. Heitið er haft með greini ef ástæða er til að aðgreina sólina frá öðrum stjörnum.<ref name="rettritun">Ritað með litlum staf, samanber [http://www3.hi.is/~antoni/skjol/rettritun_ritreglur.pdf Sérnöfn skal rita með stórum staf: Undantekning 2] {{Webarchive|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20091119075608/www3.hi.is/~antoni/skjol/rettritun_ritreglur.pdf |date=2009-11-19 }}</ref> Íslenska heitið ''sól'' er dregið af frumgermanska orðinu *''sōwelan'', {{abbr|sbr.|samanber}} gotnesku ''sauil'', latínu ''sōl'', grísku ἥλιος ''(h)elios'', rússnesku солнце ''solntse''. L-ið breytist í ''r'' í sanskrít ''svár'' og pernesku خور ''xvar''.<ref name=Orel>Vladimir Orel (2003) [https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up/search/sun ''A Handbook of Germanic Etymology''], Brill</ref> Samheitið ''sunna'' er sömuleiðis úr frumgermönsku *''sunnōn'', {{abbr|sbr.|samanber}} ensku ''sun'', hollensku ''zon'', þýsku ''Sonne'' og gotnesku ''sunnō''. Af orðinu ''sól'' eru dregin fjölmörg önnur orð, eins og ''sæla'' og viðskeytið ''-sælis'', ''sólríkur'', ''sólarsinnis'', [[sólarhringur]] og svo framvegis, auk nafnsins [[Sól (mannsnafn)|Sól]].<ref>{{vefheimild|útgefandi=Málið.is|url=https://malid.is/leit/s%C3%B3l|titill=Sól}}</ref> Mælieiningin ''[[sol (mælieining)|sol]]'' er notuð yfir lengd sólarhrings á öðrum reikistjörnum.<ref>{{cite web |date=15 November 2006 |title=Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |publisher=NASA |access-date=1 August 2007 |archive-date=22 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=live }}</ref> [[Sunnudagur]] dregur nafn sitt af orðinu ''sunna''. Heiti dagsins kemur úr latínu ''dies sōlis'', sem aftur er beinþýðing úr grísku ἡμέρα ἡλίου ''hemera heliú'' <ref name="BARNHART778"> {{cite book |last=Barnhart |first=R.K. |date=1995 |title=The Barnhart Concise Dictionary of Etymology |url=https://archive.org/details/barnhartconcised0000unse |page=[https://archive.org/details/barnhartconcised0000unse/page/778 778] |publisher=[[HarperCollins]] |isbn=978-0-06-270084-1}}</ref> Af heitinu ''sunna'' er líka dregið nafnið [[Sunna (mannsnafn)|Sunna]]. [[Helíos]] og [[Sól (rómversk goðafræði)|Sól]] koma fyrir sem persónugervingar sólarinnar í [[grísk goðafræði|grískri]] og [[rómversk goðafræði|rómverskri goðafræði]]. == Almenn einkenni == Sólin er flokkuð sem [[meginröð|meginraðarstjarna]] sem að þýðir að hún er í „[[vökvajafnvægi]]“, þar sem að hún dregst hvorki saman né þenst út, og myndar orku við [[kjarnasamruni|samruna]] [[vetni]]skjarna yfir í [[helín]]. Sólin er í [[sjörnuflokkun|litrófsflokknum]] ''G2V'', þar sem að ''G2'' merkir að litur hennar sé gulur og að litróf hennar innihaldi [[litrófslína|litrófslínur]] jónaðra og hlutlausra málma ásamt mjög veikum vetnislínum, og ''V'' að hún sé, eins og flestar stjörnur, dvergstjarna á meginröðinni. Talið er að Sólin hafi meginraðarlíftíma í kringum um 10 milljarða ára. Núverandi aldur hennar er talin vera í kringum 4,5 milljarðar ára. Var þessi aldur hennar reiknaður með því að nota [[tölvulíkan]] af [[stjörnuþróun|þróun stjarna]]. Sólin er á sporbraut um [[Vetrarbrautin]]a, í {{abbr|u.þ.b.|um það bil}} 25.000 til 28.000 [[ljósár]]a fjarlægð frá miðju hennar. Sólin klárar eina umferð um sporbrautina á um 226 milljón árum. [[Brautarhraði]] er í kringum 217 km/s, sem að jafngildir einu ljósári á 1400 ára fresti, og einni [[stjarnfræðieining]]u á átta daga fresti. [[Stjarnfræðileg merki|Stjarnfræðilegt merki]] sólarinnar er hringur með punkt í miðju ([[Mynd:Sun symbol (fixed width).svg|16px|☉]]). == Bygging == [[Mynd:Sun poster IS.svg|thumb|left|Innri gerð sólarinnar.]] Sólin er næstum alveg slétt [[kúla]], [[pólfletja]] ([[hringvik]]) hennar er talin vera í kringum 9 milljónustu, sem að þýðir að munur á þvermáli hennar í kringum pólana og í kringum miðbaug svarar til um 10&nbsp;km. Þetta kemur til sökum þess að [[miðflóttaafl|miðflóttaáhrif]] hægs snúnings sólarinnar er um 18 milljón sinnum veikara en yfirborðsþyngdarafl hennar (við miðbaug). Flóðhrif plánetanna hafa lítil áhrif á lögun sólarinnar, þó að sólin sjálf sé á sporbraut um [[samþungamiðja|samþungamiðju]] sólkerfisins, sem er örlítið frábrugðin miðju sólarinnar, að mestu vegna massa [[Júpíter]]s. Massi sólarinnar er samt svo gríðarlega mikill í samanburði að þungamiðja sólkerfisins er yfirleitt innan ytri marka sólarinnar sjálfrar. Sólin hefur ekki skýr endamörk eins og steingerðar plánetur hafa, því að þéttleiki rafgassins minnkar í [[veldisvísisdreifing|veldisfalli]] frá miðju hennar. Þrátt fyrir það hefur sólin vel skilgreinda innri byggingu, sem að lýst er betur hér að neðan. Radíus sólarinnar er mældur frá miðju út að endimörkum [[ljóshvolf]]s hennar. Innviðir sólarinnar eru ekki sjáanlegir með beinum aðferðum vegna [[rafsegulgeislun]]ar, sem er ógagnsæ . En á sama hátt og hægt er að rannsaka innviði jarðarinnar með því að skoða bylgjur, sem að myndaðar eru af [[jarðskjálfti|jarðskjálftum]] ([[jarðskjálftafræði]]), notast [[sólskjálftafræði]] við hljóðbylgjur, sem að ferðast í gegnum sólina til að rannsaka innviði hennar. Þessi fræði hefur aukið gríðarlega skilning okkar á innri byggingu sólarinnar. Einnig hafa [[tölvulíkan|tölvulíkön]] verið notuð sem fræðigrunnur til að rannsaka dýpri lög hennar. === Kjarni === Við miðju sólarinnar, þar sem að [[eðlismassi]] nær 150.000 kg/m³ (150-faldur þéttleiki [[vatn]]s á Jörðinni), breytir [[kjarnasamruni]] [[vetni]] í [[helín]] og myndar orkuna, sem heldur sólinni í jafnvægi. Um það bil 8,9x10³⁷ [[róteind]]um (vetniskjörnum) er breytt í helínkjarna á hverri sekúndu, sem sem að skilar af sér á sama tíma um 383 [[Forskeyti SI-kerfisins|jottavöttum]] af orku. Líkön benda til að það taki orkuríkar [[ljóseind]]ir, sem verða til við þennan kjarnasamruna, um 161.000 ár að skila sér upp á yfirborð sólarinnar. Ferill þeirra upp á yfirborðið gengur eftir óbeinum leiðum, ásamt viðstöðulausri gleypni og útgeislun í sólarmöttlinum. Er ljóseindirnar ná upp á yfirborðið sleppa þær út í geim sem [[sýnilegt ljós]]. Losnar einnig um [[fiseind]]ir við sama samrunaferli, en ólíkt ljóseindum er lítil víxlverkun milli þeirra og annarra efna, og sleppa því næstum allar samstundis úr greipum sólarinnar. Kjarninn nær upp að 0,2 af radíus sólar frá miðju, og er sá eini hluti sólarinnar þar sem að merkjanlegur hiti er framleiddur með kjarnasamruna: afgangurinn af stjörnunni er hitaður með orku sem að flyst út á við. Öll orka sem framleidd er í kjarnanum þarf að ferðast í gegnum ytri lög sólarinnar upp að ljóshvolfi, áður en að hún sleppur út í geiminn. === Geislahvolf === Frá kjarna allt að 0,7 radíus sólar frá miðju, er efni sólarinnar nógu heitt og þétt til að hitaútgeislun sé nægjanleg til að færa hinn gríðarlega hita frá kjarnanum út á við. Á þessu svæði er ekkert [[hitauppstreymi]]: þó svo að efni kólni eftir því sem fjarlægð frá miðju eykst, er hita[[stigull]] þess hægari en [[innrænt hitafall]] og nær því ekki að halda í gangi uppstreymi. Hiti er í staðinn færður af [[jón (eðlisfræði)|jónum]] vetnis og helíns, sem gefa frá sér [[ljóseind]]ir, sem ferðast örlitla vegalengd áður en þær eru gleyptar af öðrum jónum. === Iðuhvolf === Frá 0,7 radíus sólar frá miðju og upp að yfirborði, er efni sólarinnar ekki nógu þétt eða heitt til að færa hita út á við með geislun. Sökum þess myndast [[hitauppstreymi]] þegar [[hitasúla|hitasúlur]] bera með sér heitt efni upp að yfirborði sólar (ljóshvolfinu). Þegar efnið hefur kólnað við yfirborðið, steypist það aftur niður á botn iðuhvolfsins og gleypir í sig meiri hita frá efri hluta geislunarhvolfsins. Hitasúlurnar í iðuhvolfinu mynda far á yfirborði sólarinnar, í formi [[sólýra|sólýrna]] og [[ýruklasi|ýruklasa]]. Þetta ólgandi uppstreymi í ytri hlutum innviða sólarinnar myndar „smágerða“ rafala sem að svo mynda norður- og suðursegulskaut út um allt á yfirborði sólarinnar. === Ljóshvolf === Sýnilegt yfirborð sólar er [[ljóshvolf]]ið; undir því er sólin ógagnsæ. Fyrir ofan ljóshvolfið, losna orkuríkar ljóseindir frá sólinni og breiðast sem sólarljós út í geiminn. Sólarljós hefur [[svarthlutur|svarthlutslitróf]] sem að bendir til þess að hitastig þess sé um 6.000 [[Kelvin|K]]. Þéttleiki einda í ljóshvolfinu er um 10²³/m³ (í kringum 1% af þéttleika einda í andrúsmlofti [[Jörðin|Jarðar]] við sjávarmál). Hlutar sólarinnar fyrir ofan ljóshvolfið eru einu nafni kallaðir „lofthjúpur sólar“. Hægt er að skoða þá með sjónaukum yfir allt [[rafsegulróf]]ið, frá [[útvarpsbylgja|útvarpsbylgjum]], í gegnum [[sýnilegt ljós]] fram að [[gammageisli|gammageislum]]. [[Sólmyrkvi]] verður þegar jörðin fer inn í alskugga [[tunglið|tunglsins]], {{abbr|þ.a.|þannig að}} tunglið skyggir á sólu frá jörðu séð. Við [[almyrkvi|almyrkva]] skyggir tunglið á ljóshvolf sólar, en þá verður kórónan sýnileg. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == {{Wiktionary|sól}} * [https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/solin/ Stjörnufræðivefurinn: Sólin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130121346/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/solin/ |date=2023-01-30 }} * [https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/solin/solblossar/ Stjörnufræðivefurinn: Sólblossar og sólgos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130121345/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/solin/solblossar/ |date=2023-01-30 }} * [https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/geimferdir/solar-dynamics-observatory/ Stjörnufræðivefurinn: Solar Dynamics Observatory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130121347/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/geimferdir/solar-dynamics-observatory/ |date=2023-01-30 }} * [https://www.stjornufraedi.is/stjornuskodun/solkerfid/solskodun/ Stjörnufræðivefurinn: Sólskoðun]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=425759&pageSelected=11&lang=0 ''Áhrif sólar á jörðina''; grein í Morgunblaðinu 1984]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Sólkerfið}} {{Gæðagrein}} [[Flokkur:Sólkerfið]] [[Flokkur:Gulir dvergar]] bq1u05p6ggpsamm2srhibojpo9l6q3f 0 20450 1978948 1973567 2026-09-15T10:51:07Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978948 wikitext text/x-wiki :''Fyrir rómverska guðinn, sjá [[Neptúnus (guð)]].'' {{Reikistjarna |nafn = Neptúnus |tákn = [[Mynd:Neptune symbol (bold).svg|24px|♆|Stjörnufræðimerki Neptúnusar]] |mynd = Neptune Voyager2 color calibrated.png |myndatexti = Neptúnus, tekin af geimfarinu Voyager 2 |alt = |forskeyti_nándogfirrð = Sól |nánd = 4.452.940.833 km <br /> (29,76607095 AU) |Brautarskekkja = 0,011214269 |Meðalfjarlægð-frá-sólu = 4.503.443.661 km <br />(30,10366151 AU) |Stjarnbundinn-umferðartími = 60.190,03 [[sólarhringur|d]]<br />(164,79 [[júlíanskt ár]]) |Rishnútur = 131,794310 |firrð = 1,77 [[Stjarnfræðieining|AU]] |tungl = 14 |pólfletja = 0,0171 ± 0,0013 |flatarmál = 7,6183×10³ |massi = 1,0243×10²⁶ kg |þéttleiki = 1,638 g/cm³ |Þyngdarafl = 11,15 m/s²<br />1,14 g |lausnarhraði = 23,5 km/s |snúningshraði = 2,68 km/s |möndulhalli = 28,32° |Vetni = 80 |Helíum = 19 }} '''Neptúnus''' er áttunda og ysta [[reikistjarna]]n frá [[sól]]u talið og einn af [[ísrisi|ísrisum]] [[sólkerfið|sólkerfisins]]. Neptúnus er fjórða stærsta reikistjarna sólkerfisins miðað við þvermál, þriðja massamesta reikistjarnan og þéttasta [[risareikistjarna]]n. Massi Neptúnusar er 17 sinnum meiri en massi [[Jörðin|Jarðar]] og aðeins meiri en massi [[Úranus (reikistjarna)|Úranusar]]. Meiri massi leiðir til þess að lofthjúpur Neptúnusar er þéttari en lofthjúpur Úranusar vegna meiri þyngdarkrafts og reikistjarnan mælist því minni að þvermáli. Neptúnus er aðallega úr gasi og vökva og hefur því ekkert fast yfirborð. Hann er 164,8 jarðár að ganga kringum sólina í 30,1 [[stjarnfræðieining]]a fjarlægð að meðaltali (4,8 milljarða km). Neptúnus er nefndur eftir [[Neptúnus (guð)|rómverska sjávarguðinum]] og er tákn hans [[þríforkur]]inn í tákni reikistjörnunnar. Neptúnus er ekki greinanlegur með berum augum frá yfirborði Jarðar og er eina reikistjarna sólkerfisins sem uppgötvaðist við útreikninga, fremur en með athugunum. Óvæntar breytingar á sporbraut Úranusar fengu franska stjörnufræðinginn [[Alexis Bouvard]] til að geta sér þess til að óþekkt reikistjarna væri að hafa áhrif á hann. [[John Couch Adams]] og [[Urbain Le Verrier]] spáðu svo seinna fyrir um staðsetningu Neptúnusar, og [[Johann Galle]] tókst að sjá hann með sjónauka 23. september 1846,<ref name="Hamilton">{{cite web |first=Calvin J. |last=Hamilton |date=4 August 2001 |url=http://www.solarviews.com/eng/neptune.htm |title=Neptune |publisher=Views of the Solar System |access-date=13 August 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070715223035/http://www.solarviews.com/eng/neptune.htm |archive-date=15 July 2007 |url-status=dead }}</ref> innan við einni gráðu frá þeim stað sem Le Verrier hafði spáð fyrir um. Stærsta tungl Neptúnusar, [[Tríton]], uppgötvaðist skömmu síðar, en ekkert af hinum 13 [[tungl Neptúnusar|tunglum Neptúnusar]] fannst fyrr en á 20. öld. Vegna fjarlægðar er mjög erfitt að rannsaka Neptúnus með sjónaukum á Jörðu. Aðeins eitt [[geimfar]] hefur kannað hann, það var ''[[Voyager 2]]'' sem fór þar hjá 25. ágúst 1989.<ref name="NYT-20141018-KC">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=Dark Spots in Our Knowledge of Neptune |url=https://www.nytimes.com/2014/08/19/science/dark-spots-in-our-knowledge-of-neptune.html |date=18 October 2014 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=21 October 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028062618/http://www.nytimes.com/2014/08/19/science/dark-spots-in-our-knowledge-of-neptune.html |archive-date=28 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/neptune/exploration?page=0&per_page=10&order=launch_date+desc,title+asc&search=&tags=Neptune&category=33|title=Exploration {{!}} Neptune|website=NASA Solar System Exploration|access-date=2020-02-03|quote="In 1989, NASA's Voyager 2 became the first-and only-spacecraft to study Neptune up close."|archive-date=17 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717140051/https://solarsystem.nasa.gov/planets/neptune/exploration/?page=0&per_page=10&order=launch_date+desc,title+asc&search=&tags=Neptune&category=33|url-status=live}}</ref> Með tilkomu [[Hubble-geimsjónaukinn|Hubble-geimsjónaukans]] og nýrra stjörnusjónauka með [[aðlögunarsjóntækni]] hefur reynst auðveldara að skoða Neptúnus. Líkt og á gasrisunum [[Júpíter (reikistjarna)|Júpíter]] og [[Satúrnus (reikistjarna)|Satúrnusi]], er lofthjúpur Neptúnusar aðallega úr [[vetni]] og [[helín]]i, með lítið af [[kolvetni (lífræn efnafræði)|kolvetnum]] og hugsanlega [[köfnunarefni]], en hefur hærra hlutfall [[ís]]s úr [[vatn]]i, [[ammóníak]]i og [[metan]]i. Innri hluti reikistjörnunnar er aðallega úr ís og bergi, líkt og Úranus. Neptúnus og Úranus eru því kallaðir „[[ísrisi|ísrisar]]“ til aðgreiningar frá gasrisunum.<ref name="Lunine 1993">{{cite journal|last=Lunine |first=Jonathan I.|date=September 1993|title=The atmospheres of Uranus and Neptune|journal=[[Annual Review of Astronomy and Astrophysics]]|volume=31 |pages=217–263|bibcode=1993ARA&A..31..217L|doi=10.1146/annurev.aa.31.090193.001245 | issn=0066-4146}}</ref> [[Rayleigh-tvístrun]] og metan í ystu lögum lofthjúps Neptúnusar gefa reikistjörnunni bláan lit.<ref name=bluecolour>{{cite web |first=Kirk |last=Munsell |author2=Smith, Harman |author3=Harvey, Samantha |date=13 November 2007 |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong |title=Neptune overview |website=Solar System Exploration |publisher=NASA |access-date=20 February 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080303045911/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong |archive-date=3 March 2008 }}</ref> Nýleg gögn frá [[Gemini-stjörnuathugunarstöðin]]ni sýna að blái liturinn er fyllri en á Úranusi vegna þess að mistur í lofthjúpi Neptúnusar er þynnra.<ref>{{Cite web |last=info@noirlab.edu |title=Gemini North Telescope Helps Explain Why Uranus and Neptune Are Different Colors - Observations from Gemini Observatory, a Program of NSF's NOIRLab, and other telescopes reveal that excess haze on Uranus makes it paler than Neptune |url=https://www.noirlab.edu/public/news/noirlab2211/ |access-date=2022-07-30 |website=www.noirlab.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Laboratory |first=By NSF’s NOIRLab (National Optical-Infrared Astronomy Research |title=Why Uranus and Neptune Are Different Colors |url=https://solarsystem.nasa.gov/news/2232/why-uranus-and-neptune-are-different-colors |access-date=2023-03-06 |website=NASA Solar System Exploration}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Magazine |first1=Smithsonian |last2=Kuta |first2=Sarah |title=Why Neptune Appears Bluer Than Its Cousin Uranus |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/why-neptune-appears-bluer-than-its-cousin-uranus-180980186/ |access-date=2022-07-30 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> Ólíkt þokukenndu og tiltölulega einsleitu yfirborði Úranusar, er yfirborð Neptúnusar kvikt og þar birtast veðurmynstur. Þegar geimfarið ''Voyager 2'' flaug hjá Neptúnusi árið 1989 sást [[stóri dökki bletturinn|stór dökkur blettur]] á yfirborðinu, svipaður [[stóri rauði bletturinn|stóra rauða blettinum]] á Júpíter. Nýlega hefur nýrri dökkur blettur og annar minni verið rannsakaðir.<ref name="NYT-20201222">{{cite news |author1=[[Shannon Stirone]] |title=Neptune's Weird Dark Spot Just Got Weirder – While observing the planet's large inky storm, astronomers spotted a smaller vortex they named Dark Spot Jr. |url=https://www.nytimes.com/2020/12/22/science/neptune-dark-spot.html |date=22 December 2020 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=22 December 2020 |archive-date=22 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201222101200/https://www.nytimes.com/2020/12/22/science/neptune-dark-spot.html |url-status=live }}</ref> Veðurkerfin á Neptúnusi eru drifin áfram af sterkustu vindum sólkerfisins þar sem vindhraði hefur mælst allt að 2100 km/klst (583 m/s).<ref name="Suomi1991">{{cite journal |last=Suomi |first=V.E. |author2=Limaye, S.S. |author3=Johnson, D.R. |date=1991 |title=High Winds of Neptune: A possible mechanism |url=https://archive.org/details/sim_science_1991-02-22_251_4996/page/928 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=251 |issue=4996 |pages=929–32 |doi=10.1126/science.251.4996.929 |pmid=17847386 |bibcode=1991Sci...251..929S|s2cid=46419483 }}</ref> Vegna fjarlægðar frá sólu er ytri lofthjúpur Neptúnusar sá kaldasti í sólkerfinu þar sem hitinn fer niður í 55 °K (-218 °C). Við kjarna reikistjörnunnar er hitinn 5400 °K (5100 °C).<ref name=hubbard>{{cite journal |last=Hubbard |first=W.B. |title=Neptune's Deep Chemistry |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-02-28_275_5304/page/1278 |journal=Science |date=1997 |volume=275 |issue=5304 |pages=1279–80 |doi=10.1126/science.275.5304.1279 |pmid=9064785|s2cid=36248590 }}</ref><ref name="nettelmann">{{cite web |last=Nettelmann |first=N. |author2=French, M. |author3=Holst, B. |author4=Redmer, R. |url=https://www.gsi.de/informationen/wti/library/plasma2006/PAPERS/TT-11.pdf |title=Interior Models of Jupiter, Saturn and Neptune |publisher=University of Rostock |access-date=25 February 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718120920/https://www.gsi.de/informationen/wti/library/plasma2006/PAPERS/TT-11.pdf |archive-date=18 July 2011 }}</ref> Neptúnus hefur litla og ógreinilega hringi sem voru uppgötvaðir árið 1984.<ref name=ring1>{{cite news |last=Wilford |first=John N. |date=10 June 1982 |title=Data Shows 2 Rings Circling Neptune |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=technology&res=950DE3D71F38F933A25755C0A964948260&n=Top/News/Science/Topics/Space |access-date=29 February 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081210100701/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=technology&res=950DE3D71F38F933A25755C0A964948260&n=Top%2FNews%2FScience%2FTopics%2FSpace |archive-date=10 December 2008 |url-status=live }}</ref> [[Sporbraut]] [[dvergreikistjarna|dvergreikistjörnunnar]] [[Plútó]]s liggur að hluta fyrir innan sporbrautar Neptúnusar. == Saga == [[Mynd:Galileo.arp.300pix.jpg|vinstri|thumb|upright|[[Galileo Galilei]]]] === Uppgötvun === Sumar af fyrstu skráðu athugunum á Neptúnusi sem gerðar hafa verið með sjónauka voru teikningar [[Galileo Galilei|Galileo]] frá 28. desember 1612 og 27. janúar 1613, en hann teiknaði staðsetningarpunkta sem passa við það sem nú er vitað að var staða Neptúnusar á þeim tíma. Í bæði skiptin virðist Galíleó hafa ætlað að Neptúnus væri fastastjarna, þegar hún virtist nálægt Júpíter á næturhimninum. Árið 1821 birti Alexis Bouvard stjarnfræðitöflur um braut Úranusar, nágranna Neptúnusar. Síðari athuganir leiddu í ljós veruleg frávik frá reiknaðri sporbraut og kom Bouvard með þá tilgátu að óþekkt pláneta truflaði brautina með þyngdarkrafti sínum. Árið 1843 hóf John Couch Adams að skoða braut Úranusar með þeim gögnum sem hann hafði. Hann óskaði eftir viðbótargögnum frá Sir George Airy, stjörnufræðingi, sem afhenti þau í febrúar 1844. Adams hélt áfram að rannsaka á árunum 1845–46 og kom með nokkrar tilgátur um hvar óþekktu plánetuna væri að finna. [[Mynd:Urbain Le Verrier.jpg|vinstri|thumb|upright|Urbain Le Verrier]] Á árunum 1845–46 gerði Urbain Le Verrier eigin útreikninga en þeir vöktu engan áhuga hjá samlöndum hans. Í júní 1846, þegar Adms Airy sá fyrsta birta mat Le Verrier á lengdargráðu reikistjörnunnar og líkingu hennar við mat Adams, sannfærði hann James Challis um að leita að plánetunni. Challis leitaði ákaft allan ágúst og september. == Eiginleikar == [[Mynd:Neptune, Earth size comparison true color.jpg|thumb]] Massi Neptúnusar 1.0243 × 1026 kg er mitt á milli massa jarðar og stærri gasrisanna. Massinn er 17 sinnum meiri en jarðarinnar en aðeins 1 / 19 af massa Júpíters. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/neptunus/ Stjörnufræðivefurinn: Neptúnus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210516120945/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/neptunus/ |date=2021-05-16 }} * [http://www.stjornuskodun.is/frettir/nr/466 Stjörnufræðivefurinn: Til hamingju með afmælið Neptúnus!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816222003/http://www.stjornuskodun.is/frettir/nr/466 |date=2011-08-16 }} {{sólkerfið}} {{Stubbur|stjörnufræði}} [[Flokkur:Sólkerfið]] [[Flokkur:Reikistjörnurnar]] eg2ioeytxpnyhrssu8niwg0qn3qvb3d 0 20562 1978857 1856976 2026-09-14T12:35:14Z Berserkur 10188 1978857 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Carl von Linné.jpg|thumb|right|Málverk af Linné eftir [[Alexander Roslin]] frá [[1775]]. ]] '''Carolus Linnaeus''' eða '''Carl von Linné''' ([[23. maí]] [[1707]] – [[10. janúar]] [[1778]]) var [[Svíþjóð|sænskur]] [[grasafræði]]ngur og [[læknir]] sem lagði grunninn að nútíma[[flokkunarfræði]] [[lífvera]]. Hann er líka álitinn einn af upphafsmönnum [[vistfræði]]nnar og mikilvægur boðberi [[upplýsingin|upplýsingarinnar]] á [[Norðurlönd]]um. Hann lærði [[grasafræði]] við [[Háskólinn í Lundi|Háskólann í Lundi]] og varð sannfærður um að lykillinn að flokkun [[blóm]]a lægi í [[fræfill|fræflum]] og [[fræva|frævum]] þeirra. Um þetta skrifaði hann [[ritgerð]] sem varð til þess að hann fékk stöðu aðstoðar[[prófessor]]s við háskólann. Hann fékk styrk til rannsókna í [[Lappland]]i, sem þá var að miklu leyti ókannað, og ritaði eftir þá reynslu bókina ''Flora Lapponica,'' sem kom út árið [[1737]]. Eftir þetta flutti Linné til [[Holland]]s þar sem [[Jan Frederik Gronovius]] sýndi honum drög sín að bók um flokkunarfræði, ''[[Systema Naturae]]''. Í bókinni voru langar latneskar lýsingar, sem notaðar voru á þeim tíma, svo sem ''„physalis amno ramosissime ramis angulosis glabris foliis dentoserratis“,'' styttar í tveggja nafna kerfi þar sem fyrra nafnið átti við [[ættkvísl (flokkunarfræði)|ættkvísl]] og það síðara við [[tegund (flokkunarfræði)|tegund]]: ''Physalis angulata''. Slíkt tveggja nafna kerfi höfðu Bauthin-bræður, [[Gaspar Bauthin|Gaspar]] og [[Johann Bauthin]], fyrst notað 200 árum fyrr, en það var Linné sem gerði notkun þess almenna meðal líffræðinga. Linné giftist [[1739]] og tveimur árum síðar fékk hann stöðu við [[læknisfræði]]deild [[Uppsalaháskóli|Uppsalaháskóla]], en skipti fljótlega yfir í stöðu innan grasafræðinnar. Hann hélt áfram vinnu sinni við flokkun lífvera og færði sig út í flokkun [[spendýr]]a og [[steind]]a. Árið [[1757]] [[aðall|aðlaði]] [[Adolf Friðrik Svíakonungur|Adolf Friðrik]] [[Svíakonungur]] hann og tók hann þá upp nafnið „von Linné“. Faðir hans, sem var prestur, hét upphaflega Nils Ingemarsson en hafði tekið upp eftirnafnið ''Linnaeus'' ([[linditré]]) eftir ættaróðalinu ''Linnegård'' þar sem honum þótti það betur hæfa presti. Linneus er grafinn í [[Dómkirkjan í Uppsölum|dómkirkjunni í Uppsölum]]. {{Stubbur|æviágrip}} {{fde|1707|1778|Linné, Carl von}} {{DEFAULTSORT:Linnaeus, Carolus}} [[Flokkur:Sænskir grasafræðingar|Linné, Carl von]] [[Flokkur:Sænskir líffræðingar|Linné, Carl von]] [[Flokkur:Sænskir fuglafræðingar|Linné, Carl von]] [[Flokkur:Sænskir læknar|Linné, Carl von]] [[Flokkur:Sænskt aðalsfólk]] e1y1sak8k5znoyfk3ogcfgsq62j6lk3 0 25774 1978906 1536726 2026-09-14T17:02:56Z Berserkur 10188 1978906 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Sverigekarta-Landsdelar Götaland.svg|thumb|right|Gautland er syðsti hluti Svíþjóðar.]] [[Mynd:Map gotaland.png|thumb|right|Héruðin í Gautlandi.]] '''Gautland''' ([[sænska]] ''Götaland'') er syðstur þriggja landshluta [[Svíþjóð]]ar (hinir tveir eru [[Svíaríki]] og [[Norðurland (Svíþjóð)|Norðurland]]). Gautland skiptist í héruðin [[Skánn|Skán]], [[Halland]], [[Blekinge]], [[Smálönd]], [[Eyland]], [[Gotland]], [[Vestur-Gautland]], [[Austur-Gautland]], [[Dalsland]] og [[Bohuslän]]. Eftir því sem fornsögur greina heitir Gautland eftir Gauti konungi, langafa Ólafs trételgju. [[Flokkur:Landafræði Svíþjóðar]] [[Flokkur:Gautland]] h40fy83r8demo2kpvu1r7m1hyfvtotb 0 28046 1978915 1957447 2026-09-14T19:57:17Z Huldar98 70847 Bæti við Fálkahelli 1978915 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Vidgelmir-01.jpg|thumb|Víðgelmir]] Eftirfarandi er '''listi yfir íslenska hella''' og hvar þá er að finna. Listinn er ekki tæmandi. * [[Arnarseturshellar]] ([[Arnarseturshellir]], [[Hvalur (hellir)|Hvalur]], [[Kubburinn (hellir)|Kubburinn]], [[Hnappurinn (hellir)|Hnappurinn]] og [[Hestshellir]]) — [[Arnarseturshraun]]i á [[Reykjanesskagi|Reykjanesskaga]]. * Baðstofa eða Baðstofuhellir — [[Hellnar|Hellnum]] á Snæfellsnesi. * [[Baðstofuhellir]] — Hjá Görðum í Reynishverfi, Mýrdal. * [[Bárðarhellir]] - í Brynjudal upp af Hvalfirði, undir fossinum í Brynjudalsá. * [[Bolabás]] - við rætur [[Tindastóll (fjall)|Tindastóls]] á [[Reykjaströnd]] í [[Skagafjörður|Skagafirði]], skammt fyrir norðan [[Glerhallavík]]. * [[Bóðólfshellir]] — [[Búðahraun]]i á [[Snæfellsnes]]i * [[Búðahellir]] — [[Búðahraun]]i á [[Snæfellsnes]]i * [[Búri (hellir)|Búri]] eða Búrahellir - í [[Leitahrun]]i á [[Suðurnes]]jum. <ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4146611 Veröld undir hrauni; grein í Morgunblaðinu 2006]</ref> * [[Einhyrningshellir]] * [[Eyvindarhola]] - Við mynni [[Eysteinsdal]]s á [[Snæfellsnes]]i * Fálkahellir - Í Heiðmörk * [[Fjósin]] — Stórhöfða, [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] * [[Gloppuhellir]] - Hjá Svínadal í Norður-Þingeyjarsýslu. * [[Gluggahellir]] - [[Þórsmörk]]. * [[Grjótagjá]] — [[Mývatn]]i * [[Grettishellir]] - í [[Kjalhraun]]i á [[Kjölur|Kili]] * [[Gullborgarhellir]] - á Mýrum. * [[Hallmundarhellir]] - er í ofanverðu [[Hallmundarhraun]]i, hraunbreiða í Borgarfirði (fannst 1956). * [[Haugahellir]] — Haugar, Vestmannaeyjum * [[Hálsnefshellir]] - í Reynisfjöru * Hellar í [[Leitarhraun]]i ([[Búri (hellir)|Búri]], [[Gjögur (hellir)|Gjögur]], [[Fjallsendahellir]], [[Árnahellir]]) * [[Hildarhellir]] - Stórhöfða, Vestmannaeyjum * [[Hrímshellar]] — Búðahrauni * [[Hundraðmannahellir]] — Torfmýri, Vestmannaeyjum * [[Höfðahellir]] — Stórhöfða, Vestmannaeyjum * [[Íshellir]] - [[Purkhólahraun]]i á [[Snæfellsnes]]i * [[Kafhellir]] — Hænu, Vestmannaeyjum * [[Kalmanshellir]] - Í [[Hallmundarhraun]]i * [[Klettshellir]] — Ystiklettur, Vestmannaeyjum * [[Kolholtshellir]] - í Villingaholtshreppi í Flóa. * [[Kverkfjöll]] — Stærsti [[gufuíshellir]] jarðar * [[Landahellir]] — Vestmannaeyjum * [[Lambhellir]] - við [[Gjábakkahraun]] * [[Landmannahellir]] — [[Hellisfjall]]i * [[Laugarvatnshellir]] - Vestan [[Laugarvatn (stöðuvatn)|Laugarvatn]]s * [[Litli Höfðahellir]] — Stórhöfða, Vestmannaeyjum * Lofthellir - Búrfellshrauni * [[Maríuhellar]] — Heiðmörk * [[Paradísarhellir]] — Undir [[Eyjafjöll]]um * [[Páskahellir]] — Eldfellshraun, Vestmannaeyjum * [[Páskahellir]] — Norðfirði * [[Raufarhólshellir]] — [[Leitarhraun]]i * [[Selhellir]] — Ystaklettur, Vestmannaeyjum * [[Seljalandshellar]] ([[Steinahellir]], [[Stúka (hellir)|Stúka]], [[Þrasahellir]] og [[Kverkarhellir]]) — [[Eyjafjöll]]um * [[Skiphellir]] - Í [[Höfðabrekka|Höfðabrekkuhömrum]] * [[Snorraríki]] - Í Langadal í [[Þórsmörk]] * [[Sofndalshellir]] - Í [[Sofndalir|Neðri-Sofndölum]] * [[Sóttarhellir]] — [[Þórsmörk]] * [[Steinahellir]] - á Steinum við Holtsós. * [[Strembuhellir]] — Agðahraun, Vestmannaeyjum * [[Surtshellir]] ([[Stefánshellir]], [[Íshellir]]) — Í [[Hallmundarhraun]]i * [[Sönghellir]] - [[Jökulsháls]]i á [[Snæfellsnes]]i * [[Teistuhellir]] — Vestmannaeyjum * [[Tintron]] - Við [[Reyðarbarmur|Reyðarbarm]] * [[Tvíbotni]] - í [[Gjábakkahraun]]i * [[Valaból]] - í norðaustanverðum Valahnúkum, skammt frá Hafnafirði. * [[Vatnshellir]] - [[Purkhólahraun]]i á [[Snæfellsnes]]i * [[Vegamannahellir]] - [[Jökulsháls]]i á [[Snæfellsnes]]i * [[Víðgelmir]] — [[Hallmundarhraun]]i * [[Þjóðólfshellar]] — Búðahrauni * [[Þjófahellir]] — við Úthlíð í Biskupstungum * [[Þórðarhellir]] — [[Árneshreppur|Árneshreppi]] á [[Strandir|Ströndum]] * [[Þríhnjúkahellir]] - Þríhnjúkahrauni * [[Þvottahellir]] - [[Botnsdalur (Hvalfirði)|Botnsdal]] í [[Hvalfjörður|Hvalfirði]].<ref>{{vefheimild|url=https://flickr.com/photos/olafur/986671732/|titill=Mynd úr Þvottahelli|árskoðað=2007|mánuðurskoðað=10.september}}</ref> * [[Æðahellir]] — Vestmannaeyjum ==Tilvísanir== <div class="references-small"><references/></div> == Tengill == * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041122111746/www.speleo.is/database/hellaskra.html Listi Hellarannsóknafélagsins] [[Flokkur:Hellar á Íslandi|*]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]] crzbo4u8brq0lkz0pamrivklw9e6c18 1978916 1978915 2026-09-14T20:02:52Z Huldar98 70847 Bæti við heimild og öðru nafni á Fálkahelli 1978916 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Vidgelmir-01.jpg|thumb|Víðgelmir]] Eftirfarandi er '''listi yfir íslenska hella''' og hvar þá er að finna. Listinn er ekki tæmandi. * [[Arnarseturshellar]] ([[Arnarseturshellir]], [[Hvalur (hellir)|Hvalur]], [[Kubburinn (hellir)|Kubburinn]], [[Hnappurinn (hellir)|Hnappurinn]] og [[Hestshellir]]) — [[Arnarseturshraun]]i á [[Reykjanesskagi|Reykjanesskaga]]. * Baðstofa eða Baðstofuhellir — [[Hellnar|Hellnum]] á Snæfellsnesi. * [[Baðstofuhellir]] — Hjá Görðum í Reynishverfi, Mýrdal. * [[Bárðarhellir]] - í Brynjudal upp af Hvalfirði, undir fossinum í Brynjudalsá. * [[Bolabás]] - við rætur [[Tindastóll (fjall)|Tindastóls]] á [[Reykjaströnd]] í [[Skagafjörður|Skagafirði]], skammt fyrir norðan [[Glerhallavík]]. * [[Bóðólfshellir]] — [[Búðahraun]]i á [[Snæfellsnes]]i * [[Búðahellir]] — [[Búðahraun]]i á [[Snæfellsnes]]i * [[Búri (hellir)|Búri]] eða Búrahellir - í [[Leitahrun]]i á [[Suðurnes]]jum. <ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4146611 Veröld undir hrauni; grein í Morgunblaðinu 2006]</ref> * [[Einhyrningshellir]] * [[Eyvindarhola]] - Við mynni [[Eysteinsdal]]s á [[Snæfellsnes]]i * Fálkahellir (skátahellir) - Í Heiðmörk<ref>{{Cite web|url=https://ferlir.is/thorsteinshellir-selgjarhellir-skatahellir-2/|title=Þorsteinshellir – Selgjárhellir – Skátahellir – Ferlir|language=is|access-date=2026-09-14}}</ref> * [[Fjósin]] — Stórhöfða, [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] * [[Gloppuhellir]] - Hjá Svínadal í Norður-Þingeyjarsýslu. * [[Gluggahellir]] - [[Þórsmörk]]. * [[Grjótagjá]] — [[Mývatn]]i * [[Grettishellir]] - í [[Kjalhraun]]i á [[Kjölur|Kili]] * [[Gullborgarhellir]] - á Mýrum. * [[Hallmundarhellir]] - er í ofanverðu [[Hallmundarhraun]]i, hraunbreiða í Borgarfirði (fannst 1956). * [[Haugahellir]] — Haugar, Vestmannaeyjum * [[Hálsnefshellir]] - í Reynisfjöru * Hellar í [[Leitarhraun]]i ([[Búri (hellir)|Búri]], [[Gjögur (hellir)|Gjögur]], [[Fjallsendahellir]], [[Árnahellir]]) * [[Hildarhellir]] - Stórhöfða, Vestmannaeyjum * [[Hrímshellar]] — Búðahrauni * [[Hundraðmannahellir]] — Torfmýri, Vestmannaeyjum * [[Höfðahellir]] — Stórhöfða, Vestmannaeyjum * [[Íshellir]] - [[Purkhólahraun]]i á [[Snæfellsnes]]i * [[Kafhellir]] — Hænu, Vestmannaeyjum * [[Kalmanshellir]] - Í [[Hallmundarhraun]]i * [[Klettshellir]] — Ystiklettur, Vestmannaeyjum * [[Kolholtshellir]] - í Villingaholtshreppi í Flóa. * [[Kverkfjöll]] — Stærsti [[gufuíshellir]] jarðar * [[Landahellir]] — Vestmannaeyjum * [[Lambhellir]] - við [[Gjábakkahraun]] * [[Landmannahellir]] — [[Hellisfjall]]i * [[Laugarvatnshellir]] - Vestan [[Laugarvatn (stöðuvatn)|Laugarvatn]]s * [[Litli Höfðahellir]] — Stórhöfða, Vestmannaeyjum * Lofthellir - Búrfellshrauni * [[Maríuhellar]] — Heiðmörk * [[Paradísarhellir]] — Undir [[Eyjafjöll]]um * [[Páskahellir]] — Eldfellshraun, Vestmannaeyjum * [[Páskahellir]] — Norðfirði * [[Raufarhólshellir]] — [[Leitarhraun]]i * [[Selhellir]] — Ystaklettur, Vestmannaeyjum * [[Seljalandshellar]] ([[Steinahellir]], [[Stúka (hellir)|Stúka]], [[Þrasahellir]] og [[Kverkarhellir]]) — [[Eyjafjöll]]um * [[Skiphellir]] - Í [[Höfðabrekka|Höfðabrekkuhömrum]] * [[Snorraríki]] - Í Langadal í [[Þórsmörk]] * [[Sofndalshellir]] - Í [[Sofndalir|Neðri-Sofndölum]] * [[Sóttarhellir]] — [[Þórsmörk]] * [[Steinahellir]] - á Steinum við Holtsós. * [[Strembuhellir]] — Agðahraun, Vestmannaeyjum * [[Surtshellir]] ([[Stefánshellir]], [[Íshellir]]) — Í [[Hallmundarhraun]]i * [[Sönghellir]] - [[Jökulsháls]]i á [[Snæfellsnes]]i * [[Teistuhellir]] — Vestmannaeyjum * [[Tintron]] - Við [[Reyðarbarmur|Reyðarbarm]] * [[Tvíbotni]] - í [[Gjábakkahraun]]i * [[Valaból]] - í norðaustanverðum Valahnúkum, skammt frá Hafnafirði. * [[Vatnshellir]] - [[Purkhólahraun]]i á [[Snæfellsnes]]i * [[Vegamannahellir]] - [[Jökulsháls]]i á [[Snæfellsnes]]i * [[Víðgelmir]] — [[Hallmundarhraun]]i * [[Þjóðólfshellar]] — Búðahrauni * [[Þjófahellir]] — við Úthlíð í Biskupstungum * [[Þórðarhellir]] — [[Árneshreppur|Árneshreppi]] á [[Strandir|Ströndum]] * [[Þríhnjúkahellir]] - Þríhnjúkahrauni * [[Þvottahellir]] - [[Botnsdalur (Hvalfirði)|Botnsdal]] í [[Hvalfjörður|Hvalfirði]].<ref>{{vefheimild|url=https://flickr.com/photos/olafur/986671732/|titill=Mynd úr Þvottahelli|árskoðað=2007|mánuðurskoðað=10.september}}</ref> * [[Æðahellir]] — Vestmannaeyjum ==Tilvísanir== <div class="references-small"><references/></div> == Tengill == * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041122111746/www.speleo.is/database/hellaskra.html Listi Hellarannsóknafélagsins] [[Flokkur:Hellar á Íslandi|*]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]] kiggt4g4ds6qeo7ec2zd3niwlygrv9j 0 28655 1978888 1904573 2026-09-14T15:41:37Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978888 wikitext text/x-wiki '''Fylgihnöttur''' er [[geimfyrirbæri]] á [[sporbraut]] um mun [[massi|massameira]] geimfyrirbæri, svo nefndan ''móðurhnött''. [[Reikistjarna]] er fylgihnöttur [[stjarna|sólstjörnu]], en oftast er átt við reikistjörnur [[sólkerfið|sólkerfisins]]. Fylgihnettir reikistjarna nefnast [[tungl]], en [[tunglið]] er eini fylgihnöttur [[jörðin|jarðar]]. == Tengt efni == * [[Dvergreikistjarna]] * [[Halastjarna]] * [[Smástirni]] * [[Tvístirni]] [[Flokkur:Stjörnufræði]] p28hc0ikfb9ou9fgc2cphl2nd66qk2b 0 28805 1978895 1954859 2026-09-14T15:53:39Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978895 wikitext text/x-wiki {{aðgreiningartengill}} [[Mynd:Ruimtelucht.JPG|thumb|right|Lofthjúpur jarðar og geimurinn utan við hann (dökkbláa svæðið).]] [[Mynd:NGC_3628_The_Oddest_Member_of_the_Leo_Triplet.jpg|thumb|right|Vetrarbrautin NGC 3628 er í geimnum í 35 milljóna ljósára fjarlægð frá Jörðu.]] '''Geimurinn''' nefnist [[rúm]]ið, sem umlykur [[stjarnfræðileg fyrirbæri]], þ.m.t. öll [[geimfyrirbæri]], [[jörðin]]a, [[sólkerfið]], [[geimgeislun]] o.s.frv. Mestallur [[massi]] alheims er í geimfyrirbærum, svo sem í [[geimþoka|geimþokum]], [[sólstjarna|sólstjörnum]] og [[reikistjarna|reikistjörnum]], en milli þeirra er efnislítið rúm sem aðallega inniheldur [[vetni]], algengasta efnið í [[alheimurinn|alheimi]]. Auk vetnis er þar líka að finna [[rafsegulgeislun]], [[rafsegulsvið]], [[fiseind]]ir og (samkvæmt kenningum) [[hulduefni]] og [[hulduorka|hulduorku]]. == Mörk geimsins == Mörk geimsins eru skilgreiningaratriði; lofthjúpar reikistjarna enda ekki snögglega heldur þynnast smátt og smátt eftir því sem ofar dregur. [[Loftþrýstingur]]inn við [[gufuhvolfið|lofthjúp jarðar]] í 100 km hæð er um 1 [[paskal|Pa]]. Þar eru dregin viðmiðunarmörk sem nefnd er ''[[Kármánlínan]]''. Þegar farið er framhjá henni verður erfitt að mæla loftþrýsting vegna áhrifa [[geislaþrýstingur|geislaþrýstings]] frá sólinni og [[vindþrýstingur|vindþrýstings]] [[sólarvindur|sólarvinda]]. Alþjóðastofnunin [[FAI]] ([[franska]]: ''Fédération Aéronautique Internationale''), sem skilgreinir staðla sem varða íþróttir í háloftunum, miðar við að geimurinn hefjist við Kármán-línuna, í 100 km hæð yfir yfirborði jarðar.<ref>{{Cite web |url=http://www.fai.org/node/22 |title=100 km Boundary for Astronautics {{!}} Fédération Aéronautique Internationale - FAI |access-date=2010-08-10 |archive-date=2010-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100707081745/http://www.fai.org/node/22 |url-status=dead }}</ref> Í [[BNA|Bandaríkjunum]] teljast þeir hins vegar [[geimfari|geimfarar]] sem ferðast í yfir 50 [[míla|mílna]] hæð (um 80 km).<ref>[http://www.nasa.gov/centers/dryden/news/X-Press/stories/2005/102105_Wings.html A long-overdue tribute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181024043825/https://www.nasa.gov/centers/dryden/news/X-Press/stories/2005/102105_Wings.html |date=2018-10-24 }}, frétt á vef Geimferðastofnunar Bandaríkjanna 21. október 2005</ref> [[Geimferðastofnun Bandaríkjanna]] miðar endurkomumörk geimferða við 76 mílur (122 km) þar sem lofthjúps[[dragi]]nn byrjar að vera áberandi. == Eðli geimsins == Geimurinn er það fyrirbæri sem kemst næst því að vera [[tómarúm]] í [[náttúrulegt ástand|náttúrulegu ástandi]]. Í geimnum er nær engin [[tregða]] og því geta sólstjörnur, reikistjörnur og tungl ferðast óhindraðar eftir [[sporbraut|sporbrautum] sínum. En jafnvel í hinu efnisrýra [[fjargeimsefni]] eru talin vera nokkur vetnisatóm í hverjum rúmmetra (til samanburðar eru billjarðar vetnissameinda í hverjum rúmmetra af andrúmslofti á jörðinni). Þetta gerir það að verkum að [[rafsegulgeislun]] getur ferðast mjög langar vegalengdir. Í fjargeimsefni getur ein [[ljóseind]] ferðast milljarða [[ljósár]]a. == Hlutar geimsins == Geimurinn skiptist í mörg svæði eftir því hvaða umhverfi og „vindar“ eru ríkjandi á hverjum stað. Hlutar geimsins eru líka skilgreindir út frá fjarlægð þeirra frá [[jörðin|jörðu]]. Grenndargeimur er sá hluti geimsins þar sem áhrifa jarðarinnar gætir mest. Hann nær frá efstu lögum lofthjúps jarðar og inniheldur [[rafhvolf]] jarðar og [[segulhvolf]] jarðar. [[Van Allen-beltið]] er líka í grenndargeimnum. Svæðið innan tunglbrautar er stundum kallað geimurinn neðan tungls. Nærgeimur er geimurinn í [[sólkerfi]] okkar. Hann er fullur af [[nærgeimsefni]] og nær út að [[sólhvörf]]um þar sem umhverfi [[Vetrarbrautin|Vetrarbrautarinnar]] byrjar að hafa meiri áhrif en segulsvið og öreindaflæði sólarinnar. Miðgeimur er geimurinn milli sólkerfanna í Vetrarbrautinni. Hann er fullur af [[miðgeimsefni]] og nær að útmörkum Vetrarbrautarinnar þar sem tómið milli stjörnuþoka tekur smám saman við. == Lagaleg staða == Alþjóðalög um geiminn byggja á [[Samningur um rannsóknir og not ríkja af himingeimnum, tungli og stjörnum|Samningi um rannsóknir og not ríkja af himingeimnum, tungli og stjörnum]] frá [[1967]]. Í samningnum er kveðið á um að öllum sé frjálst að kanna geiminn og einstök ríki geti ekki helgað sér hluta hans. Samningurinn bannar líka notkun [[kjarnavopn]]a í geimnum. 1. janúar 2008 höfðu 98 ríki undirritað samninginn og önnur 27 ríki staðfest hann. Milli 1958 og 2008 hefur [[Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna]] sett fram fjölda ályktana um geiminn. Yfir 50 ályktanir varða alþjóðlega samvinnu um friðsamleg markmið og hindrun [[vígbúnaðarkapphlaup]]s í geimnum. [[Nefnd um friðsamlega nýtingu geimsins]] á vegum [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] hefur auk þess lagt fram fjóra [[geimlög|geimlagasamninga]]. [[Samningur um athafnir ríkja á tunglinu og öðrum himinhnöttum]] (Tunglsamningurinn) var saminn árið 1979 og fjallaði um alþjóðlega lögsögu yfir tunglinu, en ekkert ríki sem leggur stund á mannaðar geimferðir hefur staðfest hann. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == {{Wiktionary|geimur}} {{Commonscat|Space|geimnum}} * [http://www.nasm.si.edu/ Smithsonian National Air and Space Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212131038/http://www.nasm.si.edu/ |date=2007-12-12 }} (á ensku) * [https://www.newscientist.com/section/space Vefur New Scientist um geiminn] (á ensku) * {{Vísindavefurinn|322|Mig langar að vita hvort geimurinn er endalaus eða er eitthvað á bak við hann?}} * {{Vísindavefurinn|4891|Endar geimurinn eða er hann alveg endalaus?}} * {{Vísindavefurinn|4895|Hvernig varð geimurinn til?}} * {{Vísindavefurinn|277|Hvernig varð alheimurinn til?}} [[Flokkur:Geimur]] [[Flokkur:Stjörnufræði]] [[Flokkur:Heimsfræði]] si99wdbhizwo9qvpek5f0sbflfbm1br 0 29967 1978880 1849531 2026-09-14T14:54:59Z TKSnaevarr 53243 1978880 wikitext text/x-wiki :''Ekki rugla saman við [[Dóná]].'' {{Hnit|47|10|N|39|20|E|display=title}} [[Mynd:Don_(Voronezh_Oblast).jpg|thumb|hægri|Áin Don í [[Voronezhfylki]] í Rússlandi.]] '''Don''' ('''Tanakvísl''' eða '''Vanakvísl''') er [[Á (landform)|stórfljót]] í sunnanverðu [[Rússland]]i, 1930 [[Kílómetri|kílómetra]] langt. Það kemur upp [[milliáttir|suðaustur]] af [[Túla]] og rennur fyrst til suðausturs en svo til suðvesturs og tæmist í [[Azovshaf]]. Frá beygjunni á fljótinu er styst á milli Don og [[Volga|Volgu]] og er þar [[skipaskurður]], sem tengir þessi tvö stórfljót saman, 105 kílómetra langur. Stærsta borg við ána er [[Rostov við Don]] og er aðal[[hafnarborg]]in. Fljótið rennur um frjósamar lendur þar sem ræktað er [[korn]] og [[timbur]], einnig eru þar grafin [[kol]] úr jörðu. Hægt er að sigla [[hafskip]]um til Rostov og [[fljótaprammi|fljótaprömmum]] nálægt 1400 kílómetra upp eftir ánni, sem er því mikilvæg [[flutningaleið]]. Áin hefur verið verslunarleið síðan á dögum [[Skýþar|Skýþa]]. Til forna hét áin ''Tanaís'' og er til dæmis rætt um hana undir því nafni í [[Ynglinga saga|Ynglinga sögu]] í [[Heimskringla|Heimskringlu]], ásamt þeim nöfnum sem hún var nefnd af norrænu fólki: :''Úr norðri frá fjöllum þeim, er fyrir utan eru byggð alla, fellur á um Svíþjóð, sú er að réttu heitir Tanais; hún var forðum kölluð Tanakvísl eða Vanakvísl; hún kemur til sjávar inn í Svartahaf. Í Vanakvíslum var þá kallað Vanaland eða Vanaheimur. Sú á skilur heimsþriðjungana; heitir fyrir austan Asía en fyrir vestan Evrópa'' [[Flokkur:Ár í Rússlandi]] qajg5xl6rhknvkhdiupjj1u6c7j6bds 0 33889 1978887 1961461 2026-09-14T15:40:32Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978887 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Falling_ball.jpg|thumb|right|Mynd sem lýsir hröðun bolta í frjálsu falli.]] '''Þyngdarkraftur''', '''aðdráttarafl''' eða '''aðdráttarkraftur''' er [[náttúrumyndun]] sem lýsir því þegar [[massi|massaeiningar]] dragast hver að annarri. [[Jóhannes Kepler]] gaf fyrstur óbeina, [[stærðfræði]]lega lýsingu á þyngdarkrafti, en [[Newton]] setti fram [[eðlisfræði]]lega kenningu um það, [[þyngdarlögmálið]]. [[Einstein]] sýndi með [[afstæðiskenningin|afstæðiskenningunni]] tengsl þyngdarkrafts og [[tímarúm]]s. Þyngdarkraftur heldur [[Reikistjarna|reikistjörnum]] á [[sporbraut|sporbrautum]] kringum [[sólin]]a og [[tungl]]in í kringum reikistjörnurnar. Þyngdarkraftur [[tunglið|tunglsins]] veldur [[sjávarföll]]um á jörðu. == Þyngdarkraftur jarðar == '''Þyngdarhröðun jarðar''' er táknuð með ''g'' en hún gefur hraðaaukningu ([[hröðun]]) hlutar í [[frjálst fall|frjálsu falli]] vegna þyngdarkrafts jarðar og er um 10 m/s á hverri sekúndu. Þyngdarhröðunin er breytileg eftir hnattstöðu, yfirleitt á bilinu 9,79 til 9,82 m/s² og að meðaltali 9,80665 m/s². Á [[Ísland]]i er þyngdarhröðunin nálægt 9,82 m/s².<ref>[http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/jordin Jörðin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110614234918/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/jordin |date=2011-06-14 }} á Stjörnufræðivefinum</ref><ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20091119031357/www.a4.is/a4/upload/files/skrar_skola.is/microsoft_word_-_thyngdarhrodun_med_rakaspjaldi.pdf Þyngdarhröðun með rákaspjaldi]</ref> == Tilvísanir == <references /> {{Stubbur|eðlisfræði}} [[Flokkur:Eðlisfræði]] nphfymv6amgf72b8rti03drau047fmc 0 38008 1978956 1745460 2026-09-15T10:58:15Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978956 wikitext text/x-wiki [[Halastjarna]]n '''109P/Swift-Tuttle''' var uppgötvuð af stjörnufræðingnum [[Lewis Swift]] [[16. júlí]] [[1862]] og svo öðrum stjörnufræðingi, Horace Parnell Tuttle, þremur dögum seinna. Swift-Tuttle er hluti af [[Perseid]] loftsteinaþyrpingunni. [[Sporbraut]] hennar skarast á við [[jörðin]]a eða [[tunglið]] og talið er að einhverntíman í fjarlægri framtíð muni verða árekstur. == Tenglar == * [http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=109P;orb=0;cov=0 109P síða hjá JPL/SSD] * [http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7449 Comet put on list of potential Earth impactors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925152848/http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7449 |date=2008-09-25 }}, grein í vísindatímaritinu New Scientist {{Stubbur|stjörnufræði}} [[Flokkur:Halastjörnur]] jksfk68qklah2bxfcmhmzgpazf4sh7a 0 41253 1978876 1497015 2026-09-14T14:36:24Z Akigka 183 1978876 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''429''' (CDXXIX í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 29. ár 5. aldar og [[almennt ár]] sem hófst á [[þriðjudagur|þriðjudegi]] samkvæmt [[júlíska tímatalið|júlíska tímatalinu]]. Í [[Rómaveldi]] var það þekkt sem „ræðismannsár Flórentíusar og Díónýsíusar“ eða sem árið 1182 ''[[ab urbe condita]]''. == Atburðir == * [[Vandalar]] réðust inn í [[Norður-Afríka|Norður-Afríku]] undir stjórn [[Genseríkur|Genseríks]]. * [[Þeódósíus 2.]] keisari stofnaði laganefnd til að skrá öll [[rómversk lög]]. * [[Parþenon]]-hofið á [[Akrópólishæð]] í [[Aþena|Aþenu]] var rænt og grískir heiðingjar ofsóttir af kristnum mönnum. * [[Selestínus 1.]] páfi sendi tvo gallverska biskupa, [[Germanus frá Auxerre]] og [[Lupus frá Troyes]], til að berja niður [[pelagismi|pelagisma]] í Bretlandi. == Fædd == == Dáin == [[Flokkur:429]] [[Flokkur:421-430]] 3hf67ave4g4zk9rv8nm2h2s171iiir2 0 41900 1978900 1968077 2026-09-14T16:15:02Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978900 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Gliese_581_c_-_ESO_Impression.jpg|thumb|right|Tilgátumynd listamanns af Gliese 581 c.]] '''Gliese 581 c''' er [[fjarreikistjarna]] utan [[sólkerfi]]s okkar sem er staðsett á [[sporbraut]] um [[Rauður dvergur|rauða dverginn]] [[Gliese 581]]. Hún uppgötvaðist [[4. apríl]] árið [[2007]] og líklega finnst á henni [[vatn]] í formi vökva. Reikistjarnan er 20,4 [[ljósár]] frá [[Jörðin|jörðu]] og er í [[stjörnumerki]]nu [[Vogin]]ni. Frekar upplýsingar gætu staðfest að Gliese 581 c sé fyrsta plánetan utan sólkerfisins sem líkist [[jörðin]]ni. == Einkenni == === Eðlisfræðileg === Rannsóknir sýna að meðalhiti plánetunnar er um 0°-40° [[Celsíus|C]]. [[Massi]] plánetunnar áætlaður að vera 5 sinnum massi jarðarinnar og dregin var sú ályktun að plánetan væri úr grjóti frekar en ís. Radíus plánetunnar er 50% meira en radíus jarðar og þyngdarkraftur 2,2 sinnum sterkari en á jörðinni. <ref>[https://obswww.unige.ch/~udry/udry_preprint.pdf The HARPS search for southern extra-solar planets. XI, An habitable super-Earth (5M) in a 3-planet system.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250114192319/http://obswww.unige.ch/%7Eudry/udry_preprint.pdf |date=2025-01-14 }} (PDF), ''Astronomy and Astrophysics (preprint)'', sótt 25. apríl 2007</ref> === Sporbraut === Gliese 581 c er aðeins 14 jarðdaga að fara heilan hring á braut sinni í kringum Gliese 581.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/6589157.stm New 'super-Earth' found in space], ''BBC News'', sótt 25. apríl 2007</ref> Frá Gliese 581 c er 14 sinnum styttra til Gliese 581 en vegalengdin frá jörðinni til [[Sólin|sólarinnar]]. == Fundur == Plánetan var uppgötvuð 4. apríl árið 2007 af liði undir stjórn [[Stephen Udry]] hjá [[Geneva Observatory]] í [[Sviss]]. [[Stjörnukíkir]]inn sem notaður var staðsettur í [[La Silla]] í [[Chile]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Gliese 581 c | mánuðurskoðað = 25. apríl | árskoðað = 2007}} == Tenglar == * [http://www.stjornuskodun.is/forsida/37-lif/123-gliese-581-c Upplýsingar um Gliese 581 c á Stjörnufræðivefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090424074009/http://www.stjornuskodun.is/forsida/37-lif/123-gliese-581-c |date=2009-04-24 }} {{Gliese 581}} [[Flokkur:Gliese 581]] [[Flokkur:Vogin]] [[Flokkur:Fjarreikistjörnur]] gq5vox1nsvrz4fkqwmw107jthalvpg0 0 43410 1978925 1978586 2026-09-14T22:03:40Z Nipas2 54688 Corrected according to a standard used for the other cups 1978925 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta |titill=Bikarkeppni karla |stofnár= 1960 |liðafjöldi=32 |ríki= {{ISL}} [[Ísland]] |keppnistímabil= |núverandi meistarar= {{Lið Breiðablik}} (2) |sigursælasta lið={{Lið KR}} (14) |úrslitaleikur= {{Lið Breiðablik}} - {{Lið Afturelding}}<br>[[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]] (2026) |mótasíður= }} '''Bikarkeppni karla í knattspyrnu''' (''Mjólkurbikar karla'') er keppni á [[Ísland]]i sem fer fram milli aðildarfélaga [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]. Leikið er samkvæmt útsláttarfyrirkomulagi þannig að sigurvegari leiks heldur áfram keppni en taplið er úr leik. Viðureignir eru valdar af handahófi. Í bikarkeppninni er leikið til þrautar. Sé jafnt eftir venjulegan leiktíma skal framlengt og sé enn jafnt skal fara fram vítaspyrnukeppni. Aðalstyrktaraðili er [[Mjólkursamsalan]]. Mótið tók aftur upp nafnið ''Mjólkurbikarinn'' frá og með árinu 2018 en bikarkeppnin bar einnig sama nafn á árunum frá 1986-1996.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/mjolkurbikarinn-snyr-aftur|title=Mjólkurbikarinn snýr aftur|last=hanssteinar|date=2018-04-05|website=RÚV|language=en|access-date=2019-09-11}}</ref> Á upphafsárum keppninnar frá 1960 til 1972 var úrslitaleikurinn leikinn á [[Melavöllurinn|Melavellinum]], sem var malarvöllur. En frá árinu 1973 hefur úrslitaleikurinn verið leikinn á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]]. Undankeppni hefst að venju í aprílmánuði en í henni leika öll félög að frátöldum þeim sem taka þátt í [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeild karla]]. Svæðakeppni skal viðhöfð í undankeppninni og hún uppsett þannig að 20 lið komist áfram í aðalkeppnina, 32-liða úrslitin, ásamt 12 liðum [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeildarinnar]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ksi.is/media/logogreglugerdir/reglugerdir/April-2013-Reglugerd-KSI-um-knattspyrnumot---leidrett-22.-mai.pdf|titill=Reglugerð KSÍ um knattspyrnumót|höfundur=|útgefandi=KSÍ|mánuður=apríl|ár=2013|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2019|safnár=}}</ref> [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|Úrslitaleikur Mjólkurbikars karla 2022]], á milli FH og Víkings fór fram á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]] þann 1. október 2022. Blikar úr Kópavogi eru núverandi bikarmeistarar eftir að hafa lagt [[Ungmennafélagið Afturelding|Aftureldingu]] af velli í úrslitum bikarkeppninnar þann 11. september 2026. == Sigurvegarar == {| class="wikitable sortable" style="font-size:82%;" !style="background:silver;" |Ár !style="background:silver;" |Sigurvegari !style="background:silver;" |Úrslit !style="background:silver;" |2. sæti |<small><<>></small> !style="background:silver;" |Undanúrslit !style="background:silver;" |Undanúrslit !style="background:silver;" |<small>Fjöldi<br/>liða</small> |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1960|1960]] || {{Lið KR}}|| 2-0|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið KR}} 2-1 [[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]]||{{Lið Fram}} 2-0 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1961|1961]] || {{Lið KR}}||4-3|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 2-1 {{Lið Fram}}||{{Lið ÍA}} 2-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1962|1962]] || {{Lið KR}}||3-0|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið ÍBA}}||{{Lið Fram}} 2-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1963|1963]] || {{Lið KR}}||4-1|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 3-2 {{Lið Keflavík}}||{{Lið ÍA}} 6-1 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1964|1964]] || {{Lið KR}}||4-0|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 2-1 {{Lið KR}}-b||{{Lið ÍA}} 2-0 {{Lið Fram}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1965|1965]] || {{Lið Valur}} ||5-3|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Valur}} 3-2 {{Lið ÍBA}}||{{Lið ÍA}} 1-1, 2-0 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1966|1966]] || {{Lið KR}}||1-0|| {{Lið Valur}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið Keflavík}}||{{Lið Valur}} 5-0 {{Lið Þróttur R.}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1967|1967]] || {{Lið KR}}|| 3-0|| {{Lið Víkingur R.}} || ||{{Lið KR}} 3-3, 1-0 {{Lið Fram}}||{{Lið Víkingur R.}} 1-0 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1968|1968]] || {{Lið ÍBV}}||2-1|| {{Lið KR}}-b || ||{{Lið ÍBV}} 2-1 {{Lið Fram}}||{{Lið KR}}-b {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1969|1969]] || {{Lið ÍBA}}||1-1, 3-2 ([[Framlenging|frl.]]) ||{{Lið ÍA}} || ||{{Lið ÍBA}} 3-1 {{Lið Selfoss}}||{{Lið ÍA}} 4-1 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1970|1970]] || {{Lið Fram}}||2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Fram}} 2-1 {{Lið KR}}||{{Lið ÍBV}} 2-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1971|1971]] || {{Lið Víkingur R.}}||1-0|| {{Lið Breiðablik}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 2-0 {{Lið ÍA}}||{{Lið Breiðablik}} 1-0 {{Lið Fram}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1972|1972]] || {{Lið ÍBV}}||2-0|| {{Lið FH}} || ||{{Lið ÍBV}} 4-0 {{Lið Valur}}||{{Lið Keflavík}} 0-0, 0-2 {{Lið FH}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1973|1973]] || {{Lið Fram}}||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Fram}} 4-0 {{Lið ÍBV}}||{{Lið ÍA}} 0-3 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1974|1974]] || {{Lið Valur}}||4-1|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Valur}} 2-2, 2-1 {{Lið Víkingur R.}}||{{Lið Völsungur}} 0-2 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1975|1975]] || {{Lið Keflavík}}||1-0|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Keflavík}} 2-1 {{Lið KR}}||{{Lið ÍA}} 1-0 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1976|1976]] || {{Lið Valur}}||3-0|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Valur}} 0-0, 3-0 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið FH}} 2-3 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1977|1977]] || {{Lið Valur}}||2-1 ||{{Lið Fram}} || ||{{Lið FH}} 0-3 {{Lið Fram}}||{{Lið Valur}} 4-0 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1978|1978]] || {{Lið ÍA}}||1-0|| {{Lið Valur}} || ||{{Lið Breiðablik}} 0-1 {{Lið ÍA}}||{{Lið Þróttur R.}} 0-1 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1979|1979]] || {{Lið Fram}}||1-0|| {{Lið Valur}} || ||{{Lið Þróttur R.}} 2-2, 0-2 {{Lið Fram}}||{{Lið Valur}} 2-1 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1980|1980]] || {{Lið Fram}}||2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið FH}} 0-1 {{Lið Fram}}||{{Lið Breiðablik}} 2-3 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1981|1981]] || {{Lið ÍBV}}||3-2|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið Þróttur R.}} 0-1 {{Lið ÍBV}}||{{Lið Fram}} 1-0 {{Lið Fylkir}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1982|1982]] || {{Lið ÍA}}||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 1-2 {{Lið ÍA}}||{{Lið Keflavík}} 2-1 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1983|1983]] || {{Lið ÍA}}||2-1 ([[Framlenging|frl.]])|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið ÍA}} 4-2 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið FH}} 2-2, 1-4 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1984|1984]] || {{Lið ÍA}}||2-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið ÍA}} 2-0 {{Lið Þróttur R.}}||{{Lið Fram}} 3-1 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1985|1985]] || ''{{Lið Fram}}''||3-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Fram}} 3-0 {{Lið Þór Ak.}}||{{Lið Keflavík}} 2-0 {{Lið KA}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1986|1986]] || {{Lið ÍA}}||2-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið ÍA}} 3-1 {{Lið Valur}}||{{Lið Fram}} 2-0 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1987|1987]] || {{Lið Fram}}||5-0 ||{{Lið Víðir}} || ||{{Lið Fram}} 3-1 {{Lið Þór Ak.}}||{{Lið Víðir}} 1-0 {{Lið Valur}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1988|1988]] || {{Lið Valur}}||1-0|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 0-1 {{Lið Valur}}||[[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] 0-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1989|1989]] || {{Lið Fram}}||3-1|| {{Lið KR}} || ||{{Lið Keflavík}} 3-4 {{Lið Fram}}||{{Lið ÍBV}} 2-3 {{Lið KR}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1990|1990]] || {{Lið Valur}}||1-1,&nbsp;0-0&nbsp;(end.)<br/>(5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið KR}} || ||{{Lið Valur}} 2-0 {{Lið Víkingur R.}}||{{Lið Keflavík}} 2-4 {{Lið KR}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1991|1991]] || {{Lið Valur}}|| 1-1,&nbsp;1-0&nbsp;(end.)|| {{Lið FH}} || ||{{Lið Þór Ak.}} 0-0 (3-4 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið Valur}}||{{Lið Víðir}} 1-3 {{Lið FH}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1992|1992]] || {{Lið Valur}}||5-2 ([[Framlenging|frl.]]) || {{Lið KA}} || ||{{Lið Fylkir}} 2-4 {{Lið Valur}}||{{Lið KA}} 2-0 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1993|1993]] || {{Lið ÍA}}||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið KR}} 0-1 {{Lið ÍA}}||{{Lið Valur}} 1-2 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1994|1994]] || {{Lið KR}}|| 2-0 ||{{Lið Grindavík}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið Þór Ak.}}||{{Lið Stjarnan}} 3-3 (2-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) {{Lið Grindavík}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1995|1995]] || {{Lið KR}}||2-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið Keflavík}} 0-1 {{Lið KR}}||{{Lið Fram}} 0-0 (5-4 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið Grindavík}} || |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1996|1996]] || {{Lið ÍA}}|| 2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Þór Ak.}} 0-3 {{Lið ÍA}} ||{{Lið ÍBV}} 1-0 {{Lið KR}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1997|1997]] || {{Lið Keflavík}}||1-1, 0-0 (end.)<br/>(5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Keflavík}} 1-0 [[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]]||{{Lið ÍBV}} 3-0 {{Lið KR}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1998|1998]] || {{Lið ÍBV}}||2-0||[[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] || ||{{Lið ÍBV}} 2-0 {{Lið Breiðablik}} ||{{Lið Grindavík}} 0-2 [[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] || |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1999|1999]] || {{Lið KR}}||3-1|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið ÍA}} 3-0 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2000|2000]] || {{Lið ÍA}}||2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið ÍA}} 1-1 (5-3 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið FH}}||{{Lið ÍBV}} 2-1 {{Lið Fylkir}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2001|2001]] || {{Lið Fylkir}}||2-2 (5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið KA}} || ||{{Lið ÍA}} 0-2 {{Lið Fylkir}}||{{Lið FH}} 0-3 {{Lið KA}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2002|2002]] || {{Lið Fylkir}}||3-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið KA}} 2-3 {{Lið Fylkir}}||{{Lið ÍBV}} 1-2 {{Lið Fram}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2003|2003]] || {{Lið ÍA}}||1-0 ||{{Lið FH}} || ||{{Lið KA}} 1-4 {{Lið ÍA}}||{{Lið FH}} 3-2 {{Lið KR}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2004|2004]] || {{Lið Keflavík}}||3-0|| {{Lið KA}} || ||{{Lið HK}} 0-1 {{Lið Keflavík}}||{{Lið FH}} 0-1 {{Lið KA}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2005|2005]] || {{Lið Valur}}||1-0 || {{Lið Fram}} || ||{{Lið Valur}} 2-0 {{Lið Fylkir}}||{{Lið Fram}} 2-2 (7-6 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið FH}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2006|2006]] || {{Lið Keflavík}}||2-0 || {{Lið KR}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 0-4 {{Lið Keflavík}}||{{Lið Þróttur R.}} 0-1 {{Lið KR}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2007|2007]] || {{Lið FH}}||2-1 ([[Framlenging|frl.]])|| {{Lið Fjölnir}} || ||{{Lið FH}} 3-1 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið Fylkir}} 1-2 {{Lið Fjölnir}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2008|2008]] || {{Lið KR}}||1-0 || {{Lið Fjölnir}} || ||{{Lið Breiðablik}} 1-1 (1-4 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið KR}}||{{Lið Fylkir}} 3-4 {{Lið Fjölnir}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2009|2009]] || {{Lið Breiðablik}}||2-2 (5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) || {{Lið Fram}} || || {{Lið Breiðablik}} 3-2 {{Lið Keflavík}} || {{Lið Fram}} 1-0 {{Lið KR}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2010|2010]] || {{Lið FH}}||4-0|| {{Lið KR}} || ||{{Lið FH}} 3-1 {{Lið Víkingur Ó.}}||{{Lið KR}} 4-0 {{Lið Fram}}|| |- |[[Valitor-bikar karla í knattspyrnu 2011|2011]] || {{Lið KR}}||2-0||{{Lið Þór Ak.}} || ||{{Lið BÍ/Bolungarvík}} 1-4 {{Lið KR}}||{{Lið Þór Ak.}} 2-0 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2012|2012]] || {{Lið KR}}||2-1||{{Lið Stjarnan}} || ||{{Lið Grindavík}} 0-1 {{Lið KR}}||{{Lið Stjarnan}} 3-0 {{Lið Þróttur R.}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2013|2013]] || {{Lið Fram}}||3-3 (7-6 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið Stjarnan}} || ||{{Lið Fram}} 2-1 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið Stjarnan}} 2-1 {{Lið KR}}|| 61 |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2014|2014]] || {{Lið KR}}||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið ÍBV}} 2-5 {{Lið KR}}||{{Lið Keflavík}} 0-0 (4-2 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið Víkingur R.}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2015|2015]] || {{Lið Valur}}||2-0|| {{Lið KR}} || ||{{Lið KA}} 1-1 (4-5 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) {{Lið Valur}}||{{Lið KR}} 4-1 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2016|2016]] || {{Lið Valur}}||2-0|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Selfoss}} 1-2 {{Lið Valur}}||{{Lið ÍBV}} 1-0 {{Lið FH}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2017|2017]] || {{Lið ÍBV}}||1-0|| {{Lið FH}} || ||{{Lið Stjarnan}} 1-2 {{Lið ÍBV}}||{{Lið FH}} 1-0 {{Lið Leiknir R.}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2018|2018]] || {{Lið Stjarnan}}||0-0 (4-1 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) || {{Lið Breiðablik}} || ||{{Lið Stjarnan}} 2-0 {{Lið FH}}||{{Lið Breiðablik}} 2-2 (6-4 vít.) {{Lið Víkingur Ó.}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2019|2019]] || {{Lið Víkingur R.}}||1-0|| {{Lið FH}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 3-1 {{Lið Breiðablik}}|| {{Lið FH}} 3-1 {{Lið KR}}|| |- |2020 || ''Keppni hætt v. Covid-19 || || || ||{{Lið Valur}} - {{Lið KR}}||{{Lið ÍBV}} - {{Lið FH}} || |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|2021]] || {{Lið Víkingur R.}}|| 3-0||{{Lið ÍA}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 3-0 [[Íþróttafélagið Vestri|Vestri]]|| {{Lið ÍA}} 2-0 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2022|2022]] || {{Lið Víkingur R.}}|| 3-2 ||{{Lið FH}} || ||{{Lið Breiðablik}} 0-3 {{Lið Víkingur R.}}|| {{Lið FH}} 2-1 {{Lið KA}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2023|2023]] || {{Lið Víkingur R.}}|| 3-1 ||{{Lið KA}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 4-1 {{Lið KR}}|| {{Lið KA}} 2-2 (3-1 vít.) {{Lið Breiðablik}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2024|2024]] || {{Lið KA}}|| 2-0 ||{{Lið Víkingur R.}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 1-1 (5-4 vít.) {{Lið Stjarnan}}|| {{Lið KA}} 3-2 {{Lið Valur}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2025|2025]] || [[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]]|| 1-0 ||{{Lið Valur}} || ||{{Lið Valur}} 3-1 {{Lið Stjarnan}}|| [[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]] 0-0 (5-4 vít.) {{Lið Fram}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2026|2026]] || || - || || || - || || |} ==Styrktaraðilar== [[Mynd:Coppa islanda.jpg|thumb|VISA-bikar.]] === Nafn bikarkeppninnar === {| class="wikitable" style="text-align: center" |- | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | ''<span style="background: black; color: white;">Tímabil'' | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | '''<span style="background: black; color: white;">Ár<span style="color: white;">''' | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | ''<span style="background: black; color: white;">Styrktaraðili<span style="color: white;">'' |- |26||1960-1985||''enginn'' |- |11||1986-1996||Mjólkurbikar karla |- |10||1997-2002||Coca-Cola bikar karla |- |8||2003-2010||VISA-bikar karla |- |1||2011||Valitor-bikar karla |- | 6||2012-2017||Borgunarbikar karla |- |8 |2018- |Mjólkurbikar karla |} === Verðlaunafé bikarkeppninnar === Upplýsingar úr ársskýrslu KSÍ<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ksi.is/library/Skrar/arsthing-KSi/KSI%20%C3%A1rsskyrsla%202018.pdf|titill=Ársskýrsla KSÍ|útgefandi=KSÍ|mánuður=|ár=2019|mánuðurskoðað=|árskoðað=|safnár=}}</ref> {| class="wikitable" !Sæti !Verðlaunafé |- |1 |1.000.000 kr. |- |2 |500.000 kr. |- |3-4 |300.000 kr. |- |5-8 |200.000 kr. |- |9-16 |137.500 kr. |} == Úrslitaleikir bikakeppninnar == === Sigrar í úrslitaleikjum === {| class="wikitable" |- ! Félag ! Titlar ! Ár |- |{{Lið KR}} | 14 | 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1966, 1967, 1994, 1995, 1999, 2008, 2011, 2012, 2014 |- |{{Lið Valur}} | 11 | 1965, 1974, 1976, 1977, 1988, 1990, 1991, 1992, 2005, 2015, 2016 |- |{{Lið ÍA}} | 9 | 1978, 1982, 1983, 1984, 1986, 1993, 1996, 2000, 2003 |- |{{Lið Fram}} | 8 | 1970, 1973, 1979, 1980, 1985, 1987, 1989, 2013 |- |{{Lið ÍBV}} | 5 | 1968, 1972, 1981, 1998, 2017 |- |{{Lið Víkingur R.}} | 5 | 1971, 2019, 2021, 2022, 2023 |- |{{Lið Keflavík}} | 4 | 1975, 1997, 2004, 2006 |- |{{Lið Breiðablik}} | 2 | 2009, 2026 |- |{{Lið FH}} | 2 | 2007, 2010 |- |{{Lið Fylkir}} | 2 | 2001, 2002 |- |[[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]] | 1 | 2025 |- |{{Lið KA}} | 1 | 2024 |- |{{Lið Stjarnan}} | 1 | 2018 |- |{{Lið ÍBA}} + | 1 | 1969 |} <small>''Sjá [[Listi yfir titla í íslenskum íþróttum|lista yfir titla í íslenskum íþróttum]]''</small> === Besti árangur annarra liða === ;2. sæti ** {{Lið Fjölnir}} 2 sinnum (2007, 2008) ** {{Lið Afturelding}} 1 sinni (2026) ** {{Lið Þór Ak.}} 1 sinni (2011) ** {{Lið Grindavík}} 1 sinni (1994) ** {{Lið Víðir}} 1 sinni (1987) ** [[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] 1 sinni (1998) + ** {{Lið KR}} B-lið 1 sinni (1968) + ;Undanúrslit ** {{Lið Þróttur R.}} 7 sinnum (1966, 1978, 1979, 1981, 1984, 2006, 2012) ** {{Lið Víkingur Ó.}} 2 sinnum (2010, 2018) ** {{Lið Selfoss}} 2 sinnum (1969, 2016) ** {{Lið Leiknir R.}} 1 sinni (2017) ** {{Lið HK}} 1 sinni (2004) ** {{Lið Völsungur}} 1 sinni (1974) ;8-liða úrslit ** {{Lið Haukar}} 3 sinnum (1972, 2007, 2008) ** {{Lið Ægir}} 2 sinnum (2022, 2026) ** {{Lið Grótta}} 2 sinnum (2013, 2026) ** {{Lið Þróttur N.}} 2 sinnum (1978, 1980) + ** [[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]] 1 sinni (1960) ** [[Kórdrengir]] 1 sinni (2022) + ** {{Lið ÍR}} 1 sinni (2021) ** {{Lið Njarðvík}} 1 sinni (2019) ** {{Lið Sindri}} 1 sinni (1999) ** {{Lið Skallagrímur}} 1 sinni (1997) ** {{Lið Tindastóll}} 1 sinni (1988) ** {{Lið Reynir S.}} 1 sinni (1982) ** {{Lið Einherji}} 1 sinni (1978) ** [[Knattspyrnufélagið Hörður|Hörður Ísafirði]] 1 sinni (1970) ** {{Lið KS}} 1 sinni (1980) + ** [[Knattspyrnufélagið Týr|Týr Ve.]] 1 sinni (1962) + ;16-liða úrslit ** {{Lið Fjarðabyggð}} 5 sinnum (2006, 2007, 2009, 2010, 2015) + ** {{Lið Hamar}} 3 sinnum (2008, 2011, 2014) ** {{Lið Höttur}} 3 sinnum (1993, 2009, 2012) ** {{Lið Kári}} 2 sinnum (2018, 2025) ** {{Lið KV}} 2 sinnum (2014, 2015) ** {{Lið Huginn}} 2 sinnum (1982, 1989) + ** {{Lið Austri}} 2 sinnum (1984, 1986) + ** {{Lið ÍH}} 1 sinni (2024) ** [[Dalvík/Reynir]] 1 sinni (2022) ** {{Lið KFS}} 1 sinni (2021) ** {{Lið Magni}} 1 sinni (2013) ** [[Knattspyrnufélag Breiðholts]] 1 sinni (2012) ** [[Knattspyrnufélagið Valur/Austri]] 1 sinni (1999) + ** [[Ungmennafélagið Valur|Valur Reyðarfirði]] 1 sinni (1992) + ** {{Lið Ármann}} 1 sinni (1970, 12-liða úrslit) + ** [[Íþróttafélag Kópavogs]] 1 sinni (1991) + ** [[Ungmennafélag Hveragerðis og Ölfuss]] 1 sinni (1986) + ** [[Knattspyrnufélagið Árvakur]] 1 sinni (1985) + ** [[Ungmennafélagið Víkverji]] 1 sinni (1983) + ** [[Ungmennafélagið Árroðinn]] 1 sinni (1981) + ** [[UMF Reynir Árskógsströnd|Reynir Árskógsströnd]] 1 sinni (1977) + ** {{Lið Þór Þ.}} 1 sinni (1975) + + Keppir ekki lengur undir eigin merkjum. ++ Gæti enn orðið bikarmeistari === Flest mörk í úrslitaleikjum === {| class="wikitable" |- ! Mörk ! Leikmaður |- | 6 | [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] Gunnar Felixson |- | 6 | [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] Guðmundur Steinsson |- | 4 | [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] Marteinn Geirsson |- | 4 | [[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]] ''/'' [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] Pétur Pétursson (ÍA 3, KR 1) |- | 4 | [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] Pétur Ormslev |} === Áhorfendur á úrslitaleikjum === Fjöldi áhorfenda á úrslitaleikjum og dagsetningar þeirra frá aldamótum<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentGames/Rounds/?motnumer=32029|title=Stakt mót - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2019-09-11}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Nafn !'''Ár''' ! colspan="2" |Viðureign !Fjöldi !Dagsetning |- |''Coca-Cola bikar karla'' |'''2001''' |''{{Lið Fylkir}}'' |''{{Lið KA}}'' |2.839 |[[29. september|29.september]] |- |''Coca-Cola bikar karla'' |'''2002''' |''{{Lið Fram}}'' |''{{Lið Fylkir}}'' |3.376 |[[28. september|28.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |'''2003''' |''{{Lið ÍA}}'' |''{{Lið FH}}'' |4.723 |[[27. september|27.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2004|'''2004''']] |''{{Lið KA}}'' |''{{Lið Keflavík}}'' |2.049 |[[2. október|2.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2005|'''2005''']] |''{{Lið Fram}}'' |''{{Lið Valur}}'' |5.162 |[[24. september|24.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2006|'''2006''']] |''{{Lið KR}}'' |''{{Lið Keflavík}}'' |4.699 |[[30. september|30.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2007|'''2007''']] |''{{Lið FH}}'' |''{{Lið Fjölnir}}'' |3.739 |[[6. október|6.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2008|'''2008''']] |''{{Lið KR}}'' |''{{Lið Fjölnir}}'' |4.524 |[[4. október|4.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2009|'''2009''']] |''{{Lið Fram}}'' |''{{Lið Breiðablik}}'' |4.766 |[[3. október|3.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2010|'''2010''']] |''{{Lið FH}}'' |''{{Lið KR}}'' |5.438 |[[14. ágúst|14.ágúst]] |- |''Valitor-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur Valitor-bikar karla 2011|'''2011''']] |''{{Lið Þór Ak.}}'' |''{{Lið KR}}'' |5.327 |[[13. ágúst|13.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2012|'''2012''']] |''{{Lið Stjarnan}}'' |''{{Lið KR}}'' |5.080 |[[18. ágúst|18.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2013|'''2013''']] |''{{Lið Fram}} '' |''{{Lið Stjarnan}}'' |4.318 |[[17. ágúst|17.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2014|'''2014''']] |''{{Lið KR}} '' |''{{Lið Keflavík}}'' |4.694 |[[16. ágúst|16.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2015|'''2015''']] |''{{Lið Valur}} '' |''{{Lið KR}}'' |5.751 |[[15. ágúst|15.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2016|'''2016''']] |''{{Lið Valur}} '' |''{{Lið ÍBV}}'' |3.511 |[[13. ágúst|13.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2017|'''2017''']] |''{{Lið ÍBV}}'' |''{{Lið FH}}'' |3.094 |[[12. ágúst|12.ágúst]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Mjólkurbikars karla 2018|'''2018''']] |''{{Lið Stjarnan}}'' |''{{Lið Breiðablik}}'' |3.814 |[[15. september|15.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Mjólkurbikars karla 2019|'''2019''']] |''{{Lið Víkingur R.}}'' |''{{Lið FH}}'' | 4.257 |[[14. september|14.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|'''2021''']] |''{{Lið Víkingur R.}}'' |''{{Lið ÍA}}'' | 4.829 |[[16. október|16.október]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2022 |'''{{Lið Víkingur R.}}''' |''{{Lið FH}}'' |4.381 |[[1. október|1.október]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2023 |'''{{Lið Víkingur R.}}''' |''{{Lið KA}}'' |3.845 |[[16. september|16.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2024 |'''{{Lið KA}}''' |''{{Lið Víkingur R.}}'' |4,096 |[[21. september|21.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2025 |'''[[Vestri (knattspyrna karla)|Vestri]]''' |''{{Lið Valur}}'' |3,979 |[[22. ágúst|22.ágúst]] |} <br /> == Tengt efni == *[[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu]] *[[Mjólkursamsalan]] *[[Knattspyrnusamband Íslands]] *[[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu]] == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = VISA-bikar | mánuðurskoðað = 15. maí | árskoðað = 2007}} {{reflist}} {{S|1960}} {{Bikarkeppni karla í knattspyrnu}} {{Knattspyrna á Íslandi 2020}} [[Flokkur:Íslenskar knattspyrnudeildir]] [[Flokkur:Visa-bikar karla| ]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnumót]] 21rfdbd3g24sauxmulqur28a2wus5h1 0 51510 1978878 1893454 2026-09-14T14:46:54Z Akigka 183 1978878 wikitext text/x-wiki '''Guðmundur Jóhann Guðmundsson''' (f. í [[Reykjavík]] [[22. janúar]] [[1927]]; d. [[12. júní]] [[1997]]), oft nefndur „Guðmundur jaki“ eða „Gvendur jaki“, var [[Ísland|íslenskur]] stjórnmálamaður og [[verkalýðsleiðtogi]]. Hann var þingmaður [[Alþýðubandalagið|Alþýðubandalagsins]] á árunum 1979-87.<ref>{{cite web|url=http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=190|title=Guðmundur J. Guðmundsson|website=Alþingi|access-date=14.9.2026}}</ref> Guðmundur stundaði nám við gagnfræðiskóla á árunum 1941-44. Hann sótti ekki frekar nám, en vann sem verkamaður og lögreglumaður á [[Siglufjörður|Siglufirði]] 1946-50. Hann réðist til starfa hjá [[Verkamannafélagið Dagsbrún|Verkamannafélaginu Dagsbrún]] árið 1953. Hann starfaði í miðstjórn [[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sósíalistaflokksins]] árin 1954-67 sem og Alþýðubandalagsins árin 1956-87. Sem ungur maður var Guðmundur fyrirsæta hjá [[Einar Jónsson|Einari Jónssyni]] myndhöggvara þegar hann gerði Kristslíkneski sem nú stendur í [[Hallgrímskirkja|Hallgrímskirkju]].<ref>{{tímarit.is|1525259|Kristslíkneski Einars Jónssonar|blað=Morgunblaðið|dags=3. apríl 1980|bls=61}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Stubbur|æviágrip}} {{fd|1927|1997}} [[Flokkur:Kjörnir Alþingismenn 1971-1980]] [[Flokkur:Kjörnir Alþingismenn 1981-1990]] [[Flokkur:Þingmenn Alþýðubandalagsins]] [[Flokkur:Íslenskir verkalýðsleiðtogar]] qd0jp1h8aocwg37upa158cu5ohq4oc9 0 55882 1978952 1701186 2026-09-15T10:55:08Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978952 wikitext text/x-wiki [[Mynd:orbit2.gif|thumb|right|Tvístirni með stórri og lítilli stjörnu.]] '''Tvístirni''' (eða '''reyndartvístirni''') er stjörnukerfi sem inniheldur tvær [[stjarna|stjörnur]] sem snúast hvor um aðra. Brautir þeirra eru [[sporbraut|sporbrautir]] um [[massamiðja|massamiðju]] stjarnanna í öðrum [[brennipunktur|brennipunkti]]. Stærð og [[massi]] stjarnanna tveggja geta verið mjög ólík og er braut massameiri stjörnunnar ávallt styttri og fer hún hægar á braut sinni kringum massamiðjuna. Annar meðlimurinn getur verið [[svarthol]] eins og talið er vera í [[Cygnus X-1]]. Hvorri stjörnu er yfirleitt ekki gefið sér nafn nema einhverskonar vísindanafn. Til dæmis eru stjörnurnar tvær sem tilheyra [[Siríus]] nefndar Siríus A og Siríus B. Sú bjartari ber bókstafinn A og sú daufari B. Tvístirni er stundum skipt í 5 flokka og geta sum þeirra flokkast í fleiri en einn flokk. Þeir eru taldir upp hér á eftir. == Sýndartvístirni == Sýndartvístirni eru tvær stjörnur sem virðast mjög nálægt hvorri annarri frá okkur séð og þegar fljótt er á litið vera tvístirni, en hafa engin [[eðlisfræði]]leg tengsl. Gott dæmi um sýndartvístirni eru stjörnurnar [[Mizar]] og [[Alcor]] í [[stjörnumerki]]nu [[stóribjörn|Stórabirni]], en þær er auðvelt að aðgreina með berum [[auga|augum]]. Ef kíkt er á þær í litlum stjörnukíki kemur í ljós að Mizar er sjálf tvístirni. == Sýnileg tvístirni == [[Mynd:Sirius_A_and_B_Hubble_photo.jpg|thumb|right|Ljósmynd úr [[Hubble-sjónaukinn|Hubble-sjónaukanum]] af tvístirninu [[Síríus]] þar sem Síríus B sést greinilega neðarlega til vinstri.]] Einfaldasta gerðin af tvístirnum eru sýnileg tvístirni. Við sjáum þá báðar stjörnurnar og getum fylgst með þeim þegar þær hreyfast um sameiginlega massamiðju. Einn [[umferðartími]] getur verið frá einu [[ári]] til þúsunda ára. Því nær sem þær eru hvorri annarri, því styttri er umferðartíminn. Dæmi um sýnileg tvístirni eru [[Mizar]], [[Albireo]] í [[svanurinn|Svaninum]] og [[Siríus]] í [[stórihundur|Stórahundi]]. == Myrkvatvístirni == [[Mynd:Eclipsing_binary_star_animation_2.gif|thumb|left|Myrkvatvístirni þar sem bláa stjarnan er bjartari. Fyrir neðan er ferill birtustigs kerfisins]] Við sjáum þvert á brautir sumra tvístirna. Þegar svo er myrkva stjörnurnar hvora aðra til skiptis með reglubundnum hætti. Þá dofnar [[birtustig|birta]] [[kerfi]]sins tímabundið. Í einum umferðarhring stjarnanna verða því tveir myrkvar, sem geta verið mismiklir, en eru þó alltaf jafn langir. Þegar bjartari stjarnan myrkvast (þarf ekki að myrkvast alveg því hún getur verið stærri) verður aðallágmark, en aukalágmark þegar daufari stjarnan fer aftur fyrir þá bjartari. Deildarmyrkvun er það þegar brautir stjarnanna eru ekki þvert á okkar sjónarhorn, en ná þó að myrkva hvora aðra að hluta. Eitt frægasta myrkvatvístirnið er stjarnan [[Algol]] í stjörnumerkinu [[Perseus]]. Hún er í raun [[þrístirni]] en A og B stjörnurnar mynda tvístirni. Umferðartími hvorrar stjörnu eru 2 dagar, 20 klst. og 49 mínútur og stendur hvor myrkvi yfir í um 10 klst. Birtumunur stjarnanna er svo mikill að við greinum engan birtumun nema með nákvæmum mælitækjum þegar aukalágmarkið stendur yfir. Hins vegar er mjög áberandi þegar aðallágmarkið stendur yfir, en þá fellur [[birtustig]] Algol úr 2,1 í 3,4. == Mælitvístirni == Við sjáum stundum ekki aðra stjörnuna en hin sýnilega sýnir mælanlega hreyfingu á [[himinhvolf]]inu sem verður vegna [[þyngdaráhrif]]a frá hinni. Þannig vitum við að sumar stjörnur eru tvístirni án þess að sjá aðra stjörnuna. == Litrófstvístirni == Litrófstvístirni eru ekki sjáanleg tvístirni en línur í [[litróf]]i stjörnu sveiflast með reglulegum hætti. Stundum sést aðeins litróf annarrar stjörnunnar en stundum beggja. Þessi litróf orsakast af [[dopplerhrif]]um í ljósi sem er afleiðing [[afstæðiskenningin|afstæðiskenningar]] [[Einstein]]s. Hægt er að finna út [[bylgjulengd]] [[ljós]]s með þessari jöfnu ef maður veit hraða hlutarins miðað við athuganda: <math>\lambda = \lambda_{0}\sqrt{\frac{1+\frac{v}{c}}{1-\frac{v}{c}}}</math> Þar sem <math>\lambda</math> er bylgjulengd ljóss þess sem athugandinn sér þegar hann horfir á hlut sem er á leiðinni á móti honum en <math>\lambda_{0}</math> er bylgjulengd þess ljóss sem hluturinn gefur frá sér. ''v'' er [[hraði]] stjörnunnar og ''c'' er [[ljóshraðinn]]. Þessi hlutur getur verið stjarna og er einmitt mikið notað í athugunum á tvístirnum. Með litrófinu er hægt að sjá hraða stjarnanna í áttina beint að eða frá jörðu. == Tenglar == * [http://www.stjornufraedi.is/frettir/nr/1056%20Kepler%20uppgötvar%20sólkerfi%20um%20tvístirni%20http://www.stjornufraedi.is/frettir/nr/1056 Kepler uppgötvar sólkerfi um tvístirni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305033846/http://www.stjornufraedi.is/frettir/nr/1056%20Kepler%20uppg%C3%B6tvar%20s%C3%B3lkerfi%20um%20tv%C3%ADstirni%20http://www.stjornufraedi.is/frettir/nr/1056 |date=2016-03-05 }} stjörnufræðivefurinn (skoðað 24. mars 2014) {{wikiorðabók|tvístirni}} {{Commonscat|Binary stars}} [[Flokkur:Stjörnur]] fp681eyqui6csbglar79puc5d9lh9zo 0 61966 1978894 1789213 2026-09-14T15:51:55Z Bjarki S 9 1978894 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kepler laws diagram.svg|thumb|[[Sporbaugur|Sporbauga]] tveggja [[reikistjarna]] um [[sól]]u. <code>f</code> táknar [[brennipunktur|brennipunkta]] sporbaugana.]] '''Lögmál Keplers''' eru þrjú lögmál um gang [[reikistjarna]]nna um [[sólin|sólu]], sett fram af [[Johannes Kepler]] snemma [[17. öld]]. Hann leiddi þau út með rannsóknum á gögnum sem [[Tycho Brahe]] hafði safnað. Lögmálin eru: # [[Sporbraut]]ir reikistjarnanna ganga um sólu eftir [[sporbaugur|sporbaug]] með sólina í öðrum brennipunktinum. # Tengilína sólar og reikistjörnu fer ávallt yfir jafnstórt [[flatarmál]] á jafnlöngum [[tími|tíma]]. (Þ.e. reikistjarnan ferðast hraðar þegar hún er nær sólu). # [[Umferðartími]] reikistjörnunnar í öðru[[veldi (stærðfræði)| veldi]] er í réttu hlutfalli við hálfan langás sporbaugsins í þriðja veldi.(<span style="vertical-align:10%;"><math> P^2 \propto a^3</math></span>). == Tengt efni == * [[Lögmál Newtons]] * [[Stjörnuathugun]] * [[Stjörnufræði]] * [[Heimsfræði]] [[Flokkur:Hreyfifræði hnatta]] [[Flokkur:Stjörnufræði]] 6l97fi06oywg7hoief4xmii1d3h5sph 0 63853 1978901 1971933 2026-09-14T16:16:02Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978901 wikitext text/x-wiki '''Stjörnuskoðun''' eða '''stjörnuathugun''' er aðferð í [[stjörnufræði]] við að kanna [[himinfyrirbæri]]. Nota má ber [[augu]] til að skoða stjörnu[[himininn]], en [[sjónauki]]nn olli byltingu þegar hann kom fram í upphafi 17. aldar. Með tilkomu [[útvarpssjónauki|útvarpssjónauka]] um miðja 20. öld hófst tímabil [[útvarpsstjörnufræði]]. [[Andrúmsloft jarðar]] takmarkar [[ljós]]magn frá stjörnum, sem berst til [[jörðin|jarðar]], og því hafa menn á seinni árum sent nokkra stjörnusjónauka á [[sporbraut]] um jörðu, t.d. [[Hubble-geimsjónaukinn|Hubblesjónaukann]]. == Tenglar == * [http://stjornufraedi.is/ Stjörnufræðivefurinn]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://astro.is/ Stjörnuskoðunarfélag Seltjarnarness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811205307/http://www.astro.is/ |date=2011-08-11 }} [[Flokkur:Stjörnufræði]] [[Flokkur:Stjörnuskoðun]] tkmp4ztiqtjst6g1q0dhtn1qs9hbc76 0 64845 1978899 1948305 2026-09-14T16:11:26Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978899 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|rómverska guðinn|Plútó (guð)}} {{reikistjarna | bakgrunnur = #DFDFDF | nafn = Plútó | tákn = [[Mynd:Pluto symbol (large orb, bold).svg|24px|⯓]] | mynd = Hydra, Charon and Pluto (19540320858).jpg | alt = | myndatexti = Plútó, Karon og Hydra. Myndir teknar af ''New Horizons''. | kyn = kvk | nefnt_eftir = [[Plútó (guð)|Plútó]] }} '''Plútó''' (tákn: [[File:Pluto symbol (large orb, bold).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> og [[File:Pluto monogram (bold).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |url=https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433 |edition= 2 |page=[https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433/page/n78 64] |publisher=Elsevier}}</ref>) er [[dvergreikistjarna]] í [[Kuiper-beltið|Kuiperbeltinu]], 2300 [[km]] í [[þvermál]]. Minnsta fjarlægð Plútós frá jörðu er um 4290 milljón kílómetrar og sú mesta um 7530. <ref>TÞ. [http://www.visindavefur.is/svar.asp?id=510 „Hvað er Plútó langt frá jörðu? “]. Vísindavefurinn 14.6.2000.</ref> Bandaríski [[stjörnufræði|stjörnufræðingurinn]] [[Clyde Tombaugh]] (1906-1997)<ref>Þorsteinn Þorsteinsson. [http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5328 „Er Plútó ennþá flokkuð sem reikistjarna?“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060110205617/http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5328 |date=2006-01-10 }}. Vísindavefurinn 13.10.2005</ref> uppgötvaði Plútó árið [[1930]] en nafnið valdi hann eftir uppástungu 11 ára stúlku, Venetiu Burney (fædd Venetia Phair). [[Sporbraut]] Plútós um [[sólin|sólu]] liggur ekki í sömu [[plan|sléttu]] og sporbrautir [[reikistjarna]]nna heldur hallar honum um 17 gráður miðað við sléttu þeirra. <ref>ÞV og ÖJ. [http://www.visindavefur.is/svar.asp?id=1415 „Eru brautir plánetanna samhliða eins og sett er fram í öllum bókum og bíómyndum? Er engin braut sem fer þvert á hinar?“]. Vísindavefurinn 23.3.2001.</ref> Ennfremur er sporbrautin óvenju ílöng og liggur að hluta fyrir innan sporbraut [[Neptúnus (reikistjarna)|Neptúnusar]]. <ref>Þorsteinn Þorsteinsson. [http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5328 „Er Plútó ennþá flokkuð sem reikistjarna?“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060110205617/http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5328 |date=2006-01-10 }}. Vísindavefurinn 13.10.2005</ref> Árið 1988 uppgötvuðu vísindamenn hjá [[NASA]] að birta Plútós dofnaði lítils háttar þegar hann bar í [[stjarna|stjörnu]], en það var talið sanna að Plútó hefði [[lofthjúpur|lofthjúp]]. Plútó var lengi talin níunda [[reikistjarna]] [[sólkerfið|sólkerfisins]], eða frá [[1930]] til [[24. ágúst]] 2006, þegar samþykkt var eftir heitar umræður á þingi [[Alþjóðasamband stjörnufræðinga|Alþjóðasambands stjörnufræðinga]] að telja Plútó ekki lengur reikistjörnu, heldur ''dvergreikistjörnu''. Ástæðan var m.a. sú að Plútó er aðeins einn af þúsundum þekktra [[geimfyrirbæri|geimfyrirbæra]] í Kuiperbeltinu og sum eru líklega stærri en hann. Einnig er sporbraut Plútós talsvert frábrugðinn sporbrautum reikistjarnanna. Eitt ár á Plútó samsvarar um það bil 248 árum á jörðinni. == Fylgihnettir == Plútó hefur fimm [[fylgihnöttur|fylgihnetti]], þau nefnast [[Karon]], [[Nix]], [[Hýdra]], [[Kerberos (fylgitungl)|Kerberos]] og [[Styx (fylgitungl)|Styx]].<ref name=":0" /> === Karon === Yfirborð [[Karon|Karons]] er annars eðlis en yfirborð Plútós. Það hefur annan lit og er þakið frosnu vatni en ekki metani. Stjörnufræðingar hafa lengi reynt að finna hvernig Karon varð til. Ein kenning er að Karon hafi orðið til við árekstur, líkt og tungl Jarðar. Þvermál Karons við miðbaug er um 1,15 km sem 50% af þvermáli Plútós. Munurinn á milli stærðar og massa Karons og Plútó er mjög lítill miðað við aðra hnetti með tungl. Karon er 900 km í þvermál og snúningstími hans um Plútó er sex sólarhringar. <ref name=":0">{{Vefheimild|url=https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/pluto/#fylgitungl|titill=Plútó|höfundur=Sævar Helgi Bragason|útgefandi=|safnslóð=|safndags=|tilvitnun=|skoðað=2025-06-01.|dags=|vefsíða=Stjörnufræðivefurinn}} </ref> === Nix og Hýdra === Tilkynnt var um fund á tveimur tunglum með sporbraut í kringum Plútó þann 31. október 2005. [[Nix]] og [[Hýdra]] fundust á myndum sem teknar í maí 2005. Tunglin voru þá kölluð S/2005 P1 og S/2005 P2 þangað til þau voru nefnd Nix og Hýdra árið 2006. Bæði tunglin eru um 40 km á breidd.<ref name=":0" /> === Kerberos === Stjörnufræðingar tilkynntu 20. júlí 2011 að fundist hefði nýtt fylgitungl á sporbraut um Plútó. Það fannst á myndum frá 3. júlí og 18. júlí sem voru teknar með [[Hubble-geimsjónaukinn|Hubble-geimsjónaukanum]] af NASA og ESA. Tunglið er við miðbaug aðeins 12 km að þvermáli. Árið 2013 fékk tunglið nafnið [[Kerberos (fylgitungl)|Kerberos]].<ref name=":0" /> === Styx === Tilkynnt var um fund fimmta fylgitungls Plútó 11. júlí 2012. NASA og ESA fundu tunglið á myndum [[Hubble-geimsjónaukinn|Hubble-geimsjónaukans]]. Lögun tunglsins er mjög óregluleg, 5 × 7 km á breidd. Tunglið fékk nafnið [[Styx (fylgitungl)|Styx]] í júlí 2013.<ref name=":0" /> == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.stjornuskodun.is/pluto|titill=Plútó (dvergreikistjarna)|mánuðurskoðað=6. júní|árskoðað=2009}} * Mitton, Jacqueline og Mitton, Simon. [[2000]]. ''Stjörnufræði fyrir byrjendur.'' [[Mál og Menning]], [[Reykjavík]]. * {{vefheimild|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4596246.stm|titill=BBC News:The girl who named a planet|mánuðurskoðað=13. janúar|árskoðað=2006}} * {{vefheimild|url=http://www.physorg.com/news11093.html|titill=Hubble Confirms Two New Moons of Pluto|mánuðurskoðað=22. febrúar|árskoðað=2006}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.stjornuskodun.is/pluto Ítarlegar upplýsingar um Plútó á Stjörnufræðivefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100424061103/http://www.stjornuskodun.is/pluto |date=2010-04-24 }} * [http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/pluto/karon/ Ítarlegar upplýsingar um Karon á Stjörnufræðivefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129042827/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/pluto/karon/ |date=2011-01-29 }} * [http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/pluto/nix-og-hydra/ Ítarlegar upplýsingar um Nix og Hýdra á Stjörnufræðivefnum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/geimferdir/new-horizons/ Ítarlegar upplýsingar um New Horizons á Stjörnufræðivefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110127003806/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/geimferdir/new-horizons |date=2011-01-27 }} * {{vísindavefurinn|2404|Á plánetan Plútó systurplánetu/hnött?}} * {{vísindavefurinn|5328|Er Plútó ennþá flokkuð sem reikistjarna?}} * {{vísindavefurinn|49330|Hefur einhver farið til Plútó?}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2162620 ''Plútó - Nýja reikistjarnan og allar hinar''; grein í Heimskringlu 1932] {{Sólkerfið}} {{Stubbur|stjörnufræði}} [[Flokkur:Sólkerfið]] [[Flokkur:Dvergreikistjörnur]] 7hx4997yy728cn36cdv022wz2khgo33 0 65552 1978890 1973524 2026-09-14T15:44:10Z Bjarki S 9 1978890 wikitext text/x-wiki {{reikistjarna | bakgrunnur = SandyBrown | nafn = Mars | tákn = [[Mynd:Mars symbol (bold).svg|24px|alt=♂|Stjörnufræðimerki Mars]] | mynd = Water ice clouds hanging above Tharsis PIA02653.jpg | alt = Litmynd af Mars, brúnrauður hnöttur með dökkum og ljósum skellum | myndatexti = Tölvugerð mynd af Mars sem sett er saman úr myndefni frá ''[[Mars Global Surveyor]]'' frá árunum 1999 til 2004. Á myndinni sést hvít ísþekjan á [[heimskautasvæðin á Mars|norðurheimskautinu]] en önnur ljós svæði á myndinni stafa af hrímmóðu í kringum hæstu fjöll Mars, þar á meðal [[Olympus Mons]]. Dekkri svæðin hægra megin á myndinni eru svæði með þynnra eða engu jarðvegslagi. | sporbaugur_H = <ref name="horizons" /> | viðmiðunartími = [[J2000]] | forskeyti_nándogfirrð = Sól | firrð = 249.209.300 km<br /> 1,665861&nbsp;[[Stjarnfræðieining|AU]] | nánd = 206.669.000 km<br /> 1,381497&nbsp;AU | hálfur_langás = 227.939.100 km<br /> 1,523679&nbsp;AU | miðskekkja = 0,093&nbsp;315 | umferðartími = 686,971&nbsp;[[sólarhringur|s]]<br /> 1,8808 [[ár]]<br /> 668,5991 [[Tímamæling á Mars|sólir]] | sólbundinn_umferðartími = 779,96&nbsp;s<br /> 2,135&nbsp;ár | meðalhraði = 24,077&nbsp;km/s | meðalbrautarhorn = 19,3564° | brautarhalli = 1,850° miðað við [[sólbaugur|sólbaug]]<br />5,65° miðað við miðbaug [[Sólin|sólar]]<br />1,67° miðað við [[fastaslétta|fastasléttu]]<ref name="meanplane" /> | rishnútslengd = 49,562° | stöðuhorn_nándar = 286,537° | tungl = [[Tungl Mars|2]] | miðbaugsgeisli = 3.396,2 ± 0,1 km <ref name="Seidelmann2007" /><br /> 0,533 jörð | heimskautageisli = 3.376,2 ± 0,1 km <ref name="Seidelmann2007" /><br /> 0,531 jörð | pólfletja = 0,00589 ± 0,00015 <!-- calculated from data in ref name="Seidelmann2007" --> | flatarmál_yfirborðs = 144.798.500&nbsp;km²<br /> 0,284 jörð <!--144.371.391 km2 in [http://www.peeep.us/7437231b] --> | rúmmál = 1,6318 10¹¹&nbsp;km³<ref name=lodders1998/><br /> 0,151 jörð | massi = 6,4185 10²³&nbsp;kg<ref name=lodders1998/><br /> 0,107 jörð | þéttleiki = 3,9335 ± 0,0004<ref name="lodders1998" /> g/cm³ | þyngdarafl = 3,711&nbsp;[[þyngdarhröðun|m/s²]]<ref name="lodders1998" /><br /> 0,376&nbsp;''g'' | lausnarhraði = 5,027&nbsp;km/s | stjarnbundinn_dagur = 1,025 957&nbsp;[[sólarhringur|s]]<br /> 24,622&nbsp;9&nbsp;[[Klukkustund|k]]<ref name="lodders1998" /> | snúningshraði = 868,22 km/k | möndulhalli = 25,19° | stjörnulengd_norðurpóls = 317,68143° | stjörnubreidd = 52,88650° | endurskinshlutfall = 0,170 <ref Name="MallamaMars">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=The magnitude and albedo of Mars |journal=Icarus |volume=192 |issue=2 |pages=404–416 |year=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.07.011 |bibcode=2007Icar..192..404M| issn = 0019-1035 }}</ref> | sýndarbirta = +1,6 to −3,0<ref name="MallamaSky" /> | hornstærð = 3,5–25,1"<ref name="nssdc" /> | hitanafn1 = [[Kelvin]] | lægsti1 = 130&nbsp;K | meðal1 = 210&nbsp;K<ref name="nssdc" /> | hæsti1 = 308&nbsp;K | hitanafn2 = [[Celsius]] | lægsti2 = −143&nbsp;°C<ref name=cold/> | meðal2 = -63&nbsp;°C | hæsti2 = 35&nbsp;°C<ref name=hot/> | lofthjúpur_H =<ref name="nssdc" /><ref name="barlow08" /> | loftþrýstingur = 0,636 (0,4–0,87)&nbsp;[[paskal|kPa]] | samsetning_lofthjúps = {{einfaldur listi | * 95,32% [[koltvísýringur]] * 2,7% [[nitur]] * 1,6% [[argon]] * 0,13% [[súrefni]] * 0,08% [[kolsýringur]] * 0,21‰ [[vatn]]sgufa * 0,1‰ [[nituroxíð]] }} }}{{aðgreiningartengill|Mars|Mars}} <onlyinclude> '''Mars''' er fjórða [[reikistjarna]]n frá [[Sólin|sólu]] talið og sú ysta af [[innri reikistjarna|innri reikistjörnunum]]. Mars er nefndur eftir [[Mars (guð)|rómverska stríðsguðinum]], sökum hins [[rauður|rauða]] [[litur|litar]] sem prýðir [[yfirborð]]ið, en stafar af [[járn|járnríku]] [[berg|bergi]] og [[ryk|ryki]] sem hefur [[oxun|oxast]] („ryðgað“). Vegna hins rauða litar er hún einnig oft kölluð „Rauða plánetan“. Yfirborð Mars einkennist af miklum [[gljúfur|gljúfrum]] og stórum [[eldfjall|eldfjöllum]]. </onlyinclude> Í [[Kína|kínverskri]], [[japan]]skri, [[Kórea|kóreskri]] og [[víetnam]]skri menningu er hún kölluð ''Eldstjarnan'', byggt á [[Frumefnin fimm|frumefnunum fimm]]. Tvö [[tungl]], [[Fóbos]] og [[Deimos]] eru á [[sporbraut]] um hana, en þau eru bæði smágerð og hafa einkennilega lögun, Fóbos er stærri en Deimos, en sporbraut hans er mun styttri – þau eru líklega [[loftsteinn|loftsteinar]] sem [[þyngdarafl]] Mars fangaði. == Eiginleikar == Mars er um það bil helmingi minni en Jörðin að [[þvermál]]i, og yfirborðsflatarmál hans aðeins minna en heildarflatarmál alls þurrlendis á Jörðinni. Mars er ekki eins þéttur í sér og Jörðin, hann hefur um 15% rúmmáls hennar og 11% massans. Þótt Mars sé bæði stærri og massameiri en [[Merkúr]] er Merkúr eðlisþyngri. Þetta þýðir að þyngdarafl plánetnanna tveggja er næstum það sama við yfirborð þeirra—þyngdarafl Mars er um 1% sterkara. [[Hematít]] gefur yfirborði Mars sinn einkennandi rauða lit. Útlit hans er þó breytilegt og getur verið appelsínugult, brúnt eða grænt á litinn, allt eftir þeim efnum sem er að finna á yfirborðinu. === Innri uppbygging === Mars er, eins og Jörðin, marglaga að uppbyggingu. Innst er þéttur málmkjarni og utan um hann lög úr léttari efnum. Eftir nýjustu rannsóknir er gert ráð fyrir að radíus kjarnans sé 1.795 ± 65 km og að hann sé aðallega úr [[járn]]i og [[nikkel]]i, auk um 16–17% [[brennisteinn|brennisteins]] (saman mynda þessi efni [[járnsúlfíð]]). Kjarninn er talinn vera tvisvar sinnum ríkari af léttari efnum en kjarni Jarðarinnar. [[Möttull]] úr [[sílíkat]]i, sem myndaði megnið af fleka- og eldfjallafyrirbærunum sem er að finna á yfirborði Mars í dag, umlykur kjarnann . Það lítur út fyrir að möttullinn sé nú orðinn óvirkur. Fyrir utan [[kísill|kísil]] og [[súrefni]] eru algengustu efnin í [[jarðskorpa|skorpu]] Mars járn, [[magnesín]], [[ál]], [[kalk]] og [[kalín]]. Meðaltalsþykkt skorpunnar er um 50 km, en hámarksþykktin 125 km. Meðaltalsþykkt skorpu Jarðarinnar er aðeins 40 km, sem er hlutfallslega einungis um þriðjungur þykktar skorpu Mars, miðað við stærð plánetnanna. === Jarðfræðilegir eiginleikar yfirborðsins === Mars er svokölluð [[jarðnesk pláneta|bergpláneta]] sem er úr steinefnum sem innihalda [[kísill|kísil]], [[súrefni]], [[málmur|málma]] og önnur efni sem [[berg]] er venjulega úr. Yfirborð Mars er aðallega úr [[þóleiít]][[basalt]]i, en á sumum svæðum er bergið kísilríkara en dæmigert basalt og gæti verið svipuð [[andesít|andesítbergi]] sem finnst á Jörðinni, eða kísilgleri. Á svæðum þar sem [[endurskinshæfni|endurskin]] er minna er meira magn af [[plagíóklas]]i en á norðanverðum endurskinslitlum svæðum er meira magn af plötusílíkötum og kísilríku gleri. Á hálendinu í suðri hafa kalkrík [[pýroxen]] fundist í greinanlegu magni. Staðir með háu [[hematít|hematít-]] og [[ólivín|ólivínhlutfalli]] hafa líka fundist. Meginhluti yfirborðsins er þakinn fíngerðum [[járnoxíð|járnoxíðkornum]]. Þótt engin merki hafi fundist um virkt hnattrænt [[segulsvið]] hafa athuganir leitt í ljós að hlutar yfirborðs plánetunnar hafi verið segulmagnaðir, og að [[skautun]] segulsviðs hafi umsnúist nokkrum sinnum í fortíðinni. Skautunarrendur sem staðfesta þetta má finna í segulnæmum efnum, alveg eins og í lögum á hafsbotni sums staðar á Jörðinni. Í einni kenningu er því haldið fram að þessar rendur sýni að [[Flekakenningin|flekavirkni]] hafi verið á Mars fyrir fjórum milljörðum ára, áður en [[rafall]]inn í kjarna og möttli plánetunnar dvínaði og segulsviðið dofnaði. Í [[myndun og þróun sólkerfisins|myndun sófkerfisins]] varð Mars til úr [[frumplánetudiskur|frumplánetudiski]] sem var á sporbraut um sólina vegna tilviljanakennds [[samruni|samrunaferlis]]. Mars hefur marga sérkennandi efnafræðilega eiginleika sem stafa af stöðu hans í sólkerfinu. Efni með hlutfallslega lágt [[suðumark]], svo sem [[klór]], [[fosfór]] og brennisteinn eru algengari á Mars en á Jörðinni. Sennilegt er að orkumiklir [[sólvindur|sólvindar]] ungu sólarinnar hafi á sínum tíma ýtt þessum efnum utar í sólkerfið. Eftir myndun plánetnanna urðu þær allar fyrir mörgum árekstrum á svokallaða „[[Ákrestratímabilið mikla|Árekstratímabilinu mikla]]“ (e. ''Late Heavy Bombardment''). Merki um árekstra frá þessu tímabil er að finna á um 60% yfirborðs Mars og sennilegt er að undir því sem þá er eftir af yfirborðinu liggi stórar dældir sem hafi myndast vegna þessara árekstra. Finna má merki um stóra árekstrardæld á norðurhveli Mars, rúmlega 10.600 km langa og 8.500 km breiða, sem er þá fjórum sinnum stærri en [[Suðurskauts–Aitkendæld]]in á tunglinu, stærsta árekstrardæld sem hingað til hefur fundist. Kenningin um tilurð hennar bendir til þess að hlutur á stærð við [[Plútó]] hafi rekist á Mars fyrir fjórum milljörðum ára og myndað þessa sléttu [[Borealis-dæld]], sem nær yfir 40% plánetunnar. Jarðfræðilegri sögu Mars má skipta í mörg tímabil, en þrjú eftirfarandi tímabil eru þau helstu: * Nóakskeiðið * Hesperskeiðið * Amazonisskeiðið === Vatnafræði === Kenningar eru um að [[vatn]] sé að finna á Mars en það er a.m.k. ekki í [[fljótandi form]]i - vegna lágs [[loftþrýstingur|loftþrýstings]] er [[suðumark]] vatns 0° á [[Selsíus]] svo að það myndi [[uppgufun|gufa upp]] um leið og það kæmi upp á [[yfirborð]]ið. Fram hafa komið kenningar um að hugsanlega sé [[ís]] að finna undir yfirborðinu. Rannsóknir gefa til kynna að meðaltalshlutfall vatns í andrúmsloftinu á Mars sé um 0,03%. === Andrúmsloft === Það er rúmlega fimm sinnum meira af koltvísýringi í andrúmsloftinu á Mars en á Jörðinni. Yfir 95% lofthjúpsins á Mars er koltvísýringur á móti aðeins um 0,035% af koltvísýringi í andrúmsloftinu á jörðinni. Koltvísýringur er byggingarefni plantna, sem þær breyta í súrefni og kolvetni. Því mætti með ljóstillífun plantna vinna súrefni sem fólk gæti andað að sér auk þess sem hún gæti búið til mat sem það borðaði og eldsneyti á vélar sem það notaði. == Tungl == :''Sjá aðalgrein um [[tungl Mars]]. Um Mars ganga tvö [[tungl]], [[Fóbos]] og [[Deimos]], sem eru bæði lítil<ref name="Upplýsingar um Mars á stjörnufræðivefnum">{{Cite web |url=http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/mars |title=Upplýsingar um Mars á stjörnufræðivefnum |access-date=2011-05-24 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722201110/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/mars/ |url-status=dead }}</ref> og óreglulega löguð<ref>[http://starryskies.com/solar_system/mars/mars_moons.html ''THE MOONS OF MARS: PHOBOS AND DEIMOS'' eftir Kathy Miles] á ensku</ref> og alls ekki ósvipuð þeim aragrúa [[smástirni|smástirna]] sem er að finna á milli Mars og [[Júpíter]]s.<ref name="Scott Ellis">[https://web.archive.org/web/20070517181817/http://calspace.ucsd.edu/Mars99/docs/library/science/geological_history/moons1.html ''Geological History:Moons of Mars'' eftir Scott Ellis] á ensku</ref> Eins og [[Tunglið|tungl Jarðarinnar]] snúa tungl Mars ávallt sömu hlið að plánetu sinni.<ref>{{Vísindavefurinn|3450|Hvað heita tungl Mars?}}</ref><ref name="Upplýsingar um Mars á stjörnufræðivefnum"/> Mikið af þeim upplýsingum sem til eru um tunglin hafa fengist úr geimferðum [[Mariner geimferðaáætlunin|Mariner]] og [[Viking geimferðaáætlunin|Viking]] í umsjá [[Geimferðastofnun Bandaríkjanna|Geimferðastofnunar Bandaríkjanna]] og úr [[Fóbos geimferðaáætlunin|Fóbos-geimferðaáætlun]] [[Geimferðastofnun Sovétríkjanna|Geimferðastofnunar Sovétríkjanna]].<ref name="Scott Ellis"/> Einkennandi er að tunglin tvö snúast hvort í sína áttina um Mars, Deimos frá austri til vesturs en Fóbos frá austri og sest í vestri.<ref name="Upplýsingar um Mars á stjörnufræðivefnum"/> == Eldvirkni == [[Eldfjall|Eldfjöll]] á Mars eru stærri en þau sem finnast á jörðinni vegna þess að ekkert [[Landrekskenningin|landrek]] er á Mars og þess vegna verða ekki til ný eldfjöll, heldur stækka þau sem fyrir eru. [[Olympus Mons]] er stærsta eldfjallið sem menn vita um, en það nær yfir landsvæði á stærð við [[Ísland]] og er um 27 [[kílómetri|km]] á hæð. Mesti hæðarmunur á Jörðu, á [[Everestfjall]]i og dýpstu úthafsgjám, er til samanburðar tæpir 20 kílómetrar. == Hugmyndir um að stofna mannabyggð á Mars == Mars hefur verið nefnd sem mögulegur staður fyrir fólk til að búa á í framtíðinni. Athafnamaðurinn [[Elon Musk]] er meðal þeirra sem hefur viðrað hugmyndir um að flytja fólk til Mars og hefur sjálfur lýst áhuga því.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/11/25/musk_vill_fara_til_mars/|title=Musk vill fara til Mars|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-02-03}}</ref> == Tilvísanir == {{heimildaskrá | colwidth = 30 em | heimildir = <ref name="meanplane">{{H-vefur|dagsetning=3. apríl 2009|titill=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter|url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif|dags_skoðað=10. apríl 2009}}</ref> <ref name="horizons">{{H-vefur|nafn=Yeomans|eiginnafn=Donald K.|dagsetning=13. júlí 2006|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=499|titill=HORIZONS Web-Interface for Mars (Major Body=499)|útgefandi=JPL Horizons On-Line Ephemeris System|dags_skoðað=08-08-2007}}</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{H-tímarit|nafn=Seidelmann|eiginnafn=P. Kenneth|nafn2= B. A. Archinal, M. F. A’hearn, A. Conrad, G. J. Consolmagno, D. Hestroffer, J. L. Hilton, G. A. Krasinsky, G. Neumann, J. Oberst, P. Stooke, E. F. Tedesco, D. J. Tholen, P. C. Thomas, I. P. Williams|titill=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements|tímarit=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy|árgangur=98|tölublað=3|síður=155-180|url=https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs10569-007-9072-y|dagsetning=júlí 2007}}</ref> <ref name="lodders1998">{{H-bók|nafn=Lodders|nafn2=Fegley|eiginnafn=Katharina|eiginnafn2=Bruce|ár=1998|titill=The planetary scientist's companion|síður=190|útgefandi=Oxford University Press US|isbn=0-19-511694-1}}</ref> <ref name="MallamaSky">{{H-tímarit|nafn=Mallama, A.|titill=Planetary magnitudes|tímarit=Sky and Telescope|árgangur=121(1)|síður=51–56|ár=2011}}</ref> <ref name="nssdc">{{H-vefur|nafn=Williams|eiginnafn=David R.|titill=Mars Fact Sheet|miðill=National Space Science Data Center|útgefandi=NASA|dagsetning=1. september 2004|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html|dags_skoðað=24. júní 2006}}</ref> <ref name=cold>{{H-vefur | url = http://www.astronomycafe.net/qadir/q2681.html | titill = What is the typical temperature on Mars? | miðill = Astronomycafe.net | dags skoðað = 14-08-2012}}</ref> <ref name=hot>{{H-vefur | url = http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html | titill = Mars Exploration Rover Mission: Spotlight | miðill = Marsrover.nasa.gov | útgefandi = NASA | dags skoðað = 14-08-2012}}</ref> <ref name="barlow08">{{H-bók|eiginnafn=Nadine G.|nafn=Barlow|ár=2008|titill=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere|ritröð=Cambridge planetary science|síður=21|bindi=8|isbn=0-521-85226-9|útgefandi=Cambridge University Press}}</ref> }} == Tenglar == {{Wiktionary|Mars}} * [https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/mars/ Mars á Stjörnufræðivefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230725164548/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/mars/ |date=2023-07-25 }} * {{Vísindavefurinn|2290|Hvað er langt til Mars?}} * {{Vísindavefurinn|6537|Úr hverju er Mars?}} * {{Vísindavefurinn|1018|Hvernig er lofthjúpur Mars? Er veður þar?}} * {{Vísindavefurinn|349|Er eða hefur verið líf á reikistjörnunni Mars?}} * {{Vísindavefurinn|49335|Getum við lifað á Mars?}} * {{Vísindavefurinn|1974|Hvernig er yfirborð Mars og hver er meðalhitinn þar?}} * {{Vísindavefurinn|4265|Hvað er stærsti gígurinn á Mars stór?}} * {{Vísindavefurinn|3450|Hvað heita tungl Mars?}} {{Sólkerfisfótur}} [[Flokkur:Sólkerfið]] [[Flokkur:Mars (reikistjarna)| ]] [[Flokkur:Reikistjörnurnar]] lqjn8cu5uhnbyyxxnfnigk0lsevamvo 1978927 1978890 2026-09-14T22:09:06Z Akigka 183 /* Jarðfræðilegir eiginleikar yfirborðsins */ 1978927 wikitext text/x-wiki {{reikistjarna | bakgrunnur = SandyBrown | nafn = Mars | tákn = [[Mynd:Mars symbol (bold).svg|24px|alt=♂|Stjörnufræðimerki Mars]] | mynd = Water ice clouds hanging above Tharsis PIA02653.jpg | alt = Litmynd af Mars, brúnrauður hnöttur með dökkum og ljósum skellum | myndatexti = Tölvugerð mynd af Mars sem sett er saman úr myndefni frá ''[[Mars Global Surveyor]]'' frá árunum 1999 til 2004. Á myndinni sést hvít ísþekjan á [[heimskautasvæðin á Mars|norðurheimskautinu]] en önnur ljós svæði á myndinni stafa af hrímmóðu í kringum hæstu fjöll Mars, þar á meðal [[Olympus Mons]]. Dekkri svæðin hægra megin á myndinni eru svæði með þynnra eða engu jarðvegslagi. | sporbaugur_H = <ref name="horizons" /> | viðmiðunartími = [[J2000]] | forskeyti_nándogfirrð = Sól | firrð = 249.209.300 km<br /> 1,665861&nbsp;[[Stjarnfræðieining|AU]] | nánd = 206.669.000 km<br /> 1,381497&nbsp;AU | hálfur_langás = 227.939.100 km<br /> 1,523679&nbsp;AU | miðskekkja = 0,093&nbsp;315 | umferðartími = 686,971&nbsp;[[sólarhringur|s]]<br /> 1,8808 [[ár]]<br /> 668,5991 [[Tímamæling á Mars|sólir]] | sólbundinn_umferðartími = 779,96&nbsp;s<br /> 2,135&nbsp;ár | meðalhraði = 24,077&nbsp;km/s | meðalbrautarhorn = 19,3564° | brautarhalli = 1,850° miðað við [[sólbaugur|sólbaug]]<br />5,65° miðað við miðbaug [[Sólin|sólar]]<br />1,67° miðað við [[fastaslétta|fastasléttu]]<ref name="meanplane" /> | rishnútslengd = 49,562° | stöðuhorn_nándar = 286,537° | tungl = [[Tungl Mars|2]] | miðbaugsgeisli = 3.396,2 ± 0,1 km <ref name="Seidelmann2007" /><br /> 0,533 jörð | heimskautageisli = 3.376,2 ± 0,1 km <ref name="Seidelmann2007" /><br /> 0,531 jörð | pólfletja = 0,00589 ± 0,00015 <!-- calculated from data in ref name="Seidelmann2007" --> | flatarmál_yfirborðs = 144.798.500&nbsp;km²<br /> 0,284 jörð <!--144.371.391 km2 in [http://www.peeep.us/7437231b] --> | rúmmál = 1,6318 10¹¹&nbsp;km³<ref name=lodders1998/><br /> 0,151 jörð | massi = 6,4185 10²³&nbsp;kg<ref name=lodders1998/><br /> 0,107 jörð | þéttleiki = 3,9335 ± 0,0004<ref name="lodders1998" /> g/cm³ | þyngdarafl = 3,711&nbsp;[[þyngdarhröðun|m/s²]]<ref name="lodders1998" /><br /> 0,376&nbsp;''g'' | lausnarhraði = 5,027&nbsp;km/s | stjarnbundinn_dagur = 1,025 957&nbsp;[[sólarhringur|s]]<br /> 24,622&nbsp;9&nbsp;[[Klukkustund|k]]<ref name="lodders1998" /> | snúningshraði = 868,22 km/k | möndulhalli = 25,19° | stjörnulengd_norðurpóls = 317,68143° | stjörnubreidd = 52,88650° | endurskinshlutfall = 0,170 <ref Name="MallamaMars">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=The magnitude and albedo of Mars |journal=Icarus |volume=192 |issue=2 |pages=404–416 |year=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.07.011 |bibcode=2007Icar..192..404M| issn = 0019-1035 }}</ref> | sýndarbirta = +1,6 to −3,0<ref name="MallamaSky" /> | hornstærð = 3,5–25,1"<ref name="nssdc" /> | hitanafn1 = [[Kelvin]] | lægsti1 = 130&nbsp;K | meðal1 = 210&nbsp;K<ref name="nssdc" /> | hæsti1 = 308&nbsp;K | hitanafn2 = [[Celsius]] | lægsti2 = −143&nbsp;°C<ref name=cold/> | meðal2 = -63&nbsp;°C | hæsti2 = 35&nbsp;°C<ref name=hot/> | lofthjúpur_H =<ref name="nssdc" /><ref name="barlow08" /> | loftþrýstingur = 0,636 (0,4–0,87)&nbsp;[[paskal|kPa]] | samsetning_lofthjúps = {{einfaldur listi | * 95,32% [[koltvísýringur]] * 2,7% [[nitur]] * 1,6% [[argon]] * 0,13% [[súrefni]] * 0,08% [[kolsýringur]] * 0,21‰ [[vatn]]sgufa * 0,1‰ [[nituroxíð]] }} }}{{aðgreiningartengill|Mars|Mars}} <onlyinclude> '''Mars''' er fjórða [[reikistjarna]]n frá [[Sólin|sólu]] talið og sú ysta af [[innri reikistjarna|innri reikistjörnunum]]. Mars er nefndur eftir [[Mars (guð)|rómverska stríðsguðinum]], sökum hins [[rauður|rauða]] [[litur|litar]] sem prýðir [[yfirborð]]ið, en stafar af [[járn|járnríku]] [[berg|bergi]] og [[ryk|ryki]] sem hefur [[oxun|oxast]] („ryðgað“). Vegna hins rauða litar er hún einnig oft kölluð „Rauða plánetan“. Yfirborð Mars einkennist af miklum [[gljúfur|gljúfrum]] og stórum [[eldfjall|eldfjöllum]]. </onlyinclude> Í [[Kína|kínverskri]], [[japan]]skri, [[Kórea|kóreskri]] og [[víetnam]]skri menningu er hún kölluð ''Eldstjarnan'', byggt á [[Frumefnin fimm|frumefnunum fimm]]. Tvö [[tungl]], [[Fóbos]] og [[Deimos]] eru á [[sporbraut]] um hana, en þau eru bæði smágerð og hafa einkennilega lögun, Fóbos er stærri en Deimos, en sporbraut hans er mun styttri – þau eru líklega [[loftsteinn|loftsteinar]] sem [[þyngdarafl]] Mars fangaði. == Eiginleikar == Mars er um það bil helmingi minni en Jörðin að [[þvermál]]i, og yfirborðsflatarmál hans aðeins minna en heildarflatarmál alls þurrlendis á Jörðinni. Mars er ekki eins þéttur í sér og Jörðin, hann hefur um 15% rúmmáls hennar og 11% massans. Þótt Mars sé bæði stærri og massameiri en [[Merkúr]] er Merkúr eðlisþyngri. Þetta þýðir að þyngdarafl plánetnanna tveggja er næstum það sama við yfirborð þeirra—þyngdarafl Mars er um 1% sterkara. [[Hematít]] gefur yfirborði Mars sinn einkennandi rauða lit. Útlit hans er þó breytilegt og getur verið appelsínugult, brúnt eða grænt á litinn, allt eftir þeim efnum sem er að finna á yfirborðinu. === Innri uppbygging === Mars er, eins og Jörðin, marglaga að uppbyggingu. Innst er þéttur málmkjarni og utan um hann lög úr léttari efnum. Eftir nýjustu rannsóknir er gert ráð fyrir að radíus kjarnans sé 1.795 ± 65 km og að hann sé aðallega úr [[járn]]i og [[nikkel]]i, auk um 16–17% [[brennisteinn|brennisteins]] (saman mynda þessi efni [[járnsúlfíð]]). Kjarninn er talinn vera tvisvar sinnum ríkari af léttari efnum en kjarni Jarðarinnar. [[Möttull]] úr [[sílíkat]]i, sem myndaði megnið af fleka- og eldfjallafyrirbærunum sem er að finna á yfirborði Mars í dag, umlykur kjarnann . Það lítur út fyrir að möttullinn sé nú orðinn óvirkur. Fyrir utan [[kísill|kísil]] og [[súrefni]] eru algengustu efnin í [[jarðskorpa|skorpu]] Mars járn, [[magnesín]], [[ál]], [[kalk]] og [[kalín]]. Meðaltalsþykkt skorpunnar er um 50 km, en hámarksþykktin 125 km. Meðaltalsþykkt skorpu Jarðarinnar er aðeins 40 km, sem er hlutfallslega einungis um þriðjungur þykktar skorpu Mars, miðað við stærð plánetnanna. === Jarðfræðilegir eiginleikar yfirborðsins === Mars er svokölluð [[jarðnesk pláneta|bergpláneta]] sem er úr steinefnum sem innihalda [[kísill|kísil]], [[súrefni]], [[málmur|málma]] og önnur efni sem [[berg]] er venjulega úr. Yfirborð Mars er aðallega úr [[þóleiít]][[basalt]]i, en á sumum svæðum er bergið kísilríkara en dæmigert basalt og gæti verið svipuð [[andesít|andesítbergi]] sem finnst á Jörðinni, eða kísilgleri. Á svæðum þar sem [[endurskinshæfni|endurskin]] er minna er meira magn af [[plagíóklas]]i en á norðanverðum endurskinslitlum svæðum er meira magn af plötusílíkötum og kísilríku gleri. Á hálendinu í suðri hafa kalkrík [[pýroxen]] fundist í greinanlegu magni. Staðir með háu [[hematít|hematít-]] og [[ólivín|ólivínhlutfalli]] hafa líka fundist. Meginhluti yfirborðsins er þakinn fíngerðum [[járnoxíð|járnoxíðkornum]]. Þótt engin merki hafi fundist um virkt hnattrænt [[segulsvið]] hafa athuganir leitt í ljós að hlutar yfirborðs plánetunnar hafi verið segulmagnaðir, og að [[skautun]] segulsviðs hafi umsnúist nokkrum sinnum í fortíðinni. Skautunarrendur sem staðfesta þetta má finna í segulnæmum efnum, alveg eins og í lögum á hafsbotni sums staðar á Jörðinni. Í einni kenningu er því haldið fram að þessar rendur sýni að [[Flekakenningin|flekavirkni]] hafi verið á Mars fyrir fjórum milljörðum ára, áður en [[rafall]]inn í kjarna og möttli plánetunnar dvínaði og segulsviðið dofnaði. Í [[myndun og þróun sólkerfisins|myndun sólkerfisins]] varð Mars til úr [[frumplánetudiskur|frumplánetudiski]] sem var á sporbraut um sólina vegna tilviljanakennds [[samruni|samrunaferlis]]. Mars hefur marga sérkennandi efnafræðilega eiginleika sem stafa af stöðu hans í sólkerfinu. Efni með hlutfallslega lágt [[suðumark]], svo sem [[klór]], [[fosfór]] og brennisteinn eru algengari á Mars en á Jörðinni. Sennilegt er að orkumiklir [[sólvindur|sólvindar]] ungu sólarinnar hafi á sínum tíma ýtt þessum efnum utar í sólkerfið. Eftir myndun plánetnanna urðu þær allar fyrir mörgum árekstrum á svokallaða „[[Ákrestratímabilið mikla|Árekstratímabilinu mikla]]“ (e. ''Late Heavy Bombardment''). Merki um árekstra frá þessu tímabil er að finna á um 60% yfirborðs Mars og sennilegt er að undir því sem þá er eftir af yfirborðinu liggi stórar dældir sem hafi myndast vegna þessara árekstra. Finna má merki um stóra árekstrardæld á norðurhveli Mars, rúmlega 10.600 km langa og 8.500 km breiða, sem er þá fjórum sinnum stærri en [[Suðurskauts–Aitkendæld]]in á tunglinu, stærsta árekstrardæld sem hingað til hefur fundist. Kenningin um tilurð hennar bendir til þess að hlutur á stærð við [[Plútó]] hafi rekist á Mars fyrir fjórum milljörðum ára og myndað þessa sléttu [[Borealis-dæld]], sem nær yfir 40% plánetunnar. Jarðfræðilegri sögu Mars má skipta í mörg tímabil, en þrjú eftirfarandi tímabil eru þau helstu: * Nóakskeiðið * Hesperskeiðið * Amazonisskeiðið === Vatnafræði === Kenningar eru um að [[vatn]] sé að finna á Mars en það er a.m.k. ekki í [[fljótandi form]]i - vegna lágs [[loftþrýstingur|loftþrýstings]] er [[suðumark]] vatns 0° á [[Selsíus]] svo að það myndi [[uppgufun|gufa upp]] um leið og það kæmi upp á [[yfirborð]]ið. Fram hafa komið kenningar um að hugsanlega sé [[ís]] að finna undir yfirborðinu. Rannsóknir gefa til kynna að meðaltalshlutfall vatns í andrúmsloftinu á Mars sé um 0,03%. === Andrúmsloft === Það er rúmlega fimm sinnum meira af koltvísýringi í andrúmsloftinu á Mars en á Jörðinni. Yfir 95% lofthjúpsins á Mars er koltvísýringur á móti aðeins um 0,035% af koltvísýringi í andrúmsloftinu á jörðinni. Koltvísýringur er byggingarefni plantna, sem þær breyta í súrefni og kolvetni. Því mætti með ljóstillífun plantna vinna súrefni sem fólk gæti andað að sér auk þess sem hún gæti búið til mat sem það borðaði og eldsneyti á vélar sem það notaði. == Tungl == :''Sjá aðalgrein um [[tungl Mars]]. Um Mars ganga tvö [[tungl]], [[Fóbos]] og [[Deimos]], sem eru bæði lítil<ref name="Upplýsingar um Mars á stjörnufræðivefnum">{{Cite web |url=http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/mars |title=Upplýsingar um Mars á stjörnufræðivefnum |access-date=2011-05-24 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722201110/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/mars/ |url-status=dead }}</ref> og óreglulega löguð<ref>[http://starryskies.com/solar_system/mars/mars_moons.html ''THE MOONS OF MARS: PHOBOS AND DEIMOS'' eftir Kathy Miles] á ensku</ref> og alls ekki ósvipuð þeim aragrúa [[smástirni|smástirna]] sem er að finna á milli Mars og [[Júpíter]]s.<ref name="Scott Ellis">[https://web.archive.org/web/20070517181817/http://calspace.ucsd.edu/Mars99/docs/library/science/geological_history/moons1.html ''Geological History:Moons of Mars'' eftir Scott Ellis] á ensku</ref> Eins og [[Tunglið|tungl Jarðarinnar]] snúa tungl Mars ávallt sömu hlið að plánetu sinni.<ref>{{Vísindavefurinn|3450|Hvað heita tungl Mars?}}</ref><ref name="Upplýsingar um Mars á stjörnufræðivefnum"/> Mikið af þeim upplýsingum sem til eru um tunglin hafa fengist úr geimferðum [[Mariner geimferðaáætlunin|Mariner]] og [[Viking geimferðaáætlunin|Viking]] í umsjá [[Geimferðastofnun Bandaríkjanna|Geimferðastofnunar Bandaríkjanna]] og úr [[Fóbos geimferðaáætlunin|Fóbos-geimferðaáætlun]] [[Geimferðastofnun Sovétríkjanna|Geimferðastofnunar Sovétríkjanna]].<ref name="Scott Ellis"/> Einkennandi er að tunglin tvö snúast hvort í sína áttina um Mars, Deimos frá austri til vesturs en Fóbos frá austri og sest í vestri.<ref name="Upplýsingar um Mars á stjörnufræðivefnum"/> == Eldvirkni == [[Eldfjall|Eldfjöll]] á Mars eru stærri en þau sem finnast á jörðinni vegna þess að ekkert [[Landrekskenningin|landrek]] er á Mars og þess vegna verða ekki til ný eldfjöll, heldur stækka þau sem fyrir eru. [[Olympus Mons]] er stærsta eldfjallið sem menn vita um, en það nær yfir landsvæði á stærð við [[Ísland]] og er um 27 [[kílómetri|km]] á hæð. Mesti hæðarmunur á Jörðu, á [[Everestfjall]]i og dýpstu úthafsgjám, er til samanburðar tæpir 20 kílómetrar. == Hugmyndir um að stofna mannabyggð á Mars == Mars hefur verið nefnd sem mögulegur staður fyrir fólk til að búa á í framtíðinni. Athafnamaðurinn [[Elon Musk]] er meðal þeirra sem hefur viðrað hugmyndir um að flytja fólk til Mars og hefur sjálfur lýst áhuga því.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/11/25/musk_vill_fara_til_mars/|title=Musk vill fara til Mars|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-02-03}}</ref> == Tilvísanir == {{heimildaskrá | colwidth = 30 em | heimildir = <ref name="meanplane">{{H-vefur|dagsetning=3. apríl 2009|titill=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter|url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif|dags_skoðað=10. apríl 2009}}</ref> <ref name="horizons">{{H-vefur|nafn=Yeomans|eiginnafn=Donald K.|dagsetning=13. júlí 2006|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=499|titill=HORIZONS Web-Interface for Mars (Major Body=499)|útgefandi=JPL Horizons On-Line Ephemeris System|dags_skoðað=08-08-2007}}</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{H-tímarit|nafn=Seidelmann|eiginnafn=P. Kenneth|nafn2= B. A. Archinal, M. F. A’hearn, A. Conrad, G. J. Consolmagno, D. Hestroffer, J. L. Hilton, G. A. Krasinsky, G. Neumann, J. Oberst, P. Stooke, E. F. Tedesco, D. J. Tholen, P. C. Thomas, I. P. Williams|titill=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements|tímarit=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy|árgangur=98|tölublað=3|síður=155-180|url=https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs10569-007-9072-y|dagsetning=júlí 2007}}</ref> <ref name="lodders1998">{{H-bók|nafn=Lodders|nafn2=Fegley|eiginnafn=Katharina|eiginnafn2=Bruce|ár=1998|titill=The planetary scientist's companion|síður=190|útgefandi=Oxford University Press US|isbn=0-19-511694-1}}</ref> <ref name="MallamaSky">{{H-tímarit|nafn=Mallama, A.|titill=Planetary magnitudes|tímarit=Sky and Telescope|árgangur=121(1)|síður=51–56|ár=2011}}</ref> <ref name="nssdc">{{H-vefur|nafn=Williams|eiginnafn=David R.|titill=Mars Fact Sheet|miðill=National Space Science Data Center|útgefandi=NASA|dagsetning=1. september 2004|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html|dags_skoðað=24. júní 2006}}</ref> <ref name=cold>{{H-vefur | url = http://www.astronomycafe.net/qadir/q2681.html | titill = What is the typical temperature on Mars? | miðill = Astronomycafe.net | dags skoðað = 14-08-2012}}</ref> <ref name=hot>{{H-vefur | url = http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html | titill = Mars Exploration Rover Mission: Spotlight | miðill = Marsrover.nasa.gov | útgefandi = NASA | dags skoðað = 14-08-2012}}</ref> <ref name="barlow08">{{H-bók|eiginnafn=Nadine G.|nafn=Barlow|ár=2008|titill=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere|ritröð=Cambridge planetary science|síður=21|bindi=8|isbn=0-521-85226-9|útgefandi=Cambridge University Press}}</ref> }} == Tenglar == {{Wiktionary|Mars}} * [https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/mars/ Mars á Stjörnufræðivefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230725164548/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/mars/ |date=2023-07-25 }} * {{Vísindavefurinn|2290|Hvað er langt til Mars?}} * {{Vísindavefurinn|6537|Úr hverju er Mars?}} * {{Vísindavefurinn|1018|Hvernig er lofthjúpur Mars? Er veður þar?}} * {{Vísindavefurinn|349|Er eða hefur verið líf á reikistjörnunni Mars?}} * {{Vísindavefurinn|49335|Getum við lifað á Mars?}} * {{Vísindavefurinn|1974|Hvernig er yfirborð Mars og hver er meðalhitinn þar?}} * {{Vísindavefurinn|4265|Hvað er stærsti gígurinn á Mars stór?}} * {{Vísindavefurinn|3450|Hvað heita tungl Mars?}} {{Sólkerfisfótur}} [[Flokkur:Sólkerfið]] [[Flokkur:Mars (reikistjarna)| ]] [[Flokkur:Reikistjörnurnar]] j80vvzwm0n64u0mx4eqy4hzv7q5tw8z 0 67613 1978933 1975020 2026-09-15T09:53:39Z TKSnaevarr 53243 1978933 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Harry Houdini<br/><small>Ehrich Weiss</small> | mynd = Harry Handcuff Houdini Crop.jpg | mynd_upprétt = já | mynd_texti = Houdini circa 1913 | fæðingarnafn = Erik Weisz | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1874|03|24}} | fæðingarstaður = [[Budapest]], [[Austurríki-Ungverjaland]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1926|10|31|1874|03|24}} | dánarstaður = [[Detroit]], Michigan-fylki í Bandaríkjunum | gröf = Machpelah kirkjugarðinum, Queens, [[New York-borg|New York]] | þjóðerni = Ungverskur-Bandarískur | önnur_nöfn = Harry Houdini (sviðsnafn) | ríkisfang = Bandarískur | starf = Töframaður | maki = Wilhelmina "Bess" Beatrice Rahner | foreldrar = {{ubl|Samu Weisz (faðir)|Cecilia Steiner (móðir) }} | ættingjar = Theodore Hardeen (yngri bróðir) | minnisvarðar = {{ubl|Houdini torgið (Appleton, [[Milwaukee]])| Houdini Safnið (Scranton, [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]])}} | undirskrift = HoudiniSig.svg }} '''Ehrich Weiss''' ([[24. mars]] [[1874]] — [[31. október]] [[1926]]) var betur þekktur undir sviðsnafni sínu '''Harry Houdini'''. Hann var ungversk-bandarískur [[töframaður]], undankomusérfræðingur, baráttumaður gegn [[Miðilsgáfa|miðlum]] og fleira. Hann fæddist í þáverandi [[Austurríki-Ungverjaland|Austurríki-Ungverjalandi]] í [[Búdapest]] og er þá nefndur Erik Weisz en fjölskyldan breytti um eftirnafn eftir þýskri stafsetningu þegar þau fluttu til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og tók hann þá upp nafnið Ehrich Weiss.<ref>{{Cite web|url=https://www.wildabouthoudini.com/2014/02/2000th-post-how-to-spell-houdinis-real.html|title=How to spell Houdini's real name|last=Cox|first=John|language=en|publication-date=19. febrúar 2014|access-date=2026-08-11}}</ref><ref>John Cox (24. mars 2011). [https://www.wildabouthoudini.com/2011/03/137-years-ago-in-budapest.html 137 years ago in Budapest...] (enska). Skoðað 10. ágúst 2026</ref> == Æskuárin == Harry átti mjög atburðaríka æsku, og átti það til að hunsa þann hluta af ævi sinni þegar það var til umfjöllunar. Hann átti heima í [[Milwaukee]] á árunum 1882-1887 og var svæðið í Appleton þar sem fjölskylda hans bjó á þeim tíma nefnt Houdini torgið árið 1985.<ref>[https://appletondowntown.org/poi/houdini-plaza/ Houdini Plaza]. Skoðað 11. ágúst 2026.</ref><ref>David Saltman (13. febrúar 2014). [http://www.houdinifile.com/2014/02/houdinis-forgotten-years.html Houdini's forgotten years]. Skoðað 11. ágúst 2026.</ref> Hann hóf starfsferil sinn aðeins 9 ára að aldri sem loftfimleikamaður undir sviðsnafninu „Ehrich, prinsinn í loftinu“ (ensku: „''Ehrich, the Prince of the Air''“). == Bardaginn gegn miðlum == Hann hafði verið í baráttu gegn [[miðilsgáfa|miðlum]] og átti það til að lauma sér inn í dulargerfi eða með lögregluþjónum á miðilsfunda þar sem fólk átti að hafa samband við anda hinna liðnu, og með þekkingu sinni á sviðsgöldrum vildi hann koma upp um þær blekkingar og svindl sem miðlar notuðust við til að sannfæra kúnna sína um að andar væru viðstaddir. Þetta persónulega stríð hans gegn dulspeki og miðlum hafði verið slíkt að eftir dauða hans fór fólk að gruna morð.<ref name="uppgreftrun">Suzanne Goldenberg (25. mars 2007). [http://theguardian.com/world/2007/mar/24/usa.suzannegoldenberg1 Final escape for the master of illusion? Houdini's family press for exhumation]. The Guardian. Skoðað 11. ágúst 2026</ref> == Dauði == Raunveruleg sagan um dauða Harry Houdini er margslungin og dularfull eins og ævi hans. Margar tilgátur voru um orsök dauða hans, þar á meðal morð á höndum [[Spíritismi|andatrúarhreyfingarinnar]] eða [[lífhimnubólga|lífhimnubólgu]] útfrá mögulegri [[botnlangabólga|botnlangabólgu]] eða þegar hann var kýldur í magan um tveimur vikum fyrr.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Harry-Houdini Harry Houdini]. Britannica. skoðað 11. ágúst 2026</ref> === Grafreitur og jarðarför === Jarðarförin hans var haldin 4. nóvember 1926 í [[New York]] og voru yfir tvöþúsund aðstandendur viðstaddir jarðarförina, og halda meðlimir félags bandarískra töframanna árlega athöfn við gröf hans.<ref name="uppgreftrun"/> Stytta af Houdini hafði verið við gröf hans en henni var marg sinnis stolið eða eyðilögð á árunum 1975-1993, og gafst Bandaríska Töframanna Samfélagið upp á að endurgera hana.<ref name="houdini_returns">David W. Dunlap (24. október 2011). 20 árum síðar stóð Houdini Safnið í [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]] fyrir því að láta endurgera styttuna og koma henni á sinn stað við gröf Houdini.[https://archive.nytimes.com/cityroom.blogs.nytimes.com/2011/10/24/houdini-returns-of-course/ Houdini Returns. (Of Course.)]. The New York Times. skoðað 11. ágúst 2026.</ref> Það er stytta af syrgjandi konu við gröf Houdini sem er mögulega tilvísun í eiginkonu hans, Bess, sem er talin hafa dáið úr ástarsorg. Hún dó úr hjartaáfalli þann 11. febrúar 1943 (þá 67 ára að aldri), og hafði hún tjáð vilja sinn til að vera jörðuð við hliðina á eiginmanni sínum, en hún var jörðuð í kirkjugarði rúmum 35 mílum norðar vegna þess að [[kaþólska]] fjölskyldan hennar neitaði að láta jarða hana í kirkjugarði með [[gyðingur|gyðingum]].<ref name="houdini_returns"/> <gallery> Houdini_Gravesite_1024.jpg| Grafreitur Harry Houdini Harry_Houdini_Grave_Marker_8-2008.jpg | Grafsteinninn hans </gallery> === Uppgreftrunin === 81 árum eftir dauða, árið 2007, þá var gerð krafa fyrir því að Houdini yrði grafinn upp svo hægt væri að rannsaka orsök dauða hans, en lík hans hafði ekki verið rannsakað við dauða og var grunur um að [[eitur]] hafði orðið honum að bana. Árum síðar var ennþá ekkert gert í því máli og ekki var fengið leyfi fyrir slíkri uppgreftrun og talið að um var að ræða fjölmiðlabrellu til að draga athygli að [[ævisaga|ævisögunni]] "The Secret Life of Houdini" eftir William Kalush og Larry Sloman sem kom út 2006.<ref>John Cox (28. febrúar 2009) [https://www.wildabouthoudini.com/2010/11/time-to-bury-houdini-exhumation.html Time to bury the Houdini exhumation]. skoðað 11. ágúst 2026</ref> == Galdravikan == Alþjóðlega Galdravikan er haldin 25-31.október til heiðurs galdramenningar og Houdini, en hann dó á [[Hrekkjavaka|hrekkjavöku]]. == Plaggöt == <gallery> Mastermystery-1919poster.jpg | Plaggat fyrir þátt 8 í ''The Master Mystery'' (1919) Grim_game.jpg|Plaggat fyrir ''The Grim Game'' (1919) Haldane_of_the_Secret_Service.jpg|Plaggat fyrir ''Haldane of the Secret Service'' (1923) Houdini_as_ghostbuster_(performance_poster).jpg|Plaggat fyrir ''Do the spirits return'' sýningarnar (1874-1926) Terror_Island_(1920)_-_Ad_1.jpg|Auglýsing fyrir ''Terror Island'' úr Motion Picture News (1920) bls. 3005 </gallery> == Tilvísanir == <references/> {{Ryðja}} {{Stubbur/æviágrip/bandaríkin}} {{fde|1874|1926|Houdini, Harry}} [[Flokkur:Bandarískir töframenn|Houdini, Harry]] eh3u60skodtymeoayci8879taft1ziv 0 68697 1978893 1933434 2026-09-14T15:49:37Z Bjarki S 9 1978893 wikitext text/x-wiki [[Mynd:ERS 2.jpg|thumb|right|Eftirlíking af [[ERS 2]]-gervihnettinum]] '''Gervitungl''' eða '''gervihnöttur''' er manngert tæki eða hlutur, sem komið hefur verið á [[sporbraut]] um [[stjarnfræðilegt fyrirbæri]]. [[Spútnik 1]] er fyrsti gervihnötturinn en hann fór á braut um [[Jörðin|jörðu]]. Hlutir, sem fyrir slysni hafa komist á sporbraut um jörðina og ónýt gervitungl kallast ''geimrusl''. == Tengt efni == * [[Farskiptatungl]] * [[Geimstöð]] * [[Hubble-sjónaukinn]] * [[Njósnahnöttur]] * [[Veðurtungl]] * [[Fyrsta gervitunglið-Spútnik 1]] [[Flokkur:Gervihnettir]] [[Flokkur:Tækni]] [[Flokkur:Geimvísindi]] 482jcua06qro0eoj8venhhf5bpo4hij 0 70445 1978854 1978520 2026-09-14T12:01:06Z Elinarbur 111307 Bætt við mynd af sölustað HSSR í Sólheimum undir flugeldasölukaflanum. Bæti við fleirum um næstu áramót. 1978854 wikitext text/x-wiki {{Félagasamtök | nafn = Slysavarnafélagið Landsbjörg | mynd = LOGO-Landsbjörg StortMerki nytt tomt.png | skammstöfun = SL | undanfari = [[Landsbjörg, landssamtök björgunarsveita]], [[Slysavarnafélag Íslands]] | gerð = Landssamband björgunarsveita | markmið = Að reka öflugt björgunar- og slysavarnastarf | höfuðstöðvar = Skógarhlíð 14, 105 [[Reykjavík]] | staðsetning = Reykjavík | starfssvæði = Ísland | meðlimir = 18.000<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/felag-i-%C3%BEagu-thjodar|title=Félag í þágu þjóðar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | forstöðumaður = [[Borghildur Fjóla Kristjánsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/starfsfolk-og-stjorn#stjorn|title=Starfsfólk og stjórn - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | lykilmenn = [[Guðjón Guðmundsson]], [[Halldóra Hjörleifsdóttir]], [[Þorsteinn Þorkelsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/starfsfolk-og-stjorn#stjorn|title=Starfsfólk og stjórn - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | fjöldi sjálfboðaliða = 4.000<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/leit-og-bjorgun|title=Leit og björgun - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | vefsíða = https://www.landsbjorg.is/ }} [[Mynd:Björgunarsveit við Fagradalsfjall.jpg|thumb|Tveir meðlimir björgunarsveitarinnar við störf á Fagradalsfjalli]] [[file:Ship of Slysavarnafelagid Landsbjorg, Iceland.jpg|thumb|right|Björgunarbáturinn Ingibjörg frá Hornafirði]] '''Slysavarnafélagið Landsbjörg''' eru landssamtök [[björgunarsveit]]a og [[slysavarnadeild]]a á [[Ísland]]i. Samtökin urðu til [[2. október]] árið [[1999]] við sameiningu [[Slysavarnafélag Íslands|Slysavarnafélags Íslands]] og [[Landsbjörg, landssamtök björgunarsveita|Landsbjargar - landssambands björgunarsveita]]. Aðilar að sambandinu eru 99 björgunarsveitir, 70 slysavarnadeildir og 50 unglingadeildir. Slysavarnafélagið Landsbjörg rekur skrifstofu að Skógarhlíð 14. Slysavarnafélagið Landsbjörg á og rekur [[Slysavarnaskóli sjómanna|Slysavarnaskóla sjómanna]], sem hefur aðsetur um borð í skólaskipinu Sæbjörgu.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/slysavarnaskoli-sjomanna|title=Slysavarnaskóli sjómanna - Sæbjörg - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Fjöldi björgunarsveita slysavarnafélagsins eru meðlimir í [[Íslenska alþjóðabjörgunarsveitin|Íslensku alþjóðabjörgunarsveitinni]]. Slysavarnafélagið sjálft stýrir aðgerðum alþjóðabjörgunarsveitarinnar frá skrifstofu sinni. == Útköll == [[Neyðarlínan]] kallar út björgunarsveitir innan Landsbjargar þegar á þeim er þörf.<ref>{{Cite web|url=https://www.112.is/samstarfsadilar|title=Samsstarfsaðilar Neyðarlínunnar|website=www.112.is|language=is|access-date=2026-09-10|quote="Neyðarverðir boða sjálfboðaliða Landsbjargar út í aðgerðir."}}</ref> Að meðaltali sinna félagar á útkallsskrá hátt í 1.800 útköllum á hverju ári. Útköll endurspegla fjölbreytta starfsemi íslenskra björgunarsveita, en til dæmis má nefna björgunaraðgerðir bæði á sjó og landi, og eru þau oft við krefjandi aðstæður.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/utkoll|title=Útköll - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Björgunarfólk á vegum Landsbjargar hafði mikla aðkomu að leitinni að Birnu Brjánsdóttur í janúar árið 2017. Þá höfðu um 700 björgunarsveitarmenn tekið þátt í leitaraðgerðum.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/02/02/bakvordum_fjolgar_eftir_leitina_ad_birnu/|title=Bakvörðum fjölgar eftir leitina að Birnu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> == Unglingastarf == Öflugt unglingastarf er rekið á vegum Landsbjargar. Það er gert í gegnum svonefndar unglingadeildir sem tilheyra aðildarsveitum Landsbjargar og eru þær 48 talsins. Þáttakendur í unglingadeildum eru 13-18 ára og eru saman um 500 talsins. Margir þeir sem nú eru fullgildir björgunarsveitarmenn innan Landsbjargar hafa byrjað sem þáttakendur í unglingastarfi og sótt og lokið nýliðaþjálfun í kjölfar þess að ná 18 ára aldri.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/unglingastarf|title=Unglingastarf - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Margt er líkt með unglingastarfinu og [[Skátahreyfingin|skátastarfi]] en unglingastarfið miðast að ungmennum sem hafa áhuga á meðal annars útvist og björgunarstörfum. Þáttakendur eru undirbúnir fyrir mögulega þáttöku í björgunarsveitar- og/eða slysavarnastarfi þegar þeir ná 18 ára aldri, og er það gert með grunnkennslu í fyrstu hjálp, leitartækni, ferðamennsku, og rötun. Líkt með íslensku skátastarfi sækja þáttakendur reglulega fundi á meðan starfinu stendur, það er að vetri til, og inn á milli eru skipulagðar dags- og helgarferðir. Einnig eru haldin landshlutamót- og landsmót unglingadeilda að ári hverju þar sem unglingadeildir landsins koma saman ýmist í sínum landshluta eða allar saman.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/hvad-er-unglingadeild|title=Hvað er unglingadeild? - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> == Fjáraflanir == Aðildarsveitir Landsbjargar afla sér fjár til reksturs með mörgu móti en þekktast er salan á Neyðarkallinum svokallaða, flugeldasala um áramót, og gæsla af ýmsu tagi eins og vegalokanir fyrir [[Vegagerðin|Vegagerðina]]. Þó þekkjast margar fleiri tegundir fjármagnana á vegum björgunarsveita eins og jólatrjáasala, dósasafnanir, og kaffisala.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/fjarhagslegar-upplysingar|title=Fjárhagslegar upplýsingar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> === Neyðarkallinn === [[Mynd:Stóri Neyðarkallinn 2025.jpg|alt=Stóri Neyðarkallinn klæðist rauðum hjálmi á haus, andlit hans er brúnt á hörund, hann klæðist straumvatnsbjörgunargalla sem er rauður fyrir ofan mitti en svartur fyrir neðan, skór hans eru svartir og rauðir, og heldur hann á talstöð. Neyðarkallinn stendur á plötu honum til stuðnings og á plötuna, á fremri kant, er ritað "Þökkum veittan stuðning" í efri línu og "Slysavarnafélagið Landsbjörg" í neðri línu. Fyrir framan Neyðarkallinn, ofan á plötunni, er heiðursmynt Björgunarsveitarinnar Ársæls.|thumb|Stóri Neyðarkallinn 2025]] Neyðarkallinn er lyklakippa sem Landsbjörg sér um að framleiða og flytja til landsins. Björgunarfólk aðildarsveita Landsbjargar gengur ýmist milli heimahúsa eða stendur á fjölförnum stöðum, t.d. í verslunarmiðstöðvum, og gefur almenningi kost á að kaupa lyklakippurnar. Sala neyðarkallsins hófst fyrst árið 2006 og rennur hagnaður af sölunni til björgunarsveitanna og slysavarnadeildanna innan Landsbjargar.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/neydarkall|title=Mikilvægt neyðarkall til þín! - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Landsbjörg sækir um undanþágu frá innheimtu virðisaukaskatts af sölu Neyðarkallsins að ári hverju. Þá er ákveðið sölutímabil undanþegið virðisaukaskatti. Sala utan þess tímabils ber virðisaukaskatt.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/11/09/um_60_000_litlir_kallar_sem_vid_pontum/|title=„Um 60.000 litlir kallar sem við pöntum“|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> [[Mynd:Neyðarkallinn 2025.jpg|alt=Neyðarkallinn klæðist rauðum hjálmi á haus, andlit hans er brúnt á hörund, hann klæðist straumvatnsbjörgunargalla sem er rauður fyrir ofan mitti en svartur fyrir neðan, skór hans eru svartir og rauðir, og heldur hann á talstöð. Keðja tengd lyklakippuhring er skrúfuð í höfuðið á plastfígúrunni.|thumb|Neyðarkallinn 2025]] Neyðarkallinn er einnig í boði í stækkaðri útgáfu. Stóri Neyðarkallinn er ætlaður fyrirtækjum og stofnunum sem vilja styrkja björgunarsveitir landsins og sýna stuðning sinn með því að hafa hann til sýnis til dæmis í verslunum sínum eða á skrifstofum.<ref>{{Cite web|url=https://hssr.is/pages/neydarkall|title=Neyðarkall – Árlegt fjáröflunarátak björgunarsveitanna 🚨🧑‍🚒|website=Hjálparsveit skáta í Reykjavík|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Algengt er að samið sé um verð stóra Neyðarkallsins með hverjum kaupum, til dæmis í þeim tilgangi að kaupandi geti styrkt um hærri upphæð en ætlast er til. Árið 2025 var Neyðarkallinn til heiðurs straumvatnsbjörgunarmanni sem lést við straumvatnsbjörgunaræfingu í [[Tungufljót (Árnessýslu)|Tungufljóti]] árið áður.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458365|title=Niðrandi ummæli um húðlit neyðarkallsins ekki einsdæmi - RÚV.is|last=Magnúsdóttir|first=Ásta Hlín|date=2025-11-07|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> Var það hann [[Sigurður Kristófer McQuillan Óskarsson]], þáverandi formaður [[Björgunarsveitin Kyndill|Björgunarsveitarinnar Kyndils]] í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]], en var hann aðeins 36 ára þegar slysið varð.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/426494|title=Björgunarsveitarmaður lést við æfingar í Tungufljóti - RÚV.is|last=Hrólfsson|first=Ragnar Jón|date=2024-11-04|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> Björgunarsveitarfólk sem seldi Neyðarkallinn það árið greindi margt frá því að hafa fengið niðrandi ummæli um húðlit Neyðarkallsins, en er hann brúnn á hörund af því að Sigurður var fæddur á Indlandi og ættleiddur til Íslands þegar hann var ungabarn. [[Jón Þór Víglundsson]] sagði í viðtali við RÚV á Rás 2 að Sigurður var "náttúrulega bara ekkert annað en Íslendingur sem var aðeins dökkur á hörund".<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458365|title=Niðrandi ummæli um húðlit neyðarkallsins ekki einsdæmi - RÚV.is|last=Magnúsdóttir|first=Ásta Hlín|date=2025-11-07|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> === Flugeldasala === Flugeldamarkaðir björgunarsveitanna er sameiginlegur vettvangur fyrir aðildarsveitir Landsbjargar til þess að selja [[Flugeldar|flugelda]] um áramótin og þrettándann ár hvert. Landsbjörg sér um að flytja inn flugeldana, markaðs- og öryggismál, og skipuleggur söluna í heild sinni. Flugeldunum er svo dreift til þeirra björgunarsveita sem ætla að selja flugelda það árið, og gera það þær flestar, og selja þær svo flugeldana á sölustöðum sínum en húsakynni hverrar sveitar eru yfirleitt þar á meðal og jafnvel aðalsölustaðurinn. Ágóði af sölunni verður svo eftir hjá viðkomandi björgunarsveit.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/fjarhagslegar-upplysingar|title=Fjárhagslegar upplýsingar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> Hátt í 120 sölustaðir eru opnir á vegum Flugeldamarkaða björgunarsveitanna ár hvert og hefur þessi fjáröflunarstarfsemi gengið á í yfir 50 ár, en það var [[Hjálparsveit skáta í Reykjavík]] sem fyrst flutti inn flugelda og seldi á vegum björgunarsveitar um árámót 1967-1968 í [[Skátabúðin|Skátabúðinni]].<ref>{{Tímarit.is|4149067|Flugeldasala Hjálparsveit skáta í Reykjavík|útgáfudagsetning=28. desember 2006|blað=352. tölublað Morgunblaðsins|skoðað=11. september 2026|höfundur=Ólafía Aðalsteinsdóttir|blaðsíða=26}}</ref> [[Mynd:Flugeldasala HSSR 2025 Sólheimum.jpg|alt=Afgreiðsluborð þakið dúk merkt Slysavarnafélaginu Landsbjörg og Flugeldamörkuðum björgunarsveitanna er í forgrunni. Þar eru posar til afgreiðslu og lítill aukavarningur. Bakvið afgreiðsluborðið er pláss fyrir afgreiðslufólk til að standa. Í bakgrunni er METALSISTEM hilla með skottertur, gos, flugeldapakka, og smávarning til sýnis. Ofan á hillunni er skilti Hjálparsveit skáta í Reykjavík sem á stendur "Takk fyrir stuðninginn - Hjálparsveit skáta skaffar dótið".|miðja|thumb|Sölustaður HSSR í Sólheimum um áramót 2025-2026]] === Íslandsspil === Landsbjörg er einn tveggja hluthafa í Íslandsspilum, félag sem rekur fjárhættuspilakassa í fjáröflunarskyni, en [[Rauði krossinn á Íslandi]] er hinn hluthafinn. Hlutur Landsbjargar er 31,25% og hlutur Ruða Krossins er 68,75%. Allur ágóði af rekstri félagsins rennur til Landsbjargar og Rauða Krossins í réttu hlutfalli við eignarhluta þeirra.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/islandsspil-stadreyndir-og-framtidarsyn|title=Íslandsspil - Staðreyndir og framtíðarsýn - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.islandsspil.is/|title=Íslandsspil|last=Íslandsspil|website=Íslandsspil|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> Árið 2024 voru tekjur af söfnunarkössum Íslandsspila 1,034 milljarðar króna. Þar af var hagnaður félagsins 559,42 milljónir króna.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.islandsspil.is/static/files/arsreikningar/2024.pdf|titill=Ársreikningur 2024|útgefandi=Íslandsspil sf.|ár=2024|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2026|bls=6}}</ref> === Bakvarðasveit === Svokölluð "Bakvarðasveit" Slysavarnafélagsins Landsbjargar er fjáröflunarverkefni sem unnið er að allan ársins hringt. Þeir sem ganga í bakvarðasveitina eru einfaldlega að styrkja félagið um frjálst framlag á hverjum mánuði í áskrift, þó hefur verið tekið við einstökum framlögum áður fyrr.<ref name=":1" /> Þegar stofnað var til sveitarinnar árið 2013 söfnuðust 185 milljónir króna á einum degi í kjölfar söfnunarþáttar sem var sendur út á RÚV sama kvöld, þá höfðu 2.500 manns ákveðið að gerast bakverðir og slegið met í innhringingum í símver Sýnar (þá Vodafone).<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2013478045d/sofnudu-185-milljonum|title=Söfnuðu 185 milljónum - Vísir|date=2013-01-06|website=visir.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> Bakvarðasveitin hefur stundum verið kölluð "stærsta björgunarsveit landsins".<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/05/31/staersta_bjorgunarsveit_landsins/|title=„Stærsta björgunarsveit landsins“|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> ==Tenglar== * [https://www.landsbjorg.is Vefur Landsbjargar] == Tilvísanir == <references />{{stubbur}} [[Flokkur:Íslenskar björgunarsveitir]] [[Flokkur:Stofnað 1999]] c6y7dmc7liye2fp8xyocgfv586hz88t 0 71059 1978885 1736011 2026-09-14T15:37:58Z Bjarki S 9 1978885 wikitext text/x-wiki '''Sporbaugur''' eða '''sporaskja''' er heiti aflangs, lokaðs [[ferill|ferils]] sem er einn af [[keilusnið]]unum. [[Summa]] [[fjarlægð]]a frá [[brennipunktur|brennipunktunum]], sem eru tveir, að sérhverjum [[punktur (rúmfræði)|punkti]] á ferlinum er ávallt [[fasti]], en líta má á [[hringur (rúmfræði)|hring]] sem sértilvik sporbaugs þar sem brennipunktarnir eru einn og sami punkturinn. [[Sporbraut|Sporbrautir]] [[reikistjarna]] og [[halastjarna]] eru sporbaugar. {{Stubbur}} [[Flokkur:Rúmfræði]] plrndt8y4obstq2197aczunrsw0lxdo 0 72270 1978940 1960975 2026-09-15T10:10:11Z Berserkur 10188 1978940 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Spænska erfðastríðið | image = File:Final War of the Spanish Succession Collage.jpg | image_size = 300 | caption = Réttsælis frá efra horni til vinstri:{{flatlist| * [[Orrustan við Blenheim]] (13. ágúst 1704) * [[Orrustan við Ramillies]] (23. maí 1706) * [[Orrustan við Almansa]] (25. apríl 1707) * [[Orrustan við Denain]] (24. júlí 1712) }} | date = Mars 1701 – 7. september 1714 (13 ár) | place = [[Evrópa]], [[Atlantshafið]], [[Miðjarðarhafið]], [[Karíbahafið]] | territory = * [[Filippus 5. Spánarkonungur|Filippus 5.]] er viðurkenndur sem konungur Spánar en afsalar sér í staðinn tilkalli til frönsku krúnunnar. * Spænskir [[Búrbónar]] afsala sér [[Hertogadæmið Mílanó|Hertogadæminu Mílanó]], [[Spænsku Niðurlönd|Spænsku Niðurlöndum]], [[Konungsríkið Napólí|Napóli]] og [[Konungsríkið Sardinía|Sardiníu]] til [[Habsborgaraveldið|Austurríkis]], [[Konungsríkið Sikiley|Sikileyjar]] og [[Savoja]], [[Gíbraltar]] og [[Menorka]] til [[Konungsríkið Stóra-Bretland|Bretlands]]. * [[Konungsríkið Frakkland|Frakkland]] afsalar [[Ypres]], [[Tournai]], [[Menen]], [[Veurne]], [[Fort de la Knocque]] og [[Warneton (Belgía)|Warneton]] til Austurríkis, en fær [[Furstadæmið Óranía|Furstadæmið Óraníu]] og [[Ubaye-dalur|Ubraye-dalinn]]. * [[Hollenska lýðveldið]] fær landamæravirki og hluta [[Efri-Gelre]]. | result = Friðarsáttmálarnir í [[Utrecht-samningurinn|Utrecht]], [[Rastatt-samningurinn|Rastatt]] og [[Baden-samningurinn (1714)|Baden]] | combatant1 = '''{{flagdeco|Spain|1701}} [[Spænska heimsveldið|Spánn]] ([[Búrbónar]])''' | combatant2 = '''{{flagdeco|Spain|1506}} [[Spænska heimsveldið|Spánn]] ([[Habsborgarar]])''' | combatant2a = {{plainlist| * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Heilaga rómverska ríkið]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[Konungsríkið Stóra-Bretland]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Hollenska lýðveldið]] * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg}} [[Prússland]] {{small|(frá 1702)}} * {{flagicon|Portúgal|1707}} [[Portúgal]] {{small|(frá 1702)}} * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}} [[Hertogadæmið Savoja|Savoja]] {{small|(from 1703)}} }} | combatant1a = {{plainlist| * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Konungsríkið Frakkland|Frakkland]] * {{flagicon image|Electoral Standard of Bavaria (1623-1806).svg}} [[Kjörfurstadæmið Bæjaraland|Bæjaraland]] * {{flagicon image|Black St George's Cross.svg}} [[Kjörfurstadæmið Köln|Köln]] * {{flagicon image|LuikVlag.svg}} [[Fursta-biskupsdæmið Liège|Liège]] * {{flagicon|Portúgal|1707}} [[Portúgal]] {{small|(til 1702)}} * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}} [[Hertogadæmið Savoja|Savoja]] {{small|(til 1703)}} * {{Flagicon image|Flag of the Duchy of Mantua (1575–1707).svg}} [[Hertogadæmið Mantúa|Mantúa]] }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|Spain|1506}}{{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Karl 6. keisari|Karl 6.]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Leópold 1. keisari|Leópold 1.]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Jósef 1. keisari|Jósef 1.]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Evgeníus af Savoja|Evgeníus]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Loðvík Vilhjálmur, markgreifi af Baden-Baden|Baden]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Guido Starhemberg|Starhemberg]] * {{flagicon|Bretland|1606}}{{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur|Vilhjálmur af Óraníu]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[Anna Bretadrottning|Anna]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[Robert Harley, 1. jarlinn af Oxford og Mortimer jarl|Harley]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[John Churchill, 1. hertoginn af Marlborough|Marlborough]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[James Butler, 2. hertoginn af Ormonde|Ormonde]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Anthonie Heinsius|Heinsius]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Godert de Ginkell, 1. jarlinn af Athlone|Athlone]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Henry de Nassau, Overkirk lávarður|Ouwerkerk]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Claude Frédéric t'Serclaes, greifi af Tilly|Tilly]] * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg}} [[Friðrik 1. Prússakonungur|Friðrik 1.]] * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg}} [[Leópold 1. fursti af Anhalt-Dessau|Anhalt-Dessau]] * {{flagdeco|Portugal|1707}} [[Pétur 2. Portúgalskonungur|Pétur 2.]] * {{flagdeco|Portugal|1707}} [[Jóhann 5. Portúgalskonungur|Jóhann 5.]] * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}} [[Viktor Amadeus 2.]] }} | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Spain|1701}} [[Filippus 5. Spánarkonungur|Filippus 5.]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Loðvík 15.]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Claude Louis Hector de Villars|Villars]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Louis Joseph, duc de Vendôme|Vendôme]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[James FitzJames, 1. hertoginn af Berwick|Berwick]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Louis-François de Boufflers|Boufflers]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[François de Neufville, duc de Villeroy|Villeroy]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Camille d'Hostun, duc de Tallard|Tallard]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Jacques Bazin de Bezons|Bezons]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}}[[Philippe de Rigaud, Marquis de Vaudreuil|Vaudreuil]] * {{flagicon image|Electoral Standard of Bavaria (1623-1806).svg}} [[Maximilian 2. Emmanúel, kjörfursti af Bæjaralandi|Maximilian 2.]] * {{flagicon image|Black St George's Cross.svg}}{{flagicon image|LuikVlag.svg}} [[Jósef Klemens af Bæjaralandi|Jósef Klemens]] * {{flagicon image|Francis II Rákóczi's Iustam Causam banner.svg}} [[Frans 2. Rákóczi]] }} | strength2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} : 260,090{{Sfn|Wilson|2016|page=461}}{{Efn|Meðaltal á ári, 1701–1713. Austurríski herinn var um helmingur heraflans. Wilson telur að herafli keisaradæmisins hafi orðið mestur árið 1710 og hafi þá numið 1710.{{Sfn|Wilson|2016|page=460}}}} * {{flagicon image|Statenvlag.svg}}: 119.000{{Sfn|Glete|2001|p=156}}{{Efn|Ostwald telur að herafli Hollendinga hafi mest numið 137.000.{{Sfn|Ostwald|2000|p=664}}}} * {{flagicon|Bretland|1606}}: 70.000{{Sfn|Rasler|1994|p=129}} * {{flagdeco|Portugal|1707}}: 28.000{{efn|Þótt Portúgalir hafi lofað að senda 28.000 hermenn rétt nam mannskapur þeirra 15.000 manns árið 1704.{{Sfn|Wijn|1956|p=509}}}} * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}}: 26.500{{sfn|Storrs|2000|pp=26}} * '''Hámarksstyrkur sjóhersins''' * {{flagicon|Bretland|1606}}: 123 línuherskip{{sfn|Nimwegen|2020|p=67}} * {{flagicon image|Statenvlag.svg}}: 86 línuherskip{{sfn|Nimwegen|2020|p=67}}}} | strength1 = {{plainlist| * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}}: 255.000–400.000{{Sfn|Dwyer|2014|p=14}}{{Sfn|Lynn|1994|p=894}}{{sfn|Ostwald|2006|p=128}} * {{flagdeco|Spain|1701}}: 70,000{{sfn|Vault|2016|pp=98, 540, 625}} * {{flagicon image|Electoral Standard of Bavaria (1623-1806).svg}}: 20,000{{Sfn|Vault|2016|p=454}} * '''Hámarksstyrkur sjóhersins''' * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}}: 105 [[línuherskip]]{{sfn|Nimwegen|2020|p=67}} * {{flagdeco|Spain|1701}}: 26 línuherskip{{sfn|Bruijn|2011|p=129}} }} | casualties2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Statenvlag.svg}}{{flagicon|Bretland|1606}}: 250.000 drepnir og særðir ** {{flagicon|Bretland|1606}} 32.000 látnir alls<ref>Charles Carlton, "This Seat of Mars: War and the British Isles, 1485-1746", Yale University Press, nóvember 2011, bls. 262.</ref> * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} : 200.000 drepnir og særður{{Sfn|Clodfelter|2008|p=74}} * {{flagdeco|Portugal|1707}}: 50.000 drepnir og særðir * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}}: 50.000 drepnir og særðir{{Sfn|Clodfelter|2008|page=74}} }} '''Alls: 550.000 drepnir og særðir''' | casualties1 = {{plainlist| * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}}: 400.000–500.000 drepnir og særðir * {{flagdeco|Spain|1701}}{{flagicon image|Electoral Standard of Bavaria (1623-1806).svg}}: U.þ.b. 100.000 drepnir og særðir{{Sfn|Clodfelter|2008|page=74}} }} '''Alls: 500.000–600.000 drepnir og særðir''' | casualties3 = {{plainlist| * '''Heildardauðsfall í átökum''': 400.000{{Sfn|Clodfelter|2008|page=74}} * '''Heildardauðsfall að meðtöldum sjúkdómum''': 700.000{{Sfn|Urlanis|1971|p=187}} til 1.251.000{{Sfn|Levy|2014|p=90}} }} }} '''Spænska erfðastríðið''' var [[styrjöld]] í [[Evrópa|Evrópu]] sem stóð frá [[1701]] til [[1714]]. Orsök styrjaldarinnar var möguleg sameining [[Spánn|Spánar]] og [[Frakkland]]s undir einum konungi af ætt [[Búrbónar|Búrbóna]] sem hefði raskað [[valdajafnvægi Evrópu]]. Þetta varð til þess að [[hið Heilaga rómverska ríki]], [[Bretland]] og [[Holland]] auk [[Savoja]], [[Prússland]]s og [[Portúgal]]s gerðu með sér bandalag gegn Spáni og Frakklandi. == Spænsku ríkiserfðirnar == [[Mynd:King_Charles_II_of_Spain.jpg|thumb|right|Andlát Karls 2. Spánarkonungs hratt styrjöldinni af stað.]] Það hafði lengi verið ljóst að [[Karl 2. Spánarkonungur]] myndi ekki ríkja lengi og myndi ekki eignast afkomendur vegna veikinda hans. Það voru einkum hin austurríska grein [[Habsborgarar|Habsborgara]] og franska konungsættin, [[Búrbónar]], sem tókust á um ríkiserfðir á Spáni að Karli látnum. [[Loðvík erfðaprins (1661-1711)]] var sá sem átti mest tilkall til spænsku krúnunnar þar sem hann var eini lögmæti sonur [[Loðvík 14.|Loðvíks 14.]] og spænsku prinsessunnar [[María Teresa Spánarprinsessa|Maríu Teresu]] sem var eldri hálfsystir Karls. Auk þess var föðuramma hans [[Anna frá Austurríki]] systir [[Filippus 4. Spánarkonungur|Filippusar 4.]] föður Karls. Bæði María og Anna höfðu samt gefið eftir allt tilkall til ríkiserfða þegar þær giftust og auk þess var Loðvík ríkisarfi í Frakklandi sem hefði þýtt konungssamband milli heimsveldanna tveggja. Hinn möguleikinn var [[Leópold 1. (HRR)|Leópold 1.]] keisari hins Heilaga rómverska ríkis af ætt Habsborgara. Þeir Karl voru [[systkinabörn]] þar sem móðir hans var líka systir Filippusar 4. Að auki hafði Filippus í erfðaskrá sinni látið ríkiserfðirnar ganga til austurrísku Habsborgaranna. Þessi leið var líka vandkvæðum háð þar sem hún hefði endurreist hið gríðarmikla veldi Habsborgara sem síðast var undir einni stjórn á 16. öld á tímum [[Karl 5. keisari|Karls 5.]]. Þriðji möguleikinn var [[Jósef Ferdinand af Bæjaralandi]] sem var barnabarn Leópolds í kvenlegg þannig að hann tilheyrði ekki Habsborgurum heldur [[Wittelsbach]]-ættinni. Hann var því mun vænlegri kandídat þar sem valdataka hans fól í sér litla hættu á sameiningu við Frakkland eða keisaradæmið. == Aðdragandi stríðs == Við lok [[Níu ára stríðið|Níu ára stríðsins]] 1697 komust Bretar og Frakkar að samkomulagi um að Jósef yrði ríkisarfi á Spáni en að hlutum spænska ríkisins í Evrópu yrði skipt. Spænska stjórnin mótmælti þessu og Karl 2. gerði erfðaskrá þar sem hann arfleiddi Jósef Ferdinand að öllum löndum Spánar, ekki bara þeim sem Frakkar og Bretar vildu að hann fengi. Furstinn dó hins vegar úr [[bólusótt]] árið 1699 og vandamálið kom því aftur upp. England og Frakkland gerðu því nýtt samkomulag þar sem [[Karl 6. keisari|Karl erkihertogi]] var útnefndur ríkisarfi en lönd Spánar á [[Ítalía|Ítalíu]] gengu til Frakklands. Austurríkismenn voru ósáttir við þetta fyrirkomulag því þeir ásældust Ítalíu fremur en Spán. Andstaðan var jafnvel enn meiri á Spáni og að lokum samþykkti Karl 2. að útnefna [[Filippus 5. Spánarkonungur|Filippus]], næstelsta son Loðvíks ríkisarfa, erfingja sinn. Frakkar, að áeggjan utanríkisráðherrans [[Jean-Baptiste Colbert af Torcy]], féllust á þennan ráðahag þótt það myndi óhjákvæmilega kosta stríð við Austurríkismenn. Karl 2. lést [[1. nóvember]] [[1700]] og [[24. nóvember]] lýsti [[Loðvík 14.]] Filippus af Anjou [[konungur Spánar|konung spænska heimsveldisins]]. [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur]] gat ekki farið í stríð við Frakka þar sem hann skorti stuðning innanlands og féllst því treglega á þennan ráðahag árið 1701. Loðvík gekk hins vegar of langt í því að tryggja yfirráð Frakka þegar hann bannaði verslun milli Spánar og Englands og Hollands. Bretar gerðu þá samkomulag við Hollendinga og Austurríkismenn þar sem þeir sættust á að Filippus yrði Spánarkonungur, en að spænsku héruðin á Ítalíu skyldu ganga til Austurríkis auk [[Spænsku Niðurlönd|Spænsku Niðurlanda]]. Nokkrum dögum síðar lést [[Jakob 2. Englandskonungur]] í útlegð í Frakklandi og Loðvík lýsti því yfir að sonur hans [[Jakob Frans Stúart]] væri réttmætur konungur Englands. Þetta hafði þau áhrif á almenningsálitið í Englandi að Vilhjálmur fékk þann stuðning sem hann þurfti til að undirbúa stríð við Frakka. Hollendingar höfðu þá þegar tekið til við að koma sér upp her. == Stríðið == Stríðið hófst á því að Austurríkismenn undir stjórn [[Evgeníus af Savoja|Evgeníusar af Savoja]] gerðu innrás á Ítalíu 1702. Þrátt fyrir stærri her tókst Frökkum ekki að hrekja þá þaðan. [[Anna Englandsdrottning]] sem tók við völdum eftir lát Vilhjálms 1702 hélt stríðsundirbúningi áfram og það ár leiddi [[John Churchill]] hertogi af [[Marlborough]] sameinaðan her Breta, Hollendinga og Þjóðverja gegnum [[Niðurlönd]]. 1704 ákváðu Frakkar að halda með fransk-bæverskan her til [[Vínarborg]]ar. Marlborough hélt þá með sína heri gegnum Þýskaland um leið og Evgeníus hélt sínum her í norðurátt. Herirnir mættust í [[orrustan við Blenheim|orrustunni við Blenheim]] þar sem Englendingar, Hollendingar og Austurríkismenn unnu afgerandi sigur. Afleiðingin var sú að Bæjaraland dró sig út úr styrjöldinni. Brátt voru Frakkar hraktir frá Ítalíu, Spænsku Niðurlöndum og Þýskalandi og þungamiðja styrjaldarinnar fluttist til Spánar. Ósigrar Frakka í styrjöldinni gerðu það að verkum að landið var á barmi hruns og Loðvík neyddist til að semja um frið. Hann samþykkti að láta bandamönnunum Spán eftir ef hann fengi að halda [[Napólí]]. Bandamennirnir vildu hins vegar að hann sendi sjálfur her til að varpa eigin barnabarni, Filippusi 5., af stóli á Spáni. Loðvík féllst ekki á þetta og ákvað því að berjast til síðustu stundar. Herir bandalagsins voru þá komnir í ógöngur; þeir náðu ekki afgerandi árangri á Spáni og í Frakklandi sjálfu. Stuðningur við styrjöldina fór minnkandi í Bretlandi og [[1710]] komust íhaldsmenn til valda í ríkisstjórninni en þeir studdu friðarumleitanir. == Friðarsamningar == [[Mynd:Western_Europe_Utrecht_Treaty.jpg|thumb|right|Kort sem sýnir landamæri Vestur-Evrópu eftir friðarsamningana.]] Með [[Utrecht-samningarnir|Utrecht-samningunum]] 1713 hættu Bretar og Hollendingar þátttöku í stríðinu, viðurkenndu Filippus sem Spánarkonung gegn því að hann afsalaði sér öllu tilkalli til frönsku krúnunnar. [[Savoja]] fékk [[Sikiley]] og hluta af [[Hertogadæmið Mílanó|hertogadæminu Mílanó]] en Karl 4. keisari fékk Spænsku Niðurlönd, [[konungsríkið Napólí]], [[Sardinía|Sardiníu]] og stærstan hluta hertogadæmisins Mílanó. Spánn viðurkenndi yfirráð [[Portúgal]]s yfir [[Brasilía|Brasilíu]]. Bretar fengu [[Gíbraltar]] og [[Menorka]] og Frakkar gáfu eftir tilkall sitt til landsvæða [[Hudsonflóafélagið|Hudsonflóafélagsins]] í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Árið eftir gerðu Frakkar og Austurríkismenn með sér friðarsamninga í [[Rastatt]] og [[Baden]] 1714 en [[Barselóna]], sem hafði stutt Karl keisara sem ríkisarfa, gafst ekki upp fyrir her Búrbóna fyrr en [[11. september]] 1714 eftir langt [[umsátrið um Barselóna|umsátur]]. ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Heimildir== * {{cite book |last= Bruijn |first= J. R. |date= 2011 |title= The Dutch Navy of the Seventeenth and Eighteenth Centuries |location= Oxford |publisher= Oxford University Press |isbn= 9780986497353 |url=https://books.google.com/books?id=AZBHDwAAQBAJ&q=%22north+Foreland%22}} * {{cite book |last=Clodfelter |first=M. |title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015 |url=https://archive.org/details/warfarearmedconf0000clod |year=2008 |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-7470-7 |edition=3rd}} * {{cite book |last=Dwyer |first =Philip G. |title=The Rise of Prussia 1700–1830 |year=2014 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-582-29268-0}} * {{cite book |last=Glete |first=Jan |title = War and the State in Early Modern Europe; Spain, the Dutch Republic and Sweden as Fiscal-Military States, 1500–1660 |url=https://archive.org/details/warstateinearlym0000glet |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-22645-5}} * {{cite book |last=Levy |first=Jack |title=War in the Modern Great Power System: 1495 to 1975 |url=https://archive.org/details/warinmoderngreat0000jack |publisher=University of Kentucky |year=2014 |isbn=978-0-8131-6365-9}} * {{cite journal |last=Lynn |first=John A. |year=1994 |title=Recalculating French Army Growth during the Grand Siècle, 1610–1715 |url=https://archive.org/details/sim_french-historical-studies_fall-1994_18_4/page/n21 |journal=[[French Historical Studies]] |volume=18 |issue=4 |pages=881–906 |doi=10.2307/286722 |jstor=286722}} * {{cite book |last=Nimwegen |first=Olaf van|title=De Veertigjarige Oorlog 1672–1712: de strijd van de Nederlanders tegen de Zonnekoning |trans-title=Fjörutíu ára stríðið 1672–1712: Barátta Hollendinga gegn sólkonungnum |publisher=Prometheus |year=2020 |isbn=978-90-446-3871-4 |language=nl}} * {{cite journal |last=Ostwald |first=Jamel |title=The 'Decisive' Battle of Ramillies, 1706: Prerequisites for Decisiveness in Early Modern Warfare. |journal=History |date=2000 |volume=42 |issue=3 |pages=649–677 |doi=10.2307/120864 |jstor=120864 |url=https://doi.org/10.2307/120864 |url-access=subscription }} * {{Cite book |last=Ostwald |first=Jamel |title= Vauban under Siege: Engineering Efficiency and Martial Vigor in the War of the Spanish Succession |date=2006 |publisher=Brill |isbn=978-90-47-41150-5}} * {{cite book |last=Rasler |first=Karen |title=The Great Powers and Global Struggle, 1490–1990 |url=https://archive.org/details/greatpowersgloba0000rasl |year=1994 |publisher=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-1889-5}} * {{cite book |last=Storrs |first=Christopher |title=War, Diplomacy and the Rise of Savoy, 1690–1720 |year=2000 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=9780511496950}} * {{cite book |last=Urlanis |first=Boris Cezarevič |title=Wars and Population |year=1971 |publisher=Progress Publishing}} * {{cite book |last=Vault |first=François Eugène de|editor-last=Pelet |editor-first=Jean Jacques Germain baron |title=Mémoires militaires relatifs à la succession d'Espagne sous Louis XIV: Extraits de la correspondance de la cour et des généraux |volume=1 |orig-year=1845 |year=2016 |publisher=Wentworth Press |isbn=978-1-372-87768-1 |language=fr}} * {{cite book |last=Wijn |first=J.W. |title=Het Staatsche Leger: Deel VIII – Het tijdperk van de Spaanse Successieoorlog 1702–1705 (The Dutch States Army: Part VIII – The era of the War of the Spanish Succession 1702–1705) |publisher=Martinus Nijhoff |date=1956 |language=nl}} * {{cite book |last=Wilson |first=Peter |title=The Holy Roman Empire: A Thousand Years of Europe's History |url=https://archive.org/details/holyromanempiret0000pete |year=2016 |publisher=Allen Lane |isbn=978-1-84614-318-2}} ==Tilvísanir== <references/> {{sa|1701|1714}} [[Flokkur:Saga Spánar]] [[Flokkur:Stríð í Evrópu]] [[Flokkur:Stríð á 18. öld]] sco84h664u90pjszsazwf87qya5koyk 1978950 1978940 2026-09-15T10:53:07Z TKSnaevarr 53243 1978950 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Spænska erfðastríðið | image = File:Final War of the Spanish Succession Collage.jpg | image_size = 300 | caption = Réttsælis frá efra horni til vinstri:{{flatlist| * [[Orrustan við Blenheim]] (13. ágúst 1704) * [[Orrustan við Ramillies]] (23. maí 1706) * [[Orrustan við Almansa]] (25. apríl 1707) * [[Orrustan við Denain]] (24. júlí 1712) }} | date = Mars 1701 – 7. september 1714 (13 ár) | place = [[Evrópa]], [[Atlantshafið]], [[Miðjarðarhafið]], [[Karíbahafið]] | territory = * [[Filippus 5. Spánarkonungur|Filippus 5.]] er viðurkenndur sem konungur Spánar en afsalar sér í staðinn tilkalli til frönsku krúnunnar. * Spænskir [[Búrbónar]] afsala sér [[Hertogadæmið Mílanó|Hertogadæminu Mílanó]], [[Spænsku Niðurlönd|Spænsku Niðurlöndum]], [[Konungsríkið Napólí|Napóli]] og [[Konungsríkið Sardinía|Sardiníu]] til [[Habsborgaraveldið|Austurríkis]], [[Konungsríkið Sikiley|Sikileyjar]] og [[Savoja]], [[Gíbraltar]] og [[Menorka]] til [[Konungsríkið Stóra-Bretland|Bretlands]]. * [[Konungsríkið Frakkland|Frakkland]] afsalar [[Ypres]], [[Tournai]], [[Menen]], [[Veurne]], [[Fort de la Knocque]] og [[Warneton (Belgía)|Warneton]] til Austurríkis, en fær [[Furstadæmið Óranía|Furstadæmið Óraníu]] og [[Ubaye-dalur|Ubraye-dalinn]]. * [[Hollenska lýðveldið]] fær landamæravirki og hluta [[Efri-Gelre]]. | result = Friðarsáttmálarnir í [[Utrecht-samningurinn|Utrecht]], [[Rastatt-samningurinn|Rastatt]] og [[Baden-samningurinn (1714)|Baden]] | combatant1 = '''{{flagdeco|Spain|1701}} [[Spænska heimsveldið|Spánn]] ([[Búrbónar]])''' | combatant2 = '''{{flagdeco|Spain|1506}} [[Spænska heimsveldið|Spánn]] ([[Habsborgarar]])''' | combatant2a = {{plainlist| * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Heilaga rómverska ríkið]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[Konungsríkið Stóra-Bretland]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Hollenska lýðveldið]] * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg}} [[Prússland]] {{small|(frá 1702)}} * {{flagicon|Portúgal|1707}} [[Portúgal]] {{small|(frá 1702)}} * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}} [[Hertogadæmið Savoja|Savoja]] {{small|(from 1703)}} }} | combatant1a = {{plainlist| * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Konungsríkið Frakkland|Frakkland]] * {{flagicon image|Electoral Standard of Bavaria (1623-1806).svg}} [[Kjörfurstadæmið Bæjaraland|Bæjaraland]] * {{flagicon image|Black St George's Cross.svg}} [[Kjörfurstadæmið Köln|Köln]] * {{flagicon image|LuikVlag.svg}} [[Fursta-biskupsdæmið Liège|Liège]] * {{flagicon|Portúgal|1707}} [[Portúgal]] {{small|(til 1702)}} * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}} [[Hertogadæmið Savoja|Savoja]] {{small|(til 1703)}} * {{Flagicon image|Flag of the Duchy of Mantua (1575–1707).svg}} [[Hertogadæmið Mantúa|Mantúa]] }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|Spain|1506}}{{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Karl 6. keisari|Karl 6.]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Leópold 1. keisari|Leópold 1.]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Jósef 1. keisari|Jósef 1.]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Evgeníus af Savoja|Evgeníus]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Loðvík Vilhjálmur, markgreifi af Baden-Baden|Baden]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Guido Starhemberg|Starhemberg]] * {{flagicon|Bretland|1606}}{{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur|Vilhjálmur af Óraníu]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[Anna Bretadrottning|Anna]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[Robert Harley, 1. jarlinn af Oxford og Mortimer jarl|Harley]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[John Churchill, 1. hertoginn af Marlborough|Marlborough]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[James Butler, 2. hertoginn af Ormonde|Ormonde]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Anthonie Heinsius|Heinsius]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Godert de Ginkell, 1. jarlinn af Athlone|Athlone]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Henry de Nassau, Overkirk lávarður|Ouwerkerk]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Claude Frédéric t'Serclaes, greifi af Tilly|Tilly]] * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg}} [[Friðrik 1. Prússakonungur|Friðrik 1.]] * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg}} [[Leópold 1. fursti af Anhalt-Dessau|Anhalt-Dessau]] * {{flagdeco|Portugal|1707}} [[Pétur 2. Portúgalskonungur|Pétur 2.]] * {{flagdeco|Portugal|1707}} [[Jóhann 5. Portúgalskonungur|Jóhann 5.]] * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}} [[Viktor Amadeus 2.]] }} | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Spain|1701}} [[Filippus 5. Spánarkonungur|Filippus 5.]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Loðvík 14.]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Claude Louis Hector de Villars|Villars]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Louis Joseph, duc de Vendôme|Vendôme]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[James FitzJames, 1. hertoginn af Berwick|Berwick]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Louis-François de Boufflers|Boufflers]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[François de Neufville, duc de Villeroy|Villeroy]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Camille d'Hostun, duc de Tallard|Tallard]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Jacques Bazin de Bezons|Bezons]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}}[[Philippe de Rigaud, Marquis de Vaudreuil|Vaudreuil]] * {{flagicon image|Electoral Standard of Bavaria (1623-1806).svg}} [[Maximilian 2. Emmanúel, kjörfursti af Bæjaralandi|Maximilian 2.]] * {{flagicon image|Black St George's Cross.svg}}{{flagicon image|LuikVlag.svg}} [[Jósef Klemens af Bæjaralandi|Jósef Klemens]] * {{flagicon image|Francis II Rákóczi's Iustam Causam banner.svg}} [[Frans 2. Rákóczi]] }} | strength2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} : 260,090{{Sfn|Wilson|2016|page=461}}{{Efn|Meðaltal á ári, 1701–1713. Austurríski herinn var um helmingur heraflans. Wilson telur að herafli keisaradæmisins hafi orðið mestur árið 1710 og hafi þá numið 1710.{{Sfn|Wilson|2016|page=460}}}} * {{flagicon image|Statenvlag.svg}}: 119.000{{Sfn|Glete|2001|p=156}}{{Efn|Ostwald telur að herafli Hollendinga hafi mest numið 137.000.{{Sfn|Ostwald|2000|p=664}}}} * {{flagicon|Bretland|1606}}: 70.000{{Sfn|Rasler|1994|p=129}} * {{flagdeco|Portugal|1707}}: 28.000{{efn|Þótt Portúgalir hafi lofað að senda 28.000 hermenn rétt nam mannskapur þeirra 15.000 manns árið 1704.{{Sfn|Wijn|1956|p=509}}}} * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}}: 26.500{{sfn|Storrs|2000|pp=26}} * '''Hámarksstyrkur sjóhersins''' * {{flagicon|Bretland|1606}}: 123 línuherskip{{sfn|Nimwegen|2020|p=67}} * {{flagicon image|Statenvlag.svg}}: 86 línuherskip{{sfn|Nimwegen|2020|p=67}}}} | strength1 = {{plainlist| * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}}: 255.000–400.000{{Sfn|Dwyer|2014|p=14}}{{Sfn|Lynn|1994|p=894}}{{sfn|Ostwald|2006|p=128}} * {{flagdeco|Spain|1701}}: 70,000{{sfn|Vault|2016|pp=98, 540, 625}} * {{flagicon image|Electoral Standard of Bavaria (1623-1806).svg}}: 20,000{{Sfn|Vault|2016|p=454}} * '''Hámarksstyrkur sjóhersins''' * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}}: 105 [[línuherskip]]{{sfn|Nimwegen|2020|p=67}} * {{flagdeco|Spain|1701}}: 26 línuherskip{{sfn|Bruijn|2011|p=129}} }} | casualties2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Statenvlag.svg}}{{flagicon|Bretland|1606}}: 250.000 drepnir og særðir ** {{flagicon|Bretland|1606}} 32.000 látnir alls<ref>Charles Carlton, "This Seat of Mars: War and the British Isles, 1485-1746", Yale University Press, nóvember 2011, bls. 262.</ref> * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} : 200.000 drepnir og særður{{Sfn|Clodfelter|2008|p=74}} * {{flagdeco|Portugal|1707}}: 50.000 drepnir og særðir * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}}: 50.000 drepnir og særðir{{Sfn|Clodfelter|2008|page=74}} }} '''Alls: 550.000 drepnir og særðir''' | casualties1 = {{plainlist| * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}}: 400.000–500.000 drepnir og særðir * {{flagdeco|Spain|1701}}{{flagicon image|Electoral Standard of Bavaria (1623-1806).svg}}: U.þ.b. 100.000 drepnir og særðir{{Sfn|Clodfelter|2008|page=74}} }} '''Alls: 500.000–600.000 drepnir og særðir''' | casualties3 = {{plainlist| * '''Heildardauðsfall í átökum''': 400.000{{Sfn|Clodfelter|2008|page=74}} * '''Heildardauðsfall að meðtöldum sjúkdómum''': 700.000{{Sfn|Urlanis|1971|p=187}} til 1.251.000{{Sfn|Levy|2014|p=90}} }} }} '''Spænska erfðastríðið''' var [[styrjöld]] í [[Evrópa|Evrópu]] sem stóð frá [[1701]] til [[1714]]. Orsök styrjaldarinnar var möguleg sameining [[Spánn|Spánar]] og [[Frakkland]]s undir einum konungi af ætt [[Búrbónar|Búrbóna]] sem hefði raskað [[valdajafnvægi Evrópu]]. Þetta varð til þess að [[hið Heilaga rómverska ríki]], [[Bretland]] og [[Holland]] auk [[Savoja]], [[Prússland]]s og [[Portúgal]]s gerðu með sér bandalag gegn Spáni og Frakklandi. == Spænsku ríkiserfðirnar == [[Mynd:King_Charles_II_of_Spain.jpg|thumb|right|Andlát Karls 2. Spánarkonungs hratt styrjöldinni af stað.]] Það hafði lengi verið ljóst að [[Karl 2. Spánarkonungur]] myndi ekki ríkja lengi og myndi ekki eignast afkomendur vegna veikinda hans. Það voru einkum hin austurríska grein [[Habsborgarar|Habsborgara]] og franska konungsættin, [[Búrbónar]], sem tókust á um ríkiserfðir á Spáni að Karli látnum. [[Loðvík erfðaprins (1661-1711)]] var sá sem átti mest tilkall til spænsku krúnunnar þar sem hann var eini lögmæti sonur [[Loðvík 14.|Loðvíks 14.]] og spænsku prinsessunnar [[María Teresa Spánarprinsessa|Maríu Teresu]] sem var eldri hálfsystir Karls. Auk þess var föðuramma hans [[Anna frá Austurríki]] systir [[Filippus 4. Spánarkonungur|Filippusar 4.]] föður Karls. Bæði María og Anna höfðu samt gefið eftir allt tilkall til ríkiserfða þegar þær giftust og auk þess var Loðvík ríkisarfi í Frakklandi sem hefði þýtt konungssamband milli heimsveldanna tveggja. Hinn möguleikinn var [[Leópold 1. (HRR)|Leópold 1.]] keisari hins Heilaga rómverska ríkis af ætt Habsborgara. Þeir Karl voru [[systkinabörn]] þar sem móðir hans var líka systir Filippusar 4. Að auki hafði Filippus í erfðaskrá sinni látið ríkiserfðirnar ganga til austurrísku Habsborgaranna. Þessi leið var líka vandkvæðum háð þar sem hún hefði endurreist hið gríðarmikla veldi Habsborgara sem síðast var undir einni stjórn á 16. öld á tímum [[Karl 5. keisari|Karls 5.]]. Þriðji möguleikinn var [[Jósef Ferdinand af Bæjaralandi]] sem var barnabarn Leópolds í kvenlegg þannig að hann tilheyrði ekki Habsborgurum heldur [[Wittelsbach]]-ættinni. Hann var því mun vænlegri kandídat þar sem valdataka hans fól í sér litla hættu á sameiningu við Frakkland eða keisaradæmið. == Aðdragandi stríðs == Við lok [[Níu ára stríðið|Níu ára stríðsins]] 1697 komust Bretar og Frakkar að samkomulagi um að Jósef yrði ríkisarfi á Spáni en að hlutum spænska ríkisins í Evrópu yrði skipt. Spænska stjórnin mótmælti þessu og Karl 2. gerði erfðaskrá þar sem hann arfleiddi Jósef Ferdinand að öllum löndum Spánar, ekki bara þeim sem Frakkar og Bretar vildu að hann fengi. Furstinn dó hins vegar úr [[bólusótt]] árið 1699 og vandamálið kom því aftur upp. England og Frakkland gerðu því nýtt samkomulag þar sem [[Karl 6. keisari|Karl erkihertogi]] var útnefndur ríkisarfi en lönd Spánar á [[Ítalía|Ítalíu]] gengu til Frakklands. Austurríkismenn voru ósáttir við þetta fyrirkomulag því þeir ásældust Ítalíu fremur en Spán. Andstaðan var jafnvel enn meiri á Spáni og að lokum samþykkti Karl 2. að útnefna [[Filippus 5. Spánarkonungur|Filippus]], næstelsta son Loðvíks ríkisarfa, erfingja sinn. Frakkar, að áeggjan utanríkisráðherrans [[Jean-Baptiste Colbert af Torcy]], féllust á þennan ráðahag þótt það myndi óhjákvæmilega kosta stríð við Austurríkismenn. Karl 2. lést [[1. nóvember]] [[1700]] og [[24. nóvember]] lýsti [[Loðvík 14.]] Filippus af Anjou [[konungur Spánar|konung spænska heimsveldisins]]. [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur]] gat ekki farið í stríð við Frakka þar sem hann skorti stuðning innanlands og féllst því treglega á þennan ráðahag árið 1701. Loðvík gekk hins vegar of langt í því að tryggja yfirráð Frakka þegar hann bannaði verslun milli Spánar og Englands og Hollands. Bretar gerðu þá samkomulag við Hollendinga og Austurríkismenn þar sem þeir sættust á að Filippus yrði Spánarkonungur, en að spænsku héruðin á Ítalíu skyldu ganga til Austurríkis auk [[Spænsku Niðurlönd|Spænsku Niðurlanda]]. Nokkrum dögum síðar lést [[Jakob 2. Englandskonungur]] í útlegð í Frakklandi og Loðvík lýsti því yfir að sonur hans [[Jakob Frans Stúart]] væri réttmætur konungur Englands. Þetta hafði þau áhrif á almenningsálitið í Englandi að Vilhjálmur fékk þann stuðning sem hann þurfti til að undirbúa stríð við Frakka. Hollendingar höfðu þá þegar tekið til við að koma sér upp her. == Stríðið == Stríðið hófst á því að Austurríkismenn undir stjórn [[Evgeníus af Savoja|Evgeníusar af Savoja]] gerðu innrás á Ítalíu 1702. Þrátt fyrir stærri her tókst Frökkum ekki að hrekja þá þaðan. [[Anna Englandsdrottning]] sem tók við völdum eftir lát Vilhjálms 1702 hélt stríðsundirbúningi áfram og það ár leiddi [[John Churchill]] hertogi af [[Marlborough]] sameinaðan her Breta, Hollendinga og Þjóðverja gegnum [[Niðurlönd]]. 1704 ákváðu Frakkar að halda með fransk-bæverskan her til [[Vínarborg]]ar. Marlborough hélt þá með sína heri gegnum Þýskaland um leið og Evgeníus hélt sínum her í norðurátt. Herirnir mættust í [[orrustan við Blenheim|orrustunni við Blenheim]] þar sem Englendingar, Hollendingar og Austurríkismenn unnu afgerandi sigur. Afleiðingin var sú að Bæjaraland dró sig út úr styrjöldinni. Brátt voru Frakkar hraktir frá Ítalíu, Spænsku Niðurlöndum og Þýskalandi og þungamiðja styrjaldarinnar fluttist til Spánar. Ósigrar Frakka í styrjöldinni gerðu það að verkum að landið var á barmi hruns og Loðvík neyddist til að semja um frið. Hann samþykkti að láta bandamönnunum Spán eftir ef hann fengi að halda [[Napólí]]. Bandamennirnir vildu hins vegar að hann sendi sjálfur her til að varpa eigin barnabarni, Filippusi 5., af stóli á Spáni. Loðvík féllst ekki á þetta og ákvað því að berjast til síðustu stundar. Herir bandalagsins voru þá komnir í ógöngur; þeir náðu ekki afgerandi árangri á Spáni og í Frakklandi sjálfu. Stuðningur við styrjöldina fór minnkandi í Bretlandi og [[1710]] komust íhaldsmenn til valda í ríkisstjórninni en þeir studdu friðarumleitanir. == Friðarsamningar == [[Mynd:Western_Europe_Utrecht_Treaty.jpg|thumb|right|Kort sem sýnir landamæri Vestur-Evrópu eftir friðarsamningana.]] Með [[Utrecht-samningarnir|Utrecht-samningunum]] 1713 hættu Bretar og Hollendingar þátttöku í stríðinu, viðurkenndu Filippus sem Spánarkonung gegn því að hann afsalaði sér öllu tilkalli til frönsku krúnunnar. [[Savoja]] fékk [[Sikiley]] og hluta af [[Hertogadæmið Mílanó|hertogadæminu Mílanó]] en Karl 4. keisari fékk Spænsku Niðurlönd, [[konungsríkið Napólí]], [[Sardinía|Sardiníu]] og stærstan hluta hertogadæmisins Mílanó. Spánn viðurkenndi yfirráð [[Portúgal]]s yfir [[Brasilía|Brasilíu]]. Bretar fengu [[Gíbraltar]] og [[Menorka]] og Frakkar gáfu eftir tilkall sitt til landsvæða [[Hudsonflóafélagið|Hudsonflóafélagsins]] í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Árið eftir gerðu Frakkar og Austurríkismenn með sér friðarsamninga í [[Rastatt]] og [[Baden]] 1714 en [[Barselóna]], sem hafði stutt Karl keisara sem ríkisarfa, gafst ekki upp fyrir her Búrbóna fyrr en [[11. september]] 1714 eftir langt [[umsátrið um Barselóna|umsátur]]. ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Heimildir== * {{cite book |last= Bruijn |first= J. R. |date= 2011 |title= The Dutch Navy of the Seventeenth and Eighteenth Centuries |location= Oxford |publisher= Oxford University Press |isbn= 9780986497353 |url=https://books.google.com/books?id=AZBHDwAAQBAJ&q=%22north+Foreland%22}} * {{cite book |last=Clodfelter |first=M. |title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015 |url=https://archive.org/details/warfarearmedconf0000clod |year=2008 |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-7470-7 |edition=3rd}} * {{cite book |last=Dwyer |first =Philip G. |title=The Rise of Prussia 1700–1830 |year=2014 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-582-29268-0}} * {{cite book |last=Glete |first=Jan |title = War and the State in Early Modern Europe; Spain, the Dutch Republic and Sweden as Fiscal-Military States, 1500–1660 |url=https://archive.org/details/warstateinearlym0000glet |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-22645-5}} * {{cite book |last=Levy |first=Jack |title=War in the Modern Great Power System: 1495 to 1975 |url=https://archive.org/details/warinmoderngreat0000jack |publisher=University of Kentucky |year=2014 |isbn=978-0-8131-6365-9}} * {{cite journal |last=Lynn |first=John A. |year=1994 |title=Recalculating French Army Growth during the Grand Siècle, 1610–1715 |url=https://archive.org/details/sim_french-historical-studies_fall-1994_18_4/page/n21 |journal=[[French Historical Studies]] |volume=18 |issue=4 |pages=881–906 |doi=10.2307/286722 |jstor=286722}} * {{cite book |last=Nimwegen |first=Olaf van|title=De Veertigjarige Oorlog 1672–1712: de strijd van de Nederlanders tegen de Zonnekoning |trans-title=Fjörutíu ára stríðið 1672–1712: Barátta Hollendinga gegn sólkonungnum |publisher=Prometheus |year=2020 |isbn=978-90-446-3871-4 |language=nl}} * {{cite journal |last=Ostwald |first=Jamel |title=The 'Decisive' Battle of Ramillies, 1706: Prerequisites for Decisiveness in Early Modern Warfare. |journal=History |date=2000 |volume=42 |issue=3 |pages=649–677 |doi=10.2307/120864 |jstor=120864 |url=https://doi.org/10.2307/120864 |url-access=subscription }} * {{Cite book |last=Ostwald |first=Jamel |title= Vauban under Siege: Engineering Efficiency and Martial Vigor in the War of the Spanish Succession |date=2006 |publisher=Brill |isbn=978-90-47-41150-5}} * {{cite book |last=Rasler |first=Karen |title=The Great Powers and Global Struggle, 1490–1990 |url=https://archive.org/details/greatpowersgloba0000rasl |year=1994 |publisher=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-1889-5}} * {{cite book |last=Storrs |first=Christopher |title=War, Diplomacy and the Rise of Savoy, 1690–1720 |year=2000 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=9780511496950}} * {{cite book |last=Urlanis |first=Boris Cezarevič |title=Wars and Population |year=1971 |publisher=Progress Publishing}} * {{cite book |last=Vault |first=François Eugène de|editor-last=Pelet |editor-first=Jean Jacques Germain baron |title=Mémoires militaires relatifs à la succession d'Espagne sous Louis XIV: Extraits de la correspondance de la cour et des généraux |volume=1 |orig-year=1845 |year=2016 |publisher=Wentworth Press |isbn=978-1-372-87768-1 |language=fr}} * {{cite book |last=Wijn |first=J.W. |title=Het Staatsche Leger: Deel VIII – Het tijdperk van de Spaanse Successieoorlog 1702–1705 (The Dutch States Army: Part VIII – The era of the War of the Spanish Succession 1702–1705) |publisher=Martinus Nijhoff |date=1956 |language=nl}} * {{cite book |last=Wilson |first=Peter |title=The Holy Roman Empire: A Thousand Years of Europe's History |url=https://archive.org/details/holyromanempiret0000pete |year=2016 |publisher=Allen Lane |isbn=978-1-84614-318-2}} ==Tilvísanir== <references/> {{sa|1701|1714}} [[Flokkur:Saga Spánar]] [[Flokkur:Stríð í Evrópu]] [[Flokkur:Stríð á 18. öld]] 4vo6f2ysd6tedze8ao1r0z4q4a8xcot 1978951 1978950 2026-09-15T10:54:46Z TKSnaevarr 53243 1978951 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Spænska erfðastríðið | image = File:Final War of the Spanish Succession Collage.jpg | image_size = 300 | caption = Réttsælis frá efra horni til vinstri:{{flatlist| * [[Orrustan við Blenheim]] (13. ágúst 1704) * [[Orrustan við Ramillies]] (23. maí 1706) * [[Orrustan við Almansa]] (25. apríl 1707) * [[Orrustan við Denain]] (24. júlí 1712) }} | date = Mars 1701 – 7. september 1714 (13 ár) | place = [[Evrópa]], [[Atlantshafið]], [[Miðjarðarhafið]], [[Karíbahafið]] | territory = * [[Filippus 5. Spánarkonungur|Filippus 5.]] er viðurkenndur sem konungur Spánar en afsalar sér í staðinn tilkalli til frönsku krúnunnar. * Spænskir [[Búrbónar]] afsala sér [[Hertogadæmið Mílanó|Hertogadæminu Mílanó]], [[Spænsku Niðurlönd|Spænsku Niðurlöndum]], [[Konungsríkið Napólí|Napóli]] og [[Konungsríkið Sardinía|Sardiníu]] til [[Habsborgaraveldið|Austurríkis]], [[Konungsríkið Sikiley|Sikileyjar]] og [[Savoja]], [[Gíbraltar]] og [[Menorka]] til [[Konungsríkið Stóra-Bretland|Bretlands]]. * [[Konungsríkið Frakkland|Frakkland]] afsalar [[Ypres]], [[Tournai]], [[Menen]], [[Veurne]], [[Fort de la Knocque]] og [[Warneton (Belgía)|Warneton]] til Austurríkis, en fær [[Furstadæmið Óranía|Furstadæmið Óraníu]] og [[Ubaye-dalur|Ubraye-dalinn]]. * [[Hollenska lýðveldið]] fær landamæravirki og hluta [[Efri-Gelre]]. | result = Friðarsáttmálarnir í [[Utrecht-samningurinn|Utrecht]], [[Rastatt-samningurinn|Rastatt]] og [[Baden-samningurinn (1714)|Baden]] | combatant1 = '''{{flagdeco|Spain|1701}} [[Spænska heimsveldið|Spánn]] ([[Búrbónar]])''' | combatant2 = '''{{flagdeco|Spain|1506}} [[Spænska heimsveldið|Spánn]] ([[Habsborgarar]])''' | combatant2a = {{plainlist| * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Heilaga rómverska ríkið]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[Konungsríkið Stóra-Bretland]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Hollenska lýðveldið]] * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg}} [[Prússland]] {{small|(frá 1702)}} * {{flagicon|Portúgal|1707}} [[Portúgal]] {{small|(frá 1702)}} * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}} [[Hertogadæmið Savoja|Savoja]] {{small|(from 1703)}} }} | combatant1a = {{plainlist| * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Konungsríkið Frakkland|Frakkland]] * {{flagicon image|Electoral Standard of Bavaria (1623-1806).svg}} [[Kjörfurstadæmið Bæjaraland|Bæjaraland]] * {{flagicon image|Black St George's Cross.svg}} [[Kjörfurstadæmið Köln|Köln]] * {{flagicon image|LuikVlag.svg}} [[Fursta-biskupsdæmið Liège|Liège]] * {{flagicon|Portúgal|1707}} [[Portúgal]] {{small|(til 1702)}} * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}} [[Hertogadæmið Savoja|Savoja]] {{small|(til 1703)}} * {{Flagicon image|Flag of the Duchy of Mantua (1575–1707).svg}} [[Hertogadæmið Mantúa|Mantúa]] }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|Spain|1506}}{{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Karl 6. keisari|Karl 6.]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Leópold 1. keisari|Leópold 1.]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Jósef 1. keisari|Jósef 1.]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Evgeníus af Savoja|Evgeníus]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Loðvík Vilhjálmur, markgreifi af Baden-Baden|Baden]] * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} [[Guido Starhemberg|Starhemberg]] * {{flagicon|Bretland|1606}}{{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur|Vilhjálmur af Óraníu]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[Anna Bretadrottning|Anna]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[Robert Harley, 1. jarlinn af Oxford og Mortimer jarl|Harley]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[John Churchill, 1. hertoginn af Marlborough|Marlborough]] * {{flagicon|Bretland|1606}} [[James Butler, 2. hertoginn af Ormonde|Ormonde]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Anthonie Heinsius|Heinsius]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Godert de Ginkell, 1. jarlinn af Athlone|Athlone]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Henry de Nassau, Overkirk lávarður|Ouwerkerk]] * {{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Claude Frédéric t'Serclaes, greifi af Tilly|Tilly]] * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg}} [[Friðrik 1. Prússakonungur|Friðrik 1.]] * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg}} [[Leópold 1. fursti af Anhalt-Dessau|Leópold 1.]] * {{flagdeco|Portugal|1707}} [[Pétur 2. Portúgalskonungur|Pétur 2.]] * {{flagdeco|Portugal|1707}} [[Jóhann 5. Portúgalskonungur|Jóhann 5.]] * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}} [[Viktor Amadeus 2.]] }} | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Spain|1701}} [[Filippus 5. Spánarkonungur|Filippus 5.]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Loðvík 14.]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Claude Louis Hector de Villars|Villars]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Louis Joseph, duc de Vendôme|Vendôme]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[James FitzJames, 1. hertoginn af Berwick|Berwick]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Louis-François de Boufflers|Boufflers]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[François de Neufville, duc de Villeroy|Villeroy]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Camille d'Hostun, duc de Tallard|Tallard]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}} [[Jacques Bazin de Bezons|Bezons]] * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}}[[Philippe de Rigaud, Marquis de Vaudreuil|Vaudreuil]] * {{flagicon image|Electoral Standard of Bavaria (1623-1806).svg}} [[Maximilian 2. Emmanúel, kjörfursti af Bæjaralandi|Maximilian 2.]] * {{flagicon image|Black St George's Cross.svg}}{{flagicon image|LuikVlag.svg}} [[Jósef Klemens af Bæjaralandi|Jósef Klemens]] * {{flagicon image|Francis II Rákóczi's Iustam Causam banner.svg}} [[Frans 2. Rákóczi]] }} | strength2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} : 260,090{{Sfn|Wilson|2016|page=461}}{{Efn|Meðaltal á ári, 1701–1713. Austurríski herinn var um helmingur heraflans. Wilson telur að herafli keisaradæmisins hafi orðið mestur árið 1710 og hafi þá numið 1710.{{Sfn|Wilson|2016|page=460}}}} * {{flagicon image|Statenvlag.svg}}: 119.000{{Sfn|Glete|2001|p=156}}{{Efn|Ostwald telur að herafli Hollendinga hafi mest numið 137.000.{{Sfn|Ostwald|2000|p=664}}}} * {{flagicon|Bretland|1606}}: 70.000{{Sfn|Rasler|1994|p=129}} * {{flagdeco|Portugal|1707}}: 28.000{{efn|Þótt Portúgalir hafi lofað að senda 28.000 hermenn rétt nam mannskapur þeirra 15.000 manns árið 1704.{{Sfn|Wijn|1956|p=509}}}} * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}}: 26.500{{sfn|Storrs|2000|pp=26}} * '''Hámarksstyrkur sjóhersins''' * {{flagicon|Bretland|1606}}: 123 línuherskip{{sfn|Nimwegen|2020|p=67}} * {{flagicon image|Statenvlag.svg}}: 86 línuherskip{{sfn|Nimwegen|2020|p=67}}}} | strength1 = {{plainlist| * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}}: 255.000–400.000{{Sfn|Dwyer|2014|p=14}}{{Sfn|Lynn|1994|p=894}}{{sfn|Ostwald|2006|p=128}} * {{flagdeco|Spain|1701}}: 70,000{{sfn|Vault|2016|pp=98, 540, 625}} * {{flagicon image|Electoral Standard of Bavaria (1623-1806).svg}}: 20,000{{Sfn|Vault|2016|p=454}} * '''Hámarksstyrkur sjóhersins''' * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}}: 105 [[línuherskip]]{{sfn|Nimwegen|2020|p=67}} * {{flagdeco|Spain|1701}}: 26 línuherskip{{sfn|Bruijn|2011|p=129}} }} | casualties2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Statenvlag.svg}}{{flagicon|Bretland|1606}}: 250.000 drepnir og særðir ** {{flagicon|Bretland|1606}} 32.000 látnir alls<ref>Charles Carlton, "This Seat of Mars: War and the British Isles, 1485-1746", Yale University Press, nóvember 2011, bls. 262.</ref> * {{flagicon image|Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg}} : 200.000 drepnir og særður{{Sfn|Clodfelter|2008|p=74}} * {{flagdeco|Portugal|1707}}: 50.000 drepnir og særðir * {{flagicon image|Flag of Savoie.svg}}: 50.000 drepnir og særðir{{Sfn|Clodfelter|2008|page=74}} }} '''Alls: 550.000 drepnir og særðir''' | casualties1 = {{plainlist| * {{flagicon image|Royal Standard of the King of France.svg}}: 400.000–500.000 drepnir og særðir * {{flagdeco|Spain|1701}}{{flagicon image|Electoral Standard of Bavaria (1623-1806).svg}}: U.þ.b. 100.000 drepnir og særðir{{Sfn|Clodfelter|2008|page=74}} }} '''Alls: 500.000–600.000 drepnir og særðir''' | casualties3 = {{plainlist| * '''Heildardauðsfall í átökum''': 400.000{{Sfn|Clodfelter|2008|page=74}} * '''Heildardauðsfall að meðtöldum sjúkdómum''': 700.000{{Sfn|Urlanis|1971|p=187}} til 1.251.000{{Sfn|Levy|2014|p=90}} }} }} '''Spænska erfðastríðið''' var [[styrjöld]] í [[Evrópa|Evrópu]] sem stóð frá [[1701]] til [[1714]]. Orsök styrjaldarinnar var möguleg sameining [[Spánn|Spánar]] og [[Frakkland]]s undir einum konungi af ætt [[Búrbónar|Búrbóna]] sem hefði raskað [[valdajafnvægi Evrópu]]. Þetta varð til þess að [[hið Heilaga rómverska ríki]], [[Bretland]] og [[Holland]] auk [[Savoja]], [[Prússland]]s og [[Portúgal]]s gerðu með sér bandalag gegn Spáni og Frakklandi. == Spænsku ríkiserfðirnar == [[Mynd:King_Charles_II_of_Spain.jpg|thumb|right|Andlát Karls 2. Spánarkonungs hratt styrjöldinni af stað.]] Það hafði lengi verið ljóst að [[Karl 2. Spánarkonungur]] myndi ekki ríkja lengi og myndi ekki eignast afkomendur vegna veikinda hans. Það voru einkum hin austurríska grein [[Habsborgarar|Habsborgara]] og franska konungsættin, [[Búrbónar]], sem tókust á um ríkiserfðir á Spáni að Karli látnum. [[Loðvík erfðaprins (1661-1711)]] var sá sem átti mest tilkall til spænsku krúnunnar þar sem hann var eini lögmæti sonur [[Loðvík 14.|Loðvíks 14.]] og spænsku prinsessunnar [[María Teresa Spánarprinsessa|Maríu Teresu]] sem var eldri hálfsystir Karls. Auk þess var föðuramma hans [[Anna frá Austurríki]] systir [[Filippus 4. Spánarkonungur|Filippusar 4.]] föður Karls. Bæði María og Anna höfðu samt gefið eftir allt tilkall til ríkiserfða þegar þær giftust og auk þess var Loðvík ríkisarfi í Frakklandi sem hefði þýtt konungssamband milli heimsveldanna tveggja. Hinn möguleikinn var [[Leópold 1. (HRR)|Leópold 1.]] keisari hins Heilaga rómverska ríkis af ætt Habsborgara. Þeir Karl voru [[systkinabörn]] þar sem móðir hans var líka systir Filippusar 4. Að auki hafði Filippus í erfðaskrá sinni látið ríkiserfðirnar ganga til austurrísku Habsborgaranna. Þessi leið var líka vandkvæðum háð þar sem hún hefði endurreist hið gríðarmikla veldi Habsborgara sem síðast var undir einni stjórn á 16. öld á tímum [[Karl 5. keisari|Karls 5.]]. Þriðji möguleikinn var [[Jósef Ferdinand af Bæjaralandi]] sem var barnabarn Leópolds í kvenlegg þannig að hann tilheyrði ekki Habsborgurum heldur [[Wittelsbach]]-ættinni. Hann var því mun vænlegri kandídat þar sem valdataka hans fól í sér litla hættu á sameiningu við Frakkland eða keisaradæmið. == Aðdragandi stríðs == Við lok [[Níu ára stríðið|Níu ára stríðsins]] 1697 komust Bretar og Frakkar að samkomulagi um að Jósef yrði ríkisarfi á Spáni en að hlutum spænska ríkisins í Evrópu yrði skipt. Spænska stjórnin mótmælti þessu og Karl 2. gerði erfðaskrá þar sem hann arfleiddi Jósef Ferdinand að öllum löndum Spánar, ekki bara þeim sem Frakkar og Bretar vildu að hann fengi. Furstinn dó hins vegar úr [[bólusótt]] árið 1699 og vandamálið kom því aftur upp. England og Frakkland gerðu því nýtt samkomulag þar sem [[Karl 6. keisari|Karl erkihertogi]] var útnefndur ríkisarfi en lönd Spánar á [[Ítalía|Ítalíu]] gengu til Frakklands. Austurríkismenn voru ósáttir við þetta fyrirkomulag því þeir ásældust Ítalíu fremur en Spán. Andstaðan var jafnvel enn meiri á Spáni og að lokum samþykkti Karl 2. að útnefna [[Filippus 5. Spánarkonungur|Filippus]], næstelsta son Loðvíks ríkisarfa, erfingja sinn. Frakkar, að áeggjan utanríkisráðherrans [[Jean-Baptiste Colbert af Torcy]], féllust á þennan ráðahag þótt það myndi óhjákvæmilega kosta stríð við Austurríkismenn. Karl 2. lést [[1. nóvember]] [[1700]] og [[24. nóvember]] lýsti [[Loðvík 14.]] Filippus af Anjou [[konungur Spánar|konung spænska heimsveldisins]]. [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur]] gat ekki farið í stríð við Frakka þar sem hann skorti stuðning innanlands og féllst því treglega á þennan ráðahag árið 1701. Loðvík gekk hins vegar of langt í því að tryggja yfirráð Frakka þegar hann bannaði verslun milli Spánar og Englands og Hollands. Bretar gerðu þá samkomulag við Hollendinga og Austurríkismenn þar sem þeir sættust á að Filippus yrði Spánarkonungur, en að spænsku héruðin á Ítalíu skyldu ganga til Austurríkis auk [[Spænsku Niðurlönd|Spænsku Niðurlanda]]. Nokkrum dögum síðar lést [[Jakob 2. Englandskonungur]] í útlegð í Frakklandi og Loðvík lýsti því yfir að sonur hans [[Jakob Frans Stúart]] væri réttmætur konungur Englands. Þetta hafði þau áhrif á almenningsálitið í Englandi að Vilhjálmur fékk þann stuðning sem hann þurfti til að undirbúa stríð við Frakka. Hollendingar höfðu þá þegar tekið til við að koma sér upp her. == Stríðið == Stríðið hófst á því að Austurríkismenn undir stjórn [[Evgeníus af Savoja|Evgeníusar af Savoja]] gerðu innrás á Ítalíu 1702. Þrátt fyrir stærri her tókst Frökkum ekki að hrekja þá þaðan. [[Anna Englandsdrottning]] sem tók við völdum eftir lát Vilhjálms 1702 hélt stríðsundirbúningi áfram og það ár leiddi [[John Churchill]] hertogi af [[Marlborough]] sameinaðan her Breta, Hollendinga og Þjóðverja gegnum [[Niðurlönd]]. 1704 ákváðu Frakkar að halda með fransk-bæverskan her til [[Vínarborg]]ar. Marlborough hélt þá með sína heri gegnum Þýskaland um leið og Evgeníus hélt sínum her í norðurátt. Herirnir mættust í [[orrustan við Blenheim|orrustunni við Blenheim]] þar sem Englendingar, Hollendingar og Austurríkismenn unnu afgerandi sigur. Afleiðingin var sú að Bæjaraland dró sig út úr styrjöldinni. Brátt voru Frakkar hraktir frá Ítalíu, Spænsku Niðurlöndum og Þýskalandi og þungamiðja styrjaldarinnar fluttist til Spánar. Ósigrar Frakka í styrjöldinni gerðu það að verkum að landið var á barmi hruns og Loðvík neyddist til að semja um frið. Hann samþykkti að láta bandamönnunum Spán eftir ef hann fengi að halda [[Napólí]]. Bandamennirnir vildu hins vegar að hann sendi sjálfur her til að varpa eigin barnabarni, Filippusi 5., af stóli á Spáni. Loðvík féllst ekki á þetta og ákvað því að berjast til síðustu stundar. Herir bandalagsins voru þá komnir í ógöngur; þeir náðu ekki afgerandi árangri á Spáni og í Frakklandi sjálfu. Stuðningur við styrjöldina fór minnkandi í Bretlandi og [[1710]] komust íhaldsmenn til valda í ríkisstjórninni en þeir studdu friðarumleitanir. == Friðarsamningar == [[Mynd:Western_Europe_Utrecht_Treaty.jpg|thumb|right|Kort sem sýnir landamæri Vestur-Evrópu eftir friðarsamningana.]] Með [[Utrecht-samningarnir|Utrecht-samningunum]] 1713 hættu Bretar og Hollendingar þátttöku í stríðinu, viðurkenndu Filippus sem Spánarkonung gegn því að hann afsalaði sér öllu tilkalli til frönsku krúnunnar. [[Savoja]] fékk [[Sikiley]] og hluta af [[Hertogadæmið Mílanó|hertogadæminu Mílanó]] en Karl 4. keisari fékk Spænsku Niðurlönd, [[konungsríkið Napólí]], [[Sardinía|Sardiníu]] og stærstan hluta hertogadæmisins Mílanó. Spánn viðurkenndi yfirráð [[Portúgal]]s yfir [[Brasilía|Brasilíu]]. Bretar fengu [[Gíbraltar]] og [[Menorka]] og Frakkar gáfu eftir tilkall sitt til landsvæða [[Hudsonflóafélagið|Hudsonflóafélagsins]] í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Árið eftir gerðu Frakkar og Austurríkismenn með sér friðarsamninga í [[Rastatt]] og [[Baden]] 1714 en [[Barselóna]], sem hafði stutt Karl keisara sem ríkisarfa, gafst ekki upp fyrir her Búrbóna fyrr en [[11. september]] 1714 eftir langt [[umsátrið um Barselóna|umsátur]]. ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Heimildir== * {{cite book |last= Bruijn |first= J. R. |date= 2011 |title= The Dutch Navy of the Seventeenth and Eighteenth Centuries |location= Oxford |publisher= Oxford University Press |isbn= 9780986497353 |url=https://books.google.com/books?id=AZBHDwAAQBAJ&q=%22north+Foreland%22}} * {{cite book |last=Clodfelter |first=M. |title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015 |url=https://archive.org/details/warfarearmedconf0000clod |year=2008 |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-7470-7 |edition=3rd}} * {{cite book |last=Dwyer |first =Philip G. |title=The Rise of Prussia 1700–1830 |year=2014 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-582-29268-0}} * {{cite book |last=Glete |first=Jan |title = War and the State in Early Modern Europe; Spain, the Dutch Republic and Sweden as Fiscal-Military States, 1500–1660 |url=https://archive.org/details/warstateinearlym0000glet |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-22645-5}} * {{cite book |last=Levy |first=Jack |title=War in the Modern Great Power System: 1495 to 1975 |url=https://archive.org/details/warinmoderngreat0000jack |publisher=University of Kentucky |year=2014 |isbn=978-0-8131-6365-9}} * {{cite journal |last=Lynn |first=John A. |year=1994 |title=Recalculating French Army Growth during the Grand Siècle, 1610–1715 |url=https://archive.org/details/sim_french-historical-studies_fall-1994_18_4/page/n21 |journal=[[French Historical Studies]] |volume=18 |issue=4 |pages=881–906 |doi=10.2307/286722 |jstor=286722}} * {{cite book |last=Nimwegen |first=Olaf van|title=De Veertigjarige Oorlog 1672–1712: de strijd van de Nederlanders tegen de Zonnekoning |trans-title=Fjörutíu ára stríðið 1672–1712: Barátta Hollendinga gegn sólkonungnum |publisher=Prometheus |year=2020 |isbn=978-90-446-3871-4 |language=nl}} * {{cite journal |last=Ostwald |first=Jamel |title=The 'Decisive' Battle of Ramillies, 1706: Prerequisites for Decisiveness in Early Modern Warfare. |journal=History |date=2000 |volume=42 |issue=3 |pages=649–677 |doi=10.2307/120864 |jstor=120864 |url=https://doi.org/10.2307/120864 |url-access=subscription }} * {{Cite book |last=Ostwald |first=Jamel |title= Vauban under Siege: Engineering Efficiency and Martial Vigor in the War of the Spanish Succession |date=2006 |publisher=Brill |isbn=978-90-47-41150-5}} * {{cite book |last=Rasler |first=Karen |title=The Great Powers and Global Struggle, 1490–1990 |url=https://archive.org/details/greatpowersgloba0000rasl |year=1994 |publisher=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-1889-5}} * {{cite book |last=Storrs |first=Christopher |title=War, Diplomacy and the Rise of Savoy, 1690–1720 |year=2000 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=9780511496950}} * {{cite book |last=Urlanis |first=Boris Cezarevič |title=Wars and Population |year=1971 |publisher=Progress Publishing}} * {{cite book |last=Vault |first=François Eugène de|editor-last=Pelet |editor-first=Jean Jacques Germain baron |title=Mémoires militaires relatifs à la succession d'Espagne sous Louis XIV: Extraits de la correspondance de la cour et des généraux |volume=1 |orig-year=1845 |year=2016 |publisher=Wentworth Press |isbn=978-1-372-87768-1 |language=fr}} * {{cite book |last=Wijn |first=J.W. |title=Het Staatsche Leger: Deel VIII – Het tijdperk van de Spaanse Successieoorlog 1702–1705 (The Dutch States Army: Part VIII – The era of the War of the Spanish Succession 1702–1705) |publisher=Martinus Nijhoff |date=1956 |language=nl}} * {{cite book |last=Wilson |first=Peter |title=The Holy Roman Empire: A Thousand Years of Europe's History |url=https://archive.org/details/holyromanempiret0000pete |year=2016 |publisher=Allen Lane |isbn=978-1-84614-318-2}} ==Tilvísanir== <references/> {{sa|1701|1714}} [[Flokkur:Saga Spánar]] [[Flokkur:Stríð í Evrópu]] [[Flokkur:Stríð á 18. öld]] 2002cbhopmu4xs43uppp4nfqfvlz0s5 14 75262 1978938 657813 2026-09-15T09:59:17Z TKSnaevarr 53243 1978938 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Íslendingar|Töframenn]] [[Flokkur:Töframenn]] kci7uq2f2i6sck2u0s2wvvq34hn5rob 0 82063 1978891 1874751 2026-09-14T15:44:54Z Bjarki S 9 1978891 wikitext text/x-wiki [[Mynd:HST-SM4.jpeg|thumb|right|Hubble-geimsjónaukinn]] '''Hubble-geimsjónaukinn''' er [[geimsjónauki]], sem [[NASA]] og [[ESA]] komu á [[sporbraut]] [[1990]] með [[geimskutla|geimskutlu]]. Geimsjónaukinn er nefndur eftir stjarnfræðingnum [[Edwin Hubble]]. Úr honum er m.a. hægt að sjá [[stjarna|stjörnur]] og [[stjörnuþoka|stjörnuþokur]] í margra [[ljósár]]a fjarlægð. == Tenglar == * [http://www.stjornuskodun.is/alheimurinn/rannsoknir/hubble-geimsjonaukinn/ Stjörnufræðivefurinn: Hubble geimsjónaukinn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231075739/http://www.stjornuskodun.is/alheimurinn/rannsoknir/hubble-geimsjonaukinn/ |date=2010-12-31 }} * [http://www.spacetelescope.org SpaceTelescope.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110221210501/http://www.spacetelescope.org/ |date=2011-02-21 }} {{stubbur}} [[Flokkur:Geimsjónaukar]] [[Flokkur:Stjörnuskoðun]] 25np96b5sd9dkzjfbupbbrgaxwhjf2m 0 86188 1978936 1956701 2026-09-15T09:58:18Z TKSnaevarr 53243 1978936 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = James Randi | mynd = RANDI.jpg | myndastærð = 200px | myndatexti = | fæðingarnafn = Randall James Hamilton Zwinge | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1928|8|7|mf=y}} | fæðingarstaður = [[Toronto]], [[Ontario]], [[Kanada]] | dauðadagur = 20. október 2020 | dauðastaður = | orsök_dauða = | starf = [[Töframaður]], [[Rithöfundur]] | heimasíða = [http://www.randi.org www.randi.org] | niðurmál = | hæð = | þyngd = }}'''James Randi''' (fæddur [[7. ágúst]] [[1928]], látinn 20. október 2020)<ref name="HWWilson">{{cite book| author = H.W. Wilson Company| title = Current Biography Yearbook| year = 1987| publisher = Silverplatter International| page = 455}}</ref> var [[Kanada|kanadísk]]-[[Bandaríkin|bandarískur]] töframaður og [[Efahyggja|efahyggjumaður]] búsettur í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], en hann fékk bandarískan ríkisborgararétt árið 1987.<ref>{{vefheimild|höfundur=Randi, James|titill=Commentary: Vapid Vultures, Conrad Comments, Grodin Goof, Sleuth Sylvia, Nostradamus Notes, Etc.|url=https://web.archive.org/web/20010923194359/http://www.randi.org/jr/091701.html|publisher=JREF|mánuðurskoðað=24. mars|árskoðað=2014|ár=2001}}</ref> Randi hóf ferill sinn sem töframaður og undankomusérfræðingur undir sviðsnafninu „The Amazing Randi“ en færði sig seinna meir út í að rannsaka staðhæfingar er snúa að hinu yfirnáttúrulega. Randi var þekktastur fyrir að vera gagnrýninn í garð þeirra einstaklinga sem að halda því fram að þeir búi yfir yfirnáttúrulegum hæfileikum og bauð Randi eina milljón Bandaríkjadollara hverjum þeim sem gat sannað yfirnáttúrulega hæfileika. Enn hefur Randi þurfti að greiða neinum þá summu. Randi hefur einnig skrifað fjölmargar bækur. == Ævi == James Randi fæddist Randall James Hamilton Zwinge í [[Toronto]] í [[Ontario]] í [[Kanada]], elstur þriggja barna foreldra sinna. Ungur að aldri lenti hann í umfangsmiklu gifsi í 13 mánuði eftir að hafa dottið af hjóli. Á meðan Randi var í gifsinu las hann sér til um sjónhverfingar.<ref name="TorontoStar1986">{{cite news |title=The Amazing Randi |first=Patricia |last=Orwen |url=https://zammoth-jamesrandi.blogspot.com/ |newspaper=[[Toronto Star|The Toronto Star]] |publisher=[[Torstar|Torstar Corporation]] |date=23. ágúst 1986 |accessdate=24. mars 2014}}</ref> Einungis 17 ára að aldri hætti Randi í skóla til þess að gerast sjónhverfingamaður í farandtívolíi. Eftir því sem að fram liðu stundir tók Randi eftir því að fjölmargir einstaklingar voru að gera samskonar sjónhverfingar og hann undir því yfirskyni að um yfirnáttúrulega hæfileika væri að ræða. Síðar á ferlinum, árið 1971, steig Randi fram í sviðsljósið þegar að hann gagnrýndi [[Uri Geller]] sem var orðinn heimsþekktur fyrir að beygja skeiðar. Geller hélt því fram að hann væri að notast við hugarorku á meðan Randi hélt því fram að Geller væri að notast við þekkta brellu sem að sjónhverfingarmenn höfðu lengi notast við. Randi kom fram á 8. áratugnum á tónleikum [[Alice Cooper]] sem galdramaður. Randi skrifaði bókina ''The Truth About Uri Geller'' þar sem að hann fylgdi eftir staðhæfingum sínum og í kjölfarið deildu þeir Randi og Geller í bæði fjölmiðlum og í réttarsalnum en Geller kærði Randi. Geller fór fram á 15 milljónir Bandaríkjadollara en málinu var vísað frá. == Milljón dollara áskorunin == Randi bauð milljón bandaríkjadollara hverjum þeim sem gat vísindalega sannað tilvist yfirnáttúrulegra krafta. Randi talaði lengi fyrir því að setja eigi sömu kröfur á miðla, töfralækna og aðra einstaklinga sem að segjast búa yfir yfirnáttúrulegum kröfum eins og alla aðra sem koma með staðhæfingar um hvernig heimurinn virkar. Til þess að geta unnið milljónina þurfti þátttakandinn að sýna fram á hæfileika sína í lokuðu umhverfi þar sem að allt yrði skjalfest í anda hinnar vísindalegu aðferðar. Þetta framtak Randi hófst árið 1964 og var þá vinningsupphæðin $1.000 en síðan óx upphæðin. Enginn gerði tilkall til fjárhæðarinnar. == Annað == *Randi átti hin ýmsu heimsmet. Tvö heimsmet skráð í [[Heimsmetabók Guinness]]. Hann var í loftþéttri líkkistu í eina klukkustund og 44 mínútur og bætti þar með gamalt met [[Harry Houdini]] sem að hafði verið í slíkri kistu í klukkustund og 31 mínútu. Randi var einnig 55 mínútur í ísklumpi. *Í mars 2010 kom Randi út úr skápnum og tilkynnti það að hann væri [[Samkynhneigð|samkynhneigður]], þá 81 árs gamall<ref>{{cite web |url=http://www.forgoodreason.org/james_randi_a_skeptic_comes_out_at_81 |title=James Randi - A Skeptic Comes Out at 81 |publisher=For Good Reason |date=21 March 2010 |accessdate=2010-03-21 |archive-date=2010-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325144044/http://www.forgoodreason.org/james_randi_a_skeptic_comes_out_at_81 |url-status=dead }}</ref>. *Randi heimsótti Ísland vorið 2010 í boði [[Vantrú]]ar og [[Siðmennt]]ar <ref>[https://www.vantru.is/2010/05/17/12.00/ James Randi á Íslandi!] Vantrú.</ref>. Hann hélt vel sótta fyrirlestra um hindurvitni í Háskóla Íslands.<ref>[https://www.visir.is/g/20202027727d Sjónhverfingarmaðurinn og afhjúparinn James Randi látinn] Vísir.is, skoðað 7. nóvember 2020.</ref> == Heimildir == <div class="references-small"><references/></div> {{fd|1928|2020}} {{DEFAULTSORT:Randi, James}} [[Flokkur:Bandarískir húmanistar]] [[Flokkur:Bandarískir töframenn]] epbr98ylo5c9pz4f0do6gx1cjgnkkl6 0 86302 1978902 1950426 2026-09-14T16:17:59Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978902 wikitext text/x-wiki '''Laíka''' ([[rússneska]]: '''Лайка''', sem þýðir bókstaflega „sú sem geltir“) var [[Sovétríkin|sovéskur]] [[hundur]] (~1954 – 3. nóvember 1957) sem varð fyrsta dýrið til að fara á [[sporbraut]] um jörðina. Lítið var vitað um áhrif [[geimferð]]a á lifandi verur fyrir tíma Laíku. Sumir vísindamenn töldu að flugtakið eða skilyrði í geimnum myndu draga menn til dauða og fannst verkfræðingum því nauðsynlegt að senda fyrst önnur dýr. Laíka, flækingshundur sem hét upprunalega '''Kúdrjavka''' (rússneska: Кудрявка, ''Litla krullhærða''), gekkst undir þjálfun með tveimur öðrum hundum og var að lokum valin til að fara með geimfarinu [[Spútnik 2]] sem var skotið á loft 3. nóvember 1957. Spútnik 2 var ekki hannað til að snúa til baka og var Laíku því ætlað að deyja. Laíka dó nokkrum klukkustundum eftir flugtak vegna [[ofhitnun]]ar. Hin raunverulega ástæða fyrir dauða hennar var ekki gerð opinber fyrr en árið 2002. Fyrir þann tíma var sagt að hún hefði dáið af súrefnisleysi eða (eins og Sovétmenn héldu upphaflega fram) að endir var bundinn á líf hennar áður en súrefnið kláraðist. Tilraunin sýndi hins vegar fram á að lifandi farþegi gæti lifað af slíkt lofttak og [[þyngdarleysi]]. Hún ruddi brautina fyrir geimferðum manna og veitti vísindamönnum áður óþekktar upplýsingar um viðbrögð dýra við aðstæðum í geimnum. 11. apríl 2008 afhjúpuðu rússnesk yfirvöld minnismerki um Laíku nálægt herrannsóknarstöð í Moskvu þar sem geimferðin var undirbúin. Minnismerkið sýnir Laíku standandi ofan á geimflaug. == Tenglar == {{commonscat|Laika|Laíku}} [[Flokkur:Geimfarar]] [[Flokkur:Hundar]] [[Flokkur:Spútnik-geimferðaáætlunin]] hg5s9b4xnabj712t8b7v4ejb7r71wph 0 89558 1978877 1978418 2026-09-14T14:41:59Z TKSnaevarr 53243 1978877 wikitext text/x-wiki {{Konungur |titill = Konungur Englands |ætt = Plantagenet-ætt |skjaldarmerki = Royal arms of England.svg |mynd = Gal nations edward i.jpg |nafn = Játvarður 1. |ríkisár = 20. nóvember 1272 – 7. júlí 1307 |kjörorð = |fæðingardagur = {{fæðingardagur|1239|6|17}} |fæðingarstaður =[[Westminsterhöll]], [[London]], [[Konungsríkið England|Englandi]] |dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1307|7|7|1239|6|17}} |dánarstaður = [[Burgh by Sands]], [[Cumberland]], [[Konungsríkið England|Englandi]] |grafinn = [[Westminster Abbey]] |undirskrift = |faðir = [[Hinrik 3. Englandskonungur]] |móðir = [[Elinóra af Provence]] |titill_maka = Eiginkona |maki = {{gifting|[[Elinóra af Kastilíu]]|1254|1290|orsök=dó}}<br>{{gifting|[[Margrét af Frakklandi, Englandsdrottning|Margrét af Frakklandi]]|1299}} | börn = {{plainlist| * [[Hinrik (sonur Játvarðar 1.)|Hinrik af Englandi]] * [[Elinóra af Englandi, greifynja af Bar|Elinóra, greifynja af Bar]] * [[Jóhanna af Acre|Jóhanna af Hertford]] * [[Alfons, jarl af Chester]] * [[Margrét, hertogaynja af Brabant]] * [[Berengaría af Englandi]] * [[María af Woodstock]] * {{Nowrap|[[Elísabet af Rhuddlan|Elísabet, greifynja af Hollandi]]}} * [[Játvarður 2.]] * [[Tómas, jarl af Norfolk]] * [[Játmundur af Woodstock, 1. jarlinn af Kent|Játmundur, jarl af Kent]] }} }} '''Játvarður 1.''' ([[17. júní]] [[1239]] – [[7. júlí]] [[1307]]), einnig þekktur sem ''Játvarður skankalangi'' og ''Skotasleggja'' (enska: ''Edward Longshanks''; ''Hammer of the Scots''), var konungur [[England]]s frá [[1272]] til 1307. Hann hefur verið talinn mun hæfari konungur en bæði faðir hans og sonur, kom á ýmsum umbótum og átti þátt í að móta [[enska þingið]]. == Æskuár == [[Mynd:Edward I and Eleanor.jpg|thumb|left|Játvarður og Elinóra.]] Játvarður var sonur [[Hinrik 3. Englandskonungur|Hinriks 3.]] og [[Elinóra af Provence|Elinóru af Provence]] og var hann elstur fjögurra barna þeirra sem upp komust. Árið [[1254]] giftist hann [[Elinóra af Kastilíu|Elinóru af Kastilíu]], systur [[Alfons 10. Kastilíukonungur|Alfons 10.]] Kastilíukonungs, og samdi faðir hans um ráðahaginn til að afstýra yfirvofandi innrás Kastilíumanna í hertogadæmið Gaskóníu, sem var lénsríki Englandskonunga. Játvarður var hertogi af [[Gaskónía|Gaskóníu]] að nafninu til en [[Simon de Montfort]], jarl af Leicester, stýrði héraðinu fyrir hans hönd og hirti tekjurnar af því. Við brúðkaupið var hann líka gerður lávarður af [[Írland]]i og fékk miklar eignir í Englandi og [[Wales]] en þessu fylgdu þó engin raunveruleg völd og faðir hans tók mestallar tekjurnar af þessum lendum til sín. Játvarður var framan af undir miklum áhrifum frá frönskum ættingjum sínum, fyrst fjölskyldu móður sinnar, Savojördum, en síðar hálfbræðrum föður síns, de Lusignan-mönnum. Báðir hóparnir voru valdamiklir við ensku hirðina og óvinsælir meðal landsmanna. Árið [[1258]] krafðist hópur enskra aðalsmanna endurbóta á stjórnsýslu og var þeirri kröfu raunar fyrst og fremst beint gegn áhrifum Lusignan-manna. Játvarður studdi fyrst frændur sína en skipti smám saman um skoðun og 15. október [[1259]] lýsti hann yfir stuðningi við leiðtoga aðalsmanna, Simon de Montfort, sem giftur var föðursystur hans. Á næstu mánuðum ögraði Játvarður föður sínum á ýmsan hátt og Hinrik taldi jafnvel að hann væri að undirbúa valdarán. Þeir sættust þó og Játvarður var sendur til [[Frakkland]]s, þar sem hann gekk að nýju í bandalag við frændur sína af Lusignan-ætt, sem höfðu verið sendir þangað í útlegð. == Borgarastyrjöldin == [[Mynd:Simon de Montfort bas-relief in the U.S. House of Representatives chamber.jpg|thumb|right|[[Simon de Montfort]]. Lágmynd í fulltrúadeild Bandaríkjaþings.]] Árið [[1263]] sendi Hinrik Játvarð í herför til Wales gegn [[Llywelyn ap Gruffud]] með takmörkuðum árangri. Um sama leyti sneri Simon de Montfort, sem hafði verið erlendis frá 1261, aftur til Englands og hóf að nýju að skipuleggja andstöðu aðalsmanna við konung. Hinrik virtist að því kominn að láta undan kröfum þeirra en þá tók Játvarður málin í sínar hendur og einbeitti sér þaðan í frá að því að verja völd konungs. Hann sættist aftur við ýmsa sem hann hafði áður deilt við og varð aðalleiðtogi konungssinna í [[borgarastyrjöld]]inni sem stóð frá [[1264]] til [[1267]]. Framan af var Simon de Montfort leiðtogi uppreisnarmanna og í [[orrustan við Lewes|orrustunni við Lewes]] [[14. maí]] 1264 vann hann sigur á liði Hinriks konungs og Játvarðs prins og tók þá báða höndum. Játvarður var í haldi til [[28. maí]] árið eftir en þá tókst honum að sleppa og [[4. ágúst]] [[1265]], í [[orrutan við Evesham|orrustunni við Evesham]], vann hann sigur á liði uppreisnarmanna og Simon de Montfort var drepinn og lík hans illa leikið. Borgarastyrjöldin hélt þó áfram, Simon de Montfort yngri stýrði liði uppreisnarmanna og fullnaðarsigur vannst ekki fyrr en 1267. == Játvarður krossfari == Árið [[1270]] hélt Játvarður af stað í [[krossferð]] ásamt Játmundi bróður sínum. Elinóra kona hans fór líka með, enda fylgdi hún manni sínum hvert sem hann fóri. Til að fjármagna krossferð prinsanna fékk konungur þingið til að leggja á nýjan skatt gegn því að hann staðfesti að nýju [[Magna Carta]]. Játvarður sigldi af stað [[20. ágúst]] og hélt fyrst til Frakklands en [[Loðvík 9.]] Frakkakonungur var leiðtogi krossfaranna. Loðvík var þá kominn til [[Túnis]] ásamt bróður sínum, [[Karl 1. Sikileyjarkonungur|Karli af Anjou]], sem hafði sett sjálfan sig í konungsstól á [[Sikiley]], og var markmið þeirra að ná fótfestu í Norður-Afríku. En fljótlega eftir komuna þangað kom upp farsótt í franska liðinu og Loðvík dó [[25. ágúst]]. Þegar Játvarður kom til Túnis hafði Karl samið frið við emírinn og ekkert þar að gera meira. Þau Elinóra héldu því til Sikileyjar til vetursetu. Karl og [[Filippus 3. Frakkakonungur|Filippus 3.]], hinn nýi Frakkakonungur, höfðu misst áhuga á krossferðum og Játvarður hélt áfram einn. Hann kom til [[Akkó]] [[9. maí]] [[1271]]. Þar var þá helsta vígi kristinna manna í [[Landið helga|Landinu helga]] því [[Jerúsalem]] hafði fallið í hendur múslima [[1244]]. Hann og riddarar hans áttu í ýmsum skærum við [[Mamelúkar|Mamelúka]] ásamt heimamönnum í Akra en varð ekkert ágengt og í maí [[1272]] samdi [[Húgó 3. Kýpurkonungur|Húgó 3.]] konungur [[Kýpur]], sem var að nafninu til konungur Jerúsalem og var af Lusignan-ætt, tíu ára vopnahlé við Baibars, soldán Mamelúka. Játvarður og Elinóra héldu heim á leið í september og þegar þau komu loks til Sikileyjar bárust þeim þau tíðindi að Hinrik 3. hefði dáið [[16. nóvember]] og Játvarður væri orðinn konungur. Ríkisstjórnin var þó í öruggum höndum aðalsmannaráðs og Játvarði lá ekkert á heim, hann heimsótti páfann í [[Róm]], ferðaðist um [[Ítalía|Ítalíu]] og Frakkland, bældi niður uppreisn í Gaskóníu og kom ekki aftur til Englands fyrr en [[2. ágúst]] [[1274]]. Þau Elinóra voru svo krýnd [[19. ágúst]]. == Konungur Englands == [[Mynd:Hommage d Édouard Ier à Philippe le Bel.jpg|thumb|left|Játvarður vottar [[Filippus 3. Frakkakonungur|Filippusi 3.]] Frakkakonungi hollustu.]] Þegar heim kom sneri Játvarður sér að því að lagfæra það sem aflaga hafði farið á ríkisstjórnarárum föður hans, koma á röð og reglu og reyna að styrkja völd krúnunnar og ná aftur ýmsum eignum sem tapast höfðu. Hann bældi tvívegis niður uppreisn í Wales og lagði landið undir sig á árunum [[1276]]-[[1277]]. Hann var fenginn til að miðla málum í deilunum um ríkiserfðir í [[Skotland]]i eftir lát [[Alexander 3. Skotakonungur|Alexanders 3.]] og síðan [[Margrét Skotadrottning|Margrétar Skotadrottningar]] og stýra Skotlandi þar til deilan væri leyst en þegar [[Jóhann Balliol]] var orðinn konungur var Játvarður tregur til að sleppa völdum og [[1296]] réðist hann inn í Skotland og setti Jóhann af. Hann hafði líka í huga að fara í aðra krossferð og reyndi að koma á friði milli stríðandi konunga á meginlandinu í þeim tilgangi að fá þá með sér í krossferðina en þau áform urðu að engu 1291, þegar fréttist að Akkó hefði fallið í hendur Mamelúka. Krossferð Játvarðar 1271-1272 varð því síðasta krossferðin. Játvarður dvaldi oft í hertogadæmi sínu, Gaskóníu, en var eins og aðrir Englandskonungar í klemmu vegna þess að sem hertogi af Gaskóníu var hann [[lénsmaður]] Frakkakonungs og þurfti að votta honum hollustu. Það hafði hann gert á heimferð sinni [[1286]] en árið 1294 kvaddi Filippus 3. hann á sinn fund í [[París]]. Játvarður neitaði að mæta og þá lýsti Filippus því yfir að þar með skyldi hann sviptur Gaskóníu. Þetta leiddi vitaskuld til stríðs milli Játvarðar og Frakkakonungs. Játvarður treysti á stuðning frá [[Niðurlönd]]um, [[Þýskaland]]i og [[Búrgund]] en sá stuðningur brást og hann neyddist til að semja frið. Í því samkomulagi fólst meðal annars að hann gekk að eiga [[Margrét af Frakklandi, Englandsdrottning|Margréti]], dóttur Filippusar. == Stríð við Skota og dauði == Hann þurfti líka að snúa aftur til Skotlands því þar hafði [[William Wallace]] risið upp og gerst leiðtogi í frelsisbaráttu Skota. Játvarður vann sigur á liði hans í orrustunni við Falkirk [[22. júlí]] [[1298]] en náði honum ekki og Wallace hélt áfram baráttu sinni með skæruhernaði. Þegar [[Róbert 1. Skotakonungur|Róbert Bruce]] gekk í lið með Englendingum fór þeim þó að ganga betur og árið [[1305]] náðu þeir William Wallace og fluttu hann ti London þar sem hann var tekinn af lífi. En ári síðar lét Róbert Bruce krýna sig konung Skotlands og hóf baráttu fyrir sjálfstæði landsins. Játvarður var farinn að missa heilsu og stýrði hernum ekki sjálfur gegn honum. Englendingum gekk betur í fyrstu og mikilli hörku var beitt gegn Skotum en það varð til þess að þjappa þeim saman og Róbert konungur safnaði liði að nýju og vann sigur á Englendingum í orrustunni við Loudon-hæð. Játvarður hélt þá sjálfur norður á bóginn til að berjast við hann en veiktist á leiðinni af [[blóðkreppusótt]] og dó í herbúðum rétt sunnnan við skosku landamærin 7. júlí 1307. Stríðsbrölt Játvarðs var dýrt og hann hafði neyðst til að leggja þunga skatta á landsmenn við litla hrifningu þeirra. Hann naut þó yfirleitt virðingar þegna sinna sem stjórnandi og hermaður. Sú virðing var oft óttablandin því Játvarður var skapmikill og yfirgangssamur, sérlega hávaxinn og hermannlegur. Á yngri árum var hann talinn óútreiknanlegur og ótraustur en það breyttist þó heldur með aldrinum. [[Mynd:Tower of London King's room.jpg|thumb|right|Herbergi Játvarðs í [[Lundúnaturn]]i, endurgert samkvæmt hugmyndum um konungleg húsakynni um aldamótin 1300.]] Arftaki hans, [[Játvarður 2.]], erfði miklar skuldir, pólitískt vantraust og stríð við Skotland. Játvarðs er líka minnst fyrir illa meðferð á [[Gyðingar|gyðingum]] en hann rak þá á endanum alla úr landi [[1290]] og þeim var ekki heimil landvist í Englandi að nýju fyrr en [[1656]]. == Hjónabönd og fjölskylda == Játvarður var tvíkvæntur. Fyrri kona hans var [[Elinóra af Kastilíu]], sem hann giftist þegar hann var fimmtán ára og hún þrettán. Þau eru sögð hafa elskað hvort annað mikið og hún fylgdi honum í nær öll hans ferðalög, líka á vígvöllinn. Hann var henni trúr alla tíð og syrgði hana mikið þegar hún dó [[28. nóvember]] [[1290]] eftir 36 ára hjónaband. Í friðarsamningum við Frakka árið [[1294]] var svo samið um að Játvarður skyldi giftast [[Margrét af Frakklandi, Englandsdrottning|Margréti]] dóttur Filippusar 3. Frakkakonungs, og giftust þau [[1299]], þegar Margrét var tvítug. Játvarður og Elinóra áttu fjórtán til sextán börn (heimildum ber ekki saman). Fimm af dætrunum komust upp en af fjórum sonum lifði aðeins yngsta barnið, [[Játvarður 2.|Játvarður]], til fullorðinsára. Með Margréti átti Játvarður tvo syni sem náðu fullorðinsaldri. == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál = En|titill = Edward I of England|mánuðurskoðað = 19. ágúst|árskoðað = 2010}} {{töflubyrjun}} {{erfðatafla | titill = [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|Konungur Englands]] | frá = 1272 | til = 1307 | fyrir = [[Hinrik 3. Englandskonungur|Hinrik 3.]] | eftir = [[Játvarður 2.]] }} {{Töfluendir}} {{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}} {{fd|1239|1307}} [[Flokkur:Plantagenetætt]] [[Flokkur:Konungar Englands]] jg7t3msnx1or2i7wbhcco3s9l20pk5w 0 89706 1978858 1955038 2026-09-14T12:37:35Z Berserkur 10188 1978858 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Stockholms stads tredje sigill.png|thumb|right|Innsigli Stokkhólms með mynd Eiríks helga.]] '''Eiríkur helgi''', '''Eiríkur Játvarðsson''' eða '''Eiríkur 9.''' var hugsanlega tekinn til konungs í [[Svíþjóð]] á 6. tug 12. aldar. Fátt er þó vitað um hann með vissu nema að hann hafði konungsvöld á [[Vestur-Gautland]]i árið [[1158]] og dó á árunum [[1160]]-[[1162]] (samkvæmt helgisögu Eiríks dó hann [[18. maí]] [[1160]]). Rannsókn á jarðneskum leifum hans hefur leitt í ljós að hann var drepinn, sennilega hálshöggvinn. Föðurnafn Eiríks kann að benda til þess að faðir hans hafi verið enskrar ættar en um það er þó allt óvíst. Vitað er að maður að nafni Jóar Játvarðsson var við hirð [[Knútur Eiríksson|Knúts Eiríkssonar]], sonar Eiríks, og gæti hann hafa verið bróðir hans. Í páfabréfi [[1172]] kemur fram að Eiríkur hafi verið drepinn í fyllirísslagsmálum og leggur páfinn bann við að dýrka slíkan mann sem dýrling. Í helgisögninni segir að hann hafi fallið í bardaga við [[Magnús Hinriksson]], sem varð konungur næstur á eftir honum. Það litla sem um Eirík hefur verið skrifað snýst fyrst og fremst um helgi hans. Konungstíð hans varði stutt, líklega frá [[1156]] til [[1160]] og hann virðist ekki hafa látið mikið til sín taka. Því hefur verið haldið fram að hann hafi leitt fyrstu krossferðina til [[Finnland]]s [[1155]] en það kann að vera saga sem sögð var til að auðveldara yrði að fá hann tekinn í helgra manna tölu. Tilraunir til þess hófust þegar á ríkisstjórnarárum Knúts sonar hans. Elsta ritaða [[helgisaga]] Eiríks er frá [[1344]] og þar er lýst 50 [[kraftaverk]]um sem tengd eru Eiríki. Sagt var að lind hefði sprottið fram þar sem blóði hans var úthellt. Eiríkur var grafinn í [[Uppsalir (Svíþjóð)|Uppsölum]] og árið [[1273]] var [[helgiskrín]] hans fært úr gömlu Uppsaladómkirkju í [[Dómkirkjan í Uppsölum|þá nýju]]. Eftir það var það borið á milli kirkjanna í skrúðgöngu [[18. maí]] ár hvert. Mynd Eiríks var sett í innsigli [[Stokkhólmur|Stokkhólmsborgar]] árið [[1376]]. Kona Eiríks var [[Kristín Björnsdóttir Svíadrottning|Kristín]], dóttir Björns sonar [[Haraldur kesja|Haraldar kesju]], sonar [[Eiríkur góði|Eiríks góða]] Danakonungs, og Katrínar dóttur [[Ingi eldri|Inga eldri]] Svíakonungs. Þau áttu fjögur börn sem vitað er um, [[Knútur Eiríksson|Knút Eiríksson]], Svíakonung 1167-1196, Filippus, Katrínu og [[Margrét Eiríksdóttir Noregsdrottning|Margréti]] Noregsdrottningu, konu [[Sverrir Sigurðsson (konungur)|Sverris]] konungs. == Heimildir == * [https://www.santiebeati.it/dettaglio/92232 Borrelli, Antonio @ Santi, beati e testimoni: ''Sant' Erik IX'']. Skoðað 8. september 2010. * [http://www.katolsk.no/biografi/erik.htm Odden, séra Per Einar @ Den Katolske Kirke i Norge: ''Den hellige Erik'']. Skoðað 8. september 2010. * {{wpheimild | tungumál = Sv | titill = Erik den helige | mánuðurskoðað = 25. ágúst| árskoðað = 2010}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Svíakonungar|Svíakonungur]] | frá = [[1156]] (?) | til = [[1160]] (?) | fyrir = [[Sörkvir eldri]] | eftir = [[Magnús Hinriksson]] }} {{Töfluendir}} {{Einvaldar Svíþjóðar}} [[Flokkur:Svíakonungar]] [[Flokkur:Saga Svíþjóðar]] [[Flokkur:Dýrlingar]] axomqg4u4ozx8pzez8fhemwfx8pct5m 0 92777 1978937 1972168 2026-09-15T09:58:42Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978937 wikitext text/x-wiki {{reikistjarna | bakgrunnur = #DFDFDF | nafn = Eris | tákn = [[Mynd:Eris symbol (bold).svg|24px|⯰]] | mynd = Eris and dysnomia2.jpg | alt = Eris og Dysnómía. Tveir óskýrir ljósdeplar í fjarska. Annar stærri en hinn. | myndatexti = Eris (fyrir miðju) og Dysnómía (til vinstri). Mynd tekin af Hubble-geimsjónaukanum. | kyn = kvk | nefnt_eftir = [[Eris (gyðja)|Erisi]] | uppgötvað af = {{einfaldur listi| * [[Michael E. Brown|M. E. Brown]] * [[Chad Trujillo|C. A. Trujillo]] * [[David L. Rabinowitz|D. L. Rabinowitz]]<ref name="discovery" /> }} | uppgötvun_dagsetning = [[5. janúar]] [[2005]]<ref name="New Planet" /> | önnur_nöfn = 2003 UB₃₁₃<ref name="jpldata" /> | rs_nafn = 136199 Eris | rs_flokkur = {{einfaldur listi| * [[dvergreikistjarna]] * [[útstirni]] * [[dreifstirni]] }} | sporbaugur_H = <ref name="jpldata" /> | viðmiðunartími = 30. september 2012 | forskeyti_nándogfirrð = Sól | nánd = 38,375 [[Stjarnfræðieining|AU]]<br />5,65×10⁹ km | firrð = 97,65 AU<br />14,60×10⁹ km | hálfur_langás = 68,01 AU<br />10,12×10⁹ km | miðskekkja = 0,435763 | umferðartími = 560,9 [[ár]] | meðalhraði = 3,436 km/s | meðalbrautarhorn = 202,75388° | brautarhalli = 43,844° | rishnútslengd = 36,051° | stöðuhorn_nándar = 150,809° | tungl = [[Dysnómía (tungl)|Dysnómía]] | meðalgeisli = 1163 ± 6 km<ref name="sicardy" /><ref name="Beatty2010-NewScientist" /> | flatarmál_yfirborðs = 1,7×10⁷km2</sup> | massi = (1,67 ± 0,02)×10²² kg<ref name="Brown Schaller 2007" /><br />(0,23 [[Tunglið|máni]]) | þéttleiki = 2,52 ± 0,05 g/cm³<ref name="sicardy" /><ref name="Beatty2010-SkyTelescope" /> | þyngdarafl = 0,827 m/s² | lausnarhraði = 1,384 km/s | stjarnbundinn dagur = 25,9&nbsp;±&nbsp;8 [[klukkustund|kl]]<ref name="jpldata" /> | endurskinshlutfall = 0,96<ref name="sicardy" /> | hitanafn1 = [[Kelvin]] | lægsti1 = 30 K | meðal1 = 42,5 K | hæsti1 = 55 K | hitanafn2 = [[Selsíus]] | lægsti2 = -243,15&nbsp;°C | meðal2 = -230,65&nbsp;°C | hæsti2 = -218,15&nbsp;°C | sýndarbirta = 18,7<ref name="AstDys" /> | reyndarbirta = −1,19&nbsp;±&nbsp;0,3<ref name="jpldata" /> | hornstærð = 40 [[bogamínúta|millibogasekúndur]]<ref name="Bertoldi Altenhoff et al. 2006" /> }} '''Eris''', [[Reikistirnanöfn|reikistirnisnafn]]: '''136199 Eris''' (tákn: [[File:Eris symbol (bold).svg|16px|⯰]]),<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> er [[massi|massamesta]] [[dvergreikistjarna]]n á [[sporbraut]] um [[sólin|sólu]] og níunda massamesta fyrirbærið í [[sólkerfi]]nu. Hún er talin hafa [[þvermál]]ið 2.326 km (±12) og vera 27% þyngri en [[Plútó (dvergreikistjarna)|Plútó]] eða um það bil 0,27% af massa [[Jörðin|jarðarinnar]].<ref name="Beatty2010-NewScientist" /><ref name="Brown Schaller 2007" /><ref name="070614_eris_mass" /> Teymi sem starfaði undir stjórn [[Michael E. Brown|Mike Brown]] í [[Palomar-stjörnuathugunarstöðin]]ni fann Eris í janúar 2005 og tilvist hennar var staðfest síðar það ár. Hún er [[útstirni]] [[Útstirni handan Neptúnusar|handan brautar Neptúnusar]] og tilheyrir einnig flokki [[dreifstirni|dreifstirna]] sem eru útstirni sem ganga um sólina eftir mjög ílöngum brautum. Eina þekkta [[tungl]] hennar er [[Dysnómía (tungl)|Dysnómía]]. Árið 2011 var Eris stödd 96,6 [[stjarnfræðieining]]ar (AU) frá sólinni<ref name="AstDys" /> eða þrisvar sinnum fjær sólu en Plútó. Ef frá eru taldar sumar [[halastjarna|halastjörnur]] þá eru Eris og Dysnómía fjarlægustu þekktu fyrirbæri sólkerfisins.<ref name="New Planet" /> Þar sem Eris virtist vera stærri en Plútó þá lýstu uppgötvarar hennar og [[NASA]] henni í fyrstu sem tíundu reikistjörnunni.<ref name="mbrown-planetlila" /> Vegna þessa og vegna vaxandi líka á því að fleiri áþekkir hnettir myndu finnast ákvað [[Alþjóðasamband stjarnfræðinga]] (IAU) að skilgreina í fyrsta skiptið hugtakið „[[reikistjarna]]“. Samkvæmt skilgreiningunni sem samþykkt var 24. ágúst 2006 var Eris skilgreind sem dvergreikistjarna ásamt hnöttum á borð við Plútó, [[Seres (dvergreikistjarna)|Seres]], [[Hámea (dvergreikistjarna)|Hámeu]] og [[Makemake (dvergreikistjarna)|Makemake]].<ref name="IAUPressRelease2006" /> Bráðabirgðaniðurstöður af athugunum á [[stjörnumyrkvi|stjörnumyrkva]] af völdum Erisar 6. nóvember 2010 bentu til þess að þvermál hennar væri um það bil 2.326 km en það er minna en talið var í fyrstu og nokkurn veginn hið sama og hjá Plútó.<ref name="Brown2010-occult" /> Vegna vikmarka í stærðaráætlunum er ekki hægt að slá því föstu að svo stöddu hvort Plútó eða Eris er stærri. Báðir hnettirnir eru taldir hafa þvermál í kringum 2.330 km.<ref name="Brown2010-Plutosize" /> == Uppgötvun == Hópur vísindamanna undir stjórn [[Michael E. Brown|Mike Brown]], [[Chad Trujillo]] og [[David L. Rabinowitz|David Rabinowitz]] fann Eris hinn 5. janúar 2005 á myndum sem teknar voru 21. október 2003.<ref name="New Planet" /> Tilkynnt var um fundinn hinn 29. júlí 2005, sama dag og tilkynnt var um fund [[Makemake (dvergreikistjarna)|Makemake]] og tveimur dögum eftir að tilkynnt hafði verið um fund [[Hámea (dvergreikistjarna)|Hámeu]].<ref name="MaughJohnson" /> Hópurinn hafði leitað kerfisbundið að stórum útstirnum í nokkur ár og hafði áður fundið nokkur slík, þar á meðal [[50000 Quaoar]], [[90482 Orcus]] og [[90377 Sedna]]. Venjubundnar athuganir fóru fram 21. október 2003 með 1,2 [[metri|m]] [[Schmidt stjörnusjónauki|Schmidt stjörnusjónauka]] í Palomar-stjörnuathugunarstöðinni í [[Kalifornía|Kaliforníu]] en myndin af Eris fannst þó ekki þá vegna þess hversu löturhægt hún fer yfir. Sjálfvirkur hugbúnaður hópsins hundsaði alla hluti sem færðust hægar en 1,5 [[bogasekúnda|bogasekúndu]] á klukkustund til þess að fækka fölskum niðurstöðum. Þegar Sedna fannst þá færðist hún yfir himininn á 1,75 bogasekúndu á klukkustund og í ljósi þess var ákveðið að kanna aftur gömul myndagögn með lægri mörkum og fara yfir allar niðurstöðurnar sem hafnað hafði verið í fyrri atrennu. Í janúar 2005 sást Eris á hægri ferð miðað við fastastjörnur. [[Mynd:Animation showing movement of 2003 UB313-2-.gif|thumb|left|Hreyfimynd er sýnir hreyfingu Erisar á myndunum sem hún fannst á. Örin bendir á Eris. Þessir þrír rammar voru teknir yfir þriggja klukkustunda tímabil.]] [[Mynd:TheTransneptunians 73AU.svg|left|thumb|Dreifing útstirna handan Neptúnusar.]] Athuganir fóru fram í kjölfarið til þess að ákvarða sporbaug Erisar og út frá því fjarlægð hennar. Hópurinn hafði ætlað sér að fresta opinberum tilkynningum um fund Erisar og Makemake þar til útreikningum og athugunum væri lokið en fallið var frá því og tilkynnt um fundina 29. júlí 2005 eftir að annar hópur á [[Spánn|Spáni]] varð fyrri til þess að tilkynna um fund Hámeu en hópurinn í Kaliforníu var þá einnig að fylgjast með henni.<ref name="New Planet" /> Frekari athuganir leiddu í ljós í október 2005 að Eris hafði fylgitungl sem síðar var kallað [[Dysnómía (tungl)|Dysnómía]]. Athuganir á sporbaugi hennar gerðu vísindamönnum kleift að ákvarða massa Erisar og gefið var út í júní 2007 að hún væri 1,66 × 10²² kg, 27% þyngri en Plútó. == Flokkun == Eris er [[dreifstirni]], þ.e. útstirni sem talið er hafa kastast úr Kuiper-beltinu og á aflangari og óvenjulegri sporbauga vegna víxlverkunar við þyngdarsvið [[Neptúnus]]ar þegar sólkerfið var í myndun. Brautarhalli hennar er verulegur miðað við flest dreifstirni en líkön benda til þess að hlutir sem voru innarlega í Kuiper-beltinu hafi dreifst á óreglulegri og meira hallandi sporbauga en hlutir sem voru utarlega í því.<ref name="GallardoBrunini" /> Hlutir sem eru innarlega eru vanalega stærri en þeir sem ganga utar þannig að stjörnufræðingar reikna með því að finna fleiri útstirni á hallandi sporbaugum á borð við Eris en slíkir sporbaugar hafa ekki verið kannað ítarlega hingað til. Þar sem Eris kann að vera stærri en Plútó, og virðist örugglega þyngri, lýstu NASA og ýmsir fjölmiðlar henni í fyrstu sem „tíundu reikistjörnunni“.<ref name="JPL-2005-126" /> Vegna óvissu um flokkun Erisar og eldri umræðna um stöðu Plútós ákvað [[Alþjóðasamband stjörnufræðinga|IAU]] að skipa nefnd stjörnufræðinga til þess að skilgreina með nákvæmari hætti hugtakið reikistjarna. Hin nýja skilgreining var tekin upp 24. ágúst 2006 og með henni var bæði Plútó og Eris skipað í nýjan flokk dvergreikistjarna sem aðskilinn er frá reikistjörnunum sem nú eru aðeins átta talsins.<ref name="IAU 2006 5&6" /> Brown hefur síðar tekið fram að hann sé samþykkur því að Plútó hafi misst nafnbót sína sem reikistjarna.<ref name="Britt2006" /> Í kjölfarið fór Eris á reikistirnalista IAU þar sem hún fékk heitið ''(136199) Eris.''<ref name="IAUC 8747" /> == Nafn == [[Mynd:Eris (Discordia).jpg|thumb|upright|Málverk frá [[Aþena|Aþenu]] frá því um 550 f.Kr. af gyðjunni [[Eris (gyðja)|Erisi]].]] Eris heitir eftir [[Grísk goðafræði|grísku gyðjunni]] [[Eris (gyðja)|Erisi]] ([[gríska]]: ''Ἔρις'') sem var holdgervingur erfiðleika og ósættis.<ref name="USGS-UB-313" /> Nafnið varð fyrir valinu þann 13. september 2006 eftir að hún hafði óvenjulega lengi þurft að ganga formlega undir bráðabirgðaheiti sínu '''2003 UB₃₁₃''' sem hún fékk sjálfkrafa samkvæmt nafnavenjum IAU um reikistirni. === Xena === Vegna óvissu um hvort fyrirbærið yrði flokkað sem reikistjarna eða reikistirni — en ólíkar venjur um nafngiftir gilda um þessa flokka<ref name="IAU-2003-UB313" /> — var ekki hægt að ákveða nafn formlega fyrr en eftir 24. ágúst 2006 þegar niðurstaða IAU um skilgreiningu reikistjarna lá fyrir.<ref name="IAUC 8747" /> Fram að því varð fyrirbærið þekkt á meðal almennings sem ''Xena''. Xena var óformlegt nafn sem hópurinn sem fann hana notaði innbyrðis og var sótt í kvenhetjuna úr samnefndum sjónvarpsþáttum, ''[[Xena: Warrior Princess]]''. Hópurinn hafði geymt nafnið til þess að nota á fyrsta hnöttinn sem fyndist sem væri stærri en Plútó. === Formlegt nafn valið === [[Mynd:Artist's impression dwarf planet Eris.jpg|thumb|Mynd listamanns af Eris sem byggir á athugunum frá stjörnuathugunarstöð [[ESO]] í [[La Silla]].<ref name="Pluto's Twin" />]] Samkvæmt vísindafréttamanninum [[Govert Schilling]] vildi Brown í upphafi að fyrirbærið fengi nafnið [[Lila (hindúismi)|Lila]] eftir hugtaki úr [[hindú goðafræði]] sem lýsir alheiminum sem niðurstöðu leiks sem [[Brahma]] lék. Nafnið var einnig líkt „Lilah“ sem var nafn nýfæddrar dóttur Brown. Brown hafði í huga að gera nafnið ekki opinbert fyrr en það hafði verið formlega samþykkt. Í tilfelli [[90377 Sedna|Sednu]] nokkru áður hafði hann gert það og hlotið gagnrýni fyrir. Hann skráði hins vegar heimasíðu sína þar sem uppgötvun Erisar var lýst á slóðina ''/~mbrown/planetlila'' og gleymdi að breyta því í öllum látunum í kringum uppgötvun Hámeu. Í stað þess að reita aðra stjörnufræðinga frekar til reiði gaf hann þá skýringu að síðan væri svo nefnd vegna dóttur hans og féll frá því að leggja til Lila sem nafn.<ref name="Schilling2008" /> Brown hafði einnig vakið máls á því að nafnið ''[[Persefóna]]'' væri viðeigandi þar sem hún var eiginkona [[Plútó (guð)|Plútós]].<ref name="New Planet" /> Nafnið hafði verið notað í [[vísindaskáldskapur|vísindaskáldskap]] og naut vinsælda á meðal almennings, það var til að mynda hlutskarpast í könnun á vegum ''[[New Scientist]]'' tímaritsins (Xena lenti þar í fjórða sæti þrátt fyrir að vera aðeins gælunafn).<ref name="TechRepublic2006" /><ref name="O'Neill2005-NewScientist" /> Þetta var hins vegar ekki mögulegt eftir að fyrirbærið var flokkað sem dvergreikistjarna vegna þess að þegar var til [[smástirni]] með þessu nafni, [[399 Persefóna]].<ref name="New Planet" /> Þar sem reglur IAU kveða á um að fyrirbæri á stöðugum sporbaugum handan Neptúnusar eigi að bera nöfn sem tengjast [[sköpunarsaga|sköpunarsögum]], hafði hópur Mike Brown jafnframt hugleitt slíka möguleika.<ref name="caltech" /> Eftir að deilurnar um stöðu fyrirbærisins leystust stakk hópurinn upp á nafninu Eris hinn 6. september 2006. Nafnið hlaut svo staðfestingu IAU sem opinbert heiti hinn 13. september sama ár.<ref name="caltech" /><ref name="IAU0605" /> Að mati Brown var viðeigandi að Eris fengi nafn úr grískri eða rómverskri goðafræði eins og hinar reikistjörnunar, í ljósi þess að hún hafði talist reikistjarna til skamms tíma. Langflest þeirra nafna höfðu þegar verið notuð á smástirni en [[Eris (gyðja)|Eris]] var ekki þar á meðal. Brown sagði hana vera uppáhaldsgyðjuna sína og nafnið endurspeglar jafnframt það ósætti sem upp kom á meðal stjörnufræðinga um stöðu Erisar og Plútós við fund hennar.<ref name="WGBH" /> == Sporbaugur == [[Mynd:Eris Orbit-is.svg|left|thumb|Sporbaugur Erisar (blár) borinn saman við Satúrnus, Úranus, Neptúnus og Plútó (hvítur/grár). Rauði punkturinn er sólin og dekkri hlutar sporbauganna eru neðan [[sólbaugur|sólbaugs]]. Teikningin til vinstri horfir beint ofan á sléttu sólbaugsins en á teikningunum hægra meginn er horft þvert á sólbaug frá tveimur sjónarhornum.]] [[Mynd:Eris800yearsb.gif|thumb|Fjarlægðir Erisar og Plútós frá sólu næstu 1000 árin.]] [[Umferðartími]] Erisar er 557 ár og árið 2011 var hún stödd 96,6 [[Stjarnfræðieining|AU]] frá sólinni,<ref name="AstDys" /> sem er nálægt því lengsta sem hún fer (sólfirrð hennar er 97,5 AU). Seinasta sólnánd Erisar átti sér stað á árunum 1698<ref name="Buie2007" /> til 1699<ref name="horizons" /> og seinasta sólfirrð í kringum 1977.<ref name="horizons" /> Næsta sólnánd verður í kringum 2256<ref name="horizons" /> til 2258.<ref name="Johnston2007" /> Nú eru Eris og Dysnómía fjarlægustu hlutirnir í sólkerfinu sem vitað er um, ef frá eru taldar sumar [[halastjarna|halastjörnur]] og nokkur könnunarför sem menn hafa sent út að mörkum sólkerfisins.<ref name="Peat-Heavens-Above-dubious-source" /> Hins vegar eru í kringum 40 þekkt útstirni sem ganga enn lengra frá sólu en Eris þó að þau séu öll nær en Eris nú um stundir.<ref name="MPC" /> Sporbaugur Erisar er mjög [[miðskekkja|miðskakkur]]. Næst sólinni er hún í 37,9 AU fjarlægð sem er dæmigerð sólnánd dreifstirna. Það er fyrir innan sporbaug Plútós en þó það fjarri Neptúnusi (29,8-30,4 AU) að þyngdarsvið hans verkar hverfandi lítið á Eris. Plútó fylgir á hinn bóginn eins og önnur [[plútóstirni]] sporbaugi sem er ekki jafn miðskakkur og ekki jafn hallandi, miðað við sporbauga reikistjarnanna, og getur farið inn fyrir sporbaug Neptúnusar án hættu á árekstri vegna [[brautahermun]]ar. Mögulega er Eris í 17:5 hermun með Neptúnusi en frekari athugana er þörf áður en það fæst staðfest.<ref name="orbitsimulator" /> Sporbaugur Erisar er mjög hallandi miðað við reikistjörnurnar eða um 44° miðað við [[Sólbaugur|sólbaug]]. Eftir um 800 ár mun Eris ganga nær sólinni en Plútó til skamms tíma (sjá línuritið hægra megin). [[Sýndarbirta]] Erisar er 18,7 sem er nóg til þess að hún getur mögulega sést í betri stjörnu[[Sjónauki|sjónaukum]] áhugamanna. 200 mm sjónauki með [[ljósflaga|ljósflögu]] getur greint Erisi við bestu aðstæður. Ástæðan fyrir því að hún fannst ekki fyrr er mikill brautarhalli hennar en athyglin hefur fyrst og fremst beinst að sólbauginum þar sem flest fyrirbæri sólkerfisins liggja. Nú er Eris í [[Hvalurinn|Hvalsmerkinu]]. Hún var í [[Myndhöggvarinn|Myndhöggvaranum]] frá 1876 til 1929 og [[Fönix (stjörnumerki)|Fönix]] frá 1840 til 1874. Árið 2036 mun hún færast yfir í [[Fiskar (stjörnumerki)|Fiska]] og verður þar fram til 2065 þegar hún gengur yfir í [[Hrúturinn|Hrútinn]]<ref name="horizons" /> Eftir það gengur Eris inn á norðurhvolf himinsins þegar hún færist yfir í [[Perseifur (stjörnumerki)|Perseif]] árið 2128. Vegna brautarhallans gengur Eris aðeins inn í fá stjörnumerki hins hefðbunda [[dýrahringurinn|dýrahrings]]. == Stærð, massi og þéttni == {{plain row headers}} {| class="wikitable plain-row-headers" style="float: right; margin-left: 1em;" |+ '''Stærðarmöt''' |- ! scope="col" | Ár !! Geisli (þvermál) !! Heimild |- ! scope="row" | 2005 | 1.199 (2.397) km<!--1198.5--><ref name="hst1" /> | [[Hubble-geimsjónaukinn|Hubble]] |- ! scope="row" | 2007 | 1.300 (2.600) km<ref name="spitzer" /> | [[Spitzer-geimsjónaukinn|Spitzer]] |- ! scope="row" | 2011 | 1.163 (2.326) km<ref name="sicardy" /> | [[Stjörnumyrkvi]] |} Árið 2005 var þvermál Erisar áætlað 2.397 km með skekkjumörkum upp á 100 km, út frá myndum [[Hubble geimsjónaukinn|Hubble geimsjónaukans]].<ref name="hst1" /><ref name="Bertoldi2006" /> Stærðin er metin út frá [[reyndarbirta|reyndarbirtu]] og [[Endurskinshlutfall|endurskinshlutfalli]]. Úr 97 AU fjarlægð myndi hlutur sem er 3000 km í þvermáli hafa sýndarþvermálið 40 [[bogamínúta|bogamillisekúndur]]<ref name="Bertoldi Altenhoff et al. 2006" /> sem er sýnilegt með Hubble en þó alveg á mörkum þess sem sjónaukinn getur greint. Sé þetta rétt er Eris álíka stór og Plútó, sem er 2.330 km í þvermáli. Það bendir líka til þess að endurskinshlutfall Erisar sé 0,96, sem er hærra en hjá nokkru öðru fyrirbæri í sólkerfinu fyrir utan tunglið [[Enceladus|Enkeladus]].<ref name="sicardy" /> Getgátur eru um að hið háa endurskinshlutfall stafi af ís á yfirborðinu sem endurnýist reglulega vegna hitasveiflna sem fylgja ílöngum sporbaugi Erisar.<ref name="Brown-2003-UB313" /> Árið 2007 fóru fram talsverðar athuganir á stærstu útstirnunum handan Neptúnusar með [[Spitzer-geimsjónaukinn|Spitzer-geimsjónaukanum]] og niðurstaða þeirra um þvermál Erisar var að það væri 2.600 km en með skekkjumörkum á bilinu 2.400-3.000 km í þvermáli.<ref name="spitzer" /> Áætlanir Spitzer og Hubble sjónaukanna liggja saman á bilinu 2.400-2.500 km sem þýðir 4-8% meira þvermál en Plútó. Stjörnufræðinga grunar hins vegar núorðið að snúningsmöndull Eris beinist í átt að sólinni um þessar mundir sem myndi þýða að sú hlið sem snýr að sólu sé hlýrri en meðaltalið sem myndi skekkja allar mælingar sem byggja á [[Innrauðir geislar|innrauðum geislum]].<ref name="Beatty2010-NewScientist" /> Í nóvember 2010 var fylgst með Erisi ganga fyrir fastastjörnu, það var fjarlægasti slíki viðburðurinn sem sést hefur hingað til. Bráðabirgðaniðurstöður þeirrar athugunar vekja efasemdir um fyrri stærðarmöt.<ref name="Beatty2010-NewScientist" /> Lokaniðurstöður þessarar athugunar voru þær að þvermál Erisar var áætlað sem 2.326 ±12 km.<ref name="sicardy" /> Varasamt er að bera þessa tölu saman við Plútó til að reyna að ákvarða hvort Eris eða Plútó eru stærri. Það gildir líka um Plútó að þvermál hans er háð óvissu vegna þess að Plútó hefur talsverðan [[lofthjúpur|lofthjúp]] sem gerir erfitt að mæla fast yfirborð hans.<ref name="Young07" /> Það mun þó væntanlega skýrast 2015 með leiðangri [[New Horizons]] sem nú stefnir til Plútó. Massa Erisar er hægt að áætla með meiri vissu en þvermálið. Ef byggt er á því að umferðartími Dysnómíu um Eris sé 15,774 sólarhringar þá er Eris 27% þyngri en Plútó. Ef gengið er út frá þvermálinu sem fékkst með athugunum á stjörnumyrkvum, hefur Eris eðlismassann 2,52 g/cm³ sem er talsvert meira en eðlismassi Plútós og gæti skýrst af því að Eris sé að stærri hluta úr bergi en Plútó.<ref name="sicardy" /> == Yfirborð og lofthjúpur == [[Mynd:2003_UB313_near-infrared_spectrum.png|thumb|Innrautt litróf Erisar borið saman við Plútó sýnir líkindi dvergreikistjarnanna.]] [[Mynd:2006-16-a-full-1-.jpg|thumb|left|Hugmynd listamanns um Eris og Dysnómíu. Eris er stærri og Dysnómía grái hnötturinn aðeins ofar. Dauf sólin sést efst til vinstri.]] Hópurinn sem fann Eris fylgdi uppgötvuninni eftir með [[litrófsgreining]]u sem gerð var með 8 m Gemini North sjónaukanum á [[Hawaii]] hinn 25. janúar 2005. Innrautt ljós frá Eris afhjúpaði metanís á yfirborðinu, sem er ekki ósvipað Plútó sem fram að því hafði verið eina þekkta útstirnið með metani á yfirborðinu og jafnframt er það líkt [[Tríton (tungl)|Tríton]], tungli Neptúnusar.<ref name="gemini.edu.tenth" /> Ómögulegt er með þeim tækjum sem nú eru í boði að sjá yfirborðseinkenni á Eris. Hitastig á yfirborði Erisar er talið sveiflast frá 30 til 56 kelvin (-243&nbsp;°C til -217&nbsp;°C) eftir því hvort hún er í sólnánd eða sólfirrð.<ref name="New Planet" /> Ólíkt Plútó og Tríton sem virðast hafa rauðleitan blæ sýnist Eris frekar grá.<ref name="New Planet" /> Rauður blær Plútós er talinn tilkominn af [[þólín]]útfellingum á yfirborði hans og þar sem þessar útfellingar dekkja yfirborðið, dregur það í sig meira sólarljós og hitnar meira en ella sem stuðlar að uppgufun metans. Eris er á hinn bóginn yfirleitt fjær sólinni og því svo köld að metangas frýs á yfirborðinu jafnvel þótt undirlagið sé dökkt. Metanhrím sem dreifist jafnt yfir allan hnöttinn gæti því hulið mögulegar þólínútfellingar og valdið hinu mjög mikla endurskini Erisar.<ref name="Brown-AJ2005-635" /> Þrátt fyrir að sólfirrð Erisar sé þrisvar sinnum meiri en sólfirrð Plútós, kemur hún líka nógu nálægt til þess að metanhrímið á yfirborði hennar gæti hlýnað nógu mikið til þess að valda [[þurrgufun]] (þ.e. efni breytist beint úr föstu formi í gas án þess að verða fyrst að vökva). Metan er mjög [[rokgirni|rokgjarnt]] efni þannig að af návist þess á Erisi má draga þá ályktun að hún hafi annaðhvort alltaf verið svo utarlega í sólkerfinu að metanið hafi haldist frosið eða þá að hún hafi eigin uppsprettu metans sem endurnýjar það sem er á yfirborðinu í stað þess sem sleppur úr lofthjúpnum út í geiminn. Athuganir á öðru stóru útstirni, Hámeu, eru allar á annan veg og benda til að þar sé vatnsís en ekki metanís.<ref name="Licandro-AA2006-458" /> == Tungl == Árið 2005 var hópur vísindamanna að nota Keck-sjónaukana á Hawaii til þess að gera athuganir á fjórum björtustu útstirnunum ([[Plútó (dvergreikistjarna)|Plútó]], [[Makemake(dvergreikistjarna)|Makemake]], [[Hámea (dvergreikistjarna)|Hámeu]] og Erisi) með nýrri lasermiðaðri tækni.<ref name="Brown Van Dam et al. 2006" /> Myndir sem teknar voru 10. september afhjúpuðu [[tungl]] á braut um Erisi. Í samræmi við gælunafnið "Xena" sem þá var notað um Erisi, nefndi hópur Mike Brown tunglið gælunafninu „Gabrielle“, í höfuðið á tryggri aðstoðarkonu Xenu úr sjónvarpsþáttunum um stríðsprinsessuna. Þegar Eris fékk formlegt heiti sitt staðfest hjá IAU var tunglinu jafnframt gefið heitið ''[[Dysnómía (tungl)|Dysnómía]]'' í höfuðið á dóttur grísku gyðjunnar Erisar en [[Dysnómía (gyðja)|Dysnómía]] er jafnframt gyðja lögleysis og upplausnar. Brown segist hafa valið það vegna líkinda við nafn eiginkonu sinnar, Diane. Í nafninu felst líka óbein vísun til gælunafnsins ''Xena,'' en þá persónu lék [[Lucy Lawless]] (þar sem lawless merkir lögleysa).<ref name="Tytell-ST2006" /> <!-- == Neðanmálsgreinar == {{refbegin}} <ol type="a"> <li> {{note label|A|a|none}}{{respell|EER|is}} or {{respell|ERR|is}}.<ref name="dic.ref.com-eris" /> Both are common; the former is the literary pronunciation of the name, but Brown and his students use the latter.<ref name="pluggd.tv-2007" /> </li> <li> {{note label|B|b|none}}Brown is joking on this point. It was in fact [[Pluto (Disney)|the Disney character Pluto]] that was named after the newly discovered "planet", though [[Venetia Phair]], Pluto's christener, had to counter accusations her whole life that she named the planet after a cartoon dog.<ref name="BBC2007-dog-girl" /> </li> <li> {{note label|C|c|none}}For an example of an amateur image of Eris, see [http://www.moonglow.net/ccd/pictures/pc/index.html#tnos Fred Bruenjes' Astronomy] </li> <li> {{note label|D|d|none}}The Resolution of the High Resolution Channel of the [[Advanced Camera for Surveys|ACS]] is 40&nbsp;marcsec (milliarcseconds) and the size of 1 pixel is ~25&nbsp;marcsec i.e. ~1875&nbsp;km at the distance of Eris. </li> <li> {{note label|E|e|none}}The reference to 'direct' measure by HST should not mislead into thinking that this method is as 'direct' and model-independent as measuring say [[Neptune|Neptune’s]] size. Basically, the method consists in finding the statistically best fit to a ''smeared'' image of the size of less than 2 pixels by comparing it with smeared images of the background [[star]]s, using a given computer model of the optics ([[point spread function|PSF]]). A non technical description of the method is given on [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/index.html#size Brown’s page], a detailed description of this approach and its limitations are discussed in a paper on {{dp|Quaoar}}<ref name="Brown-AJ2004-127" /> </li> <li> {{note label|F|f|none}}If the object is in pole-on position, the side facing the Sun (and the observer) gets hotter producing stronger emissions thus resulting in overestimation of the diameter using the thermal method. </li> <li> {{note label|G|g|none}}Images were taken on October 21, 2003, however the object was not detected and identified until 2005. </li> <li> {{note label|H|h|none}} {{As of|2011}}, [[90377 Sedna|Sedna]] is 87.3&nbsp;[[astronomical unit|AU]] from the Sun,<ref name="AstDys-Sedna" /> whereas Eris is 96.6&nbsp;AU from the Sun.<ref name="AstDys" /> Eris is near its aphelion (furthest distance from the Sun), while Sedna is nearing its 2076 perihelion (closest approach to the Sun).<ref name="Horizons2076" /> Sedna will overtake Eris as the farthest presently known spherical [[minor planet]] in 2114.<ref name="Horizons2076" /> </li> <li> {{note label|I|i|none}}It is, however, only the 16th most massive body in the Solar System over all, as [[List_of_Solar_System_objects_by_size|7 moons]] are more massive. </li> <li> {{note label|J|j|none}}According to most recent estimates, Eris is ~1% larger<ref name="sicardy" /> and 25% more massive than Pluto.<ref name="Brown Schaller 2007" /> Given the [[error bar]]s in the different diameter estimates, it is currently unknown whether Eris or Pluto has the larger diameter.<ref name="Brown2010-Plutosize" /> Both Pluto and Eris are estimated to have solid-body diameters of about 2330&nbsp;km.<ref name="Brown2010-Plutosize" /> </li> </ol> {{refend}} --> == Heimildir == {{heimildaskrá | colwidth = 30em | heimildir = <ref name="discovery"> {{H-vefur | höfundur = Staff | dagsetning = 2007-05-01 | url = http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/NumberedMPs.html | titill = Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets | útgefandi = IAU: Minor Planet Center | dags skoðað = 2007-05-05 }} </ref> <ref name="New Planet"> {{H-vefur | titill = The discovery of 2003 UB313 Eris, the largest known dwarf planet | url = http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ | nafn = Brown | eiginnafn = Mike | ár = 2006 | dags skoðað = 2007-05-03 }} </ref> <ref name="jpldata"> {{H-vefur | dagsetning = 2009-11-20 last obs | titill = JPL Small-Body Database Browser: 136199 Eris (2003 UB313) | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Eris | dags skoðað = 2012-08-08 }} [http://www.webcitation.org/69l3y4NoX Archived] from the original on 2012-08-08 </ref> <ref name="MPC"> {{H-vefur | titill = List Of Centaurs and Scattered-Disk Objects | útgefandi = Minor Planet Center | url = http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/Centaurs.html | dags skoðað = 2008-09-10 }} </ref> <ref name="Buie2007"> {{H-vefur | nafn = Buie | eiginnafn = Marc | höfundur tengill = Marc W. Buie | dagsetning = 2007-11-06 | titill = Orbit Fit and Astrometric record for 136199 | útgefandi = [[Deep Ecliptic Survey]] | url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136199.html | dags skoðað = 2007-12-08 }} </ref> <ref name="sicardy"> {{H-tímarit | titill = Size, density, albedo and atmosphere limit of dwarf planet Eris from a stellar occultation | tímarit = European Planetary Science Congress Abstracts | árgangur = 6 | ár = 2011 | url = http://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-137-8.pdf | dags skoðað = 2011-09-14 | bibcode = 2011epsc.conf..137S | nafn1 = Sicardy | eiginnafn1 = B. | nafn2 = Ortiz | eiginnafn2 = J. L. | nafn3 = Assafin | eiginnafn3 = M. | nafn4 = Jehin | eiginnafn4 = E. | nafn5 = Maury | eiginnafn5 = A. | nafn6 = Lellouch | eiginnafn6 = E. | nafn7 = Gil-Hutton | eiginnafn7 = R. | nafn8 = Braga-Ribas | eiginnafn8 = F. | nafn9 = Colas | eiginnafn9 = F. | síður = 137 }} </ref> <ref name="Beatty2010-NewScientist"> {{H-vefur | nafn = Beatty | eiginnafn = Kelly | titill = Former 'tenth planet' may be smaller than Pluto | útgefandi = Sky and Telescope | miðill = NewScientist.com | dagsetning = November 2010 | url = http://www.newscientist.com/article/dn19697-former-tenth-planet-may-be-smaller-than-pluto.html | dags skoðað = 2011-10-17 }} </ref> <ref name="Brown Schaller 2007"> {{H-tímarit | nafn = Brown | eiginnafn = Michael E. | nafn2 = Schaller | eiginnafn2 = Emily L. | dagsetning = 15. júlí 2007. | titill = The Mass of Dwarf Planet Eris | tímarit = Science | árgangur = 316 | tölublað = 5831 | síður = 1585 }} </ref> <ref name="Beatty2010-SkyTelescope"> {{H-vefur | nafn = Beatty | eiginnafn = Kelly | dagsetning = 2010-11-07 | titill = Eris Gets Dwarfed (Is Pluto Bigger?) | útgefandi = Sky & Telescope (News Blog) | url = http://www.skyandtelescope.com/community/skyblog/newsblog/106861063.html | dags skoðað = 2011-10-17 }} </ref> <ref name="AstDys"> {{H-vefur | titill = AstDys (136199) Eris Ephemerides | útgefandi = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy | url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Eris | dags skoðað = 2009-03-16 }} </ref> <ref name="Bertoldi Altenhoff et al. 2006"> {{H-tímarit | nafn = Bertoldi | eiginnafn = F. | nafn2 = Altenhoff | eiginnafn2 = W. | nafn3 = Weiss | eiginnafn3 = A. | nafn4 = Menten | eiginnafn4 = K. | nafn5 = Thum | eiginnafn5 = C. | dagsetning = 2. febrúar 2006. | titill = "The trans-Neptunian object UB313 is larger than Pluto | tímarit = Nature | árgangur = 439 | tölublað = 7076 | síður = 563-564 }} </ref> <ref name="070614_eris_mass"> {{H-vefur | titill = Dwarf Planet Outweighs Pluto | url = http://www.space.com/scienceastronomy/070614_eris_mass.html | miðill = space.com | ár = 2007 | dags skoðað = 2007-06-14 }} </ref> <ref name="mbrown-planetlila"> {{H-vefur | nafn = Brown | eiginnafn = Mike | ár = 2006 | titill = The discovery of 2003 UB313 Eris, the <s>10th planet</s> largest known dwarf planet | url = http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ | útgefandi = Caltech | dags skoðað = 2010-01-05 }} </ref> <ref name="IAUPressRelease2006"> {{H-vefur | útgefandi = [[IAU]] | dagsetning = 2006-08-16 | titill = The IAU draft definition of "planet" and "plutons" | url = http://www.iau2006.org/mirror/www.iau.org/iau0601/iau0601_release.html | dags skoðað = 2006-08-16 }} </ref> <ref name="Brown2010-occult"> {{H-vefur | nafn = Brown | eiginnafn = Mike | ár = 2010 | titill = The shadowy hand of Eris | útgefandi = Mike Brown's Planets | url = http://www.mikebrownsplanets.com/2010/11/shadowy-hand-of-eris.html | dags skoðað = 2010-11-07 }} </ref> <ref name="Brown2010-Plutosize"> {{H-vefur | nafn = Brown | eiginnafn = Mike | dagsetning = 2010-11-22 | titill = How big is Pluto, anyway? | útgefandi = Mike Brown's Planets | url = http://www.mikebrownsplanets.com/2010/11/how-big-is-pluto-anyway.html | dags skoðað = 2010-11-23}} [http://tech.groups.yahoo.com/group/mpml/message/24568 (Franck Marchis on 2010-11-08)] </ref> <ref name="MaughJohnson"> {{H-vefur | titill = His Stellar Discovery Is Eclipsed | höfundur = Thomas H. Maugh II and John Johnson Jr. | miðill = Los Angeles Times | url = http://articles.latimes.com/2005/oct/16/local/me-planet16 | dags skoðað = 2008-07-14 | dagsetning = 2005-10-16 }} </ref> <ref name="GallardoBrunini"> {{H-tímarit | titill = On the origin of the High-Perihelion Scattered Disk: the role of the Kozai mechanism and mean motion resonances | höfundur = Gomes R. S., Gallardo T., Fernández J. A., Brunini A. | tímarit = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy | ár = 2005 | árgangur = 91 | tölublað = 1–2 | síður = 109–129 | doi = 10.1007/s10569-004-4623-y | bibcode = 2005CeMDA..91..109G }} </ref> <ref name="JPL-2005-126"> {{H-vefur | titill = NASA-Funded Scientists Discover Tenth Planet | url = http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2005-126 | miðill = Jet Propulsion Laboratory | ár = 2005 | dags skoðað = 2007-05-03 }} </ref> <ref name="IAU 2006 5&6"> {{H-vefur | url = http://www.iau.org/Resolutions_5-6.398.0.html | titill = IAU 2006 General Assembly: Resolutions 5 and 6 | dagsetning = 2006-08-24 | útgefandi = IAU }} </ref> <ref name="Britt2006"> {{H-vefur | titill = Pluto Demoted: No Longer a Planet in Highly Controversial Definition | höfundur = Robert Roy Britt | url = http://space.com/scienceastronomy/060824_planet_definition.html | miðill = space.com | ár = 2006 | dags skoðað = 2007-05-03 }} </ref> <ref name="IAUC 8747"> {{H-tímarit | nafn = Green | eiginnafn = Daniel W. E. | titill = (134340) Pluto, (136199) Eris, and (136199) Eris I (Dysnomia) | dagsetning = September 13, 2006 | tímarit = [[IAU Circular]] | árgangur = 8747 | url = http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08700/08747.html | dags skoðað = 2012-01-12 | ref = {{sfnRef|IAUC 8747}} }} </ref> <ref name="USGS-UB-313"> {{H-vefur | nafn = Blue | eiginnafn = Jennifer | titill = 2003 UB 313 named Eris | dagsetning = 2006-09-14 | miðill = USGS Astrogeology Research Program | url = http://astrogeology.usgs.gov/HotTopics/index.php?/archives/211-2003-UB313-named-Eris.html | dags skoðað = 2007-01-03 }} </ref> <ref name="IAU-2003-UB313"> {{H-vefur | titill = International Astronomical Association homepage | url = http://www.iau.org/IAU/FAQ/2003_UB313.html/ | dags skoðað = 2007-01-05 | vefsafn = http://web.archive.org/web/20070930155414/http://www.iau.org/IAU/FAQ/2003_UB313.html/ | dags vefsafn = September 30, 2007 }} </ref> <ref name="WGBH"> {{H-vefur | nafn = Brown | eiginnafn = Mike | ár = 2007 | titill = Lowell Lectures in Astronomy | miðill = WGBH | url = http://forum.wgbh.org/content/forum/3710-2007_04_11.mp3 | dags skoðað = 2008-07-13 }} </ref> <ref name="Pluto's Twin"> {{H-vefur | titill = Faraway Eris is Pluto's Twin | miðill = ESO Science Release | dagsetning = 26 October 2011 | url = http://www.eso.org/public/news/eso1142/ | dags skoðað = 28 October 2011 }} </ref> <ref name="Schilling2008"> {{H-bók | nafn = Schilling | eiginnafn = Govert | ár = 2008 | titill = The Hunt For Planet X | útgefandi = Springer | síður = 214 | isbn = 978-0-387-77804-4 }} </ref> <ref name="TechRepublic2006"> {{H-vefur | titill = Planet X Marks the Spot | miðill = TechRepublic | ár = 2006 | url = http://www.sunflower-astronomy.com/KCKCC_Docs/NewsArticles/Geek_Trivia_Planet_X_marks_the_spot.pdf | format = PDF | dags skoðað = 2008-07-13 }} </ref> <ref name="O'Neill2005-NewScientist"> {{H-vefur | nafn = O'Neill | eiginnafn = Sean | ár = 2005 | titill = Your top 10 names for the tenth planet | miðill = NewScientist | url = http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7811 | dags skoðað = 2008-06-28 }} </ref> <ref name="caltech"> {{H-vefur | titill = The Discovery of Eris, the Largest Known Dwarf Planet | útgefandi = California Institute of Technology, Department of Geological Sciences | url = http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ | dags skoðað = 2007-01-05 }} </ref> <ref name="IAU0605"> {{H-vefur | titill = IAU0605: IAU Names Dwarf Planet Eris | útgefandi = | dagsetning = 2006-09-14 | miðill = International Astronomical Union News | url = http://www.iau.org/iau0605_Eris.409.0.html | dags skoðað = 2007-01-05 }} </ref> <ref name="horizons"> {{H-vefur | nafn = Yeomans | eiginnafn = Donald K. | titill = Horizons Online Ephemeris System | útgefandi = California Institute of Technology, Jet Propulsion Laboratory | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=Eris | dags skoðað = 2007-01-05 }} </ref> <ref name="Johnston2007"> {{H-vefur | nafn = Johnston | eiginnafn = Wm. Robert | dagsetning = 2007-08-21 | titill = (136199) Eris and Dysnomia | útgefandi = Johnston's Archive | url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-136199.html | dags skoðað = 2007-07-27 }} </ref> <ref name="Peat-Heavens-Above-dubious-source"> {{H-vefur | nafn = Peat | eiginnafn = Chris | titill = Spacecraft escaping the Solar System | útgefandi = Heavens-Above | url = http://www.heavens-above.com/solar-escape.asp | dags skoðað = 2008-01-25 }} </ref> <ref name="orbitsimulator"> [http://www.orbitsimulator.com/gravity/articles/newtno.html Líkan af sporbaugi Erisar sem spáir 17:5&nbsp;hermu] </ref> <ref name="hst1"> {{H-vefur | titill = Hubble Finds 'Tenth Planet' Slightly Larger Than Pluto | dagsetning = 2006-04-11 | útgefandi = NASA | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/hst_xena_20060410.html | dags skoðað = 2008-08-29 }} </ref> <ref name="spitzer"> {{H-vefur | höfundur = John Stansberry, Will Grundy, Mike Brown, John Spencer, David Trilling, Dale Cruikshank, Jean-Luc Margot | ár = 2007 | titill = Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope | url = http://arxiv.org/abs/astro-ph/0702538 }} </ref> <ref name="Bertoldi2006"> {{H-vefur | titill = Comment on the recent Hubble Space Telescope size measurement of 2003 UB313 by Brown et al. | url = http://www.astro.uni-bonn.de/~bertoldi/ub313/ | miðill = Max Planck Institute | ár = 2006 | dags skoðað = 2007-05-03 }} </ref> <ref name="Brown-2003-UB313"> {{H-tímarit | titill = Direct measurement of the size of 2003 UB313 from the [[Hubble Space Telescope]] | höfundur = [[Michael E. Brown|M. E. Brown]], E.L. Schaller, H.G. Roe, [[David L. Rabinowitz|D. L. Rabinowitz]], [[Chadwick A. Trujillo|C. A. Trujillo]] | tímarit = The Astronomical Journal | ár = 2006 | árgangur =643 | tölublað = 2 | síður = L61–L63 | doi = 10.1086/504843 | url = http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/papers/ps/xsize.pdf | format = PDF | bibcode = 2006ApJ...643L..61B | arxiv = astro-ph/0604245 }} </ref> <ref name="Young07"> {{H-tímarit | nafn1 = Young | eiginnafn1 = Eliot F. | nafn2 = Young | eiginnafn2 = L. A. | nafn3 = Buie | eiginnafn3 = M. | ár = 2007 | titill = Pluto's Radius | tímarit = Bulletin of the American Astronomical Society | árgangur = 39 | síður = 541 | bibcode = 2007DPS....39.6205Y }} </ref> <ref name="gemini.edu.tenth"> {{H-vefur | titill = Gemini Observatory Shows That "10th Planet" Has a Pluto-Like Surface | url = http://www.gemini.edu/index.php?option=content&task=view&id=142 | miðill = Gemini Observatory | ár = 2005 | dags skoðað = 2007-05-03 }} </ref> <ref name="Brown-AJ2005-635"> {{H-tímarit | titill = Discovery of a Planetary-sized Object in the Scattered Kuiper Belt | höfundur = [[Michael E. Brown|M. E. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. A. Trujillo]], [[David L. Rabinowitz|D. L. Rabinowitz]] | tímarit = The Astrophysical Journal | ár = 2005 | árgangur = 635 | tölublað = 1 | síður = L97–L100 | doi = 10.1086/499336 | arxiv = astro-ph/0508633 | bibcode = 2005ApJ...635L..97B }} </ref> <ref name="Licandro-AA2006-458"> {{H-tímarit | titill = Visible spectroscopy of 2003 UB₃₁₃: evidence for N₂ ice on the surface of the largest TNO | höfundur = J. Licandro, W. M. Grundy, N. Pinilla-Alonso, P. Leisy | tímarit = Astronomy and Astrophysics | ár = 2006 | árgangur = 458 | tölublað = 1 | síður = L5–L8 | doi = 10.1051/0004-6361:20066028 | url = http://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2006/40/aa6028-06.pdf | bibcode = 2006A&A...458L...5L | arxiv = astro-ph/0608044 }} </ref> <ref name="Brown Van Dam et al. 2006"> {{H-tímarit | nafn = Brown | eiginnafn = M. E. | nafn2 = Van Dam | eiginnafn2 = M. A. | nafn3 = Bouchez | eiginnafn3 = A. H. | nafn4 = Le Mignant | eiginnafn4 = D. | nafn5 = Campbell | eiginnafn5 = R. D. | nafn6 = Chin | eiginnafn6 = J. C. Y. | nafn7 = Conrad | eiginnafn7 = A. | nafn8 = Hartman | eiginnafn8 = S. K. | dagsetning = 2006 | titill = Satellites of the Largest Kuiper Belt Objects | tímarit = The Astrophysical Journal | árgangur = 639 | tölublað = 1 | síður = L43-L46 | url = http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/papers/ps/gab.pdf }} </ref> <ref name="Tytell-ST2006"> {{H-vefur | nafn = Tytell | eiginnafn = David | ár = 2006 | titill = All Hail Eris and Dysnomia | miðill = Sky and Telescope | url = http://www.skyandtelescope.com/news/home/3916126.html | dags skoðað = 2010-01-05 }} </ref> }} == Tenglar == {{CommonsCat|Eris}} * [http://www.stjornufraedi.is/frettir/nr/528 „Eris er tvíburi Plútós“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305083409/http://www.stjornufraedi.is/frettir/nr/528 |date=2016-03-05 }}, ''Stjörnfræðivefurinn''. * [http://www.almanak.hi.is/tiunda.html „Tíunda reikistjarnan?“], ''Almanak Háskóla Íslands''. * [http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=Eris&commit=Show MPC skráning (136199) Eris] (enska) * [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ Vefsíða Michael Brown um Eris] (enska) * [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/ Vefsíða Michael Brown um Dysnómíu] (enska) * [http://www.pluggd.tv/audio/channels/kcet_podcast__hammer_conversations/episodes/2h10l Viðtal KCET við Mike Brown um Eris og Hámeu frá 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080626220548/http://www.pluggd.tv/audio/channels/kcet_podcast__hammer_conversations/episodes/2h10l |date=2008-06-26 }} (enska) * [http://neo.jpl.nasa.gov/orbits/2003ub313.html Java þrívíddarynd af sporbaugnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050731232015/http://neo.jpl.nasa.gov/orbits/2003ub313.html |date=2005-07-31 }} (enska) * [http://www.iau.org/TRANS-NEPTUNIAN_OBJECT_2003_UB.324.0.html Yfirlýsing IAU um stöðu Erisar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060426030013/http://www.iau.org/TRANS-NEPTUNIAN_OBJECT_2003_UB.324.0.html |date=2006-04-26 }} (enska) * [http://www.orbitsimulator.com/gravity/articles/newtno.html Líkan af sporbaugi Erisar] (enska) * [http://www2.keck.hawaii.edu/optics/staff/mvandam/gabrielle Síða Keck stjörnuathugunarstöðvarinnar um fund Dysnómíu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060114202745/http://www2.keck.hawaii.edu/optics/staff/mvandam/gabrielle |date=2006-01-14 }} (enska) {{Sólkerfið}} {{Gæðagrein}} [[Flokkur:Dvergreikistjörnur]] [[Flokkur:Sólkerfið]] ii3t116bsd35k6xbecxya1vekp90i0w 1978939 1978937 2026-09-15T10:05:57Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978939 wikitext text/x-wiki {{reikistjarna | bakgrunnur = #DFDFDF | nafn = Eris | tákn = [[Mynd:Eris symbol (bold).svg|24px|⯰]] | mynd = Eris and dysnomia2.jpg | alt = Eris og Dysnómía. Tveir óskýrir ljósdeplar í fjarska. Annar stærri en hinn. | myndatexti = Eris (fyrir miðju) og Dysnómía (til vinstri). Mynd tekin af Hubble-geimsjónaukanum. | kyn = kvk | nefnt_eftir = [[Eris (gyðja)|Erisi]] | uppgötvað af = {{einfaldur listi| * [[Michael E. Brown|M. E. Brown]] * [[Chad Trujillo|C. A. Trujillo]] * [[David L. Rabinowitz|D. L. Rabinowitz]]<ref name="discovery" /> }} | uppgötvun_dagsetning = [[5. janúar]] [[2005]]<ref name="New Planet" /> | önnur_nöfn = 2003 UB₃₁₃<ref name="jpldata" /> | rs_nafn = 136199 Eris | rs_flokkur = {{einfaldur listi| * [[dvergreikistjarna]] * [[útstirni]] * [[dreifstirni]] }} | sporbaugur_H = <ref name="jpldata" /> | viðmiðunartími = 30. september 2012 | forskeyti_nándogfirrð = Sól | nánd = 38,375 [[Stjarnfræðieining|AU]]<br />5,65×10⁹ km | firrð = 97,65 AU<br />14,60×10⁹ km | hálfur_langás = 68,01 AU<br />10,12×10⁹ km | miðskekkja = 0,435763 | umferðartími = 560,9 [[ár]] | meðalhraði = 3,436 km/s | meðalbrautarhorn = 202,75388° | brautarhalli = 43,844° | rishnútslengd = 36,051° | stöðuhorn_nándar = 150,809° | tungl = [[Dysnómía (tungl)|Dysnómía]] | meðalgeisli = 1163 ± 6 km<ref name="sicardy" /><ref name="Beatty2010-NewScientist" /> | flatarmál_yfirborðs = 1,7×10⁷km2</sup> | massi = (1,67 ± 0,02)×10²² kg<ref name="Brown Schaller 2007" /><br />(0,23 [[Tunglið|máni]]) | þéttleiki = 2,52 ± 0,05 g/cm³<ref name="sicardy" /><ref name="Beatty2010-SkyTelescope" /> | þyngdarafl = 0,827 m/s² | lausnarhraði = 1,384 km/s | stjarnbundinn dagur = 25,9&nbsp;±&nbsp;8 [[klukkustund|kl]]<ref name="jpldata" /> | endurskinshlutfall = 0,96<ref name="sicardy" /> | hitanafn1 = [[Kelvin]] | lægsti1 = 30 K | meðal1 = 42,5 K | hæsti1 = 55 K | hitanafn2 = [[Selsíus]] | lægsti2 = -243,15&nbsp;°C | meðal2 = -230,65&nbsp;°C | hæsti2 = -218,15&nbsp;°C | sýndarbirta = 18,7<ref name="AstDys" /> | reyndarbirta = −1,19&nbsp;±&nbsp;0,3<ref name="jpldata" /> | hornstærð = 40 [[bogamínúta|millibogasekúndur]]<ref name="Bertoldi Altenhoff et al. 2006" /> }} '''Eris''', [[Reikistirnanöfn|reikistirnisnafn]]: '''136199 Eris''' (tákn: [[File:Eris symbol (bold).svg|16px|⯰]]),<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> er [[massi|massamesta]] [[dvergreikistjarna]]n á [[sporbraut]] um [[sólin|sólu]] og níunda massamesta fyrirbærið í [[sólkerfi]]nu. Hún er talin hafa [[þvermál]]ið 2.326 km (±12) og vera 27% þyngri en [[Plútó (dvergreikistjarna)|Plútó]] eða um það bil 0,27% af massa [[Jörðin|jarðarinnar]].<ref name="Beatty2010-NewScientist" /><ref name="Brown Schaller 2007" /><ref name="070614_eris_mass" /> Teymi sem starfaði undir stjórn [[Michael E. Brown|Mike Brown]] í [[Palomar-stjörnuathugunarstöðin]]ni fann Eris í janúar 2005 og tilvist hennar var staðfest síðar það ár. Hún er [[útstirni]] [[Útstirni handan Neptúnusar|handan brautar Neptúnusar]] og tilheyrir einnig flokki [[dreifstirni|dreifstirna]] sem eru útstirni sem ganga um sólina eftir mjög ílöngum brautum. Eina þekkta [[tungl]] hennar er [[Dysnómía (tungl)|Dysnómía]]. Árið 2011 var Eris stödd 96,6 [[stjarnfræðieining]]ar (AU) frá sólinni<ref name="AstDys" /> eða þrisvar sinnum fjær sólu en Plútó. Ef frá eru taldar sumar [[halastjarna|halastjörnur]] þá eru Eris og Dysnómía fjarlægustu þekktu fyrirbæri sólkerfisins.<ref name="New Planet" /> Þar sem Eris virtist vera stærri en Plútó þá lýstu uppgötvarar hennar og [[NASA]] henni í fyrstu sem tíundu reikistjörnunni.<ref name="mbrown-planetlila" /> Vegna þessa og vegna vaxandi líka á því að fleiri áþekkir hnettir myndu finnast ákvað [[Alþjóðasamband stjarnfræðinga]] (IAU) að skilgreina í fyrsta skiptið hugtakið „[[reikistjarna]]“. Samkvæmt skilgreiningunni sem samþykkt var 24. ágúst 2006 var Eris skilgreind sem dvergreikistjarna ásamt hnöttum á borð við Plútó, [[Seres (dvergreikistjarna)|Seres]], [[Hámea (dvergreikistjarna)|Hámeu]] og [[Makemake (dvergreikistjarna)|Makemake]].<ref name="IAUPressRelease2006" /> Bráðabirgðaniðurstöður af athugunum á [[stjörnumyrkvi|stjörnumyrkva]] af völdum Erisar 6. nóvember 2010 bentu til þess að þvermál hennar væri um það bil 2.326 km en það er minna en talið var í fyrstu og nokkurn veginn hið sama og hjá Plútó.<ref name="Brown2010-occult" /> Vegna vikmarka í stærðaráætlunum er ekki hægt að slá því föstu að svo stöddu hvort Plútó eða Eris er stærri. Báðir hnettirnir eru taldir hafa þvermál í kringum 2.330 km.<ref name="Brown2010-Plutosize" /> == Uppgötvun == Hópur vísindamanna undir stjórn [[Michael E. Brown|Mike Brown]], [[Chad Trujillo]] og [[David L. Rabinowitz|David Rabinowitz]] fann Eris hinn 5. janúar 2005 á myndum sem teknar voru 21. október 2003.<ref name="New Planet" /> Tilkynnt var um fundinn hinn 29. júlí 2005, sama dag og tilkynnt var um fund [[Makemake (dvergreikistjarna)|Makemake]] og tveimur dögum eftir að tilkynnt hafði verið um fund [[Hámea (dvergreikistjarna)|Hámeu]].<ref name="MaughJohnson" /> Hópurinn hafði leitað kerfisbundið að stórum útstirnum í nokkur ár og hafði áður fundið nokkur slík, þar á meðal [[50000 Quaoar]], [[90482 Orcus]] og [[90377 Sedna]]. Venjubundnar athuganir fóru fram 21. október 2003 með 1,2 [[metri|m]] [[Schmidt stjörnusjónauki|Schmidt stjörnusjónauka]] í Palomar-stjörnuathugunarstöðinni í [[Kalifornía|Kaliforníu]] en myndin af Eris fannst þó ekki þá vegna þess hversu löturhægt hún fer yfir. Sjálfvirkur hugbúnaður hópsins hundsaði alla hluti sem færðust hægar en 1,5 [[bogasekúnda|bogasekúndu]] á klukkustund til þess að fækka fölskum niðurstöðum. Þegar Sedna fannst þá færðist hún yfir himininn á 1,75 bogasekúndu á klukkustund og í ljósi þess var ákveðið að kanna aftur gömul myndagögn með lægri mörkum og fara yfir allar niðurstöðurnar sem hafnað hafði verið í fyrri atrennu. Í janúar 2005 sást Eris á hægri ferð miðað við fastastjörnur. [[Mynd:Animation showing movement of 2003 UB313-2-.gif|thumb|left|Hreyfimynd er sýnir hreyfingu Erisar á myndunum sem hún fannst á. Örin bendir á Eris. Þessir þrír rammar voru teknir yfir þriggja klukkustunda tímabil.]] [[Mynd:TheTransneptunians 73AU.svg|left|thumb|Dreifing útstirna handan Neptúnusar.]] Athuganir fóru fram í kjölfarið til þess að ákvarða sporbraut Erisar og út frá því fjarlægð hennar. Hópurinn hafði ætlað sér að fresta opinberum tilkynningum um fund Erisar og Makemake þar til útreikningum og athugunum væri lokið en fallið var frá því og tilkynnt um fundina 29. júlí 2005 eftir að annar hópur á [[Spánn|Spáni]] varð fyrri til þess að tilkynna um fund Hámeu en hópurinn í Kaliforníu var þá einnig að fylgjast með henni.<ref name="New Planet" /> Frekari athuganir leiddu í ljós í október 2005 að Eris hafði fylgitungl sem síðar var kallað [[Dysnómía (tungl)|Dysnómía]]. Athuganir á sporbraut hennar gerðu vísindamönnum kleift að ákvarða massa Erisar og gefið var út í júní 2007 að hún væri 1,66 × 10²² kg, 27% þyngri en Plútó. == Flokkun == Eris er [[dreifstirni]], þ.e. útstirni sem talið er hafa kastast úr Kuiper-beltinu og á aflangari og óvenjulegri sporbraut vegna víxlverkunar við þyngdarsvið [[Neptúnus]]ar þegar sólkerfið var í myndun. Brautarhalli hennar er verulegur miðað við flest dreifstirni en líkön benda til þess að hlutir sem voru innarlega í Kuiper-beltinu hafi dreifst á óreglulegri og meira hallandi sporbrautir en hlutir sem voru utarlega í því.<ref name="GallardoBrunini" /> Hlutir sem eru innarlega eru vanalega stærri en þeir sem ganga utar þannig að stjörnufræðingar reikna með því að finna fleiri útstirni á hallandi sporbrautum á borð við Eris en slíkar sporbrautir hafa ekki verið kannaðar ítarlega hingað til. Þar sem Eris kann að vera stærri en Plútó, og virðist örugglega þyngri, lýstu NASA og ýmsir fjölmiðlar henni í fyrstu sem „tíundu reikistjörnunni“.<ref name="JPL-2005-126" /> Vegna óvissu um flokkun Erisar og eldri umræðna um stöðu Plútós ákvað [[Alþjóðasamband stjörnufræðinga|IAU]] að skipa nefnd stjörnufræðinga til þess að skilgreina með nákvæmari hætti hugtakið reikistjarna. Hin nýja skilgreining var tekin upp 24. ágúst 2006 og með henni var bæði Plútó og Eris skipað í nýjan flokk dvergreikistjarna sem aðskilinn er frá reikistjörnunum sem nú eru aðeins átta talsins.<ref name="IAU 2006 5&6" /> Brown hefur síðar tekið fram að hann sé samþykkur því að Plútó hafi misst nafnbót sína sem reikistjarna.<ref name="Britt2006" /> Í kjölfarið fór Eris á reikistirnalista IAU þar sem hún fékk heitið ''(136199) Eris.''<ref name="IAUC 8747" /> == Nafn == [[Mynd:Eris (Discordia).jpg|thumb|upright|Málverk frá [[Aþena|Aþenu]] frá því um 550 f.Kr. af gyðjunni [[Eris (gyðja)|Erisi]].]] Eris heitir eftir [[Grísk goðafræði|grísku gyðjunni]] [[Eris (gyðja)|Erisi]] ([[gríska]]: ''Ἔρις'') sem var holdgervingur erfiðleika og ósættis.<ref name="USGS-UB-313" /> Nafnið varð fyrir valinu þann 13. september 2006 eftir að hún hafði óvenjulega lengi þurft að ganga formlega undir bráðabirgðaheiti sínu '''2003 UB₃₁₃''' sem hún fékk sjálfkrafa samkvæmt nafnavenjum IAU um reikistirni. === Xena === Vegna óvissu um hvort fyrirbærið yrði flokkað sem reikistjarna eða reikistirni — en ólíkar venjur um nafngiftir gilda um þessa flokka<ref name="IAU-2003-UB313" /> — var ekki hægt að ákveða nafn formlega fyrr en eftir 24. ágúst 2006 þegar niðurstaða IAU um skilgreiningu reikistjarna lá fyrir.<ref name="IAUC 8747" /> Fram að því varð fyrirbærið þekkt á meðal almennings sem ''Xena''. Xena var óformlegt nafn sem hópurinn sem fann hana notaði innbyrðis og var sótt í kvenhetjuna úr samnefndum sjónvarpsþáttum, ''[[Xena: Warrior Princess]]''. Hópurinn hafði geymt nafnið til þess að nota á fyrsta hnöttinn sem fyndist sem væri stærri en Plútó. === Formlegt nafn valið === [[Mynd:Artist's impression dwarf planet Eris.jpg|thumb|Mynd listamanns af Eris sem byggir á athugunum frá stjörnuathugunarstöð [[ESO]] í [[La Silla]].<ref name="Pluto's Twin" />]] Samkvæmt vísindafréttamanninum [[Govert Schilling]] vildi Brown í upphafi að fyrirbærið fengi nafnið [[Lila (hindúismi)|Lila]] eftir hugtaki úr [[hindú goðafræði]] sem lýsir alheiminum sem niðurstöðu leiks sem [[Brahma]] lék. Nafnið var einnig líkt „Lilah“ sem var nafn nýfæddrar dóttur Brown. Brown hafði í huga að gera nafnið ekki opinbert fyrr en það hafði verið formlega samþykkt. Í tilfelli [[90377 Sedna|Sednu]] nokkru áður hafði hann gert það og hlotið gagnrýni fyrir. Hann skráði hins vegar heimasíðu sína þar sem uppgötvun Erisar var lýst á slóðina ''/~mbrown/planetlila'' og gleymdi að breyta því í öllum látunum í kringum uppgötvun Hámeu. Í stað þess að reita aðra stjörnufræðinga frekar til reiði gaf hann þá skýringu að síðan væri svo nefnd vegna dóttur hans og féll frá því að leggja til Lila sem nafn.<ref name="Schilling2008" /> Brown hafði einnig vakið máls á því að nafnið ''[[Persefóna]]'' væri viðeigandi þar sem hún var eiginkona [[Plútó (guð)|Plútós]].<ref name="New Planet" /> Nafnið hafði verið notað í [[vísindaskáldskapur|vísindaskáldskap]] og naut vinsælda á meðal almennings, það var til að mynda hlutskarpast í könnun á vegum ''[[New Scientist]]'' tímaritsins (Xena lenti þar í fjórða sæti þrátt fyrir að vera aðeins gælunafn).<ref name="TechRepublic2006" /><ref name="O'Neill2005-NewScientist" /> Þetta var hins vegar ekki mögulegt eftir að fyrirbærið var flokkað sem dvergreikistjarna vegna þess að þegar var til [[smástirni]] með þessu nafni, [[399 Persefóna]].<ref name="New Planet" /> Þar sem reglur IAU kveða á um að fyrirbæri á stöðugum sporbrautum handan Neptúnusar eigi að bera nöfn sem tengjast [[sköpunarsaga|sköpunarsögum]], hafði hópur Mike Brown jafnframt hugleitt slíka möguleika.<ref name="caltech" /> Eftir að deilurnar um stöðu fyrirbærisins leystust stakk hópurinn upp á nafninu Eris hinn 6. september 2006. Nafnið hlaut svo staðfestingu IAU sem opinbert heiti hinn 13. september sama ár.<ref name="caltech" /><ref name="IAU0605" /> Að mati Brown var viðeigandi að Eris fengi nafn úr grískri eða rómverskri goðafræði eins og hinar reikistjörnunar, í ljósi þess að hún hafði talist reikistjarna til skamms tíma. Langflest þeirra nafna höfðu þegar verið notuð á smástirni en [[Eris (gyðja)|Eris]] var ekki þar á meðal. Brown sagði hana vera uppáhaldsgyðjuna sína og nafnið endurspeglar jafnframt það ósætti sem upp kom á meðal stjörnufræðinga um stöðu Erisar og Plútós við fund hennar.<ref name="WGBH" /> == Sporbraut == [[Mynd:Eris Orbit-is.svg|left|thumb|Sporbraut Erisar (blár) borinn saman við Satúrnus, Úranus, Neptúnus og Plútó (hvítur/grár). Rauði punkturinn er sólin og dekkri hlutar sporbrautarinnar eru neðan [[sólbaugur|sólbaugs]]. Teikningin til vinstri horfir beint ofan á sléttu sólbaugsins en á teikningunum hægra meginn er horft þvert á sólbaug frá tveimur sjónarhornum.]] [[Mynd:Eris800yearsb.gif|thumb|Fjarlægðir Erisar og Plútós frá sólu næstu 1000 árin.]] [[Umferðartími]] Erisar er 557 ár og árið 2011 var hún stödd 96,6 [[Stjarnfræðieining|AU]] frá sólinni,<ref name="AstDys" /> sem er nálægt því lengsta sem hún fer (sólfirrð hennar er 97,5 AU). Seinasta sólnánd Erisar átti sér stað á árunum 1698<ref name="Buie2007" /> til 1699<ref name="horizons" /> og seinasta sólfirrð í kringum 1977.<ref name="horizons" /> Næsta sólnánd verður í kringum 2256<ref name="horizons" /> til 2258.<ref name="Johnston2007" /> Nú eru Eris og Dysnómía fjarlægustu hlutirnir í sólkerfinu sem vitað er um, ef frá eru taldar sumar [[halastjarna|halastjörnur]] og nokkur könnunarför sem menn hafa sent út að mörkum sólkerfisins.<ref name="Peat-Heavens-Above-dubious-source" /> Hins vegar eru í kringum 40 þekkt útstirni sem ganga enn lengra frá sólu en Eris þó að þau séu öll nær en Eris nú um stundir.<ref name="MPC" /> Sporbraut Erisar er mjög [[miðskekkja|miðskökk]]. Næst sólinni er hún í 37,9 AU fjarlægð sem er dæmigerð sólnánd dreifstirna. Það er fyrir innan sporbraut Plútós en þó það fjarri Neptúnusi (29,8-30,4 AU) að þyngdarsvið hans verkar hverfandi lítið á Eris. Plútó fylgir á hinn bóginn eins og önnur [[plútóstirni]] sporbraut sem er ekki jafn miðskökk og ekki jafn hallandi, miðað við sporbrautir reikistjarnanna, og getur farið inn fyrir sporbraut Neptúnusar án hættu á árekstri vegna [[brautahermun]]ar. Mögulega er Eris í 17:5 hermun með Neptúnusi en frekari athugana er þörf áður en það fæst staðfest.<ref name="orbitsimulator" /> Sporbraut Erisar er mjög hallandi miðað við reikistjörnurnar eða um 44° miðað við [[Sólbaugur|sólbaug]]. Eftir um 800 ár mun Eris ganga nær sólinni en Plútó til skamms tíma (sjá línuritið hægra megin). [[Sýndarbirta]] Erisar er 18,7 sem er nóg til þess að hún getur mögulega sést í betri stjörnu[[Sjónauki|sjónaukum]] áhugamanna. 200 mm sjónauki með [[ljósflaga|ljósflögu]] getur greint Erisi við bestu aðstæður. Ástæðan fyrir því að hún fannst ekki fyrr er mikill brautarhalli hennar en athyglin hefur fyrst og fremst beinst að sólbauginum þar sem flest fyrirbæri sólkerfisins liggja. Nú er Eris í [[Hvalurinn|Hvalsmerkinu]]. Hún var í [[Myndhöggvarinn|Myndhöggvaranum]] frá 1876 til 1929 og [[Fönix (stjörnumerki)|Fönix]] frá 1840 til 1874. Árið 2036 mun hún færast yfir í [[Fiskar (stjörnumerki)|Fiska]] og verður þar fram til 2065 þegar hún gengur yfir í [[Hrúturinn|Hrútinn]]<ref name="horizons" /> Eftir það gengur Eris inn á norðurhvolf himinsins þegar hún færist yfir í [[Perseifur (stjörnumerki)|Perseif]] árið 2128. Vegna brautarhallans gengur Eris aðeins inn í fá stjörnumerki hins hefðbunda [[dýrahringurinn|dýrahrings]]. == Stærð, massi og þéttni == {{plain row headers}} {| class="wikitable plain-row-headers" style="float: right; margin-left: 1em;" |+ '''Stærðarmöt''' |- ! scope="col" | Ár !! Geisli (þvermál) !! Heimild |- ! scope="row" | 2005 | 1.199 (2.397) km<!--1198.5--><ref name="hst1" /> | [[Hubble-geimsjónaukinn|Hubble]] |- ! scope="row" | 2007 | 1.300 (2.600) km<ref name="spitzer" /> | [[Spitzer-geimsjónaukinn|Spitzer]] |- ! scope="row" | 2011 | 1.163 (2.326) km<ref name="sicardy" /> | [[Stjörnumyrkvi]] |} Árið 2005 var þvermál Erisar áætlað 2.397 km með skekkjumörkum upp á 100 km, út frá myndum [[Hubble geimsjónaukinn|Hubble geimsjónaukans]].<ref name="hst1" /><ref name="Bertoldi2006" /> Stærðin er metin út frá [[reyndarbirta|reyndarbirtu]] og [[Endurskinshlutfall|endurskinshlutfalli]]. Úr 97 AU fjarlægð myndi hlutur sem er 3000 km í þvermáli hafa sýndarþvermálið 40 [[bogamínúta|bogamillisekúndur]]<ref name="Bertoldi Altenhoff et al. 2006" /> sem er sýnilegt með Hubble en þó alveg á mörkum þess sem sjónaukinn getur greint. Sé þetta rétt er Eris álíka stór og Plútó, sem er 2.330 km í þvermáli. Það bendir líka til þess að endurskinshlutfall Erisar sé 0,96, sem er hærra en hjá nokkru öðru fyrirbæri í sólkerfinu fyrir utan tunglið [[Enceladus|Enkeladus]].<ref name="sicardy" /> Getgátur eru um að hið háa endurskinshlutfall stafi af ís á yfirborðinu sem endurnýist reglulega vegna hitasveiflna sem fylgja ílangri sporbraut Erisar.<ref name="Brown-2003-UB313" /> Árið 2007 fóru fram talsverðar athuganir á stærstu útstirnunum handan Neptúnusar með [[Spitzer-geimsjónaukinn|Spitzer-geimsjónaukanum]] og niðurstaða þeirra um þvermál Erisar var að það væri 2.600 km en með skekkjumörkum á bilinu 2.400-3.000 km í þvermáli.<ref name="spitzer" /> Áætlanir Spitzer og Hubble sjónaukanna liggja saman á bilinu 2.400-2.500 km sem þýðir 4-8% meira þvermál en Plútó. Stjörnufræðinga grunar hins vegar núorðið að snúningsmöndull Eris beinist í átt að sólinni um þessar mundir sem myndi þýða að sú hlið sem snýr að sólu sé hlýrri en meðaltalið sem myndi skekkja allar mælingar sem byggja á [[Innrauðir geislar|innrauðum geislum]].<ref name="Beatty2010-NewScientist" /> Í nóvember 2010 var fylgst með Erisi ganga fyrir fastastjörnu, það var fjarlægasti slíki viðburðurinn sem sést hefur hingað til. Bráðabirgðaniðurstöður þeirrar athugunar vekja efasemdir um fyrri stærðarmöt.<ref name="Beatty2010-NewScientist" /> Lokaniðurstöður þessarar athugunar voru þær að þvermál Erisar var áætlað sem 2.326 ±12 km.<ref name="sicardy" /> Varasamt er að bera þessa tölu saman við Plútó til að reyna að ákvarða hvort Eris eða Plútó eru stærri. Það gildir líka um Plútó að þvermál hans er háð óvissu vegna þess að Plútó hefur talsverðan [[lofthjúpur|lofthjúp]] sem gerir erfitt að mæla fast yfirborð hans.<ref name="Young07" /> Það mun þó væntanlega skýrast 2015 með leiðangri [[New Horizons]] sem nú stefnir til Plútó. Massa Erisar er hægt að áætla með meiri vissu en þvermálið. Ef byggt er á því að umferðartími Dysnómíu um Eris sé 15,774 sólarhringar þá er Eris 27% þyngri en Plútó. Ef gengið er út frá þvermálinu sem fékkst með athugunum á stjörnumyrkvum, hefur Eris eðlismassann 2,52 g/cm³ sem er talsvert meira en eðlismassi Plútós og gæti skýrst af því að Eris sé að stærri hluta úr bergi en Plútó.<ref name="sicardy" /> == Yfirborð og lofthjúpur == [[Mynd:2003_UB313_near-infrared_spectrum.png|thumb|Innrautt litróf Erisar borið saman við Plútó sýnir líkindi dvergreikistjarnanna.]] [[Mynd:2006-16-a-full-1-.jpg|thumb|left|Hugmynd listamanns um Eris og Dysnómíu. Eris er stærri og Dysnómía grái hnötturinn aðeins ofar. Dauf sólin sést efst til vinstri.]] Hópurinn sem fann Eris fylgdi uppgötvuninni eftir með [[litrófsgreining]]u sem gerð var með 8 m Gemini North sjónaukanum á [[Hawaii]] hinn 25. janúar 2005. Innrautt ljós frá Eris afhjúpaði metanís á yfirborðinu, sem er ekki ósvipað Plútó sem fram að því hafði verið eina þekkta útstirnið með metani á yfirborðinu og jafnframt er það líkt [[Tríton (tungl)|Tríton]], tungli Neptúnusar.<ref name="gemini.edu.tenth" /> Ómögulegt er með þeim tækjum sem nú eru í boði að sjá yfirborðseinkenni á Eris. Hitastig á yfirborði Erisar er talið sveiflast frá 30 til 56 kelvin (-243&nbsp;°C til -217&nbsp;°C) eftir því hvort hún er í sólnánd eða sólfirrð.<ref name="New Planet" /> Ólíkt Plútó og Tríton sem virðast hafa rauðleitan blæ sýnist Eris frekar grá.<ref name="New Planet" /> Rauður blær Plútós er talinn tilkominn af [[þólín]]útfellingum á yfirborði hans og þar sem þessar útfellingar dekkja yfirborðið, dregur það í sig meira sólarljós og hitnar meira en ella sem stuðlar að uppgufun metans. Eris er á hinn bóginn yfirleitt fjær sólinni og því svo köld að metangas frýs á yfirborðinu jafnvel þótt undirlagið sé dökkt. Metanhrím sem dreifist jafnt yfir allan hnöttinn gæti því hulið mögulegar þólínútfellingar og valdið hinu mjög mikla endurskini Erisar.<ref name="Brown-AJ2005-635" /> Þrátt fyrir að sólfirrð Erisar sé þrisvar sinnum meiri en sólfirrð Plútós, kemur hún líka nógu nálægt til þess að metanhrímið á yfirborði hennar gæti hlýnað nógu mikið til þess að valda [[þurrgufun]] (þ.e. efni breytist beint úr föstu formi í gas án þess að verða fyrst að vökva). Metan er mjög [[rokgirni|rokgjarnt]] efni þannig að af návist þess á Erisi má draga þá ályktun að hún hafi annaðhvort alltaf verið svo utarlega í sólkerfinu að metanið hafi haldist frosið eða þá að hún hafi eigin uppsprettu metans sem endurnýjar það sem er á yfirborðinu í stað þess sem sleppur úr lofthjúpnum út í geiminn. Athuganir á öðru stóru útstirni, Hámeu, eru allar á annan veg og benda til að þar sé vatnsís en ekki metanís.<ref name="Licandro-AA2006-458" /> == Tungl == Árið 2005 var hópur vísindamanna að nota Keck-sjónaukana á Hawaii til þess að gera athuganir á fjórum björtustu útstirnunum ([[Plútó (dvergreikistjarna)|Plútó]], [[Makemake(dvergreikistjarna)|Makemake]], [[Hámea (dvergreikistjarna)|Hámeu]] og Erisi) með nýrri lasermiðaðri tækni.<ref name="Brown Van Dam et al. 2006" /> Myndir sem teknar voru 10. september afhjúpuðu [[tungl]] á braut um Erisi. Í samræmi við gælunafnið "Xena" sem þá var notað um Erisi, nefndi hópur Mike Brown tunglið gælunafninu „Gabrielle“, í höfuðið á tryggri aðstoðarkonu Xenu úr sjónvarpsþáttunum um stríðsprinsessuna. Þegar Eris fékk formlegt heiti sitt staðfest hjá IAU var tunglinu jafnframt gefið heitið ''[[Dysnómía (tungl)|Dysnómía]]'' í höfuðið á dóttur grísku gyðjunnar Erisar en [[Dysnómía (gyðja)|Dysnómía]] er jafnframt gyðja lögleysis og upplausnar. Brown segist hafa valið það vegna líkinda við nafn eiginkonu sinnar, Diane. Í nafninu felst líka óbein vísun til gælunafnsins ''Xena,'' en þá persónu lék [[Lucy Lawless]] (þar sem lawless merkir lögleysa).<ref name="Tytell-ST2006" /> <!-- == Neðanmálsgreinar == {{refbegin}} <ol type="a"> <li> {{note label|A|a|none}}{{respell|EER|is}} or {{respell|ERR|is}}.<ref name="dic.ref.com-eris" /> Both are common; the former is the literary pronunciation of the name, but Brown and his students use the latter.<ref name="pluggd.tv-2007" /> </li> <li> {{note label|B|b|none}}Brown is joking on this point. It was in fact [[Pluto (Disney)|the Disney character Pluto]] that was named after the newly discovered "planet", though [[Venetia Phair]], Pluto's christener, had to counter accusations her whole life that she named the planet after a cartoon dog.<ref name="BBC2007-dog-girl" /> </li> <li> {{note label|C|c|none}}For an example of an amateur image of Eris, see [http://www.moonglow.net/ccd/pictures/pc/index.html#tnos Fred Bruenjes' Astronomy] </li> <li> {{note label|D|d|none}}The Resolution of the High Resolution Channel of the [[Advanced Camera for Surveys|ACS]] is 40&nbsp;marcsec (milliarcseconds) and the size of 1 pixel is ~25&nbsp;marcsec i.e. ~1875&nbsp;km at the distance of Eris. </li> <li> {{note label|E|e|none}}The reference to 'direct' measure by HST should not mislead into thinking that this method is as 'direct' and model-independent as measuring say [[Neptune|Neptune’s]] size. Basically, the method consists in finding the statistically best fit to a ''smeared'' image of the size of less than 2 pixels by comparing it with smeared images of the background [[star]]s, using a given computer model of the optics ([[point spread function|PSF]]). A non technical description of the method is given on [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/index.html#size Brown’s page], a detailed description of this approach and its limitations are discussed in a paper on {{dp|Quaoar}}<ref name="Brown-AJ2004-127" /> </li> <li> {{note label|F|f|none}}If the object is in pole-on position, the side facing the Sun (and the observer) gets hotter producing stronger emissions thus resulting in overestimation of the diameter using the thermal method. </li> <li> {{note label|G|g|none}}Images were taken on October 21, 2003, however the object was not detected and identified until 2005. </li> <li> {{note label|H|h|none}} {{As of|2011}}, [[90377 Sedna|Sedna]] is 87.3&nbsp;[[astronomical unit|AU]] from the Sun,<ref name="AstDys-Sedna" /> whereas Eris is 96.6&nbsp;AU from the Sun.<ref name="AstDys" /> Eris is near its aphelion (furthest distance from the Sun), while Sedna is nearing its 2076 perihelion (closest approach to the Sun).<ref name="Horizons2076" /> Sedna will overtake Eris as the farthest presently known spherical [[minor planet]] in 2114.<ref name="Horizons2076" /> </li> <li> {{note label|I|i|none}}It is, however, only the 16th most massive body in the Solar System over all, as [[List_of_Solar_System_objects_by_size|7 moons]] are more massive. </li> <li> {{note label|J|j|none}}According to most recent estimates, Eris is ~1% larger<ref name="sicardy" /> and 25% more massive than Pluto.<ref name="Brown Schaller 2007" /> Given the [[error bar]]s in the different diameter estimates, it is currently unknown whether Eris or Pluto has the larger diameter.<ref name="Brown2010-Plutosize" /> Both Pluto and Eris are estimated to have solid-body diameters of about 2330&nbsp;km.<ref name="Brown2010-Plutosize" /> </li> </ol> {{refend}} --> == Heimildir == {{heimildaskrá | colwidth = 30em | heimildir = <ref name="discovery"> {{H-vefur | höfundur = Staff | dagsetning = 2007-05-01 | url = http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/NumberedMPs.html | titill = Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets | útgefandi = IAU: Minor Planet Center | dags skoðað = 2007-05-05 }} </ref> <ref name="New Planet"> {{H-vefur | titill = The discovery of 2003 UB313 Eris, the largest known dwarf planet | url = http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ | nafn = Brown | eiginnafn = Mike | ár = 2006 | dags skoðað = 2007-05-03 }} </ref> <ref name="jpldata"> {{H-vefur | dagsetning = 2009-11-20 last obs | titill = JPL Small-Body Database Browser: 136199 Eris (2003 UB313) | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Eris | dags skoðað = 2012-08-08 }} [http://www.webcitation.org/69l3y4NoX Archived] from the original on 2012-08-08 </ref> <ref name="MPC"> {{H-vefur | titill = List Of Centaurs and Scattered-Disk Objects | útgefandi = Minor Planet Center | url = http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/Centaurs.html | dags skoðað = 2008-09-10 }} </ref> <ref name="Buie2007"> {{H-vefur | nafn = Buie | eiginnafn = Marc | höfundur tengill = Marc W. Buie | dagsetning = 2007-11-06 | titill = Orbit Fit and Astrometric record for 136199 | útgefandi = [[Deep Ecliptic Survey]] | url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136199.html | dags skoðað = 2007-12-08 }} </ref> <ref name="sicardy"> {{H-tímarit | titill = Size, density, albedo and atmosphere limit of dwarf planet Eris from a stellar occultation | tímarit = European Planetary Science Congress Abstracts | árgangur = 6 | ár = 2011 | url = http://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-137-8.pdf | dags skoðað = 2011-09-14 | bibcode = 2011epsc.conf..137S | nafn1 = Sicardy | eiginnafn1 = B. | nafn2 = Ortiz | eiginnafn2 = J. L. | nafn3 = Assafin | eiginnafn3 = M. | nafn4 = Jehin | eiginnafn4 = E. | nafn5 = Maury | eiginnafn5 = A. | nafn6 = Lellouch | eiginnafn6 = E. | nafn7 = Gil-Hutton | eiginnafn7 = R. | nafn8 = Braga-Ribas | eiginnafn8 = F. | nafn9 = Colas | eiginnafn9 = F. | síður = 137 }} </ref> <ref name="Beatty2010-NewScientist"> {{H-vefur | nafn = Beatty | eiginnafn = Kelly | titill = Former 'tenth planet' may be smaller than Pluto | útgefandi = Sky and Telescope | miðill = NewScientist.com | dagsetning = November 2010 | url = http://www.newscientist.com/article/dn19697-former-tenth-planet-may-be-smaller-than-pluto.html | dags skoðað = 2011-10-17 }} </ref> <ref name="Brown Schaller 2007"> {{H-tímarit | nafn = Brown | eiginnafn = Michael E. | nafn2 = Schaller | eiginnafn2 = Emily L. | dagsetning = 15. júlí 2007. | titill = The Mass of Dwarf Planet Eris | tímarit = Science | árgangur = 316 | tölublað = 5831 | síður = 1585 }} </ref> <ref name="Beatty2010-SkyTelescope"> {{H-vefur | nafn = Beatty | eiginnafn = Kelly | dagsetning = 2010-11-07 | titill = Eris Gets Dwarfed (Is Pluto Bigger?) | útgefandi = Sky & Telescope (News Blog) | url = http://www.skyandtelescope.com/community/skyblog/newsblog/106861063.html | dags skoðað = 2011-10-17 }} </ref> <ref name="AstDys"> {{H-vefur | titill = AstDys (136199) Eris Ephemerides | útgefandi = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy | url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Eris | dags skoðað = 2009-03-16 }} </ref> <ref name="Bertoldi Altenhoff et al. 2006"> {{H-tímarit | nafn = Bertoldi | eiginnafn = F. | nafn2 = Altenhoff | eiginnafn2 = W. | nafn3 = Weiss | eiginnafn3 = A. | nafn4 = Menten | eiginnafn4 = K. | nafn5 = Thum | eiginnafn5 = C. | dagsetning = 2. febrúar 2006. | titill = "The trans-Neptunian object UB313 is larger than Pluto | tímarit = Nature | árgangur = 439 | tölublað = 7076 | síður = 563-564 }} </ref> <ref name="070614_eris_mass"> {{H-vefur | titill = Dwarf Planet Outweighs Pluto | url = http://www.space.com/scienceastronomy/070614_eris_mass.html | miðill = space.com | ár = 2007 | dags skoðað = 2007-06-14 }} </ref> <ref name="mbrown-planetlila"> {{H-vefur | nafn = Brown | eiginnafn = Mike | ár = 2006 | titill = The discovery of 2003 UB313 Eris, the <s>10th planet</s> largest known dwarf planet | url = http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ | útgefandi = Caltech | dags skoðað = 2010-01-05 }} </ref> <ref name="IAUPressRelease2006"> {{H-vefur | útgefandi = [[IAU]] | dagsetning = 2006-08-16 | titill = The IAU draft definition of "planet" and "plutons" | url = http://www.iau2006.org/mirror/www.iau.org/iau0601/iau0601_release.html | dags skoðað = 2006-08-16 }} </ref> <ref name="Brown2010-occult"> {{H-vefur | nafn = Brown | eiginnafn = Mike | ár = 2010 | titill = The shadowy hand of Eris | útgefandi = Mike Brown's Planets | url = http://www.mikebrownsplanets.com/2010/11/shadowy-hand-of-eris.html | dags skoðað = 2010-11-07 }} </ref> <ref name="Brown2010-Plutosize"> {{H-vefur | nafn = Brown | eiginnafn = Mike | dagsetning = 2010-11-22 | titill = How big is Pluto, anyway? | útgefandi = Mike Brown's Planets | url = http://www.mikebrownsplanets.com/2010/11/how-big-is-pluto-anyway.html | dags skoðað = 2010-11-23}} [http://tech.groups.yahoo.com/group/mpml/message/24568 (Franck Marchis on 2010-11-08)] </ref> <ref name="MaughJohnson"> {{H-vefur | titill = His Stellar Discovery Is Eclipsed | höfundur = Thomas H. Maugh II and John Johnson Jr. | miðill = Los Angeles Times | url = http://articles.latimes.com/2005/oct/16/local/me-planet16 | dags skoðað = 2008-07-14 | dagsetning = 2005-10-16 }} </ref> <ref name="GallardoBrunini"> {{H-tímarit | titill = On the origin of the High-Perihelion Scattered Disk: the role of the Kozai mechanism and mean motion resonances | höfundur = Gomes R. S., Gallardo T., Fernández J. A., Brunini A. | tímarit = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy | ár = 2005 | árgangur = 91 | tölublað = 1–2 | síður = 109–129 | doi = 10.1007/s10569-004-4623-y | bibcode = 2005CeMDA..91..109G }} </ref> <ref name="JPL-2005-126"> {{H-vefur | titill = NASA-Funded Scientists Discover Tenth Planet | url = http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2005-126 | miðill = Jet Propulsion Laboratory | ár = 2005 | dags skoðað = 2007-05-03 }} </ref> <ref name="IAU 2006 5&6"> {{H-vefur | url = http://www.iau.org/Resolutions_5-6.398.0.html | titill = IAU 2006 General Assembly: Resolutions 5 and 6 | dagsetning = 2006-08-24 | útgefandi = IAU }} </ref> <ref name="Britt2006"> {{H-vefur | titill = Pluto Demoted: No Longer a Planet in Highly Controversial Definition | höfundur = Robert Roy Britt | url = http://space.com/scienceastronomy/060824_planet_definition.html | miðill = space.com | ár = 2006 | dags skoðað = 2007-05-03 }} </ref> <ref name="IAUC 8747"> {{H-tímarit | nafn = Green | eiginnafn = Daniel W. E. | titill = (134340) Pluto, (136199) Eris, and (136199) Eris I (Dysnomia) | dagsetning = September 13, 2006 | tímarit = [[IAU Circular]] | árgangur = 8747 | url = http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08700/08747.html | dags skoðað = 2012-01-12 | ref = {{sfnRef|IAUC 8747}} }} </ref> <ref name="USGS-UB-313"> {{H-vefur | nafn = Blue | eiginnafn = Jennifer | titill = 2003 UB 313 named Eris | dagsetning = 2006-09-14 | miðill = USGS Astrogeology Research Program | url = http://astrogeology.usgs.gov/HotTopics/index.php?/archives/211-2003-UB313-named-Eris.html | dags skoðað = 2007-01-03 }} </ref> <ref name="IAU-2003-UB313"> {{H-vefur | titill = International Astronomical Association homepage | url = http://www.iau.org/IAU/FAQ/2003_UB313.html/ | dags skoðað = 2007-01-05 | vefsafn = http://web.archive.org/web/20070930155414/http://www.iau.org/IAU/FAQ/2003_UB313.html/ | dags vefsafn = September 30, 2007 }} </ref> <ref name="WGBH"> {{H-vefur | nafn = Brown | eiginnafn = Mike | ár = 2007 | titill = Lowell Lectures in Astronomy | miðill = WGBH | url = http://forum.wgbh.org/content/forum/3710-2007_04_11.mp3 | dags skoðað = 2008-07-13 }} </ref> <ref name="Pluto's Twin"> {{H-vefur | titill = Faraway Eris is Pluto's Twin | miðill = ESO Science Release | dagsetning = 26 October 2011 | url = http://www.eso.org/public/news/eso1142/ | dags skoðað = 28 October 2011 }} </ref> <ref name="Schilling2008"> {{H-bók | nafn = Schilling | eiginnafn = Govert | ár = 2008 | titill = The Hunt For Planet X | útgefandi = Springer | síður = 214 | isbn = 978-0-387-77804-4 }} </ref> <ref name="TechRepublic2006"> {{H-vefur | titill = Planet X Marks the Spot | miðill = TechRepublic | ár = 2006 | url = http://www.sunflower-astronomy.com/KCKCC_Docs/NewsArticles/Geek_Trivia_Planet_X_marks_the_spot.pdf | format = PDF | dags skoðað = 2008-07-13 }} </ref> <ref name="O'Neill2005-NewScientist"> {{H-vefur | nafn = O'Neill | eiginnafn = Sean | ár = 2005 | titill = Your top 10 names for the tenth planet | miðill = NewScientist | url = http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7811 | dags skoðað = 2008-06-28 }} </ref> <ref name="caltech"> {{H-vefur | titill = The Discovery of Eris, the Largest Known Dwarf Planet | útgefandi = California Institute of Technology, Department of Geological Sciences | url = http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ | dags skoðað = 2007-01-05 }} </ref> <ref name="IAU0605"> {{H-vefur | titill = IAU0605: IAU Names Dwarf Planet Eris | útgefandi = | dagsetning = 2006-09-14 | miðill = International Astronomical Union News | url = http://www.iau.org/iau0605_Eris.409.0.html | dags skoðað = 2007-01-05 }} </ref> <ref name="horizons"> {{H-vefur | nafn = Yeomans | eiginnafn = Donald K. | titill = Horizons Online Ephemeris System | útgefandi = California Institute of Technology, Jet Propulsion Laboratory | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=Eris | dags skoðað = 2007-01-05 }} </ref> <ref name="Johnston2007"> {{H-vefur | nafn = Johnston | eiginnafn = Wm. Robert | dagsetning = 2007-08-21 | titill = (136199) Eris and Dysnomia | útgefandi = Johnston's Archive | url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-136199.html | dags skoðað = 2007-07-27 }} </ref> <ref name="Peat-Heavens-Above-dubious-source"> {{H-vefur | nafn = Peat | eiginnafn = Chris | titill = Spacecraft escaping the Solar System | útgefandi = Heavens-Above | url = http://www.heavens-above.com/solar-escape.asp | dags skoðað = 2008-01-25 }} </ref> <ref name="orbitsimulator"> [http://www.orbitsimulator.com/gravity/articles/newtno.html Líkan af sporbraut Erisar sem spáir 17:5&nbsp;hermun] </ref> <ref name="hst1"> {{H-vefur | titill = Hubble Finds 'Tenth Planet' Slightly Larger Than Pluto | dagsetning = 2006-04-11 | útgefandi = NASA | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/hst_xena_20060410.html | dags skoðað = 2008-08-29 }} </ref> <ref name="spitzer"> {{H-vefur | höfundur = John Stansberry, Will Grundy, Mike Brown, John Spencer, David Trilling, Dale Cruikshank, Jean-Luc Margot | ár = 2007 | titill = Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope | url = http://arxiv.org/abs/astro-ph/0702538 }} </ref> <ref name="Bertoldi2006"> {{H-vefur | titill = Comment on the recent Hubble Space Telescope size measurement of 2003 UB313 by Brown et al. | url = http://www.astro.uni-bonn.de/~bertoldi/ub313/ | miðill = Max Planck Institute | ár = 2006 | dags skoðað = 2007-05-03 }} </ref> <ref name="Brown-2003-UB313"> {{H-tímarit | titill = Direct measurement of the size of 2003 UB313 from the [[Hubble Space Telescope]] | höfundur = [[Michael E. Brown|M. E. Brown]], E.L. Schaller, H.G. Roe, [[David L. Rabinowitz|D. L. Rabinowitz]], [[Chadwick A. Trujillo|C. A. Trujillo]] | tímarit = The Astronomical Journal | ár = 2006 | árgangur =643 | tölublað = 2 | síður = L61–L63 | doi = 10.1086/504843 | url = http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/papers/ps/xsize.pdf | format = PDF | bibcode = 2006ApJ...643L..61B | arxiv = astro-ph/0604245 }} </ref> <ref name="Young07"> {{H-tímarit | nafn1 = Young | eiginnafn1 = Eliot F. | nafn2 = Young | eiginnafn2 = L. A. | nafn3 = Buie | eiginnafn3 = M. | ár = 2007 | titill = Pluto's Radius | tímarit = Bulletin of the American Astronomical Society | árgangur = 39 | síður = 541 | bibcode = 2007DPS....39.6205Y }} </ref> <ref name="gemini.edu.tenth"> {{H-vefur | titill = Gemini Observatory Shows That "10th Planet" Has a Pluto-Like Surface | url = http://www.gemini.edu/index.php?option=content&task=view&id=142 | miðill = Gemini Observatory | ár = 2005 | dags skoðað = 2007-05-03 }} </ref> <ref name="Brown-AJ2005-635"> {{H-tímarit | titill = Discovery of a Planetary-sized Object in the Scattered Kuiper Belt | höfundur = [[Michael E. Brown|M. E. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. A. Trujillo]], [[David L. Rabinowitz|D. L. Rabinowitz]] | tímarit = The Astrophysical Journal | ár = 2005 | árgangur = 635 | tölublað = 1 | síður = L97–L100 | doi = 10.1086/499336 | arxiv = astro-ph/0508633 | bibcode = 2005ApJ...635L..97B }} </ref> <ref name="Licandro-AA2006-458"> {{H-tímarit | titill = Visible spectroscopy of 2003 UB₃₁₃: evidence for N₂ ice on the surface of the largest TNO | höfundur = J. Licandro, W. M. Grundy, N. Pinilla-Alonso, P. Leisy | tímarit = Astronomy and Astrophysics | ár = 2006 | árgangur = 458 | tölublað = 1 | síður = L5–L8 | doi = 10.1051/0004-6361:20066028 | url = http://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2006/40/aa6028-06.pdf | bibcode = 2006A&A...458L...5L | arxiv = astro-ph/0608044 }} </ref> <ref name="Brown Van Dam et al. 2006"> {{H-tímarit | nafn = Brown | eiginnafn = M. E. | nafn2 = Van Dam | eiginnafn2 = M. A. | nafn3 = Bouchez | eiginnafn3 = A. H. | nafn4 = Le Mignant | eiginnafn4 = D. | nafn5 = Campbell | eiginnafn5 = R. D. | nafn6 = Chin | eiginnafn6 = J. C. Y. | nafn7 = Conrad | eiginnafn7 = A. | nafn8 = Hartman | eiginnafn8 = S. K. | dagsetning = 2006 | titill = Satellites of the Largest Kuiper Belt Objects | tímarit = The Astrophysical Journal | árgangur = 639 | tölublað = 1 | síður = L43-L46 | url = http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/papers/ps/gab.pdf }} </ref> <ref name="Tytell-ST2006"> {{H-vefur | nafn = Tytell | eiginnafn = David | ár = 2006 | titill = All Hail Eris and Dysnomia | miðill = Sky and Telescope | url = http://www.skyandtelescope.com/news/home/3916126.html | dags skoðað = 2010-01-05 }} </ref> }} == Tenglar == {{CommonsCat|Eris}} * [http://www.stjornufraedi.is/frettir/nr/528 „Eris er tvíburi Plútós“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305083409/http://www.stjornufraedi.is/frettir/nr/528 |date=2016-03-05 }}, ''Stjörnfræðivefurinn''. * [http://www.almanak.hi.is/tiunda.html „Tíunda reikistjarnan?“], ''Almanak Háskóla Íslands''. * [http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=Eris&commit=Show MPC skráning (136199) Eris] (enska) * [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ Vefsíða Michael Brown um Eris] (enska) * [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/ Vefsíða Michael Brown um Dysnómíu] (enska) * [http://www.pluggd.tv/audio/channels/kcet_podcast__hammer_conversations/episodes/2h10l Viðtal KCET við Mike Brown um Eris og Hámeu frá 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080626220548/http://www.pluggd.tv/audio/channels/kcet_podcast__hammer_conversations/episodes/2h10l |date=2008-06-26 }} (enska) * [http://neo.jpl.nasa.gov/orbits/2003ub313.html Java þrívíddarynd af sporbrautinni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050731232015/http://neo.jpl.nasa.gov/orbits/2003ub313.html |date=2005-07-31 }} (enska) * [http://www.iau.org/TRANS-NEPTUNIAN_OBJECT_2003_UB.324.0.html Yfirlýsing IAU um stöðu Erisar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060426030013/http://www.iau.org/TRANS-NEPTUNIAN_OBJECT_2003_UB.324.0.html |date=2006-04-26 }} (enska) * [http://www.orbitsimulator.com/gravity/articles/newtno.html Líkan af sporbraut Erisar] (enska) * [http://www2.keck.hawaii.edu/optics/staff/mvandam/gabrielle Síða Keck stjörnuathugunarstöðvarinnar um fund Dysnómíu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060114202745/http://www2.keck.hawaii.edu/optics/staff/mvandam/gabrielle |date=2006-01-14 }} (enska) {{Sólkerfið}} {{Gæðagrein}} [[Flokkur:Dvergreikistjörnur]] [[Flokkur:Sólkerfið]] lodlpttbectqz364epyk4znum8n41a1 0 94134 1978947 1699867 2026-09-15T10:48:53Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978947 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Lagrangianpointsanimated.gif|thumb|250px|right|Grænu punktarnir fimm eru Lagrange-punktar. Á öllum öðrum stöðum myndi hlutur velja sína eigin sporbraut og ekki haldast í jafnri fjarlægð frá stóru mössunum.]] [[Mynd:Lagrange points2.svg|thumb|250px|right|Staðsetning Lagrange-punkta. Bláar örvar tákna jafnvægi krafta og rauðar tákna ójafnvægi. Lagrange-punktar fimm og fjögur eru mjög stöðugir, á meðan hinir þurfa sífellt að vega á móti kröftunum sem vega ofan og neðan á þá.]] '''Lagrange-punktar'''<ref>{{vísindavefurinn|4021|Hvenær verður næstu kynslóð geimsjónauka skotið á loft?}}</ref> eru [[punktur (rúmfræði)|punktar]] nærri tveimur stórum [[massi|mössum]] á [[sporbraut]] hvor um annan þar sem smærri hlutur helst í jafnri fjarlægð frá stóru mössunum. Undir venjulegum kringustæðum myndi smái hluturinn vilja fá að velja sína eigin sporbraut í kringum annan af stóru mössunum, en á Lagrange-punktunum helst hann nærri stöðugur í jafnri fjarlægð frá stóru mössunum vegna þess að þar jafnast út fjórir kraftar: [[Aðdráttarkraftur|aðdráttarkraftarnir]] frá stóru mössunum, [[Miðflóttaafl|miðflóttakrafturinn]] frá því að vera á sporbraut, og svigkrafturinn ''([[Enska|e.]] Coriolis force)''. Þetta virkar einvörðungu vegna þess að kerfið er að hringsnúast, ef kerfið væri kyrrt myndi enginn miðflóttakraftur verka á hlutinn og hann myndi hrapa inn í annann af stóru mössunum (nema í Lagrange-punkti númer 1, þar sem aðdráttarkraftarnir eru jafnstórir en í gagnstæða stefnu). Stærðfræðingurinn [[Joseph-Louis Lagrange]] fann þessa punkta, sem eru nefndir eftir honum. Lýsing á þeim birtist í riti hans ([[enska]]: ''Three body problem'') sem kom út árið [[1772]]. Kenningar [[Johannes Kepler|Jóhannesar Keplers]] segja að því minni sem sporbraut [[reikistjarna|reikistjörnu]] er, því hraðar ferðast hún eftir henni. Lagrange bætti við hinsvegar, að sé hlutur staðsettur í vissum punkti bæði í þyngdarsviði [[sólin|sólar]] og [[reikistjarna|plánetu]], þá jafnist kraftarnir og ferð hlutarins sé þá jöfn hraða plánetunnar. Fimm Lagrange-punktar eru umhverfis sporbraut plánetunnar. ''Fyrsti punkturinn'' er fyrir framan plánetuna. Í þeim punkti togar sólin sterkt í hlutinn en plánetan heldur aftur af sólinni og fær hlutinn til þess að ferðast hægar um sporbraut. Punkturinn er tilvalinn til þess að fylgjast með sólinni. [[Mynd:L2 rendering.jpg|thumb|250px|right|Fjarlægð Lagrange-punkts nr. 2 frá jörðu]] ''Annar punkturinn'' er fyrir aftan plánetuna. Í þeim punkti togar sólin veikt í hlutinn, en plánetan bætir upp þyngdarkraftinn og fær hlutinn til þess að ferðast hraðar um sporbraut. Punkturinn er í hvarfpunkti við sólu og er því tilvalinn fyrir geimsjónauka. ''Þriðji punkturinn'' er andspænis plánetunni nálægt sporbraut hennar, en ekki á henni þar sem plánetan og sólin snúast hvor um aðra. ''Fjórði og fimmti punkturinn'' liggja 60 gráður fyrir aftan eða á undan plánetunni á sporbraut sinni. == Heimildir == * [http://www.esa.int/esaMI/Planck/SEMM17XJD1E_0.html What are Lagrange points?] Geimferðastofnun Evrópu. Skoðað þann 2. desember 2010 * ''Michael Khan'' [http://www.scilogs.eu/en/blog/go-for-launch/2009-05-28/how-to-orbit-a-lagrangian-point How to Orbit a Lagrangian Point] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130401053355/http://www.scilogs.eu/en/blog/go-for-launch/2009-05-28/how-to-orbit-a-lagrangian-point |date=2013-04-01 }} Skoðað þann 2. desember 2010 == Tilvísanir == <references/> == Tenglar == * [http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/brautarherma-lagrange/ Stjörnufræðivefurinn: Brautarherma, Lagrange punktar og bundin snúningshreyfing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722195540/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/brautarherma-lagrange/ |date=2011-07-22 }} [[Flokkur:Stjörnufræði]] lq2tyud9c0k5ojqs59zq8v424ytvhhg 0 106287 1978865 1892490 2026-09-14T14:10:20Z Akigka 183 1978865 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Diphasiastrum alpinum.jpg | status = G5 | status_system = TNC | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Jafnar]] (Lycopodiophyta) | classis = [[Lycopodiopsida]] | ordo = [[Jafnabálkur]] (Lycopodiales) | familia = [[Jafnaætt]] (Lycopodiaceae) | genus = ''[[Diphasiastrum]]'' | species = '''''D. alpinum''''' | binomial = ''Diphasiastrum alpinum'' | binomial_authority = ([[Carl von Linné|L.]]) [[Josef Ludwig Holub|Holub]], 1975 | synonyms=''Diphasium alpinum''<br />''Lycopodium alpinum'' L. }} '''Litunarjafni''' ([[fræðiheiti]] ''Diphasiastrum alpinum'') er lágvaxin jurt af [[jafnaætt]] með langa jarðlæga stöngla með uppréttum marggreindum greinum. Hann finnst helst í bollum og snjódældum og er nokkuð algengur þar sem hæfilega snjóþungt er. Litunarjafni var notaður til litunar. Í [[Svarfdæla saga|Svarfdælasögu]] segir frá bræðrum sem sækja [[Litunargras|litunargrös]] fyrir móður sína. Í ''[[Landnámabók]]'' segir frá jafnabelg sem Klaufi hjó og olli það vígaferlum. Litunarjafni var notaður til að lita ullarvarning gulan. Þá var jafninn lagður í bleyti í sólarhring og síðan dreift yfir ullina. Hún var svo vafin saman, sett í ketil með vatni og soðin við lítinn hita í nokkra tíma. Með því að nota litunarjafna með [[Hvítmaðra|hvítmöðru]] var hægt að fá gulrauðan lit. Litunarjafni var einnig notaður sem [[litfestir]] með öðrum litunarjurtum. == Heimildir == * [http://stadreyndasida.ni.is/plontuvefsja/stad.asp?Name=Diphasiastrum%20alpinum&Group=H%E1pl%F6ntur Litunarjafni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306165847/http://stadreyndasida.ni.is/plontuvefsja/stad.asp?Name=Diphasiastrum%20alpinum&Group=H%E1pl%F6ntur |date=2016-03-06 }} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LYAL3 USDA Plants Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509214607/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LYAL3 |date=2013-05-09 }} [[Flokkur:Jafnaætt]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] [[Flokkur:Litunarjurtir]] 9g3x5g0x8rw5xy6dlvzzjpptawg5sg4 1978866 1978865 2026-09-14T14:10:40Z Akigka 183 1978866 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Diphasiastrum alpinum.jpg | status = G5 | status_system = TNC | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Jafnar]] (Lycopodiophyta) | classis = [[Lycopodiopsida]] | ordo = [[Jafnabálkur]] (Lycopodiales) | familia = [[Jafnaætt]] (Lycopodiaceae) | genus = ''[[Diphasiastrum]]'' | species = '''''D. alpinum''''' | binomial = ''Diphasiastrum alpinum'' | binomial_authority = ([[Carl von Linné|L.]]) [[Josef Ludwig Holub|Holub]], 1975 | synonyms=''Diphasium alpinum''<br />''Lycopodium alpinum'' L. }} '''Litunarjafni''' ([[fræðiheiti]] ''Diphasiastrum alpinum'') er lágvaxin jurt af [[jafnaætt]] með langa jarðlæga stöngla með uppréttum marggreindum greinum. Hann finnst helst í bollum og snjódældum og er nokkuð algengur þar sem hæfilega snjóþungt er. Litunarjafni var notaður til litunar. Í ''[[Svarfdæla saga|Svarfdæla sögu]]'' segir frá bræðrum sem sækja [[Litunargras|litunargrös]] fyrir móður sína. Í ''[[Landnámabók]]'' segir frá jafnabelg sem Klaufi hjó og olli það vígaferlum. Litunarjafni var notaður til að lita ullarvarning gulan. Þá var jafninn lagður í bleyti í sólarhring og síðan dreift yfir ullina. Hún var svo vafin saman, sett í ketil með vatni og soðin við lítinn hita í nokkra tíma. Með því að nota litunarjafna með [[Hvítmaðra|hvítmöðru]] var hægt að fá gulrauðan lit. Litunarjafni var einnig notaður sem [[litfestir]] með öðrum litunarjurtum. == Heimildir == * [http://stadreyndasida.ni.is/plontuvefsja/stad.asp?Name=Diphasiastrum%20alpinum&Group=H%E1pl%F6ntur Litunarjafni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306165847/http://stadreyndasida.ni.is/plontuvefsja/stad.asp?Name=Diphasiastrum%20alpinum&Group=H%E1pl%F6ntur |date=2016-03-06 }} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LYAL3 USDA Plants Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509214607/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LYAL3 |date=2013-05-09 }} [[Flokkur:Jafnaætt]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] [[Flokkur:Litunarjurtir]] 2ppek75ozy9ekz033ojjkeiz8lf5ch0 1978867 1978866 2026-09-14T14:11:20Z Akigka 183 1978867 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Diphasiastrum alpinum.jpg | status = G5 | status_system = TNC | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Jafnar]] (Lycopodiophyta) | classis = [[Lycopodiopsida]] | ordo = [[Jafnabálkur]] (Lycopodiales) | familia = [[Jafnaætt]] (Lycopodiaceae) | genus = ''[[Diphasiastrum]]'' | species = '''''D. alpinum''''' | binomial = ''Diphasiastrum alpinum'' | binomial_authority = ([[Carl von Linné|L.]]) [[Josef Ludwig Holub|Holub]], 1975 | synonyms=''Diphasium alpinum''<br />''Lycopodium alpinum'' L. }} '''Litunarjafni''' ([[fræðiheiti]] ''Diphasiastrum alpinum'') er lágvaxin jurt af [[jafnaætt]] með langa jarðlæga stöngla með uppréttum marggreindum greinum. Hann finnst helst í bollum og snjódældum og er nokkuð algengur þar sem hæfilega snjóþungt er. Litunarjafni var notaður til litunar. Í ''[[Landnámabók]]'' segir frá jafnabelg sem Klaufi hjó og olli það vígaferlum. Litunarjafni var notaður til að lita ullarvarning gulan. Þá var jafninn lagður í bleyti í sólarhring og síðan dreift yfir ullina. Hún var svo vafin saman, sett í ketil með vatni og soðin við lítinn hita í nokkra tíma. Með því að nota litunarjafna með [[Hvítmaðra|hvítmöðru]] var hægt að fá gulrauðan lit. Litunarjafni var einnig notaður sem [[litfestir]] með öðrum litunarjurtum. == Heimildir == * [http://stadreyndasida.ni.is/plontuvefsja/stad.asp?Name=Diphasiastrum%20alpinum&Group=H%E1pl%F6ntur Litunarjafni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306165847/http://stadreyndasida.ni.is/plontuvefsja/stad.asp?Name=Diphasiastrum%20alpinum&Group=H%E1pl%F6ntur |date=2016-03-06 }} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LYAL3 USDA Plants Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509214607/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LYAL3 |date=2013-05-09 }} [[Flokkur:Jafnaætt]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] [[Flokkur:Litunarjurtir]] l3d9jbpvpm55i69givlx0s9h2rmaq2j 1978868 1978867 2026-09-14T14:12:14Z Akigka 183 1978868 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Diphasiastrum alpinum.jpg | status = G5 | status_system = TNC | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Jafnar]] (Lycopodiophyta) | classis = [[Lycopodiopsida]] | ordo = [[Jafnabálkur]] (Lycopodiales) | familia = [[Jafnaætt]] (Lycopodiaceae) | genus = ''[[Diphasiastrum]]'' | species = '''''D. alpinum''''' | binomial = ''Diphasiastrum alpinum'' | binomial_authority = ([[Carl von Linné|L.]]) [[Josef Ludwig Holub|Holub]], 1975 | synonyms=''Diphasium alpinum''<br />''Lycopodium alpinum'' L. }} '''Litunarjafni''' ([[fræðiheiti]]: ''Diphasiastrum alpinum'') er lágvaxin jurt af [[jafnaætt]] með langa jarðlæga stöngla með uppréttum marggreindum greinum. Hann finnst helst í bollum og snjódældum og er nokkuð algengur þar sem hæfilega snjóþungt er. Litunarjafni var notaður til litunar. Í ''[[Landnámabók]]'' segir frá jafnabelg sem Klaufi hjó og olli það vígaferlum. Litunarjafni var notaður til að lita ullarvarning gulan. Þá var jafninn lagður í bleyti í sólarhring og síðan dreift yfir ullina. Hún var svo vafin saman, sett í ketil með vatni og soðin við lítinn hita í nokkra tíma. Með því að nota litunarjafna með [[Hvítmaðra|hvítmöðru]] var hægt að fá gulrauðan lit. Litunarjafni var einnig notaður sem [[litfestir]] með öðrum litunarjurtum. == Heimildir == * [http://stadreyndasida.ni.is/plontuvefsja/stad.asp?Name=Diphasiastrum%20alpinum&Group=H%E1pl%F6ntur Litunarjafni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306165847/http://stadreyndasida.ni.is/plontuvefsja/stad.asp?Name=Diphasiastrum%20alpinum&Group=H%E1pl%F6ntur |date=2016-03-06 }} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LYAL3 USDA Plants Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509214607/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LYAL3 |date=2013-05-09 }} [[Flokkur:Jafnaætt]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] [[Flokkur:Litunarjurtir]] p234wiqyumekyciwz0ljxxctw12ugqm 10 106571 1978886 1926720 2026-09-14T15:39:23Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978886 wikitext text/x-wiki {{ infobox | bodystyle = | title = {{{nafn|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}} {{{tákn|}}} | image = {{#if: {{{mynd|}}} | [[Mynd:{{{mynd}}}|frameless|alt={{{alt|}}}]] }} | caption = {{{myndatexti|}}} | headerstyle = background:{{{bakgrunnur|}}} | header1 = {{#if:{{{uppgötvað af|}}}{{{uppgötvunarstaður|}}}{{{uppgötvun_dagsetning|}}}{{{uppgötvunaraðferð|}}}|Uppgötvun {{#if:{{{uppgötvun_H|}}}|{{{uppgötvun_H}}} }} }} | label2 = Uppgötv{{#switch:{{{kyn}}}| kk = aður | kvk = uð | #default = að}} af | data2 = {{{uppgötvað af|}}} | label3 = Uppgötvunarstaður | data3 = {{{uppgötvunarstaður|}}} | label4 = Uppgötv{{#switch:{{{kyn}}}| kk = aður | kvk = uð | #default = að}} | data4 = {{{uppgötvun_dagsetning|}}} | label5 = Uppgötvunaraðferð | data5 = {{{uppgötvunaraðferð|}}} | header10 = {{#if:{{{rs_nöfn|}}}{{{nefnt_eftir|}}}{{{önnur_nöfn|}}}{{{rs_flokkur|}}}{{{framburður|}}}{{{lýsingarorð|}}}|Heiti }} | label11 = [[Reikistirnanöfn|Reikistirnisnafn]] | data11 = {{{rs_nafn|}}} | label12 = Framburður | data12 = {{{framburður|}}} | label13 = Nefn{{#switch:{{{kyn}}}| kk = dur | kvk = d | #default = t}} eftir | data13 = {{{nefnt_eftir|}}} | label14 = [[Bráðabirgðaheiti í stjörnufræði|Önnur nöfn]] | data14 = {{{önnur_nöfn|}}} | label15 = Reikistirnisflokkur | data15 = {{{rs_flokkur|}}} | label16 = Lýsingarorð | data16 = {{{lýsingarorð|}}} | header20 = {{#if:{{{sporbaugur_teikning|}}}{{{viðmiðunartími|}}}{{{nánd|}}}{{{firrð|}}}{{{hálfur_langás|}}}{{{meðalgeisli_sporbaugs|}}}{{{miðskekkja|}}}{{{umferðartími|}}}{{{sólbundinn_umferðartími|}}}{{{meðalhraði|}}}{{{meðalbrautarhorn|}}}{{{brautarhalli|}}}{{{hornbil|}}}{{{rishnútslengd|}}}{{{nándarlengd|}}}{{{tími stjarnnándar|}}}{{{stöðuhorn_nándar|}}}{{{hálfsveifluvídd|}}}{{{er tungl|}}}{{{tungl|}}}|[[Sporbraut|Einkenni sporbrautar]]{{#if:{{{sporbaugur_H|}}}|{{{sporbaugur_H}}} }} }} | data21 = {{{spobaugur_teikning|}}} | data22 = {{#if:{{{viðmiðunartími|}}}|[[Viðmiðunartími (stjörnufræði)|Viðmiðunartími]] {{{viðmiðunartími}}}}} | label23 = [[Nándarstaða og firðstaða|{{#if:{{{forskeyti_nándogfirrð}}}|{{{forskeyti_nándogfirrð}}}nánd|Nándarstaða}}]] | data23 = {{{nánd|}}} | label24 = [[Nándarstaða og firðstaða|{{#if:{{{forskeyti_nándogfirrð}}}|{{{forskeyti_nándogfirrð}}}firrð|Firðstaða}}]] | data24 = {{{firrð|}}} | label27 = [[Hálfur langás]] | data27 = {{{hálfur_langás|}}} | label28 = [[Geisli|Meðalgeisli sporbaugs]] | data28 = {{{meðalgeisli_spobaugs|}}} | label29 = [[Miðskekkja]] | data29 = {{{miðskekkja|}}} | label30 = [[Umferðartími]] | data30 = {{{umferðartími|}}} | label31 = [[Umferðartími|Sólbundinn umferðartími]] | data31 = {{{sólbundinn_umferðartími|}}} | label32 = [[Sporbrautarhraði|Meðal sporbrautarhraði]] | data32 = {{{meðalhraði|}}} | label33 = [[Meðalbrautarhorn]] | data33 = {{{meðalbrautarhorn|}}} | label34 = [[Brautarhalli]] | data34 = {{{brautarhalli|}}} | label35 = [[Hornbil]] | data35 = {{{hornbil|}}} | label36 = [[Rishnútslengd]] | data36 = {{{rishnútslengd|}}} | label37 = [[Nándarstöðulengd]] | data37 = {{{nándarlengd|}}} | label38 = Tími nándarstöðu | data38 = {{{tími_nándarstöðu|}}} | label39 = [[Stöðuhorn nándar|Stöðuhorn nándar]] | data39 = {{{stöðuhorn_nándar|}}} | label40 = [[Sveifluvídd|Hálfsveifluvídd]] | data40 = {{{hálfsveifluvídd|}}} | label41 = [[Tungl|Er tungl]] | data41 = {{{er_tungl|}}} | label42 = [[Tungl]] | data42 = {{{tungl|}}} | header60 = {{#if:{{{mál|}}}{{{meðalgeisli|}}}{{{miðbaugsgeisli|}}}{{{heimskautageisli|}}}{{{pólfletja|}}}{{{ummál|}}}{{{flatarmál_yfirborðs|}}}{{{rúmmál|}}}{{{massi|}}}{{{þéttleiki|}}}{{{þyngdarafl|}}}{{{lausnarhraði|}}}{{{snúningstími|}}}{{{stjarnbundinn_dagur|}}}{{{snúningshraði|}}}{{{möndulhalli|}}}{{{stjörnulengd_norðurpóls|}}}{{{stjörnubreidd|}}}{{{sólbaugslengd|}}}{{{sólbaugsbreidd|}}}{{{endurskinshlutfall|}}}{{{hitastig|}}}{{{temperatures|}}}{{{litrófsflokkur|}}}{{{sýndarbirta|}}}{{{reyndarbirta|}}}{{{sýndarþvermál|}}}|Eðliseinkenni }} | label61 = Mál | data61 = {{{mál|}}} | label62 = [[Geisli|Meðalgeisli]] | data62 = {{{meðalgeisli|}}} | label63 = [[Miðbaugur|Miðbaugsgeisli]] | data63 = {{{miðbaugsgeisli|}}} | label64 = [[Heimskaut]]ageisli | data64 = {{{heimskautageisli|}}} | label65 = [[Pólfletja]] | data65 = {{{pólfletja|}}} | label66 = [[Ummál]] | data66 = {{{ummál|}}} | label67 = [[Flatarmál|Flatarmál yfirborðs]] | data67 = {{{flatarmál_yfirborðs|}}} | label68 = [[Rúmmál]] | data68 = {{{rúmmál|}}} | label69 = [[Massi]] | data69 = {{{massi|}}} | label70 = [[Þéttleiki]] | data70 = {{{þéttleiki|}}} | label71 = [[Þyngdarafl]] við miðbaug | data71 = {{{þyngdarafl|}}} | label72 = [[Lausnarhraði]] | data72 = {{{lausnarhraði|}}} | label73 = [[Snúningstími]] | data73 = {{{snúningstími|}}} | label74 = [[Snúningstími|Stjarnbundinn snúningstími]] | data74 = {{{stjarnbundinn dagur|}}} | label75 = Snúningshraði við miðbaug | data75 = {{{snúningshraði|}}} | label76 = [[Möndulhalli]] | data76 = {{{möndulhalli|}}} | label77 = [[Stjörnulengd]] norðurpóls | data77 = {{{stjörnulengd_norðurpóls|}}} | label78 = [[Stjörnubreidd]] norðurpóls | data78 = {{{stjörnubreidd|}}} | label79 = [[Sólbaugsbreidd|ecliptic latitude]] póls | data79 = {{{sólbaugsbreidd|}}} | label80 = [[Sólbaugslengd|ecliptic longitude]] póls | data80 = {{{sólbaugslengd|}}} | label81 = [[Endurskinshlutfall]] | data81 = {{{endurskinshlutfall|}}} | label82 = [[Hitastig]] | data82 = {{{hitastig_eitt|}}} | data83 = {{#if:{{{hitanafn1|}}}{{{hitanafn2|}}}| <table style="width: 100%; background-color: #f9f9f9; border: none; margin: 0; text-align: left; line-height: 1.2em; white-space:nowrap" cellspacing=0 cellpadding=0><tr> <th style="width:33%; padding-right: 0.25em; text-align: left">[[hiti|Yfirborðshiti]]</th> <th style="padding-right: 0.25em; text-align: left">lægsti</th> <th style="padding-right: 0.25em; text-align: left">meðal</th> <th style="padding-right: 0.25em; text-align: left">hæsti</th> </tr>{{#if:{{{hitanafn1|}}}|<tr style="font-size:85%"> <th style="padding-left: 1.0em">{{{hitanafn1}}}</th> <td>{{{lægsti1|}}}</td> <td>{{{meðal1|}}}</td> <td>{{{hæsti1|}}}</td> </tr>}}{{#if:{{{hitanafn2|}}}|<tr style="font-size:85%"> <th style="padding-left: 1.0em">{{{hitanafn2}}}</th> <td>{{{lægsti2|}}}</td> <td>{{{meðal2|}}}</td> <td>{{{hæsti2|}}}</td> </tr>}} </table>}} | label84 = [[Litrófsflokkur]] | data84 = {{{litrófsflokkur|}}} | label85 = [[Sýndarbirta]] | data85 = {{{sýndarbirta|}}} | label86 = [[Reyndarbirta|Reyndarbirta ''(H)'']] | data86 = {{{reyndarbirta|}}} | label87 = [[Hornstærð]] | data87 = {{{hornstærð|}}} | header90 = {{#if:{{{loftþrýstingur|}}}{{{stigulshæð|}}}{{{samsetning_lofthjúps|}}}|Lofthjúpur{{#if:{{{lofthjúpur_H|}}}|{{{lofthjúpur_H}}} }} }} | label91 = [[Loftþrýstingur]] við yfirborð | data91 = {{{loftþrýstingur|}}} | label92 = [[Stigulshæð]] | data92 = {{{stigulshæð|}}} | label93 = Samsetning | data93 = {{{samsetning_lofthjúps|}}} }} <noinclude> <pre>{{Reikistjarna |nafn = |mynd = |myndaheiti = |alt = |Sólnánd = |Brautarskekkja = |Ummál-brautar = |Meðalfjarlægð-frá-sólu = |Sólfirrð = |Stjarnbundinn-umferðartími = |Rishnútur = |Stöðuhorn-sólnánd = |Lámarks-brautarhraði = |Hámarks-brautarhraði = |Radíus-brautar = |Sveigja = |Umferðartími = |Sýndarumferðartími = |Meðal-sporbrautahraði = |Brautarhalli = |Fjöldi-tungl = |radíus-miðbaug = |Þvermál-miðbaug = |Þvermál-póll = |Meðalþvermál = |Pólfletja = |Ummál-miðbaugur = |Ummál-póll = |flatarmál = |Massi = |Meðalþéttleiki = |Þyngdarafl-miðbaug = |Lausnarhraði = |Stjarnbundinn-dagur = |Snúningshraði = |Möndulhalli = |Stjörnulengd = |Stjörnubreidd = |Endurskinshlutfall = |lengd-dagur = |Pólhalli = |Brennipunktur = |Brottvikshraði = |Yfirborðshiti = |Yfirborðsþrýstingur = |Loftþrýstingur = |Koldíoxíð = |Nitur = |Argon = |Súrefni = |Kolmónóxíð = |Vatnsgufa = |Nituroxíð = |Neon = |Krypton = |Xeon = |Óson = |Metan = |Vetni = |Helíum = |Ammóníak = }}</pre> [[Flokkur:Upplýsingasnið]] </noinclude> ja6nja89vidvxtfk09nlkrivc3bwf22 0 106639 1978921 1960947 2026-09-14T21:30:38Z Nipas2 54688 New template 1978921 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta |titill=Deildarbikarkeppni karla |mynd= |stofnár=1996 |ríki={{ISL}} Ísland |liðafjöldi=24 |núverandi meistarar=A deild: {{Lið FH}}<br /> B deild: {{Lið Njarðvík}}<br /> C deild: Ýmir |sigursælasta lið={{Lið KR}} (8) |heimasíða= }} '''Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu''' (''Lengjubikar karla'') er [[knattspyrna|knattspyrnukeppni]] sem haldin er síðla vetrar og á vorin á vegum [[KSÍ|Knattspyrnusambands Íslands]]. Mótið er helsta æfingarmót íslenskra félagsliða og fer úrslitaleikurinn að jafnaði fram fáeinum dögum fyrir upphaf Íslandsmótsins. Mótið var fyrst haldið árið 1996. == Sigurvegarar == {| class="wikitable" |- |'''Ár'''||'''Sigurvegari'''||'''Úrslit'''||'''Í öðru sæti''' |- |[[1996]]||{{Lið ÍA}}||1-1 (1-0), 3-1 ([[Framlenging|frl.]])||{{Lið Breiðablik}} |- |[[1997]]||{{Lið ÍBV}}||2-2 (1-0), 3-2 ([[Framlenging|frl.]])||{{Lið Valur}} |- |[[1998]]||{{Lið KR}}||||{{Lið Valur}} |- |[[1999]]||{{Lið ÍA}}||||{{Lið Fylkir}} |- |[[2000]]||{{Lið Grindavík}}||||{{Lið Valur}} |- |[[2001]]||{{Lið KR}}||0:0 (0:0) 5:3 e.vítak.||{{Lið FH}} |- |[[2002]]||{{Lið FH}}||2:2 (2:1) 4:3 e.vítak.||{{Lið Fylkir}} |- |[[2003]]||{{Lið ÍA}}||1:1 (1:1) 4:2 e.vítak.||{{Lið Keflavík}} |- |[[2004]]||{{Lið FH}}||2:1 (1:1)||{{Lið KR}} |- |[[2005]]||{{Lið KR}}||3:2 (1:0)||{{Lið Þróttur R.}} |- |[[2006]]||{{Lið FH}}||3:2 (3:0)||{{Lið Keflavík}} |- |[[2007]]||{{Lið FH}}||3-2 (0-0)||{{Lið Valur}} |- |[[2008]]||{{Lið Valur}}||4-1 (2-1)||{{Lið Fram}} |- |[[2009]]||{{Lið FH}}||3-0 (1-0)||{{Lið Breiðablik}} |- |[[2010]]||{{Lið KR}}||2-1 (2-0)||{{Lið Breiðablik}} |- |[[2011]]||{{Lið Valur}}||3-1 (0-1)||{{Lið Fylkir}} |- |[[2012]]||{{Lið KR}}||1-0 (0-0)||{{Lið Fram}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2013|2013]]||{{Lið Breiðablik}}||3-2 (3-1)||{{Lið Valur}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2014|2014]]||{{Lið FH}}||4-1 (1-0)||{{Lið Breiðablik}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2015|2015]]||{{Lið Breiðablik}}||1-0 (1-0)||{{Lið KA}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2016|2016]]||{{Lið KR}}||2-0 (0-0)||{{Lið Víkingur R.}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2017|2017]]||{{Lið KR}}||4-0 (1-0)||{{Lið Grindavík}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2018|2018]]||{{Lið Valur}}||4-2 (1-0)||{{Lið Grindavík}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2019|2019]] |{{Lið KR}} |2-1 (1-1) |{{Lið ÍA}} |- |2020 | |Móti aflýst v. Covid | |- |2021 | |Móti aflýst v. Covid | |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2022|2022]]||{{Lið FH}}||2-1 (0-1)||{{Lið Víkingur}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2023|2023]]||{{Lið Valur}}||1-1 (0-0) (5-4 vítak.)||{{Lið KA}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2024|2024]]||{{Lið Breiðablik}}||4-1 (2-1)||{{Lið ÍA}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2025|2025]]||{{Lið Valur}}||3-2 (1-2)||{{Lið Fylkir}} |- |[[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2026|2026]] |{{Lið Fylkir}} |4-4 (2-3) (8-7 vítak.) |{{Lið KR}} |} {{Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu}} {{S|1996}} [[Flokkur:Íslenskar knattspyrnudeildir]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnumót]] 86ltqy3be4hjg5ino72knrc6nu22awn 0 109429 1978960 1869820 2026-09-15T11:26:15Z ~2026-49904-15 120695 /* Kjarnakorn */ 1978960 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Plant_cell_structure_Icelandic_text.png|thumb|right|Skýringarmynd af plöntufrumu]] '''Plöntufruma''' er [[fruma|fruma]] [[jurt]]a. Plöntufrumur eru [[heilkjörnungar]], það er [[erfðaefni]] þeirra er varið í [[frumukjarni|kjarna]] frumunnar. Fyrir utan kjarnann, þá er fruman gerð úr [[umfrymi]] þar sem öll [[frumulíffæri]] hennar eru staðsett og utan um frumuna er [[frumuhimna]]n. ==Bygging plöntufrumu== Utan um frumuhimnu plöntufruma er veggur úr [[beðmi]] (sellulósa). Frumuveggurinn gefur plöntufrumunni fasta lögun. Í miðri plöntufrumunni er stór safabóla sem er fyllt vökva eða frumusafa. Vegna þessarar stóru safabólu þrýstist umfrymið að jöðrum frumunnar og kjarninn er því oftast út við frumuhimnuna. Til eru plöntufrumur sem hafa kjarnann í miðri safabólunni og er hann þá skorðaður með grönnum umfrymisþráðum. Í umfrymi plöntufruma eru [[mjölvakorn]]. Þau geyma [[mjölvi|mjölvann]] sem er næringarforði plöntufrumunnar. Margar plöntufrumur hafa [[grænukorn]]. Grænukornin innihalda litarefni sem nefnist [[laufgræna]] (''chlorophyllum''). Laufgrænan drekkur í sig [[ljós]] og virkjar [[orka|orku]] þess til að nýmynda lífrænt efni úr [[koltvíoxíð]]i og [[vatn]]i. Ferlið nefnist [[ljóstillífun]]. Úrgangsefni ljóstillífunar er [[súrefni]]. Grænukorn finnast aðeins í grænum hlutum plantna sem birta fellur á. Þau vantar í [[rót|rætur]] og önnur neðanjarðarlíffæri. == Frumulíffæri == [[Mynd:Plant cell structure svg labels.svg|thumb|right|upright=1.5|Plöntufruma: a) Frymisbrú; b) Frumuhimna; c) Frumuveggur; d) Himna; e) Mjölvakorn; f) Safabóla; g) Himna; h) Hvatberi; i) Oxunarkorn; j) Umfrymi; k) Leysikorn; l) Kornótt frymisnet; m) Kjarnaholur; n) Kjarnahjúpur; o) Kjarnakorn; p) Ríbósóm; q) Slétt frymisnet; r) Golgiblaðra; s) Golgiflétta; t) Frymisgrind.]] ===Frymisbrú=== ===Frumuhimna=== [[Frumuhimna]]n er himna sem er  utanum frunuma og stjórnar því hvað fer inn og út úr frumunni.<ref name=":1">{{Bókaheimild|titill=Líffræði kjarni fyrir framhaldsskóla|höfundur=Örnólfur Thorlacius|ár=2001}}</ref> ===Frumuveggur=== [[Frumuveggur]] er stinnur veggur úr [[beðmi]] sem umlykur plöntufrumuna og verndar hana ([[dýrafruma|dýrafrumur]] hafa ekki frumuvegg). Hann gerir það að verkum að plöntur eru stinnar. Pappír er búinn til úr beðmistrefjum úr frumuveggjum plantna <ref name=":1" />. ===Grænukorn=== [[Grænukorn]] gegna hlutverki til [[ljósstillífun]]ar en þau framleiða einnig [[glúkósi|glúkósa]]. ===Himna=== Himna sem umlykur grænukornin. ===Mjölvakorn=== ===Safabóla=== [[Safabóla|Safabólur]] eru yfirleitt fyrirferðamiklar í plöntufrumum. Þær geyma vatn og þrýstingur þess hefur áhrif á hversu stinnar plöntu eru. Þegar safabólan er full af vökva þrýstir hún á frumuvegginn þannig hún verður stinn en sé lítill vökvi verður plantan lin og limpast niður <ref name=":1" />. ===Safabóla=== ===Himna=== Hálfgegndræp himna utanum safabólu í plöntufrumu ===Hvatberi=== ===Oxunarkorn=== ===Umfrymi=== ===Leysikorn eða leysibólur=== ===Kornótt frymisnet=== ===Kjarni=== ===Kjarnaholur=== ===Kjarnahúpur=== ===Kjarnakorn=== [[Kjarnakorn]] myndar netkorn <ref name=":1" />. ===Ríbósóm=== ===Slétt frymisnet=== ===Golgiæðar=== ===Golgiflétta=== ===Frymisgrind=== == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Plöntuvefir]] [[Flokkur:Frumur]] ltjvte0z0mwmzqex6zmpmkhj54mrwez 0 112802 1978889 1880068 2026-09-14T15:42:36Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978889 wikitext text/x-wiki [[Mynd:AxialTiltObliquity.png|thumb|right]] '''Möndulhalli''' eða '''öxulhalli''' er [[horn]]ið á milli [[Möndull|snúningsmönduls]] hlutar, til dæmis [[Reikistjarna|reikistjörnu]], og [[Sporbraut|sporbrautarmönduls]] hans eða hornið á milli [[Miðbaugur|miðbaugs]][[Slétta (rúmfræði)|sléttu]] hlutarins og sporbaugssléttu hans. [[Jörðin]] hefur nú möndulhallann 23,4° en hann sveiflast frá 22° 02' 33" til 24° 30' 16" á 41.040 ára tímabili. Möndulhallinn veldur því að [[norður]]- og [[suður]]hvolf jarðarinnar fá mismikið sólarljós eftir árstímum sem veldur meiri [[árstíð]]amun nær heimskautunum en annars staðar. Þegar hásumar er á norðurhveli jarðar snýr norðurheimskautið á móti sólinni þannig að staðir norðan [[heimskautsbaugur|norðurheimskautsbaug]] eru baðaðir sólarljósi allan sólarhringinn á meðan suðurheimskautið snýr frá sólu þannig að staðir sunnan suðurheimskautsbaugsins sjá ekki til sólar. [[Mynd:Planet axis comparison.png|thumb|right|Möndulhallar jarðar, Venusar og Úranusar bornir saman. Góð leið til að átta sig á því hvoru meginn norðurpóll reikistjarnanna liggur er að hugsa sér krepptan hnefa með útstæðum þumli. Þumallinn bendir í norður en hinir fingurnir stefna i snúningsátt reikistjörnunnar.]] Möndulhalli annara reikistjarna en jarðarinnar er mjög misjafn. Möndulhalli [[Mars (reikistjarna)|Mars]] er um 25° eða áþekkur möndulhalla jarðar og því eiga sér stað kunnulegar árstíðabreytingar á Mars. Möndulhalli [[Venus (reikistjarna)|Venusar]] telst hins vegar vera 177° sem þýðir að norðurpóll hennar snýr í raun „öfugt“ miðað við aðrar reikistjörnur þar sem hún snýst í hina áttina. Annað afbrigði er [[Úranus (reikistjarna)|Úranus]] sem hefur möndulhallann 97° og liggur því á hliðinni miðað við flestar aðrar reikistjörnur þar sem snúningsmöndull hans er nokkurn veginn samhliða sporbaugssléttu. [[Flokkur:Jörðin]] [[Flokkur:Stjörnufræði]] 5eqd60bg3wvmd0ac3km0q12j3wjr0u3 0 113570 1978945 1972174 2026-09-15T10:28:39Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978945 wikitext text/x-wiki {{reikistjarna | bakgrunnur = #a0ffa0 | nafn = Evrópa | mynd = Europa-moon.jpg | alt = Ístunglið Evrópa | myndatexti = Evrópa í nálægt því réttum litum. Gígurinn neðarlega til hægri heitir Pwyll og dekkri svæði þýða að þar hefur ísyfirborðið meira steinefnainnihald en þau ljósari. Myndin var tekin 7. september 1996 af Galíleó-geimfarinu. | kyn = kvk | uppgötvað af = [[Galíleó Galílei]] &<br />[[Simon Marius]] | uppgötvunarstaður = | uppgötvun_dagsetning = [[8. janúar]] [[1610]] | uppgötvunaraðferð = | nefnt_eftir = [[Evrópa (gyðja)|Evrópu]] | önnur_nöfn = Júpíter II | viðmiðunartími = 8. janúar 2004 | forskeyti_nándogfirrð = Júpíter | nánd = 664.862 km | firrð = 676.938 km | meðalgeisli sporbaugs = 680.900 km | miðskekkja = 0,009 | umferðartími = 3,551182 [[Dagur|d]] | meðalhraði = 13,74 km/s | brautarhalli = 0,47° (miðað við miðbaug Júpíters) | er_tungl = [[Júpíter]]s | meðalgeisli = 1560,8 km<br />(0,245 [[Jörðin|jörð]]) | flatarmál_yfirborðs = 3,09 × 10⁷ km²<br />(0,061 jörð) | rúmmál = 1,593×10¹⁰ km³<br />(0,015 jörð) | massi = 4,7998×10²² kg<br />(0,008 jörð) | þéttleiki = 3,01 g/cm³ | þyngdarafl = 1,314 m/s² (0,134 g) | lausnarhraði = 2,025 km/s | snúningstími = [[Bundinn möndulsnúningur|bundinn]] | möndulhalli = 0,1° | endurskinshlutfall = 0,67 ± 0,03 | hitanafn1 = [[Kelvin]] | lægsti1 = ~50 | meðal1 = 102 | hæsti1 = 125 | hitanafn2 = [[Selsíus]] | lægsti2 = | meðal2 = | hæsti2 = | loftþrýstingur = 0,1 [[Paskal|µPa]] }} '''Evrópa''' eða '''Júpíter II''', er [[Tungl Júpíters|sjötta]] innsta [[fylgitungl]] [[Júpíter]]s og hið minnsta af [[Galíleótunglin|Galíleótunglunum]] fjórum. Þó er það eitt af stærri tunglum [[Sólkerfið|sólkerfisins]]. [[Galíleó Galílei]] fann Evrópu fyrstur manna árið [[1610]] svo að vitað sé en mögulega fann [[Simon Marius]] tunglið einnig um svipað leyti. Miklar athuganir á tunglinu hafa farið fram síðan þá í gegnum [[Sjónauki|sjónauka]] á [[jörðin]]ni en frá og með [[1971-1980|áttunda áratug 20. aldar]] hafa jafnframt farið fram athuganir með ómönnuðum [[Geimfar|geimförum]]. Evrópa er aðeins minni að þvermáli en [[Tunglið|tungl]] jarðarinnar (máninn) og er að uppistöðu til úr [[silíkat]]<nowiki/>bergi, sennilega með [[járn]]kjarna. Hún hefur þunnan [[lofthjúpur|lofthjúp]] sem er aðallega úr súrefni. Yfirborð Evrópu er úr [[vatn]]sís og eitt það sléttasta sem þekkist í sólkerfinu. Yfirborðið er þó þakið sprungum og rákum en tiltölulega lítið er um gíga eftir árekstra [[loftsteinn|loftsteina]], sem gefur til kynna að yfirborð tunglsins sé ungt. Vegna þess hve ungt og slétt yfirborðið virðist vera er uppi [[tilgáta]] um það að haf úr vatni liggi undir ísnum og að þar séu mögulega aðstæður sem séu hagstæðar lífi.<ref name="Tritt2002">{{H-vefur |url=http://people.msoe.edu/~tritt/sf/europa.life.html |titill = Possibility of Life on Europa |nafn = Tritt |eiginnafn = Charles S. |dags skoðað =2007-08-10 |útgefandi =Milwaukee School of Engineering |year=2002 }}</ref> Þessi tilgáta gerir ráð fyrir því að [[Þyngdarafl|þyngdarkraftarnir]] frá Júpíter og hinum fylgitunglum hans verki á Evrópu þannig að berg hennar togni og teygist þannig að varmi myndist sem gæti dugað til þess að viðhalda fljótandi höfum.<ref name="geology">{{H-vefur |url=http://geology.asu.edu/~glg_intro/planetary/p8.htm |titill = Tidal Heating |dags skoðað =2007-10-20 |miðill = geology.asu.edu |vefsafn = http://web.archive.org/web/20060329000051/http://geology.asu.edu/~glg_intro/planetary/p8.htm |dags vefsafn = 2006-03-29}}</ref> Megnið af þeim upplýsingum sem til eru um Evrópu fengust frá [[Galíleó (geimfar)|''Galíleó'' geimfarinu]] sem skotið á var loft [[1989]]. Önnur geimför hafa aðeins flogið framhjá Evrópu en áhugaverðir eiginleikar hennar hafa orðið til þess að metnaðarfullar tillögur um frekari könnun hennar hafa verið lagðar fram. Næsta geimfar sem til stendur að senda til Evrópu er [[Júpíter ístunglakönnuðurinn]] á vegum [[Geimferðastofnun Evrópu|Geimferðastofnunar Evrópu]] sem áætlað er að skjóta á loft árið 2022.<ref name='selection'>{{H-vefur|eiginnafn = Jonathan Amos|url = http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17917102 |titill = Esa selects 1bn-euro Juice probe to Jupiter |dags skoðað = 2012-05-02|dagsetning = 2. maí 2012|miðill = [[BBC News Online]]}}</ref> == Uppgötvun og nafngift == [[Galíleó Galílei]] uppgötvaði Evrópu [[8. janúar]] [[1610]] og [[Simon Marius]] mögulega um svipað leyti, án þess þó að þeir hafi vitað hvor af öðrum. Tunglið var nefnt eftir [[Evrópa (gyðja)|Evrópu]], [[Föníka|föníkskri]] hefðarkonu úr [[Grísk goðafræði|grískri goðafræði]], sem var ástkona [[Seifur|Seifs]] og sem hann gerði að drottningu [[Krít]]ar. Jafnframt uppgötvaði Galíleó Galílei hin þrjú [[Galíleótunglin]], [[Íó]], [[Ganýmedes (tungl)|Ganýmedes]] og [[Kallistó]], í janúar 1610. Hann sá Íó fyrst [[7. janúar]] í 20-faldri stækkun í frumstæðum [[linsusjónauki|linsusjónauka]] sínum í [[Háskólinn í Padúa|háskólanum í Padúa]]. Við þá athugun voru Íó og Evrópa hins vegar svo nálægt hvorri annarri að Galíleó gat ekki greint þær í sundur. Daginn eftir sá hann Evrópu og Íó í fyrsta skiptið sem aðskilin tungl og því hefur [[Alþjóðasamband stjarnfræðinga]].<ref name="IAUMoonDiscoveries">{{H-vefur|nafn=Blue|url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html|titill=Planet and Satellite Names and Discoverers|útgefandi=USGS|dags skoðað=2010-01-13|eiginnafn=Jennifer|date=9. nóvember, 2009}}</ref>skráð 8. janúar sem uppgötvunardag Evrópu. Líkt og hin Galílelótunglin er Evrópa nefnd eftir ástkonum Seifs, grískri hliðstæðu [[Rómversk goðafræði|rómverska guðsins]] [[Júpíter (guð)|Júpíters]]. Simon Marius átti hugmyndina að nafngift tunglanna en hann er talinn hafa uppgötvað þau á eigin spýtur um svipað leyti og Galíleó. Galíleó hélt því þó fram að Marius hefði stolið athugunum sínum. Marius sagði hugmyndina að nafngiftinni komna frá [[Jóhannes Kepler|Jóhannesi Kepler]].<ref name="SEDS">{{H-vefur |url=http://seds.lpl.arizona.edu/messier/xtra/Bios/marius.html |titill = Simon Marius |dags skoðað =2007-08-09 |útgefandi =[[University of Arizona]] |miðill = Students for the Exploration and Development of Space }}</ref><ref name="Marius1614">[[Simon Marius|Marius, S.]]; (1614) ''[[Mundus Iovialis]] anno M.DC.IX Detectus Ope Perspicilli Belgici'' [http://galileo.rice.edu/sci/marius.html], where he [http://galileo.rice.edu/sci/observations/jupiter_satellites.html attributes the suggestion] to [[Johannes Kepler]]</ref> Nöfn Galíleótunglanna voru þó aldrei almennt notuð fyrr en um miðja 20. öld.<ref name="marazzini">{{H-tímarit |nafn = Marazzini |eiginnafn = Claudio |year=2005 |titill = I nomi dei satelliti di Giove: da Galileo a Simon Marius (The names of the satellites of Jupiter: from Galileo to Simon Marius) |tímarit=Lettere Italiane |árgangur=57 |tölublað=3 |pages=391–407 }}</ref> Lengst af vísuðu stjörnufræðingar til tunglsins sem '''Júpíter II''' eða sem „annars tungls Júpíters“. Árið [[1892]] uppgötvaðist [[Amalþea (tungl)|Amalþea]] sem er á sporbraut nær Júpíter en Galíleótunglin sem gerði Evrópu að þriðja innsta tunglinu. [[Voyager geimförin]] uppgötvuðu þrjú tungl til viðbótar sem lágu innar árið [[1979]] þannig að nú telst Evrópa sjötta innsta tunglið en þrátt fyrir það er nafngiftin '''Júpíter II''' stundum notuð.<ref name="marazzini" /> == Sporbraut og snúningur == [[Mynd:Galilean moon Laplace resonance animation.gif|thumb|upright=1.5|left|Hreyfimynd sem sýnir [[Brautarherma|brautarhermun]] Íó, Evrópu og Ganýmedes.]] Evrópa fer einn hring í kringum Júpíter á þremur og hálfum degi, á [[sporbraut]] með 670.000 km [[Geisli (rúmfræði)|geisla]]. [[Brautarskekkja]] sporbrautarinnar er aðeins 0,009 sem merkir að hún er nánast fullkomnlega hringlaga og [[brautarhalli]]nn, miðað við [[Miðbaugur|miðbaug]] Júpíters, er lítill eða aðeins 0,4701°.<ref name=datasheet>{{H-vefur | url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/europa/#overview |titill = Europa, a Continuing Story of Discovery|dags skoðað =2007-08-09 |miðill = Project Galileo|útgefandi =[[NASA]], Jet Propulsion Laboratory}}</ref> Evrópa er, líkt og hin Galíleótunglin, með [[Bundinn möndulsnúningur|bundinn möndulsnúning]] sem þýðir að tunglið snýr ávallt sömu hliðinni að Júpíter. Vegna þess er til staður á Evrópu sem Júpíter virðist alltaf vera beint fyrir ofan. [[Núllbaugur]] Evrópu er skilgreindur út frá þessum punkti.<ref>{{H-vefur|titill = Planetographic Coordinates|útgefandi =Wolfram Research|url=http://documents.wolfram.com/applications/astronomer/AdditionalInformation/PlanetographicCoordinates.html|year=2010|dags skoðað =2010=03-29}}</ref> Rannsóknir benda þó til að möndulsnúningur Evrópu sé mögulega ekki fullkomlega bundinn heldur snúist hún hraðar um möndul sinn en hún gengur um sporbraut sína, eða hafi í það minnsta gert það áður fyrr. Það bendir til þess að dreifing massa Evrópu sé ekki [[Samhverfa|samhverf]] og að haf í fljótandi formi skilji að ísskorpuna og bergmöttulinn.<ref>{{H-tímarit |nafn = Geissler |eiginnafn = P. E. |coauthors=Greenberg, R.; Hoppa, G.; Helfenstein, P.; McEwen, A.; Pappalardo, R.; Tufts, R.; Ockert-Bell, M.; Sullivan, R.; Greeley, R.; Belton, M. J. S.; Denk, T.; Clark, B. E.; Burns, J.; Veverka, J. |year=1998 |mánuður=January |titill = Evidence for non-synchronous rotation of Europa |tímarit=[[Nature (magazine)|Nature]] |árgangur=391 |pages=368–70 |bibcode=1998Natur.391..368G |doi= 10.1038/34869 |pmid= 9450751 |tölublað= 6665}}</ref> Þyngdarkraftar hinna Galíleótunglanna valda lítilsháttar brautarskekkju á sporbraut Evrópu, sem gerir að verkum að sá punktur á yfirborði hennar sem er beint undir Júpíter sveiflast í kringum [[miðgildi]]spunkt. Þegar Evrópa er nálægust Júpíter á sporbraut sinni togar þyngdarafl reikistjörnunnar í tunglið þannig að það tekur á sig ílangara form. Þegar Evrópa færist fjær Júpíter tekur hún á sig hnöttóttari lögun á ný. Brautarskekkjan viðhelst vegna [[Brautarherma|brautarhermunar]] Evrópu með Íó. <ref name=Showman1997>{{H-tímarit|doi=10.1006/icar.1996.5669|nafn = Showman|eiginnafn = Adam P.|coauthors=Malhotra, Renu|titill = Tidal Evolution into the Laplace Resonance and the Resurfacing of Ganymede|tímarit=Icarus|árgangur=127|year=1997|tölublað=1|pages=93&ndash;111| url=http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-malhotra-1997.pdf|bibcode=1997Icar..127...93S}}</ref> Þyngdarkraftar eins og þeir sem valda [[Sjávarföll|sjávarföllum]] á jörðinni toga stöðugt í Evrópu og teygja á henni . Það veldur því að innanvert tunglið hitnar, sem gæti viðhaldið fljótandi höfum og orsakað [[eldvirkni]] undir yfirborði þess.<ref name=geology/><ref name=Showman1997/> Orkan sem veldur þessari hitnun er uppruninn í snúningi Júpíters um sjálfan sig, Íó dregur hana til sín með flóðkröftum sem verka á lofthjúp Júpíters og skilar henni yfir á Evrópu og Ganýmedes með brautarhermun.<ref name=Showman1997/><ref>{{H-tímarit|titill = Tidal heating of Io and orbital evolution of the Jovian satellites|höfundur=A. Gailitis|ár=1982|bibcode=1982MNRAS.201..415G|dags skoðað =2008-01-02}}</ref> == Einkenni == [[Mynd:Europa Earth Moon Comparison.png|thumb|right|Evrópa (''neðra vinstri'') borin saman við tunglið (''efra vinstri'') og jörðina (''hægri'') í réttum hlutföllum.]] Evrópa er aðeins minni en [[Tunglið|tungl]] [[Jörðin|jarðarinnar]]. Hún er rétt rúmlega 3.100 km í þvermáli sem gerir hana að sjötta stærsta tungli sólkerfisins og [[Listi yfir hluti í sólkerfinu eftir stærð|fimmtánda stærsta]] fyrirbæri [[Sólkerfið|sólkerfisins]]. Hún er léttari en hin Galíleótunglin en massi hennar er samt meiri en samanlagður massi allra þekktra tungla í sólkerfinu sem eru minni en hún.<ref name="Masses">Mass of Europa: 48 Yg. Mass of Triton plus all smaller moons: 39.5 Yg (see note ''g'' [[Triton (moon)#Notes|here]])</ref> Þéttleiki Evrópu bendir til þess að hún sé að innri gerð svipuð [[Jarðreikistjarna|jarðreikistjörnum]] sólkerfisins og að mestu úr [[silíkat]][[berg]]i.<ref>{{H-tímarit|titill = Europa's Crust and Ocean: Origin, Composition, and the Prospects for Life|author=Jeffrey S. Kargel, Jonathan Z. Kaye, James W. Head, III, et al.|url=http://www.planetary.brown.edu/pdfs/2440.pdf|miðill = Planetary Sciences Group, Brown University|tímarit=Icarus|árgangur=148|tölublað=1|pages=226–265|year=2000|doi=10.1006/icar.2000.6471|bibcode=2000Icar..148..226K}}</ref> === Innri bygging === [[Mynd:Europa poster IS.svg|left|thumb|upright=1.5|Skýringarmynd af innviðum Evrópu sem sýnir ísskorpu, fljótandi haf, bergmöttul og málmkjarna.]] Það er viðtekin kenning að ysta lag Evrópu sé um það bil 100 km þykkt lag af [[vatn]]i sem sé frosið efst og í fljótandi formi neðar. Mælingar [[Galíleló (geimfar)|''Galíleó'' geimfarsins]] á [[segulsvið]]i leiddu í ljós að Evrópa býr yfir veiku eigin segulsviði sem virkar með segulsviði Júpíters og bendir til að undir yfirborðinu sé lag með háa [[rafleiðni]]. Það lag er líklega [[saltvatn]]. Athuganir á rákum á yfirborði ísskorpunnar benda til þess að hún hafi einhvern tímann snúist um 80° á tiltölulega skömmum tíma, sem er enn ein vísbendingin um að skorpan sé ekki föst við bergið, heldur fljóti ofan á djúpu hafi.<ref name="Cowen2008">{{H-vefur |eiginnafn = Ron |nafn = Cowen |titill = A Shifty Moon |url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/32135/title/A_shifty_moon |miðill = Science News |date=2008-06-07 }}</ref> Kjarni Evrópu er líklega [[Málmur|málmkenndur]] og úr [[járn]]i.<ref name="Kivelson">{{H-tímarit |nafn = Kivelson |eiginnafn = Margaret G. |coauthors=Khurana, Krishan K.; Russell, Christopher T.; Volwerk, Martin; Walker, Raymond J.; and Zimmer, Christophe |year=2000 |titill = Galileo Magnetometer Measurements: A Stronger Case for a Subsurface Ocean at Europa |tímarit=[[Science (journal)|Science]] |árgangur=289 |tölublað=5483 |pages=1340–1343 |doi=10.1126/science.289.5483.1340 |pmid=10958778 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/289/5483/1340 |bibcode = 2000Sci...289.1340K }}</ref> === Yfirborð === [[Mynd:PIA01092 - Evidence of Internal Activity on Europa.jpg|thumb|Samsett mynd úr myndum frá ''Galíleó'' sem sýnir ýmis einkenni á yfirborði Evrópu: rákir, dældir, bungur og „Conamara-óreiðuna“.]] Evrópa er einn sléttasti hnöttur sólkerfisins.<ref name="waterworld">{{H-vefur |url=http://teachspacescience.org/cgi-bin/search.plex?catid=10000304&mode=full |titill = Europa: Another Water World? |year=2001 |dags skoðað =2007-08-09 |útgefandi =[[NASA]], Jet Propulsion Laboratory |miðill = Project Galileo: Moons and Rings of Jupiter }}</ref> Yfirborðseinkenni tunglsins eru flest af völdum mismikils [[endurskin]]s fremur en mishæða í landslagi. Árekstrargígar eru fáir sem bendir til þess að yfirborðið sé ungt og virkt.<ref name="Arnett1996">Arnett, Bill; [http://www.astro.auth.gr/ANTIKATOPTRISMOI/nineplanets/nineplanets/europa.html ''Europa''] (7. nóvember, 1996)</ref><ref name="EuropaAlbedo">{{H-vefur |url=http://www.solarviews.com/eng/europa.htm |author=Hamilton, Calvin J. |titill = Jupiter's Moon Europa }}</ref> Ljós ísskorpa Evrópu gefur henni hæsta [[endurskin]]shlutfall allra tungla í sólkerfinu eða 0,64.<ref name="datasheet" /><ref name="EuropaAlbedo"/> Miðað við þann fjölda árekstra við [[Halastjarna|halastjörnur]] sem vænta má á Evrópu er yfirborðið líklega um 20 til 180 milljón ára gamalt.<ref name="Schenk">Schenk, Paul M.; Chapman, Clark R.; Zahnle, Kevin; and Moore, Jeffrey M.; [http://books.google.ca/books?id=8GcGRXlmxWsC&pg=PA427 ''Chapter 18: Ages and Interiors: the Cratering Record of the Galilean Satellites''], in ''Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere'', Cambridge University Press, 2004</ref> Ekki er samstaða á meðal vísindamanna um þróunarsögu Evrópu og ástæður þess að yfirborð Evrópu er eins og það er.<ref name="Astrobio2007">{{H-vefur |url=http://www.astrobio.net/exclusive/603/high-tide-on-europa |titill = High Tide on Europa |year=2007 |dags skoðað =2007-10-20 |útgefandi =astrobio.net |miðill = Astrobiology Magazine }}</ref> [[Geislun]] á yfirborði Evrópu jafngildir skammti upp á um það bil 5400 [[Sívert|mSv]] á dag.<ref name="ringwald">{{H-vefur |date=2000-02-29 |titill = SPS 1020 (Introduction to Space Sciences) |útgefandi =California State University, Fresno |author=Frederick A. Ringwald |url=http://zimmer.csufresno.edu/~fringwal/w08a.jup.txt |dags skoðað =2009-07-04}} [https://web.archive.org/web/20080725050708/http://zimmer.csufresno.edu/~fringwal/w08a.jup.txt (Webcite from 2009-09-20)]</ref> Slíkur skammtur veldur mönnum alvarlegum veikindum eða dauða.<ref name="remeffects">''The Effects of Nuclear Weapons'', Revised ed., US DOD 1962, pp. 592&ndash;593</ref> ==== Lineae ==== [[Mynd:europa g1 true.jpg|left|thumb|Mynd frá ''Galíleó'' í náttúrulegum litum sem sýnir yfirborðsrákir á ísnum.]] Mest áberandi einkenni yfirborðs Evrópu eru dökkar rákir sem liggja þvers og kruss um allt yfirborðið. Rákirnar eru gjarnan nefndar ''lineae'' ([[latína]]: „línur“). Nánari athuganir á ísskorpunni beggja vegna þessara ráka sýnir að þær marka skil þar sem ísinn hefur færst í gagnstæðar áttir. Stærstu rákirnar eru meira en 20 km breiðar, gjarnan með dökkum dreifðum jöðrum og ljósari í miðjunni.<ref name="Geissler1998">{{H-vefur |titill = Evolution of Lineaments on Europa: Clues from Galileo Multispectral Imaging Observations |author=Geissler, Paul E.; Greenberg, Richard; ''et al.'' |year=1998 |url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WGF-45K1008-2F&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=e07fc794760364108153faa049c4b4cf |dags skoðað =2007-12-20 }}</ref> Líklegasta tilgátan um uppruna þessara ráka er að þær hafi orðið til við umbrot í ísnum þar sem skorpan hefur opnast og heitari ís þrýst sér upp á yfirborðið líkt og í eldgosum.<ref name="Figueredo2003">{{H-vefur |titill = Resurfacing history of Europa from pole-to-pole geological mapping |author=Figueredo, Patricio H.; and Greeley, Ronald |year=2003 |url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WGF-4B28TH7-7&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=ec75f638368d30b181df7d17da020644 |dags skoðað =2007-12-20 }}</ref> Áhrifin eru svipuð þeim sem sjást á miðhafshryggjum á [[flekaskil]]um á jörðinni. Þessi brot í ísnum eru talin hafa myndast að miklu leyti vegna þyngdarkrafta Júpíters. Þar sem Evrópa er með [[bundinn möndulsnúning]] og snýr því ávallt sömu hliðinni að Júpíter, ættu þessar brotalínur að mynda augljóst og fyrirsjáanlegt mynstur. Svo er þó ekki þar sem aðeins yngstu brotalínurnar passa við mynstrið sem búast mætti við en aðrar brotalínur snúa öðruvísi en reikna mætti með og víkja því me frá mynstrinu sem þær eru eldri. Möguleg skýring á þessu er að yfirborð Evrópu snúist örlítið hraðar en innvols hennar sem er mögulegt ef ísskorpan er ekki föst við bergmöttulinn heldur fljótandi á vatni þar sem þyngdarafl Júpíters togar í hana.<ref name="Hurford2006">{{H-vefur |titill = Cycloidal cracks on Europa: Improved modeling and non-synchronous rotation implications |author=Hurford, Terry A.; Sarid, Alyssa R.; and Greenberg, Richard |year=2006 |url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WGF-4M645DK-6&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=1d983b9bb7b16c980ee900dbaf61e277 |dags skoðað =2007-12-20 }}</ref> Samanburður á myndum frá [[Voyager geimförin|''Voyager'' geimförunum]] og ''Galíleó'' hefur leitt í ljós hver efri mörk þessarar skorpuhreyfingar gætu verið. Samkvæmt því tekur heill snúningur ísskorpunnar miðað við bergmöttulinn að minnsta kosti 12.000 ár.<ref name="Kattenhorn">{{H-tímarit |nafn = Kattenhorn |eiginnafn = Simon A. |titill = Nonsynchronous Rotation Evidence and Fracture History in the Bright Plains Region, Europa |tímarit=Icarus |árgangur=157 |tölublað=2 |pages=490–506 |year=2002 |doi=10.1006/icar.2002.6825 |bibcode=2002Icar..157..490K }}</ref> ==== Önnur jarðfræðileg einkenni ==== [[Mynd:Europa Chaos.jpg|thumb|Mynd með skerptum litum af hluta Conamara óreiðunnar sem sýnir allt að 10 km stór ísstykki. Hvítu svæðin eru ísduft sem komið hefur upp úr Pwyll-gígnum.]] [[Mynd:Europa chaotic terrain.jpg|thumb|Óreglulegum 250 m háum tindum og sléttum ísplötum ægir saman á þessari nærmynd af Conamara-óreiðunni.]] Önnur einkenni á yfirborði Evrópu eru hringlaga og sporöskjulaga fyrirbæri sem kölluð eru ''lenticulae'' (latína: „freknur“). Sum eru hæðir, sum eru dældir og önnur eru dökkir blettir, sumir sléttir en aðrir óreglulegir með grófa áferð. Sumar hæðirnar líta út fyrir að hafa áður verið hluti af sléttlendinu umhverfis þær og gætu hafa myndast við einhvern þrýsting að neðan.<ref name="diapir">{{H-vefur |titill = Europa: Tidal heating of upwelling thermal plumes and the origin of lenticulae and chaos melting |author=Sotin, Christophe; Head III, James W.; and Tobie, Gabriel |year=2001 |url=http://planetary.brown.edu/planetary/documents/2685.pdf |dags skoðað =2007-12-20 |format=PDF }}</ref> Sú kenning er uppi að þessi fyrirbæri hafi myndast við [[innskot]] þar sem hlýrri ís af meira dýpi þrýstir sér upp í gegnum skorpu af kaldari ís nær yfirborðinu, á svipaðan hátt og [[kvika]] hegðar sér í jarðskorpunni á jörðinni.<ref name="diapir" /> Dökku og sléttu blettirnir gætu hafa myndast við [[ísbráð]] þegar hlýrri ísinn brýst upp í gegnum yfirborðið. Óreiðukenndari fyrirbærin (til að mynda [[Conamara-óreiðan]]) hefðu þá mögulega myndast við það að yfirborð skorpunnar brotnaði upp þannig að stykkin úr henni flytu eins og [[Ísjaki|ísjakar]] ofan á dekkra efni að neðan.<ref name="Goodman">{{H-vefur |titill = Hydrothermal Plume Dynamics on Europa: Implications for Chaos Formation |author=Goodman, Jason C.; Collins, Geoffrey C.; Marshall, John; and Pierrehumbert, Raymond T. |url=http://www-paoc.mit.edu/paoc/papers/europa_plume.pdf |dags skoðað =2007-12-20 |format=PDF }}</ref> Önnur kenning um uppruna „freknanna“ er sú að þær séu í raun fremur smá brotasvæði í ísnum og að kenningar um hæðir, dældir og dökka bletti séu oftúlkanir á myndefni frá ''Galileo'' sem ekki var í hárri upplausn. Sé það satt, bendir það til þess að líklega sé ísinn of þunnur til þess að innskotakenningin geti gengið upp.<ref name="thinice">{{H-tímarit |titill = Tidal Heat in Europa: Ice Thickness and the Plausibility of Melt-Through |author=O'Brien, David P.; Geissler, Paul; and Greenberg, Richard |tímarit=Bulletin of the American Astronomical Society |year=2000 |mánuður=October |árgangur=30 |pages=1066 |bibcode=2000DPS....32.3802O |last2=Geissler |last3=Greenberg }}</ref> <ref name="Greenberg2008">{{H-vefur |titill = Unmasking Europa |author=Greenberg, Richard |year=2008 |url=http://www.springer.com/astronomy/book/978-0-387-47936-1 }}</ref> Teymi vísindamanna við [[Háskóli Texas í Austin|Háskóla Texas í Austin]] og víðar kynnti í nóvember 2011 niðurstöður sínar í tímaritinu ''Nature'' sem bentu til þess að mörg af „óreiðusvæðunum“ á Evrópu lægju ofan á risavöxnum fljótandi stöðuvötnum.<ref name="europagreatlake">{{H-tímarit |titill = Active formation of ‘chaos terrain’ over shallow subsurface water on Europa |author=Schmidt, Britney; Blankenship, Don; Patterson, Wes; Schenk, Paul |tímarit=Nature |date=24. nóvember 2011 |árgangur=479 |pages=502–505 |doi=10.1038/nature10608|bibcode = 2011Natur.479..502S }}</ref><ref name="europagreatlakeairhart">{{H-vefur|titill=Scientists Find Evidence for "Great Lake" on Europa and Potential New Habitat for Life|höfundur= Marc Airhart|ár=2011|útgefandi=Jackson School of Geosciences|url=http://www.jsg.utexas.edu/news/2011/11/scientists-find-evidence-for-great-lake-on-europa/|dags skoðað=2011-11-16}}</ref> Samkvæmt kenningunni væru þessi stöðuvötn nálægt yfirborðinu en umlukin ís á alla kanta og því ótengd hafinu sem talið er liggja á meira dýpi undir ísnum. Til þess að staðfesta kenninguna um stöðuvötn nær yfirborðinu verður að senda geimfar til þess að skyggnast í gegnum ísinn &mdash; annaðhvort beint með því að lenda á ísnum og bora eða bræða leið í gegnum hann eða þá óbeint með því að nota til dæmis [[ratsjá]]. === Fljótandi haf === Flestir stjarnfræðingar aðhyllast kenningar sem gera ráð fyrir fljótandi hafi undir yfirborði Evrópu og að varminn sem [[flóðtognun]] tunglsins losar úr læðingi valdi því að vatn geti verið til staðar í fljótandi formi.<ref name="geology"/><ref name="greenberg" /> Á yfirborðinu er hins vegar nístingskuldi &mdash; að meðaltali 100 [[Kelvin|K]] (&ndash;160 °[[Celsíus|C]]) við miðbaug og 50 K (&ndash;220&nbsp;°C) á heimskautunum &mdash; sem veldur því að ísskorpan er eins hörð og [[granít]].<ref name="cyclo">{{H-bók |titill=The Encyclopedia of the Solar System |höfundur=McFadden, Lucy-Ann; Weissman, Paul; and Johnson, Torrence |útgefandi=Elsevier |ár=2007 |síður=432 |isbn=0-12-226805-9 }}</ref> Fyrstu tilgáturnar um haf undir yfirborðinu voru settar fram út frá vitneskju um þá þyngdarkrafta sem verka á tunglið, bæði vegna örlítillar brautarskekkju þess og vegna brautarhermunar við Jó og Ganýmedes. Myndefni frá ''Galíleó'' og ''Voyager'' geimförunum renndi síðan frekari stoðum undir kenninguna.<ref name="greenberg">Greenberg, Richard; ''Europa: The Ocean Moon: Search for an Alien Biosphere'', Springer Praxis Books, 2005</ref> Skýrustu vísbendingarnar um að haf sé til staðar undir yfirborðinu, að mati þeirra sem aðhyllast kenningar um þunna ísskorpu, eru „óreiðusvæðin“ svokölluðu, sem að þeirra mati eru vísbendingar um að hafið hafi þrýst á ísinn að neðan eða jafnvel brotist alveg í gegn. Þetta er hins vegar umdeild túlkun. Flestir jarðvísindamenn sem hafa rannsakað Evrópu hallast frekar að kenningum sem gera ráð fyrir þykkri ísskorpu þar sem hafið ná sjaldan, ef nokkurn tímann, að brjótast alla leið upp á yfirborðið.<ref name="greeley">Greeley, Ronald; ''et al.''; ''Chapter 15: Geology of Europa'', in ''Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere'', Cambridge University Press, 2004</ref> Þau líkön sem gerð hafa verið gefa misjafnar niðurstöður um þykkt íssins. Allt frá fáeinum kílómetrum upp í tugi kílómetra.<ref name="Billings">{{H-tímarit |titill=The great thickness debate: Ice shell thickness models for Europa and comparisons with estimates based on flexure at ridges |höfundur=Billings, Sandra E. |höfundur2=and Kattenhorn, Simon A. |tímarit=Icarus |árgangur= 177 |tölublað=2 | síður=397–412 |ár= 2005 |doi=10.1016/j.icarus.2005.03.013 |bibcode=2005Icar..177..397B}}</ref> [[Mynd:EuropaInterior1.jpg|thumb|left|Tvö möguleg líkön um innviði Evrópu.]] Árekstrargígar á yfirborðinu eru helsta vísbendingin um að þau líkön sem gera ráð fyrir þykkri ís séu réttari. Stærstu gígarnir eru umluktir sammiðja hringum og virðast fullir af flötum og tiltölulega nýlegum ís. Út frá þessu og þeim varma sem reiknað er með að flóðkraftar valdi á Evrópu þá hefur verið áætlað að ísskorpan sé um það bil 10–30&nbsp;km þykk og að það innifeli lag af hlýrri og [[Teygjanleiki|teygjanlegri]] ís. Sé það rétt gæti hafið verið um það bil 100 km djúpt undir ísnum.<ref name="Schenk" /><ref>{{H-vefur | eiginnafn = Zaina Adamu | titill=Water near surface of a Jupiter moon only temporary | dagsetning=1. október, 2012 | url = http://lightyears.blogs.cnn.com/2012/10/01/a-moon-of-jupiter-may-have-water-temporarily/?hpt=us_bn4 | miðill = CNN News | dags skoðað=2012-10-02}}</ref> Rúmmál hafsins væri þá 3&nbsp;×&nbsp;10¹⁸&nbsp;[[Rúmmetri|m³]] sem er rúmlega tvöfalt rúmmál alls hafs á jörðinni. Líkön sem benda frekar til þynnri íss gefa til kynna að ísskelin sé aðeins nokkurra kílómetra þykk. Flestir vísindamenn eru þó á því að slík líkön séu takmörkuð að því leyti að þau líti aðeins til efstu laga íssins sem sýni af sér teygjanleika þegar þyngdarkraftar Júpíters toga í þau. Dæmi um slíkt er líkan þar sem ísskorpan sem kúla er látin togna og beygjast undan þungu álagi. Þannig líkön hafa bent til þess að ysti hluti skorpunnar gæti verið allt niður í 200 metra þykkur. Ef skorpan er í raun svo þunn þá hlýtur það að þýða fljótandi vatn nái reglulega upp á yfirborðið í gegnum sprungur en þá væri yfirborðið væntanlega mun sprungnara en myndir benda til.<ref name="Billings" /> Sú kenning var sett fram árið 2008 að Júpíter héldi hita á hafinu á Evrópu með því að búa til stóra sjávarfallabylgju á tunglinu vegna smávægilegs möndulhalla þess. Þessi tegund sjávarfallabylgju, svokölluð [[Rossby-bylgja]], fer hægt yfir &mdash; aðeins nokkra kílómetra á dag &mdash; en í henni felst gríðarleg [[hreyfiorka]]. Miðað við möndulhalla upp á 0,1 gráðu þá gæti hreyfiorkan sem felst í bylgjunni numið 7,3&nbsp;×&nbsp;10¹⁷ [[Júl|J]]. Það er tvöhundruð sinnum meiri orka en felst í hefðbundnari sjávarfallabylgjum.<ref name="Zyga2008">{{H-vefur |titill=Scientist Explains Why Jupiter's Moon Europa Could Have Energetic Liquid Oceans |url=http://www.physorg.com/news148278114.html |eiginnafn = Lisa |nafn = Zyga |útgefandi=PhysOrg.com |date=12. desember 2008|dags skoðað=2009-07-28 }}</ref><ref name="Tyler2008">{{H-tímarit |nafn = Tyler |eiginnafn = Robert H. |titill=Strong ocean tidal flow and heating on moons of the outer planets |tímarit=Nature |date=11. desember 2008|árgangur=456 | síður=770–772 |doi=10.1038/nature07571 |url=http://www.nature.com/nature/journal/v456/n7223/abs/nature07571.html |pmid=19079055 |tölublað=7223 |bibcode = 2008Natur.456..770T }}</ref> Umbreyting þessarar orku í varma gæti verið stærsta varmauppsprettan sem heldur hafinu á Evrópu fljótandi. ''Galileo'' geimfarið gerði þá uppgötvun að Evrópa hefur vægt [[segulvægi]] sem myndast við samspil við segulsvið Júpíters. Styrkur sviðsins við segulmiðbauginn (um það bil 120 [[Tesla|nT]]) sem þetta segulvægi skapar er um það bil einn sjötti af styrk sviðs Ganýmedes en sex sinnum sterkara en svið Kallistó.<ref name="Zimmer">{{H-tímarit |nafn = Zimmer |eiginnafn = Christophe |höfundur2=and Khurana, Krishan K. |titill=Subsurface Oceans on Europa and Callisto: Constraints from Galileo Magnetometer Observations |tímarit=Icarus |ár=2000 |árgangur=147 |tölublað=2 |síður=329–347 |doi=10.1006/icar.2000.6456 |url=http://www.igpp.ucla.edu/people/mkivelson/Publications/ICRUS147329.pdf |format=PDF |bibcode=2000Icar..147..329Z}}</ref> Tilvist þessa segulvægis bendir til þess að í innviðum tunglsins sé að finna efni með háa rafleiðni og bendir það eindregið til þess að stórt saltvatnshaf sé að finna undir yfirborðinu.<ref name="Kivelson" /> Litrófsgreining á dökkrauðum rákum á yfirborðinu bendir til þess að þær séu að einhverju leyti úr söltum eins og [[magnesíumsúlfat]]i sem gæti hafa orðið eftir á yfirborðinu við uppgufun vatns sem komist hefur upp úr djúpinu.<ref name="McCord1998">{{H-vefur |titill=Salts on Europa's Surface Detected by Galileo's Near Infrared Mapping Spectrometer |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/280/5367/1242 |höfundur=McCord, Thomas B.; Hansen, Gary B.; ''et al.'' |ár=1998 |dags skoðað=2007-12-20 }}</ref> Önnur möguleg túlkun á niðurstöðu litrófsgreiningar er [[brennisteinssýra]].<ref name="Carlson2005">{{H-vefur |titill=Distribution of hydrate on Europa: Further evidence for sulfuric acid hydrate |url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WGF-4G9Y58G-1&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=5cf6924793fa56559bb84c45faafd445 |höfundur=Carlson, Robert W.; Anderson, Mark S.; Mehlman, Robert; and Johnson, Robert E. |ár=2005 |dags skoðað=2007-12-20 }}</ref> Hvort heldur sem er, þá eru bæði efnin annað hvort litlaus eða hvít ein og sér, þannig að rauði blærinn á rákunum hlýtur að stafa af öðrum efnum og beinist grunur sérstaklega að ýmsum [[brennisteinn|brennisteinssameindum]].<ref name="Calvin">{{H-tímarit |nafn = Calvin |eiginnafn = Wendy M. |höfundur2=Clark, Roger N.; Brown, Robert H.; and Spencer, John R. |titill=Spectra of the ice Galilean satellites from 0.2 to 5 µm: A compilation, new observations, and a recent summary |tímarit=Journal of Geophysical Research |ár=1995 |árgangur=100 |tölublað=E9 |síður=19,041–19,048 |bibcode=1995JGR...10019041C|doi=10.1029/94JE03349 }}</ref> === Lofthjúpur === [[Mynd:Europa field.png|thumb|Segulsviðið í kringum Evrópu. Rauða línan markar braut ''Galileo'' farsins við dæmigerð hjáflug þess.]] Evrópa hefur þunnan [[Lofthjúpur|lofthjúp]] sem er að mestu úr [[súrefni]] (O₂), samkvæmt athugunum [[Hubble-geimsjónaukinn|Hubble-geimsjónaukans]].<ref name="Hall1995">Hall, Doyle T.; ''et al.''; [http://www.nature.com/nature/journal/v373/n6516/abs/373677a0.html ''Detection of an oxygen atmosphere on Jupiter's moon Europa''], [[Nature (journal)|Nature]], Vol. 373 (23. febrúar 1995), pp. 677–679 (sótt 15. apríl 2006)</ref><ref name="EuropaOxygenJPL">{{H-vefur |eiginnafn = Donald |nafn = Savage |höfundur2=Jones, Tammy; and Villard, Ray |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/europa/hst.html |titill=Hubble Finds Oxygen Atmosphere on Europa |dags skoðað=2007-08-17 |útgefandi=NASA, Jet Propulsion Laboratory |date=1995-02-23 |miðill = Project Galileo }}</ref> Loftþrýstingurinn við yfirborðið er 0,1&nbsp;[[paskal|μPa]], 10⁻¹² sinnum loftþrýstingur við sjávarmál á jörðinni. Helsta vísbendingin um lofthjúp er frá könnunum ''Galileo'' farsins árið [[1997]] sem leiddu í ljós að Evrópa hefur [[jónahvolf]] (lag hlaðinna agna í efri hluta loftjúps) vegna geislunar frá sólinni og orkuhlaðinna agna frá segulhvolfi Júpíters.<ref name="Kliore1997">{{H-tímarit |nafn = Kliore |eiginnafn = Arvydas J. |höfundur2=Hinson, D. P.; Flasar, F. Michael; Nagy, Andrew F.; Cravens, Thomas E. |ár=1997 |mánuður=July |titill=The Ionosphere of Europa from Galileo Radio Occultations |tímarit=[[Science (magazine)|Science]] |árgangur= 277 |tölublað=5324 |síður=355–358 |doi=10.1126/science.277.5324.355 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/277/5324/355 |dags skoðað= 2007-08-10 |pmid=9219689 |bibcode = 1997Sci...277..355K }}</ref><ref name="NASA1997">{{H-vefur|ár=1997 |mánuður=July |titill=Galileo Spacecraft Finds Europa has Atmosphere |útgefandi=[[NASA]], Jet Propulsion Laboratory |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/status970718.html |dags skoðað= 2007-08-10 |miðill = Project Galileo }}</ref> Súrefnið í lofthjúpi Evrópu er ekki af lífrænum uppruna líkt og súrefnið í [[Lofthjúpur jarðar|lofthjúpi jarðar]] heldur verður það til við sundrun vatnssameinda vegna sterkrar geislunar.<ref name="Johnson1982">{{H-tímarit |titill=Planetary applications of ion induced erosion of condensed-gas frosts |höfundur=Johnson, Robert E.; Lanzerotti, Louis J.; and Brown, Walter L. |ár=1982 |bibcode=1982NucIM.198..147J |last2=Lanzerotti |last3=Brown |árgangur=198 |síður=147 |tímarit=Nuclear Instruments and Methods in Physics Research |doi=10.1016/0167-5087(82)90066-7 }}</ref> Útfjólubláir [[sólargeisli|geislar sólarinnar]] og hlaðnar agnir úr segulhvolfi Júpíters dynja á ísi lögðu yfirborðinu, kljúfa vatnssameindirnar í [[vetni]] og súrefni og skjóta [[frumeind]]unum út í loftið.<ref name="Shematovich2003">{{H-tímarit |nafn = Shematovich |eiginnafn = Valery I. |höfundur2=Cooper, John F.; and Johnson, Robert E. |ár=2003 |mánuður=apríl |síður=13094 |titill=Surface-bounded oxygen atmosphere of Europa |tímarit=EGS - AGU - EUG Joint Assembly |tölublað=Abstracts from the meeting held in Nice, France |bibcode=2003EAEJA....13094S |last2=Cooper |last3=Johnson }}</ref> Vetnið er það eðlislétt að það sleppur undan þyngdarafli tunglsins og hverfur út í geim en súrefnið situr eftir.<ref name="Liang">{{H-tímarit |nafn = Liang |eiginnafn = Mao-Chang |höfundur2=Lane, Benjamin F.; Pappalardo, Robert T.; Allen, Mark; and Yung, Yuk L. |titill=Atmosphere of Callisto |tímarit=Journal of Geophysical Research |ár=2005 |árgangur=110 |tölublað=E2 |síður=E02003 |doi=10.1029/2004JE002322 |url=http://yly-mac.gps.caltech.edu/ReprintsYLY/N164Liang_Callisto%2005/Liang_callisto_05.pdf |format=PDF |bibcode=2005JGRE..11002003L}}</ref><ref name="Smyth">{{H-vefur |nafn = Smyth |eiginnafn = William H. |höfundur2=Marconi, Max L. |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/icysat2007/pdf/6039.pdf |titill=Processes Shaping Galilean Satellite Atmospheres from the Surface to the Magnetosphere |format=pdf |útgefandi=Workshop on Ices, Oceans, and Fire: Satellites of the Outer Solar System, Boulder, Colorado (ráðstefna) |dagsetning=15. ágúst, 2007 |síður=131–132 }}</ref> Athuganir á yfirborðinu hafa leitt í ljós að súrefnið sem verður til við sundrun vatnssameindanna fer ekki allt út í lofthjúpinn heldur verður sumt eftir á yfirborðinu eða síast inn í ísinn. Þetta súrefni gæti náð alla leið niður í hafið undir ísnum og mögulega hjálpað lífi að komast þar á legg.<ref name="Chyba">Chyba, Christopher F.; and Hand, Kevin P.; [http://science-mag.aaas.org/cgi/content/summary/292/5524/2026 ''Life without photosynthesis''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080419015914/http://science-mag.aaas.org/cgi/content/summary/292/5524/2026 |date=2008-04-19 }}</ref> Miðað við að yfirborðsís Evrópu er í mesta lagi 500 milljón ára gamall þá á sér stað endurnýjun á yfirborðinu sem þrýstir eldri og súrefnismettuðum ís neðar. Súrefnið losnar á endanum út í hafið sem gæti vegna þessa verið álíka súrefnismettað og [[djúpsævi]] á jörðinni.<ref name="ChemDisequilib">{{H-tímarit |titill=Energy, Chemical Disequilibrium, and Geological Constraints on Europa |höfundur=Hand, Kevin P.; Carlson, Robert W.; Chyba, Christopher F. |tímarit=Astrobiology |ár=2007 |mánuður=December |árgangur=7 |tölublað=6 |síður=1006–1022 |url= http://www.liebertonline.com/doi/abs/10.1089/ast.2007.0156 |doi= 10.1089/ast.2007.0156 |pmid=18163875 |bibcode=2007AsBio...7.1006H}}</ref> Vetnið og eitthvað af súrefnisfrumeindum og sameindum sleppa undan þyngdarafli tunglsins út í geim. Þar myndar það gashring eftir sporbraut tunglsins í kringum Júpíter. Bæði Cassini–Huygens og Galileo geimförin hafa greint þetta gasský sem er þéttara en sambærilegt ský sem fylgir Jó. Sterk [[jónandi geislun]] breytir gasinu á endanum í [[rafgas]] sem bætist við segulhvolf Júpíters.<ref name="Smyth2006">{{H-tímarit |nafn = Smyth |eiginnafn = William H. |höfundur2=Marconi, Max L. |ár=2006 |titill=Europa's atmosphere, gas tori, and magnetospheric implications |tímarit=[[Icarus (journal)|Icarus]] |bibcode=2006Icar..181..510S |doi=10.1016/j.icarus.2005.10.019 |árgangur=181 |tölublað=2 |síður=510 }}</ref> == Möguleikar á lífi == [[Mynd:Blacksmoker in Atlantic Ocean.jpg|thumb|[[Hverastrýta]] í [[Atlantshaf]]i. Á slíkum jarðhitasvæðun neðansjávar er bæði varmi og sífellt uppstreymi efna sem raska jafnvæginu í hafinu. Slíkar aðstæður eru kjörnar fyrir myndun og þrón lífs.]] Evrópa er álitin einn líklegasti staður sólkerfisins utan jarðarinnar til þess að hýsa [[Ójarðneskt líf|líf]].<ref name="Schulze-Makuch2001">{{H-vefur |titill=Alternative Energy Sources Could Support Life on Europa |url=http://www.geo.utep.edu/pub/dirksm/geobiowater/pdf/EOS27March2001.pdf |höfundur=Schulze-Makuch, Dirk; and Irwin, Louis N. |miðill = Departments of Geological and Biological Sciences, University of Texas at El Paso |ár=2001 |dags skoðað=2007-12-21 |format=PDF | vefsafn = http://web.archive.org/web/20060703033956/http://www.geo.utep.edu/pub/dirksm/geobiowater/pdf/EOS27March2001.pdf| archivedagsetning=3. júlí, 2006}}</ref> Líf gæti hafa myndast í hafinu undir ísskorpunni og hafst við í svipuðum aðstæðum og þekkjast við [[hverastrýta|hverastrýtur]] á djúpsævi eða í einangruðum stöðuvötnum eins og [[Vostokvatn]]i á [[Suðurskautslandið|Suðurskautslandinu]].<ref name="NASA1999">[http://science.nasa.gov/newhome/headlines/ast10dec99_2.htm ''Exotic Microbes Discovered near Lake Vostok''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090826035720/http://science.nasa.gov/newhome/headlines/ast10dec99_2.htm |date=2009-08-26 }}, Science@NASA (10. desember, 1999)</ref> Lífi í slíku hafi gæti svipað til [[örvera|örverulífs]] á [[djúpsævi]] á jörðinni.<ref name="EuropaLife"/><ref name="Jones2001">Jones, Nicola; [http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn1647 ''Bacterial explanation for Europa's rosy glow''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018082517/http://www.newscientist.com/article/dn1647 |date=2012-10-18 }}, NewScientist.com (11. desember 2001)</ref> Hingað til hafa engar vísbendingar fundist sem staðfesta að líf finnist á Evrópu en margir hafa bent á nauðsyn þess að senda þangað könnunarfar til þess að kanna málið nánar.<ref name="Phillips2006">Phillips, Cynthia; [http://www.space.com/searchforlife/seti_europa_060928.html ''Time for Europa''], Space.com (28. september 2006)</ref> Fram á áttunda áratug 20. aldar var almennur skilningur á eðli lífs sá að það hlyti alltaf að reiða sig á orku frá sólinni. Plöntur á yfirborði jarðar nota [[ljóstillífun]] til þess að breyta [[sólarljós]]i, [[koltvísýringur|koltvísýringi]] og vatni í [[sykra|sykrur]] og gefa einnig frá sér súrefni í því ferli. Plönturnar grotna eða dýr sem anda að sér súrefni éta þær og þannig færist orka sólarljóssins upp [[fæðukeðja|fæðukeðjuna]]. Líf á djúpsævi, langt neðan þess svæðis sem sólarljós nær til, var jafnframt talið reiða sig á sólarljós með því að lifa á næringarefnum sem bærust að ofan eða með því að éta önnur dýr sem lifðu á slíkum næringarefnum.<ref name="smoker">{{H-vefur |titill=Creatures Of The Abyss: Black Smokers and Giant Worms |höfundur=Chamberlin, Sean |ár=1999 |miðill = Fullerton College |url=http://earthscape.org/t2/chs01/chs01i/chs01ib.html |dags skoðað=21. desember 2007 }}</ref> Því var ályktað að umhverfi gæti ekki borið líf nema með því að hafa aðgang að sólarljósi eftir einhverri leið. [[Mynd:Nur04505.jpg|thumb|left|Þetta er [[risaskeggormur|risaskeggormaþyrping]] við lághitasvæði á botni [[Kyrrahaf]]sins. Ormarnir eru rauðleitir vegna vegna þess að þeir þurfa súrefni til þess að lifa og hafa því [[blóðroði|rautt blóð]]. Ýmsar [[örvera|örverur]] sem hafast við í svipuðum aðstæðum þurfa hins vegar ekki súrefni.]] Árið 1977 uppgötvaði djúpsjávarkönnunarleiðangur á eldvirku svæði við [[Galapagos]]-eyjar þyrpingar [[risaskeggormur|risaskeggorma]], [[skeldýr]]a og [[krabbadýr]]a og ýmissa annarra tegunda sem verða í kringum jarðhitasvæði á hafsbotni sem kallast [[hverastrýta|hverastrýtur]].<ref name="smoker" /> Þessar verur þrífast þrátt fyrir að hafa ekki aðgang að sólarljósi og hafa sína eigin innbyrðis fæðukeðju sem ótengd er þeirri sem reiðir sig á sólarljósið. Í stað plantna er undirstaða þessarar fæðukeðju gerlar sem fá orku sína með [[oxun]] vetnis eða [[vetnissúlfíð|vetnissúlfíðs]] sem streymir upp úr iðrum jarðar. Uppgötvun [[efnatillífun]]ar gjörbylti [[stjörnulíffræði]] með því að benda á nýja tegund umhverfisaðstæðna á öðrum hnöttum sem gætu borið líf. Skeggormar og aðrir [[Fjölfrumungar|fjölfruma]] [[heilkjörnungar]] í nágrenni þessara hverastrýta [[öndun|anda]] að sér súrefni og reiða sig þannig á ljóstillífun plantna með óbeinum hætti, en gerlar og [[forngerlar]] sem treysta á [[loftfirrð öndun|loftfirrða öndun]] og efnatillífun gætu gefið vísbendingar um hvernig líf í hafi Evrópu kann að vera.<ref name="ChemDisequilib" /> Varmaorkan sem losnar úr læðingi við [[flóðtognun]] Evrópu og heldur hafinu á Evrópu fljótandi getur þó ekki staðið undir jafn stóru og fjölbreyttu [[vistkerfi]] og því sem byggir á ljóstillífun plantna á jörðinni.<ref name="McCollom1999">{{H-tímarit |titill=Methanogenesis as a potential source of chemical energy for primary biomass production by autotrophic organisms in hydrothermal systems on Europa |höfundur=McCollom, Thomas M. |miðill = Woods Hole Oceanographic Institute |ár=1999 |bibcode=1999JGR...10430729M |árgangur=104 |síður=30729 |tímarit=Journal of Geophysical Research |doi=10.1029/1999JE001126 }}</ref> Líf á Evrópu gæti verið að finna í þyrpingum nálægt hverastrýtum á hafsbotni eða grafið niður í sjávarbotninn líkt og örverur á jörðinni sem þrífast í örsmáum sprungum og holrýmum í bergi. Aðrir möguleikar væru þeir að líf væri að finna neðan á ísskorpunni líkt og þörungar og gerlar á heimskautasvæðum jarðar eða þá að það væri svífandi um laust í hafinu.<ref name="limit">{{H-vefur |titill=The Search for Life on Europa: Limiting Environmental Factors, Potential Habitats, and Earth Analogues |höfundur=Marion, Giles M.; Fritsen, Christian H.; Eicken, Hajo; and Payne, Meredith C. |miðill = Astrobiology |ár=2003 |url=http://www.liebertonline.com/doi/abs/10.1089/153110703322736105?cookieSet=1&journalCode=ast |dags skoðað=2007-12-21 }}</ref> Mikil óvissa ríkir þó enn um aðstæður. Sé hafið of kalt, gætu ekki átt sér stað líffræðileg efnaskipti lík þeim sem þekkjast á jörðinni. Ef það er of salt, gætu aðeins þrautseigustu saltkæru örverurnar lifað þar.<ref name="limit" /> Richard Greenberg geimvísindamaður reiknaði það út 2009 að [[geimgeisli|geimgeislar]] sem dyndu á yfirborði Evrópu sundruðu vatnssameindum þannig að [[súrefni]]ssameindir (O₂) losnuðu út í hafið. Þetta ferli gæti samkvæmt útreikningum Greenberg orðið til þess að súrefnismettun Evrópuhafsins yrði meiri en hafa á Evrópu á nokkrum milljónum ára. Þetta gæti gert stærri lífverum sem treysta á loftháða öndun — t.d. fiskum — kleift að lifa í hafinu.<ref>{{H-vefur|titill=Europa Capable of Supporting Life, Scientist Says|höfundur= Nancy Atkinson|ár=2009|útgefandi=Universe Today|url=http://www.universetoday.com/2009/10/08/europa-capable-of-supporting-life-scientist-says/|dags skoðað=2009-10-11}}</ref> == Könnun == [[Mynd:Pioneer 10 - p102b.jpg|thumb|right|Evrópa séð frá Pioneer 10 árið 1973]] [[Mynd:PIA01970.jpg|thumb|right|Evrópa séð frá Voyager 1 árið 1979]] Mest af því sem nú er vitað um Evrópu á rætur að rekja til hjáflugs könnunargeimfara sem hófst á [[1971-1980|áttunda áratug tuttugustu aldar]]. [[Pioneer 10]] og [[Pioneer 11]] heimsóttu Júpíter árin [[1973]] og [[1974]] og tóku myndir af tunglum hans um leið en þær voru þó óskýrar miðað við það sem síðar varð. [[Voyager-geimförin]] áttu leið hjá Júpíter árið [[1979]] og sýndu ísi lagt yfirborð Evrópu í betri [[upplausn]]. Í kjölfar þeirra fór að bera á vangaveltum um að mögulega væri haf undir ísnum. [[Galíleó (geimfar)|Galíleó geimfarið]] fór á sporbraut um Júpíter 1995 og var virkt í átta ár eftir það. Athuganir þess eru þær ítarlegustu sem fram hafa farið á Galíleótunglunum til þessa. Á meðal verkefna Galíleó voru ''Galileo Europa Mission'' og ''Galileo Millennium Mission'' sem bæði fólu í sér hjáflug nálægt Evrópu.<ref>{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/galileo/mission/journey-extended.cfm |title=The Journey to Jupiter: Extended Tours - GEM and the Millennium Mission |access-date=2013-01-05 |archive-date=2013-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130316020312/http://solarsystem.nasa.gov/galileo/mission/journey-extended.cfm |url-status=dead }}</ref> [[New Horizons]]-farið myndaði Evrópu árið 2007 þegar það átti leið hjá á leiðangri sínum til [[Plútó (dvergreikistjarna)|Plútó]]. === Framtíðaráform === Bollaleggingar um mögulegt líf á Evrópu hafa valdið því að tunglið hefur fengið mikla athygli og rík áhersla hefur verið lögð á að fleiri könnunarleiðangrar til þess þurfi að eiga sér stað í nánustu framtíð.<ref name="Europabudget">{{H-vefur |nafn=David |eiginnafn=Leonard |url=http://www.space.com/news/060207_europa_budget.html |titill=Europa Mission: Lost In NASA Budget |dags skoðað=10. ágúst 2007 |dagsetning=7. febrúar 2006 |útgefandi=Space.com }}</ref><ref name="PlanetarySocEuropa">{{H-vefur |titill=Projects: Europa Mission Campaign; Campaign Update: 2007 Budget Proposal |nafn=Friedman |eiginnafn= Louis |dagsetning=14. desember 2005 |url=http://www.planetary.org/programs/projects/explore_europa/update_12142005.html |útgefandi=The Planetary Society |dags skoðað= 10. ágúst 2007}}</ref> Ætluð markmið slíkra leiðangra eru allt frá því að rannsaka betur [[efnasamsetning]]u tunglsins og til þess að leita að lífi í hafi þess.<ref name="EuropaLife">{{H-vefur |titill=Thin ice opens lead for life on Europa |höfundur=David L. Chandler |dagsetning=20. október 2002 |url=http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn2929 |miðill=New Scientist}}</ref><ref name="Muir2002">Muir, Hazel; [http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn2313 ''Europa has raw materials for life''], NewScientist.com (22. maí 2002)</ref> Könnun Evrópu krefst tækni sem þolir bæði mikinn kulda og gríðaröfluga geislun sem nálægðin við Júpíter veldur.<ref name="PlanetarySocEuropa" /> Hún er áætluð 5400 [[Sívert|mSv]] á dag á yfirborðinu.<ref name="Ringwald2000">Ringwald, Frederick A. ; [http://zimmer.csufresno.edu/~fringwal/w08a.jup.txt ''SPS 1020 (Introduction to Space Sciences) námskeiðsglósur''], 29. febrúar 2012.</ref> Í 2011 útgáfu ''Planetary Science Decadal Survey'' — sem er rit sem gefið er út á 10 ára fresti og tekur saman helstu forgangsatriði að mati reikistjörnuvísindamanna — er mælt með leiðangri til Evrópu.<ref name=zab>{{H-vefur|titill=Lean U.S. missions to Mars, Jupiter moon recommended|url=http://www.reuters.com/article/2011/03/08/us-space-usa-future-idUSTRE7266XJ20110308|work=7 March 2011|útgefandi=Reuters|dagsetning=8 March 2011}}</ref> Ýmsar útfærslur hafa verið lagðar til, ýmist í formi hjáflugs, að fara á sporbraut um tunglið eða jafnvel að lenda á því.<ref>[http://www.lpi.usra.edu/opag/mar2012/presentations/ Fundur OPAG, mars 2012]</ref> [[ESA]] valdi [[Júpíter ístunglakönnuðurinn|Júpíter ístunglakönnuðinn]] (enska: ''Jupiter Icy Moon Explorer'') árið 2012 sem næsta könnunarleiðangur til Júpíters. Í þeim leiðangri munu felast nokkur hjáflug við Evrópu en aðallega snýst hann þó um könnun tunglsins [[Ganýmedes (tungl)|Ganýmedesar]].<ref name="selection"/><ref name=l1>[http://planetary.s3.amazonaws.com/assets/resources/ESA/ESA-SPC_20120417_selection-L1-mission.pdf ESA - Selection of the L1 mission - 17. apríl, 2012]</ref> == Heimildir == {{reflist|2}} == Tenglar == * [http://www.stjornufraedi.is/frettir/nr/544 Vísbendingar um stór stöðuvötn í ísskorpu Evrópu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305032841/http://www.stjornufraedi.is/frettir/nr/544 |date=2016-03-05 }}, ''Stjörnufræðivefurinn''. * [http://visindavefur.hi.is/svar.php?id=2269 Hvað er einkennandi fyrir tungl Júpíters, sérstaklega Kallistó, Ganýmedes, Íó og Evrópu?]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, ''Vísindavefurinn''. * [http://www.stjornufraedi.is/solkerfid/jupiter/galileotunglin/ Galíleótunglin]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, ''Stjörnufræðivefurinn''. {{gæðagrein}} {{sólkerfið}} [[Flokkur:Júpíter]] sm6qg1hbvckkkfuul1hnu2kej1ylk16 0 113633 1978958 1393761 2026-09-15T11:01:00Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978958 wikitext text/x-wiki '''Reikistirni''' er hver sá efnismassi sem er á [[sporbraut]] um [[Sólin|sólina]] eða aðra [[Stjarna|stjörnu]] og er ekki [[reikistjarna]] eða [[halastjarna]]. [[Dvergreikistjarna|Dvergreikistjörnur]], [[smástirni]] og [[útstirni]] eru reikistirni. {{stubbur|stjörnufræði}} [[Flokkur:Sólkerfið]] t2nuycp0mojm8wdp305k55xtnl5pvvp 0 113656 1978884 1779902 2026-09-14T15:36:46Z Bjarki S 9 1978884 wikitext text/x-wiki '''Nándarstaða og firðstaða''' eru þeir staðir á [[sporbraut]] hlutar um þungamiðju þar sem hlutirnir eru nálægastir hvorum öðrum (nándarstaða) eða fjarlægastir (firðstaða). Alþjóðlega er algengast að [[Gríska|grísku]] orðin '''''periapsis''''' (nándarstaða) og '''''apoapsis''''' (firðstaða) séu notuð. Ef átt er við hluti á sporbraut um [[Sólin|sólu]], líkt og [[reikistjarna|reikistjörnur]], er gjarnan talað um '''sólnánd''' (gr. '''''perihelion''''') þeirra og '''sólfirrð''' (gr. '''''aphelion'''''). Ef um er að ræða hluti á sporbraut um [[Jörðin|jörðu]] er sömuleiðis talað um '''jarðnánd''' (gr. '''''perigee''''') og '''jarðfirrð''' (gr. '''''apogee'''''). == Nándar- og firðstöður í sólkerfinu == Taflan sýnir fjarlægð reikistjarna og dvergreikistjarna frá sólu á nándarstöðu þeirra og firðstöðu.<ref>{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/compchart.cfm |title=NASA planetary comparison chart |access-date=2013-01-10 |archive-date=2015-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150114015517/http://solarsystem.nasa.gov/planets/compchart.cfm |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" style="margin-left:auto; margin-right:auto;" ! Tegund !! Nafn !! Nándarstaða !! Firðstaða |- | rowspan="8" | [[Reikistjarna|Reikistjörnur]] | [[Merkúríus (reikistjarna)|Merkúríus]] || 46.001.009 km || 69.817.445 km |- | [[Venus (reikistjarna)|Venus]] || 107.476.170 km || 108.942.780 km |- | [[Jörðin]] || 147.098.291 km || 152.098.233 km |- | [[Mars (reikistjarna)|Mars]] || 206.655.215 km || 249.232.432 km |- | [[Júpíter (reikistjarna)|Júpíter]] || 740.679.835 km || 816.001.807 km |- | [[Satúrnus (reikistjarna)|Satúrnus]] || 1.349.823.615 km || 1.503.509.229 km |- | [[Úranus (reikistjarna)|Úranus]] || 2.734.998.229 km || 3.006.318.143 km |- | [[Neptúnus (reikistjarna)|Neptúnus]] || 4.459.753.056 km || 4.537.039.826 km |- | rowspan="5" | [[Dvergreikistjarna|Dvergreikistjörnur]] | [[Seres (dvergreikistjarna)|Seres]] || 380.951.528 km || 446.428.973 km |- | [[Plútó (dvergreikistjarna)|Plútó]] || 4.436.756.954 km || 7.376.124.302 km |- | [[Makemake (dvergreikistjarna)|Makemake]] || 5.671.928.586 km || 7.894.762.625 km |- | [[Hámea (dvergreikistjarna)|Hámea]] || 5.157.623.774 km || 7.706.399.149 km |- | [[Eris (dvergreikistjarna)|Eris]] || 5.765.732.799 km || 14.594.512.904 km |} ==Heimildir== <references/> [[Flokkur:Stjörnufræði]] 5ciqo05k3lsj1bw9oqe1wgwtyvrkb5c 0 127254 1978931 1893429 2026-09-15T05:23:13Z LexLuxor05 104571 /* */ date of birth from Íslendigabók 1978931 wikitext text/x-wiki '''Þorvaldur Þorvaldsson''' (f. 19. október [[1957]]) er íslenskur [[Trésmíði|trésmiður]], [[barítón|söngvari]] og [[sósíalismi|stjórnmálamaður]]. Hann er formaður [[Alþýðufylkingin|Alþýðufylkingarinnar]] en hefur einnig starfað í m.a. [[Trésmiðafélag Reykjavíkur|Trésmiðafélagi Reykjavíkur]], [[Menningartengsl Albaníu og Íslands|Menningartengslum Albaníu og Íslands]], [[Baráttusamtökin fyrir stofnun kommúnistaflokks|Baráttusamtökunum fyrir stofnun kommúnistaflokks]], [[Rauður vettvangur|Rauðum vettvangi]], [[Vinstrihreyfingin - grænt framboð|Vinstrihreyfingunni - græni framboði]], [[Heimssýn]] og [[Samtök hernaðarandstæðinga|Samtökum hernaðarandstæðinga]], auk þess að hafa gegnt formennsku í [[Parkinsonsamtökin|Parkinsonsamtökunum]]. Hann ritstýrði blaðinu [[Rödd byltingarinnar]] á níunda áratugnum. {{f|1957}} [[Flokkur:Íslenskir stjórnmálamenn]] [[Flokkur:Íslenskir söngvarar]] [[Flokkur:Íslenskir sósíalistar]] [[Flokkur:Íslenskir smiðir]] {{stubbur}} oedb0khqniuk7dvpc45f91grt24og6n 0 130781 1978914 1959589 2026-09-14T19:33:07Z TKSnaevarr 53243 1978914 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Infobox military conflict|main |conflict=Sýrlenska borgarastyrjöldin |image= [[File: Syrian Civil War map (ISW-CTP).svg|300px]] |caption='''Myndin sýnir áætlað yfirráðasvæði stríðandi fylkinga í desember 2024.'''<br /> <hr>'''Sýrlenska bráðabirgðastjórnin:''' {{legend|#FFFFFF|border=1px solid black|[[Tahrir al-Sham]]}} {{legend|#FF8BFF|[[Ghurfat Aleamaliaat Aljanubia]]}}<hr>'''[[Rojava]]:''' {{legend|#E4DA76| [[Lýðræðissveitir Sýrlands]]}}<hr>'''Bráðabirgðastjórn Sýrlands:''' {{legend|#CBE8C5|[[Sýrlenski þjóðarherinn]] og hernámssvæði [[Tyrkland|Tyrkja]]}}<hr>'''Aðrir:''' {{legend|#97E2C9|[[Frelsisher Sýrlands]] og hernámssvæði [[Bandaríkin|Bandaríkjamanna]]}} {{legend|#858ACC|Hernámssvæði [[Ísrael]]a}} {{legend|#e1e1e1|Óvíst/blandað}} |partof=[[Arabíska vorið|arabíska vorinu]] og [[Arabíski veturinn|arabíska vetrinum]] |date=[[15. mars]] [[2011]] – [[8. desember]] [[2024]] <br />({{Aldur í árum, mánuðum og dögum|2011|03|15|2024|12|08}}) |place=[[Sýrland]] |status= |territory= |combatants_header=Helstu stríðsaðilar |combatant1=<div style="vertical-align:sup;">{{small|{{nowrap|{{flagicon|Sýrland|1980}} [[Sýrland|Sýrlenska arabalýðveldið]]}} (til 7. desember 2024)<br /> [[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|22px|border]] [[Hizbollah]]<br />{{IRN}} [[Íran]]<br />{{nowrap|{{RUS}} [[Rússland]] <small>(frá 2015)</small>}}}}<br />{{Collapsible list | titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; | title=Stuðningsaðilar: | {{small|{{IRQ}} [[Írak]] <small>(frá 2018)</small><br />{{VEN}} [[Venesúela]]<br />{{BLR}} [[Hvíta-Rússland]]<br />{{CHN}} [[Kína]]<br />{{PRK}} [[Norður-Kórea]]<br />{{AGO}} [[Angóla]]<br />{{CUB}} [[Kúba]]<br />{{EGY}} [[Egyptaland]]}}}} |combatant2=<div style="vertical-align:sup;">{{nowrap|{{small|[[Mynd:Flag of Syria 2011, observed.svg|22px|border]] Bráðabirgðastjórn Sýrlands<br>(stjórnarandstæðingar)</div> *[[Frelsisher Sýrlands]] *[[Þjóðfrelsisfylkingin (Sýrland)|Þjóðfrelsisfylkingin]] *[[Ahrar al-Sham]] *[[Suðurfylkingin (Sýrland)|Suðurfylkingin]] <small>(2014–2018)</small>}}}} {{small|{{nowrap|{{TUR}} [[Tyrkland]] <small>(2016–)</small>}} {{Collapsible list | titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; | title=Stuðningsaðilar: | {{nowrap|{{USA}} [[Bandaríkin]] <small>(2011–17)</small>}} | {{SAU}} [[Sádi-Arabía]] <small>(2012–2017)</small> | {{QAT}} [[Katar]] | {{UK}} [[Bretland]] | {{FRA}} [[Frakkland]] }}}} ---- {{small|{{nowrap|[[Mynd:Flag_of_the_Syrian_Salvation_Government.svg|22px|border]] [[Tahrir al-Sham]] {{Collapsible list | titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; | title=Stuðningsaðilar: | [[Mynd:Flag of Jihad.svg|22px|border]] [[Al-Kaída]] | {{QAT}} [[Katar]] <small>(2012–2017)</small> | {{SAU}} [[Sádi-Arabía]] <small>(2012–2017)</small> | {{TUR}} [[Tyrkland]] <small>(2012–2017)</small> }}}}}} |combatant3=<div style="vertical-align:sup;">{{small|[[File:Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg|20px]] [[Íslamska ríkið]]<br><small>(2013–)</small> {{Collapsible list | titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; | title=Stuðningsaðilar: | [[Mynd:Flag of Jihad.svg|22px|border]] [[Al-Kaída]] <small>(2013–2014)</small> }}}} |combatant4 =<div style="vertical-align:sup;">{{small|[[File:Emblem of the Democratic Administration of North and East Syria.svg|22px|border]] [[Rojava]] ({{small|2012–}})</div> *[[Lýðræðissveitir Sýrlands]] {{Collapsible list | titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; | title=Stuðningsaðilar: | {{nowrap|{{USA}} [[Bandaríkin]]<br /> <small>(2014–)</small>}} | {{RUS}} [[Rússland]]<br /><small>(2015–2018)</small> | {{nowrap|{{FRA}} [[Frakkland]]<br /><small>(2016–)</small>}} | [[Mynd:Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg|22px|border]] [[Verkalýðsflokkur Kúrda]] | [[Mynd:Flag of PUK.png|22px|border]] [[Þjóðernisbandalag Kúrdistan|PUK]]<br />{{nowrap|<small>(2013–)</small>}} | {{nowrap|[[Mynd:Flag_of_KDP.png|22px|border]] [[Lýðræðisflokkur Kúrdistan|KDP]]<br /><small>(2013–15)</small>}}}} ---- {{Collapsible list |state=collapsed |title=Alþjóðabandalag gegn íslamska ríkinu<br /><small>(2014–)</small> |1={{FRA}} [[Frakkland]] |2={{DEU}} [[Þýskaland]] |3={{JOR}} [[Jórdanía]] |4={{NLD}} [[Holland]] |5={{NOR}} [[Noregur]] |6={{ARE}} [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] |7={{UK}} [[Bretland]] |8={{USA}} [[Bandaríkin]] |9={{SAU}} [[Sádi-Arabía]] |10={{AUS}} [[Ástralía]]<br><small>(2015–2017)</small> |11={{BEL}} [[Belgía]]<br><small>(2014–2017)</small> |12={{BHR}} [[Barein]]<br><small>(2014–2016)</small> |13={{DNK}} [[Danmörk]]<br><small>(2014–2016)</small> |14={{MAR}} [[Marokkó]]<br><small>(2014–2016)</small> |15={{QAT}} [[Katar]]<br><small>(2014–2016)</small> |16={{CAN}} [[Kanada]]<br><small>(2014–2015)</small> }}}} |commander1={{small|{{flagicon|Sýrland|1980}} [[Bashar al-Assad]]<br>[[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|23px|border]] [[Hassan Nasrallah]] {{KIA}}<br>{{IRN}} [[Ali Khamenei]]<br>{{RUS}} [[Vladímír Pútín]]}} |commander2={{small|[[Mynd:Flag of Syria 2011, observed.svg|22px|border]] [[Bashar al-Zoubi]]<br>[[Mynd:Flag of Syria 2011, observed.svg|22px|border]] [[Jamal Maarouf]]<br />{{TUR}} [[Recep Tayyip Erdoğan]]<br>{{TUR}} [[Zekai Aksakallı]] ({{small|2016–2017}})<br>{{TUR}} [[İsmail Metin Temel]]<br>({{small|2017–2018}}) ---- [[Mynd:Flag of Ahrar ash-Sham.svg|22px|border]] [[Abu Yahia al-Hamawi]]<br>[[Mynd:Flag of the Islamic Front (Syria) (Black).svg|22px|border]] Ahmed Issa al-Sheikh<br><small>(2012–2015)</small> ---- [[Abu Mohammad al-Julani]]<br>[[Abu Jaber Shaykh]]<br>[[Mynd:Flag of Jihad.svg|22px|border]] [[Abu Humam al-Shami]]}} |commander3={{small|[[File:Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg|20px]] [[Abu Bakr al-Baghdadi]] {{KIA}}<br>[[File:Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg|20px]] [[Abu Fatima al-Jaheishi]]}} |commander4={{small|[[File:Emblem of the Democratic Administration of North and East Syria.svg|22px|border]] [[Riad Darar]]<br>[[File:Emblem of the Democratic Administration of North and East Syria.svg|22px|border]] Amina Omar<br>[[File:Emblem of the Democratic Administration of North and East Syria.svg|22px|border]] [[Salih Muslim Muhammad|Salih Muhammad]]<br>[[File:PYD logo.svg|22px|border]] Shahoz Hasan<br>[[File:PYD logo.svg|22px|border]] [[Asya Abdullah]]<br>[[File:People's Protection Units Flag.svg|22px|border]] Sipan Hemo ---- {{USA}} [[Stephen J. Townsend]]}} |strength1={{small|Sýrlenski stjórnarherinn: 142.000 <small>(2019)</small><br />Sýrlenska leynuþjónustan: 8.000<br /> Sjálfboðaliðasveitir: 80.000<br /> Liwa Fatemiyoun: 10.000 – 20.000{{nowrap|<small>(2018)</small>}}<br /> Ba'ath-sveitirnar: 7.000<br /> Hizbollah: 6.000–8.000<br /> Liwa Al-Quds: 4.000–8.000<br /> Rússland: 4.000 hermenn & 1.000 málaliðar<br /> Iran: 3.000–5.000<br /> Aðrir bandamenn: 20.000+}} |strength2={{small|'''Frelsisher Sýrlands:'''<br>20.000–32.000 <small>(2013)</small><br />'''Íslamska fylkingin:'''<br>40.000–70.000 <small>(2014)</small><br /> '''Aðrir hópar:'''<br>12.500 <small>(2015)</small><br />'''Tyrkneski herinn:'''<br>4.000–8.000}} ---- {{small|'''Ahrar al-Sham:'''<br>18.000–20.000+ <small>(mars 2017)</small>}} ---- {{small|'''Tahrir al-Sham:'''<br>20.000-30.000 <small>(samkvæmt Bandaríkjamönnum, árið 2018)</small>}} |strength3= {{small|~3.000 {{nowrap|<small>(samkvæmt Rússum, árið 2018)</small>}}}} |strength4={{small| * SDF: 60.000–75.000 {{small|(2017)}} * YPG & YPJ: 20.000–30.000 {{small|(2017)}} * Sýrlenska hernaðarráðið (MFS): 1,000 {{small|(2017 est.)}} * Al-Sanadid: 2,000–4,000 {{small|(2017 est.)}} * Hernaðarráð SDF: 10.000+}} |casualties1={{small|{{flagicon|Sýrland|1980}} '''Sýrland:'''<br /> 65.187–100.187 hermenn drepnir<br /> 50.484–64.484 málaliðar drepnir<br />4.700 hermenn/málaliðar & 2.000 stuðningsmenn handteknir<br /> [[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|23px|border]] '''Hizbollah:'''<br />1.677–2.000 drepnir<br /> {{RUS}} '''Rússland:'''<br />116 hermenn & 186–280 málaliðar drepnir<br> '''Aðrir erlendir bandamenn:'''<br />8.109 drepnir <small>(2.300–3.500+ íranskir)</small>}} |casualties2= {{small|[[Mynd:Flag of Syria 2011, observed.svg|22px|border]] 132.824–173.824<br>drepnir ---- {{TUR}} '''Tyrkland:'''<br />169 hermenn drepnir}} |casualties3= {{small|28.532+ drepnir}} |casualties4= {{small|[[File:Flag of Syrian Democratic Forces.svg|22px|border]] '''SDF:'''<br />11.600–12.586+ drepnir ---- [[File:Seal of Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve.svg|22px|border]] '''Alþjóðahersveitir:'''<br />11 drepnir}} |casualties5= '''Alls drepnir: 619.000''' (samkvæmt [[Sýrlenska mannréttindavaktin|Sýrlensku mannréttindavaktinni]]) <ref>[https://www.syriahr.com/en/328044/ Syrian Revolution 13 years on | Nearly 618,000 persons killed since the onset of the revolution in March 2011] SOHR, sótt 8. desember, 2024</ref> ---- Um '''≥13.000.000''' hraktir á vergang & flótta (2024)<ref>{{cite web|url=http://data.unhcr.org/syrianrefugees/regional.php|title=UNHCR Syria Regional Refugee Response|author=[[Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna]] (UNHCR)|access-date=2019-09-23|archive-date=2018-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219072255/http://www.data.unhcr.org/syrianrefugees/regional.php|url-status=dead}}</ref></div></big> }} '''Sýrlenska borgarastyrjöldin''' (arabíska: الحرب الأهلية السورية) var stríð sem háð var í [[Sýrland|Sýrlandi]] frá árinu 2011 til 2024. Upphafið má rekja til óeirða vorið 2011 í kjölfar mótmæla víða um [[Mið-Austurlönd]] sem einu nafni nefndist [[arabíska vorið]]. Mótmælin beindust að ríkisstjórn [[Bashar al-Assad]] sem reyndi að bæla þau niður en aukinni hörku fylgdi síðar vopnuð átök. [[Frelsisher Sýrlands]] var fyrstur til að taka upp vopn gegn [[Sýrlenski herinn|stjórnarhernum]] árið 2011, síðar bættist við Íslamska framlínusveitin 2013. Mörg erlend ríki og hópar gripu inn í styrjöldina með beinum og óbeinum hætti, meðal annars [[Bandaríkin]], [[Tyrkland]], [[Rússland]] og [[Íran]]. [[Líbanon|Líbönsku]] vígasamtökin [[Hizbollah]] gengu jafnframt til liðs við stjórnarherinn árið 2013. [[Íslamska ríkið]] réðst svo inn í Sýrland frá Írak 2014 og náði stjórn yfir stórum hluta landsins, en hafði að mestu verið sigrað í lok ársins 2017. Baráttunni gegn stjórn Assads lauk í desember árið 2024 þegar uppreisnarmenn náðu höfuðborginni [[Damaskus]] á sitt vald og Assad flúði úr landi. Landið var í fyrstu undir stjórn bráðabirgðastjórnar sem skipuð var íslamistahópnum [[Hayat Tahrir al-Sham]] og öðrum fyrrum uppreisnarhópum.<ref name=mbl/> Yfir 600.000 manns létust í stríðinu. ==Saga== ===Upphaf borgarastyrjaldarinnar=== Rekja má upphaf sýrlensku borgarastyrjaldarinnar til fjöldamótmæla [[Arabíska vorið|arabíska vorsins]], sem náðu til Sýrlands árið 2011. Sýrlendingar kröfðust aukins lýðræðis af einræðisstjórn [[Bashar al-Assad|Bashars al-Assad]] og fóru meðal annars fram á að stjórnin aflétti neyðarlögum sem höfðu verið í gildi frá árinu 1963 og heimiluðu stjórninni að handtaka fólk án ákæru, hnekkja á stjórnarskrá og hegningarlögum, beita fyrirbyggjandi handtökum og ritskoða fjölmiðla.<ref>{{Vefheimild|titill=Hvernig var lífið í Sýrlandi fyrir stríð?|höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir|url=https://www.ruv.is/frett/hvernig-var-lifid-i-syrlandi-fyrir-strid|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=31. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=23. september}}</ref> Ríkisstjórnin brást við af hörku og viðbrögð hennar leiddu til þess að mótmælin breiddust víða út um landið. Í mars árið 2011 krotuðu táningsstrákar slagorð arabíska vorsins á lögreglustöð í bænum [[Daraa]] en voru í kjölfarið handteknir og pyntaðir. Þegar aðstandendur drengjanna mótmæltu aðgerðum lögreglunnar var herinn kallaður til að kveða niður mótmælin og nokkrir mótmælendanna létust.<ref name=vísindavefurinn>{{Vísindavefurinn|73220|Hverjir eru raunverulega vondu kallarnir í Sýrlandi og um hvað snúast átökin þar?|höfundur=Magnús Þorkell Bernharðsson|dags=27. mars 2017|skoðað=24. mars 2024}}</ref> Á næstu vikum og mánuðum var stjórn Assads mótmælt í [[Aleppó]], [[al-Hasakah]], [[Daraa]], [[Deir ez-Zor]], [[Hama]], og í höfuðborginni [[Damaskus]]. Þann 18. apríl komu um 100.000 mótmælendur saman á aðaltorginu í borginni [[Homs]] til að krefjast afsagnar Assads.<ref name=skýringrúv>{{Vefheimild|titill=Skýring: Þróun stríðsins í Sýrlandi|höfundur=Guðmundur Björn Þorbjörnsson|url=https://www.ruv.is/frett/skyring-throun-stridsins-i-syrlandi|útgefandi=RÚV|ár=2015|mánuður=3. nóvember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=23. september}}</ref> Assad sakaði mótmælendurna meðal annars um að vera stýrt af öfgafullum [[jihad]]istum og lét um leið sleppa fjölda raunverulegra öfgamanna úr fangelsi, hugsanlega í því skyni að „sanna“ ásakanir sínar og réttlæta þar með harkalegar aðgerðir gegn mótmælendunum.<ref name=globalis>{{Vefheimild|titill=Sýrland|url=https://www.globalis.is/Atoek/Syrland|útgefandi=Globalis|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=23. september}}</ref> Átökin stigmögnuðust og urðu brátt að vopnaðri baráttu milli stjórnvalda og mótmælenda. Árið 2011 stofnaði hluti stjórnarandstöðunnar [[Sýrlenska þjóðarráðið]] (SNC) og fór fram á að Assad segði af sér og að Sýrland yrði lýðræðisríki. Þjóðarráðið stofnaði [[Frelsisher Sýrlands]] til að grípa til vopna gegn ríkisstjórninni.<ref name=vísindavefurinn/> Kaflaskil urðu í átökunum þann 31. júlí þegar stjórnarher Assads réðst á mótmælendur í Hama, Deir ez-Zor, Abu Kalam og Herak og drap að minnsta kosti 136 óbreytta borgara.<ref name=skýringrúv/> Í desember 2011 tókst Frelsisher Sýrlands að hertaka stóra hluta borgarinnar Homs. Í febrúar næsta ár létust um 500 óbreyttir borgarar í Homs þegar stjórnarherinn gerði sprengjuárásir á borgina. Stjórnarherinn endurheimti borgina [[Idlib]] eftir harða viðureign við uppreisnarmenn næsta mars. Uppreisnarhreyfingar fóru að spretta upp um allt landið á næsta árinu og átökin fóru, auk óánægju með stjórn Assads, að einkennast af trúar- og þjóðernisdeilum meðal Sýrlendinga. Margir [[Alavítar]] og aðrir [[Sjía|sjítar]] studdu forsetann en [[súnní]]tar voru honum margir afar andsnúnir.<ref name=skýringrúv/> Assad er sjálfur Alavíti og Alavítar réðu lögum og lofum í stjórnkerfi hans, þrátt fyrir að vera aðeins um 12% landsmanna.<ref>{{Vefheimild|titill=Í upphafi var orðið svo kom blóðið|url=https://www.mbl.is/frettir/burdargrein/2016/09/03/i_upphafi_var_ordid_svo_kom_blodid/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=3. september 2016|skoðað=11. desember 2024|höfundur=Guðrún Hálfdánardóttir}}</ref> ===Íslamskar öfgahreyfingar=== Vegna stríðsátakanna varð til frjósamur jarðvegur fyrir íslamskar öfgahreyfingar í Sýrlandi sem berjast bæði gegn ríkisstjórninni og gegn veraldlegum uppreisnarhreyfingum. Árið 2014 lagði hryðjuverkahópurinn [[Íslamska ríkið]] undir sig mikinn hluta af austurhluta Sýrlands og lýsti yfir stofnun [[kalífadæmi]]s þar og í vesturhluta [[Írak]]. Yfirráðasvæði Íslamska ríkisins í Írak og Sýrlandi varð mest árið 2015 en fór síðan smátt saman þverrandi vegna alþjóðlegrar gagnárásar sem Bandaríkin leiddu til að ráða niðurlögum hryðjuverkahópsins.<ref>{{Vefheimild|titill=Kalífatið er fallið í Írak og Sýrlandi – liðsmenn Daesh á vergangi|url=http://vardberg.is/frettir/kalifatid-er-fallid-i-irak-og-syrlandi-lidsmenn-daesh-a-vergangi/|útgefandi=[[Varðberg]]|ár=2017|mánuður=24. október|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=22. september}}</ref> Í október árið 2017 tókst [[Lýðræðissveitir Sýrlands|Lýðræðissveitum Sýrlands]] (SDF) að frelsa borgina [[Al-Raqqah]], sem Íslamska ríkið hafði skilgreint til höfuðborg sína, undan yfirráðum hryðjuverkahópsins eftir um árslanga orrustu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/orrustan-um-raqqa-hafin|titill=SDF hefur náð allri borginni Raqa|útgefandi=RÚV|ár=2017|mánuður=17. október|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=8. október|höfundur=Kristján Róbert Kristjánsson}}</ref> Í mars árið 2019 lýstu Lýðræðissveitirnar því yfir að íslamska ríkið hefði í reynd verið sigrað eftir að síðasta vígi þeirra í bænum [[Baghuz]] var frelsað.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.theguardian.com/world/2019/mar/23/isis-defeated-us-backed-syrian-democratic-forces-announce |útgefandi=''[[The Guardian]]''|mánuður=23. mars|ár=2019 |titill=Islamic State Isis defeated, US-backed Syrian Democratic Forces announce |mánuðurskoðað=8. október|árskoðað=2019 |safnslóð=https://web.archive.org/web/20190324080832/https://www.theguardian.com/world/2019/mar/23/isis-defeated-us-backed-syrian-democratic-forces-announce |safnmánuður=24. mars|safnár=2019 |tungumál=enska}}</ref> [[Abu Bakr al-Baghdadi]], leiðtogi Íslamska ríkisins, var drepinn þegar hann sprengdi sjálfan sig í loft upp til að forðast handtöku þegar sérsveit Bandaríkjahers réðst á fylgsni hans í Sýrlandi þann 27. október 2019.<ref>{{Vefheimild|titill=Leiðtogi Rík­is íslams sprengdi sig í loft upp|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/10/27/leidtogi_rikis_islams_sprengdi_sig_i_loft_upp/|útgefandi=mbl.is|mánuður=27. október|ár=2019|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=27. október|höfundur=}}</ref> Önnur íslömsk hreyfing sem náði miklum ítökum í borgarastyrjöldinni var [[Al Nusra-fylkingin]], afsprengi úr hryðjuverkasamtökunum [[al-Kaída]] sem hóf starfsemi í Sýrlandi eftir dauða [[Osama bin Laden]] árið 2011. Ólíkt Íslamska ríkinu var Al-Nusra-fylkingin sýrlensk þjóðernishreyfing sem lagði höfuðáherslu á að koma Bashar al-Assad frá völdum og stofna íslamskt fyrirmyndarríki innan landamæra Sýrlands.<ref>{{Bókaheimild|titill=Miðausturlönd: Fortíð, nútíð og framtíð|höfundur=Magnús Þorkell Bernharðsson|útgefandi=Mál og menning|ár=2018|ISBN=978-9979-3-3683-9|bls=258}}</ref> Árið 2014 hóf Al Nusra-fylkingin að sækja í sig veðrið með umfangsmiklum árásum í [[Idlibhérað]]i, þar sem hreyfingin sigraði aðra uppreisnarhópa og tók frá þeim vopn og annan búnað sem þeir höfðu þegið frá Bandaríkjunum.<ref>{{Vefheimild|titill=Al-Nusra sækir fram í Idlib|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/al-nusra-saekir-fram-i-idlib|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 3. nóvember 2014|skoðað=16. febrúar 2025}}</ref> Al Nusra-fylkingin lagði borgina [[Idlib]] undir sig að fullu í september 2015.<ref>{{Vefheimild|titill=Idlib á valdi al-Nusra |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/idlib-a-valdi-al-nusra|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 9. september 2015 |skoðað=16. febrúar 2025|höfundur=Kristján Róbert Kristjánsson}}</ref> Árið 2016 sleit Al Nusra-fylkingin formlega tengslum sínum við al-Kaída og sagðist ekki vilja eiga í tengslum við hreyfingar utan Sýrlands. Hópurinn breytti jafnframt nafni sínu í Jabhat Fateh al-Sham, sem leiðtogi hreyfingarinnar [[Ahmed al-Sharaa|Abu Mohammed al-Jolani]] sagði að væri viðleitni til að fjarlægja fyrirslátt sem sýrlenski stjórnarherinn og rússneskir bandamenn þeirra nýttu sér til að varpa sprengjum á óbreytta borgara.<ref>{{Vefheimild|titill=Kljúfa sig frá al-Kaída|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2016/07/28/kljufa_sig_fra_al_kaida/|dags=28. júlí 2016|skoðað=11. desember 2024 |útgefandi=[[mbl.is]]}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Nusra front slítur sig frá al-Qaeda|url=https://www.visir.is/g/2016160728963/nusra-front-slitur-sig-fra-al-qaeda|dags= 28. júlí 2016 |skoðað=16. febrúar 2025|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Árið 2017 leysti hreyfingin sig upp og myndaði uppreisnarsamtökin [[Hayat Tahrir al-Sham]] ásamt öðrum hreyfingum.<ref name=mbl/> ===Önnur alþjóðleg inngrip í styrjöldina=== [[Mynd:Syrian civil war gallery.jpg|thumb|left|Götubardagar í sýrlensku borgarastyrjöldinni.]] Meðal þjóða sem hafa veitt stjórnarher Assads herstuðning í styrjöldinni má nefna [[Rússland]] og [[Íran]], auk þess sem sjíaíslömsku samtökin [[Hizbollah]] frá [[Líbanon]] hafa veitt þeim aðstoð.<ref>{{Vefheimild|titill=Sýrland er í raun ekki lengur til|höfundur=Þórunn Elísabet Bogadóttir|url=https://kjarninn.is/skyring/2017-01-21-syrland-er-i-raun-ekki-lengur-til/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|ár=2017|mánuður=21. janúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=22. september}}</ref> Rússar hófu beina þátttöku í styrjöldinni í september árið 2015 með loftárásum bæði á íslamska ríkið og á uppreisnarhópa sem nutu stuðnings alþjóðabandalags Bandaríkjanna.<ref>{{Vefheimild|titill=Hvað eru Rúss­ar að gera í Sýr­landi?|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2015/09/30/hvad_eru_russar_ad_gera_i_syrlandi/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2017|mánuður=30. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=22. september}}</ref> Rússar sendu jafnframt [[Wagner-hópurinn|Wagner-hópinn]], málaliðahóp sem er fjármagnaður og óopinberlega rekinn af rússneskum stjórnvöldum, til að berjast í Sýrlandi árið 2015.<ref name=trójuhestur>{{Vefheimild|titill=Trójuhestur Rússa?|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/02/28/trojuhestur_russa/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=28. febrúar 2022|skoðað=2. október 2022}}</ref> Inngrip Rússa í styrjöldina styrkti stöðu Assads verulega og stuðlaði að því að sýrlenski stjórnarherinn endurheimti frá árinu 2015 smám saman mikinn hluta þess landsvæðis sem hafði glatast til uppreisnarmanna í byrjun stríðsins.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Sunna Ósk Loga­dótt­ir|titill=Rúss­ar leiddu Assad í átt að sigri|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/03/18/russar_leiddu_assad_i_att_ad_sigri/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2018|mánuður=18. mars|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=22. september}}</ref> [[Tyrkland|Tyrkir]] gripu jafnframt inn í styrjöldina í norðurhluta landsins, einkum í því skyni að koma í veg fyrir að [[Kúrdar|kúrdískir]] stjórnmálahópar sem tyrknesk stjórnvöld flokka sem hryðjuverkahópa nái þar fótfestu.<ref>{{Vefheimild|titill=Tyrkir senda í fyrsta sinn landher inn í Sýrland gegn Daesh og Kúrdum|url=http://vardberg.is/frettir/tyrkir-senda-i-fyrsta-sinn-landher-inn-i-syrland-gegn-daesh-og-kurdum/|útgefandi=[[Varðberg]]|ár=2016|mánuður=26. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=22. september}}</ref> Kúrdískar skærusveitir sem hafa barist hvað mest gegn íslamska ríkinu í Sýrlandi hafa komið sér upp sjálfsstjórnarhéraðinu [[Rojava]] í norðurhluta Sýrlands, þar sem marga Kúrda dreymir um að hægt verði að stofna sjálfstætt ríki [[Kúrdistan]] í fyllingu tímans. Í janúar árið 2018 [[Ólífugreinaraðgerðin|gerði tyrkneski herinn innrás]] í norðvesturhluta Sýrlands til að ná héraðinu [[Afrin]] úr höndum [[Varnarsveitir Kúrda|Varnarsveita Kúrda]] (YPG).<ref>{{Vefheimild|titill=Tyrk­ir hafa um­kringt Afr­in|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/03/13/tyrkir_hafa_umkringt_afrin/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2018|mánuður=13. mars|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=22. september}}</ref> Tyrkir líta á Varnarsveitirnar sem undirdeild [[Verkalýðsflokkur Kúrda|Verkalýðsflokks Kúrda]], sem er skilgreindur sem hryðjuverkahópur af tyrkneskum stjórnvöldum. Þann 19. desember árið 2018 lýsti [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseti því yfir í Twitter-færslu að [[Bandaríkin]] hygðust draga herlið sín frá Sýrlandi. Ástæðuna sagði hann vera að [[Íslamska ríkið]] hefði verið sigrað og þar með væru ekki frekari forsendur fyrir þátttöku Bandaríkjamanna í styrjöldinni.<ref>{{Vefheimild|titill=Telja ótíma­bært að yf­ir­gefa Sýr­land|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/12/20/obamaleg_mistok_ad_yfirgefa_syrland/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=20. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Í október 2019 tilkynnti Trump jafnframt að Bandaríkjaher myndi ekki skipta sér með beinum hætti að fyrirhugaðri innrás Tyrkja á yfirráðasvæði Kúrda í Norður-Sýrlandi.<ref>{{Vefheimild|titill=Kúvending eftir símtal Trump og Erdogan í gær|url=https://www.visir.is/g/2019191009048/kuvending-eftir-simtal-trump-og-erdogan-i-gaer|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=7. október|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=7. október|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> Tyrkir hófu í kjölfarið nýja innrás á Rojava þann 10. október undir aðgerðarheitinu „[[friðarvorið]]“. Yfirlýstur tilgangur innrásarinnar var að „hreinsa upp“ hryðjuverkamenn á svæðinu og búa til öruggt svæði fyrir flóttamenn á landamærum Sýrlands og Tyrklands.<ref>{{Vefheimild|titill=Ætla að „hreinsa upp“ hryðju­verka­menn|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/10/07/aetla_ad_hreinsa_upp_hrydjuverkamenn/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=7. október|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=15. október}}</ref> Vopnahlé í [[Idlibhérað]]i sem Tyrkir og Rússar höfðu milligöngu um gekk í gildi í mars árið 2020.<ref>{{Vefheimild|titill=Vopnahlé tekið gildi í Idlib|url=https://www.visir.is/g/202013596d/vopnahle-tekid-gildi-i-idlib|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 6. mars 2020 |skoðað=6. desember 2024|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Vopnahléð dró mjög úr virkum átökum í Sýrlandi og víglínur stóðu að mestu óbreyttar næstu árin.<ref name=aleppo24>{{Vefheimild|titill=Uppreisnarsveitir fikra sig sunnar og safna liðsstyrk|höfundur=Hugrún Hannesdóttir Diego|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2024-12-04-uppreisnarsveitir-fikra-sig-sunnar-og-safna-lidsstyrk-430146|útgefandi=[[RÚV]]|dags=4. desember 2024 |skoðað=6. desember 2024}}</ref> ===Skyndisóknin 2024 og endalok Assad-stjórnarinnar=== Átök í borgarastyrjöldinni stigmögnuðust að nýju í lok nóvember árið 2024 þegar uppreisnarmenn gerðu óvænt skyndiáhlaup á borgina [[Aleppó]]. Íslamistahópurinn [[Hayat Tahrir al-Sham]], áður al-Nusra, náði borginni á sitt vald og sóttu suður að borginni [[Hama]].<ref name=aleppo24/> Þann 5. desember höfðu uppreisnarmennirnir einnig lagt undir sig Hama og neytt stjórnarher Assads til að hörfa til [[Homs]].<ref>{{Vefheimild|titill=Önnur borg í höndum upp­reisnar­manna |höfundur=Samúel Karl Ólason|url=https://www.visir.is/g/20242660242d/onnur-borg-i-hondum-upp-reisnar-manna|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=5. desember 2024|skoðað=6. desember 2024}}</ref> Þann 7. desember voru uppreisnarmenn komnir að höfuðborginni [[Damaskus]] og voru farnir að leggja undir sig úthverfi borgarinnar.<ref>{{Vefheimild|titill= Víga­menn leggja undir sig út­hverfi höfuð­borgarinnar|höfundur=Tómas Arnar Þorláksson|url=https://www.visir.is/g/20242661142d/viga-menn-leggja-undir-sig-ut-hverfi-hofud-borgarinnar|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 7. desember 2024|skoðað= 7. desember 2024}}</ref> Daginn eftir var höfuðborgin fallin í hendur uppreisnarmannanna og tilkynnt var að [[Bashar al-Assad]] forseti væri flúinn úr landi. [[Mohammed Ghazi Jalali]], forsætisráðherra Sýrlands, sagðist reiðubúinn til að rétta stjórnarandstöðunni hjálparhönd og færa völd sín í hendur bráðabirgðastjórnar.<ref>{{Vefheimild|titill= Skyndi­sókn batt enda á 24 ára valda­tíð Bashar Assad í Sýr­landi|höfundur=Eiður Þór Árnason|url=https://www.visir.is/g/20242661167d/skyndi-a-ras-i-syr-landi-batt-enda-a-24-ara-valda-tid-bashar-assad|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 8. desember 2024 |skoðað= 8. desember 2024}}</ref> Skyndilegt hrun Assad-stjórnarinnar eftir þrettán ára styrjöld skýrist sumpart af þróun alþjóðamála. Assad hafði þegið verulegan hernaðarstuðning frá Rússum en stjórn Rússlands hafði frá árinu 2022 beitt mestum herafla sínum við [[Innrás Rússa í Úkraínu 2022–|innrásina í Úkraínu]] fremur en við að styðja Assad. Líbönsku hernaðarsamtökin [[Hizbollah]], sem einnig höfðu stutt tryggilega við stjórn Assads, höfðu jafnframt orðið fyrir miklum skaða og höfðu misst marga af helstu leiðtogum sínum í [[Stríð Ísraels og Hamas 2023–|stríði Hamas og Ísraels]] frá 2023. Talið er að Tahrir al-Sham hafi séð sér leik á borði og hafið skyndisóknina þar sem Assad var berskjaldaðri en hann hafði lengi verið.<ref name=mbl>{{Vefheimild|titill=Hver er sýrlenski uppreisnarhópurinn HTS?|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2024/12/08/hver_er_syrlenski_uppreisnarhopurinn_hts/|dags= 8. desember 2024|skoðað=8. desember 2024|útgefandi=[[mbl.is]]}}</ref> ==Mannfall og flóttamannastraumur frá Sýrlandi== {{sjá einnig|Evrópski flóttamannavandinn}} Árið 2018 höfðu um 360.000 manns látið lífið vegna stríðsins í Sýrlandi og um 200.000 til viðbótar voru horfin.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Anna Lilja Þóris­dótt­ir|titill=Börn­in í Sýr­landi ekki gleymd|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/03/15/bornin_i_syrlandi_ekki_gleymd/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2018|mánuður=15. mars|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=22. september}}</ref> Um 1,5 milljón manna flúði frá Sýrlandi, einkum til [[Íran]]s og [[Pakistan]], á fyrstu tveimur árum styrjaldarinnar.<ref>{{Vefheimild|titill=1,5 milljón flóttamenn frá Sýrlandi|url=https://www.ruv.is/frett/15-milljon-flottamenn-fra-syrlandi|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2013|mánuður=20. júní|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=22. september}}</ref> Árið 2015 var talið að um 9,5 milljónir manna, af um 22 milljóna íbúafjölda Sýrlands, hefðu hrakist frá heimilum sínum vegna stríðsins. Af flóttamönnunum höfðu þá um fimm milljónir yfirgefið Sýrland og leitað hælis erlendis, en um 4,5 milljónir voru á flótta innan landamæra Sýrlands.<ref>{{Vefheimild|titill=Hjá þeim sem eru áfram í Sýrlandi þá er daglegt líf „martröð“|url=https://kjarninn.is/frettir/hja-theim-sem-eru-afram-i-syrlandi-tha-er-daglegt-lif-martrod/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|ár=2013|mánuður=15. september|árskoðað=2015|mánuðurskoðað=22. september}}</ref> Árið 2015 höfðu um 632.000 Sýrlendingar flúið yfir landamærin til [[Jórdanía|Jórdaníu]] vegna stríðsins.<ref>{{Vefheimild|titill=Þúsundir flóttamanna í einskismannslandi|url=https://www.ruv.is/frett/thusundir-flottamanna-i-einskismannslandi|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2015|mánuður=23. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=22. september}}</ref> Í lok ársins 2017 voru um 80.000 Sýrlendingar búsettir í [[Zaatari]]-flóttamannabúðunum við landamæri Jórdaníu, sem eru næststærstu flóttamannabúðir í heimi og fjórða stærsta borg Jórdaníu.<ref>{{Vefheimild|titill=Konur og stúlkur á flótta frá Sýrlandi búa við grimman veruleika - Neyðarsöfnun hafin|url=https://kjarninn.is/frettir/2017-11-08-konur-og-stulkur-flotta-fra-syrlandi-bua-vid-grimman-veruleika-neydarsofnun-hafin/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|ár=2017|mánuður=8. nóvember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=22. september}}</ref> ==Stríðsglæpir== ===Beitingar efnavopna=== [[Mynd:Ghouta massacre1.JPG|thumb|right|Fórnarlömb efnavopnaárásar á Ghouta í ágúst 2013.]] Stjórnarher Assads hefur ítrekað legið undir ásökunum um að beita [[Klasasprengja|klasasprengjum]] og [[efnavopn]]um á móti óbreyttum borgurum. Fyrir styrjöldina hafði stjórn Assads átt eitt stærsta safn efnavopna í heimi, meðal annars af [[sinnepsgas]]i og [[sarín]]i.<ref name=globalis/> Fyrsta slíka árásin sem vakti verulega athygli á alþjóðavísu var árás á borgina [[Ghouta]] í ágúst 2013 sem [[Læknar án landamæra]] sögðu á þeim tíma að hefði valdið dauða 355 manns.<ref name=kjarninn/> Talið er að taugagasinu sarín hafi þar verið beitt gegn óbreyttum borgurum.<ref name=efnavopnaárásir/> Árásin vakti hörð viðbrögð, sér í lagi hjá Bandaríkjamönnum, en [[Barack Obama]] þáverandi Bandaríkjaforseti hafði áður talað um efnavopn sem „rauða línu“ sem ekki mætti stíga yfir.<ref name=kjarninn>{{Tímarit.is|5916102|Árás yfirvofandi|blað=[[Kjarninn]]|útgáfudagsetning=29. ágúst 2013|blaðsíða=4-5|höfundur=Þórunn Elísabet Bogadóttir}}</ref> Assad hafnaði því að stjórn hans hefði gert efnavopnaárásirnar en í kjölfar hótana Bandaríkjamanna féllst hann á tillögu Rússa um að stjórn hans skyldi skrifa undir [[Efnavopnasamningurinn|Efnavopnasamninginn]] frá árinu 1992 og afhenda alþjóðlegum eftirlitsmönnum öll efnavopn sín til förgunar.<ref>{{Vefheimild|titill=Assad staðfestir afhendingu efnavopna|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2013/09/12/assad_stadfestir_afhendingu_efnavopna/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=12. september 2013|skoðað=19. október 2022}}</ref> Þrátt fyrir að stjórn Assads hafi undirritað efnavopnasáttmálann og afhent [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]] og [[Stofnunin um bann við efnavopnum|Stofnuninni um bann við efnavopnum]] þau 1.300 tonn af efna­vopn­um sem áttu að vera til í Sýrlandi hafa áfram borist ítrekaðar tilkynningar um beitingu efnavopna í styrjöldinni. Árið 2018 var birt rannsókn eftir fréttamenn [[BBCPanorama]] og [[BBCAra­bic]] þar sem staðfest var að rúmlega hundrað efna­vopn­aárásir hefðu verið gerðar í Sýrlandi frá því í september 2013. Alls voru 164 tilkynningar um efnavopnaárásir rannsakaðar en af þeim tókst að staðfesta 106.<ref name=efnavopnaárásir>{{Vefheimild|titill=Yfir 100 efnavopnaárásir á 5 árum|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/10/15/yfir_100_efnavopnaarasir_a_5_arum/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=15. október 2018|skoðað=19. október 2022}}</ref> Árið 2019 gaf Stofnunin um bann við efnavopnum út skýrslu þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að efnavopnaárás hefði verið gerð á borgina [[Douma]] í apríl árið áður, líklega með [[klórgas]]i. Stofnunin gat ekki staðfest hvort stjórnarherinn eða uppreisnarmenn hefðu gert árásina þar sem slík rannsókn var ekki á valdsviði rannsóknarteymisins.<ref>{{Vefheimild|titill=Efnavopnaárás á Douma staðfest|url=https://www.ruv.is/frett/efnavopnaaras-a-douma-stadfest|útgefandi=[[RÚV]]|dags=2. mars 2019|skoðað=19. október 2022|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref> Skýrsla Efnavopnastofnunarinnar um árásina í Douma hefur hins vegar verið gagnrýnd eftir að uppljóstrari frá stofnuninni sem tók þátt í vettvangsrannsókninni greindi fjölmiðlum frá því að yfirmenn hjá stofnuninni hefðu hundsað upplýsingar sem bentu til annars en að efnavopnum hefði verið beitt.<ref>{{Vefheimild|titill=Efnavopnastofnun sökuð um að falsa Sýrlandsskýrslu|url=https://stundin.is/grein/10052/|útgefandi=''[[Stundin]]''|dags=23. nóvember 2019|skoðað=28. janúar 2023|höfundur=[[Gunnar Hrafn Jónsson]]}}</ref> Í janúar 2023 gaf Efnavopnastofnunin út niðurstöður rannsóknar sinnar þar sem sagt var hafið yfir vafa að stjórnarher Sýrlands hefði staðið fyrir efnavopnaárás með klórgasi í Douma árið 2018. Ásökunum Sýrlendinga og Rússa um að árásin hefði verið sviðsett var hafnað.<ref>{{Vefheimild|titill=Stjórnarher Sýrlands notaði klórgas í Douma|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2023/01/28/stjornarher_syrlands_notadi_klorgas_i_douma/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=2. janúar 2023|skoðað=2. febrúar 2023}}</ref> ===Aðrir stríðsglæpir=== Rannsóknarnefnd á vegum Sameinuðu þjóðanna skilaði skýrslu í september 2019 þar sem fullyrt var að herir Bandaríkjanna, Rússlands og Sýrlandsstjórnar hefðu gerst sekir um stríðsglæpi með loftárásum sínum á sýrlenskar borgir undanfarið ár. Meðal annars hefðu loftárásir bandalagshers Bandaríkjamanna verið gerðar án nauðsynlegra varúðarráðstafana og hefðu því fellt eða sært fjölda óbreyttra borgara. Sér í lagi var vísað til aðgerða bandalagshersins við að uppræta [[íslamska ríkið]] í síðasta vígi sínu í [[Hajin]] í austurhluta Sýrlands í desember 2018. Var talið að sextán óbreyttir borgarar, þar á meðal tólf börn, hefðu fallið í loftárásum bandalagshersins nærri Hajin þann 3. janúar 2019. Í sömu skýrslu voru sýrlenski stjórnarherinn og rússneskir bandamenn hans sakaðir um að hafa ráðist á sjúkrahús, skóla, markaði og ræktarland.<ref>{{Vefheimild|titill=Loftárásir Bandaríkjamanna, Rússa og Sýrlandshers taldar stríðsglæpir|url=https://www.visir.is/g/2019190919782|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=11. september 2019|skoðað=20. október 2022|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> Í júlí 2020 skiluðu eftirlitsmenn Sameinuðu þjóðanna annarri skýrslu þar sem þeir sögðu Sýrlendinga, Rússa og íslamska uppreisnarmenn hafa framið „svívirðilega“ stríðsglæpi í baráttu þeirra um [[Idlibhérað]] árið áður. Greint var frá 52 árásum sem hefðu leitt til mannfalls óbreyttra borgara og borgaralegra bygginga og voru 47 þeirra raktar til stjórnarhersins.<ref>{{Vefheimild|titill=Stríðandi fylkingar í Sýrlandi sagðar sekar um stríðsglæpi|url=https://www.visir.is/g/20201989122d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=7. júlí 2020|skoðað=20. október 2022|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} [[Flokkur:Arabíska vorið]] [[Flokkur:Borgarastríð]] [[Flokkur:Sýrlenska borgarastyrjöldin| ]] [[Flokkur:Stríð á 21. öld]] ep2cd79gsybgmrfr9tpa5t0qj8goupg 0 131133 1978954 1951879 2026-09-15T10:57:11Z Berserkur 10188 /* Febrúar */ 1978954 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2021''' ('''MMXXI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var í [[Gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á föstudegi]]. ==Atburðir== ===Janúar=== [[Mynd:DC_Capitol_Storming_IMG_7965.jpg|thumb|right|Stuðningsfólk Trumps á tröppum þinghússins í Washington.]] * [[1. janúar]] - [[Fríverslunarsvæði á meginlandi Afríku]] gekk í gildi. * [[1. janúar]] - [[Kúba]] tók upp [[kúbverskur pesi|einn gjaldmiðil]] í stað tveggja áður. * [[4. janúar]] - Breskur dómstóll hafnaði framsalskröfu Bandaríkjanna á hendur [[Julian Assange]]. * [[4. janúar]] - Landamæri [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] og [[Katar]] voru opnuð á ný. * [[5. janúar]] – Aukakosningar fóru fram um tvö sæti á [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] í [[Georgía (fylki)|Georgíufylki]]. Frambjóðendur [[Demókrataflokkurinn|Demókrataflokksins]] unnu bæði sætin og skiluðu flokknum þannig naumum þingmeirihluta á öldungadeildinni. * [[6. janúar]] – Stuðningsmenn [[Donald Trump|Donalds Trump]] Bandaríkjaforseta [[Árásin á Bandaríkjaþing 2021|réðust á]] [[þinghúsið í Washington]] til að koma í veg fyrir staðfestingu á sigri [[Joe Biden]] í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2020|forsetakosningunum 2020]]. * [[9. janúar]] - [[Boeing 737-500]]-flugvél á leið til [[Vestur-Kalimantan]] hrapaði í [[Jövuhaf]]. Allir 62 um borð fórust. * [[10. janúar]] - [[Kim Jong-un]] var kjörinn aðalritari [[kóreski verkamannaflokkurinn|Kóreska verkamannaflokksins]]. * [[13. janúar]] – [[Guðmundur Felix Grétarsson]] fékk græddar hendur á sig í Frakklandi, 23 árum eftir slys. * [[14. janúar]] - [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings]] samþykkti [[vantraust]] á [[Donald Trump]] vegna árásarinnar á þinghúsið. * [[14. janúar]] - [[Danska þingið]] samþykkti að kalla saman [[landsdómur|landsdóm]] til að rétta yfir [[Inger Støjberg]], fyrrverandi innflytjendaráðherra, fyrir brot í embætti. * [[15. janúar]] - Andlát vegna [[Covid-19]] náðu 2 milljónum á heimsvísu. * [[20. janúar]] – [[Joe Biden]] tók við embætti forseta Bandaríkjanna. [[Kamala Harris]] tók við embætti varaforseta, fyrst kvenna. * [[22. janúar]] – [[Sáttmálinn um bann við kjarnavopnum]] tók gildi. * [[26. janúar]] - [[Kaja Kallas]] varð forsætisráðherra Eistlands. * [[31. janúar]] - [[Nguyễn Phú Trọng]] var kjörinn aðalritari [[Víetnamski kommúnistaflokkurinn|Víetnamska kommúnistaflokksins]] í þriðja sinn. ===Febrúar=== [[Mynd:Myanmar_military_is_worse.jpg|thumb|right|Mótmæli gegn valdaráni hersins í Mjanmar.]] * [[1. febrúar]] – Herinn í [[Mjanmar]] framdi valdarán gegn ríkisstjórn [[Aung San Suu Kyi]]. * [[4. febrúar]] - [[Joe Biden]] Bandaríkjaforseti tilkynnti að hætt yrði að útvega Sádi-Arabíu vopn til að nota í [[Borgarastyrjöldin í Jemen (2015–)|borgarastyrjöldinni í Jemen]]. * [[5. febrúar]]: **[[Borgarastyrjöldin í Líbíu]]: Samkomulag náðist á fundi í Genf um starfandi forseta og forsætisráðherra fram að næstu kosningum. ** Þrír fjallgöngumenn týndust á [[K2]] í Pakistan, þar á meðal var hinn íslenski [[John Snorri Sigurjónsson]]. Lík þeirra fundust síðar. * [[9. febrúar]] - [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] komu ómannaða geimfarinu ''[[Hope (geimfar)|Hope]]'' á braut um Mars. * [[13. febrúar]] – [[Mario Draghi]] tók við embætti [[forsætisráðherra Ítalíu]] sem leiðtogi [[þjóðstjórn]]ar til að taka á [[Kórónaveirufaraldurinn 2019–2021|kórónaveirufaraldrinum]]. * [[13. febrúar]] – [[Öldungadeild Bandaríkjaþings]] sýknaði fyrrum Bandaríkjaforsetann [[Donald Trump]] af kæru til [[Embættismissir (Bandaríkin)|embættismissis]] fyrir þátt hans í [[Árásin á Bandaríkjaþing 2021|árásinni á Bandaríkjaþing]] í janúar. * [[13. febrúar]] - Óvenjuharður [[Vetrarstormurinn í Bandaríkjunum 2021|vetrarstormur]] gekk yfir Bandaríkin og olli dauða 136 og rafmagnsleysi hjá 9,9 milljónum. * [[18. febrúar]] - [[Mars 2020]]: Marsbíllinn ''[[Perseverance (Marsbíll)|Perseverance]]'' og dróninn ''[[Ingenuity (dróni)|Ingenuity]]'' lentu á yfirborði Mars eftir 7 mánaða geimferð. * [[19. febrúar]] - Bandaríkin lýstu því yfir að þau hygðust aftur gerast aðilar að [[Parísarsamkomulagið|Parísarsamkomulaginu]]. * [[22. febrúar]] - Sendiherra Ítala, [[Luca Attanasio]], var myrtur í [[Lýðstjórnarlýðveldið Kongó|Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó]]. * [[24. febrúar]] - Fyrstu skammtarnir af bóluefni sem fóru gegnum skiptiprógrammið [[COVAX]] voru afhentir í [[Gana]]. * [[26. febrúar]] - 1270 km² íshella losnaði frá [[Brunt-ísbreiðan|Brunt-ísbreiðunni]] á Suðurskautslandinu. ===Mars=== [[Mynd:Geldingadalagos2.jpg|thumb|right|Eldgosið á Reykjanesi.]] * [[6. mars]] - Erkiklerkurinn [[Ali al-Sistani]] og [[Frans páfi]] hittust í [[Nadjaf]] í Írak, sem var fyrsti fundur páfa og erkiklerks. * [[7. mars]] - Íbúar í [[Sviss]] kusu að banna [[niqab]] og [[búrka|búrkur]] í þjóðaratkvæðagreiðslu með 51% meirihluta. * [[19. mars]] – [[Eldgosið við Fagradalsfjall 2021|Eldgos]] hófst við [[Fagradalsfjall (Reykjanesskagi)|Fagradalsfjall]] á [[Reykjanesskagi|Reykjanesskaga]]. * [[19. mars]] - [[Norður-Kórea]] hætti stjórnmálasambandi við [[Malasía|Malasíu]] sem hafði framselt norðurkóreska borgara til Bandaríkjanna vegna ákæra um peningaþvætti. * [[20. mars]] - Tyrklandsforseti, [[Recep Tayyip Erdoğan]], tilkynnti að landið drægi sig út úr [[Istanbúlsáttmálinn|Istanbúlsáttmálanum]] gegn kynbundnu ofbeldi. * [[23. mars]] - Fjórðu [[þingkosningar í Ísrael 2021|þingkosningarnar]] á tveimur árum fóru fram í Ísrael. * [[23. mars]] - Gámaskipið ''[[Ever Given]]'' strandaði í [[Súesskurðurinn|Súesskurðinum]] og olli þar með langvarandi truflunum á vöruflutningum um allan heim. * [[24. mars]] - 3.000 andlát vegna [[Covid-19]] urðu í Brasilíu á einum sólarhring, sem var heimsmet. ===Apríl=== [[Mynd:Launch_of_Tianhe_Core_Module_(Cropped).jpg|thumb|right|Fyrsta hluta kínversku geimstöðvarinnar ''Tiangong'' skotið á loft.]] * [[2. apríl]] - [[Rússland|Rússar]] hófu liðssafnað við landamæri [[Úkraína|Úkraínu]] og vöruðu [[NATO]]-ríki við að senda herlið þangað. * [[4. apríl]] - Yfir 270 fórust þegar fellibylurinn [[Seroja (fellibylur)|Seroja]] gekk yfir [[Austur-Nusa Tenggara]] og [[Tímor]]. * [[6. apríl]] - [[Héraðsdómur Reykjavíkur]] kveður upp dóm um að [[sóttvarnalæknir]] hafi gengið lengra en [[sóttvarnalög]] heimiluðu með því að skikka fólk sem hafði í hús að vernda hér á landi til að sæta fimm daga [[sóttkví]] í til þess gerðu sóttvarnarhúsi. * [[7. apríl]] - Vandræðaleg uppákoma varð á fundi [[Ursula von der Leyen|Ursulu von der Leyen]] og [[Charles Michel]] með [[Recep Tayyip Erdogan]] Tyrklandsforseta, þar sem gleymst hafði að koma fyrir stól fyrir von der Leyen. * [[9. apríl]] - [[Sojús MS-18]] flutti þrjá geimfara til [[Alþjóðlega geimstöðin|Alþjóðlegu geimstöðvarinnar]]. * [[11. apríl]] – Forsetakosningar voru haldnar í [[Perú]] þar sem [[Pedro Castillo]] vann nauman sigur. * [[11. apríl]] - [[Íran]] sakaði Ísrael um „kjarnorkuhryðjuverk“ eftir að skemmdarverk ollu bilun í rafkerfi auðgunarstöðvarinnar í [[Natanz]]. * [[13. apríl]] - [[Ríkisstjórn Japans]] samþykkti að dæla geislavirku vatni frá [[Kjarnorkuverið í Fukushima|Kjarnorkuverinu í Fukushima]] í Kyrrahaf yfir 30 ára tímabil. * [[17. apríl]] - Andlát vegna [[COVID-19]] náðu 3 milljónum á heimsvísu. * [[17. apríl]] - Átján rússneskir sendifulltrúar og leyniþjónustumenn voru reknir frá [[Tékkland]]i eftir yfirlýsingu um að þeir bæru ábyrgð á sprengingum í skotfærageymslum í [[Vrbětice]] árið 2014. * [[18. apríl]] - Tólf knattspyrnufélög úr efstu deildum Evrópu samþykktu þátttöku í [[evrópska ofurdeildin|evrópskri ofurdeild]]. Ákvörðunin var víða fordæmd og mörg þeirra drógu stuðning sinn til baka nokkrum dögum síðar. * [[19. apríl]] - Geimþyrlan ''[[Ingenuity (þyrla)|Ingenuity]]'' tókst á loft á [[Mars (reikistjarna)|Mars]]. Þetta var í fyrsta sinn í sögunni sem menn stýrðu loftfari á annarri plánetu. * [[19. apríl]] - [[Raúl Castro]] sagði af sér embætti aðalritara kúbverska kommúnistaflokksins. Þar með lauk 62ja ára valdatíð Castro-bræðranna. * [[20. apríl]] - Forseti Tjad, [[Idriss Déby]], lést í átökum við uppreisnarmenn eftir 30 ára valdatíð. Herforingjastjórn tók við völdum. * [[20. apríl]] - Lögreglumaðurinn [[Derek Chauvin]] var dæmdur sekur fyrir morðið á [[George Floyd]] í Minneapolis. * [[22. apríl]] - [[Dagur jarðar]]: Haldinn var netfundur þjóðarleiðtoga um loftslagsmál þar sem sett voru metnaðarfyllri markmið um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. * [[23. apríl]] - [[SpaceX]] flutti fjóra geimfara til [[Alþjóðlega geimstöðin|Alþjóðlegu geimstöðvarinnar]] með geimfarinu [[Crew Dragon Endeavour]]. * [[24. apríl]] - [[Indónesíuher]] greindi frá því að kafbáturinn [[KRI Nanggala]] hefði farist með 53 áhafnarmeðlimum. * [[25. apríl]] – Stúlknakór frá [[Húsavík]] kom fram í myndbandi sem spilað var við afhendingu [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlaunanna]]. Stúlkurnar fluttu lagið ''Húsavík – My Home Town'' úr kvikmyndinni ''[[Eurovision Song Contest: The Story of Fire Saga]]'' ásamt sænsku söngkonunni [[Molly Sandén]]''. * [[26. apríl]] - Danska kvikmyndin ''[[Druk]]'' vann Óskarsverðlaun sem besta erlenda kvikmyndin. * [[28. apríl]] - Evrópusambandið samþykkti [[TCI-samningurinn|TCI-samninginn]] um viðskipti við Bretland. * [[29. apríl]] - [[Geimferðastofnun Kína]] skaut fyrsta hluta [[Tiangong]]-geimstöðvarinnar á loft. ===Maí=== [[Mynd:Disorders_in_Lod,_May_2021._VII.jpg|thumb|right|Vopnaðir lögreglumenn í Lod í Ísrael 11. maí.]] * [[3. maí]] - 26 létust og yfir 70 slösuðust þegar hluti af [[neðanjarðarlestarkerfi Mexíkóborgar]] hrundi. * [[5. maí]] - [[SpaceX]] tókst að skjóta á loft og lenda frumgerð af [[Starship-eldflaug]] eftir fjórar misheppnaðar tilraunir. * [[10. maí]] - [[Kazungula-brúin]] yfir [[Sambesífljót]], þar sem landamæri [[Namibía|Namibíu]], [[Botsvana]], [[Simbabve]] og [[Sambía|Sambíu]] mætast, var vígð. * [[11. maí]] - [[Átök Ísraels og Palestínu 2021]]: Ísraelsher skaut eldflaugum á [[Gasaströndin]]a til að svara eldflaugaárásum [[Hamas]] eftir að Ísrael hóf að hrekja Palestínumenn frá heimilum sínum í [[Sheikh Jarrah]] í [[Austur-Jerúsalem]]. * [[14. maí]] - [[Geimferðastofnun Kína]] lenti geimbílnum ''[[Zhurong]]'' á Mars. * [[15. maí]] - [[Ísraelsher]] skaut eldflaug á háhýsi á Gasaströndinni þar sem voru skrifstofur fréttaveita á borð við [[Associated Press]] og [[Al Jazeera]]. * [[20. maí]] - Ísrael féllst á vopnahlé eftir þrýsting frá alþjóðasamfélaginu og dauða 250 manna. * [[22. maí]] - Ítalska hljómsveitin [[Måneskin]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2021]] með laginu „Zitti e buoni“. * [[22. maí]] – Eldfjallið [[Nyiragongo]] í [[Lýðstjórnarlýðveldið Kongó|Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó]] hóf eldgos og náði hraunflæðið að útjaðri borgarinnar [[Goma]]. Hundruð þúsunda íbúa flúðu heimili sín, á fjórða tug létust og hús urðu undir hrauni. * [[23. maí]] – [[Manchester City]] fagnaði 7. Englandstitli sínum. * [[23. maí]] – Ríkisstjórn [[Hvíta-Rússland]]s neyddi farþegaflugvél [[Ryanair]] á leið til [[Litáen]] til að lenda í Hvíta-Rússlandi til þess að geta handtekið stjórnarandstæðinginn [[Raman Pratasevitsj]]. * [[24. maí]] – [[Evrópusambandið]] bannaði Hvíta-Rússlandi að fljúga til landa sambandsins vegna handtöku [[Raman Pratasevitsj|Ramans Pratasevitsj]]. * [[24. maí]] - Herforingjar frömdu [[valdaránið í Malí 2021|valdarán í Malí]] og steyptu forseta og forsætisráðherra af stóli. * [[29. maí]] - [[Chelsea F.C.]] sigraði [[Meistaradeild Evrópu]] með 1-0 sigri á [[Manchester City]]. ===Júní=== [[Mynd:Surfside_condominium_collapse_photo_from_Miami-Dade_Fire_Rescue_1.jpg|thumb|right|Rústir fjölbýlishússins í Surfside.]] * [[5. júní]] - [[G7]]-ríkin féllust á 15% [[lágmarksskattur|lágmarksskatt]] á fyrirtæki til að koma í veg fyrir [[skattaundanskot]] alþjóðafyrirtækja. * [[7. júní]] - [[Trojan Shield-aðgerðin]]: Yfir 800 meðlimir glæpasamtaka voru handteknir í samræmdum aðgerðum lögregluliða í 16 löndum. * [[9. júní]] - [[Þing El Salvador]] samþykkti að gera [[Bitcoin]] að lögeyri í landinu samhliða Bandaríkjadal. * [[10. júní]] - [[Hringmyrkvi]] sást frá [[Grænland]]i, [[Norðurpóllinn|Norðurpólnum]] og [[Austurlönd Rússlands|Austurlöndum Rússlands]]. * [[11. júní]] - [[Evrópukeppnin í knattspyrnu 2021]] var sett í 11 Evrópulöndum. * [[12. júní]] – [[Christian Eriksen]], lykilmaður í danska knattspyrnulandsliðinu, hneig niður í miðjum leik vegna hjartaáfalls * [[13. júní]] – [[Naftali Bennett]] tók við embætti forsætisráðherra Ísraels af Benjamin Netanyahu. * [[17. júní]] - [[Geimferðastofnun Kína]] sendi fyrstu þrjá geimfarana til geimstöðvarinnar [[Tiangong]]. * [[18. júní]] – [[Ebrahim Raisi]] var kjörinn forseti Írans. * [[21. júní]] - [[Sænska þingið]] samþykkti [[vantraust]] á forsætisráðherra [[Stefan Löfven]], sem var í fyrsta sinn í sögu Svíþjóðar sem slíkt gerist. * [[24. júní]] - 89 létust þegar fjölbýlishús í [[Surfside]] í Flórída hrundi. * [[25. júní]] - [[Þór Þorlákshöfn]] varð Íslandsmeistari í [[Körfuknattleikur|körfubolta]] í fyrsta sinn eftir að hafa sigrað [[Keflavík, íþrótta- og ungmennafélag|Keflavík]] 3-1 í úrslitaviðureign. * [[28. júní]] - [[Stríðið í Tígraí]]: [[Varnarlið Tigraí]] hertók höfuðborg héraðsins [[Mekelle]] skömmu eftir að stjórnarher Eþíópíu hafði lýst yfir vopnahléi. * [[29. júní]] - Fjöldi bólusettra við [[COVID-19]] náði 3 milljörðum á heimsvísu. ===Júlí=== [[Mynd:Visit_of_Ursula_von_der_Leyen,_President_of_the_European_Commission,_to_Rochefort_and_Pepinster_in_Belgium_12.jpg|thumb|right|Eyðilegging vegna flóða í [[Pepinster]] í Belgíu.]] * [[3. júlí]] - Eftir mikla hitabylgju í Norður-Ameríku sem olli dauða 600 manna, kveiktu eldingar yfir 130 [[gróðureldur|gróðurelda]] í [[Vestur-Kanada]]. * [[5. júlí]] - Yfir 1.000 afganskir hermenn flúðu til [[Tadsíkistan]] eftir átök við [[Talíbanar|Talíbana]]. * [[7. júlí]] – [[Jovenel Moïse]], forseti [[Haítí]], var skotinn til bana á heimili sínu af hópi erlendra málaliða. * [[8. júlí]] - Fjöldi andláta vegna [[COVID-19]] náði 4 milljónum á heimsvísu. * [[9. júlí]] - [[Stefan Löfven]] tók aftur við sem forsætisráðherra Svíþjóðar. * [[11. júlí]] - Ítalía sigraði [[Evrópukeppnin í knattspyrnu 2021|Evrópukeppnina í knattspyrnu 2021]] með 4-3 sigri á Englandi eftir vítaspyrnukeppni. * [[12. júlí]] - [[Flóðin í Evrópu 2021]]: 229 fórust í Þýskalandi, Belgíu og Rúmeníu eftir miklar rigningar og flóð. * [[18. júlí]] - [[Pegasusverkefnið]]: Alþjóðleg rannsókn leiddi í ljós að margar ríkisstjórnir notuðu [[njósnabúnaður|njósnabúnað]] frá ísraelska fyrirtækinu [[NSO Group]] til að fylgjast með stjórnarandstæðingum, blaðamönnum og aðgerðasinnum. * [[19. júlí]] - [[Jeff Bezos]], bróðir hans, Mark, hinn [[Oliver Daemen]] (18 ára) og [[Wally Funk]] (82 ára), fóru út í geim á vegum [[Blue Origin]] með [[New Shepard]]-eldflaug. Daemen og Funk urðu þar með yngsta og elsta manneskjan sem fer út í geim. * [[19. júlí]] - [[Pedro Castillo]] tók við embætti forseta Perú. * [[23. júlí]] - [[Sumarólympíuleikarnir 2020]] voru settir í Tókýó, ári á eftir áætlun. * [[25. júlí]] - Forseti Túnis, [[Kais Saied]], rak forsætisráðherra landsins og gerði hlé á starfsemi þingsins eftir langvinn mótmæli. * [[29. júlí]] - Rússneska geimrannsóknarstöðin [[Nauka (rannsóknarstöð)|Nauka]] var fest við Alþjóðlegu geimstöðina eftir 17 ára þróun. ===Ágúst=== [[Mynd:Taliban_Fighters_in_Kabul,_August_17_2021_(cropped).png|thumb|right|Talíbanar í Kabúl 17. ágúst.]] * [[3. ágúst]] - [[Gróðureldar]] hófust á [[Grikkland]]i eftir sögulega hitabylgju. * [[4. ágúst]] - Hvítrússneski spretthlauparinn [[Krystsina Tsimanouskaya]] fékk pólitískt hæli í Póllandi. * [[5. ágúst]] - [[Stríðið í Tígraí]]: [[Varnarher Tígraí]] lagði bæinn [[Lalibela]] undir sig. * [[9. ágúst]] - [[Milliríkjanefnd um loftslagsbreytingar]] gaf út 6. matsskýrslu sína þar sem fram kom að athafnir manna hefðu víðtæk og varanleg áhrif á loftslag. * [[9. ágúst]] - [[Sporvagnakerfi Tampere]] hóf starfsemi í Finnlandi. * [[14. ágúst]] – [[Jarðskjálftinn á Haítí 2021|Jarðskjálfti]] að stærð 7,2 skall á Haítí og olli yfir 2.000 dauðsföllum. * [[15. ágúst]] – [[Stríðið í Afganistan (2001–2021)]]: [[Talíbanar]] hertóku [[Kabúl]], höfuðborg [[Afganistan]]s. * [[24. ágúst]] - [[Sumarólympíuleikar fatlaðra 2021]] hófust í Tókýó í Japan. * [[26. ágúst]] - [[Stríðið í Afganistan (2001–2021)]]: 182 létust, þar af 13 bandarískir hermenn, þegar sjálfsmorðssprengjuárás var gerð á [[Kabúlflugvöllur|Kabúlflugvöll]]. * [[30. ágúst]] – Stjórn [[Knattspyrnusamband Íslands|Knattspyrnusambands Íslands]] sagði af sér eftir að hafa hlotið harða gagnrýni fyrir að hafa þagað um og reynt að hylma yfir ofbeldisbrot leikmanna karlalandsliðsins. * [[30. ágúst]] - [[Stríðið í Afganistan (2001–2021)]]: Bandaríkjamenn drógu síðustu hermenn sína frá Kabúlflugvelli í Afganistan. ===September=== [[Mynd:Scène_de_liesse_à_Conakry_01.jpg|thumb|right|Gíneubúar í Conakry fagna valdaráninu 5. september.]] * [[5. september]] - [[Valdaránið í Gíneu 2021]]: [[Alpha Condé]], forseta Gíneu, var haldið af flokki málaliða undir stjórn herforingjans [[Mamady Doumbouya]]. * [[5. september]] - [[El Salvador]] varð fyrsta landið í heiminum sem tók [[Bitcoin]] upp sem opinberan gjaldmiðil. * [[13. september]] – Þingkosningar fóru fram í [[Noregur|Noregi]]. Vinstriblokkin með [[Verkamannaflokkurinn (Noregur)|Verkamannaflokk]] [[Jonas Gahr Støre|Jonasar Gahr Støre]] í fararbroddi vann sigur á hægristjórn [[Erna Solberg|Ernu Solberg]]. * [[14. september]] – Kosið var í Kaliforníu um það hvort [[Gavin Newsom]] fylkisstjóra yrði vikið úr embætti. Rúmur meirihluti kaus að leyfa Newsom að sitja áfram. * [[15. september]] - Bandaríkin, Ástralía og Bretland undirrituðu þríhliða varnarsamninginn [[AUKUS]] til að mynda mótvægi við vaxandi umsvifum [[Kína]]. * [[16. september]] - Mannaða geimfarið ''[[Inspiration4]]'' frá [[SpaceX]] flaug með fjóra áhafnarmeðlimi á braut um jörðu í þrjá daga. * [[19. september]] - Þingkosningar voru haldnar í [[Rússland]]i. [[Sameinað Rússland]] fékk næstum helming atkvæða. * 19. september - Eldfjallið [[Cumbre Vieja]] á [[La Palma]] gaus. * [[20. september]] – Snemmbúnar þingkosningar voru haldnar í [[Kanada]]. [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslyndi flokkurinn]] undir stjórn [[Justin Trudeau|Justins Trudeau]] forsætisráðherra hélt flestum sætum á kanadíska þinginu en endurheimti ekki meirihluta. * 20. september – Rúandski stjórnarandstæðingurinn [[Paul Rusesabagina]] var dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir hryðjuverkastarfsemi. * [[22. september]] – [[Grímseyjarkirkja]] brann til grunna. Kirkjan var reist árið 1867. Ekkert manntjón varð í eldsvoðanum. * [[25. september]] – [[Alþingiskosningar 2021|Alþingiskosningar]] voru haldnar á Íslandi. [[Ráðuneyti Katrínar Jakobsdóttur|Ríkisstjórn]] [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] og [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] hélt þingmeirihluta og Framsóknarflokkurinn bætti við sig fimm þingmönnum. * [[26. september]] – Þingkosningar voru haldnar í [[Þýskaland]]i. [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Þýskaland)|Jafnaðarmannaflokkurinn]] undir forystu [[Olaf Scholz|Olafs Scholz]] vann flest sæti. * 26. september - [[Hjónaband samkynhneigðra|Hjónabönd samkynhneigðra]] voru leyfð í [[Sviss]] í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslu. ===Október=== [[Mynd:Soyuz_MS-19_arriving_at_the_ISS.jpg|thumb|right|Sojús MS-19 leggur að Alþjóðlegu geimstöðinni.]] * [[1. október]] - Heimssýningin [[Expo 2020]] hófst í Dúbaí. Henni hafði verið frestað um ár vegna COVID-19-faraldursins. * [[3. október]] - Sænski listamaðurinn [[Lars Vilks]] lést ásamt tveimur lífvörðum í bílslysi hjá [[Markaryd]]. * [[5. október]] - [[Roskosmos]] sendi [[Sojús MS-19]]-leiðangurinn til Alþjóðlegu geimstöðvarinnar með tvo myndatökumenn frá [[Stöð 1 (Rússlandi)|Stöð 1]] í Rússlandi. * [[6. október]] - Alþjóðaheilbrigðisstofnunin samþykkti fyrsta bóluefnið gegn [[malaría|malaríu]]. * [[9. október]] – [[Sebastian Kurz]], kanslari [[Austurríki]]s, sagði af sér vegna spillingarrannsóknar. * [[10. október]] - Frakkland sigraði [[Þjóðadeildin]]a 2021 með 2-1 sigri á Spáni. * [[13. október]] - [[Fjöldamorðin í Kongsberg]]: Espen Andersen Bråthen myrti fimm manneskjur og særði aðrar þrjár með hníf og boga og örvum í bænum Kongsberg í Noregi. * [[15. október]] - Breski stjórnmálamaðurinn [[David Amess]] var stunginn til bana í [[Leigh-on-Sea]]. Ali Harbi Ali, 25 ára Breti af sómölskum uppruna, var dæmdur fyrir morðið. * [[16. október]] - Geimkönnunarfarið [[Lucy (geimfar)|Lucy]] var sent af stað til að kanna [[Trójusmástirni]]n. * [[21. október]] - Við tökur á kvikmyndinni ''[[Rust (kvikmynd)|Rust]]'' hljóp skot úr byssu sem leikarinn [[Alec Baldwin]] hélt á með þeim afleiðingum að myndatökukonan [[Halyna Hutchins]] lést. * 21. október - Sænski rapparinn [[Einár]] var skotinn til bana í Stokkhólmi. * [[23. október]] - [[Kólumbíuher]] handsamaði [[Dario Antonio Úsuga]], einn helsta eiturlyfjabarón landsins. * [[25. október]] – Herinn í [[Súdan]] framdi valdarán gegn borgaralegri bráðabirgðastjórn landsins og handtók [[Abdalla Hamdok]] forsætisráðherra. * [[31. október]] - [[Loftslagsráðstefna Sameinuðu þjóðanna 2021]] hófst í Glasgow í Skotlandi. === Nóvember === [[Mynd:Regeringen_Andersson_på_väg_till_slottet_2021-2.jpg|thumb|right|Magdalena Andersson heldur ásamt ríkisstjórn sinni til fundar við Svíakonung 30. nóvember.]] * [[1. nóvember]] - Skráð andlát vegna [[COVID-19]] náðu 5 milljónum á heimsvísu. * [[11. nóvember]] - [[SpaceX]] sendi fjóra meðlimi leiðangursins [[Expedition 66]] til Alþjóðlegu geimstöðvarinnar. * [[13. nóvember]] - 197 lönd undirrituðu [[Glasgow-loftslagssamningurinn|Glasgow-loftslagssamninginn]]. * [[14. nóvember]] - Óvenjumiklar rigningar ollu [[flóðin í norðvesturríkjunum 2021|flóðum]] í norðvesturríkjum Bandaríkjanna. * [[16. nóvember]] - Rússar voru gagnrýndir harðlega eftir að prófanir á flaugum til að granda [[gervihnöttur|gervihnöttum]] mynduðu ský af [[geimrusl]]i sem ógnaði Alþjóðlegu geimstöðinni. * [[21. nóvember]] – [[Abdalla Hamdok]] var aftur gerður forsætisráðherra Súdans eftir viðræður við valdaránsmenn úr hernum sem steyptu honum af stóli í október. * [[23. nóvember]] – Blóðtaka úr [[Blóðmeri|blóðmerum]] var stöðvuð á fimm stöðum á Íslandi eftir að myndbönd bárust frá dýraverndunarsamtökum um illa meðferð á merum. * 23. nóvember - 46 norðurmakedónskir ferðamenn létust í [[rútuslysið í Búlgaríu 2021|rútuslysi]] í Búlgaríu. * [[24. nóvember]] - [[DART-tilraunin]]: NASA sendi geimfar sem á að breyta braut loftsteins með því að rekast á hann. * [[26. nóvember]] - Alþjóðaheilbrigðisstofnunin flokkaði [[SARS-CoV-2-Omikron]] sem COVID-19-afbrigði til að hafa sérstakar áhyggjur af. * [[28. nóvember]] – [[Annað ráðuneyti Katrínar Jakobsdóttur|Önnur ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur]] tók við völdum. [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri hreyfingin grænt framboð]], [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokkur]] og [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokkur]] eiga aðild að ríkisstjórninni en flokkarnir hafa setið í stjórn frá 2017. * 28. nóvember – Stjórnarandstæðingurinn [[Xiomara Castro]] var kjörin forseti [[Hondúras]], fyrst kvenna. * [[30. nóvember]] – Eyríkið [[Barbados]] lýsti yfir stofnun lýðveldis. Landstjórinn [[Sandra Mason]] varð fyrsti forseti landsins og tók við embætti þjóðhöfðingja af [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabetu 2. Bretadrottningu]]. * 30. nóvember – [[Magdalena Andersson]] tók við embætti forsætisráðherra Svíþjóðar, fyrst kvenna. ===Desember=== [[Mynd:Webb’s_Golden_Mirror_Wings_Open_One_Last_Time_on_Earth.jpg|thumb|right|Nærmynd af gylltum speglum James Webb-geimsjónaukans.]] * [[4. desember]] - Íslenska landsliðið í [[hópfimleikar|hópfimleikum]] vann gullverðlaun í hópfimleikum kvenna og silfur í hópfimleikum karla á Evrópumótinu í [[TeamGym]] í Portúgal. * [[8. desember]] – [[Olaf Scholz]] tók við embætti [[Kanslari Þýskalands|kanslara Þýskalands]]. [[Angela Merkel]] lét af embætti eftir sextán ára valdatíð. * [[10. desember]] - [[Magnus Carlsen]] vann sinn 5. heimsmeistaratitil í skák með sigri á rússneska skákmeistaranum [[Jan Nepomnjastsjíj]]. * [[12. desember]] - Yfirgnæfandi meirihluti þátttakenda hafnaði sjálfstæði í þriðju og síðustu [[þjóðaratkvæðagreiðsla um sjálfstæði Nýju-Kaledóníu|þjóðaratkvæðagreiðslunni]] um sjálfstæði [[Nýja-Kaledónía|Nýju-Kaledóníu]]. * 12. desember - Hollenski ökuþórinn [[Max Verstappen]] vann bikarmeistaramót ökumanna í [[Formúla 1|Formúlu 1]]-kappakstrinum. * [[13. desember]] - Danski fyrrum ráðherrann [[Inger Støjberg]] var dæmd í 60 daga fangelsi fyrir brot á lögum um ráðherraábyrgð. * [[19. desember]] – [[Gabriel Boric]] var kjörinn forseti [[Chile]]. * [[25. desember]] - [[James Webb-geimsjónaukinn]] var sendur út í geim með [[Ariane 5]]-geimflaug frá Evrópsku geimferðastofnuninni. * [[26. desember]] - Hitamet var slegið í [[Alaska]] þegar 19,4 gráðu hiti mældist á [[Kodiak-eyja|Kodiak-eyju]]. ==Dáin== * [[5. janúar]] – [[Jonas Neubauer]], bandarískur ''[[Tetris]]''-spilari (f. [[1981]]). * [[11. janúar]] – [[Stacy Title]], bandarísk leikkona, leikstjóri, og framleiðandi (f. [[1964]]). * [[13. janúar]] – [[Siegfried & Roy|Sigfried Fischbacher]], þýsk-bandarískur töframaður (f. [[1939]]). * [[16. janúar]] – [[Phil Spector]], bandarískur upptökustjóri og útgefandi (f. [[1939]]). * [[18. janúar]] – [[Svavar Gestsson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1944]]). * [[23. janúar]] – [[Hal Holbrook]], bandarískur leikari (f. [[1925]]). * [[24. janúar]] – [[Jóhannes Eðvaldsson]], íslenskur knattspyrnumaður (f. [[1950]]). * [[3. febrúar]] – [[Birgir Lúðvíksson]], fv. formaður Knattspyrnufélagsins Fram (f. [[1937]]). * [[5. febrúar]] - [[Christopher Plummer]], kanadískur leikari (f. [[1929]]). * [[14. febrúar]] – [[Carlos Menem]], fyrrum forseti Argentínu (f. [[1930]]). * [[17. febrúar]] – [[Rush Limbaugh]], bandarískur útvarpsmaður (f. [[1951]]). * [[7. mars]] – [[Lars Göran Petrov]], sænskur tónlistarmaður (f. [[1972]]). * [[17. mars]] – [[John Magufuli]], forseti Tansaníu (f. [[1959]]). * [[21. mars]] – [[Nawal El Saadawi]], egypsk kvenréttindakona (f. [[1931]]). * [[23. mars]] – [[Edmund Gettier]], bandarískur heimspekingur (f. [[1927]]). * [[7. apríl]] – [[Kai Nielsen]], kanadískur heimspekingur (f. [[1926]]). * [[9. apríl]] – [[Filippus prins, hertogi af Edinborg]] (f. [[1921]]). * [[16. apríl]] – [[Guðmundur St. Steingrímsson]], íslenskur djasstrommuleikari (f. [[1929]]). * [[19. apríl]] – [[Walter Mondale]], fyrrum varaforseti Bandaríkjanna (f. [[1928]]). * [[28. apríl]] – [[Michael Collins (geimfari)|Michael Collins]], bandarískur geimfari (f. [[1930]]). * [[27. maí]] – [[Poul Schlüter]], fyrrum forsætisráðherra Danmerkur (f. [[1929]]). * [[14. júní]] – [[Gunnar Ingi Birgisson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1947]]). * [[24. júní]] – [[Benigno Aquino III]], fyrrum forseti Filippseyja (f. [[1960]]). * [[26. júní]] – [[Mike Gravel]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1930]]). * [[29. júní]] – [[Donald Rumsfeld]], fyrrum varnarmálaráðherra Bandaríkjanna (f. [[1932]]). * [[7. júlí]] – [[Jovenel Moïse]], forseti Haítí (f. [[1968]]). * [[9. júlí]] – [[Þórunn Egilsdóttir]], íslensk stjórnmálakona (f. [[1964]]). * [[26. júlí]] - [[Joey Jordison]], bandarískur trommari (f. [[1975]]). * [[19. ágúst]] – [[Raoul Cauvin]], belgískur myndasöguhöfundur (f. [[1938]]). * [[20. ágúst]] – [[Styrmir Gunnarsson]], íslenskur ritstjóri (f. [[1938]]). * [[24. ágúst]] – [[Charlie Watts]], enskur trommari (f. [[1941]]). * [[2. september]] – [[Mikis Þeódórakis]], grískt tónskáld (f. [[1925]]). * [[6. september]] – [[Jean-Paul Belmondo]], franskur leikari (f. [[1933]]). * [[10. september]] – [[Jorge Sampaio]], fyrrum forseti Portúgals (f. [[1939]]). * 10. september – [[Jón Sigurðsson (f. 1946)|Jón Sigurðsson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1946]]). * [[15. september]] – [[Álfrún Gunnlaugsdóttir]], íslenskur rithöfundur og bókmenntafræðingur (f. [[1938]]). * [[16. september]] – [[Vilborg Dagbjartsdóttir]], íslenskur rithöfundur (f. [[1930]]). * [[17. september]] – [[Abdelaziz Bouteflika]], fyrrum forseti Alsír (f. [[1937]]). * [[18. október]] – [[Colin Powell]], fyrrum utanríkisráðherra Bandaríkjanna (f. [[1937]]). * [[20. október]] – [[Mihaly Csikszentmihalyi]], ungverskur og bandarískur sálfræðingur (f. [[1934]]). * [[26. október]] – [[Mort Sahl]], bandarískur leikari (f. [[1927]]). * [[11. nóvember]] – [[Frederik Willem de Klerk]], fyrrum forseti Suður-Afríku (f. [[1936]]). * [[23. nóvember]] – [[Chun Doo-hwan]], fyrrum forseti Suður-Kóreu (f. [[1931]]). * [[30. nóvember]] – [[Jón Sigurbjörnsson]], íslenskur leikari (f. [[1922]]). * [[5. desember]] – [[Bob Dole]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1923]]). * [[6. desember]] – [[Kåre Willoch]], fyrrum forsætisráðherra Noregs (f. [[1928]]). * [[11. desember]] - [[Fjölnir Geir Bragason]], íslenskur húðflúrari (f. [[1965]]). * [[12. desember]] – [[Anne Rice]], bandarískur rithöfundur (f. [[1941]]). * [[14. desember]] – [[María Guðmundsdóttir]], íslensk leikkona (f. 1935). * [[26. desember]] – [[Desmond Tutu]], suður-afrískur biskup og aðgerðasinni (f. [[1931]]). * [[28. desember]] – [[Harry Reid]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1939]]). * [[31. desember]] – [[Betty White]], bandarísk leikkona (f. [[1922]]). ==Nóbelsverðlaunin== * [[Bókmenntaverðlaun Nóbels|Bókmenntir]]: [[Abdulrazak Gurnah]] * [[Nóbelsverðlaunin í efnafræði|Efnafræði]]: [[Benjamin List]] og [[David MacMillan]] * [[Nóbelsverðlaunin í eðlisfræði|Eðlisfræði]]: [[Syukuro Manabe]], [[Klaus Hasselmann]] og [[Giorgio Parisi]] * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]]: [[Maria Ressa]] og [[Dmítríj Múratov]] * [[Nóbelsverðlaunin í hagfræði|Hagfræði]]: [[David Card]], [[Joshua Angrist]] og [[Guido Imbens]] * [[Nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði|Lífeðlis- og læknisfræði]]: [[David Julius]] og [[Ardem Patapoutian]] [[Flokkur:2021| ]] [[Flokkur:2021-2030]] f6kyb22ax3pq4anpuh6tamgmuy0udz7 0 131138 1978860 1977765 2026-09-14T13:13:55Z Berserkur 10188 1978860 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]]. == Atburðir == ===Janúar=== * [[1. janúar]]: **[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]]. ** 41 lést í eldsvoða sem varð í á bar í skíðabænum [[Crans Montana]] í [[Sviss]]. ** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum. * [[3. janúar]]: ** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins. ** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]]. ** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]]. * [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland. * [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda. * [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]] gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust. * [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]]. * [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið. * [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl. * [[18. janúar]]: ** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna. ** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni. ** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]]. Titillinn var síðar sviptur af þeim og Marokkó afhentur titillinn. * [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers. * [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram. * [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins. * [[22. janúar]]: ** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni. ** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur. * [[23. janúar]] - [[Ílíjana Jotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rúmen Radev]]. * [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið. * [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning. * [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]]. * [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. ===Febrúar=== * [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]]. * [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu. * [[8. febrúar]]: **Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]]. ** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals. * [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig. * [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. * [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi. * [[20. febrúar]]: ** [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni. ** [[Sagrada Família]] í [[Barselóna]] varð hæsta kirkja í heimi þegar hún tók fram úr [[dómkirkjan í Ulm|dómkirkjunni í Ulm]]. * [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes. * [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s. * [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]]. * [[28. febrúar]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið hófst þegar Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess. ===Mars=== * [[2. mars]]: ** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]]. ** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]]. * [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Srí Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust. * [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]]. * [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s. * [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan. * [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]]. * [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi. * [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands. * [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði. * [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]]. ===Apríl=== [[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]] * [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]]. * [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km. * [[7. apríl]]: **[[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé. ** [[Tô Lâm]] var kosinn forseti [[Víetnam]]s. * [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]] þar sem yfir 300 létust. * [[10. apríl]] - Áhöfn Artemis II lenti í sjónum við Kyrrahaf nálægt [[San Diego]]. * [[12. apríl]] - Þingkosningar fóru fram í [[Ungverjaland]]i. [[Fidesz]]-flokkur [[Viktor Orbán]] tapaði fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza-flokkurinn|Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar]]. * [[16. apríl]] - [[Donald Trump]] boðaði 10 daga [[vopnahlé]] milli [[Ísrael]]s og [[Líbanon]]s. * [[17. apríl]] - [[Íran]] opnaði [[Hormússund]] fyrir skipaumferð tímabundið. * [[19. apríl]] - Þingkosningar í [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Flokkur [[Rúmen Radev]], fyrrum forseti, hlaut flest atkvæði. * [[22. apríl]] - Íran gerði árásir á vöruflutningaskip við [[Hormússund]]. * [[25. apríl]] - Íslamskir vígahópar gerðu árásir á byggðir í [[Malí]]. * [[28. apríl]] - Úkraína gerði þriðju árás sína í mánuðinum á olíubirgðastöð Rússa í Tuapse í [[Krasnodarfylki]]. ===Maí=== * [[1. maí]] - [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] yfirgáfu [[Samtök olíuútflutningslanda]] (OPEC). * [[10. maí]] - Farþegar á hollensku skemmtiferðaskipi voru fluttir til sinna heimalanda frá [[Tenerife]] eftir að [[hantaveira|hantaveirufaraldur]] hafði verið um borð og létust þrír farþega. * [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] var haldið í Austurríki. Lagið ''Bangaranga'' frá Búlgaríu vann. * [[14. maí]] - [[Evika Siliņa]], forsætisráðherra [[Lettland]]s, sagði af sér vegna viðbragða stjórnarinnar við [[Drónahernaður|drónahernaði]] Úkraínu. * [[16. maí]]: **[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar. Sjálfstæðisflokkurinn átti góðu gengi að fagna í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu. ** Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinaðist [[Borgarbyggð]]. * [[19. maí]] - [[Arsenal]] varð meistari í ensku úrvalsdeildinni í fyrsta sinn í 22 ár. * [[23. maí]] - Rússland gerði yfir 600 dróna og loftskeytaárásir á Úkraínu. * [[24. maí]] - 82 létust í námuslysi í norður-[[Kína]]. * [[26. maí]] - Hitamet var sett fyrir maí á Englandi þegar hiti fór í 35,1 C° í [[Konunglegi grasagarðurinn í Kew|Kew-grasagarðinum]] í London. * [[27. maí]] - [[Sjálfstæðisflokkur]], [[Viðreisn]] og [[Framsókn]] mynduðu meirihluta í [[borgarstjórn Reykjavíkur]]. * [[29. maí]] - Rússneskt [[flygildi]] hafnaði á fjölbýlishúsi í borginni [[Galaţi]] í Rúmeníu, nálægt landamærum Úkraínu. Rúmenía rak í kjölfarið rússneska ræðismanninn í borginni [[Constanta]]. ===Júní=== * [[2. júní]] - [[Hildur Björnsdóttir]] tók við sem [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. * [[3. júní]]: ** Íran gerði loftárás á alþjóðaflugvöllinn í [[Kúveit]]. ** Úkraína gerði drónaárás á olíuvinnslu við [[Sankti Pétursborg]]. Nokkrum dögum síðar voru enn frekari árásir gerðar á hernaðarskotmörk. * [[7. júní]]: ** Þingkosningar voru haldnar í [[Armenía|Armeníu]]. Stjórn [[Níkol Pasjínjan]] hélt velli. ** Íran gerði loftárásir á norður-Ísrael. Ísrael svaraði í sömu mynt. * [[8. júní]] - [[Jarðskjálfti]] af stærð 7,8 varð á Filippseyjum, sá stærsti síðan 1990. * [[9. júní]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árásir á Íran eftir að bandarísk þyrla var skotin niður. Íran gerði eldflaugaárásir á bandarískar herstöðvar í Barein, Jórdaníu og Kúveit. * [[11. júní]] - [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] hófst. Mótið var haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada. * [[12. júní]] - [[Elon Musk]] varð fyrsti billjónamæringur sögunnar eftir að opnað var fyrir viðskipti með fyrirtæki hans, [[SpaceX]], á [[NASDAQ]]-hlutabréfamarkaðnum. * [[14. júní]]: ** Bandaríkin og Íran gerðu samkomulag til að binda enda á [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]. ** [[New York Knicks]] varð [[NBA]]-meistari í fyrsta sinn síðan 1973. * [[18. júní]] - Úkraína gerði mestu árásir sínar á Moskvu síðan [[innrás Rússlands í Úkraínu]] hófst. * [[21. júní]] - Hægrimaðurinn [[Abelardo de la Espriella]] sigraði í forsetakosningum í [[Kólumbía|Kólumbíu]]. * [[22. júní]]: ** [[Keir Starmer]] tilkynnti um afsögn sína sem [[forsætisráðherra Bretlands]] og sem formaður Breska verkamannaflokksins. ** Fyrstu hvalirnir voru veiddir við Ísland frá árinu 2023, tvær [[langreyður|langreyðar]] af [[Hvalur 9 RE-399|Hval 9]]. * [[24. júní]]: ** [[Jarðskjálftarnir í Venesúela 2026|Jarðskjálftar af stærðinni 7,2 og 7,2 riðu yfir Venesúela]] vestur af [[Karakas]]. Fjölbýlishús hrundu og týndu mörg þúsund lífi. ** Ný brú yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð. Brúin leysti af einbreiða brú sem byggð var árið [[1961]] og stytti [[hringvegurinn|hringveginn]] um 12 kílómetra. * [[26. júní]] - Íran gerði drónaárás á flutningaskip við [[Hormússund]]. Bandaríkin svöruðu með árásum á dróna- og vopnageymslur í Íran. * Hitamet voru slegin í Danmörku, Þýskalandi, Póllandi og Tékklandi. ===Júlí=== * [[1. júlí]] - [[Háskóli Íslands]] og [[Hólaskóli (háskóli)|Háskólinn á Hólum]] sameinuðust. * [[3. júlí]] - Rússar gerðu loftárásir á [[Kýiv]] þar sem tugir létust. * [[8. júlí]] - Vopnahléi lauk í [[Íransstríðið 2026|Íransstríðinu]] þegar Íran skaut á olíuflutningaskip og Bandaríkin svöruðu með árásum á Íran. * [[17. júlí]] - Yfir 100 hús brunnu í [[Drammen]] í Noregi. * [[19. júlí]] - [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] vann [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] í úrslitum [[HM 2026]] í knattspyrnu. * [[20. júlí]]: **[[Andy Burnham]] tók við sem [[forsætisráðherra Bretlands]] af [[Keir Starmer]]. ** [[Daniel Ortega]], forseti [[Níkaragva]] lýsti yfir að framvegis yrðu engar kosningar í landinu. * [[23. júlí]] - Neyðarástandi var lýst yfir í [[Sjálfstjórnarhéraðið Madríd|héraðinu Madríd]] á Spáni vegna [[skógareldar|skógarelda]]. Einnig geisuðu skógareldar í Frakklandi og Portúgal. * [[28. júlí]]: ** Jarðskjálfti að stærð 6,8 varð á [[Kyushu]] í Japan nálægt borginni [[Kumamoto]] þar sem verslunarmiðstöð og verksmiðja voru meðal mannvirkja sem eyðilögðust. Yfir 30 létust og hundruð slösuðust. ** [[Keiko Fujimori]], tók við sem forseti [[Perú]]. * [[29. júlí]]: ** Nokkur þúsund [[minkur|minkar]] sluppu úr minkabúi í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]] eftir innbrot í búið. ** [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Sádi-Arabía gerðu árásir á herstöðvar í Írak þar sem hópar hliðhollir Íran dvöldu. * [[30. júlí]]: ** Landhelgisgæslan og sérsveit ríkislögreglustjóra tóku við stjórn Bandero, skipi [[Paul Watson]]-samtakanna vegna ógnana við hvalveiðiskipið [[Hvalur 9|Hvals 9]] og neitun á samvinnu við yfirvöld. Skipið var fært til hafnar og 21 skipverja var vísað úr landi. ** 111 létust þegar um 80.000 flóttafólks fóru yfir til spænsku [[hólmlenda|hólmlendunnar]] [[Ceuta]] frá norðurodda [[Marokkó]]. ===Ágúst=== * [[7. ágúst]] - Skógareldar í sunnanverðri [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] ollu því að 20.000 íbúar rýmdu svæðið og einn lést. * [[10. ágúst]]: ** [[Úkraína]] gerði drónárásir í fjölda rússneskra héraða, þ.á.m. á olíuhreinsunarstöð í [[Tatarstan]] þar sem 13 létust. ** Yfir 330 manns létust í [[Jarðskjálftinn í Kólumbíu 2026|jarðskjálfta í vestanverðri Kólumbíu]]. * [[11. ágúst]]: ** Sýrlenskur dómstóll dæmdi [[Bashar Al-Assad]] fyrrum forseta landsins, bróður hans Maher og embættismenn eins og varnarmálaráðherrann og yfirmann öryggissveitanna, til dauða. ** Nálægt 100 létust í ferjuslysi í [[Simbabve]]. * [[12. ágúst]]: ** [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] átti sér stað á [[norðurhvel]]i. Á Íslandi, Spáni og Grænlandi var hægt að sjá almyrkva. ** Úkraínuher gerði loftárásir á flotastöð í rússnesku borginni [[Novorossíjsk]] við [[Svartahaf]]. * [[14. ágúst]] - 103 létust þegar jarðskjálfti af stærðinni 7,7 varð nálægt eyjunni [[Flores]] við [[Litlu-Sundaeyjar]] í Indónesíu. * [[18. ágúst]] - Yfir 100 létust í námuslysi í [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afríkulýðveldinu]]. * [[19. ágúst]] - [[András Baka]] varð forseti [[Ungverjaland]]s. * [[20. ágúst]]: [[Rojava|Lýðræðislega fylkjasambandið í Norður-Sýrlandi]] var að fullu innlimað af ríkisstjórn [[Sýrland]]s. * [[26. ágúst]] - [[Flóðin í Nepal 2026|Skyndiflóð varð í Trishuli-fljóti]] vegna jökulshruns á mörkum [[Nepal]]s og [[Tíbet]]s með þeim afleiðingum að yfir 1.400 létust og um 5.000 eru týndir. * [[28. ágúst]] - [[Hákon krónprins]] varð [[Hákon 8.]], konungur Noregs, eftir andlát föðurs síns [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haralds 8.]] * [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|Þjóðaratkvæðagreiðsla]] um áframhaldandi aðildarviðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]] fór fram. Þeim var hafnað. * [[31. ágúst]] - Síðustu kvöldfréttir [[Sýn]]ar, áður [[Stöð 2]], voru fluttar. Þær höfðu gengið í tæp 40 ár. ===September=== * [[1. september]]: ** Duane Davis var dæmdur sekur fyrir morðið á rapparanum [[Tupac Shakur]] sem gerðist 30 árum fyrr. ** Einstaklingar máttu [[blóðgjöf|gefa blóð]] óháð [[kyn]]i eða [[kynhneigð]] á Íslandi. * [[5. september]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árás á þrjú írönsk olíuskip við [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]]. * [[13. september]] - Þingkosningar voru haldnar í Svíþjóð. * [[14. september]] - Fyrstu ráðherrar [[Skotland]]s, [[Norður-Írland]]s og [[Wales]] undirrituðu sameiginlega yfirlýsingu um sjálfsákvörðunarrétt þjóðanna í [[Cardiff]]. ===Október=== * [[4. október]] - Þingkosningar verða í Brasilíu. ===Nóvember=== * [[3. nóvember]] - Kosningar verða haldnar í Bandaríkjunum. * [[7. nóvember]] - Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum. ===Desember=== ==Dáin== * [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]]) * [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]). * [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]). * [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]). * [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]). * [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]]) * [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]). * [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]]) * [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]]) * [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]). * [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]]) * [[18. febrúar]]: ** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]]) ** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]). * [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]]) * [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]). * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]) . * [[13. mars]]: **[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]). ** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]]) * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]). * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]). * [[20. mars]]: ** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]). ** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]). * [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]). * [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]]) * [[9. apríl]] - [[Björgvin Halldórsson]], íslenskur söngvari (f. [[1951]]). * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk söngkona (f. [[1952]]). * [[17. apríl]] - [[Oscar Schmidt]], brasilískur körfuknattleiksmaður (f. [[1958]]). * [[19. apríl]] - [[Desmond Morris]], breskur dýrafræðingur (f. [[1928]]) * [[20. apríl]] - [[Valdimar Örnólfsson]], íþróttamaður og fimleikakennari (f. [[1932]]). * [[6. maí]] - [[Ted Turner]], bandarískur viðskiptamaður og sjónvarpsframleiðandi (f. [[1938]]). * [[28. maí]] - [[Aðalsteinn Bergdal]], íslenskur leikari og tónlistarmaður (f. [[1949]]). * [[4. júní]] - [[Marjane Satrapi]], íransk-franskur rithöfundur (f. [[1969]]). * [[8. júní]] - [[Tryggvi Gíslason]], skólameistari Menntaskólans á Akureyri (f. [[1938]]). * [[17. júní]] - [[Margrét Helga Jóhannsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1940]]). * [[5. júlí]] - [[Þrúður Vilhjálmsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1973]]) * [[6. júlí]] - [[Magnús Þór Jónsson]] (Megas), tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[8. júlí]] - [[Bonnie Tyler]], velsk söngkona (f. [[1951]]). * [[9. júlí]] - [[Ann Widdecombe]], bresk þingkona og ráðherra (f. [[1947]]). * [[10. júlí]] - [[Kinu Rochford]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1990]]) * [[11. júlí]] - [[Lindsey Graham ]], bandarískur þingmaður (f. [[1955]]). * [[13. júlí]] - [[Sam Neill]], nýsjálenskur leikari (f. [[1947]]). * [[20. júlí]] - [[Kevin Keegan]], enskur knattspyrnumaður og knattspyrnustjóri (f. [[1951]]). * [[24. júlí]] - [[Gunnar Rósinkranz]], íslenskur byggingarverkfræðingur (f. [[1941]]). * [[29. júlí]]: **[[Glen Hansard]], írskur tónlistarmaður (f. [[1970]]) ** [[Gunnar Þórðarson]], íslenskur tónlistarmaður (f. [[1945]]) * [[31. júlí]] - [[Franco Baresi]], ítalskur knattspyrnumaður (f. [[1960]]). * [[9. ágúst]] - [[Don Nelson]], bandarískur körfuknattleiksþjálfari og leikmaður (f. [[1940]]). * [[13. ágúst]] - [[Bogi Ísak Nilsson]], ríkissaksóknari og ríkislögreglustjóri (f. [[1940]]). * [[14. ágúst]] - [[Yayoi Kusama]], japönsk listakona (f. [[1929]]. * [[17. ágúst]] - [[Frank Beard]], bandarískur trommari ([[ZZ Top]]) (f. [[1949]]). * [[21. ágúst]] - [[Steinn Ármann Magnússon]], íslenskur leikari (f. [[1964]]). * [[25. ágúst]]: **[[Dolly Parton]], bandarísk söngkona (f. [[1946]]). **[[Tim Curry]], enskur leikari (f. [[1946]]). * [[26. ágúst]] - [[Eyvindur P. Eiríksson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1935]]). * [[27. ágúst]] - [[Ratko Mladić]], bosníu-serbneskur hershöfðingi (f. [[1942]]). * [[28. ágúst]] - [[Haraldur 5. Noregskonungur]] (f. [[1937]]). * [[31. ágúst]] - [[Sigríður Þorvaldsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1941]]). * [[2. september]] - [[Gloria Steinem]], bandarískur femínisti, blaðamaður og pólitískur aktívisti (f. [[1934]]). [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:2021-2030]] swii23jmxgcj13dn4oj8t05nsyhey13 0 139965 1978935 1959102 2026-09-15T09:55:39Z TKSnaevarr 53243 1978935 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Orson Welles | búseta = | mynd = Orson Welles 1937.jpg | myndastærð = 250px | myndatexti = Orson Welles árið 1937. | fæðingardagur = [[6. maí]] [[1915]] | fæðingarstaður = [[Kenosha]], [[Wisconsin]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1985|10|10|1915|5|6}} | dauðastaður = [[Los Angeles]], [[Kalifornía|Kaliforníu]], Bandaríkjunum | þekkt_fyrir = | starf = Leikari, leikstjóri, framleiðandi, handritshöfundur | trú = | maki = Virginia Nicolson (gift 1934–1940)<br>[[Rita Hayworth]] (gift 1943–1947)<br>Paola Mori (gift 1955–1985) | foreldrar = | undirskrift = Orson Welles signature.svg }} '''George Orson Welles''' (6. maí 1915&nbsp;– 10. október 1985) var [[Bandaríkin|bandarískur]] leikari, leikstjóri, rithöfundur og framleiðandi sem vann í leikhúsi, útvarpi og í kvikmyndum. Hann var frumkvöðull í öllum þremur miðlunum: Á leiksviðinu var hann meðal annars þekktur fyrir útfærslu sína á leikritinu ''[[Júlíus Sesar (leikrit)|Júlíus Sesar]]'' eftir [[William Shakespeare]] á [[Broadway]] (1937), í útvarpinu fyrir [[útvarpsleikrit]]ið ''[[Innrásin frá Mars|Innrásina frá Mars]]''<ref>{{cite book|last1=Schwartz|first1=A. Brad|title=Broadcast Hysteria: Orson Welles's War of the Worlds and the Art of Fake News|date=2015|publisher=Hill and Wang|location=New York|page=336|url=https://books.google.com/books?id=EOzIBAAAQBAJ&q=legendary+status#v=snippet&q=legendary%20status&f=false}}</ref> (1938) og á hvíta tjaldinu fyrir kvikmyndina ''[[Citizen Kane]]'' (1941) sem gjarnan er talin ein besta mynd allra tíma. Á þrítugsaldri leikstýrði Welles ýmsum ríkisstyrktum uppsetningum, þ. á m. uppsetningu á ''[[Makbeð]]'' með svörtum leikurum og pólitíska söngleiknum ''[[The Cradle Will Rock]]''. Árið 1937 stofnaðu þeir [[John Houseman]] Mercury-leikhúsið, sjálfstætt leikfélag sem setti upp ýmsar sýningar á Broadway til ársins 1941. Welles öðlaðist frægð bæði innanlands og erlendis sem leikstjóri og sögumaður útvarpsleikritsins ''Innrásarinnar frá Mars'', sem byggt var á samnefndri bók eftir [[H. G. Wells]]. Leikritið þótti svo raunverulegt að margir héldu að innrás úr geimnum stæði í raun yfir og óttuðust um líf sitt. Sumar samtímaheimildir greina frá því að frásagnir um ofsahræðslu hlustenda hafi verið ýktar<ref name="McFarland">{{cite book |last=Bartholomew |first=Robert E. |date=2001 |title=Little Green Men, Meowing Nuns, and Head-Hunting Panics: A Study of Mass Psychogenic Illness and Social Delusion |url=https://books.google.com/books?id=GeWm-zM3NEoC&lpg=PP1&dq=Little%20Green%20Men%2C%20Meowing%20Nuns%20and%20Head-Hunting%20Panics%3A&pg=PA219#v=onepage&q&f=false |location=Jefferson, N.C. |publisher=McFarland |page= |access-date=19. nóvember 2018 }}</ref> en þó gerði útsendingin Welles að stjörnu. Fyrsta kvikmynd Welles var ''Citizen Kane'' (1941), sem hann skrifaði, framleiddi og leikstýrði og lék aðalhlutverk titilpersónunnar Charles Foster Kane. Welles var utangarðsmaður í Hollywood-stúdíókerfinu og átti aðeins eftir að leikstýra 13 kvikmyndum í fullri lengd á ferli sínum. Hann barðist í sífellu fyrir að viðhalda stjórn á verkefnum sínum frá kvikmyndaframleiðendunum og seinna frá ýmsum sjálfstæðum fjárfestum. Margar myndir hans voru aldrei fullgerðar eða gefnar út. Leikstjórnarstíll Welles var sérstæður: Í verkum hans eru atriði sögunnar oft sýnd í [[Ólínuleg frásögn|ólínulegri frásögn]], skil á milli skugga og ljóss eru afar skörp líkt og á olíumálverkum, sjónarhorn myndavélarinnar eru einkennileg og margar hljóðbrellur úr útvarpi notaðar. Welles hefur verið lýst sem ''auteur'', eða sjálfstæðum listamanni sem viðhélt stjórn á öllum öngum verka sinna.<ref name="Rosenbaum">Rosenbaum, Jonathan, ''[https://books.google.com/books?id=95c3YFDncFYC&printsec=frontcover&dq=discovering+orson+welles&hl=en&ei=HOPeS9n_KIWKlwfqm6H7BA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Discovering Orson Welles]''. Berkeley and Los Angeles, California: University of California Press, 2007</ref> Welles gerði 12 kvikmyndir á eftir ''Citizen Kane''. Myndirnar ''[[The Magnificent Ambersons]]'' (1942), ''[[Touch of Evil]]'' (1958) og ''[[Chimes at Midnight]]'' (1966) þykja meðal hans bestu verka, en myndirnar ''[[The Lady from Shanghai]]'' (1947)<ref>{{cite web |url=http://www.jonathanrosenbaum.net/1998/06/list-o-mania-or-how-i-learned-to-stop-worrying-and-love-american-movies/ |title=List-o-Mania, or, How I Learned to Stop Worrying and Love American Movies |last1= |first1= |last2= |first2= |date=June 25, 1998 |website= |publisher=Jonathan Rosenbaum |access-date=2015-05-09 |archive-date=2016-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428194825/http://www.jonathanrosenbaum.net/1998/06/list-o-mania-or-how-i-learned-to-stop-worrying-and-love-american-movies/ |url-status=dead }}</ref> og ''[[F for Fake]]'' (1973)<ref>{{cite web |url=http://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-chimes-at-midnight-1965 |title=Great Movie: Chimes at Midnight |last1= |first1= |last2= |first2= |date=June 4, 2006 |website= |publisher=Roger Ebert |access-date=2015-05-09 }}</ref> eru einnig hátt skrifaðar. Árið 2002 var Welles kjörinn besti kvikmyndaleikstjóri allra tíma í tveimur skoðanakönnunum bresku kvikmyndastofnunarinnar meðal leikstjóra og gagnrýnenda.<ref name="BFI Directors">{{cite web |url=http://old.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |title=Sight & Sound &#124;Top Ten Poll 2002&nbsp;– The Directors' Top Ten Directors |publisher=BFI |date=September 5, 2006 |access-date=December 30, 2009 |archive-date=október 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013231353/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |url-status=dead }}</ref><ref name="BFI Critics">{{cite web |url=http://old.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-directors.html |title=Sight & Sound &#124;Top Ten Poll 2002&nbsp;– The Critics' Top Ten Directors |publisher=BFI |date=September 5, 2006 |access-date=December 30, 2009 |archive-date=mars 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303181654/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-directors.html |url-status=dead }}</ref> Welles var þekktur fyrir djúpa rödd sína<ref>Christey, Jaime N.{{cite web|url=http://http/ |title=Archived copy |access-date=June 17, 2015 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100209065204/http://http/ |archivedate=February 9, 2010 }}</ref> og lék í fjölmörkum Shakespeare-leikritum, útvarpsútsendingum auk þess sem hann var flinkur [[Töfrabrögð|töframaður]]. == Kvikmyndaskrá == === Sem kvikmyndagerðarmaður === ==== Fullkláraðar kvikmyndir í fullri lengd ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Ár ! rowspan="2" |Upprunalegur titill ! rowspan="2" |Íslenskur titill ! colspan="3" |Titlaður sem ! rowspan="2" |Athugasemdir |- !Leikstjóri !Handritshöfundur !Framleiðandi |- |1941 |''Citizen Kane'' |''Blaðakóngurinn'' |{{Já}} |{{Já}} |{{Já}} | |- |1942 |''The Magnificent Ambersons'' |''Dýrðardagar Amberson-fjölskyldunnar'' |{{Já}} |{{Já}} |{{Já}} | |- |1943 |''Journey into Fear'' |''Í greipum dauðans'' |{{Nei}} |{{Já}} |Ótitlaður |Einnig ótitlaður aðstoðarleikstjóri |- |1946 |''The Stranger'' |''Stríðsglæpamaðurinn'' |{{Já}} |Ótitlaður |{{Nei}} | |- | rowspan="2" |1947 |''Monsieur Verdoux'' | |{{Nei}} |Saga |{{Nei}} | |- |''The Lady from Shanghai'' |''Konan frá Sjanghaí'' |Ótitlaður |{{Já}} |{{Já}} | |- |1948 |''Macbeth'' | |{{Já}} |Ótitlaður |{{Nei}} | |- |1951 |''Othello'' |''Óþelló'' |{{Já}} |{{Já}} |{{Já}} | |- |1955 |''Mr. Arkadin'' | |{{Já}} |{{Já}} |{{Nei}} |Einnig listrænn stjórnandi, búningahönnuður og ótitlaður klippari |- |1958 |''Touch of Evil'' |''Hin blindu augu lögreglunnar'' |{{Já}} |{{Já}} |{{Nei}} | |- |1962 |''The Trial'' | |{{Já}} |{{Já}} |{{Nei}} |Einnig ótitlaður klippari |- |1966 |''Chimes at Midnight'' |''Miðnæturómar'' |{{Já}} |{{Já}} |{{Nei}} |Einnig búningahönnuður |- |1968 |''The Immortal Story'' | |{{Já}} |{{Já}} |{{Nei}} |Frönsk sjónvarpsmynd sýnd í kvikmyndahúsum í sumum löndum, m.a. Bandaríkjunum |- |1973 |''F for Fake'' | |{{Já}} |{{Já}} |{{Nei}} |Heimildamynd • Einnig ótitlaður klippari |- |1978 |''Filming Othello'' | |{{Já}} |{{Já}} |{{Nei}} |Heimildamynd |- |1992 |''Don Quixote'' | |{{Já}} |{{Já}} |{{Já}} |Upphaflega kvikmynduð milli 1957 og 1972 • Fullkláruð og útgefin eftir dauða Welles í breyttri útgáfu í leikstjórn Jesus Franco |- |1999 |''The Big Brass Ring'' | |{{Nei}} |{{Já}} |{{Nei}} | |- |2018 |''The Other Side of the Wind'' | |{{Já}} |{{Já}} |{{Já}} |Einnig klippari með Bob Murawski  • Upphaflega kvikmynduð milli 1970 og 1976 • Fullkláruð og útgefin eftir dauða höfundar |} ==TIlvísanir== <references/> {{Commonscat|Orson Welles}} {{DEFAULTSORT:Welles, Orson}} {{fde|1915|1985|Welles, Orson}} [[Flokkur:Bandarískir kvikmyndaleikstjórar]] [[Flokkur:Bandarískir leikarar]] [[Flokkur:Bandarískir töframenn]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki besta frumsamda handritsins]] j8d4zqeg00nafbx2ye39e586nuc66w4 14 141248 1978903 1605979 2026-09-14T16:19:01Z TKSnaevarr 53243 1978903 wikitext text/x-wiki {{skoða meira|Forsætisráðherra Danmerkur}} [[Flokkur:Danskir stjórnmálamenn]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar eftir löndum|Danmörk]] [[Flokkur:Evrópskir forsætisráðherrar|Danmörk]] [[Flokkur:Ríkisstjórnarleiðtogar eftir löndum|Danmörk]] r8jm0nw8ma6eqlqb943bz6i4i1bmyvv 0 141279 1978907 1977389 2026-09-14T19:19:07Z TKSnaevarr 53243 1978907 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Borgarastyrjöldin í Jemen | partof = [[Arabíski veturinn|arabíska vetrinum]] | image = Yemeni Civil War.svg | width = 480px | image_size = 300px | caption = Myndin sýnir áætlað yfirráðasvæði stríðandi fylkinga í september 2026. <div style="text-align: left;">{{legend|#cae7c4|Undir stjórn [[Hútar|Húta]]}} {{legend|#f98787|Undir stjórn alþjóðlega viðurkenndu ríkisstjórnarinnar og bandamanna hennar}} {{legend|#b4b2ae|Undir stjórn [[Íslamska ríkið|íslamska ríkisins]]}} {{legend|#ffffff|Undir stjórn [[Ansar al-Sjaría]] og [[Al-Kaída]]}} </div> | date = 16. september 2014 –<br />({{Aldur í árum, mánuðum og dögum|2014|09|16}}) | place = [[Jemen]], suðurhluti [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] | territory = 28. apríl 2020: Hútar stjórna öllu [[Norður-Jemen]] að undanskyldu landstjórnarumdæminu [[Ma'rib]].<ref name=95Jawf>{{Cite news|last1=|first1=|last2=|first2=|url=https://english.iswnews.com/13024/audience-question-did-ansar-allah-liberated-95-of-al-jawf/|title=Audience Question: Did Ansar Allah Liberated 95% of al-Jawf?|date=2020-04-30|work=Islamic World News|access-date=2020-04-30|language=en-us|archive-date=2020-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511160324/https://english.iswnews.com/13024/audience-question-did-ansar-allah-liberated-95-of-al-jawf/|url-status=dead}}</ref><ref name=key>{{Cite news|title=Yemen: Houthi army spokesman declares end of Jawf operation, holds ‘key to Marib’ |access-date=1 May 2020 |website=[[Middle East Monitor]] |url=https://www.middleeastmonitor.com/20200501-yemen-houthi-army-spokesman-declares-end-of-jawf-operation-holds-key-to-marib/}}</ref> | result = | status = * [[Hútar]] stjórna jemensku höfuðborginni [[Sana]] * Hernaðarbandalag undir stjórn Sáda leiðir íhlutun til að koma fyrri stjórn aftur til valda * Fyrrum forsetinn [[Ali Abdullah Saleh]] drepinn í átökum við Húta * [[Umbreytingaráð suðursins]] (STC) hertekur [[Aden]] * Stjórnarherinn endurtekur Aden og suðurhluta Jemens í gagnsókn, STC er leyst upp | combatants_header = Helstu stríðsaðilar | combatant1 = * [[File:Houthis emblem.svg|20px]] [[Hútí-fylkingin]] * [[File:Yemeni Armed Forces Emblem.svg|20px]] Stuðningsmenn [[Ali Abdullah Saleh|Saleh]] (til ársins 2017) {{Collapsible list |title='''Meintir stuðningsaðilar:''' |1={{IRN}} [[Íran]]<br /> |2=[[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|20px]] [[Hizbollah]] |3={{PRK}} [[Norður-Kórea]] |date=June 2018}} | combatant2 = {{nowrap|'''{{YEM}} Ríkisstjórn [[Jemen]]s'''}} * [[File:Flag of the Yemen Armed Forces.svg|20px]] Öryggissveitir hliðhollar leiðtogaráði ríkisstjórnar Jemens * Þjóðarher Jemens * [[Al-Islah]] '''Alþjóðlegt hernaðarbandalag undir stjórn Sádi-Arabíu'''<br/> {{SAU}} [[Sádi-Arabía]]<br/> {{ARE}} [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]]<br/> {{SEN}} [[Senegal]]<br/> {{SDN}} [[Súdan]]<br/> {{MAR}} [[Marokkó]]<br/> {{QAT}} [[Katar]] {{Collapsible list |title='''Færri en 1.000 hermenn:''' |1={{BHR}} [[Barein]] |2={{EGY}} [[Egyptaland]] |3={{KWT}} [[Kúveit]] |4={{JOR}} [[Jórdanía]] }} {{Collapsible list |title='''Stuðningsaðilar:''' |1={{UK}} [[Bretland]] |2={{FRA}} [[Frakkland]] |3={{ITA}} [[Ítalía]] |4={{USA}} [[Bandaríkin]] |5={{ESP}} [[Spánn]] |6=[[File:Flag of NATO.svg|20px]] [[Atlantshafsbandalagið]] |7={{CHE}} [[Sviss]] }} ---- '''[[File:Flag of South Yemen.svg|22px|border]] Aðskilnaðarsinnar í suðurhluta Jemens * [[Umbreytingaráð suðursins]] (2017–2026) {{Collapsible list |title='''Stuðningsaðilar:''' |1={{ARE}} [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] }} | combatant3 = '''[[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Al-Kaída]]'''<br> '''[[File:ShababFlag.svg|20px]] [[Ansar al-Sjaría]]''' ---- '''[[File:Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg|20px]] [[Íslamska ríkið]]''' | commander1 = * [[File:Houthis emblem.svg|20px]] [[Abdúl Malik al-Hútí]] * {{YEM}} [[Ali Abdullah Saleh]] {{KIA}} (til 2017) | commander2 = {{YEM}} [[Abdrabbuh Mansur Hadi]] (2012–2022)<br/>{{YEM}} [[Rashad al-Alimi]] (2022–)<br/>{{SAU}} [[Salman bin Abdul Aziz al-Sád|Salman konungur]]<br/>{{SAU}} [[Múhameð bin Salman]]<br/>{{ARE}} [[Múhameð bin Zayed]]<br/>{{QAT}} [[Tamim bin Hamad Al Thani]] (2015–17)<br/>{{SEN}} [[Macky Sall]]<br/>{{MAR}} [[Múhameð 6. Marokkókonungur|Múhameð 6.]] (2015–19)<br /> {{Collapsible list | title = '''Með færri en 1.000 hermenn''' | 1 = {{JOR}} [[Abdúlla 2. Jórdaníukonungur|Abdúlla 2.]] | 2 = {{EGY}} [[Abd al-Fattah as-Sisi]] | 3 = {{KWT}} [[Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah]] (2015–20) | 4 = {{BHR}} [[Hamad bin Isa Al Khalifa]] }} ---- [[File:Flag of South Yemen.svg|20px]] [[Aidarus al-Zoubaidi]] | commander3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Qasim al-Raymi]] ---- [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Abu Bilal al-Harbi]] | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = 150.000–200.000 hermenn | strength2 = {{SAU}} 100 herflugvélar og 150.000 hermenn<br/>{{ARE}} 30 herflugvélar<br/>{{BHR}} 15 herflugvélar og 300 hermenn<br/>{{KWT}} 15 herflugvélar<br/>{{QAT}} 10 herflugvélar og 1.000 hermenn<br/>{{JOR}} 6 herflugvélar<br/>{{MAR}} 6 herflugvélar og 1.500 hermenn<br/>{{SDN}} 4 herflugvélar og 6.000 hermenn<br/>{{SEN}} 2.100 hermenn<br/>{{EGY}} 4 herskip og herflugvélar<br />1.800 málaliðar | strength3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Ansar al-Sjaría]] * [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] 6.000–8.000 vígamenn ---- [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] ISIL: 300 | casualties1 = „Þúsundir“ drepnir (samkvæmt Al Jazeera í maí 2018)<br />11.000+ drepnir (samkvæmt talningum Sáda) | casualties2 ={{SAU}}1.000-3.000 hermenn drepnir<br /> {{ARE}} 130+ hermenn drepnir<br />{{BHR}} 8 hermenn drepnir<br>{{QAT}} 4 hermenn drepnir<br>{{MAR}} 1 hermaður drepinn | casualties3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] 1.000 drepnir, 1.500 handsamaðir | casualties4 = 91.600+ drepnir alls í Jemen (11.700+ óbreyttir borgarar)<br/>500+ drepnir alls í Sádi-Arabíu<br/>49.960 særðir alls í Jemen (10.768 óbreyttir borgarar)<br/>3.154.572 manns á vergangi 84.701 börn látin úr sulti<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/11/21/yemen-children-hunger/2076683002/|title=Save the Children says 85,000 kids may have died of hunger in Yemen|first=Associated|last=Press|publisher=}}</ref> og 2.556 látin úr [[Kólera|kólerufaraldri]]<ref>{{Cite web|url=http://www.emro.who.int/pandemic-epidemic-diseases/cholera/outbreak-update-cholera-in-yemen-25-october-2018.html|title=Outbreak update – Cholera in Yemen, 25 October 2018|last=CSR|website=www.emro.who.int|access-date=2018-10-25}}</ref> | notes = | campaignbox = }} '''Borgarastyrjöldin í Jemen''' eru átök sem hófust árið 2014 og eru tveir hópar sem berjast þar um völd. Annars vegar eru það [[Hútí-fylkingin]] og hópar sem studdu [[Ali Abdullah Saleh]] fyrrum forseta landsins. Þeir stjórna höfuðstaðnum [[Sana]]. Hins vegar eru það hópar sem styðja alþjóðlega viðurkennda stjórn Jemens, sem nú er í höndum leiðtogaráðs undir stjórn [[Rashad al-Alimi]], og hafa höfuðstöðvar í borginni [[Aden]]. Stjórnvöld [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] hafa blandað sér í átökin og styðja stjórn al-Alimi. Þar sem uppreisnarher Húta nýtur stuðnings stjórnvalda í [[Íran]] er gjarnan litið á átökin í Jemen sem [[leppstríð]] á milli Írans og Sádi-Arabíu um áhrif í [[Mið-Austurlönd]]um.<ref>{{Vefheimild|titill=Íran og Sádi-Arabía: Í köldu stríði|url=https://www.frettabladid.is/frettir/iran-og-sadi-arabia-i-koeldu-strii/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2018|mánuður=6. apríl|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223425/https://www.frettabladid.is/frettir/iran-og-sadi-arabia-i-koeldu-strii/|safnmánuður=24. mars|safnár=2023}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Tugir barna féllu í loftárásum Sádi-Araba og bandamanna|url=https://www.frettabladid.is/frettir/tugir-barna-fellu-i-loftarasum-sadi-araba-og-bandamanna/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2018|mánuður=10. ágúst|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223434/https://www.frettabladid.is/frettir/tugir-barna-fellu-i-loftarasum-sadi-araba-og-bandamanna/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref> Um 100.000 manns hafa látist í stríðinu, þar af um 12.000 óbreyttir borgarar, og um 50.000 særst. Sér í lagi hafa stríðsátökin komið illa niður á jemenskum börnum.<ref>{{Vefheimild|titill=„Jemen er helvíti á jörðu fyrir börn“|höfundur=Lovísa Arnardóttir|url=https://www.frettabladid.is/frettir/jemen-er-helviti-a-joeru-fyrir-boern|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=16. nóvember|safnslóð=https://web.archive.org/web/20210423022122/https://www.frettabladid.is/frettir/jemen-er-helviti-a-joeru-fyrir-boern/|safnár=2021|safnmánuður=23. apríl}}</ref> ==Saga== Upphaf borgarastyrjaldarinnar í [[Jemen]] má rekja til [[Arabíska vorið|arabíska vorsins]] og fjöldamótmæla sem þá fóru fram gegn stjórn forsetans [[Ali Abdullah Saleh]].<ref name=sunna>{{Vefheimild|titill=Hvað geng­ur á í Jemen?|höfundur=Sunna Ósk Loga­dótt­ir|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/03/28/hvad_gengur_a_i_jemen/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=28. mars}}</ref> Í byrjun 2011 var Saleh hrakinn frá völdum og varaforseti hans, [[Abdrabbuh Mansur Hadi]], var kjörinn forseti í kosningum sem fóru fram næsta ár.<ref name=sunna/> Hadi erfði erfiða stöðu frá forvera sínum og þurfti bæði að takast á við skæruhernað vígahópa eins og [[Al-Kaída]], víðtæka spillingu í jemenska stjórnkerfinu, matarskort, atvinnuleysi og aðskilnaðarsinna í suðurhluta landsins.<ref name=sunna/> Þessir erfiðleikar leiddu til þess að stjórn hans varð berskjölduð gegn uppreisn. Á árunum 2012 til 2013 stýrði stjórn Hadi nokkurs konar þjóðfundi í Jemen þar sem reynt var að útkljá framtíðarskipulag landsins. Áætlanir voru gerðar í samráði við ýmsa þjóðfélagshópa um að skipta landinu í sex hluta og setja nýja stjórnarskrá.<ref>{{Vefheimild|titill=Hvernig hófst ein versta mannúðarkrísa heims? |höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2020-06-07-hvernig-hofst-ein-versta-mannudarkrisa-heims|útgefandi=[[RÚV]]|dags=7. júní 2020|skoðað=20. janúar 2024}}</ref> [[Hútí-fylkingin]], vopnuð samtök minnihlutahóps [[sjía]]múslima í Jemen, hafði lengi háð skærur gegn stjórnarher landsins, en eftir að ný stjórn tók við völdum nýttu þeir sér veikleika hennar og lögðu undir sig norðurhluta Jemen. Í september árið 2014 gerðu Hútar áhlaup á höfuðborgina [[Sana]] og tókst að leggja hana undir sig í janúar árið 2015.<ref name=sunna/> Hadi forseti var settur í stofufangelsi en í febrúar sama ár tókst honum að flýja úr haldi og koma sér upp bækistöðvum í borginni [[Aden]], sunnar í landinu.<ref name=sunna/> Stuttu síðar gerðu Hútar bandalag við öryggissveitir sem enn voru hliðhollar gamla forsetanum, Saleh, og gerðu tilraun til að ræna völdum í landinu og setja Saleh aftur á forsetastól. Hadi forseti flúði land, en uppreisn Hútanna var nú farin að vekja athygli grannríkisins [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]]. Sádar óttuðust að Hútarnir nytu stuðnings keppinauta þeirra, hins sjíaíslamska [[Íran]]s, og ákváðu því að grípa inn í styrjöldina með loftárásum ásamt bandalagi átta annarra ríkja.<ref>{{Vefheimild|titill=Gleymda stríðið í Jemen|höfundur=Sveinn H. Guðmarsson|url=http://www.ruv.is/frett/gleymda-stridid-i-jemen|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2016|mánuður=8. desember}}</ref> Einkum hefur [[Bandaríkjaher|her]] [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] veitt Sádum ríkulega aðstoð í styrjöldinni.<ref>{{Vefheimild|titill=Gleymda stríðið í Jemen|höfundur=Guðrún Margrét Guðmundsdóttir|url=https://stundin.is/grein/5104/|útgefandi=''[[Stundin]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=30. júlí}}</ref> Deilt er þó um hversu mikil ítök, ef einhver, Íranar hafa í hreyfingu Húta.<ref>{{Vefheimild|titill=Söguleg átök í Jemen|höfundur=Pálmi Jónasson|url=http://www.ruv.is/frett/soguleg-atok-i-jemen|útgefandi=''[[RÚV]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2015|mánuður=26. mars}}</ref> Vegna stríðsástandsins hafa öfgahreyfingar á borð við [[Ríki íslams]] einnig náð fótfestu í Jemen og hafa sölsað undir sig landsvæði í suðurhluta landsins.<ref name=sunna/> Í lok ársins 2017 flosnaði upp úr bandalagi Hútanna og fyrrum forsetans Saleh. Hersveitir Saleh í Aden háðu orrustu við Hútana og Saleh var skotinn til bana er hann reyndi að flýja úr borginni yfir á yfirráðasvæði Sáda.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrr­ver­andi for­seti Jem­ens myrt­ur|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/12/04/fyrrverandi_forseti_jemens_myrtur/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=14. desember}}</ref> Brestir hafa einnig myndast í bandalaginu sem berst gegn Hútunum. Þann 11. ágúst árið 2019 tókst [[Umbreytingaráð suðursins|Umbreytingaráði suðursins]] (STC), sveitum aðskilnaðarsinna sem vilja aukið sjálfræði fyrir suðurhluta Jemens, að hertaka borgina Aden, þar sem stjórn Hadi hafði haft aðsetur sitt, með hjálp [[Sameinuðu arabísku furstadæmin|Sameinuðu arabísku furstadæmanna]].<ref>{{Vefheimild|titill=Brestir í hernaðarbandalagi gegn Hútum í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/brestir-i-hernadarbandalagi-gegn-hutum-i-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=11. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Að­skilnaðar­sinnar ná yfir­ráðum á for­seta­höllinni í Jemen|url=https://www.visir.is/g/2019190819885|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=11. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/adskilnadarsinnar-treysta-stodu-sina-i-aden|titill=Aðskilnaðarsinnar treysta stöðu sína í Aden|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=29. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Kristján Róbert Kristjánsson}}</ref> Stjórn Hadi komst þann 5. nóvember sama ár að samkomulagi við STC um að ríkisstjórninni yrði leyft að snúa aftur til Aden og skyldi mynda 24 ráðherra ríkisstjórn þar sem stjórnarsinnar og STC fengu 12 ráðherra hvor.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/samkomulag-um-sudurhluta-jemens|titill=Samkomulag um suðurhluta Jemens|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=6. nóvember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=6. nóvember|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref> Stjórn STC rauf þetta samkomulag hins vegar í apríl árið 2020 og lýsti yfir sjálfstæði Suður-Jemens.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2020/04/26/lysa-yfir-sjalfstjorn-i-sudur-jemen|titill=Lýsa yfir sjálfstjórn í Suður-Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=26. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2020550886d/jemenskir-ad-skilnadar-sinnar-lysa-yfir-sjalf-staedi|titill=Jemenskir að­skilnaðar­sinnar lýsa yfir sjálf­stæði|útgefandi=''Vísir''|ár=2020|mánuður=26. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Ráðið dró sjálfstæðisyfirlýsinguna til baka í lok júlí sama ár.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2020/07/29/sjalfstaedisyfirlysing-afturkollud|titill=Sjálfstæðisyfirlýsing afturkölluð|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=29. júlí|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=29. júlí|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Þann 14. september 2019 var gerð [[Drónaárásir|drónaárás]] á tvær olíuvinnslustöðvar sádi-arabíska ríkisolíufyrirtækisins [[Aramco]] innan Sádi-Arabíu. Árásin skaðaði olíuframleiðslu Sáda og hafði mikil áhrif á alþjóðlegt olíuverð. Hútar lýstu yfir ábyrgð á árásinni en Sádar og Bandaríkjamenn hafa sakað Írana um að standa að baki henni.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/kennir-iran-um-drona-arasir-a-sadi-arabiu|titill=Kennir Íran um dróna-árásir á Sádi Arabíu|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=14. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Freyr Gígja Gunnarsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/dronaaras-a-oliuvinnslustodvar-i-sadi-arabiu|titill=Drónaárás á olíuvinnslustöðvar í Sádi-Arabíu|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=14. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Andri Yrkill Valsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/09/17/segja_skotstad_flauganna_vera_fundinn/|titill=Segja skotstað flaug­anna vera fund­inn|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=17. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september}}</ref> Íranar neituðu sök í málinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2019190919276|titill=Íranir neita á­byrgð í á­rásum á olíu­vinnslu­stöðvar Sádi-Arabíu|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=17. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Þann 7. apríl 2022 tilkynnti Hadi að hann hygðist stíga til hliðar og framselja sérstöku leiðtogaráði völd sín sem forseti.<ref>{{Vefheimild|titill=Forseti Jemen færir leiðtogaráði völd sín|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/07/forseti-jemen-faerir-leidtogaradi-vold-sin|útgefandi=RÚV|ár=2022|mánuður=7. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=7. apríl|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Í byrjun desember 2025 hóf Umbreytingaráð suðursins stórsókn inn á yfirráðasvæði ríkisstjórnarinnar í Hadramout-héraði og annars staðar í Suður-Jemen og lagði það undir sig á skömmum tíma.<ref name="fault line2">{{cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/artc-hadramout-the-fault-line-that-could-decide-southern-yemen-s-future|title=Hadramout: the fault line that could decide southern Yemen's future - analysis|author=Marwan Nabil|work=i24News|date=9 December 2025|access-date=10 December 2025|archive-date=7 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260107060258/https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/artc-hadramout-the-fault-line-that-could-decide-southern-yemen-s-future|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sofx.com/uae-backed-forces-claim-full-control-of-southern-yemen/|title=UAE-Backed Forces Claim Full Control of Southern Yemen|author=|work=SOFX|date=9 December 2025|access-date=9 December 2025|archive-date=7 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260107060259/https://www.sofx.com/uae-backed-forces-claim-full-control-of-southern-yemen/|url-status=live}}</ref> Sádi-arabískar hersveitir skárust í leikinn og leiddu gagnsókn ásamt stjórnarhernum á móti Umbreytingaráðinu og endurheimtu stjórn í Aden 7. janúar 2026.<ref name=":0">{{Cite web |title=Saudi-backed forces move on Aden as Yemen secessionist leader vanishes |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/7/saudi-led-coalition-strikes-yemen-says-stc-leader-al-zubaidi-has-fled |access-date=2026-01-10 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=UAE-backed separatists withdraw from key Yemeni city after Saudi strikes |url=https://www.middleeasteye.net/news/uae-backed-separatists-withdraw-key-yemeni-city-after-saudi-strikes |access-date=2026-01-10 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Í kjölfarið gáfu fulltrúar Umbreytingaráðsins í [[Ríad]] út yfirlýsingu um að samtökin hefðu verið leyst upp.<ref name=":3">{{Cite web |title=Yemen's STC denies dissolution, demands release of detained delegation in Riyadh |url=https://english.news.cn/20260110/3e1dedae47d4469e8257d0756b1235bd/c.html |access-date=2026-01-11 |website=english.news.cn}}</ref> Í september 2026 gerðu Hútar skyndisókn og hertóku svæði og eyjar við strönd [[Rauðahaf]]sins sem gerðu þeim kleift að ógna skipasiglingum um [[Mandab-sund]]. Þeir lýstu því yfir að öllum væri öruggt að sigla um sundið nema skipum Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|titill= Hútar hertóku mikilvægar eyjar í Rauðahafi |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-09-12-hutar-hertoku-mikilvaegar-eyjar-i-raudahafi-486872|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 12. september 2026 |skoðað=14. september 2026|höfundur=Brynja Dögg Friðriksdóttir}}</ref> ==Stríðsglæpir== Allir stríðsaðilar í jemensku borgarastyrjöldinni hafa sætt ásökunum um [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]] og [[mannréttindabrot]]. Í ágúst árið 2018 gaf rannsóknarnefnd mannréttindasérfræðinga [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] út skýrslu þar sem því var lýst yfir að hvorki stjórnarher Jemens, alþjóðabandalag Sáda né Hútí-fylkingin hafi reynt að takmarka mannfall óbreyttra borgara í stríðinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/08/28/stridsglaepir_af_halfu_allra_adila/|titill=Stríðsglæp­ir af hálfu allra aðila|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=28. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/amnesty-stridsglaepir-framdir-i-jemen|titill=Amnesty: Stríðsglæpir framdir í Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=12. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> Samkvæmt skýrslunni hefur hernaðarbandalag Sádi-Arabíu gert að minnsta kosti 32 árásir á sjúkrahús, skóla, moskur og menningarhús sem njóta verndar samkvæmt alþjóðalögum. Þá voru rakin fjölmörg tilfelli þar sem hernaðarbandalagið hefur ráðist á íbúðahverfi, markaði og önnur opin almenningssvæði með þeim afleiðingum að hundruðir óbreyttra borgara hafa látið lífið.<ref name=fréttablaðstríðsglæpir>{{Vefheimild|url=https://www.frettabladid.is/frettir/saka-striandi-fylkingar-um-strisglaepi/|titill=Saka stríðandi fylkingar um stríðsglæpi|útgefandi=''Fréttablaðið''|ár=2018|mánuður=29. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223535/https://www.frettabladid.is/frettir/saka-striandi-fylkingar-um-strisglaepi/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref> Í skýrslu sem [[Amnesty International]] gaf út um styrjöldina í júlí sama ár voru stjórnarher Jemens og hersveitir Sameinuðu arabísku furstadæmanna sökuð um gróf mannréttindabrot á borð við kerfisbundin mannrán og [[pyntingar]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/amnesty-stridsglaepir-framdir-i-jemen|titill=Amnesty: Stríðsglæpir framdir í Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=12. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> Í skýrslunni eru Sameinuðu arabísku furstadæmin sökuð um að hafa komið upp valdakerfi á hernámssvæðum sínum í Jemen þar sem jemenskir borgarar er handteknir af tilefnislausu og pyntaðir, meðal annars með raflostum og kynferðislegu ofbeldi.<ref>{{Vefheimild|titill=‘GOD ONLY KNOWS IF HE’S ALIVE’|url=https://www.amnesty.org/download/Documents/MDE3186822018ENGLISH.PDF|útgefandi=[[Amnesty International]]|tungumál=enska|ár=2018|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Í skýrslu sem fréttastofan [[AP]] vann í samstarfi við [[Pulitzer-stofnunin|Pulitzer-stofnunina]] og birti í desember 2018 var komist að þeirri niðurstöðu að Hútar pynti fanga sína. Samkvæmt skýrslunni hafa um þúsund verið pyntaðir og 186 látist af um 18.000 skráðum föngum Hútí-fylkingarinnar.<ref>{{Vefheimild|titill=Hútar sakaðir um að beita fanga pyntingum|url=https://www.visir.is/g/2018181209070/hutar-sakadir-um-ad-beita-fanga-pyntingum-|útgefandi=''Vísir''|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|ár=2018|mánuður=8. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Í skýrslu Sameinuðu þjóðanna eru Hútar jafnframt sakaðir um að brjóta á kvenfrelsi og trúfrelsi á yfirráðasvæði sínu og um að hafa fangelsað Jemena sem aðhyllast [[Bahá'í trúin|Bahá'í-trú]].<ref name=fréttablaðstríðsglæpir/> [[Bandaríkin]], [[Bretland]] og [[Frakkland]] hafa verið sökuð um hlutdeild í stríðsglæpum alþjóðabandalagsins vegna vopnasölu ríkjanna til Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2019190909660|titill=Bandaríkjamenn, Bretar og Frakkar mögulega samsekir um stríðsglæpi í Jemen|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=3. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Í mars árið 2019 samþykktu bæði [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings|fulltrúadeild]] og [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] frumvarp þess efnis að Bandaríkin skyldu hætta hernaðarstuðningi og vopnasölum til Sádi-Arabíu<ref>{{Vefheimild|titill=Vilja hætta að styðja stríðið í Jemen|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/03/13/vilja_haetta_ad_stydja_stridid_i_jemen/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=13. mars|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> en [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseti beitti neitunarvaldi gegn ályktuninni. Trump færði þær röksemdir að vopnasölur til Sáda væru nauðsynlegar til að verjast Írönum og bandamönnum þeirra í Austurlöndum nær og að án nákvæmra vopna yrði mannfall óbreyttra borgara í styrjöldinni enn meira.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Kristján Róbert Kristjánsson|titill=Trump beitti neitunarvaldi|url=https://www.ruv.is/frett/trump-beitti-neitunarvaldi|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=25. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Eftir að stjórnarskipti urðu í Bandaríkjunum árið 2021 tilkynnti [[Joe Biden]], nýr forseti landsins, hins vegar þann 4. febrúar að Bandaríkin hygðust hætta fjárstuðningi við stjórnarherinn í stríðinu.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Hildur Margrét Jóhannsdóttir|titill=Bandaríkin hætta fjárveitingum til stjórnarhers Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/2021/02/04/bandarikin-haetta-fjarveitingum-til-stjornarhers-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2021|mánuður=4. febrúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=5. febrúar}}</ref> Stjórn Bidens hóf hins vegar aftur að selja bandalagi Sáda vopn árið 2022.<ref>{{cite web|last1=Almosawa|first1=Shuaib|title=As U.S. Focuses on Ukraine, Yemen Starves|url=https://theintercept.com/2022/03/16/yemen-war-biden-us-support-saudi-arabia/|website=[[The Intercept]]|date=16 March 2022|access-date=1 April 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Biden Doubles Down on a Failed Yemen Policy|url=https://www.hrw.org/news/2022/02/15/biden-doubles-down-failed-yemen-policy|website=[[Human Rights Watch]]|access-date=1 April 2022|language=en|date=15 February 2022}}</ref> ==Friðarumleitanir== Alþjóðlegar friðarumleitanir í borgarastyrjöldinni hafa borið takmarkaðan árangur. Í desember árið 2018 hittust fulltrúar Húta og ríkisstjórnar Jemen þó í friðarviðræðum sem haldnar voru í [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]] í Svíþjóð með milligöngu Sameinuðu þjóðanna. Á fundinum var fallist á vopnahlé í héraðinu [[Hodeida]] og að sveitir beggja fylkinga myndu hverfa frá hafnarborginni Hodeida, sem er ein mikilvægasta borg landsins fyrir innflutning á matvælum. Í stað þeirra voru [[Friðargæslusveitir Sameinuðu þjóðanna|öryggissveitir á vegum Sameinuðu þjóðanna]] staðsettar í borginni.<ref>{{Vefheimild|titill=Samið um vopnahlé í Hodeidah|url=https://www.frettabladid.is/frettir/sami-um-vopnahle-i-hodeidah/|útgefandi=''Fréttablaðið''|ár=2018|mánuður=13. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223554/https://www.frettabladid.is/frettir/sami-um-vopnahle-i-hodeidah/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Samið um vopnahlé í Hodeida|url=https://www.mbl.is/frettir/burdargrein/2018/12/13/samid_um_vopnahle_i_hodeida/|útgefandi=mbl.is|ár=2018|mánuður=13. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Vopnahléð í Hodeida var enn í gildi í júlí 2019 en er talið brothætt.<ref>{{Vefheimild|titill=Hodeidah Ceasefire Holding But Faster Progress Key to Stopping Yemen from Sliding into Regional War, Deepening Humanitarian Crisis, Speakers Tell Security Council|url=https://www.un.org/press/en/2019/sc13887.doc.htm|útgefandi=[[Sameinuðu þjóðirnar]]|ár=2019|mánuður=18. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|tungumál=enska}}</ref> Þann 8. apríl 2020 lýsti hernaðarbandalag Sáda einhliða yfir vopnahléi vegna [[Kórónaveirufaraldur 2019-2020|kórónaveirufaraldursins]] það ár.<ref>{{Vefheimild|titill=Vopnahléi lýst yfir vegna kórónuveirufaraldursins|url=https://www.ruv.is/frett/2020/04/08/vopnahlei-lyst-yfir-vegna-koronuveirufaraldursins|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=8. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Ásrún Brynja Ingvardóttir}}</ref> Í mars 2022 féllust stríðandi fylkingar á tveggja mánaða vopnahlé.<ref>{{Vefheimild|titill=Tveggja mánaða vopnahlé boðað í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/01/tveggja-manada-vopnahle-bodad-i-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2022|mánuður=1. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=3. apríl|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> ==Tímalína== [[Mynd:Destroyed house in the south of Sanaa 12-6-2015-4.jpg|thumb|right|Hús í rúst í Sana árið 2015.]] ===2015=== * 25. mars: Forsetinn [[Abdrabbuh Mansur Hadi]] flýr höfuðborgina [[Sana]]. Sama dag hefur Sádí Arabía loftárásir gegn Hútum.<ref>{{cite news|url=https://news.vice.com/article/with-a-bounty-on-his-head-yemens-president-flees-as-rebels-advance|agency=VICE News|title=Saudi Arabia Launches Airstrikes in Yemen as President Flees Amid Rebel Advance|date=25 March 2015|access-date=25 March 2015|first=John|last=Beck|archive-date=11 júlí 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711142547/https://news.vice.com/article/with-a-bounty-on-his-head-yemens-president-flees-as-rebels-advance|url-status=dead}}</ref> * 26. mars: Flugher Sádí Arabíu gerir árásir á alþjóðaflugvöllinn í Sana'a og herflugvöllinn al Dulaimi. Alls látast 17 í árásunum.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/yemen-security-sanaa-airport/update-1-planes-strike-airport-military-airbase-in-yemens-sanaa-residents-idUSL6N0WS01K20150326?feedType=RSS&feedName=industrialsSector |title=UPDATE 1-Planes strike airport, military airbase in Yemen's Sanaa-residents}}</ref> * 27. mars: Hersveitir undir forystu Sádí Arabíu og Egyptalands gera árásir á Jemen annan daginn í röð, sem skilja eftir sig 10 látna í umdæminu Saada. Sádí Arabía lýsir því jafnframt yfir að flugbanni verði skýrt uppi haldið.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/03/27/middleeast/yemen-saudi-arabia-airstrikes/index.html |title=Saudi-led coalition pounds Yemen with airstrikes for a second day}}</ref> *28. mars: Loftárásir halda áfram, Sádí Arabía gerir fullt tilkall til Jemensks flugsvæðis og flugumferðar.<ref>{{Cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/2015/03/yemen-aden-saudi-arabia-150327174924579.html |title=Saudi-led air strikes hit Yemen for third straight day}}</ref> Ennfremur heldur Sádí Arabía því fram að hafa eyðilagt eldflaugageymslu í eigu Húta samstundis því að flytja á brott hóp á vegum Sameinuðu Þjóðanna í [[Sana'a]].<ref>{{Cite web |url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/03/28/-Decisive-Storm-destroys-Houthi-missile-stockpile-.html |title=‘Decisive Storm’ destroys Houthi missile stockpile}}</ref> *29. mars: Þrátt fyrir flugbann sett af Sádí Arabíu, sendir [[Pakistan]] Boeing 747 þotu til þess að flytja á brott pakistanska ríkisborgara frá Jemen sökum neyðarástandsins.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-pakistan/pakistan-sends-747-jumbo-jets-to-evacuate-distraught-nationals-from-yemen-idUSKBN0MP03J20150329 |title=Pakistan sends 747 jumbo jets to evacuate distraught nationals from Yemen}}</ref> *30. mars: [[Kína]] safnar ríkisborgurum sínum í landinu burt vegna áhyggja af öryggisástandinu.<ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/68af10fd112a4fa0b9e4508c778887e7/china-evacuating-yemen-suspending-anti-piracy-patrols |title=China evacuates 571 from Yemen, suspends anti-piracy patrols}}</ref> Flóttamannabúðir í Harad Umdæmi verða fyrir loftárásum Sádí Arabíu þar sem minnst 40 látast. [[Hútar]] bæta undir sig landsvæði við seinasta vígi Hadi forseta í [[Aden]].<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security/air-strike-kills-at-least-40-at-yemen-camp-for-displaced-idUSKBN0ML0YC20150330?irpc=932 |title=Air strike kills at least 40 at Yemen camp for displaced}}</ref> *2. apríl: [[Al-Kaída]] gerir árás á fangelsi í [[Al Mukalla]], og frelsar 270 fanga.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/04/02/middleeast/yemen-prison-break/index.html |title=Officials: Al Qaeda fighters free 270 from Yemeni prison}}</ref> *3. apríl: Flugvélar frá Sádi-Arabíu kasta út vopnum og sjúkrabúnaði yfir [[Tawahi]].<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-aden-houthis/yemeni-fighters-repel-houthis-in-aden-after-arms-drop-idUSKBN0MU0KU20150403 |title=Yemeni fighters repel Houthis in Aden after arms drop}}</ref> *10. apríl: Pakistanska þingið kýs gegn tillögu um að ganga til liðs við bandalag Sádi-Arabíu og Egyptalands og lýsir yfir hlutleysi sínu.<ref>{{Cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/2015/04/pakistan-rules-military-operations-yemen-150410074921586.html |title=Pakistan parliament backs neutrality in Yemen conflict}}</ref> Sameinuðu þjóðirnar vara við því að ástandið haldi áfram að fara versnandi samtímis því sem þær flytja mannúðaraðstoð ýmiskonar til landsins.<ref>{{Cite web |url=https://www.voanews.com/a/united-nations-warns-the-situation-in-yemen-continues-to-deteriorate/2714374.html |title=UN Warns Yemen Situation Continues to Deteriorate}}</ref> Indland flytur í veg 5600 manns frá Jemen þar með talið 690 ríkisborgara sína, sem hluta að því sem þeir kalla aðgerðina Raahat þrátt fyrir flugbann.<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/2015/04/11/world/asia/india-concludes-evacuation-of-its-citizens-from-yemen.html?nytmobile=0 |title=India Concludes Evacuation of Its Citizens From Yemen}}</ref> *11. apríl: Sádi-Arabía staðhæfir að loftárásir þeirra hafi orðið yfir 500 Hútum að bana. Ríkisstjórn Jemen heldur því fram að 385 óbreyttir borgarar hafi látist og 342 særst. [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]] heldur því á hinn bóginnn fram að 648 manns hafi látist og 2191 særst, þar með talið hermenn.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/04/11/middleeast/yemen-crisis-saudi-arabia/ |title=Yemen crisis: More than 500 rebels killed in airstrikes, Saudi Arabia says}}</ref> *14. apríl: [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] kýs refsiaðgerðir gegn Hútum með 14 atkvæðum með, 0 á móti og 1 atkvæði sem sat hjá frá Rússum. Refsiaðgerðirnar innihalda vopnasölubann til að stemma stigu við ofbeldinu. Rússar sögðust einungis myndu styðja vopnasölubann sem næði jafnt til fylkinganna á meðan Bandaríkin eru að taka klára afstöðu gegn Hútum og með Sádí-Arabíu og stjórnarhernum.<ref>{{Cite web |url=http://beta.latimes.com/world/middleeast/la-fg-un-yemen-arms-embargo-20150414-story.html |title=With Russia abstaining, Security Council punishes Yemeni rebel leaders }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> *16. apríl: Al-Kaída klófestir [[Riyan-flugvöllur|Riyan-flugvöll]] í borginni [[Al Mukalla]] sunnarlega í landinu.<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtontimes.com/news/2015/apr/16/al-qaeda-captures-major-airport-oil-terminal-south/ |title=Al Qaeda captures major airport, oil terminal in south Yemen}}</ref> ===2016=== *1 október: Skip, af gerðinni [[HSV-2 Swift]], í eigu Sameinuðu Arabísku Furstadæmanna sem notaðist við mannúðarstörf verður fyrir árásum Húta og skemmist. ===2017=== *23. janúar: Fylgismenn Hadi taka höfnina [[Mokha]] frá Hútum. Hún hafði verið undir stjórn Húta frá nóvember 2014.<ref>[http://www.aljazeera.com/news/2017/01/yemen-army-claims-control-port-city-mokha-170123135044827.html Yemen army claims control of port city of Mokha]</ref> *18. apríl: Þyrla frá Sádí Arabíu af gerðinni ''Black Hawk'' er skotin niður með 12 hermönnum. Hútar lýsa yfir ábyrgð.<ref>https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-saudi-idUSKBN17K1W0</ref> *4. nóvember: Flugskeyti sem skotið var af Hútum var skotið niður í lofti yfir alþjóðaflugvellinum í [[Ríad]] í Sádí Arabíu. <ref name=BBC>{{cite web |title= Saudis accuse Iran of 'direct aggression' over Yemen missile |publisher= BBC |date= November 7, 2017 |url= http://www.bbc.com/news/world-middle-east-41899643 |access-date= November 11, 2017}}</ref> Var af gerðinni [[Volcano H-2]] þótt Bandaríkin hafi sagt að það hafi verið af írönsku gerðinni Qiam 1.<ref name="USUN: Qiam 1">{{cite web |title=Press Release: Ambassador Haley on Weapons of Iranian Origin Used in Attack on Saudi Arabia |date=7 November 2017 |publisher=United States Mission to the United Nations |url=https://usun.state.gov/remarks/8090 |access-date=7 janúar 2018 |archive-date=11 apríl 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411124443/https://usun.state.gov/remarks/8090 |url-status=dead }}</ref> *28. nóvember: Slær í bardaga milli Húta og sveita forsetans. Fyrrum forsetinn [[Ali Abdullah Saleh]] sem studdi Hadi var skotinn til bana á flótta úr borginni. *7. desember: Hersveitir hliðhollar Hadi grípa svæðishlutann Al-Khoukha við rauðahafsströndina.<ref>{{cite web |title= Saudi-backed fighters capture coastal area in Yemen from Houthis |publisher= Reuters|date= December 7, 2017 |url= https://www.reuters.com/article/us-yemen-security/saudi-backed-fighters-capture-coastal-area-in-yemen-from-houthis-idUSKBN1E11IM?il=0 |access-date= December 7, 2017}}</ref> ===2018=== * 3. maí: [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] hliðholl Hadi setja niður hermenn á eyjunni [[Sokotra]] og taka stjórn á flugvelli og höfnum. * 13. desember: Fulltrúar Húta og stjórnarsinna semja um vopnahlé í borginni Hodeida eftir friðarviðræður í Stokkhólmi. * 18. desember: Vopnahlé í Hodeida tekur gildi.<ref>{{Vefheimild|titill=Vopnahlé í Hodeida á miðnætti|url=https://www.ruv.is/frett/vopnahle-i-hodeida-a-midnaetti|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=17. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=1. október|höfundur=Ásgeir Tómasson}}</ref> ===2019=== * 11. ágúst: [[Umbreytingaráð suðursins]] hertekur Aden og hrekur ríkisstjórn Hadi frá borginni með aðstoð Sameinuðu arabísku furstadæmanna. * 14. september: [[Drónaárásir]] eru gerðar á tvær olíuvinnslustöðvar [[Aramco]] í Sádi-Arabíu. * 28. september: Hútar lýsa því yfir að „þúsundir“ sádi-arabískra hermanna hafi verið handteknir eftir áhlaup Húta á landamærum Jemen og Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|titill=Tóku „þúsund­ir“ Sádi-Ar­aba til fanga|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/09/28/toku_thusundir_sadi_araba_til_fanga/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=28. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> ===2020=== * 27. september: Stríðandi fylkingar í Jemen samþykktu fangaskipti í gegnum [[Sameinuðu þjóðirnar]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2020/09/27/fangaskipti-samthykkt-i-jemen|title=Fangaskipti samþykkt í Jemen|last=robertj|date=2020-09-27|website=RÚV|language=is|access-date=2022-04-27}}</ref> ===2021=== * 3. nóvember: 145 uppreisnarmenn úr Húta drepnir í loftárásum nálægt borginni [[Marib]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/11/03/segjast_hafa_drepid_115_uppreisnarmenn/|title=Segjast hafa drepið 115 uppreisnarmenn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-04-28}}</ref> ===2022=== * 14. febrúar: Fimm starfsmönnum Sameinuðu Þjóðanna var rænt.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/02/14/fimm-starfsmonnum-sameinudu-thjodanna-raent-i-jemen|title=Fimm starfsmönnum Sameinuðu Þjóðanna rænt í Jemen|last=markusthth|date=2022-02-14|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref> * 2. apríl: Tveggja mánaða vopnahlé hófst.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/01/tveggja-manada-vopnahle-bodad-i-jemen|title=Tveggja mánaða vopnahlé boðað í Jemen|last=markusthth|date=2022-04-01|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/02/vopnahle-hafid-milli-stridandi-fylkinga-i-jemen|title=Vopnahlé hafið milli stríðandi fylkinga í Jemen|last=markusthth|date=2022-04-02|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref> ==Heimildir== {{reflist|2}} [[Flokkur:Borgarastríð]] [[Flokkur:Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)| ]] [[Flokkur:Leppstríð]] [[Flokkur:Stríð á 21. öld]] [[Flokkur:Saga Jemen]] [[Flokkur:Saga Sádi-Arabíu]] d7xjnet10zr4cmng6mvgriznxpas3tl 1978912 1978907 2026-09-14T19:28:39Z TKSnaevarr 53243 1978912 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Borgarastyrjöldin í Jemen | partof = [[Arabíski veturinn|arabíska vetrinum]] | image = Yemeni Civil War.svg | width = 480px | image_size = 300px | caption = Myndin sýnir áætlað yfirráðasvæði stríðandi fylkinga í september 2026. <div style="text-align: left;">{{legend|#cae7c4|Undir stjórn [[Hútar|Húta]]}} {{legend|#f98787|Undir stjórn alþjóðlega viðurkenndu ríkisstjórnarinnar og bandamanna hennar}} </div> | date = 16. september 2014 –<br />({{Aldur í árum, mánuðum og dögum|2014|09|16}}) | place = [[Jemen]], suðurhluti [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] | territory = 28. apríl 2020: Hútar stjórna öllu [[Norður-Jemen]] að undanskyldu landstjórnarumdæminu [[Ma'rib]].<ref name=95Jawf>{{Cite news|last1=|first1=|last2=|first2=|url=https://english.iswnews.com/13024/audience-question-did-ansar-allah-liberated-95-of-al-jawf/|title=Audience Question: Did Ansar Allah Liberated 95% of al-Jawf?|date=2020-04-30|work=Islamic World News|access-date=2020-04-30|language=en-us|archive-date=2020-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511160324/https://english.iswnews.com/13024/audience-question-did-ansar-allah-liberated-95-of-al-jawf/|url-status=dead}}</ref><ref name=key>{{Cite news|title=Yemen: Houthi army spokesman declares end of Jawf operation, holds ‘key to Marib’ |access-date=1 May 2020 |website=[[Middle East Monitor]] |url=https://www.middleeastmonitor.com/20200501-yemen-houthi-army-spokesman-declares-end-of-jawf-operation-holds-key-to-marib/}}</ref> | result = | status = * [[Hútar]] stjórna jemensku höfuðborginni [[Sana]] * Hernaðarbandalag undir stjórn Sáda leiðir íhlutun til að koma fyrri stjórn aftur til valda * Fyrrum forsetinn [[Ali Abdullah Saleh]] drepinn í átökum við Húta * [[Umbreytingaráð suðursins]] (STC) hertekur [[Aden]] * Stjórnarherinn endurtekur Aden og suðurhluta Jemens í gagnsókn, STC er leyst upp | combatants_header = Helstu stríðsaðilar | combatant1 = * [[File:Houthis emblem.svg|20px]] [[Hútí-fylkingin]] * [[File:Yemeni Armed Forces Emblem.svg|20px]] Stuðningsmenn [[Ali Abdullah Saleh|Saleh]] (til ársins 2017) {{Collapsible list |title='''Meintir stuðningsaðilar:''' |1={{IRN}} [[Íran]]<br /> |2=[[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|20px]] [[Hizbollah]] |3={{PRK}} [[Norður-Kórea]] |date=June 2018}} | combatant2 = {{nowrap|'''{{YEM}} Ríkisstjórn [[Jemen]]s'''}} * [[File:Flag of the Yemen Armed Forces.svg|20px]] Öryggissveitir hliðhollar leiðtogaráði ríkisstjórnar Jemens * Þjóðarher Jemens * [[Al-Islah]] '''Alþjóðlegt hernaðarbandalag undir stjórn Sádi-Arabíu'''<br/> {{SAU}} [[Sádi-Arabía]]<br/> {{ARE}} [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]]<br/> {{SEN}} [[Senegal]]<br/> {{SDN}} [[Súdan]]<br/> {{MAR}} [[Marokkó]]<br/> {{QAT}} [[Katar]] {{Collapsible list |title='''Færri en 1.000 hermenn:''' |1={{BHR}} [[Barein]] |2={{EGY}} [[Egyptaland]] |3={{KWT}} [[Kúveit]] |4={{JOR}} [[Jórdanía]] }} {{Collapsible list |title='''Stuðningsaðilar:''' |1={{UK}} [[Bretland]] |2={{FRA}} [[Frakkland]] |3={{ITA}} [[Ítalía]] |4={{USA}} [[Bandaríkin]] |5={{ESP}} [[Spánn]] |6=[[File:Flag of NATO.svg|20px]] [[Atlantshafsbandalagið]] |7={{CHE}} [[Sviss]] }} ---- '''[[File:Flag of South Yemen.svg|22px|border]] Aðskilnaðarsinnar í suðurhluta Jemens * [[Umbreytingaráð suðursins]] (2017–2026) {{Collapsible list |title='''Stuðningsaðilar:''' |1={{ARE}} [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] }} | combatant3 = '''[[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Al-Kaída]]'''<br> '''[[File:ShababFlag.svg|20px]] [[Ansar al-Sjaría]]''' ---- '''[[File:Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg|20px]] [[Íslamska ríkið]]''' | commander1 = * [[File:Houthis emblem.svg|20px]] [[Abdúl Malik al-Hútí]] * {{YEM}} [[Ali Abdullah Saleh]] {{KIA}} (til 2017) | commander2 = {{YEM}} [[Abdrabbuh Mansur Hadi]] (2012–2022)<br/>{{YEM}} [[Rashad al-Alimi]] (2022–)<br/>{{SAU}} [[Salman bin Abdul Aziz al-Sád|Salman konungur]]<br/>{{SAU}} [[Múhameð bin Salman]]<br/>{{ARE}} [[Múhameð bin Zayed]]<br/>{{QAT}} [[Tamim bin Hamad Al Thani]] (2015–17)<br/>{{SEN}} [[Macky Sall]]<br/>{{MAR}} [[Múhameð 6. Marokkókonungur|Múhameð 6.]] (2015–19)<br /> {{Collapsible list | title = '''Með færri en 1.000 hermenn''' | 1 = {{JOR}} [[Abdúlla 2. Jórdaníukonungur|Abdúlla 2.]] | 2 = {{EGY}} [[Abd al-Fattah as-Sisi]] | 3 = {{KWT}} [[Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah]] (2015–20) | 4 = {{BHR}} [[Hamad bin Isa Al Khalifa]] }} ---- [[File:Flag of South Yemen.svg|20px]] [[Aidarus al-Zoubaidi]] | commander3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Qasim al-Raymi]] ---- [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Abu Bilal al-Harbi]] | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = 150.000–200.000 hermenn | strength2 = {{SAU}} 100 herflugvélar og 150.000 hermenn<br/>{{ARE}} 30 herflugvélar<br/>{{BHR}} 15 herflugvélar og 300 hermenn<br/>{{KWT}} 15 herflugvélar<br/>{{QAT}} 10 herflugvélar og 1.000 hermenn<br/>{{JOR}} 6 herflugvélar<br/>{{MAR}} 6 herflugvélar og 1.500 hermenn<br/>{{SDN}} 4 herflugvélar og 6.000 hermenn<br/>{{SEN}} 2.100 hermenn<br/>{{EGY}} 4 herskip og herflugvélar<br />1.800 málaliðar | strength3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Ansar al-Sjaría]] * [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] 6.000–8.000 vígamenn ---- [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] ISIL: 300 | casualties1 = „Þúsundir“ drepnir (samkvæmt Al Jazeera í maí 2018)<br />11.000+ drepnir (samkvæmt talningum Sáda) | casualties2 ={{SAU}}1.000-3.000 hermenn drepnir<br /> {{ARE}} 130+ hermenn drepnir<br />{{BHR}} 8 hermenn drepnir<br>{{QAT}} 4 hermenn drepnir<br>{{MAR}} 1 hermaður drepinn | casualties3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] 1.000 drepnir, 1.500 handsamaðir | casualties4 = 91.600+ drepnir alls í Jemen (11.700+ óbreyttir borgarar)<br/>500+ drepnir alls í Sádi-Arabíu<br/>49.960 særðir alls í Jemen (10.768 óbreyttir borgarar)<br/>3.154.572 manns á vergangi 84.701 börn látin úr sulti<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/11/21/yemen-children-hunger/2076683002/|title=Save the Children says 85,000 kids may have died of hunger in Yemen|first=Associated|last=Press|publisher=}}</ref> og 2.556 látin úr [[Kólera|kólerufaraldri]]<ref>{{Cite web|url=http://www.emro.who.int/pandemic-epidemic-diseases/cholera/outbreak-update-cholera-in-yemen-25-october-2018.html|title=Outbreak update – Cholera in Yemen, 25 October 2018|last=CSR|website=www.emro.who.int|access-date=2018-10-25}}</ref> | notes = | campaignbox = }} '''Borgarastyrjöldin í Jemen''' eru átök sem hófust árið 2014 og eru tveir hópar sem berjast þar um völd. Annars vegar eru það [[Hútí-fylkingin]] og hópar sem studdu [[Ali Abdullah Saleh]] fyrrum forseta landsins. Þeir stjórna höfuðstaðnum [[Sana]]. Hins vegar eru það hópar sem styðja alþjóðlega viðurkennda stjórn Jemens, sem nú er í höndum leiðtogaráðs undir stjórn [[Rashad al-Alimi]], og hafa höfuðstöðvar í borginni [[Aden]]. Stjórnvöld [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] hafa blandað sér í átökin og styðja stjórn al-Alimi. Þar sem uppreisnarher Húta nýtur stuðnings stjórnvalda í [[Íran]] er gjarnan litið á átökin í Jemen sem [[leppstríð]] á milli Írans og Sádi-Arabíu um áhrif í [[Mið-Austurlönd]]um.<ref>{{Vefheimild|titill=Íran og Sádi-Arabía: Í köldu stríði|url=https://www.frettabladid.is/frettir/iran-og-sadi-arabia-i-koeldu-strii/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2018|mánuður=6. apríl|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223425/https://www.frettabladid.is/frettir/iran-og-sadi-arabia-i-koeldu-strii/|safnmánuður=24. mars|safnár=2023}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Tugir barna féllu í loftárásum Sádi-Araba og bandamanna|url=https://www.frettabladid.is/frettir/tugir-barna-fellu-i-loftarasum-sadi-araba-og-bandamanna/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2018|mánuður=10. ágúst|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223434/https://www.frettabladid.is/frettir/tugir-barna-fellu-i-loftarasum-sadi-araba-og-bandamanna/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref> Um 100.000 manns hafa látist í stríðinu, þar af um 12.000 óbreyttir borgarar, og um 50.000 særst. Sér í lagi hafa stríðsátökin komið illa niður á jemenskum börnum.<ref>{{Vefheimild|titill=„Jemen er helvíti á jörðu fyrir börn“|höfundur=Lovísa Arnardóttir|url=https://www.frettabladid.is/frettir/jemen-er-helviti-a-joeru-fyrir-boern|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=16. nóvember|safnslóð=https://web.archive.org/web/20210423022122/https://www.frettabladid.is/frettir/jemen-er-helviti-a-joeru-fyrir-boern/|safnár=2021|safnmánuður=23. apríl}}</ref> ==Saga== Upphaf borgarastyrjaldarinnar í [[Jemen]] má rekja til [[Arabíska vorið|arabíska vorsins]] og fjöldamótmæla sem þá fóru fram gegn stjórn forsetans [[Ali Abdullah Saleh]].<ref name=sunna>{{Vefheimild|titill=Hvað geng­ur á í Jemen?|höfundur=Sunna Ósk Loga­dótt­ir|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/03/28/hvad_gengur_a_i_jemen/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=28. mars}}</ref> Í byrjun 2011 var Saleh hrakinn frá völdum og varaforseti hans, [[Abdrabbuh Mansur Hadi]], var kjörinn forseti í kosningum sem fóru fram næsta ár.<ref name=sunna/> Hadi erfði erfiða stöðu frá forvera sínum og þurfti bæði að takast á við skæruhernað vígahópa eins og [[Al-Kaída]], víðtæka spillingu í jemenska stjórnkerfinu, matarskort, atvinnuleysi og aðskilnaðarsinna í suðurhluta landsins.<ref name=sunna/> Þessir erfiðleikar leiddu til þess að stjórn hans varð berskjölduð gegn uppreisn. Á árunum 2012 til 2013 stýrði stjórn Hadi nokkurs konar þjóðfundi í Jemen þar sem reynt var að útkljá framtíðarskipulag landsins. Áætlanir voru gerðar í samráði við ýmsa þjóðfélagshópa um að skipta landinu í sex hluta og setja nýja stjórnarskrá.<ref>{{Vefheimild|titill=Hvernig hófst ein versta mannúðarkrísa heims? |höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2020-06-07-hvernig-hofst-ein-versta-mannudarkrisa-heims|útgefandi=[[RÚV]]|dags=7. júní 2020|skoðað=20. janúar 2024}}</ref> [[Hútí-fylkingin]], vopnuð samtök minnihlutahóps [[sjía]]múslima í Jemen, hafði lengi háð skærur gegn stjórnarher landsins, en eftir að ný stjórn tók við völdum nýttu þeir sér veikleika hennar og lögðu undir sig norðurhluta Jemen. Í september árið 2014 gerðu Hútar áhlaup á höfuðborgina [[Sana]] og tókst að leggja hana undir sig í janúar árið 2015.<ref name=sunna/> Hadi forseti var settur í stofufangelsi en í febrúar sama ár tókst honum að flýja úr haldi og koma sér upp bækistöðvum í borginni [[Aden]], sunnar í landinu.<ref name=sunna/> Stuttu síðar gerðu Hútar bandalag við öryggissveitir sem enn voru hliðhollar gamla forsetanum, Saleh, og gerðu tilraun til að ræna völdum í landinu og setja Saleh aftur á forsetastól. Hadi forseti flúði land, en uppreisn Hútanna var nú farin að vekja athygli grannríkisins [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]]. Sádar óttuðust að Hútarnir nytu stuðnings keppinauta þeirra, hins sjíaíslamska [[Íran]]s, og ákváðu því að grípa inn í styrjöldina með loftárásum ásamt bandalagi átta annarra ríkja.<ref>{{Vefheimild|titill=Gleymda stríðið í Jemen|höfundur=Sveinn H. Guðmarsson|url=http://www.ruv.is/frett/gleymda-stridid-i-jemen|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2016|mánuður=8. desember}}</ref> Einkum hefur [[Bandaríkjaher|her]] [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] veitt Sádum ríkulega aðstoð í styrjöldinni.<ref>{{Vefheimild|titill=Gleymda stríðið í Jemen|höfundur=Guðrún Margrét Guðmundsdóttir|url=https://stundin.is/grein/5104/|útgefandi=''[[Stundin]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=30. júlí}}</ref> Deilt er þó um hversu mikil ítök, ef einhver, Íranar hafa í hreyfingu Húta.<ref>{{Vefheimild|titill=Söguleg átök í Jemen|höfundur=Pálmi Jónasson|url=http://www.ruv.is/frett/soguleg-atok-i-jemen|útgefandi=''[[RÚV]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2015|mánuður=26. mars}}</ref> Vegna stríðsástandsins hafa öfgahreyfingar á borð við [[Ríki íslams]] einnig náð fótfestu í Jemen og hafa sölsað undir sig landsvæði í suðurhluta landsins.<ref name=sunna/> Í lok ársins 2017 flosnaði upp úr bandalagi Hútanna og fyrrum forsetans Saleh. Hersveitir Saleh í Aden háðu orrustu við Hútana og Saleh var skotinn til bana er hann reyndi að flýja úr borginni yfir á yfirráðasvæði Sáda.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrr­ver­andi for­seti Jem­ens myrt­ur|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/12/04/fyrrverandi_forseti_jemens_myrtur/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=14. desember}}</ref> Brestir hafa einnig myndast í bandalaginu sem berst gegn Hútunum. Þann 11. ágúst árið 2019 tókst [[Umbreytingaráð suðursins|Umbreytingaráði suðursins]] (STC), sveitum aðskilnaðarsinna sem vilja aukið sjálfræði fyrir suðurhluta Jemens, að hertaka borgina Aden, þar sem stjórn Hadi hafði haft aðsetur sitt, með hjálp [[Sameinuðu arabísku furstadæmin|Sameinuðu arabísku furstadæmanna]].<ref>{{Vefheimild|titill=Brestir í hernaðarbandalagi gegn Hútum í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/brestir-i-hernadarbandalagi-gegn-hutum-i-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=11. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Að­skilnaðar­sinnar ná yfir­ráðum á for­seta­höllinni í Jemen|url=https://www.visir.is/g/2019190819885|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=11. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/adskilnadarsinnar-treysta-stodu-sina-i-aden|titill=Aðskilnaðarsinnar treysta stöðu sína í Aden|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=29. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Kristján Róbert Kristjánsson}}</ref> Stjórn Hadi komst þann 5. nóvember sama ár að samkomulagi við STC um að ríkisstjórninni yrði leyft að snúa aftur til Aden og skyldi mynda 24 ráðherra ríkisstjórn þar sem stjórnarsinnar og STC fengu 12 ráðherra hvor.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/samkomulag-um-sudurhluta-jemens|titill=Samkomulag um suðurhluta Jemens|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=6. nóvember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=6. nóvember|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref> Stjórn STC rauf þetta samkomulag hins vegar í apríl árið 2020 og lýsti yfir sjálfstæði Suður-Jemens.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2020/04/26/lysa-yfir-sjalfstjorn-i-sudur-jemen|titill=Lýsa yfir sjálfstjórn í Suður-Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=26. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2020550886d/jemenskir-ad-skilnadar-sinnar-lysa-yfir-sjalf-staedi|titill=Jemenskir að­skilnaðar­sinnar lýsa yfir sjálf­stæði|útgefandi=''Vísir''|ár=2020|mánuður=26. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Ráðið dró sjálfstæðisyfirlýsinguna til baka í lok júlí sama ár.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2020/07/29/sjalfstaedisyfirlysing-afturkollud|titill=Sjálfstæðisyfirlýsing afturkölluð|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=29. júlí|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=29. júlí|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Þann 14. september 2019 var gerð [[Drónaárásir|drónaárás]] á tvær olíuvinnslustöðvar sádi-arabíska ríkisolíufyrirtækisins [[Aramco]] innan Sádi-Arabíu. Árásin skaðaði olíuframleiðslu Sáda og hafði mikil áhrif á alþjóðlegt olíuverð. Hútar lýstu yfir ábyrgð á árásinni en Sádar og Bandaríkjamenn hafa sakað Írana um að standa að baki henni.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/kennir-iran-um-drona-arasir-a-sadi-arabiu|titill=Kennir Íran um dróna-árásir á Sádi Arabíu|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=14. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Freyr Gígja Gunnarsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/dronaaras-a-oliuvinnslustodvar-i-sadi-arabiu|titill=Drónaárás á olíuvinnslustöðvar í Sádi-Arabíu|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=14. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Andri Yrkill Valsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/09/17/segja_skotstad_flauganna_vera_fundinn/|titill=Segja skotstað flaug­anna vera fund­inn|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=17. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september}}</ref> Íranar neituðu sök í málinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2019190919276|titill=Íranir neita á­byrgð í á­rásum á olíu­vinnslu­stöðvar Sádi-Arabíu|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=17. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Þann 7. apríl 2022 tilkynnti Hadi að hann hygðist stíga til hliðar og framselja sérstöku leiðtogaráði völd sín sem forseti.<ref>{{Vefheimild|titill=Forseti Jemen færir leiðtogaráði völd sín|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/07/forseti-jemen-faerir-leidtogaradi-vold-sin|útgefandi=RÚV|ár=2022|mánuður=7. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=7. apríl|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Í byrjun desember 2025 hóf Umbreytingaráð suðursins stórsókn inn á yfirráðasvæði ríkisstjórnarinnar í Hadramout-héraði og annars staðar í Suður-Jemen og lagði það undir sig á skömmum tíma.<ref name="fault line2">{{cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/artc-hadramout-the-fault-line-that-could-decide-southern-yemen-s-future|title=Hadramout: the fault line that could decide southern Yemen's future - analysis|author=Marwan Nabil|work=i24News|date=9 December 2025|access-date=10 December 2025|archive-date=7 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260107060258/https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/artc-hadramout-the-fault-line-that-could-decide-southern-yemen-s-future|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sofx.com/uae-backed-forces-claim-full-control-of-southern-yemen/|title=UAE-Backed Forces Claim Full Control of Southern Yemen|author=|work=SOFX|date=9 December 2025|access-date=9 December 2025|archive-date=7 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260107060259/https://www.sofx.com/uae-backed-forces-claim-full-control-of-southern-yemen/|url-status=live}}</ref> Sádi-arabískar hersveitir skárust í leikinn og leiddu gagnsókn ásamt stjórnarhernum á móti Umbreytingaráðinu og endurheimtu stjórn í Aden 7. janúar 2026.<ref name=":0">{{Cite web |title=Saudi-backed forces move on Aden as Yemen secessionist leader vanishes |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/7/saudi-led-coalition-strikes-yemen-says-stc-leader-al-zubaidi-has-fled |access-date=2026-01-10 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=UAE-backed separatists withdraw from key Yemeni city after Saudi strikes |url=https://www.middleeasteye.net/news/uae-backed-separatists-withdraw-key-yemeni-city-after-saudi-strikes |access-date=2026-01-10 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Í kjölfarið gáfu fulltrúar Umbreytingaráðsins í [[Ríad]] út yfirlýsingu um að samtökin hefðu verið leyst upp.<ref name=":3">{{Cite web |title=Yemen's STC denies dissolution, demands release of detained delegation in Riyadh |url=https://english.news.cn/20260110/3e1dedae47d4469e8257d0756b1235bd/c.html |access-date=2026-01-11 |website=english.news.cn}}</ref> Í september 2026 gerðu Hútar skyndisókn og hertóku svæði og eyjar við strönd [[Rauðahaf]]sins sem gerðu þeim kleift að ógna skipasiglingum um [[Mandab-sund]]. Þeir lýstu því yfir að öllum væri öruggt að sigla um sundið nema skipum Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|titill= Hútar hertóku mikilvægar eyjar í Rauðahafi |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-09-12-hutar-hertoku-mikilvaegar-eyjar-i-raudahafi-486872|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 12. september 2026 |skoðað=14. september 2026|höfundur=Brynja Dögg Friðriksdóttir}}</ref> ==Stríðsglæpir== Allir stríðsaðilar í jemensku borgarastyrjöldinni hafa sætt ásökunum um [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]] og [[mannréttindabrot]]. Í ágúst árið 2018 gaf rannsóknarnefnd mannréttindasérfræðinga [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] út skýrslu þar sem því var lýst yfir að hvorki stjórnarher Jemens, alþjóðabandalag Sáda né Hútí-fylkingin hafi reynt að takmarka mannfall óbreyttra borgara í stríðinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/08/28/stridsglaepir_af_halfu_allra_adila/|titill=Stríðsglæp­ir af hálfu allra aðila|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=28. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/amnesty-stridsglaepir-framdir-i-jemen|titill=Amnesty: Stríðsglæpir framdir í Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=12. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> Samkvæmt skýrslunni hefur hernaðarbandalag Sádi-Arabíu gert að minnsta kosti 32 árásir á sjúkrahús, skóla, moskur og menningarhús sem njóta verndar samkvæmt alþjóðalögum. Þá voru rakin fjölmörg tilfelli þar sem hernaðarbandalagið hefur ráðist á íbúðahverfi, markaði og önnur opin almenningssvæði með þeim afleiðingum að hundruðir óbreyttra borgara hafa látið lífið.<ref name=fréttablaðstríðsglæpir>{{Vefheimild|url=https://www.frettabladid.is/frettir/saka-striandi-fylkingar-um-strisglaepi/|titill=Saka stríðandi fylkingar um stríðsglæpi|útgefandi=''Fréttablaðið''|ár=2018|mánuður=29. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223535/https://www.frettabladid.is/frettir/saka-striandi-fylkingar-um-strisglaepi/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref> Í skýrslu sem [[Amnesty International]] gaf út um styrjöldina í júlí sama ár voru stjórnarher Jemens og hersveitir Sameinuðu arabísku furstadæmanna sökuð um gróf mannréttindabrot á borð við kerfisbundin mannrán og [[pyntingar]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/amnesty-stridsglaepir-framdir-i-jemen|titill=Amnesty: Stríðsglæpir framdir í Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=12. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> Í skýrslunni eru Sameinuðu arabísku furstadæmin sökuð um að hafa komið upp valdakerfi á hernámssvæðum sínum í Jemen þar sem jemenskir borgarar er handteknir af tilefnislausu og pyntaðir, meðal annars með raflostum og kynferðislegu ofbeldi.<ref>{{Vefheimild|titill=‘GOD ONLY KNOWS IF HE’S ALIVE’|url=https://www.amnesty.org/download/Documents/MDE3186822018ENGLISH.PDF|útgefandi=[[Amnesty International]]|tungumál=enska|ár=2018|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Í skýrslu sem fréttastofan [[AP]] vann í samstarfi við [[Pulitzer-stofnunin|Pulitzer-stofnunina]] og birti í desember 2018 var komist að þeirri niðurstöðu að Hútar pynti fanga sína. Samkvæmt skýrslunni hafa um þúsund verið pyntaðir og 186 látist af um 18.000 skráðum föngum Hútí-fylkingarinnar.<ref>{{Vefheimild|titill=Hútar sakaðir um að beita fanga pyntingum|url=https://www.visir.is/g/2018181209070/hutar-sakadir-um-ad-beita-fanga-pyntingum-|útgefandi=''Vísir''|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|ár=2018|mánuður=8. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Í skýrslu Sameinuðu þjóðanna eru Hútar jafnframt sakaðir um að brjóta á kvenfrelsi og trúfrelsi á yfirráðasvæði sínu og um að hafa fangelsað Jemena sem aðhyllast [[Bahá'í trúin|Bahá'í-trú]].<ref name=fréttablaðstríðsglæpir/> [[Bandaríkin]], [[Bretland]] og [[Frakkland]] hafa verið sökuð um hlutdeild í stríðsglæpum alþjóðabandalagsins vegna vopnasölu ríkjanna til Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2019190909660|titill=Bandaríkjamenn, Bretar og Frakkar mögulega samsekir um stríðsglæpi í Jemen|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=3. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Í mars árið 2019 samþykktu bæði [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings|fulltrúadeild]] og [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] frumvarp þess efnis að Bandaríkin skyldu hætta hernaðarstuðningi og vopnasölum til Sádi-Arabíu<ref>{{Vefheimild|titill=Vilja hætta að styðja stríðið í Jemen|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/03/13/vilja_haetta_ad_stydja_stridid_i_jemen/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=13. mars|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> en [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseti beitti neitunarvaldi gegn ályktuninni. Trump færði þær röksemdir að vopnasölur til Sáda væru nauðsynlegar til að verjast Írönum og bandamönnum þeirra í Austurlöndum nær og að án nákvæmra vopna yrði mannfall óbreyttra borgara í styrjöldinni enn meira.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Kristján Róbert Kristjánsson|titill=Trump beitti neitunarvaldi|url=https://www.ruv.is/frett/trump-beitti-neitunarvaldi|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=25. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Eftir að stjórnarskipti urðu í Bandaríkjunum árið 2021 tilkynnti [[Joe Biden]], nýr forseti landsins, hins vegar þann 4. febrúar að Bandaríkin hygðust hætta fjárstuðningi við stjórnarherinn í stríðinu.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Hildur Margrét Jóhannsdóttir|titill=Bandaríkin hætta fjárveitingum til stjórnarhers Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/2021/02/04/bandarikin-haetta-fjarveitingum-til-stjornarhers-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2021|mánuður=4. febrúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=5. febrúar}}</ref> Stjórn Bidens hóf hins vegar aftur að selja bandalagi Sáda vopn árið 2022.<ref>{{cite web|last1=Almosawa|first1=Shuaib|title=As U.S. Focuses on Ukraine, Yemen Starves|url=https://theintercept.com/2022/03/16/yemen-war-biden-us-support-saudi-arabia/|website=[[The Intercept]]|date=16 March 2022|access-date=1 April 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Biden Doubles Down on a Failed Yemen Policy|url=https://www.hrw.org/news/2022/02/15/biden-doubles-down-failed-yemen-policy|website=[[Human Rights Watch]]|access-date=1 April 2022|language=en|date=15 February 2022}}</ref> ==Friðarumleitanir== Alþjóðlegar friðarumleitanir í borgarastyrjöldinni hafa borið takmarkaðan árangur. Í desember árið 2018 hittust fulltrúar Húta og ríkisstjórnar Jemen þó í friðarviðræðum sem haldnar voru í [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]] í Svíþjóð með milligöngu Sameinuðu þjóðanna. Á fundinum var fallist á vopnahlé í héraðinu [[Hodeida]] og að sveitir beggja fylkinga myndu hverfa frá hafnarborginni Hodeida, sem er ein mikilvægasta borg landsins fyrir innflutning á matvælum. Í stað þeirra voru [[Friðargæslusveitir Sameinuðu þjóðanna|öryggissveitir á vegum Sameinuðu þjóðanna]] staðsettar í borginni.<ref>{{Vefheimild|titill=Samið um vopnahlé í Hodeidah|url=https://www.frettabladid.is/frettir/sami-um-vopnahle-i-hodeidah/|útgefandi=''Fréttablaðið''|ár=2018|mánuður=13. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223554/https://www.frettabladid.is/frettir/sami-um-vopnahle-i-hodeidah/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Samið um vopnahlé í Hodeida|url=https://www.mbl.is/frettir/burdargrein/2018/12/13/samid_um_vopnahle_i_hodeida/|útgefandi=mbl.is|ár=2018|mánuður=13. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Vopnahléð í Hodeida var enn í gildi í júlí 2019 en er talið brothætt.<ref>{{Vefheimild|titill=Hodeidah Ceasefire Holding But Faster Progress Key to Stopping Yemen from Sliding into Regional War, Deepening Humanitarian Crisis, Speakers Tell Security Council|url=https://www.un.org/press/en/2019/sc13887.doc.htm|útgefandi=[[Sameinuðu þjóðirnar]]|ár=2019|mánuður=18. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|tungumál=enska}}</ref> Þann 8. apríl 2020 lýsti hernaðarbandalag Sáda einhliða yfir vopnahléi vegna [[Kórónaveirufaraldur 2019-2020|kórónaveirufaraldursins]] það ár.<ref>{{Vefheimild|titill=Vopnahléi lýst yfir vegna kórónuveirufaraldursins|url=https://www.ruv.is/frett/2020/04/08/vopnahlei-lyst-yfir-vegna-koronuveirufaraldursins|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=8. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Ásrún Brynja Ingvardóttir}}</ref> Í mars 2022 féllust stríðandi fylkingar á tveggja mánaða vopnahlé.<ref>{{Vefheimild|titill=Tveggja mánaða vopnahlé boðað í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/01/tveggja-manada-vopnahle-bodad-i-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2022|mánuður=1. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=3. apríl|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> ==Tímalína== [[Mynd:Destroyed house in the south of Sanaa 12-6-2015-4.jpg|thumb|right|Hús í rúst í Sana árið 2015.]] ===2015=== * 25. mars: Forsetinn [[Abdrabbuh Mansur Hadi]] flýr höfuðborgina [[Sana]]. Sama dag hefur Sádí Arabía loftárásir gegn Hútum.<ref>{{cite news|url=https://news.vice.com/article/with-a-bounty-on-his-head-yemens-president-flees-as-rebels-advance|agency=VICE News|title=Saudi Arabia Launches Airstrikes in Yemen as President Flees Amid Rebel Advance|date=25 March 2015|access-date=25 March 2015|first=John|last=Beck|archive-date=11 júlí 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711142547/https://news.vice.com/article/with-a-bounty-on-his-head-yemens-president-flees-as-rebels-advance|url-status=dead}}</ref> * 26. mars: Flugher Sádí Arabíu gerir árásir á alþjóðaflugvöllinn í Sana'a og herflugvöllinn al Dulaimi. Alls látast 17 í árásunum.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/yemen-security-sanaa-airport/update-1-planes-strike-airport-military-airbase-in-yemens-sanaa-residents-idUSL6N0WS01K20150326?feedType=RSS&feedName=industrialsSector |title=UPDATE 1-Planes strike airport, military airbase in Yemen's Sanaa-residents}}</ref> * 27. mars: Hersveitir undir forystu Sádí Arabíu og Egyptalands gera árásir á Jemen annan daginn í röð, sem skilja eftir sig 10 látna í umdæminu Saada. Sádí Arabía lýsir því jafnframt yfir að flugbanni verði skýrt uppi haldið.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/03/27/middleeast/yemen-saudi-arabia-airstrikes/index.html |title=Saudi-led coalition pounds Yemen with airstrikes for a second day}}</ref> *28. mars: Loftárásir halda áfram, Sádí Arabía gerir fullt tilkall til Jemensks flugsvæðis og flugumferðar.<ref>{{Cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/2015/03/yemen-aden-saudi-arabia-150327174924579.html |title=Saudi-led air strikes hit Yemen for third straight day}}</ref> Ennfremur heldur Sádí Arabía því fram að hafa eyðilagt eldflaugageymslu í eigu Húta samstundis því að flytja á brott hóp á vegum Sameinuðu Þjóðanna í [[Sana'a]].<ref>{{Cite web |url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/03/28/-Decisive-Storm-destroys-Houthi-missile-stockpile-.html |title=‘Decisive Storm’ destroys Houthi missile stockpile}}</ref> *29. mars: Þrátt fyrir flugbann sett af Sádí Arabíu, sendir [[Pakistan]] Boeing 747 þotu til þess að flytja á brott pakistanska ríkisborgara frá Jemen sökum neyðarástandsins.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-pakistan/pakistan-sends-747-jumbo-jets-to-evacuate-distraught-nationals-from-yemen-idUSKBN0MP03J20150329 |title=Pakistan sends 747 jumbo jets to evacuate distraught nationals from Yemen}}</ref> *30. mars: [[Kína]] safnar ríkisborgurum sínum í landinu burt vegna áhyggja af öryggisástandinu.<ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/68af10fd112a4fa0b9e4508c778887e7/china-evacuating-yemen-suspending-anti-piracy-patrols |title=China evacuates 571 from Yemen, suspends anti-piracy patrols}}</ref> Flóttamannabúðir í Harad Umdæmi verða fyrir loftárásum Sádí Arabíu þar sem minnst 40 látast. [[Hútar]] bæta undir sig landsvæði við seinasta vígi Hadi forseta í [[Aden]].<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security/air-strike-kills-at-least-40-at-yemen-camp-for-displaced-idUSKBN0ML0YC20150330?irpc=932 |title=Air strike kills at least 40 at Yemen camp for displaced}}</ref> *2. apríl: [[Al-Kaída]] gerir árás á fangelsi í [[Al Mukalla]], og frelsar 270 fanga.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/04/02/middleeast/yemen-prison-break/index.html |title=Officials: Al Qaeda fighters free 270 from Yemeni prison}}</ref> *3. apríl: Flugvélar frá Sádi-Arabíu kasta út vopnum og sjúkrabúnaði yfir [[Tawahi]].<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-aden-houthis/yemeni-fighters-repel-houthis-in-aden-after-arms-drop-idUSKBN0MU0KU20150403 |title=Yemeni fighters repel Houthis in Aden after arms drop}}</ref> *10. apríl: Pakistanska þingið kýs gegn tillögu um að ganga til liðs við bandalag Sádi-Arabíu og Egyptalands og lýsir yfir hlutleysi sínu.<ref>{{Cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/2015/04/pakistan-rules-military-operations-yemen-150410074921586.html |title=Pakistan parliament backs neutrality in Yemen conflict}}</ref> Sameinuðu þjóðirnar vara við því að ástandið haldi áfram að fara versnandi samtímis því sem þær flytja mannúðaraðstoð ýmiskonar til landsins.<ref>{{Cite web |url=https://www.voanews.com/a/united-nations-warns-the-situation-in-yemen-continues-to-deteriorate/2714374.html |title=UN Warns Yemen Situation Continues to Deteriorate}}</ref> Indland flytur í veg 5600 manns frá Jemen þar með talið 690 ríkisborgara sína, sem hluta að því sem þeir kalla aðgerðina Raahat þrátt fyrir flugbann.<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/2015/04/11/world/asia/india-concludes-evacuation-of-its-citizens-from-yemen.html?nytmobile=0 |title=India Concludes Evacuation of Its Citizens From Yemen}}</ref> *11. apríl: Sádi-Arabía staðhæfir að loftárásir þeirra hafi orðið yfir 500 Hútum að bana. Ríkisstjórn Jemen heldur því fram að 385 óbreyttir borgarar hafi látist og 342 særst. [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]] heldur því á hinn bóginnn fram að 648 manns hafi látist og 2191 særst, þar með talið hermenn.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/04/11/middleeast/yemen-crisis-saudi-arabia/ |title=Yemen crisis: More than 500 rebels killed in airstrikes, Saudi Arabia says}}</ref> *14. apríl: [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] kýs refsiaðgerðir gegn Hútum með 14 atkvæðum með, 0 á móti og 1 atkvæði sem sat hjá frá Rússum. Refsiaðgerðirnar innihalda vopnasölubann til að stemma stigu við ofbeldinu. Rússar sögðust einungis myndu styðja vopnasölubann sem næði jafnt til fylkinganna á meðan Bandaríkin eru að taka klára afstöðu gegn Hútum og með Sádí-Arabíu og stjórnarhernum.<ref>{{Cite web |url=http://beta.latimes.com/world/middleeast/la-fg-un-yemen-arms-embargo-20150414-story.html |title=With Russia abstaining, Security Council punishes Yemeni rebel leaders }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> *16. apríl: Al-Kaída klófestir [[Riyan-flugvöllur|Riyan-flugvöll]] í borginni [[Al Mukalla]] sunnarlega í landinu.<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtontimes.com/news/2015/apr/16/al-qaeda-captures-major-airport-oil-terminal-south/ |title=Al Qaeda captures major airport, oil terminal in south Yemen}}</ref> ===2016=== *1 október: Skip, af gerðinni [[HSV-2 Swift]], í eigu Sameinuðu Arabísku Furstadæmanna sem notaðist við mannúðarstörf verður fyrir árásum Húta og skemmist. ===2017=== *23. janúar: Fylgismenn Hadi taka höfnina [[Mokha]] frá Hútum. Hún hafði verið undir stjórn Húta frá nóvember 2014.<ref>[http://www.aljazeera.com/news/2017/01/yemen-army-claims-control-port-city-mokha-170123135044827.html Yemen army claims control of port city of Mokha]</ref> *18. apríl: Þyrla frá Sádí Arabíu af gerðinni ''Black Hawk'' er skotin niður með 12 hermönnum. Hútar lýsa yfir ábyrgð.<ref>https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-saudi-idUSKBN17K1W0</ref> *4. nóvember: Flugskeyti sem skotið var af Hútum var skotið niður í lofti yfir alþjóðaflugvellinum í [[Ríad]] í Sádí Arabíu. <ref name=BBC>{{cite web |title= Saudis accuse Iran of 'direct aggression' over Yemen missile |publisher= BBC |date= November 7, 2017 |url= http://www.bbc.com/news/world-middle-east-41899643 |access-date= November 11, 2017}}</ref> Var af gerðinni [[Volcano H-2]] þótt Bandaríkin hafi sagt að það hafi verið af írönsku gerðinni Qiam 1.<ref name="USUN: Qiam 1">{{cite web |title=Press Release: Ambassador Haley on Weapons of Iranian Origin Used in Attack on Saudi Arabia |date=7 November 2017 |publisher=United States Mission to the United Nations |url=https://usun.state.gov/remarks/8090 |access-date=7 janúar 2018 |archive-date=11 apríl 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411124443/https://usun.state.gov/remarks/8090 |url-status=dead }}</ref> *28. nóvember: Slær í bardaga milli Húta og sveita forsetans. Fyrrum forsetinn [[Ali Abdullah Saleh]] sem studdi Hadi var skotinn til bana á flótta úr borginni. *7. desember: Hersveitir hliðhollar Hadi grípa svæðishlutann Al-Khoukha við rauðahafsströndina.<ref>{{cite web |title= Saudi-backed fighters capture coastal area in Yemen from Houthis |publisher= Reuters|date= December 7, 2017 |url= https://www.reuters.com/article/us-yemen-security/saudi-backed-fighters-capture-coastal-area-in-yemen-from-houthis-idUSKBN1E11IM?il=0 |access-date= December 7, 2017}}</ref> ===2018=== * 3. maí: [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] hliðholl Hadi setja niður hermenn á eyjunni [[Sokotra]] og taka stjórn á flugvelli og höfnum. * 13. desember: Fulltrúar Húta og stjórnarsinna semja um vopnahlé í borginni Hodeida eftir friðarviðræður í Stokkhólmi. * 18. desember: Vopnahlé í Hodeida tekur gildi.<ref>{{Vefheimild|titill=Vopnahlé í Hodeida á miðnætti|url=https://www.ruv.is/frett/vopnahle-i-hodeida-a-midnaetti|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=17. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=1. október|höfundur=Ásgeir Tómasson}}</ref> ===2019=== * 11. ágúst: [[Umbreytingaráð suðursins]] hertekur Aden og hrekur ríkisstjórn Hadi frá borginni með aðstoð Sameinuðu arabísku furstadæmanna. * 14. september: [[Drónaárásir]] eru gerðar á tvær olíuvinnslustöðvar [[Aramco]] í Sádi-Arabíu. * 28. september: Hútar lýsa því yfir að „þúsundir“ sádi-arabískra hermanna hafi verið handteknir eftir áhlaup Húta á landamærum Jemen og Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|titill=Tóku „þúsund­ir“ Sádi-Ar­aba til fanga|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/09/28/toku_thusundir_sadi_araba_til_fanga/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=28. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> ===2020=== * 27. september: Stríðandi fylkingar í Jemen samþykktu fangaskipti í gegnum [[Sameinuðu þjóðirnar]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2020/09/27/fangaskipti-samthykkt-i-jemen|title=Fangaskipti samþykkt í Jemen|last=robertj|date=2020-09-27|website=RÚV|language=is|access-date=2022-04-27}}</ref> ===2021=== * 3. nóvember: 145 uppreisnarmenn úr Húta drepnir í loftárásum nálægt borginni [[Marib]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/11/03/segjast_hafa_drepid_115_uppreisnarmenn/|title=Segjast hafa drepið 115 uppreisnarmenn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-04-28}}</ref> ===2022=== * 14. febrúar: Fimm starfsmönnum Sameinuðu Þjóðanna var rænt.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/02/14/fimm-starfsmonnum-sameinudu-thjodanna-raent-i-jemen|title=Fimm starfsmönnum Sameinuðu Þjóðanna rænt í Jemen|last=markusthth|date=2022-02-14|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref> * 2. apríl: Tveggja mánaða vopnahlé hófst.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/01/tveggja-manada-vopnahle-bodad-i-jemen|title=Tveggja mánaða vopnahlé boðað í Jemen|last=markusthth|date=2022-04-01|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/02/vopnahle-hafid-milli-stridandi-fylkinga-i-jemen|title=Vopnahlé hafið milli stríðandi fylkinga í Jemen|last=markusthth|date=2022-04-02|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref> ==Heimildir== {{reflist|2}} [[Flokkur:Borgarastríð]] [[Flokkur:Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)| ]] [[Flokkur:Leppstríð]] [[Flokkur:Stríð á 21. öld]] [[Flokkur:Saga Jemen]] [[Flokkur:Saga Sádi-Arabíu]] 7e6llnsjhvjmg0tfjdh7s59wtg6fegm 1978913 1978912 2026-09-14T19:29:11Z TKSnaevarr 53243 1978913 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Borgarastyrjöldin í Jemen | partof = [[Arabíski veturinn|arabíska vetrinum]] | image = Yemeni Civil War.svg | width = 480px | image_size = 300px | caption = Myndin sýnir áætlað yfirráðasvæði stríðandi fylkinga í september 2026. <div style="text-align: left;">{{legend|#cae7c4|Undir stjórn [[Hútar|Húta]]}} {{legend|#f98787|Undir stjórn alþjóðlega viðurkenndu ríkisstjórnarinnar og bandamanna hennar}} </div> | date = 16. september 2014 –<br />({{Aldur í árum, mánuðum og dögum|2014|09|16}}) | place = [[Jemen]], suðurhluti [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] | territory = 28. apríl 2020: Hútar stjórna öllu [[Norður-Jemen]] að undanskildu landstjórnarumdæminu [[Ma'rib]].<ref name=95Jawf>{{Cite news|last1=|first1=|last2=|first2=|url=https://english.iswnews.com/13024/audience-question-did-ansar-allah-liberated-95-of-al-jawf/|title=Audience Question: Did Ansar Allah Liberated 95% of al-Jawf?|date=2020-04-30|work=Islamic World News|access-date=2020-04-30|language=en-us|archive-date=2020-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511160324/https://english.iswnews.com/13024/audience-question-did-ansar-allah-liberated-95-of-al-jawf/|url-status=dead}}</ref><ref name=key>{{Cite news|title=Yemen: Houthi army spokesman declares end of Jawf operation, holds ‘key to Marib’ |access-date=1 May 2020 |website=[[Middle East Monitor]] |url=https://www.middleeastmonitor.com/20200501-yemen-houthi-army-spokesman-declares-end-of-jawf-operation-holds-key-to-marib/}}</ref> | result = | status = * [[Hútar]] stjórna jemensku höfuðborginni [[Sana]] * Hernaðarbandalag undir stjórn Sáda leiðir íhlutun til að koma fyrri stjórn aftur til valda * Fyrrum forsetinn [[Ali Abdullah Saleh]] drepinn í átökum við Húta * [[Umbreytingaráð suðursins]] (STC) hertekur [[Aden]] * Stjórnarherinn endurtekur Aden og suðurhluta Jemens í gagnsókn, STC er leyst upp | combatants_header = Helstu stríðsaðilar | combatant1 = * [[File:Houthis emblem.svg|20px]] [[Hútí-fylkingin]] * [[File:Yemeni Armed Forces Emblem.svg|20px]] Stuðningsmenn [[Ali Abdullah Saleh|Saleh]] (til ársins 2017) {{Collapsible list |title='''Meintir stuðningsaðilar:''' |1={{IRN}} [[Íran]]<br /> |2=[[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|20px]] [[Hizbollah]] |3={{PRK}} [[Norður-Kórea]] |date=June 2018}} | combatant2 = {{nowrap|'''{{YEM}} Ríkisstjórn [[Jemen]]s'''}} * [[File:Flag of the Yemen Armed Forces.svg|20px]] Öryggissveitir hliðhollar leiðtogaráði ríkisstjórnar Jemens * Þjóðarher Jemens * [[Al-Islah]] '''Alþjóðlegt hernaðarbandalag undir stjórn Sádi-Arabíu'''<br/> {{SAU}} [[Sádi-Arabía]]<br/> {{ARE}} [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]]<br/> {{SEN}} [[Senegal]]<br/> {{SDN}} [[Súdan]]<br/> {{MAR}} [[Marokkó]]<br/> {{QAT}} [[Katar]] {{Collapsible list |title='''Færri en 1.000 hermenn:''' |1={{BHR}} [[Barein]] |2={{EGY}} [[Egyptaland]] |3={{KWT}} [[Kúveit]] |4={{JOR}} [[Jórdanía]] }} {{Collapsible list |title='''Stuðningsaðilar:''' |1={{UK}} [[Bretland]] |2={{FRA}} [[Frakkland]] |3={{ITA}} [[Ítalía]] |4={{USA}} [[Bandaríkin]] |5={{ESP}} [[Spánn]] |6=[[File:Flag of NATO.svg|20px]] [[Atlantshafsbandalagið]] |7={{CHE}} [[Sviss]] }} ---- '''[[File:Flag of South Yemen.svg|22px|border]] Aðskilnaðarsinnar í suðurhluta Jemens * [[Umbreytingaráð suðursins]] (2017–2026) {{Collapsible list |title='''Stuðningsaðilar:''' |1={{ARE}} [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] }} | combatant3 = '''[[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Al-Kaída]]'''<br> '''[[File:ShababFlag.svg|20px]] [[Ansar al-Sjaría]]''' ---- '''[[File:Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg|20px]] [[Íslamska ríkið]]''' | commander1 = * [[File:Houthis emblem.svg|20px]] [[Abdúl Malik al-Hútí]] * {{YEM}} [[Ali Abdullah Saleh]] {{KIA}} (til 2017) | commander2 = {{YEM}} [[Abdrabbuh Mansur Hadi]] (2012–2022)<br/>{{YEM}} [[Rashad al-Alimi]] (2022–)<br/>{{SAU}} [[Salman bin Abdul Aziz al-Sád|Salman konungur]]<br/>{{SAU}} [[Múhameð bin Salman]]<br/>{{ARE}} [[Múhameð bin Zayed]]<br/>{{QAT}} [[Tamim bin Hamad Al Thani]] (2015–17)<br/>{{SEN}} [[Macky Sall]]<br/>{{MAR}} [[Múhameð 6. Marokkókonungur|Múhameð 6.]] (2015–19)<br /> {{Collapsible list | title = '''Með færri en 1.000 hermenn''' | 1 = {{JOR}} [[Abdúlla 2. Jórdaníukonungur|Abdúlla 2.]] | 2 = {{EGY}} [[Abd al-Fattah as-Sisi]] | 3 = {{KWT}} [[Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah]] (2015–20) | 4 = {{BHR}} [[Hamad bin Isa Al Khalifa]] }} ---- [[File:Flag of South Yemen.svg|20px]] [[Aidarus al-Zoubaidi]] | commander3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Qasim al-Raymi]] ---- [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Abu Bilal al-Harbi]] | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = 150.000–200.000 hermenn | strength2 = {{SAU}} 100 herflugvélar og 150.000 hermenn<br/>{{ARE}} 30 herflugvélar<br/>{{BHR}} 15 herflugvélar og 300 hermenn<br/>{{KWT}} 15 herflugvélar<br/>{{QAT}} 10 herflugvélar og 1.000 hermenn<br/>{{JOR}} 6 herflugvélar<br/>{{MAR}} 6 herflugvélar og 1.500 hermenn<br/>{{SDN}} 4 herflugvélar og 6.000 hermenn<br/>{{SEN}} 2.100 hermenn<br/>{{EGY}} 4 herskip og herflugvélar<br />1.800 málaliðar | strength3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Ansar al-Sjaría]] * [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] 6.000–8.000 vígamenn ---- [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] ISIL: 300 | casualties1 = „Þúsundir“ drepnir (samkvæmt Al Jazeera í maí 2018)<br />11.000+ drepnir (samkvæmt talningum Sáda) | casualties2 ={{SAU}}1.000-3.000 hermenn drepnir<br /> {{ARE}} 130+ hermenn drepnir<br />{{BHR}} 8 hermenn drepnir<br>{{QAT}} 4 hermenn drepnir<br>{{MAR}} 1 hermaður drepinn | casualties3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] 1.000 drepnir, 1.500 handsamaðir | casualties4 = 91.600+ drepnir alls í Jemen (11.700+ óbreyttir borgarar)<br/>500+ drepnir alls í Sádi-Arabíu<br/>49.960 særðir alls í Jemen (10.768 óbreyttir borgarar)<br/>3.154.572 manns á vergangi 84.701 börn látin úr sulti<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/11/21/yemen-children-hunger/2076683002/|title=Save the Children says 85,000 kids may have died of hunger in Yemen|first=Associated|last=Press|publisher=}}</ref> og 2.556 látin úr [[Kólera|kólerufaraldri]]<ref>{{Cite web|url=http://www.emro.who.int/pandemic-epidemic-diseases/cholera/outbreak-update-cholera-in-yemen-25-october-2018.html|title=Outbreak update – Cholera in Yemen, 25 October 2018|last=CSR|website=www.emro.who.int|access-date=2018-10-25}}</ref> | notes = | campaignbox = }} '''Borgarastyrjöldin í Jemen''' eru átök sem hófust árið 2014 og eru tveir hópar sem berjast þar um völd. Annars vegar eru það [[Hútí-fylkingin]] og hópar sem studdu [[Ali Abdullah Saleh]] fyrrum forseta landsins. Þeir stjórna höfuðstaðnum [[Sana]]. Hins vegar eru það hópar sem styðja alþjóðlega viðurkennda stjórn Jemens, sem nú er í höndum leiðtogaráðs undir stjórn [[Rashad al-Alimi]], og hafa höfuðstöðvar í borginni [[Aden]]. Stjórnvöld [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] hafa blandað sér í átökin og styðja stjórn al-Alimi. Þar sem uppreisnarher Húta nýtur stuðnings stjórnvalda í [[Íran]] er gjarnan litið á átökin í Jemen sem [[leppstríð]] á milli Írans og Sádi-Arabíu um áhrif í [[Mið-Austurlönd]]um.<ref>{{Vefheimild|titill=Íran og Sádi-Arabía: Í köldu stríði|url=https://www.frettabladid.is/frettir/iran-og-sadi-arabia-i-koeldu-strii/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2018|mánuður=6. apríl|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223425/https://www.frettabladid.is/frettir/iran-og-sadi-arabia-i-koeldu-strii/|safnmánuður=24. mars|safnár=2023}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Tugir barna féllu í loftárásum Sádi-Araba og bandamanna|url=https://www.frettabladid.is/frettir/tugir-barna-fellu-i-loftarasum-sadi-araba-og-bandamanna/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2018|mánuður=10. ágúst|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223434/https://www.frettabladid.is/frettir/tugir-barna-fellu-i-loftarasum-sadi-araba-og-bandamanna/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref> Um 100.000 manns hafa látist í stríðinu, þar af um 12.000 óbreyttir borgarar, og um 50.000 særst. Sér í lagi hafa stríðsátökin komið illa niður á jemenskum börnum.<ref>{{Vefheimild|titill=„Jemen er helvíti á jörðu fyrir börn“|höfundur=Lovísa Arnardóttir|url=https://www.frettabladid.is/frettir/jemen-er-helviti-a-joeru-fyrir-boern|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=16. nóvember|safnslóð=https://web.archive.org/web/20210423022122/https://www.frettabladid.is/frettir/jemen-er-helviti-a-joeru-fyrir-boern/|safnár=2021|safnmánuður=23. apríl}}</ref> ==Saga== Upphaf borgarastyrjaldarinnar í [[Jemen]] má rekja til [[Arabíska vorið|arabíska vorsins]] og fjöldamótmæla sem þá fóru fram gegn stjórn forsetans [[Ali Abdullah Saleh]].<ref name=sunna>{{Vefheimild|titill=Hvað geng­ur á í Jemen?|höfundur=Sunna Ósk Loga­dótt­ir|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/03/28/hvad_gengur_a_i_jemen/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=28. mars}}</ref> Í byrjun 2011 var Saleh hrakinn frá völdum og varaforseti hans, [[Abdrabbuh Mansur Hadi]], var kjörinn forseti í kosningum sem fóru fram næsta ár.<ref name=sunna/> Hadi erfði erfiða stöðu frá forvera sínum og þurfti bæði að takast á við skæruhernað vígahópa eins og [[Al-Kaída]], víðtæka spillingu í jemenska stjórnkerfinu, matarskort, atvinnuleysi og aðskilnaðarsinna í suðurhluta landsins.<ref name=sunna/> Þessir erfiðleikar leiddu til þess að stjórn hans varð berskjölduð gegn uppreisn. Á árunum 2012 til 2013 stýrði stjórn Hadi nokkurs konar þjóðfundi í Jemen þar sem reynt var að útkljá framtíðarskipulag landsins. Áætlanir voru gerðar í samráði við ýmsa þjóðfélagshópa um að skipta landinu í sex hluta og setja nýja stjórnarskrá.<ref>{{Vefheimild|titill=Hvernig hófst ein versta mannúðarkrísa heims? |höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2020-06-07-hvernig-hofst-ein-versta-mannudarkrisa-heims|útgefandi=[[RÚV]]|dags=7. júní 2020|skoðað=20. janúar 2024}}</ref> [[Hútí-fylkingin]], vopnuð samtök minnihlutahóps [[sjía]]múslima í Jemen, hafði lengi háð skærur gegn stjórnarher landsins, en eftir að ný stjórn tók við völdum nýttu þeir sér veikleika hennar og lögðu undir sig norðurhluta Jemen. Í september árið 2014 gerðu Hútar áhlaup á höfuðborgina [[Sana]] og tókst að leggja hana undir sig í janúar árið 2015.<ref name=sunna/> Hadi forseti var settur í stofufangelsi en í febrúar sama ár tókst honum að flýja úr haldi og koma sér upp bækistöðvum í borginni [[Aden]], sunnar í landinu.<ref name=sunna/> Stuttu síðar gerðu Hútar bandalag við öryggissveitir sem enn voru hliðhollar gamla forsetanum, Saleh, og gerðu tilraun til að ræna völdum í landinu og setja Saleh aftur á forsetastól. Hadi forseti flúði land, en uppreisn Hútanna var nú farin að vekja athygli grannríkisins [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]]. Sádar óttuðust að Hútarnir nytu stuðnings keppinauta þeirra, hins sjíaíslamska [[Íran]]s, og ákváðu því að grípa inn í styrjöldina með loftárásum ásamt bandalagi átta annarra ríkja.<ref>{{Vefheimild|titill=Gleymda stríðið í Jemen|höfundur=Sveinn H. Guðmarsson|url=http://www.ruv.is/frett/gleymda-stridid-i-jemen|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2016|mánuður=8. desember}}</ref> Einkum hefur [[Bandaríkjaher|her]] [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] veitt Sádum ríkulega aðstoð í styrjöldinni.<ref>{{Vefheimild|titill=Gleymda stríðið í Jemen|höfundur=Guðrún Margrét Guðmundsdóttir|url=https://stundin.is/grein/5104/|útgefandi=''[[Stundin]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=30. júlí}}</ref> Deilt er þó um hversu mikil ítök, ef einhver, Íranar hafa í hreyfingu Húta.<ref>{{Vefheimild|titill=Söguleg átök í Jemen|höfundur=Pálmi Jónasson|url=http://www.ruv.is/frett/soguleg-atok-i-jemen|útgefandi=''[[RÚV]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2015|mánuður=26. mars}}</ref> Vegna stríðsástandsins hafa öfgahreyfingar á borð við [[Ríki íslams]] einnig náð fótfestu í Jemen og hafa sölsað undir sig landsvæði í suðurhluta landsins.<ref name=sunna/> Í lok ársins 2017 flosnaði upp úr bandalagi Hútanna og fyrrum forsetans Saleh. Hersveitir Saleh í Aden háðu orrustu við Hútana og Saleh var skotinn til bana er hann reyndi að flýja úr borginni yfir á yfirráðasvæði Sáda.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrr­ver­andi for­seti Jem­ens myrt­ur|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/12/04/fyrrverandi_forseti_jemens_myrtur/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=14. desember}}</ref> Brestir hafa einnig myndast í bandalaginu sem berst gegn Hútunum. Þann 11. ágúst árið 2019 tókst [[Umbreytingaráð suðursins|Umbreytingaráði suðursins]] (STC), sveitum aðskilnaðarsinna sem vilja aukið sjálfræði fyrir suðurhluta Jemens, að hertaka borgina Aden, þar sem stjórn Hadi hafði haft aðsetur sitt, með hjálp [[Sameinuðu arabísku furstadæmin|Sameinuðu arabísku furstadæmanna]].<ref>{{Vefheimild|titill=Brestir í hernaðarbandalagi gegn Hútum í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/brestir-i-hernadarbandalagi-gegn-hutum-i-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=11. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Að­skilnaðar­sinnar ná yfir­ráðum á for­seta­höllinni í Jemen|url=https://www.visir.is/g/2019190819885|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=11. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/adskilnadarsinnar-treysta-stodu-sina-i-aden|titill=Aðskilnaðarsinnar treysta stöðu sína í Aden|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=29. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Kristján Róbert Kristjánsson}}</ref> Stjórn Hadi komst þann 5. nóvember sama ár að samkomulagi við STC um að ríkisstjórninni yrði leyft að snúa aftur til Aden og skyldi mynda 24 ráðherra ríkisstjórn þar sem stjórnarsinnar og STC fengu 12 ráðherra hvor.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/samkomulag-um-sudurhluta-jemens|titill=Samkomulag um suðurhluta Jemens|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=6. nóvember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=6. nóvember|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref> Stjórn STC rauf þetta samkomulag hins vegar í apríl árið 2020 og lýsti yfir sjálfstæði Suður-Jemens.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2020/04/26/lysa-yfir-sjalfstjorn-i-sudur-jemen|titill=Lýsa yfir sjálfstjórn í Suður-Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=26. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2020550886d/jemenskir-ad-skilnadar-sinnar-lysa-yfir-sjalf-staedi|titill=Jemenskir að­skilnaðar­sinnar lýsa yfir sjálf­stæði|útgefandi=''Vísir''|ár=2020|mánuður=26. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Ráðið dró sjálfstæðisyfirlýsinguna til baka í lok júlí sama ár.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2020/07/29/sjalfstaedisyfirlysing-afturkollud|titill=Sjálfstæðisyfirlýsing afturkölluð|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=29. júlí|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=29. júlí|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Þann 14. september 2019 var gerð [[Drónaárásir|drónaárás]] á tvær olíuvinnslustöðvar sádi-arabíska ríkisolíufyrirtækisins [[Aramco]] innan Sádi-Arabíu. Árásin skaðaði olíuframleiðslu Sáda og hafði mikil áhrif á alþjóðlegt olíuverð. Hútar lýstu yfir ábyrgð á árásinni en Sádar og Bandaríkjamenn hafa sakað Írana um að standa að baki henni.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/kennir-iran-um-drona-arasir-a-sadi-arabiu|titill=Kennir Íran um dróna-árásir á Sádi Arabíu|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=14. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Freyr Gígja Gunnarsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/dronaaras-a-oliuvinnslustodvar-i-sadi-arabiu|titill=Drónaárás á olíuvinnslustöðvar í Sádi-Arabíu|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=14. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Andri Yrkill Valsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/09/17/segja_skotstad_flauganna_vera_fundinn/|titill=Segja skotstað flaug­anna vera fund­inn|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=17. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september}}</ref> Íranar neituðu sök í málinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2019190919276|titill=Íranir neita á­byrgð í á­rásum á olíu­vinnslu­stöðvar Sádi-Arabíu|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=17. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Þann 7. apríl 2022 tilkynnti Hadi að hann hygðist stíga til hliðar og framselja sérstöku leiðtogaráði völd sín sem forseti.<ref>{{Vefheimild|titill=Forseti Jemen færir leiðtogaráði völd sín|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/07/forseti-jemen-faerir-leidtogaradi-vold-sin|útgefandi=RÚV|ár=2022|mánuður=7. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=7. apríl|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Í byrjun desember 2025 hóf Umbreytingaráð suðursins stórsókn inn á yfirráðasvæði ríkisstjórnarinnar í Hadramout-héraði og annars staðar í Suður-Jemen og lagði það undir sig á skömmum tíma.<ref name="fault line2">{{cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/artc-hadramout-the-fault-line-that-could-decide-southern-yemen-s-future|title=Hadramout: the fault line that could decide southern Yemen's future - analysis|author=Marwan Nabil|work=i24News|date=9 December 2025|access-date=10 December 2025|archive-date=7 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260107060258/https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/artc-hadramout-the-fault-line-that-could-decide-southern-yemen-s-future|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sofx.com/uae-backed-forces-claim-full-control-of-southern-yemen/|title=UAE-Backed Forces Claim Full Control of Southern Yemen|author=|work=SOFX|date=9 December 2025|access-date=9 December 2025|archive-date=7 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260107060259/https://www.sofx.com/uae-backed-forces-claim-full-control-of-southern-yemen/|url-status=live}}</ref> Sádi-arabískar hersveitir skárust í leikinn og leiddu gagnsókn ásamt stjórnarhernum á móti Umbreytingaráðinu og endurheimtu stjórn í Aden 7. janúar 2026.<ref name=":0">{{Cite web |title=Saudi-backed forces move on Aden as Yemen secessionist leader vanishes |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/7/saudi-led-coalition-strikes-yemen-says-stc-leader-al-zubaidi-has-fled |access-date=2026-01-10 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=UAE-backed separatists withdraw from key Yemeni city after Saudi strikes |url=https://www.middleeasteye.net/news/uae-backed-separatists-withdraw-key-yemeni-city-after-saudi-strikes |access-date=2026-01-10 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Í kjölfarið gáfu fulltrúar Umbreytingaráðsins í [[Ríad]] út yfirlýsingu um að samtökin hefðu verið leyst upp.<ref name=":3">{{Cite web |title=Yemen's STC denies dissolution, demands release of detained delegation in Riyadh |url=https://english.news.cn/20260110/3e1dedae47d4469e8257d0756b1235bd/c.html |access-date=2026-01-11 |website=english.news.cn}}</ref> Í september 2026 gerðu Hútar skyndisókn og hertóku svæði og eyjar við strönd [[Rauðahaf]]sins sem gerðu þeim kleift að ógna skipasiglingum um [[Mandab-sund]]. Þeir lýstu því yfir að öllum væri öruggt að sigla um sundið nema skipum Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|titill= Hútar hertóku mikilvægar eyjar í Rauðahafi |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-09-12-hutar-hertoku-mikilvaegar-eyjar-i-raudahafi-486872|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 12. september 2026 |skoðað=14. september 2026|höfundur=Brynja Dögg Friðriksdóttir}}</ref> ==Stríðsglæpir== Allir stríðsaðilar í jemensku borgarastyrjöldinni hafa sætt ásökunum um [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]] og [[mannréttindabrot]]. Í ágúst árið 2018 gaf rannsóknarnefnd mannréttindasérfræðinga [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] út skýrslu þar sem því var lýst yfir að hvorki stjórnarher Jemens, alþjóðabandalag Sáda né Hútí-fylkingin hafi reynt að takmarka mannfall óbreyttra borgara í stríðinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/08/28/stridsglaepir_af_halfu_allra_adila/|titill=Stríðsglæp­ir af hálfu allra aðila|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=28. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/amnesty-stridsglaepir-framdir-i-jemen|titill=Amnesty: Stríðsglæpir framdir í Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=12. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> Samkvæmt skýrslunni hefur hernaðarbandalag Sádi-Arabíu gert að minnsta kosti 32 árásir á sjúkrahús, skóla, moskur og menningarhús sem njóta verndar samkvæmt alþjóðalögum. Þá voru rakin fjölmörg tilfelli þar sem hernaðarbandalagið hefur ráðist á íbúðahverfi, markaði og önnur opin almenningssvæði með þeim afleiðingum að hundruðir óbreyttra borgara hafa látið lífið.<ref name=fréttablaðstríðsglæpir>{{Vefheimild|url=https://www.frettabladid.is/frettir/saka-striandi-fylkingar-um-strisglaepi/|titill=Saka stríðandi fylkingar um stríðsglæpi|útgefandi=''Fréttablaðið''|ár=2018|mánuður=29. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223535/https://www.frettabladid.is/frettir/saka-striandi-fylkingar-um-strisglaepi/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref> Í skýrslu sem [[Amnesty International]] gaf út um styrjöldina í júlí sama ár voru stjórnarher Jemens og hersveitir Sameinuðu arabísku furstadæmanna sökuð um gróf mannréttindabrot á borð við kerfisbundin mannrán og [[pyntingar]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/amnesty-stridsglaepir-framdir-i-jemen|titill=Amnesty: Stríðsglæpir framdir í Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=12. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> Í skýrslunni eru Sameinuðu arabísku furstadæmin sökuð um að hafa komið upp valdakerfi á hernámssvæðum sínum í Jemen þar sem jemenskir borgarar er handteknir af tilefnislausu og pyntaðir, meðal annars með raflostum og kynferðislegu ofbeldi.<ref>{{Vefheimild|titill=‘GOD ONLY KNOWS IF HE’S ALIVE’|url=https://www.amnesty.org/download/Documents/MDE3186822018ENGLISH.PDF|útgefandi=[[Amnesty International]]|tungumál=enska|ár=2018|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Í skýrslu sem fréttastofan [[AP]] vann í samstarfi við [[Pulitzer-stofnunin|Pulitzer-stofnunina]] og birti í desember 2018 var komist að þeirri niðurstöðu að Hútar pynti fanga sína. Samkvæmt skýrslunni hafa um þúsund verið pyntaðir og 186 látist af um 18.000 skráðum föngum Hútí-fylkingarinnar.<ref>{{Vefheimild|titill=Hútar sakaðir um að beita fanga pyntingum|url=https://www.visir.is/g/2018181209070/hutar-sakadir-um-ad-beita-fanga-pyntingum-|útgefandi=''Vísir''|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|ár=2018|mánuður=8. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Í skýrslu Sameinuðu þjóðanna eru Hútar jafnframt sakaðir um að brjóta á kvenfrelsi og trúfrelsi á yfirráðasvæði sínu og um að hafa fangelsað Jemena sem aðhyllast [[Bahá'í trúin|Bahá'í-trú]].<ref name=fréttablaðstríðsglæpir/> [[Bandaríkin]], [[Bretland]] og [[Frakkland]] hafa verið sökuð um hlutdeild í stríðsglæpum alþjóðabandalagsins vegna vopnasölu ríkjanna til Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2019190909660|titill=Bandaríkjamenn, Bretar og Frakkar mögulega samsekir um stríðsglæpi í Jemen|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=3. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Í mars árið 2019 samþykktu bæði [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings|fulltrúadeild]] og [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] frumvarp þess efnis að Bandaríkin skyldu hætta hernaðarstuðningi og vopnasölum til Sádi-Arabíu<ref>{{Vefheimild|titill=Vilja hætta að styðja stríðið í Jemen|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/03/13/vilja_haetta_ad_stydja_stridid_i_jemen/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=13. mars|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> en [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseti beitti neitunarvaldi gegn ályktuninni. Trump færði þær röksemdir að vopnasölur til Sáda væru nauðsynlegar til að verjast Írönum og bandamönnum þeirra í Austurlöndum nær og að án nákvæmra vopna yrði mannfall óbreyttra borgara í styrjöldinni enn meira.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Kristján Róbert Kristjánsson|titill=Trump beitti neitunarvaldi|url=https://www.ruv.is/frett/trump-beitti-neitunarvaldi|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=25. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Eftir að stjórnarskipti urðu í Bandaríkjunum árið 2021 tilkynnti [[Joe Biden]], nýr forseti landsins, hins vegar þann 4. febrúar að Bandaríkin hygðust hætta fjárstuðningi við stjórnarherinn í stríðinu.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Hildur Margrét Jóhannsdóttir|titill=Bandaríkin hætta fjárveitingum til stjórnarhers Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/2021/02/04/bandarikin-haetta-fjarveitingum-til-stjornarhers-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2021|mánuður=4. febrúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=5. febrúar}}</ref> Stjórn Bidens hóf hins vegar aftur að selja bandalagi Sáda vopn árið 2022.<ref>{{cite web|last1=Almosawa|first1=Shuaib|title=As U.S. Focuses on Ukraine, Yemen Starves|url=https://theintercept.com/2022/03/16/yemen-war-biden-us-support-saudi-arabia/|website=[[The Intercept]]|date=16 March 2022|access-date=1 April 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Biden Doubles Down on a Failed Yemen Policy|url=https://www.hrw.org/news/2022/02/15/biden-doubles-down-failed-yemen-policy|website=[[Human Rights Watch]]|access-date=1 April 2022|language=en|date=15 February 2022}}</ref> ==Friðarumleitanir== Alþjóðlegar friðarumleitanir í borgarastyrjöldinni hafa borið takmarkaðan árangur. Í desember árið 2018 hittust fulltrúar Húta og ríkisstjórnar Jemen þó í friðarviðræðum sem haldnar voru í [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]] í Svíþjóð með milligöngu Sameinuðu þjóðanna. Á fundinum var fallist á vopnahlé í héraðinu [[Hodeida]] og að sveitir beggja fylkinga myndu hverfa frá hafnarborginni Hodeida, sem er ein mikilvægasta borg landsins fyrir innflutning á matvælum. Í stað þeirra voru [[Friðargæslusveitir Sameinuðu þjóðanna|öryggissveitir á vegum Sameinuðu þjóðanna]] staðsettar í borginni.<ref>{{Vefheimild|titill=Samið um vopnahlé í Hodeidah|url=https://www.frettabladid.is/frettir/sami-um-vopnahle-i-hodeidah/|útgefandi=''Fréttablaðið''|ár=2018|mánuður=13. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223554/https://www.frettabladid.is/frettir/sami-um-vopnahle-i-hodeidah/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Samið um vopnahlé í Hodeida|url=https://www.mbl.is/frettir/burdargrein/2018/12/13/samid_um_vopnahle_i_hodeida/|útgefandi=mbl.is|ár=2018|mánuður=13. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Vopnahléð í Hodeida var enn í gildi í júlí 2019 en er talið brothætt.<ref>{{Vefheimild|titill=Hodeidah Ceasefire Holding But Faster Progress Key to Stopping Yemen from Sliding into Regional War, Deepening Humanitarian Crisis, Speakers Tell Security Council|url=https://www.un.org/press/en/2019/sc13887.doc.htm|útgefandi=[[Sameinuðu þjóðirnar]]|ár=2019|mánuður=18. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|tungumál=enska}}</ref> Þann 8. apríl 2020 lýsti hernaðarbandalag Sáda einhliða yfir vopnahléi vegna [[Kórónaveirufaraldur 2019-2020|kórónaveirufaraldursins]] það ár.<ref>{{Vefheimild|titill=Vopnahléi lýst yfir vegna kórónuveirufaraldursins|url=https://www.ruv.is/frett/2020/04/08/vopnahlei-lyst-yfir-vegna-koronuveirufaraldursins|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=8. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Ásrún Brynja Ingvardóttir}}</ref> Í mars 2022 féllust stríðandi fylkingar á tveggja mánaða vopnahlé.<ref>{{Vefheimild|titill=Tveggja mánaða vopnahlé boðað í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/01/tveggja-manada-vopnahle-bodad-i-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2022|mánuður=1. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=3. apríl|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> ==Tímalína== [[Mynd:Destroyed house in the south of Sanaa 12-6-2015-4.jpg|thumb|right|Hús í rúst í Sana árið 2015.]] ===2015=== * 25. mars: Forsetinn [[Abdrabbuh Mansur Hadi]] flýr höfuðborgina [[Sana]]. Sama dag hefur Sádí Arabía loftárásir gegn Hútum.<ref>{{cite news|url=https://news.vice.com/article/with-a-bounty-on-his-head-yemens-president-flees-as-rebels-advance|agency=VICE News|title=Saudi Arabia Launches Airstrikes in Yemen as President Flees Amid Rebel Advance|date=25 March 2015|access-date=25 March 2015|first=John|last=Beck|archive-date=11 júlí 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711142547/https://news.vice.com/article/with-a-bounty-on-his-head-yemens-president-flees-as-rebels-advance|url-status=dead}}</ref> * 26. mars: Flugher Sádí Arabíu gerir árásir á alþjóðaflugvöllinn í Sana'a og herflugvöllinn al Dulaimi. Alls látast 17 í árásunum.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/yemen-security-sanaa-airport/update-1-planes-strike-airport-military-airbase-in-yemens-sanaa-residents-idUSL6N0WS01K20150326?feedType=RSS&feedName=industrialsSector |title=UPDATE 1-Planes strike airport, military airbase in Yemen's Sanaa-residents}}</ref> * 27. mars: Hersveitir undir forystu Sádí Arabíu og Egyptalands gera árásir á Jemen annan daginn í röð, sem skilja eftir sig 10 látna í umdæminu Saada. Sádí Arabía lýsir því jafnframt yfir að flugbanni verði skýrt uppi haldið.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/03/27/middleeast/yemen-saudi-arabia-airstrikes/index.html |title=Saudi-led coalition pounds Yemen with airstrikes for a second day}}</ref> *28. mars: Loftárásir halda áfram, Sádí Arabía gerir fullt tilkall til Jemensks flugsvæðis og flugumferðar.<ref>{{Cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/2015/03/yemen-aden-saudi-arabia-150327174924579.html |title=Saudi-led air strikes hit Yemen for third straight day}}</ref> Ennfremur heldur Sádí Arabía því fram að hafa eyðilagt eldflaugageymslu í eigu Húta samstundis því að flytja á brott hóp á vegum Sameinuðu Þjóðanna í [[Sana'a]].<ref>{{Cite web |url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/03/28/-Decisive-Storm-destroys-Houthi-missile-stockpile-.html |title=‘Decisive Storm’ destroys Houthi missile stockpile}}</ref> *29. mars: Þrátt fyrir flugbann sett af Sádí Arabíu, sendir [[Pakistan]] Boeing 747 þotu til þess að flytja á brott pakistanska ríkisborgara frá Jemen sökum neyðarástandsins.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-pakistan/pakistan-sends-747-jumbo-jets-to-evacuate-distraught-nationals-from-yemen-idUSKBN0MP03J20150329 |title=Pakistan sends 747 jumbo jets to evacuate distraught nationals from Yemen}}</ref> *30. mars: [[Kína]] safnar ríkisborgurum sínum í landinu burt vegna áhyggja af öryggisástandinu.<ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/68af10fd112a4fa0b9e4508c778887e7/china-evacuating-yemen-suspending-anti-piracy-patrols |title=China evacuates 571 from Yemen, suspends anti-piracy patrols}}</ref> Flóttamannabúðir í Harad Umdæmi verða fyrir loftárásum Sádí Arabíu þar sem minnst 40 látast. [[Hútar]] bæta undir sig landsvæði við seinasta vígi Hadi forseta í [[Aden]].<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security/air-strike-kills-at-least-40-at-yemen-camp-for-displaced-idUSKBN0ML0YC20150330?irpc=932 |title=Air strike kills at least 40 at Yemen camp for displaced}}</ref> *2. apríl: [[Al-Kaída]] gerir árás á fangelsi í [[Al Mukalla]], og frelsar 270 fanga.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/04/02/middleeast/yemen-prison-break/index.html |title=Officials: Al Qaeda fighters free 270 from Yemeni prison}}</ref> *3. apríl: Flugvélar frá Sádi-Arabíu kasta út vopnum og sjúkrabúnaði yfir [[Tawahi]].<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-aden-houthis/yemeni-fighters-repel-houthis-in-aden-after-arms-drop-idUSKBN0MU0KU20150403 |title=Yemeni fighters repel Houthis in Aden after arms drop}}</ref> *10. apríl: Pakistanska þingið kýs gegn tillögu um að ganga til liðs við bandalag Sádi-Arabíu og Egyptalands og lýsir yfir hlutleysi sínu.<ref>{{Cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/2015/04/pakistan-rules-military-operations-yemen-150410074921586.html |title=Pakistan parliament backs neutrality in Yemen conflict}}</ref> Sameinuðu þjóðirnar vara við því að ástandið haldi áfram að fara versnandi samtímis því sem þær flytja mannúðaraðstoð ýmiskonar til landsins.<ref>{{Cite web |url=https://www.voanews.com/a/united-nations-warns-the-situation-in-yemen-continues-to-deteriorate/2714374.html |title=UN Warns Yemen Situation Continues to Deteriorate}}</ref> Indland flytur í veg 5600 manns frá Jemen þar með talið 690 ríkisborgara sína, sem hluta að því sem þeir kalla aðgerðina Raahat þrátt fyrir flugbann.<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/2015/04/11/world/asia/india-concludes-evacuation-of-its-citizens-from-yemen.html?nytmobile=0 |title=India Concludes Evacuation of Its Citizens From Yemen}}</ref> *11. apríl: Sádi-Arabía staðhæfir að loftárásir þeirra hafi orðið yfir 500 Hútum að bana. Ríkisstjórn Jemen heldur því fram að 385 óbreyttir borgarar hafi látist og 342 særst. [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]] heldur því á hinn bóginnn fram að 648 manns hafi látist og 2191 særst, þar með talið hermenn.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/04/11/middleeast/yemen-crisis-saudi-arabia/ |title=Yemen crisis: More than 500 rebels killed in airstrikes, Saudi Arabia says}}</ref> *14. apríl: [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] kýs refsiaðgerðir gegn Hútum með 14 atkvæðum með, 0 á móti og 1 atkvæði sem sat hjá frá Rússum. Refsiaðgerðirnar innihalda vopnasölubann til að stemma stigu við ofbeldinu. Rússar sögðust einungis myndu styðja vopnasölubann sem næði jafnt til fylkinganna á meðan Bandaríkin eru að taka klára afstöðu gegn Hútum og með Sádí-Arabíu og stjórnarhernum.<ref>{{Cite web |url=http://beta.latimes.com/world/middleeast/la-fg-un-yemen-arms-embargo-20150414-story.html |title=With Russia abstaining, Security Council punishes Yemeni rebel leaders }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> *16. apríl: Al-Kaída klófestir [[Riyan-flugvöllur|Riyan-flugvöll]] í borginni [[Al Mukalla]] sunnarlega í landinu.<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtontimes.com/news/2015/apr/16/al-qaeda-captures-major-airport-oil-terminal-south/ |title=Al Qaeda captures major airport, oil terminal in south Yemen}}</ref> ===2016=== *1 október: Skip, af gerðinni [[HSV-2 Swift]], í eigu Sameinuðu Arabísku Furstadæmanna sem notaðist við mannúðarstörf verður fyrir árásum Húta og skemmist. ===2017=== *23. janúar: Fylgismenn Hadi taka höfnina [[Mokha]] frá Hútum. Hún hafði verið undir stjórn Húta frá nóvember 2014.<ref>[http://www.aljazeera.com/news/2017/01/yemen-army-claims-control-port-city-mokha-170123135044827.html Yemen army claims control of port city of Mokha]</ref> *18. apríl: Þyrla frá Sádí Arabíu af gerðinni ''Black Hawk'' er skotin niður með 12 hermönnum. Hútar lýsa yfir ábyrgð.<ref>https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-saudi-idUSKBN17K1W0</ref> *4. nóvember: Flugskeyti sem skotið var af Hútum var skotið niður í lofti yfir alþjóðaflugvellinum í [[Ríad]] í Sádí Arabíu. <ref name=BBC>{{cite web |title= Saudis accuse Iran of 'direct aggression' over Yemen missile |publisher= BBC |date= November 7, 2017 |url= http://www.bbc.com/news/world-middle-east-41899643 |access-date= November 11, 2017}}</ref> Var af gerðinni [[Volcano H-2]] þótt Bandaríkin hafi sagt að það hafi verið af írönsku gerðinni Qiam 1.<ref name="USUN: Qiam 1">{{cite web |title=Press Release: Ambassador Haley on Weapons of Iranian Origin Used in Attack on Saudi Arabia |date=7 November 2017 |publisher=United States Mission to the United Nations |url=https://usun.state.gov/remarks/8090 |access-date=7 janúar 2018 |archive-date=11 apríl 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411124443/https://usun.state.gov/remarks/8090 |url-status=dead }}</ref> *28. nóvember: Slær í bardaga milli Húta og sveita forsetans. Fyrrum forsetinn [[Ali Abdullah Saleh]] sem studdi Hadi var skotinn til bana á flótta úr borginni. *7. desember: Hersveitir hliðhollar Hadi grípa svæðishlutann Al-Khoukha við rauðahafsströndina.<ref>{{cite web |title= Saudi-backed fighters capture coastal area in Yemen from Houthis |publisher= Reuters|date= December 7, 2017 |url= https://www.reuters.com/article/us-yemen-security/saudi-backed-fighters-capture-coastal-area-in-yemen-from-houthis-idUSKBN1E11IM?il=0 |access-date= December 7, 2017}}</ref> ===2018=== * 3. maí: [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] hliðholl Hadi setja niður hermenn á eyjunni [[Sokotra]] og taka stjórn á flugvelli og höfnum. * 13. desember: Fulltrúar Húta og stjórnarsinna semja um vopnahlé í borginni Hodeida eftir friðarviðræður í Stokkhólmi. * 18. desember: Vopnahlé í Hodeida tekur gildi.<ref>{{Vefheimild|titill=Vopnahlé í Hodeida á miðnætti|url=https://www.ruv.is/frett/vopnahle-i-hodeida-a-midnaetti|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=17. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=1. október|höfundur=Ásgeir Tómasson}}</ref> ===2019=== * 11. ágúst: [[Umbreytingaráð suðursins]] hertekur Aden og hrekur ríkisstjórn Hadi frá borginni með aðstoð Sameinuðu arabísku furstadæmanna. * 14. september: [[Drónaárásir]] eru gerðar á tvær olíuvinnslustöðvar [[Aramco]] í Sádi-Arabíu. * 28. september: Hútar lýsa því yfir að „þúsundir“ sádi-arabískra hermanna hafi verið handteknir eftir áhlaup Húta á landamærum Jemen og Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|titill=Tóku „þúsund­ir“ Sádi-Ar­aba til fanga|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/09/28/toku_thusundir_sadi_araba_til_fanga/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=28. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> ===2020=== * 27. september: Stríðandi fylkingar í Jemen samþykktu fangaskipti í gegnum [[Sameinuðu þjóðirnar]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2020/09/27/fangaskipti-samthykkt-i-jemen|title=Fangaskipti samþykkt í Jemen|last=robertj|date=2020-09-27|website=RÚV|language=is|access-date=2022-04-27}}</ref> ===2021=== * 3. nóvember: 145 uppreisnarmenn úr Húta drepnir í loftárásum nálægt borginni [[Marib]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/11/03/segjast_hafa_drepid_115_uppreisnarmenn/|title=Segjast hafa drepið 115 uppreisnarmenn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-04-28}}</ref> ===2022=== * 14. febrúar: Fimm starfsmönnum Sameinuðu Þjóðanna var rænt.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/02/14/fimm-starfsmonnum-sameinudu-thjodanna-raent-i-jemen|title=Fimm starfsmönnum Sameinuðu Þjóðanna rænt í Jemen|last=markusthth|date=2022-02-14|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref> * 2. apríl: Tveggja mánaða vopnahlé hófst.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/01/tveggja-manada-vopnahle-bodad-i-jemen|title=Tveggja mánaða vopnahlé boðað í Jemen|last=markusthth|date=2022-04-01|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/02/vopnahle-hafid-milli-stridandi-fylkinga-i-jemen|title=Vopnahlé hafið milli stríðandi fylkinga í Jemen|last=markusthth|date=2022-04-02|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref> ==Heimildir== {{reflist|2}} [[Flokkur:Borgarastríð]] [[Flokkur:Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)| ]] [[Flokkur:Leppstríð]] [[Flokkur:Stríð á 21. öld]] [[Flokkur:Saga Jemen]] [[Flokkur:Saga Sádi-Arabíu]] ned4jh7wgns8ntdmyuz56hr9sq0e05v 0 144837 1978944 1972369 2026-09-15T10:13:31Z TKSnaevarr 53243 1978944 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Kínverska borgarastyrjöldin | partof = [[Millistríðsárin|millistríðsárunum]] og [[Kalda stríðið|kalda stríðinu]] (frá 1947) | image = ChineseCivilWarCollage.PNG | image_size = 280px | caption = Myndir úr kínversku borgarastyrjöldinni. Réttsælis frá efstu mynd má sjá kommúníska hermenn í orrustunni við Siping, íslamska hermenn þjóðernishersins, [[Maó Zedong]] á fjórða áratugnum, [[Chiang Kai-shek]] skoða hermenn sína, og kommúníska hershöfðingjann [[Su Yu]] í aðdraganda Menglianggu-herfararinnar árið 1947.| date = {{ubl| 1. ágúst 1927<ref name="Nanchang">{{cite book |title=China at War: An Encyclopedia |year=2012 |page=295 |isbn=9781598844153 |url=https://books.google.com/books?id=jhPyvsdymU8C&pg=PA295 |last1=Li |first1=Xiaobing |publisher=Bloomsbury Academic |access-date=27 June 2015 |archive-date=11 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411192237/https://books.google.com/books?id=jhPyvsdymU8C&pg=PA295 |url-status=live}}</ref> – 26. desember 1936 (fyrsta tímabilið)<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=8|day1=1|year1=1927|month2=12|day2=26|year2=1936}}) |10. ágúst 1945 – 7. desember 1949 (seinna tímabilið)<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=8|day1=10|year1=1945|month2=12|day2=7|year2=1949}})}} | place = [[Meginland Kína]] | territory = * Kommúnistar ná yfirráðum á meginlandi Kína * Alþýðulýðveldið Kína stofnað * Ríkisstjórn þjóðernissinna flýr til Taívan | result = Sigur kommúnista | combatant1 = '''1927–1936:'''<br /> {{flagicon|Kína|1928}} [[Lýðveldið Kína (1912–1949)|Lýðveldið Kína]] * {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Kuomintang]] * {{flagicon|Kína|1928}} [[Þjóðbyltingarherinn]] | combatant2 = '''1927–1936:'''<br /> {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Kommúnistaflokkur Kína]] * {{Flagicon image|Second War Flag of Chinese Soviet Republic.svg}} [[Kínverski rauði herinn|Kínverski verkamanna- og bændaherinn]] * {{Flagicon image|National Flag of Chinese Soviet Republic.svg}} [[Kínverska sovétlýðveldið]] (1931–1937) ** {{Flagicon image|Chinese soviet flag.svg}} [[Jiangxi–Fujian-sovétið]] (1931–1934) {{Flagicon image|Flag of Fujian People's Government.svg}} [[Alþýðustjórnin í Fujian]] (1933–1934) | combatant1a = '''1945–1949:''' <br />{{flagicon|Kína|1928}} [[Lýðveldið Kína (1912–1949)|Lýðveldið Kína]] * {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Kuomintang]] * {{Flagicon image|ROC Ministry of National Defense Flag.svg}} [[Her Lýðveldisins Kína]] | combatant2a = '''1945–1949:'''<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Kommúnistaflokkur Kína]] * Herafli kommúnista * {{Flagicon image|Flag_of_Inner-Mongolian_Autonomous_Government.svg}} [[Alþýðulýðveldið Innri-Mongólía]] (1945–1945) * {{Flagicon image|People's Liberation Army Flag of the People's Republic of China.svg}} [[Frelsisher alþýðunnar]] | commander1 = {{plainlist| *{{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Chiang Kai-shek]]}} (formaður Kuomintang) {{collapsible list |title = Aðrir leiðtogar | titlestyle = background:transparent;font-weight:normal;font-size:100%;text-align:left; | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Bai Chongxi]] | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Chen Cheng]] | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Li Zongren]] | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Yan Xishan]] | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[He Yingqin]] | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Hu Zongnan]] | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Gu Zhutong]] | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Wei Lihuang]] | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Du Yuming]] | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Sun Li-jen]] | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Fu Zuoyi]] | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Liu Zhi]] | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Xue Yue]] | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Wang Yaowu]] | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Tang Enbo]] | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Huang Baitao]] {{KIA}} | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Zhang Lingfu]] {{KIA}} | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Zhang Xueliang]] | {{Flagicon image|Naval Jack of the Republic of China.svg}} [[Feng Yuxiang]] (til 1930) }} | commander2 = {{plainlist| {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Maó Zedong]]}} (formaður Kommúnistaflokks Kína) {{collapsible list |title = Aðrir leiðtogar | titlestyle = background:transparent;font-weight:normal;font-size:100%;text-align:left; | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Zhu De]] | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Peng Dehuai]] | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Zhou Enlai]] | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Lin Biao]] | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Liu Bocheng]] | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[He Long]] | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Chen Yi (marskálkur)|Chen Yi]] | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Luo Ronghuan]] | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Xu Xiangqian]] | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Nie Rongzhen]] | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Ye Jianying]] | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Deng Xiaoping]] | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Su Yu]] | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Chen Geng]] | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Wang Jiaxiang]] | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Ye Ting]]{{KIA}} | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Bo Gu]]{{KIA}} | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Otto Braun (kommúnisti)|Li De]] | {{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} [[Zhang Guotao]] (til 1936) }} | strength1 = 2 milljónir (reglulegur liðsafli) <br />2.3 million (borgaralegur liðsafli) (júní 1946)<ref>{{cite book |last1=Li |first1=Xiaobing |title=A History of the Modern Chinese Army |date=2007-06-01 |publisher=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-7224-8 |url=https://books.google.com/books?id=svBt-hzD53AC |language=en |access-date=21 May 2021 |archive-date=10 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410202408/https://books.google.com/books?id=svBt-hzD53AC |url-status=live}}</ref><ref name="Hsiung">{{cite book |title=China's Bitter Victory: The War With Japan, 1937–1945 |url=https://books.google.com/books?id=3Yt6TTRdUzwC |publisher=M. E. Sharpe publishing |last=Hsiung |first=James C. |year=1992 |location=New York |isbn=1-56324-246-X |access-date=27 June 2015 |archive-date=2 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402121802/https://books.google.com/books?id=3Yt6TTRdUzwC |url-status=live}}</ref><ref name="Sarker">{{cite book |last1=Sarker |first1=Sunil Kumar |title=The Rise and Fall of Communism |url=https://books.google.com/books?id=rGf2b1nsn9cC |publisher=Atlantic Publishers & Dist |language=en |date=1994 |isbn=9788171565153 |access-date=6 April 2021 |archive-date=11 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411202248/https://books.google.com/books?id=rGf2b1nsn9cC |url-status=live}}</ref> | strength2 = 1,2 milljónir (reglulegur liðsafli)<br /> 2,6 milljónir (borgaralegur liðsafli) (júlí 1945)<ref name="Hsiung"/><ref>{{cite web |last1=曹 |first1=前发 |title=毛泽东的独创："兵民是胜利之本" |url=http://dangshi.people.com.cn/big5/n1/2017/0622/c85037-29355018.html |website=中国共产党新闻网 |publisher=人民网-中国共产党新闻网 |access-date=26 October 2020 |archive-date=29 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029065431/http://dangshi.people.com.cn/big5/n1/2017/0622/c85037-29355018.html |url-status=live }}</ref> | casualties1 = 1,5–1,7 milljónir (1945–1949)<ref name="Lynch">{{cite book |first=Michael |last=Lynch |title=The Chinese Civil War 1945–49 |url=https://books.google.com/books?id=rkJYue5dCJgC&pg=PA91 |year=2010 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-84176-671-3 |page=91 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref><ref name="Sarker"/><ref>{{cite book |last=Ho |title=Studies in the Population of China |page=253 }}</ref><br />370.000~ drepnir<ref>{{cite book |last=Ho |title=Studies in the Population of China |page=253}}</ref><ref>{{cite book |first=Matthew |last=White |title=Atrocities |url=https://archive.org/details/greatbigbookofho0000whit |year=2011 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0-393-08192-3 |page=[https://archive.org/details/greatbigbookofho0000whit/page/381 381]}}</ref> | casualties2 = 2,8+ milljónir (1945–1949)<br />263.800 drepnir<br />190.000 týndir<br />850.000 særðir (1945–1949)<ref name="Chinese People's Liberation Army 1983">''The History of the Chinese People's Liberation Army''. Beijing: People's Liberation Army Press. 1983.</ref><ref name="Lynch" /> | casualties3 = * Rúmlega 6 milljónir (þ. á m. óbreyttir borgarar) 1945–1949<ref name="Lynch" /> * Fyrsta tímabilið, 1928–1937: u.þ.b. 7 milljónir (þ. á m. óbreyttir borgarar)<ref>{{cite web |url=http://necrometrics.com/20c1m.htm#Nationalist |title=Twentieth Century Atlas - Death Tolls |access-date=26 July 2017 |archive-date=5 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110305175626/http://necrometrics.com/20c1m.htm#Nationalist |url-status=live}}</ref> * Lokakafli, 1945–1949: u.þ.b. 2,5 milljónir (þ. á m. óbreyttir borgarar)<ref>{{cite web |url=http://necrometrics.com/20c1m.htm#Chinese |title=Twentieth Century Atlas - Death Tolls |access-date=26 July 2017 |archive-date=5 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110305175626/http://necrometrics.com/20c1m.htm#Chinese |url-status=live}}</ref> }} '''Kínverska borgarastyrjöldin''' var stríð á milli þjóðernissinnaðrar ríkisstjórnar [[Lýðveldið Kína (1912–1949)|Lýðveldisins Kína]] og byltingarstjórnar [[Kommúnistaflokkur Kína|kínverska kommúnistaflokksins]]. Þótt oft sé miðað við upphaf hennar með kommúnistauppreisninni sem hófst 1945 hófst borgarastyrjöldin í reynd í ágúst árið 1927 eftir að [[Chiang Kai-shek]] lauk við að sameina Kína á ný eftir fall [[Tjingveldið|Tjingveldisins]] og hóf svokallaða „hvíta ógnarstjórn“ í [[Sjanghaí]]. Átökum á meginlandinu lauk árið 1950 með ósigri þjóðernissinna.<ref>{{cite book | editor1-last = Lew | editor1-first = Christopher R. | editor2-first = Pak-Wah | editor2-last = Leung | year = 2013 | title = Historical Dictionary of the Chinese Civil War | publisher = Maryland : The Scarecrow Press, Inc. | location = Lanham |url= https://books.google.com/books?id=8WYSAAAAQBAJ&printsec=frontcover#v= }}, bls. 3</ref> Stríðsátökin skiptust í tvo hluta: Fyrsti hluti stríðsins var háður frá 1927 til 1937 og sá seinni frá 1946 til 1950. Á milli þessara tveggja hluta borgarastyrjaldarinnar áttu Kínverjar í [[Annað stríð Kína og Japan|stríði við Japani]] og stríðandi fylkingar innan Kína neyddust því til að vinna saman gegn innrásarmönnum. Borgarastríðið markaði þáttaskil í nútímasögu Kína. Stríðinu lauk með sigri kommúnista á meginlandinu og stofnun [[Alþýðulýðveldið Kína|Alþýðulýðveldisins Kína]]. Þjóðernisstjórn [[Kuomintang]]-flokksins neyddist hins vegar til að flýja á eyjuna [[Taívan]] árið 1949, þar sem hún stofnaði [[Taívan|Lýðveldið Kína]]. Æ síðan hafa stjórnirnar tvær hvor sínum megin við [[Taívansund]] átt í varanlegum deilum og gera báðar tilkall til þess að vera hin eina lögmæta ríkisstjórn alls Kína. Stríðið braust út vegna hugmyndafræðilegrar baráttu kommúnista og þjóðernissinna Kuomintang-flokksins. Fylkingarnar börðust með hléum til ársins 1937 en gengu þá í bandalag til þess að berjast saman gegn innrásarher [[Japanska keisaradæmið|japanska keisaraveldisins]]. Borgarastyrjöldin hófst að nýju árið 1946, ári eftir að Japan gafst upp í september 1945. Fjórum árum síðar lauk meiriháttar átökum í borgarastyrjöldinni þegar Alþýðulýðveldið Kína hafði lagt undir sig allt kínverska meginlandið (þar á meðal eyjuna [[Hainan]]) og Lýðveldið Kína hélt aðeins yfirráðum á Taívan, [[Penghu]], [[Kinmen]], [[Matsueyjar|Matsueyjum]] og nokkrum smærri eyjum. Til þessa dags hafa stjórnirnar tvær aldrei skrifað undir vopnahlé né friðarsamning og deilt er um hvort borgarastyrjöldinni hafi nokkurn tímann formlega lokið.<ref>{{Cite book | title = The Contemporary Law of Armed Conflict | author = Leslie C. Green | page = 79}}</ref> Samband stjórnanna tveggja hefur ávallt verið stirt vegna stríðshótana og tilkalls beggja stjórna til yfirráða yfir öllu Kína. Opinberlega skilgreinir Alþýðulýðveldið Kína Taívan enn sem sitt yfirráðasvæði og hefur hótað að gera innrás í Taívan ef Lýðveldið Kína lýsir einhvern tíman yfir sjálfstæði og breytir nafni sínu í „Lýðveldið Taívan“. Nú til dags eru átök ríkjanna tveggja eingöngu háð á stjórnmála- og efnahagssviðinu og stjórnirnar tvær tengjast nánum efnahagsböndum þrátt fyrir gagnkvæma óvild að orðinu kveðið.<ref name="so"> So, Alvin Y. Lin, Nan. Poston, Dudley L. Contributor Professor, So, Alvin Y. [2001] (2001). The Chinese Triangle of Mainland China, Taiwan and Hong Kong. Greenwood Publishing.</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Kalda stríðið}} [[Flokkur:Borgarastríð]] [[Flokkur:Kalda stríðið]] [[Flokkur:Kínverska borgarastyrjöldin| ]] [[Flokkur:Saga Kína]] [[Flokkur:Stríð á 20. öld]] 5s5tv0gexkf2yy0h35s3ggn6lrucb35 10 145945 1978923 1902399 2026-09-14T21:35:01Z Nipas2 54688 1978923 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Knattspyrna á Íslandi 2018 | title = Knattspyrna á Íslandi 2018 | above = | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = Deildarkeppnir | list1 = {{Navbox|child |group2 = Karlar |list2= [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|Pepsideild]] · [[Inkassodeild karla í knattspyrnu 2018|Inkassodeild]] · [[2. deild karla í knattspyrnu 2018|2. deild]] · [[3. deild karla í knattspyrnu 2018|3. deild]] · [[4. deild karla í knattspyrnu 2018|4. deild]] |group3= Konur |list3 = [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2018|Pepsideild]] · [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2018|Inkassodeild]] · [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2018|2. deild]] }} | group2 = Bikarkeppnir | list2 = {{Navbox|child |group1 = Mjólkurbikarinn |list1 = [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2018|Mjólkurbikar karla]] · [[Mjólkurbikar kvenna í knattspyrnu 2018|Mjólkurbikar kvenna]] |group2 = Lengjubikarinn |list2 = [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2018|Lengjubikar karla]] · [[Lengjubikar kvenna í knattspyrnu 2018|Lengjubikar kvenna]] |group3 = Meistarakeppni KSÍ |list3 = [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu 2018|Meistarakeppni karla]] · [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2018|Meistarakeppni kvenna]] }} | group3 | list3 = {{Navbox|child |above = '''Félagslið''' |group1 = Pepsideild karla |list1 = [[Breiðablik]] · [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]] · [[Ungmennafélagið Fjölnir]] · [[Íþróttafélagið Fylkir]] · [[Ungmennafélag Grindavíkur]] · [[Íþróttabandalag Vestmannaeyja]] · [[Knattspyrnufélag Akureyrar]] · [[Keflavík, íþrótta- og ungmennafélag]] · [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]] · [[Ungmennafélagið Stjarnan]] · [[Knattspyrnufélagið Valur]] · [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] |group2 = Pepsideild kvenna |list2 = [[Breiðablik]] · [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]] · [[Ungmennafélag Grindavíkur]] · [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]/[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] · [[Íþróttabandalag Vestmannaeyja]] · [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]] · [[Ungmennafélag Selfoss]] · [[Ungmennafélagið Stjarnan]] · [[Knattspyrnufélagið Valur]] · [[Þór/KA]] | group4 | list4 = {{Navbox|child |above = '''[[Snið:Knattspyrna á Íslandi 2017|2017]]''' <-- '''·''' --> '''[[Snið:Knattspyrna á Íslandi 2019|2019]]''' }} }} }} <noinclude> [[Flokkur:Knattspyrnusnið]] </noinclude> ntlo93gionmdszkfx6zwo0z2xurzn0q 0 148108 1978957 1933433 2026-09-15T10:59:24Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978957 wikitext text/x-wiki [[Mynd:First photo from space.jpg|thumb|Fyrsta myndin af jörðinni úr geimnum var tekin árið 1946.]] '''Gervihnattarmynd''' er [[mynd]] sem er tekin úr [[gervihnöttur|gervihnetti]] á [[sporbraut]] um [[Jörðin|jörðina]]. Myndirnar eru áframseldar til [[Ríki|ríkja]] og fyrirtækja og koma t.d. fyrir í kortaþjónustunni [[Google Maps]]. {{stubbur}} [[Flokkur:Gervihnettir]] llavui3w56olj5ugs4g43znnuqkj6ub 0 153129 1978929 1962113 2026-09-14T22:38:03Z ~2026-48941-94 120553 /* Forsætisráðherra Belgíu */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1978929 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Charles Michel | mynd = Charles Michel (49467991288).jpg | myndatexti1 = | titill= Forseti [[Evrópska ráðið|Evrópska ráðsins]] | stjórnartíð_start = [[1. desember]] [[2019]] | stjórnartíð_end = [[30. nóvember]] [[2024]] | forveri = [[Donald Tusk]] | eftirmaður = [[António Costa]] | titill2= Forsætisráðherra Belgíu | stjórnartíð_start2 = [[11. október]] [[2014]] | stjórnartíð_end2 = [[27. október]] [[2019]] | einvaldur2 = [[Filippus Belgíukonungur|Filippus]] | forveri2 =[[Elio Di Rupo]] | eftirmaður2 = [[Sophie Wilmès]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1975|12|21}} | fæðingarstaður = [[Namur]], [[Belgía|Belgíu]] | dánardagur = | dánarstaður = | þjóderni = [[Belgía|Belgískur]] | maki = Amélie Derbaudrenghien | stjórnmálaflokkur = [[Umbótahreyfingin (Belgía)|Umbótahreyfingin]]<br>[[Evrópski þjóðarflokkurinn]] | börn = 3 | bústaður = | atvinna = | háskóli = [[Fríháskólinn í Brussel]]<br>[[Háskólinn í Amsterdam]] | starf = | trúarbrögð = |undirskrift = }} '''Charles Yves Jean Ghislaine Michel''' (f. 21. desember 1975) er [[Belgía|belgískur]] stjórnmálamaður, fyrrverandi forseti [[Evrópska ráðið|leiðtogaráðs Evrópusambandsins]] og fyrrverandi forsætisráðherra Belgíu. Michel er sonur [[Louis Michel]], sem einnig er þekktur belgískur stjórnmálamaður. Charles varð þróunarsamstarfsráðherra Belgíu árið 2007 og gegndi því embætti þar til hann var kjörinn formaður Umbótahreyfingarinnar (franska: Mouvement Réformateur) árið 2011. Eftir þingkosningar árið 2014 varð Umbótahreyfingin þriðji stærsti flokkurinn á belgíska þinginu. Eftir stjórnarmyndunarviðræður varð Michel forsætisráðherra í stjórnarsamstarfi Umbótahreyfingarinnar, Nýja flæmska bandalagsins, Opinna flæmskra frjálsyndismanna og demókrata og Kristilega demókratíska og flæmska flokksins. Hann tók við embætti þann 11. október 2014 og var þá yngsti forsætisráðherra Belgíu frá árinu 1845. Í desember árið 2018 hrundi ríkisstjórn Michels vegna ósættis um alþjóðasamþykkt Sameinuðu þjóðanna um málefni flóttamanna sem leiddi til þess að Nýja flæmska bandalagið sleit stjórnarsamstarfinu. Michel sagði í kjölfarið af sér en sat þó áfram í embætti fram að nýjum kosningum.<ref>https://www.politico.eu/article/michel-takes-belgium-lead-of-belgian-caretaker-government/</ref> Í kosningunum tapaði Umbótahreyfingin þingsætum en Michel sat áfram í embætti á meðan unnið var að stofnun nýrrar stjórnar. Nokkrum vikum eftir kosningarnar var Michel útnefndur í embætti forseta leiðtogaráðs Evrópusambandsins. Hann tók við embættinu þann 1. desember sama ár.<ref>[https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2019/07/02/european-council-appoints-new-eu-leaders/ European Council appoints new EU leaders]</ref> == Æska og menntun == Charles Michel fæddist í [[Namur]] í [[Vallónía|Vallóníu]] þann 21. desember 1975. Faðir hans, [[Louis Michel]], er stjórnmálamaður úr [[Umbótahreyfingin (Belgía)|Umbótahreyfingunni]] (MR) sem var borgarstjóri [[Jodoigne]] og síðar meðlimur í [[framkvæmdastjórn Evrópusambandsins]] og þingmaður á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]]. Móðir hans er Martine Pierre. Charles Michel hóf stjórnmálaferil sinn þegar hann var sextán ára með því að ganga til liðs við ungliðahreyfingu Umbótahreyfingarinnar í Jodoigne. Árið 1994 var hann kjörinn á héraðsþing [[Vallónska Brabant]]. Hann útskrifaðist með lögfræðigráðu frá [[Fríháskólinn í Brussel|Fríháskólanum í Brussel]] og [[Háskólinn í Amsterdam|Háskólanum í Amsterdam]] árið 1998 og vann síðan sem lögfræðingur í Brussel. Auk [[Franska|frönsku]] talar Michel [[Hollenska|hollensku]] og [[Enska|ensku]] reiprennandi. == Stjórnmálaferill == Michel var kjörinn á neðri deild belgíska þingsins árið 1999 fyrir Umbótahreyfinguna í Vallónska Brabant. Árið 2000 var hann innanríkisráðherra í héraðsstjórn Vallóníu. Hann var þá 25 ára og því yngsti héraðsráðherra í sögu Belgíu.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.levif.be/actualite/belgique/charles-michel-officiellement-candidat-a-la-presidence-du-mr/article-normal-150275.html|titill=Charles Michel officiellement candidat à la présidence du MR|útgefandi=Le Vif|mánuður=13. desember|ár=2010}}</ref> Hann var kjörinn borgarfulltrúi í [[Wavre]] árið 2000 og varð borgarstjóri borgarinnar árið 2006. Í desember árið 2007 varð Michel þróunarsamstarfsráðherra í ríkisstjórn [[Guy Verhofstadt]] og síðan í stjórnum [[Yves Leterme]] og [[Herman Van Rompuy|Hermans Van Rompuy]].<ref>{{cite web|url=https://www.ejustice.just.fgov.be/mopdf/2008/03/21_2.pdf|title=20 March 2008 – Royal Orders. Government – Dismissals – Appointments|publisher=The [[Belgian Official Journal]]|date=21 March 2008|pages=3–4|accessdate=30 March 2008|language=hollenska, franska}}</ref> Eftir að Umbótahreyfingin hlaut lítið fylgi í héraðskosningum árið 2009 fór Michel ásamt öðrum flokksmeðlimum fram á að formaðurinn Didier Reynders segði af sér. Eftir að flokkurinn glataði meira fylgi í þingkosningum árið 2010 sagði Reynders af sér og Michel bauð sig fram til að taka við formannsembættinu. Í janúar árið 2011 var hann kjörinn formaður Umbótahreyfingarinnar og sagði af sér sem ráðherra.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.demorgen.be/dm/nl/5036/Wetstraat/article/detail/1930064/2014/06/27/Michel-vs-Reynders-waarom-de-MR-elke-keer-wat-anders-zegt.dhtml|titill=Michel vs. Reynders: waarom de MR elke keer wat anders zegt|útgefandi=De Morgen|mánuður=27. júní|ár=2014}}</ref> ==Forsætisráðherra Belgíu== [[File:Vladimir Putin and Charles Michel (2018-01-31) 01.jpg|thumb|Michel ásamt [[Vladímír Pútín]] Rússlandsforseta þann 31. janúar 2018.]] Eftir þingkosningar árið 2014 varð Umbótahreyfingin þriðji stærsti flokkurinn á belgíska þinginu og Michel tók þátt í stjórnarmyndunarviðræðum við aðra flokka. Í byrjun var búist við því að [[Kris Peeters]], formaður Kristilega demókratíska og flæmska flokksins (CDV), yrði forsætisráðherra. Flokksmenn CDV fóru hins vegar einnig fram á að [[Marianne Thyssen]] yrði fulltrúi Belga í [[framkvæmdastjórn Evrópusambandsins]] en Umbótahreyfingin var ekki reiðubúin til að leyfa sama flokknum að eiga bæði þessi mikilvægu embætti. Að lokum féllust flokkarnir á að útnefna Thyssen í framkvæmdastjórnina með því skilyrði að forsætisráðherra nýju stjórnarinnar yrði valinn úr Umbótahreyfingunni eða úr flokki Opinna flæmskra frjálslyndismanna. Michel vann sér fljótt stuðning hinna flokkanna til að leiða næstu ríkisstjórn. Þann 7. október 2014 skrifuðu flokkarnir fjórir undir nýjan stjórnarsáttmála með Michel sem forsætisráðherra og Peeters sem einn fjögurra varaforsætisráðherra. Michel varð yngsti forsætisráðherra í sögu Belgíu og annar frönskumælandi frjálslyndismaðurinn til að gegna embættinu.<ref>[http://www.hbvl.be/cnt/dmf20141008_01309668/dit-waren-de-jongste-en-de-oudste-eerste-ministers-van-ons-land "Dit waren de jongste en de oudste eerste ministers van ons land"]. ''Het Belang van Limburg''. 8. október 2014</ref><ref>[http://www.standaard.be/cnt/dmf20141007_01308323 "BIOGRAFIE. Charles Michel wordt jongste premier uit Belgische geschiedenis"]. ''De Standaard''. 7. október 2014</ref> Í desember árið 2018 braust út stjórnarkreppa vegna deilna um það hvort Belgía ætti að undirrita alþjóðasamþykkt Sameinuðu þjóðanna um örugga, skipulagða og reglubundna fólksflutninga. Í upphafi studdu allir stjórnarflokkarnir samninginn, en Nýja flæmska bandalagið breytti stefnu sinni á síðustu stundu og tók afstöðu gegn honum. Í kjölfarið lýsti Michel yfir stofnun [[minnihlutastjórn]]ar flokkanna sem studdu samninginn.<ref>{{Cite web|url=https://www.lesoir.be/194570/article/2018-12-08/charles-michel-confirme-quil-ira-marrakech-je-prends-acte-que-la-n-va-quitte-la|title=Charles Michel confirme qu’il ira à Marrakech: "Je prends acte que la N-VA quitte la majorité suédoise"|website=Le Soir|language=fr|access-date=2018-12-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tijd.be/politiek-economie/belgie/federaal/michel-zet-minderheidsregering-zonder-n-va-in-de-steigers/10077382.html|title=Michel zet minderheidsregering zonder N-VA in de steigers|date=2018-12-08|website=De Tijd|language=nl|access-date=2018-12-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2018/12/08/_road-to-minority-government-being-paved/|title="Road to minority government being paved"|last=News|first=Flanders|date=2018-12-08|website=vrtnws.be|language=en|access-date=2018-12-08}}</ref> Þann 18. desember afhenti Michel [[Filippus Belgíukonungur|Filippusi konungi]] uppsagnarbréf sitt. Konungurinn samþykkti afsögn Michels þann 21. desember eftir að hafa ráðfært sig við aðra flokksleiðtoga.<ref>{{cite news|url=https://www.hln.be/nieuws/binnenland/koning-zet-consultaties-ook-morgen-nog-verder-geen-gesprek-met-vlaams-belang~a9ed2733/|title=Koning zet consultaties ook morgen nog verder: geen gesprek met Vlaams Belang|newspaper=[[Het Laatste Nieuws]]|date=20 December 2018|accessdate=23 December 2018|language=nl}}</ref> Michel sat þó áfram í embætti forsætisráðherra til bráðabirgða fram að kosningum sem haldnar voru árið 2019 og á meðan unnið var að myndun nýrrar stjórnar eftir hnífjafnar niðurstöður kosninganna. ==Forseti leiðtogaráðs ESB== Þann 2. júlí árið 2019 var Michel útnefndur í embætti forseta [[Evrópska ráðið|evrópska ráðsins]], eins af mikilvægustu embættum Evrópusambandsins.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20190702_04490461 Europese knoop ontward: Charles Michel wordt voorzitter van de Europese Raad]</ref> Hann tók við af [[Donald Tusk]] í embættinu þann 1. desember 2019. Michel sagði af sér sem forsætisráðherra Belgíu þann 27. október til þess að undirbúa sig fyrir embættistöku í forsetaembættið og [[Sophie Wilmès]] tók við af honum.<ref>{{Vefheimild|titill=Wilmes forsætisráðherra fyrst kvenna í Belgíu|url=https://www.ruv.is/frett/wilmes-forsaetisradherra-fyrst-kvenna-i-belgiu|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=27. október|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=28. október|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Belgíu | frá=[[11. október]] [[2014]]| til=[[27. október]] [[2019]]| fyrir=[[Elio Di Rupo]]| eftir=[[Sophie Wilmès]]| }} {{Erfðatafla| titill=Forseti [[Evrópska ráðið|Evrópska ráðsins]] | frá=[[1. desember]] [[2019]]| til=[[30. nóvember]] [[2024]]| fyrir=[[Donald Tusk]]| eftir=[[António Costa]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Belgíu}} {{f|1975}} {{DEFAULTSORT:Michel, Charles}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Belgíu]] [[Flokkur:Forsetar evrópska ráðsins]] sk5y7zfmjq8n10fqr3a8a2yr4a21v3i 0 153550 1978949 1740077 2026-09-15T10:52:51Z Bjarki S 9 sporbaugur -> sporbraut 1978949 wikitext text/x-wiki [[File:Triton moon mosaic Voyager 2 (large).jpg|thumb|Mósaík mynd af Triton, tekin af Voyager 2.]] '''Tríton''' er stærsta [[tungl]] [[reikistjarna|reikistjörnunnar]] [[Neptúnus_(reikistjarna)|Neptúnusar]], um 2710 kílómetrar í þvermál og því sjöunda stærsta (þekkta) tungl [[sólkerfi]]sins. Það er einnig talið vera eina stóra tungl sólkerfisins sem hefur [[sporbraut]] sem er andstæð snúningi reikistjörnunnar. Af þeirri ástæðu er talið að Tríton hafi áður verið [[dvergpláneta]] í [[Kuiperbelti|Kuiperbeltinu]]. Jafnframt er það eitt af fáum tunglum sólkerfisins sem eru jarðfræðilega virk. {{stubbur|stjörnufræði}} {{sólkerfið}} [[Flokkur:Tungl Neptúnusar]] bv7s9ii3441d5jrwczq36p5nupb576p 0 154219 1978909 1941430 2026-09-14T19:20:42Z TKSnaevarr 53243 1978909 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Ali Abdullah Saleh<br> | nafn_á_frummáli= {{Nobold|علي عبدالله صالح}} | mynd = President Ali Abdullah Saleh (Yemen Arab Republic) (cropped).jpg | myndatexti1 = Ali Abdullah Saleh árið 1988. | titill= Forseti Jemen | stjórnartíð_start = [[22. maí]] [[1990]] | stjórnartíð_end = [[27. febrúar]] [[2012]] | forsætisráðherra = [[Haidar Abu Bakr al-Attas]]<br>[[Muhammad Said al-Attar]]<br>[[Abdul Aziz Abdul Ghani]]<br>[[Faraj Said Bin Ghanem]]<br>[[Abd Al-Karim Al-Iryani]]<br>[[Abdul Qadir Bajamal]]<br>[[Ali Muhammad Mujawar]]<br>[[Mohammed Basindawa]] | vara_forseti = [[Ali Salem al Beidh]]<br>[[Abdrabbuh Mansur Hadi]] | forveri = ''Embætti stofnað'' | eftirmaður = [[Abdrabbuh Mansur Hadi]] | titill2= Forseti Norður-Jemen | stjórnartíð_start2 = [[18. júlí]] [[1978]] | stjórnartíð_end2 = [[22. maí]] [[1990]] | forsætisráðherra2 = Abdul Aziz Abdul Ghani<br>Abd Al-Karim Al-Iryani<br>Abdul Aziz Abdul Ghani | vara_forseti2 = Abdul Karim Abdullah al-Arashi | forveri2 = [[Abdul Karim Abdullah al-Arashi]] | eftirmaður2 = ''Embætti lagt niður'' | fæddur= [[21. mars]] [[1947]] | fæðingarstaður = [[Sanhan]], [[Sana (sýsla)|Sana]], [[Jemen]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2017|12|4|1947|3|21}} | dánarstaður = [[Sana]], [[Jemen]] | starf = Hermaður, stjórnmálamaður | þjóðerni =[[Jemen]]skur | trú = | stjórnmálaflokkur= [[Alþýðufylkingin (Jemen)|Alþýðufylkingin]] | maki = Asma Saleh | börn = | undirskrift = }} '''Ali Abdullah Saleh''' (21. mars 1947 – 4. desember 2017) var [[jemen]]skur herforingi og stjórnmálamaður sem var forseti [[Norður-Jemen]] frá 1978 til 1990 og síðan forseti sameinaðs Jemen frá 1990 til 2012. Saleh var steypt af stóli í [[Jasmínbyltingin|jasmínbyltingunni]] sem fylgdi mótmælaöldu [[Arabíska vorið|arabíska vorsins]] árin 2011 og 2012 og varaforseti hans, [[Abdrabbuh Mansur Hadi]], tók við sem forseti. Þegar [[Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)|borgarastyrjöldin í Jemen]] braust út árið 2014 gerði Saleh bandalag við uppreisnarhreyfingu hinna sjíaíslömsku [[Hútar|Húta]] og barðist með þeim gegn stjórn Hadi til ársins 2017. Í lok þess árs rann bandalag Saleh við Hútana út í sandinn og Saleh var skotinn til bana af sveitum þeirra er hann reyndi að flýja höfuðborgina [[Sana]]. ==Æviágrip== Árið 1962 tók Saleh þátt í herforingjabyltingu gegn konungsstjórn [[Norður-Jemen]] sem leiddi til stofnunar [[Arabíska lýðveldið Jemen|Arabíska lýðveldisins Jemen]]. Árið 1974 hjálpaði hann herforingjanum [[Ibrahim al-Hamdi]] að hrifsa til sín völdin í lýðveldinu en eftir að Hamdi var myrtur árið 1977 stóð Saleh brátt uppi sem forseti lýðveldisins. Árið 1990 sameinaðist Norður-Jemen hinu sósíalíska [[Suður-Jemen]] og Saleh varð forseti hins nýsameinaða ríkis. Saleh reyndi að teygja völd sín til suðurhluta landsins en pólitísk mótstaða við ofríki hans leiddi til þess að [[Borgarastyrjöldin í Jemen (1994)|borgarastyrjöld braust]] út árið 1994 þar sem Suður-Jemenar reyndu að skilja sig frá norðurhluta landsins á ný.<ref>{{Vefheimild|titill=Jemen aftur tvö ríki|höfundur=Dagur Þorleifsson|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4076311|útgefandi=''[[Tíminn]]''|ár=1994|mánuður=31. maí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=21. september}}</ref> Saleh og ríkisstjórn hans í norðrinu tókst að vinna bug á aðskilnaðarsinnunum með því að hertaka [[Aden]] í júlí sama ár. Sigur Saleh styrkti mjög stöðu hans í landinu.<ref>{{Vefheimild|titill=Aden fallin í hlut Norður-Jemen|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2628324|útgefandi=''[[Dagblaðið Vísir]]''|ár=1994|mánuður=8. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=21. september}}</ref> Saleh var formlega kjörinn forseti Jemen í kosningum árið 1999 og endurkjörinn árið 2006. Með [[Arabíska vorið|arabíska vorinu]] árið 2011 brutust út fjöldamótmæli gegn stjórn Saleh og Saleh neyddist til að lýsa því yfir að hann myndi ekki bjóða sig fram til endurkjörs árið 2013. Þetta nægði ekki til að friðþægja mótmælendurna og óeirðir brutust brátt út um allt landið. Þann 3. júní árið 2011 særðist Saleh í morðtilræði og neyddist til að yfirgefa Jemen til að fá læknisaðstoð í [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]].<ref>{{Vefheimild|titill=Sa­leh Jemen­for­seti á bata­vegi|url=https://www.mbl.is/frettir/forsida/2011/07/07/saleh_jemenforseti_a_batavegi/?useFlashPlayer=1|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2011|mánuður=7. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=21. september}}</ref> Hann sneri aftur til Jemen eftir þrjá mánuði og endurkoma hans leiddi til götubardaga í Sana milli stjórnarsinna og mótmælenda.<ref>{{Vefheimild|titill=Situr enn sem fastast í skugga blóðbaðs|url=https://www.visir.is/g/2011709269913|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2011|mánuður=26. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=21. september}}</ref> Þann 23. nóvember 2011 lýsti Saleh því yfir við athöfn í Sádi-Arabíu að hann myndi segja af sér sem forseti í febrúar árið 2012. Hann eftirlét völdin varaforseta sínum, [[Abdrabbuh Mansur Hadi]], sem var síðan formlega kjörinn forseti í febrúar næsta ár með 99,8% atkvæða.<ref>{{Vefheimild|titill=Kjör­inn for­seti með 99,85 at­kvæða|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2012/02/24/kjorinn_forseti_med_99_85_atkvaeda/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2012|mánuður=24. febrúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=21. september}}</ref> Saleh var viðstaddur embættisvígslu Hadi þann 25. febrúar árið 2012, þá nýkominn úr læknismeðferð í Bandaríkjunum.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/02/20122257134171112.html |titill=Hadi sworn in as Yemen's new president |útgefandi=Al Jazeera |mánuður=25. febrúar|ár=2012|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=21. september|tungumál=enska}}</ref> Þrátt fyrir afsögn sína úr forsetaembætti sat Saleh áfram sem formaður [[Alþýðufylkingin (Jemen)|Alþýðufylkingarinnar]], stjórnarflokksins sem Hadi var einnig meðlimur í. Í nóvember árið 2014 samþykkti [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] refsiaðgerðir gegn Saleh. Hadi var umsvifalaust rekinn úr stjórn Alþýðufylkingarinnar fyrir að beita sér ekki gegn samþykkt aðgerðanna.<ref>{{Vefheimild|titill=Ný ríkisstjórn tekin við í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/ny-rikisstjorn-tekin-vid-i-jemen|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=21. september|árskoðað=2019|ár=2014|mánuður=9. nóvember}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Hadi rekinn úr stjórn flokks síns|url=https://www.ruv.is/frett/hadi-rekinn-ur-stjorn-flokks-sins|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=21. september|árskoðað=2019|ár=2014|mánuður=8. nóvember}}</ref> === Uppreisn og dauði === Árið 2014 gengu Saleh og stuðningsmenn hans í bandalag við hina [[sjía]]íslömsku uppreisnarhreyfingu [[Hútar|Húta]]. Hútarnir voru gamlir óvinir Saleh sem höfðu í mörg ár háð baráttu gegn stjórn hans en árið 2014 sameinuðu Saleh og Hútarnir krafta sína og tókst í mars árið 2015 að hertaka höfuðborgina [[Sana]]. Ríkisstjórn Hadi var hrakin til Aden og þar með hófst [[Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)|önnur borgarastyrjöld í Jemen]]. Í mars árið 2015 greip alþjóðlegt hernaðarbandalag undir stjórn Sádi-Arabíu inn í borgarastyrjöldina til að vinna bug á Hútunum, sem taldir voru njóta stuðnings [[Íran]]s. Þegar Saleh reyndi í desember árið 2017 að semja við Sáda fór bandalag þeirra út um þúfur og bardagi braust út milli þeirra um Sana. Saleh var drepinn er hann reyndi að flýja höfuðborgina þann 4. desember 2017.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrr­ver­andi for­seti Jem­ens myrt­ur|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/12/04/fyrrverandi_forseti_jemens_myrtur/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuðurskoðað=21. september|árskoðað=2019|ár=2017|mánuður=14. desember}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill = Forseti Norður-Jemen | frá = [[18. júlí]] [[1978]] | til = [[22. maí]] [[1990]] | fyrir = [[Abdul Karim Abdullah al-Arashi]] | eftir = Hann sjálfur<br>{{small|(sem forseti Jemen)}} }} {{Erfðatafla |titill = Forseti Jemen | frá = [[22. maí]] [[1990]] | til = [[27. febrúar]] [[2012]] | fyrir = Hann sjálfur<br>{{small|(sem forseti [[Norður-Jemen]])}}<br>[[Haidar Abu Bakr al-Attas]]<br>{{small|(sem forseti [[Suður-Jemen]])}} | eftir = [[Abdrabbuh Mansur Hadi]] }} {{töfluendir}} {{DEFAULTSORT:Saleh, Ali Abdullah}} {{fd|1947|2017}} [[Flokkur:Forsetar Jemen]] [[Flokkur:Forsetar Norður-Jemen]] [[Flokkur:Fólk tengt borgarastyrjöldinni í Jemen (2014–)]] 1rh61etzfexhve0vy7i9staeafo9xak 0 154224 1978911 1928998 2026-09-14T19:22:38Z TKSnaevarr 53243 1978911 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Abdrabbuh Mansur Hadi | nafn_á_frummáli = {{nobold|عبدربه منصور هادي}} | mynd = Abdrabbuh Mansur Hadi.jpg | myndatexti1 = Abdrabbuh Mansur Hadi árið 2013. | titill= Forseti Jemen | stjórnartíð_start = [[27. febrúar]] [[2012]] | stjórnartíð_end = [[7. apríl]] [[2022]] | forsætisráðherra = [[Ali Muhammad Mujawar]]<br>[[Mohammed Basindawa]]<br>[[Khaled Bahah]]<br>[[Ahmed Obaid Bin Dagher]]<br>[[Maeen Abdulmalik Saeed]] | vara_forseti = [[Khaled Bahah]]<br>[[Ali Mohsen al-Ahmar]] | forveri = [[Ali Abdullah Saleh]] | eftirmaður = [[Rashad al-Alimi]] {{small|(sem formaður leiðtogaráðs)}} | fæddur= {{fæðingardagur og aldur|1945|9|1}} | fæðingarstaður = [[Abyan]], [[Adennýlendan|Adennýlendunni]] (nú [[Jemen]]) | starf = Hermaður, stjórnmálamaður | þjóðerni =[[Jemen]]skur | trú = [[Súnní]] | stjórnmálaflokkur= [[Alþýðufylkingin (Jemen)|Alþýðufylkingin]] }} '''Abdrabbuh Mansur Hadi''' (f. 1. september 1945) er [[jemen]]skur stjórnmálamaður og fyrrum herforingi sem naut alþjóðlegrar viðurkenningar sem forseti Jemen. Hadi tók við embætti forseta landsins í kjölfar [[Jasmínbyltingin|jasmínbyltingarinnar]] árið 2012 og gegndi því til ársins 2022 að orðinu til en eiginleg völd hans voru þá orðin lítil sem engin vegna [[Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)|yfirstandandi borgarastyrjaldar í landinu]]. Þar sem bæði höfuðborgin [[Sana]] og önnur stærsta borgin, [[Aden]], hafa fallið í hendur uppreisnarmanna hafði Hadi aðsetur í [[Ríad]] í boði [[Sádi-Arabía|sádi-arabískra]] bandamanna sinna. Hadi sagði af sér sem forseti í apríl 2022 og framseldi vald sitt sérstöku leiðtogaráði. ==Æviágrip== Abrabbuh Mansur Hadi fæddist árið 1945 á tíma breskra nýlenduyfirráða í Jemen. Hann útskrifaðist úr hernaðarháskóla í Jemen árið 1966 og nam við herskóla í Egyptalandi og Sovétríkjunum á áttunda áratugnum. Á næstu árum gegndi hann ýmsum ábyrgðarstöðum í her [[Suður-Jemen]] en eftir að sitjandi stjórn landsins bað ósigur í [[Borgarastyrjöldin í Suður-Jemen|borgarastríði árið 1986]] flúði hann til nágrannaríkisins [[Norður-Jemen]] ásamt forseta landsins. Norður- og Suður-Jemen sameinuðust í eitt ríki árið 1990 en árið 1994 kom til [[Borgarastyrjöldin í Jemen (1994)|borgarastyrjaldar]] þegar sunnanmenn reyndu að lýsa yfir sjálfstæði sínu á ný. Í stríðinu barðist Hadi með stjórn [[Ali Abdullah Saleh]], forseta Jemen, og var útnefndur varnarmálaráðherra í stjórn hans.<ref name="alar19feb">{{cite news|title=Saleh's successor: low-profile warrior of consensus in Yemen|url=http://www.alarabiya.net/articles/2012/02/19/195733.html|accessdate=21. september 2019|newspaper=Al Arabiya|date=19 February 2012|agency=AFP|location=Sanaa}}</ref> Eftir sigur þeirra í stríðinu var Hadi síðan útnefndur varaforseti Jemen árið 1994. Árið 2012 neyddist Saleh til að segja af sér sem forseti Jemen í kjölfar fjöldamótmæla sem brutust út í [[Arabíska vorið|arabíska vorinu]]. Saleh lét völdin ganga til Hadi, sem var síðan kjörinn forseti í kosningum sem haldnar voru þann 23. febrúar árið 2012. Hadi var eini frambjóðandinn á kjörseðlunum og samkvæmt opinberum talningum hlaut hann 99,8% atkvæða með um 66% kjörsókn.<ref>{{Vefheimild|titill=Kjör­inn for­seti með 99,85 at­kvæða|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2012/02/24/kjorinn_forseti_med_99_85_atkvaeda/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2012|mánuður=24. febrúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=21. september}}</ref> Þrátt fyrir forsetaskiptin hélt Saleh þó verulegum völdum sem formaður [[Alþýðufylkingin (Jemen)|Alþýðufylkingarinnar]], stjórnarflokksins sem þeir Hadi tilheyrðu báðir. Eftir að Hadi hvatti [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] til að samþykkja refsiaðgerðir gegn Saleh árið 2014 var hann rekinn úr stjórn flokksins og margir ráðherrar í ríkisstjórn hans sem hliðhollir voru Saleh sögðu af sér.<ref>{{Vefheimild|titill=Ný ríkisstjórn tekin við í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/ny-rikisstjorn-tekin-vid-i-jemen|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=21. september|árskoðað=2019|ár=2014|mánuður=9. nóvember}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Hadi rekinn úr stjórn flokks síns|url=https://www.ruv.is/frett/hadi-rekinn-ur-stjorn-flokks-sins|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=21. september|árskoðað=2019|ár=2014|mánuður=8. nóvember}}</ref> Haustið 2014 tókst uppreisnarher [[Hútí-fylkingin|Hútí-fylkingarinnar]] að hertaka stóra hluta Jemen. Í byrjun árs hertóku Hútar höfuðborgina [[Sana]], hnepptu Hadi í stofufangelsi og neyddu hann til að tilkynna afsögn sína úr embætti forseta. Hadi tókst hins vegar að flýja úr haldi til borgarinnar [[Aden]], þar sem hann afturkallaði þvingaða afsögn sína og hóf að setja saman eigin ríkisstjórn.<ref>{{Vefheimild|titill=Sádí Arabía og Íran berjast í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/sadi-arabia-og-iran-berjast-i-jemen|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=21. september|árskoðað=2019|ár=2015|mánuður=10. mars}}</ref> Í [[Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)|borgarastyrjöldinni]] sem fylgt hefur í kjölfarið nýtur stjórn Hadi alþjóðlegrar viðurkenningar og ríkulegs hernaðarstuðnings frá [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]], sem óttast að Hútar njóti stuðnings keppinauta Sáda í [[Íran]]. Þann 11. ágúst árið 2019 glataði stjórn Hadi yfirráðum í Aden þegar [[Umbreytingaráð suðursins]], samtök sem vilja endurheimta sjálfstæði Suður-Jemen, snerist gegn Hadi og hertók borgina með hjálp [[Sameinuðu arabísku furstadæmin|Sameinuðu arabísku furstadæmanna]].<ref>{{Vefheimild|titill=Brestir í hernaðarbandalagi gegn Hútum í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/brestir-i-hernadarbandalagi-gegn-hutum-i-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=11. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Að­skilnaðar­sinnar ná yfir­ráðum á for­seta­höllinni í Jemen|url=https://www.visir.is/g/2019190819885|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=11. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Hadi hefur nú aðsetur í [[Ríad]], höfuðborg Sádi-Arabíu, og hefur aðeins fengið að ferðast til og frá Jemen með velþóknun sádi-arabískra stjórnvalda, sem annast mestallan stríðsreksturinn í nafni stjórnar hans.<ref>{{cite news|title=Yemeni President Hadi 'under house arrest' in Riyadh|url=https://www.aljazeera.com/news/2017/11/yemen-president-hadi-house-arrest-riyadh-171107082638642.html|accessdate=30 January 2018|work=Al-Jazeera|date=7 November 2017}}</ref> Þann 7. apríl 2022 tilkynnti Hadi að hann hygðist stíga til hliðar og framselja sérstöku leiðtogaráði völd sín sem forseti.<ref>{{Vefheimild|titill=Forseti Jemen færir leiðtogaráði völd sín|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/07/forseti-jemen-faerir-leidtogaradi-vold-sin|útgefandi=RÚV|ár=2022|mánuður=7. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=7. apríl|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill = Forseti Jemen | frá = [[27. febrúar]] [[2012]] | til = [[7. apríl]] [[2022]] | fyrir = [[Ali Abdullah Saleh]] | eftir = [[Rashad al-Alimi]]<br>{{small|(sem formaður leiðtogaráðs)}} }} {{töfluendir}} {{DEFAULTSORT:Hadi, Abdrabbuh Mansur}} {{f|1945}} [[Flokkur:Forsetar Jemen]] [[Flokkur:Fólk tengt borgarastyrjöldinni í Jemen (2014–)]] rhilk29wsloqyqjeax97oqgn6k2fjoc 14 154230 1978908 1854186 2026-09-14T19:20:19Z TKSnaevarr 53243 1978908 wikitext text/x-wiki {{skoða meira|Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)}} [[Flokkur:Borgarastríð|Jemen]] [[Flokkur:Saga Jemen]] [[Flokkur:Stríð á 21. öld]] andci0kjjcztu3mv1fgxqt6mzxtlxnj 0 154243 1978870 1975927 2026-09-14T14:21:23Z Akigka 183 1978870 wikitext text/x-wiki {{Fyrirtæki | nafn = Thomas Cook Group | merki = | gerð = | stofnað = 1841 | staðsetning = [[London]], [[England]] | lykilmenn = Frank Meysman, formaður Peter Fankhauser (CEO) stjórnarformaður | starfsemi = Ferðaskrifstofa, flugfélag | vefur = http://www.thomascookgroup.com/ |Gjaldþrota= 23. september 2019|örlög=Gjaldþrota 23. september 2019}} [[Mynd:Thomas Cook travel agency, Cross Gates Centre (22nd March 2014).JPG|thumb|Ferðaskrifstofa í Leeds.]] '''Thomas Cook Group''' var bresk [[ferðaskrifstofa]] sem upphaflega var stofnuð sem ''Thomas Cook & Son'' árið 1841. Thomas Cook Group myndaðist við samruna ''Thomas Cook AG'' og ''MyTravel Group'' árið 2007. Fyrirtækið var bæði flugfélag og ferðaskrifstofa og stærsta sinna tegundar á [[Bretland]]i. Fyrsta flugvél félagsins (Thomas Cook í Belgíu, stofnað 2001) lenti á [[Keflavíkurflugvöllur|Keflavíkurflugvelli]] sumarið 2013. Ferðaskrifstofan bauð upp á flug milli [[Brussel]] og [[Ísland]]s í júlí og ágúst 2013 og 2014, en hættu flugi til Íslands eftir það. [[Icelandair]] tók við þeirri flugleið.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2013/07/01/fyrsta_vel_thomas_cook_i_keflavik/|titill=Fyrsta vél Thomas Cook í Keflavík|útgefandi=Morgunblaðið (mbl.is)|mánuður=1. júlí|ár=2013|mánuðurskoðað=19. ágúst|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://vb.is/frettir/haetta-flugi-til-islands/|titill=Hætta flugi til Íslands|útgefandi=Viðskiptablaðið|mánuður=8. desember|ár=2014|mánuðurskoðað=19. ágúst|árskoðað=2026}}</ref> Haustið 2019 varð fyrirtækið gjaldþrota og 9000 starfsmenn á Bretlandi misstu vinnuna ásamt 25.000 starfsmönnum víða um heim. Í kjölfarið hófu bresk stjórnvöld „Matterhorn-aðgerðina“, sem gekk út á að fljúga með strandaglópa heim eftir gjaldþrotið.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/news/government-and-uk-caa-launches-largest-repatriation-in-peacetime-history-after-collapse-of-thomas-cook|title=Government and UK CAA launches largest repatriation in peacetime history after collapse of Thomas Cook|date=23. september 2019|website=Gov.uk}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Bresk fyrirtæki]] [[Flokkur:Bresk flugfélög]] {{S|1841}} [[Flokkur:Lagt niður 2019]] 9siroj31cgn97lzsgg3pfo9omqzk8xf 1978871 1978870 2026-09-14T14:22:48Z Akigka 183 1978871 wikitext text/x-wiki {{Fyrirtæki | nafn = Thomas Cook Group | merki = | gerð = | stofnað = 1841 | staðsetning = [[London]], [[England]] | lykilmenn = Frank Meysman, formaður Peter Fankhauser (CEO) stjórnarformaður | starfsemi = Ferðaskrifstofa, flugfélag | vefur = http://www.thomascookgroup.com/ |Gjaldþrota= 23. september 2019|örlög=Gjaldþrota 23. september 2019}} [[Mynd:Thomas Cook travel agency, Cross Gates Centre (22nd March 2014).JPG|thumb|Ferðaskrifstofa í Leeds.]] '''Thomas Cook Group''' var bresk [[ferðaskrifstofa]] sem upphaflega var stofnuð sem ''Thomas Cook & Son'' árið 1841. Thomas Cook Group myndaðist við samruna ''Thomas Cook AG'' og ''MyTravel Group'' árið 2007. Fyrirtækið var bæði flugfélag og ferðaskrifstofa og stærsta sinna tegundar á [[Bretland]]i. Dótturfélag Thomas Cook í Belgíu (stofnað 2001) hóf flug til Íslands sumarið 2013. Ferðaskrifstofan bauð upp á flug milli [[Brussel]] og Íslands í júlí og ágúst 2013 og 2014, en hættu flugi til Íslands eftir það. [[Icelandair]] tók við þeirri flugleið.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2013/07/01/fyrsta_vel_thomas_cook_i_keflavik/|titill=Fyrsta vél Thomas Cook í Keflavík|útgefandi=Morgunblaðið (mbl.is)|mánuður=1. júlí|ár=2013|mánuðurskoðað=19. ágúst|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://vb.is/frettir/haetta-flugi-til-islands/|titill=Hætta flugi til Íslands|útgefandi=Viðskiptablaðið|mánuður=8. desember|ár=2014|mánuðurskoðað=19. ágúst|árskoðað=2026}}</ref> Haustið 2019 varð fyrirtækið gjaldþrota og 9000 starfsmenn á Bretlandi misstu vinnuna ásamt 25.000 starfsmönnum víða um heim. Í kjölfarið hófu bresk stjórnvöld „Matterhorn-aðgerðina“, sem gekk út á að fljúga með strandaglópa heim eftir gjaldþrotið.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/news/government-and-uk-caa-launches-largest-repatriation-in-peacetime-history-after-collapse-of-thomas-cook|title=Government and UK CAA launches largest repatriation in peacetime history after collapse of Thomas Cook|date=23. september 2019|website=Gov.uk}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Bresk fyrirtæki]] [[Flokkur:Bresk flugfélög]] {{S|1841}} [[Flokkur:Lagt niður 2019]] re82oynwndyiit4bliowuqrmkqmpoiv 1978872 1978871 2026-09-14T14:24:54Z Akigka 183 1978872 wikitext text/x-wiki {{Fyrirtæki |nafn = Thomas Cook Group |merki = |gerð = |stofnað = 1841 |staðsetning = [[London]], [[England]]i |lykilmenn = Frank Meysman, formaður<br /> Peter Fankhauser (CEO) stjórnarformaður |starfsemi = Ferðaskrifstofa, flugfélag |vefur = http://www.thomascookgroup.com/ |örlög = Gjaldþrota 23. september 2019 }} [[Mynd:Thomas Cook travel agency, Cross Gates Centre (22nd March 2014).JPG|thumb|Ferðaskrifstofa í Leeds.]] '''Thomas Cook Group''' var bresk [[ferðaskrifstofa]] sem upphaflega var stofnuð sem ''Thomas Cook & Son'' árið 1841. Thomas Cook Group myndaðist við samruna ''Thomas Cook AG'' og ''MyTravel Group'' árið 2007. Fyrirtækið var bæði flugfélag og ferðaskrifstofa og stærsta sinna tegundar á [[Bretland]]i. Dótturfélag Thomas Cook í Belgíu (stofnað 2001) hóf flug til Íslands sumarið 2013. Ferðaskrifstofan bauð upp á flug milli [[Brussel]] og Íslands í júlí og ágúst 2013 og 2014, en hættu flugi til Íslands eftir það. [[Icelandair]] tók við þeirri flugleið.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2013/07/01/fyrsta_vel_thomas_cook_i_keflavik/|titill=Fyrsta vél Thomas Cook í Keflavík|útgefandi=Morgunblaðið (mbl.is)|mánuður=1. júlí|ár=2013|mánuðurskoðað=19. ágúst|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://vb.is/frettir/haetta-flugi-til-islands/|titill=Hætta flugi til Íslands|útgefandi=Viðskiptablaðið|mánuður=8. desember|ár=2014|mánuðurskoðað=19. ágúst|árskoðað=2026}}</ref> Haustið 2019 varð fyrirtækið gjaldþrota og 9000 starfsmenn á Bretlandi misstu vinnuna ásamt 25.000 starfsmönnum víða um heim. Í kjölfarið hófu bresk stjórnvöld „Matterhorn-aðgerðina“, sem gekk út á að fljúga með strandaglópa heim eftir gjaldþrotið.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/news/government-and-uk-caa-launches-largest-repatriation-in-peacetime-history-after-collapse-of-thomas-cook|title=Government and UK CAA launches largest repatriation in peacetime history after collapse of Thomas Cook|date=23. september 2019|website=Gov.uk}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Bresk fyrirtæki]] [[Flokkur:Bresk flugfélög]] {{S|1841}} [[Flokkur:Lagt niður 2019]] 57mco2fi2472c29jh8ufidzvdw755yz 1978873 1978872 2026-09-14T14:25:23Z Akigka 183 1978873 wikitext text/x-wiki {{Fyrirtæki |nafn = Thomas Cook Group |merki = |gerð = |stofnað = 1841 |staðsetning = [[London]], [[England]]i |lykilmenn = Frank Meysman, formaður<br /> Peter Fankhauser (CEO) stjórnarformaður |starfsemi = Ferðaskrifstofa, flugfélag |vefur = http://www.thomascookgroup.com/ |örlög = Gjaldþrota 23. september 2019 }} [[Mynd:Thomas Cook travel agency, Cross Gates Centre (22nd March 2014).JPG|thumb|Ferðaskrifstofa í Leeds.]] '''Thomas Cook Group''' var bresk [[ferðaskrifstofa]] sem upphaflega var stofnuð sem Thomas Cook & Son árið 1841. Thomas Cook Group myndaðist við samruna Thomas Cook AG og MyTravel Group árið 2007. Fyrirtækið var bæði flugfélag og ferðaskrifstofa og stærsta sinna tegundar á [[Bretland]]i. Dótturfélag Thomas Cook í Belgíu (stofnað 2001) hóf flug til Íslands sumarið 2013. Ferðaskrifstofan bauð upp á flug milli [[Brussel]] og Íslands í júlí og ágúst 2013 og 2014, en hættu flugi til Íslands eftir það. [[Icelandair]] tók við þeirri flugleið.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2013/07/01/fyrsta_vel_thomas_cook_i_keflavik/|titill=Fyrsta vél Thomas Cook í Keflavík|útgefandi=Morgunblaðið (mbl.is)|mánuður=1. júlí|ár=2013|mánuðurskoðað=19. ágúst|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://vb.is/frettir/haetta-flugi-til-islands/|titill=Hætta flugi til Íslands|útgefandi=Viðskiptablaðið|mánuður=8. desember|ár=2014|mánuðurskoðað=19. ágúst|árskoðað=2026}}</ref> Haustið 2019 varð fyrirtækið gjaldþrota og 9000 starfsmenn á Bretlandi misstu vinnuna ásamt 25.000 starfsmönnum víða um heim. Í kjölfarið hófu bresk stjórnvöld „Matterhorn-aðgerðina“, sem gekk út á að fljúga með strandaglópa heim eftir gjaldþrotið.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/news/government-and-uk-caa-launches-largest-repatriation-in-peacetime-history-after-collapse-of-thomas-cook|title=Government and UK CAA launches largest repatriation in peacetime history after collapse of Thomas Cook|date=23. september 2019|website=Gov.uk}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Bresk fyrirtæki]] [[Flokkur:Bresk flugfélög]] {{S|1841}} [[Flokkur:Lagt niður 2019]] q15q6n5s7d6v3y78uyl1ebi9c986bgk 0 154788 1978928 1962112 2026-09-14T22:33:45Z ~2026-48941-94 120553 /* Æviágrip */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1978928 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Sophie Wilmès | mynd = Sophie Wilmès 2020 (cropped).jpg | myndatexti1 = Wilmès árið 2020 | titill= Forsætisráðherra Belgíu | stjórnartíð_start = [[27. október]] [[2019]] | stjórnartíð_end = [[1. október]] [[2020]] | einvaldur = [[Filippus Belgíukonungur|Filippus]] | forveri = [[Charles Michel]] | eftirmaður = [[Alexander De Croo]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1975|1|15}} | fæðingarstaður = [[Ixelles]], [[Brussel]], [[Belgía|Belgíu]] | dánardagur = | dánarstaður = | þjóderni = [[Belgía|Belgísk]] | maki = Christopher Stone | stjórnmálaflokkur = [[Umbótahreyfingin (Belgía)|Umbótahreyfingin]] | börn = 4 | bústaður = | atvinna = | háskóli = [[Saint-Louis-háskóli í Brussel]] | starf = | trúarbrögð = |undirskrift = }} '''Sophie Wilmès''' (f. 15. janúar 1975) er [[Belgía|belgískur]] stjórnmálamaður<ref>{{Cite web|url=http://www.federal-government.be/en|title=Belgian Federal Government|website=www.federal-government.be|access-date=3. nóvember 2019}}</ref> og fyrrverandi forsætisráðherra Belgíu.<ref>{{Cite web|url=http://www.belgium.be/en/about_belgium/government/federal_authorities/federal_and_planning_public_services|title=Federal Public Services and Public Planning Services (FPS and PPS) {{!}} Belgium.be|website=Belgium.be|access-date=30 July 2016|date=3 March 2014}}</ref> Hún er fyrsta konan sem hefur verið forsætisráðherra landsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.demorgen.be/politiek/de-eerste-vrouwelijke-premier-van-belgie-staat-voor-een-ondankbare-taak~b5774dd8/?referer=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F|title=De eerste vrouwelijke premier van België staat voor een ondankbare taak|language=nl|website=demorgen.be}}</ref> == Æviágrip == Wilmès fæddist í umdæminu [[Ixelles]] á stórborgarsvæði belgísku höfuðborgarinnar [[Brussel]].<ref>{{Cite web|url=http://www.sophiewilmes.be/|title=Sophie Wilmès {{!}} MR {{!}} News|website=www.sophiewilmes.be|access-date=30 July 2016}}</ref> Hún ólst upp í bænum [[Grez-Doiceau]] í Vallóníu og nam samskiptafræði og viðskiptastjórnun við Saint-Louis-háskóla í Brussel. Hún vann síðar sem fjármálaráðgjafi við lögmannsstofu. ==Einkahagir== Wilmès er gift áströlskum manni að nafni Christopher Stone og á með honum fjögur börn.<ref>{{Cite web|url=http://www.sophiewilmes.be/?PAGE=717&LN=EN|title=Sophie Wilmès {{!}} MR {{!}} Who am I?|website=www.sophiewilmes.be|access-date=30 July 2016}}</ref> == Stjórnmálaferill == Wilmès varð héraðsráðgjafi í Uccle árið 2000.<ref>{{Cite web|url=https://www.brusselstimes.com/belgium/75966/british-immigration-officials-deployed-to-zeebrugge-in-crackdown-against-organised-smuggling/|title=UK immigration officials sent to Zeebrugge in crackdown against organised smuggling|date=29 October 2019|website=The Brussels Times|language=en|access-date=29 October 2019}}</ref> Frá 2007 til 2013 stýrði Wilmès fjármálum, frönskumælandi menntunarmálum, samskiptamálum og viðskiptamálum í bænum [[Sint-Genesius-Rode]]. Frá 2014 til 2015 var hún héraðsráðgjafi í [[Flæmska Brabant]]. Hún var kjörin á neðri deild belgíska þingsins árið 2014. Í október árið 2015 var Wilmès útnefnd fjármálaráðherra í ríkissjórn [[Charles Michel]] eftir að forveri hennar, [[Hervé Jamar]], sagði af sér til að geta tekið við embætti fylkisstjóra [[Liège (hérað)|Liège]].<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/oct/28/belgium-first-female-pm-sophie-wilmes|title=Belgium gets first female PM as Sophie Wilmès takes office|last=Rankin|first=Jennifer|date=28 October 2019|work=The Guardian|access-date=29 October 2019|language=en|issn=0261-3077}}</ref> Í desember 2018 varð hún fjármála-, stjórnsýslu-, þjóðarhappdrættis- og vísindamálaráðherra í annarri ríkisstjórn Michels. Þann 27. október 2019 tók Wilmès við sem forsætisráðherra Belgíu eftir að Michel sagði af sér til að geta tekið við embætti forseta [[Evrópska ráðið|leiðtogaráðs Evrópusambandsins]]. Stjórn Wilmès var í upphafi aðeins starfsstjórn sem átti að sitja þar til stjórnarmyndunarumræðum lyki en þann 17. mars 2020 fékk Wilmès umboð frá konunginum til að mynda fasta [[minnihlutastjórn]] til þess að takast á við [[Kórónaveirufaraldur 2019-2020|kórónaveirufaraldurinn]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.lesoir.be/287758/article/2020-03-17/sophie-wilmes-prete-serment-la-tete-dun-gouvernement-de-plein-exercice-mais|titill=Sophie Wilmès a prêté serment à la tête d’un gouvernement de plein exercice mais limité|útgefandi=''Le Soir''|mánuður=17. mars|ár=2020|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=23. mars|tungumál=franska}}</ref> Wilmès lét af embætti þann 1. október 2020 eftir að ný stjórn hafði verið mynduð.<ref>{{Vefheimild|titill=Ná saman um nýja stjórn um 500 dögum eftir kosningar|url=https://www.visir.is/g/20202018528d/na-saman-um-nyja-stjorn-um-500-dogum-eftir-kosningar|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|mánuður=30. september|ár=2020|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=1. október|höfundur=Atli Ísleifsson}}</ref> Hún tók við sem utanríkisráðherra og varaforsætisráðherra í ríkisstjórn eftirmanns síns, [[Alexander De Croo|Alexanders De Croo]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.rtbf.be/info/belgique/detail_apres-avoir-ete-la-premiere-premiere-sophie-wilmes-devient-la-premiere-femme-ministre-des-affaires-etrangerese-belge?id=10597755|titill=Après avoir été la première "Première", Sophie Wilmès devient la première femme ministre des Affaires étrangères belge |mánuður=1. október|ár=2020|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=15. október|tungumál=franska|útgefandi=[[Radio-télévision belge de la Communauté française|RTBF]]}}</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Belgíu | frá=[[27. október]] [[2019]]| til=[[1. október]] [[2020]]| fyrir=[[Charles Michel]]| eftir=[[Alexander De Croo]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Belgíu}} {{DEFAULTSORT:Wilmès, Sophie}} {{f|1975}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Belgíu]] mq2xcyiw1cay7oe0pxji8njl93m5a98 10 164835 1978919 1894412 2026-09-14T21:17:43Z Nipas2 54688 Updated 1978919 wikitext text/x-wiki <!----><templatestyles src="Toccolours/styles.css" /> {| class="toccolours" style="margin: 0.5em auto; width:47em; clear: both; font-size: 95%;text-align:center;" | colspan="12" | {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" | valign="top" | [[Mynd:Football pictogram.svg|42px|Knattspyrna]] |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | '''[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Bikarkeppni karla]] • Lið í [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2026]]''' |[[Mynd:Flag of Iceland.svg|42px|Flag of Iceland]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | {{Tnavbar-header|'''Leiktímabil í efstu bikarkeppni karla (1960-2021)'''&nbsp;|Bikarkeppni karla í knattspyrnu|bgcolor=#BFD7FF}} |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |colspan="3" align="center"| |- |colspan="3" align="center" style="padding: 0 5% 0 5%;"| <span style="visibility:hidden;color:transparent;">1972 &bull; </span> <!-- Ósýnilegt, þá raðast dálkarnir rétt upp --> [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1960|1960]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1961|1961]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1962|1962]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1963|1963]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1964|1964]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1965|1965]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1966|1966]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1967|1967]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1968|1968]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1969|1969]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1970|1970]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1971|1971]] <br/> [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1972|1972]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1973|1973]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1974|1974]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1975|1975]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1976|1976]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1977|1977]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1978|1978]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1979|1979]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1980|1980]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1981|1981]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1982|1982]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1983|1983]] <br/> [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1984|1984]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1985|1985]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1986|1986]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1987|1987]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1988|1988]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1989|1989]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1990|1990]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1991|1991]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1992|1992]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1993|1993]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1994|1994]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1995|1995]] <br/> [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1996|1996]] &bull; [[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1997|1997]] &bull; [[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1998|1998]] &bull; [[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1999|1999]] &bull; [[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2000|2000]] &bull; [[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2001|2001]] &bull; [[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2002|2002]] &bull; [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2003|2003]] &bull; [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2004|2004]] &bull; [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2005|2005]] &bull; [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2006|2006]] &bull; [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2007|2007]] <br/> [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2008|2008]] &bull; [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2009|2009]] &bull; [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2010|2010]] &bull; [[Valitor-bikar karla í knattspyrnu 2011|2011]] &bull; [[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2012|2012]] &bull; [[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2013|2013]] &bull; [[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2014|2014]] &bull; [[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2015|2015]] &bull; [[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2016|2016]] &bull; [[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2017|2017]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2018|2018]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2019|2019]] <br/> [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2020|2020]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|2021]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2022|2022]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2023|2023]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2024|2024]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2025|2025]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2026|2026]] <br/> <br/> |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | Tengt efni: '''[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Mjólkurbikarinn karla]] • [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|Lengjubikarinn]] • [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarakeppni karla]] <br/>[[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeild karla]] • [[1. deild karla í knattspyrnu|1. deild]] • [[2. deild karla í knattspyrnu|2. deild]] • [[3. deild karla í knattspyrnu|3. deild]] • [[4. deild karla í knattspyrnu|4. deild]] • [[Íslenska karlaknattspyrnudeildakerfið|Deildakerfið]] • [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]''' |} |} <noinclude> [[Flokkur:Knattspyrnusnið]] </noinclude> oh0uc6xuas0g0bdchzf5gkvr8c2zrcs 1978926 1978919 2026-09-14T22:05:31Z Nipas2 54688 Some faults of mine 1978926 wikitext text/x-wiki <!----><templatestyles src="Toccolours/styles.css" /> {| class="toccolours" style="margin: 0.5em auto; width:47em; clear: both; font-size: 95%;text-align:center;" | colspan="12" | {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" | valign="top" | [[Mynd:Football pictogram.svg|42px|Knattspyrna]] |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | '''[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Bikarkeppni karla]] • Lið í [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2026]]''' |[[Mynd:Flag of Iceland.svg|42px|Flag of Iceland]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | {{Tnavbar-header|'''Leiktímabil í efstu bikarkeppni karla (1960-2021)'''&nbsp;|Bikarkeppni karla í knattspyrnu|bgcolor=#BFD7FF}} |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |colspan="3" align="center"| |- |colspan="3" align="center" style="padding: 0 5% 0 5%;"| <span style="visibility:hidden;color:transparent;">1972 &bull; </span> <!-- Ósýnilegt, þá raðast dálkarnir rétt upp --> [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1960|1960]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1961|1961]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1962|1962]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1963|1963]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1964|1964]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1965|1965]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1966|1966]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1967|1967]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1968|1968]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1969|1969]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1970|1970]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1971|1971]] <br/> [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1972|1972]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1973|1973]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1974|1974]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1975|1975]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1976|1976]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1977|1977]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1978|1978]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1979|1979]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1980|1980]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1981|1981]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1982|1982]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1983|1983]] <br/> [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1984|1984]] &bull; [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1985|1985]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1986|1986]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1987|1987]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1988|1988]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1989|1989]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1990|1990]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1991|1991]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1992|1992]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1993|1993]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1994|1994]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1995|1995]] <br/> [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1996|1996]] &bull; [[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1997|1997]] &bull; [[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1998|1998]] &bull; [[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1999|1999]] &bull; [[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2000|2000]] &bull; [[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2001|2001]] &bull; [[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2002|2002]] &bull; [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2003|2003]] &bull; [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2004|2004]] &bull; [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2005|2005]] &bull; [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2006|2006]] &bull; [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2007|2007]] <br/> [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2008|2008]] &bull; [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2009|2009]] &bull; [[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2010|2010]] &bull; [[Valitor-bikar karla í knattspyrnu 2011|2011]] &bull; [[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2012|2012]] &bull; [[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2013|2013]] &bull; [[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2014|2014]] &bull; [[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2015|2015]] &bull; [[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2016|2016]] &bull; [[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2017|2017]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2018|2018]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2019|2019]] <br/> [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2020|2020]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|2021]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2022|2022]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2023|2023]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2024|2024]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2025|2025]] &bull; [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2026|2026]] <br/> <br/> |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | Tengt efni: '''[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Mjólkurbikarinn karla]] • [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|Lengjubikarinn]] • [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarakeppni karla]] <br/>[[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeild karla]] • [[1. deild karla í knattspyrnu|1. deild]] • [[2. deild karla í knattspyrnu|2. deild]] • [[3. deild karla í knattspyrnu|3. deild]] • [[4. deild karla í knattspyrnu|4. deild]] • [[Íslenska karlaknattspyrnudeildakerfið|Deildakerfið]] • [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]''' |} |} <noinclude> [[Flokkur:Knattspyrnusnið]] </noinclude> q5t6ddiks3lhxhjggg3kd9n8al9v056 0 165552 1978869 1925508 2026-09-14T14:17:39Z Akigka 183 snurfus 1978869 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Andrzej Duda | mynd = President of Poland Andrzej Duda Full Resolution (cropped).jpg | titill = Forseti Póllands | stjórnartíð_start = 6. ágúst 2015 | stjórnartíð_end = 6. ágúst 2025 | myndatexti1 = Andrzej Duda árið 2019. | forsætisráðherra = [[Ewa Kopacz]]<br>[[Beata Szydło]]<br>[[Mateusz Morawiecki]]<br>[[Donald Tusk]] | forveri = [[Bronisław Komorowski]] | eftirmaður = [[Karol Nawrocki]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1972|5|16}} | fæðingarstaður = [[Kraká]], [[Pólland]]i | þjóderni = [[Pólland|Pólskur]] | maki = Agata Kornhauser-Duda ​(g. 1994) | stjórnmálaflokkur = [[Lög og réttlæti]] (2005–2015) | börn = Kinga Duda | háskóli = [[Jagielloński-háskólinn í Kraká|Jagielloński-háskólinn]] | undirskrift = Andrzej Duda Signature 02.svg | laun = 18.500 [[PLN]] }} '''Andrzej Sebastian Duda''' (f. 16. maí 1972) er [[Pólland|pólskur]] stjórnmálamaður sem var [[forseti Póllands]] frá árinu 2015 til ársins 2025. Hann hefur áður setið á [[Pólska þingið|pólska þinginu]] og á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]]. Duda er fyrrum meðlimur í hægriflokknum [[Lög og réttlæti|Lögum og réttlæti]], en hefur formlega verið óflokksbundinn frá því að hann tók við forsetaembætti. Hann var engu að síður talinn ötull stuðningsmaður ríkisstjórnar Laga og réttlætis, sem var við völd frá 2015 til 2023. == Æviágrip == Andrzej Duda er [[Íhaldsstefna|íhaldsmaður]] og [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólskur]] [[Þjóðernishyggja|þjóðernissinni]]. Hann er andvígur [[þungunarrof]]um, [[Hjónaband samkynhneigðra|hjónabandi samkynhneigðra]] og [[tæknifrjóvgun]]um. Sem þingmaður hefur Duda talað fyrir því að læknar sem bjóða upp á tæknifrjóvganir séu dæmdir í fangelsi. Hann er hlynntur bandalagi Póllands við [[Bandaríkin]] og að [[Atlantshafsbandalagið]] hafi herstöðvar í landinu en er andvígur því að Pólland taki upp [[Evra|evru]].<ref name=mbl2015>{{Tímarit.is|6353303|Andrzej Duda kjörinn nýr forseti Póllands|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=26. maí 2015|blaðsíða=15}}</ref> Duda bauð sig fram til forseta Póllands með stuðningi flokks síns, [[Lög og réttlæti|Laga og réttlætis]], árið 2015 og vann nauman sigur gegn sitjandi forseta landsins, [[Bronisław Komorowski]], með 51,55 prósentum atkvæða. Sigur Duda kom álitsgjöfum nokkuð á óvart þar sem hann var þá lítt þekktur og Komorowski hafði verið vinsæll forseti.<ref name=mbl2015/> Lög og réttlæti náðu meirihluta á þingi stuttu eftir að Duda var kjörinn forseti og náðu því stjórn á öllum sviðum ríkisvaldsins. Stjórn Laga og réttlætis fylgdi félagslegri stefnu sem hjálpaði mörgum Pólverjum, einkum á landsbyggðinni, að berjast við fátækt. Aftur á móti sætti stjórnin líka ásökunum um að beina spjótum gegn minnihlutahópum eins og [[Gyðingar|Gyðingum]] og [[Hinsegin|hinsegin fólki]].<ref>{{Vefheimild|titill=Andrzej Duda fagnar sigri í pólsku forsetakosningunum|url=https://vardberg.is/frettir/andrzej-duda-fagnar-sigri-i-polsku-forsetakosningunum/|útgefandi=''[[Varðberg]]''|ár=2020|mánuður=13. júlí|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=9. nóvember}}</ref> Í kosningabaráttu sinni árið 2020 lét Duda þau orð falla að hinsegin réttindi væru „hættulegri hugmyndafræði en [[kommúnismi]]“.<ref>{{Vefheimild|titill=Duda endurkjörinn forseti Póllands|url=https://www.vb.is/frettir/duda-endurkjorinn-forseti-pollands/162929/|útgefandi=''[[Viðskiptablaðið]]''|ár=2020|mánuður=13. júlí|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=9. nóvember}}</ref> Duda var naumlega endurkjörinn árið 2020 með 51,2% atkvæða í annarri umferð gegn mótframbjóðandanum [[Rafał Trzaskowski]], borgarstjóra [[Varsjá]]r.<ref>{{Vefheimild|titill=Duda hafði nauman sigur í Póllandi|safnslóð=https://web.archive.org/web/20211109230021/https://www.frettabladid.is/frettir/duda-hafdi-nauman-sigur-i-pollandi/|safnár=2021|safnmánuður=13. júlí|url=https://www.frettabladid.is/frettir/duda-hafdi-nauman-sigur-i-pollandi/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2020|mánuður=13. júlí|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=9. nóvember|höfundur=Eiður Þór Árnason}}</ref> Lög og réttlæti misstu meirihluta sinn á þingi eftir kosningar árið 2023 og Duda varð því að setja [[Donald Tusk]], leiðtoga stjórnarandstöðuflokkanna, í embætti forsætisráðherra. Duda hét því þó að starfa með nýrri stjórn.<ref>{{Vefheimild|titill=Duda heitir samstarfsvilja |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2023-12-13-duda-heitir-samstarfsvilja-399595|útgefandi=[[RÚV]]|dags=13. desember 2023|skoðað=5. janúar 2024|höfundur=Dagný Hulda Erlendsdóttir}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forseti Póllands | frá=6. ágúst 2015| til=6. ágúst 2025| fyrir=[[Bronisław Komorowski]]| eftir=[[Karol Nawrocki]]| }} {{Töfluendir}} {{Þjóðhöfðingjar Póllands}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{DEFAULTSORT:Duda, Andrzej}} {{f|1972}} [[Flokkur:Evrópuþingmenn]] [[Flokkur:Forsetar Póllands]] bw249hmrevl0hgtt5sqjnn1fmhb9imy 3 166169 1978882 1978048 2026-09-14T15:31:38Z MediaWiki message delivery 35226 Nýr hluti: /* Tech News: 2026-38 */ 1978882 wikitext text/x-wiki {{Skjalasafn| * [[Notandaspjall:Svavar Kjarrval/TechNews (safn 1)]] mars 2014 - janúar 2022}} == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Tech News: 2022-02]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] A <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>oauth_consumer</code></bdi> variable has been added to the [[mw:Special:MyLanguage/AbuseFilter|AbuseFilter]] to enable identifying changes made by specific tools. [https://phabricator.wikimedia.org/T298281] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets are [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#Package_Gadgets|now able to directly include JSON pages]]. This means some gadgets can now be configured by administrators without needing the interface administrator permission, such as with the Geonotice gadget. [https://phabricator.wikimedia.org/T198758] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets [[mw:Extension:Gadgets#Options|can now specify page actions]] on which they are available. For example, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|actions=edit,history</code></bdi> will load a gadget only while editing and on history pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T63007] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets can now be loaded on demand with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withgadget</code></bdi> URL parameter. This can be used to replace [[mw:Special:MyLanguage/Snippets/Load JS and CSS by URL|an earlier snippet]] that typically looks like <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withJS</code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withCSS</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T29766] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] At wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|the Mentorship system is configured]], you can now use the Action API to get a list of a [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|mentor's]] mentees. [https://phabricator.wikimedia.org/T291966] * The heading on the main page can now be configured using <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Mainpage-title-loggedin]]</span> for logged-in users and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Mainpage-title]]</span> for logged-out users. Any CSS that was previously used to hide the heading should be removed. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Small_wiki_toolkits/Starter_kit/Main_page_customization#hide-heading] [https://phabricator.wikimedia.org/T298715] * Four special pages (and their API counterparts) now have a maximum database query execution time of 30 seconds. These special pages are: RecentChanges, Watchlist, Contributions, and Log. This change will help with site performance and stability. You can read [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IPJNO75HYAQWIGTHI5LJHTDVLVOC4LJP/ more details about this change] including some possible solutions if this affects your workflows. [https://phabricator.wikimedia.org/T297708] * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Sticky Header|sticky header]] has been deployed for 50% of logged-in users on [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Frequently asked questions#pilot-wikis|more than 10 wikis]]. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Participate|how to take part in the project]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] begins. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W02"/> </div> 11. janúar 2022 kl. 01:24 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22562156 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Tech News: 2022-03]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikiEditor|WikiEditor]] (also known as the 2010 wikitext editor), people will now see a warning if they link to disambiguation pages. If you click "{{int:Disambiguator-review-link}}" in the warning, it will ask you to correct the link to a more specific term. You can [[m:Community Wishlist Survey 2021/Warn when linking to disambiguation pages#Jan 12, 2021: Turning on the changes for all Wikis|read more information]] about this completed 2021 Community Wishlist item. * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#subscribe|automatically subscribe to all of the talk page discussions]] that you start or comment in using [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|DiscussionTools]]. You will receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when another editor replies. This is available at most wikis. Go to your [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]] and turn on "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T263819] * When asked to create a new page or talk page section, input fields can be [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating_pages_with_preloaded_text|"preloaded" with some text]]. This feature is now limited to wikitext pages. This is so users can't be tricked into making malicious edits. There is a discussion about [[phab:T297725|if this feature should be re-enabled]] for some content types. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] continues. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W03"/> </div> 17. janúar 2022 kl. 19:55 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22620285 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Tech News: 2022-04]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The following languages can now be used with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlighting]]: BDD, Elpi, LilyPond, Maxima, Rita, Savi, Sed, Sophia, Spice, .SRCINFO. * You can now access your watchlist from outside of the user menu in the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|new Vector skin]]. The watchlist link appears next to the notification icons if you are at the top of the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T289619] '''Events''' * You can see the results of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award 2021]] and learn more about 14 tools which were selected this year. * You can [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translate, promote]], or comment on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Proposals|the proposals]] in the Community Wishlist Survey. Voting will begin on {{#time:j xg|2022-01-28|en}}. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W04"/> </div> 24. janúar 2022 kl. 21:38 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22644148 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Tech News: 2022-05]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] If a gadget should support the new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>?withgadget</code></bdi> URL parameter that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|announced]] 3 weeks ago, then it must now also specify <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>supportsUrlLoad</code></bdi> in the gadget definition ([[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#supportsUrlLoad|documentation]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T29766] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * A change that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|announced]] last year was delayed. It is now ready to move ahead: ** The user group <code>oversight</code> will be renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. This is the technical name. It doesn't affect what you call the editors with this user right on your wiki. This is planned to happen in three weeks. You can comment [[phab:T112147|in Phabricator]] if you have objections. As usual, these labels can be translated on translatewiki ([[phab:T112147|direct links are available]]) or by administrators on your wiki. '''Events''' * You can vote on proposals in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey]] between 28 January and 11 February. The survey decides what the [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech team]] will work on. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W05"/> </div> 31. janúar 2022 kl. 17:42 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22721804 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Tech News: 2022-06]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * English Wikipedia recently set up a gadget for dark mode. You can enable it there, or request help from an [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface administrator]] to set it up on your wiki ([[w:en:Wikipedia:Dark mode (gadget)|instructions and screenshot]]). * Category counts are sometimes wrong. They will now be completely recounted at the beginning of every month. [https://phabricator.wikimedia.org/T299823] '''Problems''' * A code-change last week to fix a bug with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Live preview|Live Preview]] may have caused problems with some local gadgets and user-scripts. Any code with skin-specific behaviour for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>vector</code></bdi> should be updated to also check for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>vector-2022</code></bdi>. [[phab:T300987|A code-snippet, global search, and example are available]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W06"/> </div> 7. febrúar 2022 kl. 21:16 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22765948 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Tech News: 2022-07]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Purge|Purging]] a category page with fewer than 5,000 members will now recount it completely. This will allow editors to fix incorrect counts when it is wrong. [https://phabricator.wikimedia.org/T85696] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, the <code dir=ltr>rmspecials()</code> function has been updated so that it does not remove the "space" character. Wikis are advised to wrap all the uses of <code dir=ltr>rmspecials()</code> with <code dir=ltr>rmwhitespace()</code> wherever necessary to keep filters' behavior unchanged. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T263024] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W07"/> </div> 14. febrúar 2022 kl. 19:19 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22821788 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Tech News: 2022-08]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[Special:Nuke|Special:Nuke]] will now provide the standard deletion reasons (editable at <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Deletereason-dropdown]]</bdi>) to use when mass-deleting pages. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Admins and patrollers/Mass-delete to offer drop-down of standard reasons, or templated reasons.|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T25020] * At Wikipedias, all new accounts now get the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] by default when creating an account. Communities are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Account_creation|update their help resources]]. Previously, only 80% of new accounts would get the Growth features. A few Wikipedias remain unaffected by this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T301820] * You can now prevent specific images that are used in a page from appearing in other locations, such as within PagePreviews or Search results. This is done with the markup <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>class=notpageimage</nowiki></code></bdi>. For example, <code><nowiki>[[File:Example.png|class=notpageimage]]</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T301588] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] There has been a change to the HTML of Special:Contributions, Special:MergeHistory, and History pages, to support the grouping of changes by date in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva_Neue|the mobile skin]]. While unlikely, this may affect gadgets and user scripts. A [[phab:T298638|list of all the HTML changes]] is on Phabricator. '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey results]] have been published. The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2022 results#leaderboard|ranking of prioritized proposals]] is also available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The software to play videos and audio files on pages will change soon on all wikis. The old player will be removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Toolforge's underlying operating system is being updated. If you maintain any tools there, there are two options for migrating your tools into the new system. There are [[wikitech:News/Toolforge Stretch deprecation|details, deadlines, and instructions]] on Wikitech. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EPJFISC52T7OOEFH5YYMZNL57O4VGSPR/] * Administrators will soon have [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete]] the associated "talk" page when they are deleting a given page. An API endpoint with this option will also be available. This was [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|a request from the 2021 Wishlist Survey]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W08"/> </div> 21. febrúar 2022 kl. 19:12 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22847768 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Tech News: 2022-09]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When searching for edits by [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tags|change tags]], e.g. in page history or user contributions, there is now a dropdown list of possible tags. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Miscellaneous/Improve plain-text change tag selector|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T27909] * Mentors using the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|Growth Mentor dashboard]] will now see newcomers assigned to them who have made at least one edit, up to 200 edits. Previously, all newcomers assigned to the mentor were visible on the dashboard, even ones without any edit or ones who made hundred of edits. Mentors can still change these values using the filters on their dashboard. Also, the last choice of filters will now be saved. [https://phabricator.wikimedia.org/T301268][https://phabricator.wikimedia.org/T294460] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The user group <code>oversight</code> was renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. You may need to update any local references to the old name, e.g. gadgets, links to Special:Listusers, or uses of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words|NUMBERINGROUP]]. '''Problems''' * The recent change to the HTML of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking changes|tracking changes]] pages caused some problems for screenreaders. This is being fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T298638] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Working with templates will become easier. [[m:WMDE_Technical_Wishes/Templates|Several improvements]] are planned for March 9 on most wikis and on March 16 on English Wikipedia. The improvements include: Bracket matching, syntax highlighting colors, finding and inserting templates, and related visual editor features. * If you are a template developer or an interface administrator, and you are intentionally overriding or using the default CSS styles of user feedback boxes (the classes: <code dir=ltr>successbox, messagebox, errorbox, warningbox</code>), please note that these classes and associated CSS will soon be removed from MediaWiki core. This is to prevent problems when the same class-names are also used on a wiki. Please let us know by commenting at [[phab:T300314]] if you think you might be affected. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W09"/> </div> 28. febrúar 2022 kl. 23:00 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22902593 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Tech News: 2022-10]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translations]] are available. '''Problems''' * There was a problem with some interface labels last week. It will be fixed this week. This change was part of ongoing work to simplify the support for skins which do not have active maintainers. [https://phabricator.wikimedia.org/T301203] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W10"/> </div> 7. mars 2022 kl. 21:16 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22958074 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Tech News: 2022-11]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the Wikipedia Android app [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Android/Communication#Updates|it is now possible]] to change the toolbar at the bottom so the tools you use more often are easier to click on. The app now also has a focused reading mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296753][https://phabricator.wikimedia.org/T254771] '''Problems''' * There was a problem with the collection of some page-view data from June 2021 to January 2022 on all wikis. This means the statistics are incomplete. To help calculate which projects and regions were most affected, relevant datasets are being retained for 30 extra days. You can [[m:Talk:Data_retention_guidelines#Added_exception_for_page_views_investigation|read more on Meta-wiki]]. * There was a problem with the databases on March 10. All wikis were unreachable for logged-in users for 12 minutes. Logged-out users could read pages but could not edit or access uncached content then. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2022-03-10_MediaWiki_availability] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * When [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message#Finding_messages_and_documentation|using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>uselang=qqx</code></bdi> to find localisation messages]], it will now show all possible message keys for navigation tabs such as "{{int:vector-view-history}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T300069] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Access to [[{{#special:RevisionDelete}}]] has been expanded to include users who have <code dir=ltr>deletelogentry</code> and <code dir=ltr>deletedhistory</code> rights through their group memberships. Before, only those with the <code dir=ltr>deleterevision</code> right could access this special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T301928] * On the [[{{#special:Undelete}}]] pages for diffs and revisions, there will be a link back to the main Undelete page with the list of revisions. [https://phabricator.wikimedia.org/T284114] '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation has announced the IP Masking implementation strategy and next steps. The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#feb25|announcement can be read here]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Android FAQ|Wikipedia Android app]] developers are working on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|new functions]] for user talk pages and article talk pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T297617] '''Events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place as a hybrid event on 20-22 May 2022. The Hackathon will be held online and there are grants available to support local in-person meetups around the world. Grants can be requested until 20 March. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W11"/> </div> 14. mars 2022 kl. 22:08 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22993074 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Tech News: 2022-12]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translations]] are available. '''New code release schedule for this week''' * There will be four MediaWiki releases this week, instead of just one. This is an experiment which should lead to fewer problems and to faster feature updates. The releases will be on all wikis, at different times, on Monday, Tuesday, and Wednesday. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Release Engineering Team/Trainsperiment week|read more about this project]]. '''Recent changes''' * You can now set how many search results to show by default in [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|your Preferences]]. This was the 12th most popular wish in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey 2022]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T215716] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Jupyter notebooks tool [[wikitech:PAWS|PAWS]] has been updated to a new interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T295043] '''Future changes''' * Interactive maps via [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] will soon work on wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions]] extension. [https://wikimedia.sslsurvey.de/Kartographer-Workflows-EN/ Please tell us] which improvements you want to see in Kartographer. You can take this survey in simple English. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W12"/> </div> 21. mars 2022 kl. 16:01 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23034693 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Tech News: 2022-13]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a simple new Wikimedia Commons upload tool available for macOS users, [[c:Commons:Sunflower|Sunflower]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Some wikis will be in read-only for a few minutes because of regular database maintenance. It will be performed on {{#time:j xg|2022-03-29|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-03-31|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T301850][https://phabricator.wikimedia.org/T303798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W13"/> </div> 28. mars 2022 kl. 19:55 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23073711 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Tech News: 2022-14]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translations]] are available. '''Problems''' * For a few days last week, edits that were suggested to newcomers were not tagged in the [[{{#special:recentchanges}}]] feed. This bug has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T304747] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * Starting next week, Tech News' title will be translatable. When the newsletter is distributed, its title may not be <code dir=ltr>Tech News: 2022-14</code> anymore. It may affect some filters that have been set up by some communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T302920] * Over the next few months, the "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" Growth feature [[phab:T304110|will become available to more Wikipedias]]. Each week, a few wikis will get the feature. You can test this tool at [[mw:Special:MyLanguage/Growth#deploymentstable|a few wikis where "Link recommendation" is already available]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W14"/> </div> 4. apríl 2022 kl. 21:01 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23097604 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new public status page at <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimediastatus.net/ www.wikimediastatus.net]</span>. This site shows five automated high-level metrics where you can see the overall health and performance of our wikis' technical environment. It also contains manually-written updates for widespread incidents, which are written as quickly as the engineers are able to do so while also fixing the actual problem. The site is separated from our production infrastructure and hosted by an external service, so that it can be accessed even if the wikis are briefly unavailable. You can [https://diff.wikimedia.org/2022/03/31/announcing-www-wikimediastatus-net/ read more about this project]. * On Wiktionary wikis, the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W15"/> </div> 11. apríl 2022 kl. 19:44 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23124108 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-19|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-04-21|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]). * Administrators will now have [[m:Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete the associated "Talk" page]] when they are deleting a given page. An API endpoint with this option is also available. This concludes the [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|11th wish of the 2021 Community Wishlist Survey]]. * On [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#test-wikis|selected wikis]], 50% of logged-in users will see the new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Table of contents|table of contents]]. When scrolling up and down the page, the table of contents will stay in the same place on the screen. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T304169] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Message boxes produced by MediaWiki code will no longer have these CSS classes: <code dir=ltr>successbox</code>, <code dir=ltr>errorbox</code>, <code dir=ltr>warningbox</code>. The styles for those classes and <code dir=ltr>messagebox</code> will be removed from MediaWiki core. This only affects wikis that use these classes in wikitext, or change their appearance within site-wide CSS. Please review any local usage and definitions for these classes you may have. This was previously announced in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|28 February issue of Tech News]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] will become compatible with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions page stabilization]]. Kartographer maps will also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions] The Kartographer documentation has been thoroughly updated. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Getting_started] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/Maps] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W16"/> </div> 18. apríl 2022 kl. 23:12 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23167004 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group1.dblist many wikis] (group 1), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-26|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]). * Some very old browsers and operating systems are no longer supported. Some things on the wikis might look weird or not work in very old browsers like Internet Explorer 9 or 10, Android 4, or Firefox 38 or older. [https://phabricator.wikimedia.org/T306486] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W17"/> </div> 25. apríl 2022 kl. 22:56 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23187115 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group2.dblist all remaining wikis] (group 2), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The developers are working on talk pages in the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|Wikipedia app for iOS]]. You can [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_9GBcHczQGLbQWTY give feedback]. You can take the survey in English, German, Hebrew or Chinese. * [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements#Status_and_next_steps|Most wikis]] will receive an [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements|improved template dialog]] in VisualEditor and New Wikitext mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296759] [https://phabricator.wikimedia.org/T306967] * If you use syntax highlighting while editing wikitext, you can soon activate a [[m:WMDE_Technical_Wishes/Improved_Color_Scheme_of_Syntax_Highlighting#Color-blind_mode|colorblind-friendly color scheme]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T306867] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Several CSS IDs related to MediaWiki interface messages will be removed. Technical editors should please [[phab:T304363|review the list of IDs and links to their existing uses]]. These include <code dir=ltr>#mw-anon-edit-warning</code>, <code dir=ltr>#mw-undelete-revision</code> and 3 others. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W18"/> </div> 2. maí 2022 kl. 19:34 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23232924 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see categories in the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia app for Android]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T73966] '''Problems''' * Last week, there was a problem with Wikidata's search autocomplete. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T307586] * Last week, all wikis had slow access or no access for 20 minutes, for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a problem with a database change. [https://phabricator.wikimedia.org/T307647] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T305217#7894966] * [[m:WMDE Technical Wishes/Geoinformation#Current issues|Incompatibility issues]] with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] and the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]] will be fixed: Deployment is planned for May 10 on all wikis. Kartographer will then be enabled on the [[phab:T307348|five wikis which have not yet enabled the extension]] on May 24. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] skin will be set as the default on several more wikis, including Arabic and Catalan Wikipedias. Logged-in users will be able to switch back to the old Vector (2010). See the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|latest update]] about Vector (2022). '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place on 17 May. The following meetings are currently planned for: 7 June, 21 June, 5 July, 19 July. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W19"/> </div> 9. maí 2022 kl. 15:23 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23256717 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * Some wikis can soon use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|add a link]] feature. This will start on Wednesday. The wikis are {{int:project-localized-name-cawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-svwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}. This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place online on May 20–22. It will be in English. There are also local [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022/Meetups|hackathon meetups]] in Germany, Ghana, Greece, India, Nigeria and the United States. Technically interested Wikimedians can work on software projects and learn new skills. You can also host a session or post a project you want to work on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can soon edit translatable pages in the visual editor. Translatable pages exist on for examples Meta and Commons. [https://diff.wikimedia.org/2022/05/12/mediawiki-1-38-brings-support-for-editing-translatable-pages-with-the-visual-editor/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W20"/> </div> 16. maí 2022 kl. 18:58 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23291515 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Administrators using the mobile web interface can now access Special:Block directly from user pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T307341] * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wiktionary.org/ www.wiktionary.org]</span> portal page now uses an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T304629] '''Problems''' * The Growth team maintains a mentorship program for newcomers. Previously, newcomers weren't able to opt out from the program. Starting May 19, 2022, newcomers are able to fully opt out from Growth mentorship, in case they do not wish to have any mentor at all. [https://phabricator.wikimedia.org/T287915] * Some editors cannot access the content translation tool if they load it by clicking from the contributions menu. This problem is being worked on. It should still work properly if accessed directly via Special:ContentTranslation. [https://phabricator.wikimedia.org/T308802] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and user scripts developers are invited to give feedback on a [[mw:User:Jdlrobson/Extension:Gadget/Policy|proposed technical policy]] aiming to improve support from MediaWiki developers. [https://phabricator.wikimedia.org/T308686] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W21"/> </div> 24. maí 2022 kl. 00:21 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23317250 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, an <code dir=ltr>ip_in_ranges()</code> function has been introduced to check if an IP is in any of the ranges. Wikis are advised to combine multiple <code dir=ltr>ip_in_range()</code> expressions joined by <code>|</code> into a single expression for better performance. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T305017] * The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature|IP Info feature]] which helps abuse fighters access information about IPs, [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May 24, 2022|has been deployed]] to all wikis as a beta feature. This comes after weeks of beta testing on test.wikipedia.org. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-05-31|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at most wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:mw:Special:ApiHelp/query+usercontribs|list=usercontribs API]] will support fetching contributions from an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Range blocks#Non-technical explanation|IP range]] soon. API users can set the <code>uciprange</code> parameter to get contributions from any IP range within [[:mw:Manual:$wgRangeContributionsCIDRLimit|the limit]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T177150] * A new parser function will be introduced: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{=}}</nowiki></code></bdi>. It will replace existing templates named "=". It will insert an [[w:en:Equals sign|equal sign]]. This can be used to escape the equal sign in the parameter values of templates. [https://phabricator.wikimedia.org/T91154] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W22"/> </div> 30. maí 2022 kl. 20:29 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23340178 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>str_replace_regexp()</code></bdi> function can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to replace parts of text using a [[w:en:Regular expression|regular expression]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T285468] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W23"/> </div> 7. júní 2022 kl. 02:46 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23366979 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * All wikis can now use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps. Kartographer maps now also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions][https://phabricator.wikimedia.org/T307348] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-14|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T300471] * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-abwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-acewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-adywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-akwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-alswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-amwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-anwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-angwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-astwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-atjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-avwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-aywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azbwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304548] * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at Commons, Wikidata, and some other wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place today (13 June). The following meetings will take place on: 28 June, 12 July, 26 July. '''Future changes''' * By the end of July, the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022]] skin should be ready to become the default across all wikis. Discussions on how to adjust it to the communities' needs will begin in the next weeks. It will always be possible to revert to the previous version on an individual basis. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W24"/> </div> 13. júní 2022 kl. 16:59 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23389956 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia App for Android]] now has an option for editing the whole page at once, located in the overflow menu (three-dots menu [[File:Ic more vert 36px.svg|15px|link=|alt=]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T103622] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Some recent database changes may affect queries using the [[m:Research:Quarry|Quarry tool]]. Queries for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>site_stats</code></bdi> at English Wikipedia, Commons, and Wikidata will need to be updated. [[phab:T306589|Read more]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>user_global_editcount</code></bdi> variable can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to avoid affecting globally active users. [https://phabricator.wikimedia.org/T130439] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Users of non-responsive skins (e.g. MonoBook or Vector) on mobile devices may notice a slight change in the default zoom level. This is intended to optimize zooming and ensure all interface elements are present on the page (for example the table of contents on Vector 2022). In the unlikely event this causes any problems with how you use the site, we'd love to understand better, please ping <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[m:User:Jon (WMF)|Jon (WMF)]]</span> to any on-wiki conversations. [https://phabricator.wikimedia.org/T306910] '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Parsoid's HTML output will soon stop annotating file links with different <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>typeof</code></bdi> attribute values, and instead use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:File</code></bdi> for all types. Tool authors should adjust any code that expects: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Image</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Audio</code></bdi>, or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Video</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T273505] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W25"/> </div> 20. júní 2022 kl. 20:18 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23425855 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] API service now has self-service accounts with free on-demand requests and monthly snapshots ([https://enterprise.wikimedia.com/docs/ API documentation]). Community access [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#community-access|via database dumps & Wikimedia Cloud Services]] continues. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wiktionary#lua|All Wikimedia wikis can now use Wikidata Lexemes in Lua]] after creating local modules and templates. Discussions are welcome [[d:Wikidata_talk:Lexicographical_data#You_can_now_reuse_Wikidata_Lexemes_on_all_wikis|on the project talk page]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-28|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T311033] * Some global and cross-wiki services will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-30|en}} at 06:00 UTC. This will impact ContentTranslation, Echo, StructuredDiscussions, Growth experiments and a few more services. [https://phabricator.wikimedia.org/T300472] * Users will be able to sort columns within sortable tables in the mobile skin. [https://phabricator.wikimedia.org/T233340] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (28 June). The following meetings will take place on 12 July and 26 July. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W26"/> </div> 27. júní 2022 kl. 20:03 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23453785 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-05|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-07-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=| Advanced item]] This change only affects pages in the main namespace in Wikisource. The Javascript config variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>proofreadpage_source_href</code></bdi> will be removed from <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/JavaScript#mw.config|mw.config]]</code></bdi> and be replaced with the variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prpSourceIndexPage</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T309490] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W27"/> </div> 4. júlí 2022 kl. 19:32 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23466250 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], the page title is now displayed above the tabs such as Discussion, Read, Edit, View history, or More. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates#Page title/tabs switch|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T303549] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] It is now possible to easily view most of the configuration settings that apply to just one wiki, and to compare settings between two wikis if those settings are different. For example: [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=jawiktionary Japanese Wiktionary settings], or [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=eswiki&compare=eowiki settings that are different between the Spanish and Esperanto Wikipedias]. Local communities may want to [[m:Special:MyLanguage/Requesting_wiki_configuration_changes|discuss and propose changes]] to their local settings. Details about each of the named settings can be found by [[mw:Special:Search|searching MediaWiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308932] *The Anti-Harassment Tools team [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May|recently deployed]] the IP Info Feature as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature at all wikis]]. This feature allows abuse fighters to access information about IP addresses. Please check our update on [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#April|how to find and use the tool]]. Please share your feedback using a link you will be given within the tool itself. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W28"/> </div> 11. júlí 2022 kl. 19:25 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23502519 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translations]] are available. '''Problems''' * The feature on mobile web for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:NearbyPages|Nearby Pages]] was missing last week. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T312864] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Technical_decision_making/Forum|Technical Decision Forum]] is seeking [[mw:Technical_decision_making/Community_representation|community representatives]]. You can apply on wiki or by emailing <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">TDFSupport@wikimedia.org</span> before 12 August. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W29"/> </div> 18. júlí 2022 kl. 23:00 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23517957 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikibooks.org/ www.wikibooks.org]</span> and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikiquote.org/ www.wikiquote.org]</span> portal pages now use an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179] '''Problems''' * Last week, some wikis were in read-only mode for a few minutes because of an emergency switch of their main database ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T313383] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * The external link icon will change slightly in the skins Vector legacy and Vector 2022. The new icon uses simpler shapes to be more recognizable on low-fidelity screens. [https://phabricator.wikimedia.org/T261391] * Administrators will now see buttons on user pages for "{{int:changeblockip}}" and "{{int:unblockip}}" instead of just "{{int:blockip}}" if the user is already blocked. [https://phabricator.wikimedia.org/T308570] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (26 July). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W30"/> </div> 25. júlí 2022 kl. 19:27 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23545370 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Improved [[m:Special:MyLanguage/Help:Displaying_a_formula#Phantom|LaTeX capabilities for math rendering]] are now available in the wikis thanks to supporting <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Phantom</code></bdi> tags. This completes part of [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Editing/Missing_LaTeX_capabilities_for_math_rendering|the #59 wish]] of the 2022 Community Wishlist Survey. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup0.dblist Group 0]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. '''Future meetings''' * This week, three meetings about [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] with live interpretation will take place. On Tuesday, interpretation in Russian will be provided. On Thursday, meetings for Arabic and Spanish speakers will take place. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W31"/> </div> 1. ágúst 2022 kl. 21:22 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23615613 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]] copies the information from [[{{#special:GadgetUsage}}]] to an on-wiki page so you can review its history. If your project isn't already listed on the [[d:Q113143828|Wikidata entry for Project:GUS2Wiki]] you can either run GUS2Wiki yourself or [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script#Opting|make a request to receive updates]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T121049] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-09|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-11|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]). '''Future meetings''' * The [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon|Wikimania Hackathon]] will take place online from August 12–14. Don't miss [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|the pre-hacking showcase]] to learn about projects and find collaborators. Anyone can [[phab:/project/board/6030/|propose a project]] or [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|host a session]]. [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Newcomers|Newcomers are welcome]]! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W32"/> </div> 8. ágúst 2022 kl. 19:50 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23627807 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Persian (Farsi) Wikipedia community decided to block IP editing from October 2021 to April 2022. The Wikimedia Foundation's Product Analytics team tracked the impact of this change. [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Editing Restriction Study/Farsi Wikipedia|An impact report]] is now available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-16|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-18|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup1.dblist Group 1]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#4_August_2022][https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers][https://phabricator.wikimedia.org/T312672] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W33"/> </div> 15. ágúst 2022 kl. 21:09 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23658001 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-34</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Two problems with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps have been fixed. Maps are no longer shown as empty when a geoline was created via VisualEditor. Geolines consisting of points with QIDs (e.g., subway lines) are no longer shown with pushpins. [https://phabricator.wikimedia.org/T292613][https://phabricator.wikimedia.org/T308560] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-25|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * The colours of links and visited links will change. This is to make the difference between links and other text more clear. [https://phabricator.wikimedia.org/T213778] '''Future changes''' * The new [{{int:discussiontools-topicsubscription-button-subscribe}}] button [[mw:Talk pages project/Notifications#12 August 2022|helps newcomers get answers]]. The Editing team is enabling this tool everywhere. You can turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T284489] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W34"/> </div> 23. ágúst 2022 kl. 00:13 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23675501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-35</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] is available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup2.dblist Group 2]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. Please note that when this Beta feature is enabled, it may cause conflicts with some wiki-specific Gadgets. '''Problems''' * In recent months, there have been inaccurate numbers shown for various [[{{#special:statistics}}]] at Commons, Wikidata, and English Wikipedia. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T315693] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-30|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-01|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation wants to improve how Wikimedia communities report harmful incidents by building the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System|Private Incident Reporting System (PIRS)]] to make it easy and safe for users to make reports. You can leave comments on the talk page, by answering the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System#Phase 1|questions provided]]. If you have ever faced a harmful situation that you wanted to report/reported, join a PIRS interview to share your experience. To sign up [[m:Special:EmailUser/MAna_(WMF)|please email]] <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[m:User:MAna (WMF)|Madalina Ana]]</span>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W35"/> </div> 29. ágúst 2022 kl. 23:06 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23725814 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-36</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-09-06|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-08|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] On Special pages that only have one tab, the tab-bar's row will be hidden in the Vector-2022 skin to save space. The row will still show if Gadgets use it. Gadgets that currently append directly to the CSS id of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#p-namespaces</code></bdi> should be updated to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortletLink|mw.util.addPortletLink]]</code></bdi> function instead. Gadgets that style this id should consider also targeting <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#p-associated-pages</code></bdi>, the new id for this row. [[phab:T316908|Examples are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316908][https://phabricator.wikimedia.org/T313409] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W36"/> </div> 5. september 2022 kl. 23:22 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23757743 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-37</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The search servers have been upgraded to a new major version. If you notice any issues with searching, please report them on [[phab:project/view/1849/|Phabricator]]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/XPCTYYTN67FVFKN6XOHULJVGUO44J662] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|Syntax highlighting]] is now tracked as an [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgExpensiveParserFunctionLimit|expensive parser function]]. Only 500 expensive function calls can be used on a single page. Pages that exceed the limit are added to a [[:Category:{{MediaWiki:expensive-parserfunction-category}}|tracking category]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316858] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W37"/> </div> 13. september 2022 kl. 01:50 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23787318 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-38</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Two database fields in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>templatelinks</nowiki></code></bdi> table are now being dropped: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_namespace</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_title</nowiki></code></bdi>. Any queries that rely on these fields need to be changed to use the new normalization field called <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_target_id</nowiki></code></bdi>. See <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[phab:T299417|T299417]]</span> for more information. This is part of [[w:Database normalization|normalization]] of links tables. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/U2U6TXIBABU3KDCVUOITIGI5OJ4COBSW/][https://www.mediawiki.org/wiki/User:ASarabadani_(WMF)/Database_for_devs_toolkit/Concepts/Normalization] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * In [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps, you can use icons on markers for common points of interest. On Tuesday, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Icons|previous icon set]] will be updated to [https://de.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Hilfe:Extension:Kartographer/Icons version maki 7.2]. That means, around 100 new icons will be available. Additionally, all existing icons were updated for clarity and to make them work better in international contexts. [https://phabricator.wikimedia.org/T302861][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Update_maki_icons] '''Future changes''' * In a [[m:Content_Partnerships_Hub/Software/Volunteer_developers_discussion_at_Wikimania_2022|group discussion at Wikimania]], more than 30 people talked about how to make content partnership software in the Wikimedia movement more sustainable. What kind of support is acceptable for volunteer developers? Read the summary and [[m:Talk:Content Partnerships Hub/Software/Volunteer developers discussion at Wikimania 2022|leave your feedback]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W38"/> </div> <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</span> 19. september 2022 kl. 22:16 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23826293 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-39</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Parsoid clients should be updated to allow for space-separated multi-values in the <bdi lang="en" dir="ltr"><code>rel</code></bdi> attribute of links. Further details are in <bdi lang="en" dir="ltr">[[phab:T315209|T315209]]</bdi>. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|Visual diffs]] will become available to all users, except at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Talk pages on the mobile site]] will change at the Arabic, Bangla, Chinese, French, Haitian Creole, Hebrew, Korean, and Vietnamese Wikipedias. They should be easier to use and provide more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile] * In the [[mw:Lua/Scripting|{{ns:828}}]] namespace, pages ending with <bdi lang="en" dir="ltr"><code>.json</code></bdi> will be treated as JSON, just like they already are in the {{ns:2}} and {{ns:8}} namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T144475] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27. september 2022 kl. 00:30 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23860085 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-40</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now show geopoints from Wikidata, via QID or SPARQL query. Previously, this was only possible for geoshapes and geolines. [https://phabricator.wikimedia.org/T307695] [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Geopoints_via_QID] * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2022]] is looking for nominations. You can recommend tools until 12 October. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Talk pages on the mobile site]] will change at the Arabic, Bangla, Chinese, French, Haitian Creole, Hebrew, Korean, and Vietnamese Wikipedias. They should be easier to use and provide more information. (Last week's release was delayed) [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>scribunto-console</code></bdi> API module will require a [[mw:Special:MyLanguage/API:Tokens|CSRF token]]. This module is documented as internal and use of it is not supported. [[phab:T212071|[5]]] * The Vector 2022 skin will become the default across the smallest Wikimedia projects. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#Deployment_plan_and_timeline|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4. október 2022 kl. 00:24 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23885489 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-41</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * On some wikis, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps in full size view will be able to display nearby articles. After a feedback period, more wikis will follow. [https://phabricator.wikimedia.org/T316782][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W41"/> </div> 10. október 2022 kl. 14:09 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23912412 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-42</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The recently implemented feature of [[phab:T306883|article thumbnails in Special:Search]] will be limited to Wikipedia projects only. Further details are in [[phab:T320510|T320510]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Structured_Data_Across_Wikimedia/Search_Improvements] * A bug that caused problems in loading article thumbnails in Special:Search has been fixed. Further details are in [[phab:T320406|T320406]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Lua module authors can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#mw.loadJsonData|mw.loadJsonData()]]</code></bdi> to load data from JSON pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T217500] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Lua module authors can enable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#Strict_library|require( "strict" )]]</code></bdi> to add errors for some possible code problems. This replaces "[[wikidata:Q16748603|Module:No globals]]" on most wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T209310] '''Future changes''' * The [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated at most wikis. The "{{int:discussiontools-replylink}}" button will look different after this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T320683] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17. október 2022 kl. 21:46 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23943992 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-43</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There have been some minor visual fixes in Special:Search, regarding audio player alignment and image placeholder height. Further details are in [[phab:T319230|T319230]]. * On Wikipedias, a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|preference]] has been added to hide article thumbnails in Special:Search. Full details are in [[phab:T320337|T320337]]. '''Problems''' * Last week, three wikis ({{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruwiki/en}}) had read-only access for 25 minutes. This was caused by a hardware problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T320990] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-10-25|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-10-27|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-aswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-banwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-barwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bat smgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bclwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-be x oldwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-biwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bjnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bpywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-brwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bxrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304549] * Starting on Wednesday October 26, 2022, the list of mentors will be upgraded [[d:Q14339834 | at wikis where Growth mentorship is available]]. The mentorship system will continue to work as it does now. The signup process [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#add|will be replaced]], and a new management option will be provided. Also, this change simplifies [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#create|the creation of mentorship systems at Wikipedias]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314858][https://phabricator.wikimedia.org/T310905][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Growth/Structured_mentor_list] * Pages with titles that start with a lower-case letter according to Unicode 11 will be renamed or deleted. There is a list of affected pages at <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:Unicode 11 case map migration]]</bdi>. More information can be found at [[phab:T292552|T292552]]. * The Vector 2022 skin will become the default across the smallest Wikipedias. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#smallest-1|Learn more]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion|New Topic tool]] will soon get a [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Special characters|special characters menu]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T249072] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24. október 2022 kl. 21:23 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23975411 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-44</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When using keyboard navigation on a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map, the focus will become more visible. [https://phabricator.wikimedia.org/T315997] * In {{#special:RecentChanges}}, you can now hide the log entries for new user creations with the filter for "{{int:rcfilters-filter-newuserlogactions-label}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T321155] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-11-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|maps dialog]] in VisualEditor now has some help texts. [https://phabricator.wikimedia.org/T318818] * It is now possible to select the language of a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor via a dropdown menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T318817] * It is now possible to add a caption to a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318815] * It is now possible to hide the frame of a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318813] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31. október 2022 kl. 21:16 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23977539 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-45</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * An updated version of the [[m:Special:MyLanguage/EventCenter/Registration|Event Registration]] tool is now available for testing at [[testwiki:|testwiki]] and [[test2wiki:| test2wiki]]. The tool provides features for event organizers and participants. Your feedback is welcome at our [[m:Talk:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|project talkpage]]. More information about [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|the project]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T318592] '''Problems''' * Twice last week, for about 45 minutes, some files and thumbnails failed to load and uploads failed, mostly for logged-in users. The cause is being investigated and an incident report will be available soon. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8. nóvember 2022 kl. 00:32 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24001035 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-46</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At Wikidata, an interwiki link can now point to a redirect page if certain conditions are met. This new feature is called [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata:Sitelinks_to_redirects|sitelinks to redirects]]. It is needed when one wiki uses one page to cover multiple concepts but another wiki uses more pages to cover the same concepts. Your [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata talk:Sitelinks to redirects|feedback on the talkpage]] of the new proposed guideline is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T278962] * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikinews.org/ www.wikinews.org]</span>, <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikiversity.org/ www.wikiversity.org]</span>, and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikivoyage.org/ www.wikivoyage.org]</span> portal pages now use an automated update system. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-11-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * There will be a new link to directly "Edit template data" on Template pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T316759] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis where mobile [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] are enabled ([[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Deployment Status|these ones]]) will soon use full CSS styling to display any templates that are placed at the top of talk pages. To adapt these “talk page boxes” for narrow mobile devices you can use media queries, such as in [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Module:Message_box/tmbox.css&oldid=1097618699#L-69 this example]. [https://phabricator.wikimedia.org/T312309] * Starting in January 2023, [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech]] will be [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2023 Changes Update|running the Community Wishlist Survey (CWS) every two years]]. This means that in 2024, there will be no new proposals or voting. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14. nóvember 2022 kl. 21:55 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24071290 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-47</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The display of non-free media in the search bar and for article thumbnails in Special:Search has been deactivated. Further details are in [[phab:T320661|T320661]]. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-22|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-11-24|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21. nóvember 2022 kl. 23:22 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24071290 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A new preference, “Enable limited width mode”, has been added to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|Vector 2022 skin]]. The preference is also available as a toggle on every page if your monitor is 1600 pixels or wider. It allows for increasing the width of the page for logged-out and logged-in users. [https://phabricator.wikimedia.org/T319449] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-29|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-12-01|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]). * Mathematical formulas shown in SVG image format will no longer have PNG fall-backs for browsers that don't support them. This is part of work to modernise the generation system. Showing only PNG versions was the default option until in February 2018. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/3BGOKWJIZGL4TC4HJ22ICRU2SEPWGCR4/][https://phabricator.wikimedia.org/T311620][https://phabricator.wikimedia.org/T186327] * On [[phab:P40224|some wikis]] that use flagged revisions, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs#Special:Contributions|a new checkbox will be added]] to Special:Contributions that enables you to see only the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]] by a user. [https://phabricator.wikimedia.org/T321445] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change early next week at [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train#Wednesday group1 wikis] (but not Wikimedia Commons or Meta-Wiki). This change improves the accessibility of content, and makes it easier to write related CSS. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28. nóvember 2022 kl. 20:03 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24114342 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Wikisources use a tool called ProofreadPage. ProofreadPage uses OpenSeadragon which is an open source tool. The OpenSeadragon JavaScript API has been significantly re-written to support dynamically loading images. The functionality provided by the older version of the API should still work but it is no longer supported. User scripts and gadgets should migrate over to the newer version of the API. The functionality provided by the newer version of the API is [[mw:Extension:Proofread_Page/Page_viewer#JS_API|documented on MediaWiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098][https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Proofread_Page/Edit-in-Sequence] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6. desember 2022 kl. 00:41 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24151590 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * An [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|A/B test has begun]] at 15 Wikipedias for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools on mobile]]. Half of the editors on the [[mw:Reading/Web/Mobile|mobile web site]] will have access to the {{int:discussiontools-replybutton}} tool and other features. [https://phabricator.wikimedia.org/T321961] * The character <code>=</code> cannot be used in new usernames, to make usernames work better with templates. Existing usernames are not affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T254045] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] to [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers|show discussion metadata below section headings]] will be inserted after these headings, not inside of them. This change improves the accessibility of discussion pages for screen reader software. [https://phabricator.wikimedia.org/T314714] '''Events''' * The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210002 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! The event will be live-streamed on YouTube in the [https://www.youtube.com/user/watchmediawiki MediaWiki channel] and added to Commons afterwards. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12. desember 2022 kl. 23:35 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24216570 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 9 January 2023. '''Recent changes''' * On a user's contributions page, you can filter it for edits with a tag like 'reverted'. Now, you can also filter for all edits that are not tagged like that. This was part of a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T119072] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new function has been used for gadget developers to add content underneath the title on article pages. This is considered a stable API that should work across all skins. [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core_modules#addSubtitle|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316830] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[test2wiki:|One of our test wikis]] is now being served from a new infrastructure powered by [[w:Kubernetes|Kubernetes]] ([[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more]]). More Wikis will switch to this new infrastructure in early 2023. Please test and let us know of any issues. [https://phabricator.wikimedia.org/T290536] '''Problems''' * Last week, all wikis had no edit access for 9 minutes. This was caused by a database problem. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2022-12-13_sessionstore] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. * The word "{{int:discussiontools-replybutton}}" is very short in some languages, such as Arabic ("<bdi lang="ar">ردّ</bdi>"). This makes the {{int:discussiontools-preference-label}} button on talk pages difficult to use. An arrow icon will be added to those languages. This will only be visible to editors who have the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] turned on. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Status] [https://phabricator.wikimedia.org/T323537] '''Future changes''' * Edits can be automatically "tagged" by the system software or the {{int:Abusefilter}} system. Those tags link to a help page about the tags. Soon they will also link to Recent Changes to let you see other edits tagged this way. This was a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T301063] * The Trust & Safety tools team [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System/Timeline and Updates|have shared new plans]] for building the Private Incident Reporting System. The system will make it easier for editors to ask for help if they are harassed or abused. * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|Realtime Preview for Wikitext]] is coming out of beta as an enabled feature for every user of the 2010 Wikitext [[mw:Special:MyLanguage/Editor|editor]] in the week of January 9, 2023. It will be available to use via the toolbar in the 2010 Wikitext editor. The feature was the 4th most popular wish of the Community Wishlist Survey 2021. '''Events''' * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2023/Participate|register for the Wikimedia Hackathon 2023]], taking place on May 19–21 in Athens, Greece. You can also apply for a scholarship until January 14th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20. desember 2022 kl. 00:00 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24258101 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can use tags to filter edits in the recent changes feed or on your watchlist. You can now use tags to filter out edits you don't want to see. Previously you could only use tags to focus on the edits with those tags. [https://phabricator.wikimedia.org/T174349] * [[Special:WhatLinksHere|Special:WhatLinksHere]] shows all pages that link to a specific page. There is now a [https://wlh.toolforge.org prototype] for how to sort those pages alphabetically. You can see the discussion in the [[phab:T4306|Phabricator ticket]]. * You can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thanks]] function on your watchlist and the user contribution page. [https://phabricator.wikimedia.org/T51541] * A wiki page can be moved to give it a new name. You can now get a dropdown menu with common reasons when you move a page. This is so you don't have to write the explanation every time. [https://phabricator.wikimedia.org/T325257] * [[m:Special:MyLanguage/Matrix.org|Matrix]] is a chat tool. You can now use <code>matrix:</code> to create Matrix links on wiki pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T326021] * You can filter out translations when you look at the recent changes on multilingual wikis. This didn't hide translation pages. You can now also hide subpages which are translation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T233493] '''Changes later this week''' * [[m:Special:MyLanguage/Real Time Preview for Wikitext|Realtime preview for wikitext]] is a tool which lets editors preview the page when they edit wikitext. It will be enabled for all users of the 2010 wikitext editor. You will find it in the editor toolbar. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2023-01-10|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2023-01-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10. janúar 2023 kl. 01:08 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24342971 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translations]] are available. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The URLs in "{{int:last}}" links on page history now contain <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=prev&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi> in place of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=[revision ID]&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi>. This is to fix a problem with links pointing to incorrect diffs when history was filtered by a tag. Some user scripts may break as a result of this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T243569] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Some [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|changes to the appearance of talk pages]] have only been available on <code>{{ns:1}}:</code> and <code>{{ns:3}}:</code> namespaces. These will be extended to other talk namespaces, such as <code>{{ns:5}}:</code>. They will continue to be unavailable in non-talk namespaces, including <code>{{ns:4}}:</code> pages (e.g., at the Village Pump). You can [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|change your preferences]] ([[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T325417] *On Wikisources, when an image is zoomed or panned in the Page: namespace, the same zoom and pan settings will be remembered for all Page: namespace pages that are linked to a particular Index: namespace page. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/ProofreadPage/+/868841] * The Vector 2022 skin will become the default for the English Wikipedia desktop users. The change will take place on January 18 at 15:00 UTC. [[:en:w:Wikipedia:Vector 2022|Learn more]]. '''Future changes''' * The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]], which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts next week on 23 January 2023 at 18:00 UTC. You can start drafting your proposals in [[m:Community Wishlist Survey/Sandbox|the CWS sandbox]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17. janúar 2023 kl. 01:11 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24381020 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, all wikis were unreachable for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a timing issue. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-17_MediaWiki] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * If you have the Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|DiscussionTools]] enabled, the appearance of talk pages will add more information about discussion activity. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Status][https://phabricator.wikimedia.org/T317907] * The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]] (CWS), which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts on Monday 23 January 2023 at [https://zonestamp.toolforge.org/1674496814 18:00 UTC]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23. janúar 2023 kl. 23:46 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24418874 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, some users were unable to log in or edit pages. This was caused by a problem with session storage. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-24_sessionstore_quorum_issues] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis that use localized numbering schemes for references need to add new CSS. This will help to show citation numbers the same way in all reading and editing modes. If your wiki would prefer to do it yourselves, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|details and example CSS to copy from]], and also add your wiki to the list. Otherwise, the developers will directly help out starting the week of February 5. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31. janúar 2023 kl. 00:06 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24455949 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], logged-out users using the full-width toggle will be able to see the setting of their choice even after refreshing pages or opening new ones. This only applies to wikis where Vector 2022 is the default. [https://phabricator.wikimedia.org/T321498] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Previously, we announced when some wikis would be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. These switches will not be announced any more, as the read-only time has become non-significant. Switches will continue to happen at 7AM UTC on Tuesdays and Thursdays. [https://phabricator.wikimedia.org/T292543#8568433] * Across all the wikis, in the Vector 2022 skin, logged-in users will see the page-related links such as "What links here" in a [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Features/Page_tools|new side menu]]. It will be displayed on the other side of the screen. This change had previously been made on Czech, English, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T328692] *[[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] will stop receiving new proposals on [https://zonestamp.toolforge.org/1675706431 Monday, 6 February 2023, at 18:00 UTC]. Proposers should complete any edits by then, to give time for [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translations]] and review. Voting will begin on Friday, 10 February. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets and user scripts will be changing to load on desktop and mobile sites. Previously they would only load on the desktop site. It is recommended that wiki administrators audit the [[MediaWiki:Gadgets-definition|gadget definitions]] prior to this change, and add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins=…</code></bdi> for any gadgets which should not load on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610 More details are available]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6. febrúar 2023 kl. 10:21 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24491749 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translations]] are available. '''Problems''' * On wikis where patrolled edits are enabled, changes made to the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|mentor list]] by autopatrolled mentors are not correctly marked as patrolled. It will be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T328444] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * The Reply tool and other parts of [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools]] will be deployed for all editors using the mobile site. You can [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|read more about this decision]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T298060] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14. febrúar 2023 kl. 01:49 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24540832 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, during planned maintenance of Cloud Services, unforeseen complications forced the team to turn off all tools for 2–3 hours to prevent data corruption. Work is ongoing to prevent similar problems in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T329535] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). *The voting phase for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] ends on [https://zonestamp.toolforge.org/1677261621 24 February at 18:00 UTC]. The results of the survey will be announced on 28 February. '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21. febrúar 2023 kl. 01:58 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24570514 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, in some areas of the world, there were problems with loading pages for 20 minutes and saving edits for 55 minutes. These issues were caused by a problem with our caching servers due to unforseen events during a routine maintenance task. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_wiki_outage][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_read_only] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27. febrúar 2023 kl. 23:47 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24634242 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Community Wishlist Survey 2023 edition has been concluded. Community Tech has [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Results|published the results]] of the survey and will provide an update on what is next in April 2023. * On wikis which use [[mw:Special:MyLanguage/Writing_systems|LanguageConverter]] to handle multiple writing systems, articles which used custom conversion rules in the wikitext (primarily on Chinese Wikipedia) would have these rules applied inconsistently in the table of contents, especially in the Vector 2022 skin. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T306862] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * A search system has been added to the [[Special:Preferences|Preferences screen]]. This will let you find different options more easily. Making it work on mobile devices will happen soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T313804] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6. mars 2023 kl. 23:50 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24676916 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-cbk_zamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cdowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cebwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ckbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-csbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542][https://phabricator.wikimedia.org/T304550] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13. mars 2023 kl. 23:20 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24700189 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, some users experienced issues loading image thumbnails. This was due to incorrectly cached images. [https://phabricator.wikimedia.org/T331820] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A link to the user's [[{{#special:CentralAuth}}]] page will appear on [[{{#special:Contributions}}]] — some user scripts which previously added this link may cause conflicts. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Admins and patrollers/Add link to CentralAuth on Special:Contributions|voted #17 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[{{#special:AbuseFilter}}]] edit window will be resizable and larger by default. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Make the AbuseFilter edit window resizable and larger by default|voted #80 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * There will be a new option for Administrators when they are unblocking a user, to add the unblocked user’s user page to their watchlist. This will work both via [[{{#special:Unblock}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T257662] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1679677204 24 March at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Office Hours|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21. mars 2023 kl. 01:26 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24732558 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] condition limit was increased from 1000 to 2000. [https://phabricator.wikimedia.org/T309609] * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter#Locally disabled actions|Some Global AbuseFilter]] actions will no longer apply to local projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T332521] * Desktop users are now able to subscribe to talk pages by clicking on the {{int:discussiontools-newtopicssubscription-button-subscribe-label}} link in the {{int:toolbox}} menu. If you subscribe to a talk page, you receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when new topics are started on that talk page. This is separate from putting the page on your watchlist or subscribing to a single discussion. [https://phabricator.wikimedia.org/T263821] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to choose [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|visual diffs]] on all [[m:Special:MyLanguage/Help:Page history|history pages]] at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The legacy [[mw:Mobile Content Service|Mobile Content Service]] is going away in July 2023. Developers are encouraged to switch to Parsoid or another API before then to ensure service continuity. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/4MVQQTONJT7FJAXNVOFV3WWVVMCHRINE/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28. mars 2023 kl. 01:14 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24780854 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The system for automatically creating categories for the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension has had several important changes and fixes. One of them allows you to insert templates for automatic category descriptions on creation, allowing you to categorize the new categories. [https://phabricator.wikimedia.org/T211665][https://phabricator.wikimedia.org/T64714][https://phabricator.wikimedia.org/T170654][https://phabricator.wikimedia.org/T184941][https://phabricator.wikimedia.org/T33074] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Some older [[w:en:Web browser|Web browsers]] will stop being able to use [[w:en:JavaScript|JavaScript]] on Wikimedia wikis from this week. This mainly affects users of Internet Explorer 11. If you have an old web browser on your computer you can try to upgrade to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T178356] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The deprecated <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.hoverIntent</code></bdi> module has been removed. This module could be used by gadgets and user scripts, to create an artificial delay in how JavaScript responds to a hover event. Gadgets and user scripts should now use jQuery <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>hover()</code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>on()</code></bdi> instead. Examples can be found in the [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#jquery.hoverIntent|migration guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T311194] * Some of the links in [[{{#special:SpecialPages}}]] will be re-arranged. There will be a clearer separation between links that relate to all users, and links related to your own user account. [https://phabricator.wikimedia.org/T333242] * You will be able to hide the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply button]] in archived discussion pages with a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__ARCHIVEDTALK__</nowiki></code></bdi> magic word. There will also be a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mw-archivedtalk</code></bdi> CSS class for hiding the Reply button in individual sections on a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T249293][https://phabricator.wikimedia.org/T295553][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/DiscussionTools/+/738221] '''Future changes''' * The Vega software that creates data visualizations in pages, such as graphs, will be upgraded to the newest version in the future. Graphs that still use the very old version 1.5 syntax may stop working properly. Most existing uses have been found and updated, but you can help to check, and to update any local documentation. [[phab:T260542|Examples of how to find and fix these graphs are available]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3. apríl 2023 kl. 23:40 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24820268 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] In the visual editor, it is now possible to edit captions of images in galleries without opening the gallery dialog. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/Editable gallery captions in Visual Editor|voted #61 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T190224] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] You can now receive notifications when another user edits your user page. See the "{{int:Echo-category-title-edit-user-page}}" option in [[Special:Preferences#mw-prefsection-echo|your Preferences]]. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Notifications for user page edits|voted #3 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T3876] '''Problems''' * There was a problem with all types of CentralNotice banners still being shown to logged-in users even if they had [[Special:Preferences#mw-prefsection-centralnotice-banners|turned off]] specific banner types. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T331671] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-arywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dinwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-elwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-emlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-etwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-euwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-extwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tumwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ffwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiu_vrowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-furwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gcrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gotwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-guwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304551][https://phabricator.wikimedia.org/T308133] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10. apríl 2023 kl. 20:05 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24851886 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Show_nearby_articles|nearby articles on a Kartographer map]] with the button for the new feature "{{int:Kartographer-sidebar-nearbybutton}}". Six wikis have been testing this feature since October. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles#Implementation][https://phabricator.wikimedia.org/T334079] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[m:Special:GlobalWatchlist|Special:GlobalWatchlist]] page now has links for "{{int:globalwatchlist-markpageseen}}" for each entry. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Button to mark a single change as read in the global watch list|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334246] '''Problems''' * At Wikimedia Commons, some thumbnails have not been getting replaced correctly after a new version of the image is uploaded. This should be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T331138][https://phabricator.wikimedia.org/T333042] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] For the last few weeks, some external tools had inconsistent problems with logging-in with OAuth. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T332650] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18. apríl 2023 kl. 01:55 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24881071 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The date-selection menu on pages such as [[{{#special:Contributions}}]] will now show year-ranges that are in the current and past decade, instead of the current and future decade. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Change year range shown in date selection popup|voted #145 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334316] '''Problems''' * Due to security issues with the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]], graphs have been disabled in all Wikimedia projects. Wikimedia Foundation teams are working to respond to these vulnerabilities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940] * For a few days, it was not possible to save some kinds of edits on the mobile version of a wiki. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T334797][https://phabricator.wikimedia.org/T334799][https://phabricator.wikimedia.org/T334794] '''Changes later this week''' * All wikis will be read-only for a few minutes on April 26. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1682517653 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The Editing team plans an A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|a usability analysis of the Talk page project]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|planned measurements are available]]. Your wiki [[phab:T332946|may be invited to participate]]. Please suggest improvements to the measurement plan at [[mw:Talk:Talk pages project/Usability|the discussion page]]. * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024|The Wikimedia Foundation annual plan 2023-2024 draft is open for comment and input]] until May 19. The final plan will be published in July 2023 on Meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24. apríl 2023 kl. 22:04 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24933592 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the French and Italian Wikipedias. More languages will be added in the near future. This is part of the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243711][https://phabricator.wikimedia.org/T270490][https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[:commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2commons]] tool has been updated. This fixed several bugs related to YouTube uploads. [https://github.com/toolforge/video2commons/pull/162/commits] * The [[{{#special:Preferences}}]] page has been redesigned on mobile web. The new design makes it easier to browse the different categories and settings at low screen widths. You can also now access the page via a link in the Settings menu in the mobile web sidebar. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Content_moderation_on_mobile_web/Preferences] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2. maí 2023 kl. 01:45 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24966974 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] Last week, Community Tech released the first update for providing [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|better diffs]], the #1 request in the 2022 Community Wishlist Survey. [[phab:T324759|This update]] adds legends and tooltips to inline diffs so that users unfamiliar with the blue and yellow highlights can better understand the type of edits made. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] When you close an image that is displayed via MediaViewer, it will now return to the wiki page instead of going back in your browser history. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Return to the article when closing the MediaViewer|voted #65 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T236591] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|SyntaxHighlight]] extension now supports <bdi lang="en" dir="ltr"><code>wikitext</code></bdi> as a selected language. Old alternatives that were used to highlight wikitext, such as <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html5</code></bdi>, <bdi lang="en" dir="ltr"><code>moin</code></bdi>, and <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html+handlebars</code></bdi>, can now be replaced. [https://phabricator.wikimedia.org/T29828] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating pages with preloaded text|Preloading text to new pages/sections]] now supports preloading from localized MediaWiki interface messages. [https://cs.wikipedia.org/wiki/User_talk:Martin_Urbanec_(WMF)?action=edit&section=new&preload=MediaWiki:July Here is an example] at the {{int:project-localized-name-cswiki/en}} that uses <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>preload=MediaWiki:July</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T330337] '''Problems''' * Graph Extension update: Foundation developers have completed upgrading the visualization software to Vega5. Existing community graphs based on Vega2 are no longer compatible. Communities need to update local graphs and templates, and shared lua modules like <bdi lang="de" dir="ltr">[[:de:Modul:Graph]]</bdi>. The [https://vega.github.io/vega/docs/porting-guide/ Vega Porting guide] provides the most comprehensive detail on migration from Vega2 and [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Template:Graph:PageViews&action=history here is an example migration]. Vega5 has currently just been enabled on mediawiki.org to provide a test environment for communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940#8813922] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Until now, all new OAuth apps went through manual review. Starting this week, apps using identification-only or basic authorizations will not require review. [https://phabricator.wikimedia.org/T67750] '''Future changes''' * During the next year, MediaWiki will stop using IP addresses to identify logged-out users, and will start automatically assigning unique temporary usernames. Read more at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates]]. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#What should it look like?|join the discussion]] about the [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates#What will temporary usernames look like?|format of the temporary usernames]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T332805] * There will be an [[:w:en:A/B testing|A/B test]] on 10 Wikipedias where the Vector 2022 skin is the default skin. Half of logged-in desktop users will see an interface where the different parts of the page are more clearly separated. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2023-05 Zebra9 A/B test|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333180][https://phabricator.wikimedia.org/T335972] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] <code>jquery.tipsy</code> will be removed from the MediaWiki core. This will affect some user scripts. Many lines with <code>.tipsy(</code> can be commented out. <code>OO.ui.PopupWidget</code> can be used to keep things working like they are now. You can [[phab:T336019|read more]] and [[:mw:Help:Locating broken scripts|read about how to find broken scripts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336019] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9. maí 2023 kl. 00:36 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24998636 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translations]] are available. '''Problems''' * Citations that are automatically generated based on [[d:Q33057|ISBN]] are currently broken. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts. Work is ongoing to restore this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-gorwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hakwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hifwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-htwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-igwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ilowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-inhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308134] '''Future changes''' * There is a recently formed team at the Wikimedia Foundation which will be focusing on experimenting with new tools. Currently they are building [[m:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI|a prototype ChatGPT plugin that allows information generated by ChatGPT to be properly attributed]] to the Wikimedia projects. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and userscript developers should replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi>. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> library will be removed in ~1 month, and staff developers will run a script to replace any remaining uses at that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T336018] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15. maí 2023 kl. 21:45 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25011501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The "recent edits" time period for page watchers is now 30 days. It used to be 180 days. This was a [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Change information about the number of watchers on a page|Community Wishlist Survey proposal]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336250] '''Changes later this week''' * An [[mw:special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Impact|improved impact module]] will be available at Wikipedias. The impact module is a feature available to newcomers [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer homepage|at their personal homepage]]. It will show their number of edits, how many readers their edited pages have, how many thanks they have received and similar things. It is also accessible by accessing Special:Impact. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W21"/> </div> 22. maí 2023 kl. 16:55 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25028325 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Citations can once again be added automatically from ISBNs, thanks to Zotero's ISBN searches. The current data sources are the Library of Congress (United States), the Bibliothèque nationale de France (French National Library), and K10plus ISBN (German repository). Additional data source searches can be [[mw:Citoid/Creating Zotero translators|proposed to Zotero]]. The ISBN labels in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]] will reappear later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298#8859917] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The page [[{{#special:EditWatchlist}}]] now has "{{int:watchlistedit-normal-check-all}}" options to select all the pages within a namespace. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Watchlist edit - "check all" checkbox|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334252] '''Problems''' * For a few days earlier this month, the "Add interlanguage link" item in the Tools menu did not work properly. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337081] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/small.dblist small] and [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/medium.dblist medium] wikis this week. Large wikis will follow in the coming weeks. This is part of the effort to move Parsoid into MediaWiki core. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29. maí 2023 kl. 22:04 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25079963 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe|RealMe]] extension allows you to mark URLs on your user page as verified for Mastodon and similar software. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] Citation and footnote editing can now be started from the reference list when using the visual editor. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Citations/Allow citations to be edited in the references section with VisualEditor|voted #2 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T54750] * Previously, clicking on someone else's link to Recent Changes with filters applied within the URL could unintentionally change your preference for "{{int:Rcfilters-group-results-by-page}}". This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T202916#8874081] '''Problems''' * For a few days last week, some tools and bots returned outdated information due to database replication problems, and may have been down entirely while it was being fixed. These issues have now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337446] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Bots will no longer be prevented from making edits because of URLs that match the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SpamBlacklist|spam blacklist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T313107] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5. júní 2023 kl. 22:52 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25114640 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the Dutch, German, Hungarian, Indonesian, Japanese, Polish and Portuguese Wikipedias. This was the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Search Improvements#Search Preview panel|Search Preview panel]] has been deployed on four Wikipedias (Catalan, Dutch, Hungarian and Norwegian). The panel will show an image related to the article (if existing), the top sections of the article, related images (coming from MediaSearch on Commons), and eventually the sister projects associated with the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T306341] * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe#Verifying_a_link_on_non-user_pages|RealMe]] extension now allows administrators to verify URLs for any page, for Mastodon and similar software. [https://phabricator.wikimedia.org/T324937] * The default project license [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimediaannounce-l@lists.wikimedia.org/thread/7G6XPWZPQFLZ2JANN3ZX6RT4DVUI3HZQ/ has been officially upgraded] to CC BY-SA 4.0. The software interface messages have been updated. Communities should feel free to start updating any mentions of the old CC BY-SA 3.0 licensing within policies and related documentation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T319064] '''Problems''' * For three days last month, some Wikipedia pages edited with VisualEditor or DiscussionTools had an unintended <code><nowiki>__TOC__</nowiki></code> (or its localized form) added during an edit. There is [[mw:Parsoid/Deployments/T336101_followup|a listing of affected pages sorted by wiki]], that may still need to be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T336101] * Currently, the "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is broken. Existing <code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code> keywords incorrectly appear as missing templates in VisualEditor. Developers are exploring how to fix this. In the meantime, those wishing to edit the default sortkey of a page are advised to switch to source editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Last week, an update to the delete form may have broken some gadgets or user scripts. If you need to manipulate (empty) the reason field, replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#wpReason</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space: nowrap;"><code>#wpReason > input</code></bdi>. See [https://cs.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AGadget-CleanDeleteReasons.js&diff=22859956&oldid=12794189 an example fix]. [https://phabricator.wikimedia.org/T337809] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on English Wikipedia on Monday, and all other [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/large.dblist large] wikis on Thursday. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''Future changes''' * From 5 June to 17 July, the Foundation's [[:mw:Wikimedia Security Team|Security team]] is holding a consultation with contributors regarding a draft policy to govern the use of third-party resources in volunteer-developed gadgets and scripts. Feedback and suggestions are warmly welcome at [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] on meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12. júní 2023 kl. 14:52 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25133779 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Flame graphs are now available in WikimediaDebug. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/JXNQD3EHG5V5QW5UXFDPSHQG4MJ3FWJQ/][https://techblog.wikimedia.org/2023/06/08/flame-graphs-arrive-in-wikimediadebug/] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * There is now a toolbar search popup in the visual editor. You can trigger it by typing <code>\</code> or pressing <code>ctrl + shift + p</code>. It can help you quickly access most tools in the editor. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Visual_editor_toolbar_search_feature.png][https://phabricator.wikimedia.org/T66905] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19. júní 2023 kl. 20:09 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25159510 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Action API modules and Special:LinkSearch will now add a trailing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>/</code></bdi> to all <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prop=extlinks</code></bdi> responses for bare domains. This is part of the work to remove duplication in the <code>externallinks</code> database table. [https://phabricator.wikimedia.org/T337994] '''Problems''' * Last week, search was broken on Commons and Wikidata for 23 hours. [https://phabricator.wikimedia.org/T339810][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-06-18_search_broken_on_wikidata_and_commons] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Minerva skin now applies more predefined styles to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mbox-text</code></bdi> CSS class. This enables support for mbox templates that use divs instead of tables. Please make sure that the new styles won't affect other templates in your wiki. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/skins/MinervaNeue/+/930901/][https://phabricator.wikimedia.org/T339040] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets will now load on both desktop and mobile by default. Previously, gadgets loaded only on desktop by default. Changing this default using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|targets=</code></bdi> parameter is also deprecated and should not be used. You should make gadgets work on mobile or disable them based on the skin (with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|skins=</code></bdi> parameter in <bdi lang="en" dir="ltr">MediaWiki:Gadgets-definition</bdi>) rather than whether the user uses the mobile or the desktop website. Popular gadgets that create errors on mobile will be disabled by developers on the Minerva skin as a temporary solution. [https://phabricator.wikimedia.org/T127268] * All namespace tabs now have the same browser [[m:Special:MyLanguage/Help:Keyboard_shortcuts|access key]] by default. Previously, custom and extension-defined namespaces would have to have their access keys set manually on-wiki, but that is no longer necessary. [https://phabricator.wikimedia.org/T22126] * The review form of the Flagged Revisions extension now uses the standardized [[mw:Special:MyLanguage/Codex|user interface components]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change in the coming weeks at [[:wikitech:Deployments/Train#Thursday|group2 wikis]]. This change improves the accessibility of content. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26. júní 2023 kl. 16:19 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25202311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the rolling out of the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|audio links that play on click]] wishlist proposal, [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/small.dblist small wikis] will now be able to use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline audio player mode|inline audio player]] that is implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] From this week all gadgets automatically load on mobile and desktop sites. If you see any problems with gadgets on your wikis, please adjust the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|gadget options]] in your gadget definitions file. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3. júlí 2023 kl. 22:51 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25231546 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Section-level Image Suggestions|Section-level Image Suggestions feature]] has been deployed on seven Wikipedias (Portuguese, Russian, Indonesian, Catalan, Hungarian, Finnish and Norwegian Bokmål). The feature recommends images for articles on contributors' watchlists that are a good match for individual sections of those articles. * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter|Global abuse filters]] have been enabled on all Wikimedia projects, except English and Japanese Wikipedias (who opted out). This change was made following a [[:m:Requests for comment/Make global abuse filters opt-out|global request for comments]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T341159] * [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] is a new tool for administrators to help fight spam. It provides a clearer interface for blocking plain domains (and their subdomains), is more easily searchable, and is faster for the software to process for each edit on the wiki. It does not support regex (for complex cases), nor URL path-matching, nor the [[MediaWiki:Spam-whitelist|MediaWiki:Spam-whitelist]], but otherwise it replaces most of the functionalities of the existing [[MediaWiki:Spam-blacklist|MediaWiki:Spam-blacklist]]. There is a Python script to help migrate all simple domains into this tool, and more feature details, within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:BlockedExternalDomains|the tool's documentation]]. It is available at all wikis except for Meta-wiki, Commons, and Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T337431] * The WikiEditor extension was updated. It includes some of the most frequently used features of wikitext editing. In the past, many of its messages could only be translated by administrators, but now all regular translators on translatewiki can translate them. Please check [https://translatewiki.net/wiki/Special:MessageGroupStats?group=ext-wikieditor&messages=&x=D#sortable:0=asc the state of WikiEditor localization into your language], and if the "Completion" for your language shows anything less than 100%, please complete the translation. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/thread/D4YELU2DXMZ75PGELUOKXXMFF3FH45XA/ a more detailed explanation]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * The default protocol of [[{{#special:LinkSearch}}]] and API counterparts has changed from http to both http and https. [https://phabricator.wikimedia.org/T14810] * [[{{#special:LinkSearch}}]] and its API counterparts will now search for all of the URL provided in the query. It used to be only the first 60 characters. This feature was requested fifteen years ago. [https://phabricator.wikimedia.org/T17218] '''Future changes''' * There is an experiment with a [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin. This is to show users where the information is coming from when they read information from Wikipedia. It has been tested by Wikimedia Foundation staff and other Wikimedians. Soon all ChatGPT plugin users can use the Wikipedia plugin. This is the same plugin which was mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Tech News 2023/20]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] * There is an ongoing discussion on a [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|proposed Third-party resources policy]]. The proposal will impact the use of third-party resources in gadgets and userscripts. Based on the ideas received so far, policy includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, some best practices and exemption requirements such as code transparency and inspectability. Your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on [[m:Talk:Third-party resources policy|on the policy talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10. júlí 2023 kl. 19:54 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25278797 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] We are now serving 1% of all global user traffic from [[:en:Kubernetes|Kubernetes]] (you can [[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more technical details]]). We are planning to increment this percentage regularly. You can [[phab:T290536|follow the progress of this work]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message|system messages]] will now look for available local fallbacks, instead of always using the default fallback defined by software. This means wikis no longer need to override each language on the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback_languages|fallback chain]] separately. For example, English Wikipedia doesn't have to create <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-ca</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-gb</code></bdi> subpages with a transclusion of the base pages anymore. This makes it easier to maintain local overrides. [https://phabricator.wikimedia.org/T229992] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthsetmentorstatus</code></bdi> API will be deprecated with the new MediaWiki version. Bots or scripts calling that API should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthmanagementorlist</code></bdi> API now. [https://phabricator.wikimedia.org/T321503] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17. júlí 2023 kl. 23:08 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25289122 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] On July 18, the Wikimedia Foundation launched a survey about the [[:mw:Technical_decision_making|technical decision making process]] for people who do technical work that relies on software that is maintained by the Foundation or affiliates. If this applies to you, [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/885471 please take part in the survey]. The survey will be open for three weeks, until August 7. You can find more information in [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/Q7DUCFA75DXG3G2KHTO7CEWMLCYTSDB2/|the announcement e-mail on wikitech-l]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25. júlí 2023 kl. 02:20 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25332248 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Synchronizer|Synchronizer]] tool is now available to keep Lua modules synced across Wikimedia wikis, along with [[mw:Multilingual Templates and Modules|updated documentation]] to develop global Lua modules and templates. * The tag filter on [[{{#special:NewPages}}]] and revision history pages can now be inverted. For example, you can hide edits that were made using an automated tool. [https://phabricator.wikimedia.org/T334337][https://phabricator.wikimedia.org/T334338] * The Wikipedia [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin experiment can now be used by ChatGPT users who can use plugins. You can participate in a [[:m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Draft/Future Audiences#Announcing monthly Future Audiences open "office hours"|video call]] if you want to talk about this experiment or similar work. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] '''Problems''' * It was not possible to generate a PDF for pages with non-Latin characters in the title, for the last two weeks. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T342442] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Tuesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-kawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kaawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-knwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kshwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kwwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308135] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31. júlí 2023 kl. 23:54 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25362228 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Mobile Web editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced_mobile_contributions#August_1,_2023_-_Full-page_editing_added_on_mobile|edit a whole page at once]]. To use this feature, turn on "{{int:Mobile-frontend-mobile-option-amc}}" in your settings and use the "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" button in the "{{int:Minerva-page-actions-overflow}}" menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T203151] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 7. ágúst 2023 kl. 21:21 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25420038 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Content translation system is no longer using Youdao's [[mw:Special:MyLanguage/Help:Content_translation/Translating/Initial_machine_translation|machine translation service]]. The service was in place for several years, but due to no usage, and availability of alternatives, it was deprecated to reduce maintenance overheads. Other services which cover the same languages are still available. [https://phabricator.wikimedia.org/T329137] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ladwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lezwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lfnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-liwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lijwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lmowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ltgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-maiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-map_bmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mdfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kywiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308136] <!-- TODO replace wiki codes --> '''Future changes''' * A few gadgets/user scripts which add icons to the Minerva skin need to have their CSS updated. There are more details available including a [[phab:T344067|search for all existing instances and how to update them]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15. ágúst 2023 kl. 06:00 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25428668 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-34</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [https://gdrive-to-commons.toolforge.org/ GDrive to Commons Uploader] tool is now available. It enables [[m:Special:MyLanguage/GDrive to Commons Uploader|securely selecting and uploading files]] from your Google Drive directly to Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T267868] * From now on, we will announce new Wikimedia wikis in Tech News, so you can update any tools or pages. ** Since the last edition, two new wikis have been created: *** a Wiktionary in [[d:Q7121294|Pa'O]] ([[wikt:blk:|<code>wikt:blk:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343540] *** a Wikisource in [[d:Q34002|Sundanese]] ([[s:su:|<code>s:su:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343539] ** To catch up, the next most recent six wikis are: *** Wikifunctions ([[f:|<code>f:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T275945] *** a Wiktionary in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[wikt:btm:|<code>wikt:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335216] *** a Wikipedia in [[d:Q5555465|Ghanaian Pidgin]] ([[w:gpe:|<code>w:gpe:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335969] *** a Wikinews in [[d:Q3111668|Gungbe]] ([[n:guw:|<code>n:guw:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T334394] *** a Wiktionary in [[d:Q33522|Kabardian]] ([[wikt:kbd:|<code>wikt:kbd:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T333266] *** a Wikipedia in [[d:Q35570|Fante]] ([[w:fat:|<code>w:fat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335016] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There is an existing [[mw:Stable interface policy|stable interface policy]] for MediaWiki backend code. There is a [[mw:User:Jdlrobson/Stable interface policy/frontend|proposed stable interface policy for frontend code]]. This is relevant for anyone who works on gadgets or Wikimedia frontend code. You can read it, discuss it, and let the proposer know if there are any problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W34"/> </div> 21. ágúst 2023 kl. 15:25 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25497111 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-35</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|better diff handling of paragraph splits]], improved detection of splits is being rolled out. Over the last two weeks, we deployed this support to [[wikitech:Deployments/Train#Groups|group0]] and group1 wikis. This week it will be deployed to group2 wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341754] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] All [[{{#special:Contributions}}]] pages now show the user's local edit count and the account's creation date. [https://phabricator.wikimedia.org/T324166] * Wikisource users can now use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prpbengalicurrency</code></bdi> label to denote Bengali currency characters as page numbers inside the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><pagelist></nowiki></code></bdi> tag. [https://phabricator.wikimedia.org/T268932] * Two preferences have been relocated. The preference "{{int:visualeditor-preference-visualeditor}}" is now shown on the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|"{{int:prefs-editing}}" tab]] at all wikis. Previously it was shown on the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab at some wikis. The preference "{{int:visualeditor-preference-newwikitexteditor-enable}}" is now also shown on the "{{int:prefs-editing}}" tab at all wikis, instead of the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab. [https://phabricator.wikimedia.org/T335056][https://phabricator.wikimedia.org/T344158] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] New signups for a Wikimedia developer account will start being pushed towards <bdi lang="en" dir="ltr">[https://idm.wikimedia.org/ idm.wikimedia.org]</bdi>, rather than going via Wikitech. [[wikitech:IDM|Further information about the new system is available]]. * All right-to-left language wikis, plus Korean, Armenian, Ukrainian, Russian, and Bulgarian Wikipedias, will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. This feature will come to more wikis in future weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * The removal of the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DoubleWiki|DoubleWiki extension]] is being discussed. This extension currently allows Wikisource users to view articles from multiple language versions side by side when the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><=></code></bdi> symbol next to a specific language edition is selected. Comments on this are welcomed at [[phab:T344544|the phabricator task]]. * A proposal has been made to merge the second hidden-categories list (which appears below the wikitext editing form) with the main list of categories (which is further down the page). [[phab:T340606|More information is available on Phabricator]]; feedback is welcome! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28. ágúst 2023 kl. 14:00 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25510866 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-36</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[m:Wikisource_EditInSequence|EditInSequence]], a feature that allows users to edit pages faster on Wikisource has been moved to a Beta Feature based on community feedback. To enable it, you can navigate to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features tab in Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Generate Audio for IPA|Generate Audio for IPA]] and [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|Audio links that play on click]] wishlist proposals, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player mode]] of [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] has been deployed to all projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * There is a new option for Administrators when they are changing the usergroups for a user, to add the user’s user page to their watchlist. This works both via [[{{#special:UserRights}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T272294] * One new wiki has been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34318|Talysh]] ([[w:tly:|<code>w:tly:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T345166] '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:LoginNotify|LoginNotify extension]] was not sending notifications since January. It has now been fixed, so going forward, you may see notifications for failed login attempts, and successful login attempts from a new device. [https://phabricator.wikimedia.org/T344785] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-mhrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-miwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-minwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mtwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mwlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-myvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mznwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-napwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ndswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nds_nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-novwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nqowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nrmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nsowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ocwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-olowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-omwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-orwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-oswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pagwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-papwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pcdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pdcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pflwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pihwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pnbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pntwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pswiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308137][https://phabricator.wikimedia.org/T308138] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4. september 2023 kl. 23:34 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25566983 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-37</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/ORES|ORES]], the revision evaluation service, is now using a new open-source infrastructure on all wikis except for English Wikipedia and Wikidata. These two will follow this week. If you notice any unusual results from the Recent Changes filters that are related to ORES (for example, "{{int:ores-rcfilters-damaging-title}}" and "{{int:ores-rcfilters-goodfaith-title}}"), please [[mw:Talk:Machine Learning|report them]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T342115] * When you are logged in on one Wikimedia wiki and visit a different Wikimedia wiki, the system tries to log you in there automatically. This has been unreliable for a long time. You can now visit the login page to make the system try extra hard. If you feel that made logging in better or worse than it used to be, your feedback is appreciated. [https://phabricator.wikimedia.org/T326281] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Technical decision making|Technical Decision-Making Forum Retrospective]] team invites anyone involved in the technical field of Wikimedia projects to signup to and join [[mw:Technical decision making/Listening Sessions|one of their listening sessions]] on 13 September. Another date will be scheduled later. The goal is to improve the technical decision-making processes. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|Better diff handling of paragraph splits]] wishlist proposal, the inline switch widget in diff pages is being rolled out this week to all wikis. The inline switch will allow viewers to toggle between a unified inline or two-column diff wikitext format. [https://phabricator.wikimedia.org/T336716] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on 20 September. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * The Enterprise API is launching a new feature called "[http://breakingnews-beta.enterprise.wikimedia.com/ breaking news]". Currently in BETA, this attempts to identify likely "newsworthy" topics as they are currently being written about in any Wikipedia. Your help is requested to improve the accuracy of its detection model, especially on smaller language editions, by recommending templates or identifiable editing patterns. See more information at [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/Breaking news|the documentation page]] on MediaWiki or [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#What is Breaking News|the FAQ]] on Meta. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11. september 2023 kl. 21:08 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25589064 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-38</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki now has a [[mw:Stable interface policy/frontend|stable interface policy for frontend code]] that more clearly defines how we deprecate MediaWiki code and wiki-based code (e.g. gadgets and user scripts). Thank you to everyone who contributed to the content and discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T346467][https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on September 20. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * All wikis will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The team investigating the Graph Extension posted [[mw:Extension:Graph/Plans#Proposal|a proposal for reenabling it]] and they need your input. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18. september 2023 kl. 19:20 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25623533 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-39</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Vector 2022 skin will now remember the pinned/unpinned status for the Table of Contents for all logged-out users. [https://phabricator.wikimedia.org/T316060] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui</nowiki></code></bdi> modules are now deprecated as part of the move to Vue.js and Codex. There is a [[mw:Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. More [[phab:T346468|details are available in the task]] and your questions are welcome there. * Gadget definitions will have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "namespaces" option]]. The option takes a list of namespace IDs. Gadgets that use this option will only load on pages in the given namespaces. '''Future changes''' * New variables will be added to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]]: <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_groups</bdi></code> and <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_editcount</bdi></code>. They are available only when an account is being created. You can use them to prevent blocking automatic creation of accounts when users with many edits elsewhere visit your wiki for the first time. [https://phabricator.wikimedia.org/T345632][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Rules_format] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1698426015 27 October at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Office_Hours#October_2023|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26. september 2023 kl. 16:51 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25655264 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-40</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering-advancedrendering|user preference]] for "{{int:tog-forcesafemode}}". This setting will make pages load without including any on-wiki JavaScript or on-wiki stylesheet pages. It can be useful for debugging broken JavaScript gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T342347] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget definitions now have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "<var>contentModels</var>" option]]. The option takes a list of page content models, like <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">wikitext</bdi></code> or <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">css</bdi></code>. Gadgets that use this option will only load on pages with the given content models. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Vector 2022 skin will no longer use the custom styles and scripts of Vector legacy (2010). The change will be made later this year or in early 2024. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|how to adjust the CSS and JS pages on your wiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T331679] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3. október 2023 kl. 01:27 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25686930 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-41</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33291|Fon]] ([[w:fon:|<code>w:fon:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T347935] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-warwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xalwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xmfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zeawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zh_min_nanwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zuwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308139] * At some wikis, newcomers are suggested images from Commons to add to articles without any images. Starting on Tuesday, newcomers at these wikis will be able to add images to unillustrated article sections. The specific wikis are listed under "Images recommendations" [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|at the Growth team deployment table]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add an image|learn more about this feature.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345940] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In the mobile web skin (Minerva) the CSS ID <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#page-actions</nowiki></code></bdi> will be replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-views</nowiki></code></bdi>. This change is to make it consistent with other skins and to improve support for gadgets and extensions in the mobile skin. A few gadgets may need to be updated; there are [https://phabricator.wikimedia.org/T348267 details and search-links in the task]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9. október 2023 kl. 14:39 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25712895 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-42</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|Unified login]] system's edge login should now be fixed for some browsers (Chrome, Edge, Opera). This means that if you visit a new sister project wiki, you should be logged in automatically without the need to click "Log in" or reload the page. Feedback on whether it's working for you is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T347889] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/Edit_notice|Edit notices]] are now available within the MobileFrontend/Minerva skin. This feature was inspired by [[w:en:Wikipedia:EditNoticesOnMobile|the gadget on English Wikipedia]]. See more details in [[phab:T316178|T316178]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * In 3 weeks, in the Vector 2022 skin, code related to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-namespaces</nowiki></code></bdi> that was deprecated one year ago will be removed. If you notice tools that should appear next to the "Discussion" tab are then missing, please tell the gadget's maintainers to see [[phab:T347907|instructions in the Phabricator task]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16. október 2023 kl. 23:47 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25745824 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-43</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language engineering/Newsletter/2023/October|Language and internationalization newsletter]], written quarterly. It contains updates on new feature development, improvements in various language-related technical projects, and related support work. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Source map support has been enabled on all wikis. When you open the debugger in your browser's developer tools, you should be able to see the unminified JavaScript source code. [https://phabricator.wikimedia.org/T47514] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23. október 2023 kl. 23:16 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25782286 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-44</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Structured Content team, as part of its project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]], made some UX improvements to the upload step of choosing own vs not own work ([[phab:T347590|T347590]]), as well as to the licensing step for own work ([[phab:T347756|T347756]]). * The Design Systems team has released version 1.0.0 of [[wmdoc:codex/latest/|Codex]], the new design system for Wikimedia. See the [[mw:Special:MyLanguage/Design_Systems_Team/Announcing_Codex_1.0|full announcement about the release of Codex 1.0.0]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * Listings on category pages are sorted on each wiki for that language using a [[:w:en:International Components for Unicode|library]]. For a brief period on 2 November, changes to categories will not be sorted correctly for many languages. This is because the developers are upgrading to a new version of the library. They will then use a script to fix the existing categories. This will take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T345561][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] * Starting November 1, the impact module (Special:Impact) will be upgraded by the Growth team. The new impact module shows newcomers more data regarding their impact on the wiki. It was tested by a few wikis during the last few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] '''Future changes''' * There is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans#Roadmap|a proposed plan]] for re-enabling the Graph Extension. You can help by reviewing this proposal and [[mw:Extension_talk:Graph/Plans#c-PPelberg_(WMF)-20231020221600-Update:_20_October|sharing what you think about it]]. * The WMF is working on making it possible for administrators to [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration_2.0|edit MediaWiki configuration directly]]. This is similar to previous work on Special:EditGrowthConfig. [[phab:T349757|A technical RfC is running until November 08, where you can provide feedback.]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30. október 2023 kl. 23:21 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25801989 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-45</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the Vector 2022 skin, the default font-size of a number of navigational elements (tagline, tools menu, navigational links, and more) has been increased slightly to match the font size used in page content. [https://phabricator.wikimedia.org/T346062] '''Problems''' * Last week, there was a problem displaying some recent edits on [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist a few wikis], for 1-6 hours. The edits were saved but not immediately shown. This was due to a database problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T350443] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * The Growth team will reassign newcomers from former mentors to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Structured mentor list|the currently active mentors]]. They have also changed the notification language to be more user-friendly. [https://phabricator.wikimedia.org/T330071][https://phabricator.wikimedia.org/T327493] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6. nóvember 2023 kl. 21:06 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25838105 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-46</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Four new wikis have been created: ** a Wikipedia in [[d:Q7598268|Moroccan Amazigh]] ([[w:zgh:|<code>w:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350216] ** a Wikipedia in [[d:Q35159|Dagaare]] ([[w:dga:|<code>w:dga:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350218] ** a Wikipedia in [[d:Q33017|Toba Batak]] ([[w:bbc:|<code>w:bbc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350320] ** a Wikiquote in [[d:Q33151|Banjar]] ([[q:bjn:|<code>q:bjn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350217] '''Problems''' * Last week, users who previously visited Meta-Wiki or Wikimedia Commons and then became logged out on those wikis could not log in again. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350695] * Last week, some pop-up dialogs and menus were shown with the wrong font size. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350544] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Reference Previews are coming to many wikis as a default feature. They are popups for references, similar to the [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|PagePreviews feature]]. [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|You can opt out]] of seeing them. If you are [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|using the gadgets]] Reference Tooltips or Navigation Popups, you won’t see Reference Previews. [[phab:T282999|Deployment]] is planned for November 22, 2023. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Canary (also known as heartbeat) events will be produced into [https://stream.wikimedia.org/?doc#/streams Wikimedia event streams] from December 11. Streams users are advised to filter out these events, by discarding all events where <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>meta.domain == "canary"</nowiki></code></bdi>. Updates to [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] or [https://github.com/ChlodAlejandro/wikimedia-streams wikimedia-streams] will discard these events by default. [https://phabricator.wikimedia.org/T266798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13. nóvember 2023 kl. 23:52 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25859263 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-47</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-quwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_rupwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_tarawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rwwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-satwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-shwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-siwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-skwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-slwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-smwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-suwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-szlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tcywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tetwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-towiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tpiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ttwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-twwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tyvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-udmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-uzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vecwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vepwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vlswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vowiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308141][https://phabricator.wikimedia.org/T308142][https://phabricator.wikimedia.org/T308143] * The Vector 2022 skin will have some minor visual changes to drop-down menus, column widths, and more. These changes were added to four Wikipedias last week. If no issues are found, these changes will proceed to all wikis this week. These changes will make it possible to add new menus for readability and dark mode. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Updates#November_2023:_Visual_changes,_more_deployments,_and_shifting_focus|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T347711] '''Future changes''' * There is [[mw:Extension talk:Graph/Plans#Update: 15 November|an update on re-enabling the Graph Extension]]. To speed up the process, Vega 2 will not be supported and only [https://phabricator.wikimedia.org/T335325 some protocols] will be available at launch. You can help by sharing what you think about the plan. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21. nóvember 2023 kl. 00:55 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25884616 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki's JavaScript system will now allow <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax in gadgets and user scripts. Gadget authors should remember that users' browsers may not support it, so it should be used appropriately. [https://phabricator.wikimedia.org/T343499] * The deployment of "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a link]]" announced [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|last week]] was postponed. It will resume this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27. nóvember 2023 kl. 23:09 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25906379 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The spacing between paragraphs on Vector 2022 has been changed from 7px to 14px to match the size of the text. This will make it easier to distinguish paragraphs from sentences. [https://phabricator.wikimedia.org/T351754] * The "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is working again. You no longer need to switch to source editing to edit <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code></bdi> keywords. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * On 6 December, people who have the enabled the preference for "{{int:Discussiontools-preference-visualenhancements}}" will notice the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|talk page usability improvements]] appear on pages that include the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__NEWSECTIONLINK__</nowiki></code></bdi> magic word. If you notice any issues, please [[phab:T352232|share them with the team on Phabricator]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge [[wikitech:News/Toolforge Grid Engine deprecation|Grid Engine shutdown process]] will start on December 14. Maintainers of [[toolforge:grid-deprecation|tools that still use this old system]] should plan to migrate to Kubernetes, or tell the team your plans on Phabricator in the task about your tool, before that date. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/VIWWQKMSQO2ED3TVUR7KPPWRTOBYBVOA/] * Communities using [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions|Structured Discussions]] are being contacted regarding [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|the upcoming deprecation of Structured Discussions]]. You can read more about this project, and share your comments, [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|on the project's page]]. '''Events''' * Registration & Scholarship applications are now open for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2024|Wikimedia Hackathon 2024]] that will take place from 3–5 May in Tallinn, Estonia. Scholarship applications are open until 5 January 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4. desember 2023 kl. 23:50 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25914435 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikimedia Commons, there are some minor user-interface improvements for the "choosing own vs not own work" step in the UploadWizard. This is part of the Structured Content team's project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T352707][https://phabricator.wikimedia.org/T352709] '''Problems''' * There was a problem showing the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Newcomer homepage|Newcomer homepage]] feature with the "impact module" and their page-view graphs, for a few days in early December. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T352352][https://phabricator.wikimedia.org/T352349] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]] The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/796964 2023 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 5 January 2024, and has an associated [[foundation:Legal:December_2023_Developer_Satisfaction_Survey|privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12. desember 2023 kl. 02:12 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25945501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * The next issue of Tech News will be sent out on 8 January 2024 because of [[w:en:Christmas and holiday season|the holidays]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting December 18, it won't be possible to activate Structured Discussions on a user's own talk page using the Beta feature. The Beta feature option remains available for users who want to deactivate Structured Discussions. This is part of [[mw:Structured Discussions/Deprecation|Structured Discussions' deprecation work]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T248309] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There will be full support for redirects in the Module namespace. The "Move Page" feature will leave an appropriate redirect behind, and such redirects will be appropriately recognized by the software (e.g. hidden from [[{{#special:UnconnectedPages}}]]). There will also be support for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Renaming or moving modules|manual redirects]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T120794] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The MediaWiki JavaScript documentation is moving to a new format. During the move, you can read the old docs using [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/REL1_41/js/ version 1.41]. Feedback about [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/master/js/ the new site] is welcome on the [[mw:Talk:JSDoc_WMF_theme|project talk page]]. * The Wishathon is a new initiative that encourages collaboration across the Wikimedia community to develop solutions for wishes collected through the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. The first community Wishathon will take place from 15–17 March. If you are interested in a project proposal as a user, developer, designer, or product lead, you can [[m:Special:MyLanguage/Event:WishathonMarch2024|register for the event and read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18. desember 2023 kl. 16:18 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25959059 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [https://mediawiki2latex.wmflabs.org/ mediawiki2latex] is a tool that converts wiki content into the formats of LaTeX, PDF, ODT, and EPUB. The code now runs many times faster due to recent improvements. There is also an optional Docker container you can [[b:de:Benutzer:Dirk_Hünniger/wb2pdf/install#Using_Docker|install]] on your local machine. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The way that Random pages are selected has been updated. This will slowly reduce the problem of some pages having a lower chance of appearing. [https://phabricator.wikimedia.org/T309477] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9. janúar 2024 kl. 01:20 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26026251 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Pages that use the JSON [[mw:Special:MyLanguage/Manual:ContentHandler|contentmodel]] will now use tabs instead of spaces for auto-indentation. This will significantly reduce the page size. [https://phabricator.wikimedia.org/T326065] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and personal user scripts may now use JavaScript syntax introduced in ES6 (also known as "ES2015") and ES7 ("ES2016"). MediaWiki validates the source code to protect other site functionality from syntax errors, and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browsers|supported browsers]]. Previously, Gadgets could use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>requiresES6</nowiki></code></bdi> option. This option is no longer needed and will be removed in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T75714] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|Bot passwords]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|owner-only OAuth consumers]] can now be restricted to allow editing only specific pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T349957] * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thank]] edits made by bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T341388] * An update on the status of the Community Wishlist Survey for 2024 [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Future Of The Wishlist/January 4, 2024 Update|has been published]]. Please read and give your feedback. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on January 17, it will not be possible to login to Wikimedia wikis from some specific old versions of the Chrome browser (versions 51–66, released between 2016 and 2018). Additionally, users of iOS 12, or Safari on Mac OS 10.14, may need to login to each wiki separately. [https://phabricator.wikimedia.org/T344791] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> module was deprecated and replaced with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi> module last year. A script has now been run to replace any remaining uses, and this week the temporary alias will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354966] '''Future changes''' * Wikimedia Deutschland is working to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. They are looking for people who are interested in participating in [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ individual video calls for user research in January and February]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16. janúar 2024 kl. 00:13 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26074460 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translations]] are available. '''Problems''' * A bug in UploadWizard prevented linking to the userpage of the uploader when uploading. It has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354529] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23. janúar 2024 kl. 01:04 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26096197 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting Monday January 29, all talk pages messages' timestamps will become a link. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they are looking for, even if this comment was moved elsewhere. This will affect all wikis except for the English Wikipedia. You can read more about this change [https://diff.wikimedia.org/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/ on Diff] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk_pages_permalinking|on Mediawiki.org]].<!-- The Diff post will be published on Monday morning UTC--> [https://phabricator.wikimedia.org/T302011] * There are some improvements to the CAPTCHA to make it harder for spam bots and scripts to bypass it. If you have feedback on this change, please comment on [[phab:T141490|the task]]. Staff are monitoring metrics related to the CAPTCHA, as well as secondary metrics such as account creations and edit counts. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] On February 1, a link will be added to the "Tools" menu to download a [[w:en:QR code|QR code]] that links to the page you are viewing. There will also be a new [[{{#special:QrCode}}]] page to create QR codes for any Wikimedia URL. This addresses the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Mobile and apps/Add ability to share QR code for a page in any Wikimedia project|#19 most-voted wish]] from the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Results|2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T329973] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] which only work in some skins have sometimes used the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>targets</code></bdi> option to limit where you can use them. This will stop working this week. You should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins</code></bdi> option instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T328497] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29. janúar 2024 kl. 19:31 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26137870 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The mobile site history pages now use the same HTML as the desktop history pages. If you hear of any problems relating to mobile history usage please point them to [[phab:T353388|the phabricator task]]. *On most wikis, admins can now block users from making specific actions. These actions are: uploading files, creating new pages, moving (renaming) pages, and sending thanks. The goal of this feature is to allow admins to apply blocks that are adequate to the blocked users' activity. [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks#action-blocks|Learn more about "action blocks"]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T242541][https://phabricator.wikimedia.org/T280531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Talk pages permalinks that included diacritics and non-Latin script were malfunctioning. This issue is fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356199] '''Future changes''' * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#24WPs|24 Wikipedias]] with [[mw:Special:MyLanguage/Reference_Tooltips|Reference Tooltips]] as a default gadget are encouraged to remove that default flag. This would make [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference_Previews|Reference Previews]] the new default for reference popups, leading to a more consistent experience across wikis. For [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#46WPs|46 Wikipedias]] with less than 4 interface admins, the change is already scheduled for mid-February, [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Reference Previews to become the default for previewing references on more wikis.|unless there are concerns]]. The older Reference Tooltips gadget will still remain usable and will override this feature, if it is available on your wiki and you have enabled it in your settings. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews#Reference_Previews_to_become_the_default_for_previewing_references_on_more_wikis][https://phabricator.wikimedia.org/T355312] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5. febrúar 2024 kl. 19:22 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26180971 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split experiment]] is working and loaded onto 3 test servers. The team in charge is testing the split's impact and requires feedback from WDQS users through the UI or programmatically in different channels. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata_talk:SPARQL_query_service/WDQS_graph_split][https://phabricator.wikimedia.org/T356773][https://www.wikidata.org/wiki/User:Sannita_(WMF)] Users' feedback will validate the impact of various use cases and workflows around the Wikidata Query service. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/October_2023_scaling_update][https://www.mediawiki.org/wiki/Wikidata_Query_Service/User_Manual#Federation] '''Problems''' *There was a bug that affected the appearance of visited links when using mobile device to access wiki sites. It made the links appear black; [[phab:T356928|this issue]] is fixed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] As work continues on the grid engine deprecation,[https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation] tools on the grid engine will be stopped starting on February 14th, 2024. If you have tools actively migrating you can ask for an extension so they are not stopped. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13. febrúar 2024 kl. 05:49 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26223994 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If you have the "{{int:Tog-enotifwatchlistpages}}" option enabled, edits by bot accounts no longer trigger notification emails. Previously, only minor edits would not trigger the notification emails. [https://phabricator.wikimedia.org/T356984] * There are changes to how user and site scripts load for [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022| Vector 2022]] on specific wikis. The changes impacted the following Wikis: all projects with [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector legacy]] as the default skin, Wikivoyage, and Wikibooks. Other wikis will be affected over the course of the next three months. Gadgets are not impacted. If you have been affected or want to minimize the impact on your project, see [[Phab:T357580| this ticket]]. Please coordinate and take action proactively. *Newly auto-created accounts (the accounts you get when you visit a new wiki) now have the same local notification preferences as users who freshly register on that wiki. It is effected in four notification types listed in the [[phab:T353225|task's description]]. *The maximum file size when using [[c:Special:MyLanguage/Commons:Upload_Wizard|Upload Wizard]] is now 5 GiB. [https://phabricator.wikimedia.org/T191804] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Selected tools on the grid engine have been [[wikitech:News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation|stopped]] as we prepare to shut down the grid on March 14th, 2024. The tool's code and data have not been deleted. If you are a maintainer and you want your tool re-enabled reach out to the [[wikitech:Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support|team]]. Only tools that have asked for extension are still running on the grid. * The CSS <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/filter filter]</code></bdi> property can now be used in HTML <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>style</code></bdi> attributes in wikitext. [https://phabricator.wikimedia.org/T308160] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19. febrúar 2024 kl. 15:37 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26254282 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile|mobile visual editor]] is now the default editor for users who never edited before, at a small group of wikis. [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile/VE_mobile_default#A/B_test_results| Research ]] shows that users using this editor are slightly more successful publishing the edits they started, and slightly less successful publishing non-reverted edits. Users who defined the wikitext editor as their default on desktop will get the wikitext editor on mobile for their first edit on mobile as well. [https://phabricator.wikimedia.org/T352127] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core modules#mw.config|mw.config]] value <code>wgGlobalGroups</code> now only contains groups that are active in the wiki. Scripts no longer have to check whether the group is active on the wiki via an API request. A code example of the above is: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>if (/globalgroupname/.test(mw.config.get("wgGlobalGroups")))</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T356008] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The right to change [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Tags|edit tags]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>changetags</code></bdi>) will be removed from users in Wikimedia sites, keeping it by default for admins and bots only. Your community can ask to retain the old configuration on your wiki before this change happens. Please indicate in [[phab:T355639|this ticket]] to keep it for your community before the end of March 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26. febrúar 2024 kl. 19:23 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26294125 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Special:Book</code></bdi> page (as well as the associated "Create a book" functionality) provided by the old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Collection|Collection extension]] has been removed from all Wikisource wikis, as it was broken. This does not affect the ability to download normal books, which is provided by the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Wikisource|Wikisource extension]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358437] * [[m:Wikitech|Wikitech]] now uses the next-generation [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] wikitext parser by default to generate all pages in the Talk namespace. Report any problems on the [[mw:Talk:Parsoid/Parser_Unification/Known_Issues|Known Issues discussion page]]. You can use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ParserMigration|ParserMigration]] extension to control the use of Parsoid; see the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|ParserMigration help documentation]] for more details. * Maintenance on [https://etherpad.wikimedia.org etherpad] is completed. If you encounter any issues, please indicate in [[phab:T316421|this ticket]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=| Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] allow interface admins to create custom features with CSS and JavaScript. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget_definition</code></bdi> namespaces and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>gadgets-definition-edit</code></bdi> user right were reserved for an experiment in 2015, but were never used. These were visible on Special:Search and Special:ListGroupRights. The unused namespaces and user rights are now removed. No pages are moved, and no changes need to be made. [https://phabricator.wikimedia.org/T31272] * A usability improvement to the "Add a citation" in Wikipedia workflow has been made, the insert button was moved to the popup header. [https://phabricator.wikimedia.org/T354847] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233] * The HTML markup of headings and section edit links will be changed later this year to improve accessibility. See [[mw:Special:MyLanguage/Heading_HTML_changes|Heading HTML changes]] for details. The new markup will be the same as in the new Parsoid wikitext parser. You can test your gadget or stylesheet with the new markup if you add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>?useparsoid=1</code></bdi> to your URL ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Selecting_a_parser_using_a_URL_query_string|more info]]) or turn on Parsoid read views in your user options ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Enabling_via_user_preference|more info]]). * '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4. mars 2024 kl. 19:47 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26329807 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * After consulting with various communities, the line height of the text on the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] will be increased to its previous value of 1.65. Different options for typography can also be set using the options in the menu, as needed. [https://phabricator.wikimedia.org/T358498] *The active link color in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva]] will be changed to provide more consistency with our other platforms and best practices. [https://phabricator.wikimedia.org/T358516] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data|Structured data on Commons]] will no longer ask whether you want to leave the page without saving. This will prevent the “information you’ve entered may not be saved” popups from appearing when no information have been entered. It will also make file pages on Commons load faster in certain cases. However, the popups will be hidden even if information has indeed been entered. If you accidentally close the page before saving the structured data you entered, that data will be lost. [https://phabricator.wikimedia.org/T312315] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11. mars 2024 kl. 23:04 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26374013 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The notice "Language links are at the top of the page" that appears in the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]] main menu has been removed now that users have learned the new location of the Language switcher. [https://phabricator.wikimedia.org/T353619] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/IP_Info_feature|IP info feature]] displays data from Spur, an IP addresses database. Previously, the only data source for this feature was MaxMind. Now, IP info is more useful for patrollers. [https://phabricator.wikimedia.org/T341395] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge Grid Engine services have been shut down after the final migration process from Grid Engine to Kubernetes. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Obsolete:Toolforge/Grid][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation][https://techblog.wikimedia.org/2022/03/14/toolforge-and-grid-engine/] * Communities can now customize the default reasons for undeleting a page by creating [[MediaWiki:Undelete-comment-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T326746] '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/RevisionSlider|RevisionSlider]] is an interface to interactively browse a page's history. Users in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider/Developing_a_RTL-accessible_feature_in_MediaWiki_-_what_we%27ve_learned_while_creating_the_RevisionSlider|right-to-left]] languages reported RevisionSlider reacting wrong to mouse clicks. This should be fixed now. [https://phabricator.wikimedia.org/T352169] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1710943200 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18. mars 2024 kl. 17:40 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26410165 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] An update was made on March 18th 2024 to how various projects load site, user JavaScript and CSS in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]]. A [[phab:T360384|checklist]] is provided for site admins to follow. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25. mars 2024 kl. 18:57 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26446209 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|reading accessibility]] beta feature will notice that the default line height for the standard and large text options has changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T359030] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation has an annual plan. The annual plan decides what the Wikimedia Foundation will work on. You can now read [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs#Draft Key Results|the draft key results]] for the Product and Technology department. They are suggestions for what results the Foundation wants from big technical changes from July 2024 to June 2025. You can [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|comment on the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2. apríl 2024 kl. 03:36 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26462933 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Web browsers can use tools called [[:w:en:Browser extension|extensions]]. There is now a Chrome extension called [[m:Future Audiences/Experiment:Citation Needed|Citation Needed]] which you can use to see if an online statement is supported by a Wikipedia article. This is a small experiment to see if Wikipedia can be used this way. Because it is a small experiment, it can only be used in Chrome in English. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit Recovery|Edit Recovery]] feature has been added to all wikis, available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user preference]]. Once you enable it, your in-progress edits will be stored in your web browser, and if you accidentally close an editing window or your browser or computer crashes, you will be prompted to recover the unpublished text. Please leave any feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Community Wishlist Survey 2023/Edit-recovery feature|project talk page]]. This was the #8 wish in the 2023 Community Wishlist Survey. * Initial results of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] experiments [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#4_April_2024|have been published]]. Edit Check is now deployed as a default feature at [[phab:T342930#9538364|the wikis that tested it]]. [[mw:Talk:Edit check|Let us know]] if you want your wiki to be part of the next deployment of Edit check. [https://phabricator.wikimedia.org/T342930][https://phabricator.wikimedia.org/T361727] * Readers using the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] on mobile will notice there has been an improvement in the line height across all typography settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T359029] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * New accounts and logged-out users will get the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] as their default editor on mobile. This deployment is made at all wikis except for the English Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T361134] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8. apríl 2024 kl. 23:38 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translations]] are available. '''Problems''' * Between 2 April and 8 April, on wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged Revisions]], the "{{Int:tag-mw-reverted}}" tag was not applied to undone edits. In addition, page moves, protections and imports were not autoreviewed. This problem is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T361918][https://phabricator.wikimedia.org/T361940] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#DEFAULTSORT|Default category sort keys]] will now affect categories added by templates placed in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite|footnotes]]. Previously footnotes used the page title as the default sort key even if a different default sort key was specified (category-specific sort keys already worked). [https://phabricator.wikimedia.org/T40435] * A new variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>page_last_edit_age</code></bdi> will be added to [[Special:AbuseFilter|abuse filters]]. It tells how many seconds ago the last edit to a page was made. [https://phabricator.wikimedia.org/T269769] '''Future changes''' * Volunteer developers are kindly asked to update the code of their tools and features to handle [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]]. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Four database fields will be removed from database replicas (including [[quarry:|Quarry]]). This affects only the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter_history</code></bdi> tables. Some queries might need to be updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T361996] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15. apríl 2024 kl. 23:29 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting this week, newcomers editing Wikipedia [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Leveling up 3|will be encouraged]] to try structured tasks. [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer tasks|Structured tasks]] have been shown to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link/Experiment analysis, December 2021|improve newcomer activation and retention]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348086] * You can [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|nominate your favorite tools]] for the fifth edition of the Coolest Tool Award. Nominations will be open until May 10. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * This is the last warning that by the end of May 2024 the Vector 2022 skin will no longer share site and user scripts/styles with old Vector. For user-scripts that you want to keep using on Vector 2022, copy the contents of [[{{#special:MyPage}}/vector.js]] to [[{{#special:MyPage}}/vector-2022.js]]. There are [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|more technical details]] available. Interface administrators who foresee this leading to lots of technical support questions may wish to send a mass message to your community, as was done on French Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T362701] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22. apríl 2024 kl. 20:28 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26647188 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for the following wikis: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}. These wikis participated to a test, where 50% of users got the new design, for one year. As this test [[Mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|gave positive results]], the new design is deployed on these wikis as the default design. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at all wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T341491] * Seven new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[w:bew:|<code>w:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T357866] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35708|Kusaal]] ([[w:kus:|<code>w:kus:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T359757] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35513|Igala]] ([[w:igl:|<code>w:igl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361644] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q33541|Karakalpak]] ([[wikt:kaa:|<code>wikt:kaa:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T362135] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9228|Burmese]] ([[s:my:|<code>s:my:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361085] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[s:ms:|<code>s:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363039] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q8108|Georgian]] ([[s:ka:|<code>s:ka:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363085] * You can now [https://translatewiki.net/wiki/Support#Early_access:_Watch_Message_Groups_on_Translatewiki.net watch message groups/projects] on [[m:Special:MyLanguage/translatewiki.net|Translatewiki.net]]. Initially, this feature will notify you of added or deleted messages in these groups. [https://phabricator.wikimedia.org/T348501] * Dark mode is now available on all wikis, on mobile web for logged-in users who opt into the [[Special:MobileOptions|advanced mode]]. This is the early release of the feature. Technical editors are invited to [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ check for accessibility issues on wikis]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|more detailed guidelines]]. '''Problems''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can use an alternative visual style without labels, by using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mapstyle="osm"</nowiki></code></bdi>. This wasn't working in previews, creating the wrong impression that it wasn't supported. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T362531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30. apríl 2024 kl. 03:34 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26689057 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for all wikis, except for Commons, Wikidata and most Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|a few]] have already received this design change). You can read the detail of the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at remaining wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T352087][https://phabricator.wikimedia.org/T319146] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Interface admins now have greater control over the styling of article components on mobile with the introduction of the <code>SiteAdminHelper</code>. More information on how styles can be disabled can be found [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikimediaMessages#Site_admin_helper|at the extension's page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T363932] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has added article body sections in JSON format and a curated short description field to the existing parsed Infobox. This expansion to the API is also available via Wikimedia Cloud Services. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/article-sections-and-description/] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you look at the Special:Log page, the first view is labelled "All public logs", but it only shows some logs. This label will now say "Main public logs". [https://phabricator.wikimedia.org/T237729] '''Future changes''' * A new service will be built to replace [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Extension:Graph]]. Details can be found in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans|the latest update]] regarding this extension. * Starting May 21, English Wikipedia and German Wikipedia will get the possibility to activate "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]". This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to all Wikipedias]]. These communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|activate and configure the feature locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308144] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6. maí 2024 kl. 16:45 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26729363 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikisource there is a special page listing pages of works without corresponding scan images. Now you can use the new magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>__EXPECTWITHOUTSCANS__</code></bdi> to exclude certain pages (list of editions or translations of works) from that list. [https://phabricator.wikimedia.org/T344214] * If you use the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user-preference]] "{{int:tog-uselivepreview}}", then the template-page feature "{{int:Templatesandbox-editform-legend}}" will now also work without reloading the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T136907] * [[mw:Special:Mylanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now specify an alternative text via the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute. This is identical in usage to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Images#Syntax|image and gallery syntax]]. An exception for this feature is wikis like Wikivoyage where the miniature maps are interactive. [https://phabricator.wikimedia.org/T328137] * The old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|Guided Tour]] for the "[[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New Filters for Edit Review]]" feature has been removed. It was created in 2017 to show people with older accounts how the interface had changed, and has now been seen by most of the intended people. [https://phabricator.wikimedia.org/T217451] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[{{#special:search}}]] results page will now use CSS flex attributes, for better accessibility, instead of a table. If you have a gadget or script that adjusts search results, you should update your script to the new HTML structure. [https://phabricator.wikimedia.org/T320295] '''Future changes''' * In the Vector 2022 skin, main pages will be displayed at full width (like special pages). The goal is to keep the number of characters per line large enough. This is related to the coming changes to typography in Vector 2022. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T357706] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Two columns of the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:pagelinks table|pagelinks]]</code></bdi> database table (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_title</code></bdi>) are being dropped soon. Users must use two columns of the new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:special:MyLanguage/Manual:linktarget table|linktarget]]</code></bdi> table instead (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_title</code></bdi>). In your existing SQL queries: *# Replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN linktarget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_</code></bdi> in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>ON</code></bdi> statement *# Below that add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks ON lt_id = pl_target_id</code></bdi> ** See <bdi lang="en" dir="ltr">[[phab:T222224]]</bdi> for technical reasoning. [https://phabricator.wikimedia.org/T222224][https://phabricator.wikimedia.org/T299947] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13. maí 2024 kl. 23:59 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26762074 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, will now correctly delete pages which were moved to another title. [https://phabricator.wikimedia.org/T43351] * New changes have been made to the UploadWizard in Wikimedia Commons: the overall layout has been improved, by following new styling and spacing for the form and its fields; the headers and helper text for each of the fields was changed; the Caption field is now a required field, and there is an option for users to copy their caption into the media description. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:WMF_support_for_Commons/Upload_Wizard_Improvements#Changes_to_%22Describe%22_workflow][https://phabricator.wikimedia.org/T361049] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading_HTML_changes|is being changed to improve accessibility]]. It will change on 22 May in some skins (Timeless, Modern, CologneBlue, Nostalgia, and Monobook). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in all other skins. The developers are also considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20. maí 2024 kl. 23:04 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26786311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Several bugs related to the latest updates to the UploadWizard on Wikimedia Commons have been fixed. For more information, see [[:phab:T365107|T365107]] and [[:phab:T365119|T365119]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In March 2024 a new [[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortlet|addPortlet]] API was added to allow gadgets to create new portlets (menus) in the skin. In certain skins this can be used to create dropdowns. Gadget developers are invited to try it and [[phab:T361661|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Some CSS in the Minerva skin has been removed to enable easier community configuration. Interface editors should check the rendering on mobile devices for aspects related to the classes: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.collapsible</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.multicol</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.reflist</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.coordinates</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.topicon</code></bdi>. [[phab:T361659|Further details are available on replacement CSS]] if it is needed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you visit a wiki where you don't yet have a local account, local rules such as edit filters can sometimes prevent your account from being created. Starting this week, MediaWiki takes your global rights into account when evaluating whether you can override such local rules. [https://phabricator.wikimedia.org/T316303] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28. maí 2024 kl. 00:15 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26832205 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * It is now possible for local administrators to add new links to the bottom of the site Tools menu without JavaScript. [[mw:Manual:Interface/Sidebar#Add or remove toolbox sections|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T6086] * The message name for the definition of the tracking category of WikiHiero has changed from "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikhiero-usage-tracking-category</code></bdi>" to "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikihiero-usage-tracking-category</code></bdi>". [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/wikihiero/+/1035855] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q5317225|Kadazandusun]] ([[w:dtp:|<code>w:dtp:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T365220] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * Next week, on wikis with the Vector 2022 skin as the default, logged-out desktop users will be able to choose between different font sizes. The default font size will also be increased for them. This is to make Wikimedia projects easier to read. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-06 deployments|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3. júní 2024 kl. 22:35 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26844397 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The software used to render SVG files has been updated to a new version, fixing many longstanding bugs in SVG rendering. [https://phabricator.wikimedia.org/T265549] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading HTML changes|is being changed to improve accessibility]]. It was changed last week in some skins (Vector legacy and Minerva). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in Vector-2022. The developers are still considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used for citations by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] changed last week. In places where Parsoid previously added the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-reference-text</code></bdi> class, Parsoid now also adds the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>reference-text</code></bdi> class for better compatibility with the legacy parser. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1036705] '''Problems''' * There was a bug with the Content Translation interface that caused the tools menus to appear in the wrong location. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T366374] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The new version of MediaWiki includes another change to the HTML markup used for citations: [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] will now generate a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><span class="mw-cite-backlink"></nowiki></code></bdi> wrapper for both named and unnamed references for better compatibility with the legacy parser. Interface administrators should verify that gadgets that interact with citations are compatible with the new markup. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1035809] * On multilingual wikis that use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><translate></nowiki></code></bdi> system, there is a feature that shows potentially-outdated translations with a pink background until they are updated or confirmed. From this week, confirming translations will be logged, and there is a new user-right that can be required for confirming translations if the community [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requests it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T49177] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10. júní 2024 kl. 20:20 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26893898 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * People who attempt to add an external link in the visual editor will now receive immediate feedback if they attempt to link to a domain that a project has decided to block. Please see [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#11_June_2024|Edit check]] for more details. [https://phabricator.wikimedia.org/T366751] * The new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CommunityConfiguration|Community Configuration extension]] is available [[testwiki:Special:CommunityConfiguration|on Test Wikipedia]]. This extension allows communities to customize specific features to meet their local needs. Currently only Growth features are configurable, but the extension will support other [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration#Use_cases|Community Configuration use cases]] in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T323811][https://phabricator.wikimedia.org/T360954] * The dark mode [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] is now available on category and help pages, as well as more special pages. There may be contrast issues. Please report bugs on the [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility_for_reading|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366370] '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Cloud Services tools were not available for 25 minutes last week. This was caused by a faulty hardware cable in the data center. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2024-06-11_WMCS_Ceph] * Last week, styling updates were made to the Vector 2022 skin. This caused unforeseen issues with templates, hatnotes, and images. Changes to templates and hatnotes were reverted. Most issues with images were fixed. If you still see any, [[phab:T367463|report them here]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367480] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting June 18, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Edit Check]] will be deployed to [[phab:T361843|a new set of Wikipedias]]. This feature is intended to help newcomers and to assist edit-patrollers by inviting people who are adding new content to a Wikipedia article to add a citation when they do not do so themselves. During [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#Reference_Check_A/B_Test|a test at 11 wikis]], the number of citations added [https://diff.wikimedia.org/?p=127553 more than doubled] when Reference Check was shown to people. Reference Check is [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|community configurable]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361843]<!-- NOTE: THE DIFF BLOG WILL BE PUBLISHED ON MONDAY --> * [[m:Special:MyLanguage/Mailing_lists|Mailing lists]] will be unavailable for roughly two hours on Tuesday 10:00–12:00 UTC. This is to enable migration to a new server and upgrade its software. [https://phabricator.wikimedia.org/T367521] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17. júní 2024 kl. 23:49 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26911987 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Editors will notice that there have been some changes to the background color of text in the diff view, and the color of the byte-change numbers, last week. These changes are intended to make text more readable in both light mode and dark mode, and are part of a larger effort to increase accessibility. You can share your comments or questions [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading|on the project talkpage]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361717] * The text colors that are used for visited-links, hovered-links, and active-links, were also slightly changed last week to improve their accessibility in both light mode and dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T366515] '''Problems''' * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|copy permanent links to talk page comments]] by clicking on a comment's timestamp. [[mw:Talk pages project/Permalinks|This feature]] did not always work when the topic title was very long and the link was used as a wikitext link. This has been fixed. Thanks to Lofhi for submitting the bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T356196] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting 26 June, all talk pages messages' timestamps will become a link at English Wikipedia, making this feature available for you to use at all wikis. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they were linked to, even if this comment has since been moved elsewhere. You can read more about this feature [[DiffBlog:/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/|on Diff]] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|on Mediawiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365974] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24. júní 2024 kl. 22:33 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26989424 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Over the next three weeks, dark mode will become available for all users, both logged-in and logged-out, starting with the mobile web version. This fulfils one of the [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2023/Reading/Dark_mode|top-requested community wishes]], and improves low-contrast reading and usage in low-light settings. As part of these changes, dark mode will also work on User-pages and Portals. There is more information in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Updates#June_2024:_Typography_and_dark_mode_deployments,_new_global_preferences|the latest Web team update]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366364] * Logged-in users can now set [[m:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering-skin-skin-prefs|global preferences for the text-size and dark-mode]], thanks to a combined effort across Foundation teams. This allows Wikimedians using multiple wikis to set up a consistent reading experience easily, for example by switching between light and dark mode only once for all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341278] * If you use a very old web browser some features might not work on the Wikimedia wikis. This affects Internet Explorer 11 and versions of Chrome, Firefox and Safari older than 2016. This change makes it possible to use new [[d:Q46441|CSS]] features and to send less code to all readers. [https://phabricator.wikimedia.org/T288287][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Manual:How_to_make_a_MediaWiki_skin#Using_CSS_variables_for_supporting_different_themes_e.g._dark_mode] * Wikipedia Admins can customize local wiki configuration options easily using [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]. Community Configuration was created to allow communities to customize how some features work, because each language wiki has unique needs. At the moment, admins can configure [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] on their home wikis, in order to better recruit and retain new editors. More options will be provided in the coming months. [https://phabricator.wikimedia.org/T366458] * Editors interested in language issues that are related to [[w:en:Unicode|Unicode standards]], can now discuss those topics at [[mw:Talk:WMF membership with Unicode Consortium|a new conversation space in MediaWiki.org]]. The Wikimedia Foundation is now a [[mw:Special:MyLanguage/WMF membership with Unicode Consortium|member of the Unicode Consortium]], and the coordination group can collaboratively review the issues discussed and, where appropriate, bring them to the attention of the Unicode Consortium. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[w:btm:|<code>w:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T368038] '''Problems''' * Editors can once again click on links within the visual editor's citation-preview, thanks to a bug fix by the Editing Team. [https://phabricator.wikimedia.org/T368119] '''Future changes''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 2 weeks. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1. júlí 2024 kl. 23:59 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27038456 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At the Wikimedia Foundation a new task force was formed to replace the disabled Graph with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project|more secure, easy to use, and extensible Chart]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Chart Project|subscribe to the newsletter]] to get notified about new project updates and other news about Chart. * The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents]] extension is now available on Meta-wiki, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested on your wiki. This extension helps in managing and making events more visible, giving Event organizers the ability to use tools like the Event registration tool. To learn more about the deployment status and how to request this extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment_status|CampaignEvents page on Meta-wiki]]. * Editors using the iOS Wikipedia app who have more than 50 edits can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits#Add an image|Add an Image]] feature. This feature presents opportunities for small but useful contributions to Wikipedia. * Thank you to [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth/Celebration|all of the authors]] who have contributed to MediaWiki Core. As a result of these contributions, the [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth|percentage of authors contributing more than 5 patches has increased by 25% since last year]], which helps ensure the sustainability of the platform for the Wikimedia projects. '''Problems''' * A problem with the color of the talkpage tabs always showing as blue, even for non-existent pages which should have been red, affecting the Vector 2022 skin, [[phab:T367982|has been fixed]]. '''Future changes''' * The Trust and Safety Product team wants to introduce [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] with as little disruption to tools and workflows as possible. Volunteer developers, including gadget and user-script maintainers, are kindly asked to update the code of their tools and features to handle temporary accounts. The team has [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|created documentation]] explaining how to do the update. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 1 more week. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8. júlí 2024 kl. 21:32 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27080357 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translations]] are available. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 3 more days. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia developers can now officially continue to use both [[mw:Special:MyLanguage/Gerrit|Gerrit]] and [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]], due to a June 24 decision by the Wikimedia Foundation to support software development on both platforms. Gerrit and GitLab are both code repositories used by developers to write, review, and deploy the software code that supports the MediaWiki software that the wiki projects are built on, as well as the tools used by editors to create and improve content. This decision will safeguard the productivity of our developers and prevent problems in code review from affecting our users. More details are available in the [[mw:GitLab/Migration status|Migration status]] page. * The Wikimedia Foundation seeks applicants for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council]] (PTAC). This group will bring technical contributors and Wikimedia Foundation together to co-define a more resilient, future-proof technological platform. Council members will evaluate and consult on the movement's product and technical activities, so that we develop multi-generational projects. We are looking for a range of technical contributors across the globe, from a variety of Wikimedia projects. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal#Joining the PTAC as a technical volunteer|Please apply here by August 10]]. * Editors with rollback user-rights who use the Wikipedia App for Android can use the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Anti Vandalism|Edit Patrol]] features. These features include a new feed of Recent Changes, related links such as Undo and Rollback, and the ability to create and save a personal library of user talk messages to use while patrolling. If your wiki wants to make these features available to users who do not have rollback rights but have reached a certain edit threshold, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android#Contact us|you can contact the team]]. You can [[diffblog:2024/07/10/ِaddressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/|read more about this project on Diff blog]]. * Editors who have access to [[m:Special:MyLanguage/The_Wikipedia_Library|The Wikipedia Library]] can once again use non-open access content in SpringerLinks, after the Foundation [[phab:T368865|contacted]] them to restore access. You can read more about [[m:Tech/News/Recently_resolved_community_tasks|this and 21 other community-submitted tasks that were completed last week]]. '''Changes later this week''' * This week, [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-07 deployments|dark mode will be available on a number of Wikipedias]], both desktop and mobile, for logged-in and logged-out users. Interface admins and user script maintainers are encouraged to check gadgets and user scripts in the dark mode, to find any hard-coded colors and fix them. There are some [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations for dark mode compatibility]] to help. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Next week, functionaries, volunteers maintaining tools, and software development teams are invited to test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on testwiki. Temporary accounts is a feature that will help improve privacy on the wikis. No further temporary account deployments are scheduled yet. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348895] * Editors who upload files cross-wiki, or teach other people how to do so, may wish to join a Wikimedia Commons discussion. The Commons community is discussing limiting who can upload files through the cross-wiki upload/Upload dialog feature to users auto-confirmed on Wikimedia Commons. This is due to the large amount of copyright violations uploaded this way. There is a short summary at [[c:Special:MyLanguage/Commons:Cross-wiki upload|Commons:Cross-wiki upload]] and [[c:Commons:Village pump/Proposals#Deactivate cross-wiki uploads for new users|discussion at Commons:Village Pump]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16. júlí 2024 kl. 01:31 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27124561 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translations]] are available. '''Feature News''' * Stewards can now [[:m:Special:MyLanguage/Global_blocks|globally block]] accounts. Before [[phab:T17294|the change]] only IP addresses and IP ranges could be blocked globally. Global account blocks are useful when the blocked user should not be logged out. [[:m:Special:MyLanguage/Global_locks|Global locks]] (a similar tool logging the user out of their account) are unaffected by this change. The new global account block feature is related to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project, which is a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors that are no longer made public. * Later this week, Wikimedia site users will notice that the Interface of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") is improved and consistent with the rest of the MediaWiki interface and [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Wikimedia's design system]]. The FlaggedRevs interface experience on mobile and [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MinervaNeue|Minerva skin]] was inconsistent before it was fixed and ported to [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]] by the WMF Growth team and some volunteers. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] * Wikimedia site users can now submit account vanishing requests via [[m:Special:GlobalVanishRequest|GlobalVanishRequest]]. This feature is used when a contributor wishes to stop editing forever. It helps you hide your past association and edit to protect your privacy. Once processed, the account will be locked and renamed. [https://phabricator.wikimedia.org/T367329] * Have you tried monitoring and addressing vandalism in Wikipedia using your phone? [https://diff.wikimedia.org/2024/07/10/%d9%90addressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/ A Diff blog post on Patrolling features in the Mobile App] highlights some of the new capabilities of the feature, including swiping through a feed of recent changes and a personal library of user talk messages for use when patrolling from your phone. * Wikimedia contributors and GLAM (galleries, libraries, archives, and museums) organisations can now learn and measure the impact Wikimedia Commons is having towards creating quality encyclopedic content using the [https://doc.wikimedia.org/generated-data-platform/aqs/analytics-api/reference/commons.html Commons Impact Metrics] analytics dashboard. The dashboard offers organizations analytics on things like monthly edits in a category, the most viewed files, and which Wikimedia articles are using Commons images. As a result of these new data dumps, GLAM organisation can more reliably measure their return on investment for programs bringing content into the digital Commons. [https://diff.wikimedia.org/2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/] '''Project Updates''' * Come share your ideas for improving the wikis on the newly reopened [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]]. The Community Wishlist is Wikimedia’s forum for volunteers to share ideas (called wishes) to improve how the wikis work. The new version of the wishlist is always open, works with both wikitext and Visual Editor, and allows wishes in any language. '''Learn more''' * Have you ever wondered how Wikimedia software works across over 300 languages? This is 253 languages more than the Google Chrome interface, and it's no accident. The Language and Product Localization Team at the Wikimedia Foundation supports your work by adapting all the tools and interfaces in the MediaWiki software so that contributors in our movement who translate pages and strings can translate them and have the sites in all languages. Read more about the team and their upcoming work on [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/building-towards-a-robust-multilingual-knowledge-ecosystem-for-the-wikimedia-movement/ Diff]. * How can Wikimedia build innovative and experimental products while maintaining such heavily used websites? A recent [https://diff.wikimedia.org/2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/ blog post] by WMF staff Johan Jönsson highlights the work of the [[m:Future Audiences#Objectives and Key Results|WMF Future Audience initiative]], where the goal is not to build polished products but test out new ideas, such as a [[m:Future_Audiences/Experiments: conversational/generative AI|ChatGPT plugin]] and [[m:Future_Audiences/Experiment:Add a Fact|Add a Fact]], to help take Wikimedia into the future. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23. júlí 2024 kl. 00:05 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27142915 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors using the Visual Editor in languages that use non-Latin characters for numbers, such as Hindi, Manipuri and Eastern Arabic, may notice some changes in the formatting of reference numbers. This is a side effect of preparing a new sub-referencing feature, and will also allow fixing some general numbering issues in Visual Editor. If you notice any related problems on your wiki, please share details at the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|project talkpage]]. '''Bugs status''' * Some logged-in editors were briefly unable to edit or load pages last week. [[phab:T370304|These errors]] were mainly due to the addition of new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|linter]] rules which led to caching problems. Fixes have been applied and investigations are continuing. * Editors can use the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Information tool]] to get information about IP addresses. This tool is available as a Beta Feature in your preferences. The tool was not available for a few days last week, but is now working again. Thank you to Shizhao for filing the bug report. You can read about that, and [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks#2024-07-25|28 other community-submitted tasks]] that were resolved last week. '''Project updates''' * There are new features and improvements to Phabricator from the Release Engineering and Collaboration Services teams, and some volunteers, including: the search systems, the new task creation system, the login systems, the translation setup which has resulted in support for more languages (thanks to Pppery), and fixes for many edge-case errors. You can [[phab:phame/post/view/316/iterative_improvements/|read details about these and other improvements in this summary]]. * There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|update on the Charts project]]. The team has decided which visualization library to use, which chart types to start focusing on, and where to store chart definitions. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9056|Czech]] ([[voy:cs:|<code>voy:cs:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T370905] '''Learn more''' * There is a [[diffblog:2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/|new Wikimedia Foundation data center]] in São Paulo, Brazil which helps to reduce load times. * There is new [[diffblog:2024/07/22/the-perplexing-process-of-uploading-images-to-wikipedia/|user research]] on problems with the process of uploading images. * Commons Impact Metrics are [[diffblog:2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/|now available]] via data dumps and API. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/July|Technical Community Newsletter]] is now available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29. júlí 2024 kl. 23:11 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27164109 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Two new parser functions will be available this week: <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#dir|#dir]]<nowiki>}}</nowiki></code> and <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#bcp47|#bcp47]]<nowiki>}}</nowiki></code>. These will reduce the need for <code>Template:Dir</code> and <code>Template:BCP47</code> on Commons and allow us to [[phab:T343131|drop 100 million rows]] from the "what links here" database. Editors at any wiki that use these templates, can help by replacing the templates with these new functions. The templates at Commons will be updated during the Hackathon at Wikimania. [https://phabricator.wikimedia.org/T359761][https://phabricator.wikimedia.org/T366623] * Communities can request the activation of the visual editor on entire namespaces where discussions sometimes happen (for instance ''Wikipedia:'' or ''Wikisource:'' namespaces) if they understand the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/FAQ#WPNS|known limitations]]. For discussions, users can already use [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] in these namespaces. * The tracking category "Pages using Timeline" has been renamed to "Pages using the EasyTimeline extension" [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3ATimeline-tracking-category&namespace=8 in TranslateWiki]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. '''Project updates''' * Editors who help to organize WikiProjects and similar on-wiki collaborations, are invited to share ideas and examples of successful collaborations with the Campaigns and Programs teams. You can fill out [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|a brief survey]] or share your thoughts [[m:Talk:Campaigns/WikiProjects|on the talkpage]]. The teams are particularly looking for details about successful collaborations on non-English wikis. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The new parser is being rolled out on {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} wikis over the next few months. The {{int:project-localized-name-enwikivoyage}} and {{int:project-localized-name-hewikivoyage}} were [[phab:T365367|switched]] to Parsoid last week. For more information, see [[mw:Parsoid/Parser_Unification|Parsoid/Parser Unification]]. '''Learn more''' * There will be more than 200 sessions at Wikimania this week. Here is a summary of some of the [[diffblog:2024/08/05/interested-in-product-and-tech-here-are-some-wikimania-sessions-you-dont-want-to-miss/|key sessions related to the product and technology area]]. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/July|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New design previews for Translatable pages; Updates about MinT for Wiki Readers; the release of Translation dumps; and more. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/31|Growth newsletter]] is available. * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/July 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5. ágúst 2024 kl. 20:44 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27233905 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] editors and maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Actions#Show a CAPTCHA|make a CAPTCHA show if a filter matches an edit]]. This allows communities to quickly respond to spamming by automated bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T20110] * [[m:Special:MyLanguage/Stewards|Stewards]] can now specify if global blocks should prevent account creation. Before [[phab:T17273|this change]] by the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product]] Team, all global blocks would prevent account creation. This will allow stewards to reduce the unintended side-effects of global blocks on IP addresses. '''Project updates''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#August_2024_committee_nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new members to refresh the [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]]. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open until at least 2024-08-26. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2880037|West Coast Bajau]] ([[w:bdr:|<code>w:bdr:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T371757] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12. ágúst 2024 kl. 23:22 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27253654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors who want to re-use references but with different details such as page numbers, will be able to do so by the end of 2024, using a new [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Sub-referencing in a nutshell|sub-referencing]] feature. You can read more [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|about the project]] and [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|how to test the prototype]]. * Editors using tracking categories to identify which pages use specific extensions may notice that six of the categories have been renamed to make them more easily understood and consistent. These categories are automatically added to pages that use specialized MediaWiki extensions. The affected names are for: [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aintersection-category&namespace=8 DynamicPageList], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Akartographer-tracking-category&namespace=8 Kartographer], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aphonos-tracking-category&namespace=8 Phonos], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Arss-tracking-category&namespace=8 RSS], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Ascore-use-category&namespace=8 Score], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Awikihiero-usage-tracking-category&namespace=8 WikiHiero]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. Thanks to Pppery for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T347324] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Technical volunteers who edit modules and want to get a list of the categories used on a page, can now do so using the <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">categories</bdi></code> property of <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">[[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Title objects|mw.title objects]]</bdi></code>. This enables wikis to configure workflows such as category-specific edit notices. Thanks to SD001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T50175][https://phabricator.wikimedia.org/T85372] '''Bugs status''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Your help is needed to check if any pages need to be moved or deleted. A maintenance script was run to clean up unreachable pages (due to Unicode issues or introduction of new namespaces/namespace aliases). The script tried to find appropriate names for the pages (e.g. by following the Unicode changes or by moving pages whose titles on Wikipedia start with <code>Talk:WP:</code> so that their titles start with <code>Wikipedia talk:</code>), but it may have failed for some pages, and moved them to <bdi lang="zxx" dir="ltr">[[Special:PrefixIndex/T195546/]]</bdi> instead. Your community should check if any pages are listed there, and move them to the correct titles, or delete them if they are no longer needed. A full log (including pages for which appropriate names could be found) is available in [[phab:P67388]]. * Editors who volunteer as [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|mentors]] to newcomers on their wiki are once again able to access lists of potential mentees who they can connect with to offer help and guidance. This functionality was restored thanks to [[phab:T372164|a bug fix]]. Thank you to Mbch331 for filing the bug report. You can read about that, and 18 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * The application deadline for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC) has been extended to September 16. Members will help by providing advice to Foundation Product and Technology leadership on short and long term plans, on complex strategic problems, and help to get feedback from more contributors and technical communities. Selected members should expect to spend roughly 5 hours per month for the Council, during the one year pilot. Please consider applying, and spread the word to volunteers you think would make a positive contribution to the committee. '''Learn more''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award#2024 Winners|2024 Coolest Tool Awards]] were awarded at Wikimania, in seven categories. For example, one award went to the ISA Tool, used for adding structured data to files on Commons, which was recently improved during the [[m:Event:Wiki Mentor Africa ISA Hackathon 2024|Wiki Mentor Africa Hackathon]]. You can see video demonstrations of each tool at the awards page. Congratulations to this year's recipients, and thank you to all tool creators and maintainers. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available, and includes some highlights from Wikimania, an upcoming Language community meeting, and other news from the movement. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20. ágúst 2024 kl. 00:54 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27307284 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Administrators can now test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on test2wiki. This was done to allow cross-wiki testing of temporary accounts, for when temporary accounts switch between projects. The feature was enabled on testwiki a few weeks ago. No further temporary account deployments are scheduled yet. Temporary Accounts is a project to create a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors which are no longer made public. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. * Later this week, editors at wikis that use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") may notice that the indicators at the top of articles have changed. This change makes the system more consistent with the rest of the MediaWiki interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Bugs status''' * Editors who use the 2010 wikitext editor, and use the Character Insert buttons, will [[phab:T361465|no longer]] experience problems with the buttons adding content into the edit-summary instead of the edit-window. You can read more about that, and 26 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Please review and vote on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas|Focus Areas]], which are groups of wishes that share a problem. Focus Areas were created for the newly reopened Community Wishlist, which is now open year-round for submissions. The first batch of focus areas are specific to moderator workflows, around welcoming newcomers, minimizing repetitive tasks, and prioritizing tasks. Once volunteers have reviewed and voted on focus areas, the Foundation will then review and select focus areas for prioritization. * Do you have a project and are willing to provide a three (3) month mentorship for an intern? [[mw:Special:MyLanguage/Outreachy|Outreachy]] is a twice a year program for people to participate in a paid internship that will start in December 2024 and end in early March 2025, and they need mentors and projects to work on. Projects can be focused on coding or non-coding (design, documentation, translation, research). See the Outreachy page for more details, and a list of past projects since 2013. '''Learn more''' * If you're curious about the product and technology improvements made by the Wikimedia Foundation last year, read [[diffblog:2024/08/21/wikimedia-foundation-product-technology-improving-the-user-experience/|this recent highlights summary on Diff]]. * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together.webm|Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together]] (55 mins) - about the [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Belgrade - Day 1 - Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views.webm|Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views]] (30 mins) - an overview for both technical and non technical audiences, covering some of the challenges and open questions, related to the [[mw:MediaWiki Product Insights|platform evolution, stewardship and developer experiences]] research. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26. ágúst 2024 kl. 20:34 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27341211 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Editors and volunteer developers interested in data visualisation can now test the new software for charts. Its early version is available on beta Commons and beta Wikipedia. This is an important milestone before making charts available on regular wikis. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|read more about this project update]] and help to test the charts. '''Feature news''' * Editors who use the [[{{#special:Unusedtemplates}}]] page can now filter out pages which are expected to be there permanently, such as sandboxes, test-cases, and templates that are always substituted. Editors can add the new magic word [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#EXPECTUNUSEDTEMPLATE|<code dir="ltr"><nowiki>__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__</nowiki></code>]] to a template page to hide it from the listing. Thanks to Sophivorus and DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T184633] * Editors who use the New Topic tool on discussion pages, will [[phab:T334163|now be reminded]] to add a section header, which should help reduce the quantity of newcomers who add sections without a header. You can read more about that, and {{formatnum:28}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Last week, some Toolforge tools had occasional connection problems. The cause is still being investigated, but the problems have been resolved for now. [https://phabricator.wikimedia.org/T373243] * Translation administrators at multilingual wikis, when editing multiple translation units, can now easily mark which changes require updates to the translation. This is possible with the [[phab:T298852#10087288|new dropdown menu]]. '''Project updates''' * A new draft text of a policy discussing the use of Wikimedia's APIs [[m:Special:MyLanguage/API Policy Update 2024|has been published on Meta-Wiki]]. The draft text does not reflect a change in policy around the APIs; instead, it is an attempt to codify existing API rules. Comments, questions, and suggestions are welcome on [[m:Talk:API Policy Update 2024|the proposed update’s talk page]] until September 13 or until those discussions have concluded. '''Learn more''' * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization.webm|Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization]] (25 mins) – about the above-mentioned Charts project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 3 - State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia.webm|State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia]] (90 mins) – about some of the language tools that support Wikimedia sites, such as [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content]]/[[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section Translation]], [[mw:Special:MyLanguage/MinT|MinT]], and LanguageConverter; also the current state and future of languages onboarding. [https://phabricator.wikimedia.org/T368772] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3. september 2024 kl. 01:08 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27390268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translations]] are available. '''Feature news''' * Starting this week, the standard [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will receive new colors that make them compatible in dark mode. This is the first of many changes to come as part of a major upgrade to syntax highlighting. You can learn more about what's to come on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365311][https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Editors of wikis using Wikidata will now be notified of only relevant Wikidata changes in their watchlist. This is because the Lua functions <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>entity:getSitelink()</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw.wikibase.getSitelink(qid)</code></bdi> will have their logic unified for tracking different aspects of sitelinks to reduce junk notifications from [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Projects/Watchlist Wikidata Sitelinks Tracking|inconsistent sitelinks tracking]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T295356] '''Project updates''' * Users of all Wikis will have access to Wikimedia sites as read-only for a few minutes on September 25, starting at 15:00 UTC. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] * Contributors of [[phab:T363538#10123348|11 Wikipedias]], including English will have a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS</code></bdi> namespace added to their Wikipedias. This improvement ensures that links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> (usually shortcuts to the [[w:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]]) are not broken by [[w:en:Mooré|Mooré]] Wikipedia (language code <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mos</code></bdi>). [https://phabricator.wikimedia.org/T363538] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9. september 2024 kl. 18:53 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27424457 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translations]] are available. '''Improvements and Maintenance''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Editors interested in templates can help by reading the latest Wishlist focus area, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template recall and discovery]], and share your feedback on the talkpage. This input helps the Community Tech team to decide the right technical approach to build. Everyone is also encouraged to continue adding [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|new wishes]]. * The new automated [[{{#special:NamespaceInfo}}]] page helps editors understand which [[mw:Special:MyLanguage/Help:Namespaces|namespaces]] exist on each wiki, and some details about how they are configured. Thanks to DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T263513] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|References Check]] is a feature that encourages editors to add a citation when they add a new paragraph to a Wikipedia article. For a short time, the corresponding tag "Edit Check (references) activated" was erroneously being applied to some edits outside of the main namespace. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T373692] * It is now possible for a wiki community to change the order in which a page’s categories are displayed on their wiki. By default, categories are displayed in the order they appear in the wikitext. Now, wikis with a consensus to do so can [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|request]] a configuration change to display them in alphabetical order. [https://phabricator.wikimedia.org/T373480] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool authors can now access ToolsDB's [[wikitech:Portal:Data Services#ToolsDB|public databases]] from both [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry|Quarry]] and [[wikitech:Superset|Superset]]. Those databases have always been accessible to every [[wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] user, but they are now more broadly accessible, as Quarry can be accessed by anyone with a Wikimedia account. In addition, Quarry's internal database can now be [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry#Querying Quarry's own database|queried from Quarry itself]]. This database contains information about all queries that are being run and starred by users in Quarry. This information was already public through the web interface, but you can now query it using SQL. You can read more about that, and {{formatnum:20}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Any pages or tools that still use the very old CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-message-box</code></bdi> need to be updated. These old classes will be removed next week or soon afterwards. Editors can use a [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-message-box&regex=1&namespaces=&title= global-search] to determine what needs to be changed. It is possible to use the newer <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>cdx-message</code></bdi> group of classes as a replacement (see [https://doc.wikimedia.org/codex/latest/components/demos/message.html#css-only-version the relevant Codex documentation], and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tech/Header&diff=prev&oldid=27449042 an example update]), but using locally defined onwiki classes would be best. [https://phabricator.wikimedia.org/T374499] '''Technical project updates''' * Next week, all Wikimedia wikis will be read-only for a few minutes. This will start on September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This maintenance process also targets other services.]] The previous switchover took 3 minutes, and the Site Reliability Engineering teams use many tools to make sure that this essential maintenance work happens as quickly as possible. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] '''Tech in depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/August 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes details about: research about [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Hooks|hook]] handlers to help simplify development, research about performance improvements, work to improve the REST API for end-users, and more. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Auditorium Kyiv - Day 4 - Hackathon Showcase.webm|Hackathon Showcase]] (45 mins) - 19 short presentations by some of the Hackathon participants, describing some of the projects they worked on, such as automated testing of maintenance scripts, a video-cutting command line tool, and interface improvements for various tools. There are [[phab:T369234|more details and links available]] in the Phabricator task. ** [[c:File:Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem.webm|Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem]] (40 mins) - a roundtable discussion for tool-maintainers, users, and supporters of Toolforge about how to make the platform sustainable and how to evaluate the tools available there. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17. september 2024 kl. 00:03 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27460876 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only]] for a few minutes on Wednesday September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. Reading the wikis will not be interrupted, but editing will be paused. These twice-yearly processes allow WMF's site reliability engineering teams to remain prepared to keep the wikis functioning even in the event of a major interruption to one of our data centers. '''Updates for editors''' [[File:Add alt text from a halfsheet, with the article behind.png|thumb|A screenshot of the interface for the Alt Text suggested-edit feature]] * Editors who use the iOS Wikipedia app in Spanish, Portuguese, French, or Chinese, may see the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|Alt Text suggested-edit experiment]] after editing an article, or completing a suggested edit using "[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project#Hypothesis 2 Add an Image Suggested Edit|Add an image]]". Alt-text helps people with visual impairments to read Wikipedia articles. The team aims to learn if adding alt-text to images is a task that editors can be successful with. Please share any feedback on [[mw:Talk:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|the discussion page]]. * The Codex color palette has been updated with new and revised colors for the MediaWiki user interfaces. The [[mw:Special:MyLanguage/Design System Team/Color/Design documentation#Updates|most noticeable changes]] for editors include updates for: dark mode colors for Links and for quiet Buttons (progressive and destructive), visited Link colors for both light and dark modes, and background colors for system-messages in both light and dark modes. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] It is now possible to include clickable wikilinks and external links inside code blocks. This includes links that are used within <code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code> tags and on code pages (JavaScript, CSS, Scribunto and Sanitized CSS). Uses of template syntax <code><nowiki>{{…}}</nowiki></code> are also linked to the template page. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T368166] * Two bugs were fixed in the [[m:Special:MyLanguage/Account vanishing|GlobalVanishRequest]] system by improving the logging and by removing an incorrect placeholder message. [https://phabricator.wikimedia.org/T370595][https://phabricator.wikimedia.org/T372223] * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] From [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]]: ** The API now enables 5,000 on-demand API requests per month and twice-monthly HTML snapshots freely (gratis and libre). More information on the updates and also improvements to the software development kits (SDK) are explained on [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api/ the project's blog post]. While Wikimedia Enterprise APIs are designed for high-volume commercial reusers, this change enables many more community use-cases to be built on the service too. ** The Snapshot API (html dumps) have added beta Structured Contents endpoints ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/ blog post on that]) as well as released two beta datasets (English and French Wikipedia) from that endpoint to Hugging Face for public use and feedback ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/hugging-face-dataset/ blog post on that]). These pre-parsed data sets enable new options for researchers, developers, and data scientists to use and study the content. '''In depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The Wikidata Query Service (WDQS) is used to get answers to questions using the Wikidata data set. As Wikidata grows, we had to make a major architectural change so that WDQS could remain performant. As part of the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split project]], we have new SPARQL endpoints available for serving the "[https://query-scholarly.wikidata.org scholarly]" and "[https://query-main.wikidata.org main]" subgraphs of Wikidata. The [http://query.wikidata.org query.wikidata.org endpoint] will continue to serve the full Wikidata graph until March 2025. After this date, it will only serve the main graph. For more information, please see [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|the announcement on Wikidata]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23. september 2024 kl. 23:37 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27493779 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Readers of [[phab:T375401|42 more wikis]] can now use Dark Mode. If the option is not yet available for logged-out users of your wiki, this is likely because many templates do not yet display well in Dark Mode. Please use the [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ night-mode-checker tool] if you are interested in helping to reduce the number of issues. The [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations page]] provides guidance on this. Dark Mode is enabled on additional wikis once per month. * Editors using the 2010 wikitext editor as their default can access features from the 2017 wikitext editor by adding <code dir=ltr>?veaction=editsource</code> to the URL. If you would like to enable the 2017 wikitext editor as your default, it can be set in [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-newwikitext|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T239796] * For logged-out readers using the Vector 2022 skin, the "donate" link has been moved from a collapsible menu next to the content area into a more prominent top menu, next to "Create an account". This restores the link to the level of prominence it had in the Vector 2010 skin. [[mw:Readers/2024 Reader and Donor Experiences#Donor Experiences (Key Result WE 3.2 and the related hypotheses)|Learn more]] about the changes related to donor experiences. [https://phabricator.wikimedia.org/T373585] * The CampaignEvents extension provides tools for organizers to more easily manage events, communicate with participants, and promote their events on the wikis. The extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|enabled]] on Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, Swahili Wikipedia, and Meta-Wiki. [[w:zh:Wikipedia:互助客栈/其他#引進CampaignEvents擴充功能|Chinese Wikipedia has decided]] to enable the extension, and discussions on the extension are in progress [[w:es:Wikipedia:Votaciones/2024/Sobre la política de Organizadores de Eventos|on Spanish Wikipedia]] and [[d:Wikidata:Project chat#Enabling the CampaignEvents Extention on Wikidata|on Wikidata]]. To learn how to enable the extension on your wiki, you can visit [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|the CampaignEvents page on Meta-Wiki]]. * View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers with an account on Wikitech-wiki should [[wikitech:Wikitech/SUL-migration|check if any action is required]] for their accounts. The wiki is being changed to use the single-user-login (SUL) system, and other configuration changes. This change will help reduce the overall complexity for the weekly software updates across all our wikis. '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|server switch]] was completed successfully last week with a read-only time of [[wikitech:Switch Datacenter#Past Switches|only 2 minutes 46 seconds]]. This periodic process makes sure that engineers can switch data centers and keep all of the wikis available for readers, even if there are major technical issues. It also gives engineers a chance to do maintenance and upgrades on systems that normally run 24 hours a day, and often helps to reveal weaknesses in the infrastructure. The process involves dozens of software services and hundreds of hardware servers, and requires multiple teams working together. Work over the past few years has reduced the time from 17 minutes down to 2–3 minutes. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/66ZW7B2MG63AESQVTXDIFQBDBS766JGW/] '''Meetings and events''' * October 4–6: [[m:Special:MyLanguage/WikiIndaba conference 2024|WikiIndaba Conference's Hackathon]] in Johannesburg, South Africa * November 4–6: [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] in Vienna, Austria '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30. september 2024 kl. 22:21 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27530062 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities can now request installation of [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]] on their wiki. Automoderator is an automated anti-vandalism tool that reverts bad edits based on scores from the new "Revert Risk" machine learning model. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AutoModerator/Deploying|read details about the necessary steps]] for installation and configuration. [https://phabricator.wikimedia.org/T336934] '''Updates for editors''' * Translators in wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|the mobile experience of Content Translation is available]], can now customize their articles suggestion list from 41 filtering options when using the tool. This topic-based article suggestion feature makes it easy for translators to self-discover relevant articles based on their area of interest and translate them. You can [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions try it with your mobile device]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368422] * View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * It is now possible for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code></bdi> code blocks to offer readers a "Copy" button if the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>copy=1</nowiki></code></bdi> attribute is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight#copy|set on the tag]]. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T40932] * Customized copyright footer messages on all wikis will be updated. The new versions will use wikitext markup instead of requiring editing raw HTML. [https://phabricator.wikimedia.org/T375789] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this month, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] will be rolled out on several pilot wikis. The final list of the wikis will be published in the second half of the month. If you maintain any tools, bots, or gadgets on [[phab:T376499|these 11 wikis]], and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Rate limiting has been enabled for the code review tools [[Wikitech:Gerrit|Gerrit]] and [[Wikitech:GitLab|GitLab]] to address ongoing issues caused by malicious traffic and scraping. Clients that open too many concurrent connections will be restricted for a few minutes. This rate limiting is managed through [[Wikitech:nftables|nftables]] firewall rules. For more details, see Wikitech's pages on [[Wikitech:Firewall#Throttling with nftables|Firewall]], [[Wikitech:GitLab/Abuse and rate limiting|GitLab limits]] and [[Wikitech:Gerrit/Operations#Throttling IPs|Gerrit operations]]. * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q49224|Komering]] ([[w:kge:|<code>w:kge:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374813] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36096|Mooré]] ([[m:mos:|<code>m:mos:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374641] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[wikt:mad:|<code>wikt:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374968] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q2501174|Gorontalo]] ([[q:gor:|<code>q:gor:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375088] ** a {{int:project-localized-name-group-wikinews}} in [[d:Q56482|Shan]] ([[n:shn:|<code>n:shn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375430] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 7. október 2024 kl. 23:43 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27557422 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is starting to be removed. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|A first set of wikis]] are being contacted. These wikis are invited to stop using Flow, and to move all Flow boards to sub-pages, as archives. At these wikis, a script will move all Flow pages that aren't a sub-page to a sub-page automatically, starting on 22 October 2024. On 28 October 2024, all Flow boards at these wikis will be set in read-only mode. [https://www.mediawiki.org/wiki/Structured_Discussions/Deprecation][https://phabricator.wikimedia.org/T370722] * WMF's Search Platform team is working on making it easier for readers to perform text searches in their language. A [[phab:T332342|change last week]] on over 30 languages makes it easier to find words with accents and other diacritics. This applies to both full-text search and to types of advanced search such as the <bdi lang="en" dir="ltr">''hastemplate''</bdi> and <bdi lang="en" dir="ltr">''incategory''</bdi> keywords. More technical details (including a few other minor search upgrades) are available. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:TJones_%28WMF%29/Notes/Language_Analyzer_Harmonization_Notes#ASCII-folding/ICU-folding_%28T332342%29] * View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|EditCheck]] was installed at Russian Wikipedia, and fixes were made for some missing user interface styles. '''Updates for technical contributors''' * Editors who use the Toolforge tool [[toolforge:copyvios|Earwig's Copyright Violation Detector]] will now be required to log in with their Wikimedia account before running checks using the "search engine" option. This change is needed to help prevent external bots from misusing the system. Thanks to Chlod for these improvements. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:New_pages_patrol/Reviewers#Authentication_is_now_required_for_search_engine_checks_on_Earwig's_Copyvio_Tool] * [[m:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] users can create tickets and add comments on existing tickets via Email again. [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator/Help#Using email|Sending email to Phabricator]] has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356077] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Some HTML elements in the interface are now wrapped with a <code><nowiki><bdi></nowiki></code> element, to make our HTML output more aligned with Web standards. More changes like this will be coming in future weeks. This change might break some tools that rely on the previous HTML structure of the interface. Note that relying on the HTML structure of the interface is [[mw:Special:MyLanguage/Stable interface policy/Frontend#What is not stable?|not recommended]] and might break at any time. [https://phabricator.wikimedia.org/T375975] '''In depth''' * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/September 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes: updates on Wikimedia's authentication system, research to simplify feature development in the MediaWiki platform, updates on Parser Unification and MathML rollout, and more. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/October|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition include: research about improving topic suggestions related to countries, improvements to PHPUnit tests, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14. október 2024 kl. 21:22 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27597254 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Mobile Apps team has released an [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh#Phase 1: Creating a user Profile Menu (T373714)|update]] to the iOS app's navigation, and it is now available in the latest App store version. The team added a new Profile menu that allows for easy access to editor features like Notifications and Watchlist from the Article view, and brings the "Donate" button into a more accessible place for users who are reading an article. This is the first phase of a larger planned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh|navigation refresh]] to help the iOS app transition from a primarily reader-focused app, to an app that fully supports reading and editing. The Wikimedia Foundation has added more editing features and support for on-wiki communication based on volunteer requests in recent years. [[File:IOS App Navigation refresh first phase 05.png|thumb|iOS Wikipedia App's profile menu and contents]] '''Updates for editors''' * Wikipedia readers can now download a browser extension to experiment with some early ideas on potential features that recommend articles for further reading, automatically summarize articles, and improve search functionality. For more details and to stay updated, check out the Web team's [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments|Content Discovery Experiments page]] and [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Web team's projects|subscribe to their newsletter]]. * Later this month, logged-out editors of [[phab:T376499|these 12 wikis]] will start to have [[mw:Special:Mylanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] created. The list may slightly change - some wikis may be removed but none will be added. Temporary account is a new [[mw:Special:MyLanguage/User account types|type of user account]]. It enhances the logged-out editors' privacy and makes it easier for community members to communicate with them. If you maintain any tools, bots, or gadgets on these 12 wikis, and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. Read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|deployment plan across all wikis]]. * View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[w:nr:Main Page|South Ndebele]], [[w:rsk:Главни бок|Pannonian Rusyn]], [[w:ann:Uwu|Obolo]], [[w:iba:Lambar Keterubah|Iban]] and [[w:tdd:ᥞᥨᥝᥴ ᥘᥣᥲ ᥖᥥᥰ|Tai Nüa]] Wikipedia languages were created last week. [https://www.wikidata.org/wiki/Q36785][https://www.wikidata.org/wiki/Q35660][https://www.wikidata.org/wiki/Q36614][https://www.wikidata.org/wiki/Q33424][https://www.wikidata.org/wiki/Q36556] * It is now possible to create functions on Wikifunctions using Wikidata lexemes, through the new [[f:Z6005|Wikidata lexeme type]] launched last week. When you go to one of these functions, the user interface provides a lexeme selector that helps you pick a lexeme from Wikidata that matches the word you type. After hitting run, your selected lexeme is retrieved from Wikidata, transformed into a Wikidata lexeme type, and passed into the selected function. Read more about this in [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-10-17#Function of the Week: select representation from lexeme|the latest Wikifunctions newsletter]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Users of the Wikimedia sites can now format dates more easily in different languages with the new <code dir="ltr">{{[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef|#timef]]:…}}</code> parser function. For example, <code dir="ltr"><nowiki>{{#timef:now|date|en}}</nowiki></code> will show as "<bdi lang="en" dir="ltr">{{#timef:now|date|en}}</bdi>". Previously, <code dir="ltr"><nowiki>{{#time:…}}</nowiki></code> could be used to format dates, but this required knowledge of the order of the time and date components and their intervening punctuation. <code dir="ltr">#timef</code> (or <code dir="ltr">#timefl</code> for local time) provides access to the standard date formats that MediaWiki uses in its user interface. This may help to simplify some templates on multi-lingual wikis like Commons and Meta. [https://phabricator.wikimedia.org/T223772][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Commons and Meta users can now efficiently [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Localization|retrieve the user's language]] using <code dir="ltr"><nowiki>{{USERLANGUAGE}}</nowiki></code> instead of using <code dir="ltr"><nowiki>{{int:lang}}</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T4085] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Tech Advisory Council]] (PTAC) now has its pilot members with representation across Africa, Asia, Europe, North America and South America. They will work to address the [[Special:MyLanguage/Movement Strategy/Initiatives/Technology Council|Movement Strategy's Technology Council]] initiative of having a co-defined and more resilient technological platform. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy/Initiatives/Technology_Council] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/32|Growth newsletter]] is available. It includes: an upcoming Newcomer Homepage Community Updates module, new Community Configuration options, and details on new projects. * The Wikimedia Foundation is [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Security Team#CNA Partnership|now an official partner of the CVE program]], which is an international effort to catalog publicly disclosed cybersecurity vulnerabilities. This partnership will allow the Security Team to instantly publish [[w:en:Common Vulnerabilities and Exposures|common vulnerabilities and exposures]] (CVE) records that are affecting MediaWiki core, extensions, and skins, along with any other code the Foundation is a steward of. * The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]] is now [[m:Community Wishlist/Updates#October 16, 2024: Conversations Made Easier: Machine-Translated Wishes Are Here!|testing machine translations]] for Wishlist content. Volunteers can now read machine-translated versions of wishes and dive into discussions even before translators arrive to translate content. '''Meetings and events''' * 24 October - Wiki Education Speaker Series Webinar - [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/N4XTB4G55BUY3M3PNGUAKQWJ7A4UOPAK/ Open Source Tech: Building the Wiki Education Dashboard], featuring Wikimedia interns and a Web developer in the panel. * 20–22 December 2024 - [[m:Special:MyLanguage/Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024]] in Odisha, India. A hackathon for community members, including developers, designers and content editors, to build technical solutions that improve contributors' experiences. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21. október 2024 kl. 20:53 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27634672 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later in November, the Charts extension will be deployed to the test wikis in order to help identify and fix any issue. A security review is underway to then enable deployment to pilot wikis for broader testing. You can read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates#October 2024: Working towards production deployment|the October project update]] and see the [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Charts latest documentation and examples on Beta Wikipedia]. * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[w:en:PediaPress|Pediapress.com]], an external service that creates books from Wikipedia, can now use [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Maps|Wikimedia Maps]] to include existing pre-rendered infobox map images in their printed books on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T375761] '''Updates for technical contributors''' * Wikis can use [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|the Guided Tour extension]] to help newcomers understand how to edit. The Guided Tours extension now works with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Dark mode|dark mode]]. Guided Tour maintainers can check their tours to see that nothing looks odd. They can also set <code>emitTransitionOnStep</code> to <code>true</code> to fix an old bug. They can use the new flag <code>allowAutomaticBack</code> to avoid back-buttons they don't want. [https://phabricator.wikimedia.org/T73927#10241528] * Administrators in the Wikimedia projects who use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Nuke|Nuke Extension]] will notice that mass deletions done with this tool have the "Nuke" tag. This change will make reviewing and analyzing deletions performed with the tool easier. [https://phabricator.wikimedia.org/T366068] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28. október 2024 kl. 20:56 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27668811 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Stewards can now make [[m:Special:MyLanguage/Global blocks|global account blocks]] cause global [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblocks]]. This will assist stewards in preventing abuse from users who have been globally blocked. This includes preventing globally blocked temporary accounts from exiting their session or switching browsers to make subsequent edits for 24 hours. Previously, temporary accounts could exit their current session or switch browsers to continue editing. This is an anti-abuse tool improvement for the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project. You can read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|progress on key features for temporary accounts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368949] * Wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]] can now use the [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Event list#October 29, 2024: Collaboration List launched|Collaboration List]] feature. This list provides a new, easy way for contributors to learn about WikiProjects on their wikis. Thanks to the Campaign team for this work that is part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product %26 Technology OKRs#WE KRs|the 2024/25 annual plan]]. If you are interested in bringing the CampaignEvents extension to your wiki, you can [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|follow these steps]] or you can reach out to User:Udehb-WMF for help. * The text color for red links will be slightly changed later this week to improve their contrast in light mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T370446] * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, on multilingual wikis, users [[phab:T216368|can now]] hide translations from the WhatLinksHere special page. '''Updates for technical contributors''' * XML [[m:Special:MyLanguage/Data dumps|data dumps]] have been temporarily paused whilst a bug is investigated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/message/BXWJDPO5QI2QMBCY7HO36ELDCRO6HRM4/] '''In depth''' * Temporary Accounts have been deployed to six wikis; thanks to the Trust and Safety Product team for [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|this work]], you can read about [[phab:T340001|the deployment plans]]. Beginning next week, Temporary Accounts will also be enabled on [[phab:T378336|seven other projects]]. If you are active on these wikis and need help migrating your tools, please reach out to [[m:User:Udehb-WMF|User:Udehb-WMF]] for assistance. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/October|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New languages supported in translatewiki or in MediaWiki; New keyboard input methods for some languages; details about recent and upcoming meetings, and more. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] is happening in Vienna, Austria and online from 4 to 6 November 2024. The conference will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4. nóvember 2024 kl. 20:50 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27693917 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * On wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|Translate extension]] enabled, users will notice that the FuzzyBot will now automatically create translated versions of categories used on translated pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285463] * View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the submitted task to use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SecurePoll|SecurePoll extension]] for English Wikipedia's special [[w:en:Wikipedia:Administrator elections|administrator election]] was resolved on time. [https://phabricator.wikimedia.org/T371454] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] In <code dir="ltr">[[mw:MediaWiki_1.44/wmf.2|1.44.0-wmf-2]]</code>, the logic of Wikibase function <code>getAllStatements</code> changed to behave like <code>getBestStatements</code>. Invoking the function now returns a copy of values which are immutable. [https://phabricator.wikimedia.org/T270851] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. The API will be rerouting some page content endpoints from RESTbase to the newer [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST API]] endpoints. The [[phab:T374683|impacted endpoints]] include getting page/revision metadata and rendered HTML content. These changes will be available on testwiki later this week, with other projects to follow. This change should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints should verify behavior on testwiki, and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]]. '''In depth''' * Admins and users of the Wikimedia projects [[mw:Special:MyLanguage/Moderator_Tools/Automoderator#Usage|where Automoderator is enabled]] can now monitor and evaluate important metrics related to Automoderator's actions. [https://superset.wmcloud.org/superset/dashboard/unified-automoderator-activity-dashboard/ This Superset dashboard] calculates and aggregates metrics about Automoderator's behaviour on the projects in which it is deployed. Thanks to the Moderator Tools team for this Dashboard; you can visit [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator/Unified Activity Dashboard|the documentation page]] for more information about this work. [https://phabricator.wikimedia.org/T369488] '''Meetings and events''' * 21 November 2024 ([[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] & [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]) - [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Community call]] with Wikimedia Commons volunteers and stakeholders to help prioritize support efforts for 2025-2026 Fiscal Year. The theme of this call is how content should be organised on Wikimedia Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12. nóvember 2024 kl. 00:08 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27732268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of Wikimedia sites will now be warned when they create a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects|redirect]] to a page that doesn't exist. This will reduce the number of broken redirects to red links in our projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T326057] * View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Overview|Pywikibot]], which automates work on MediaWiki sites, was upgraded to 9.5.0 on Toolforge. [https://phabricator.wikimedia.org/T378676] '''Updates for technical contributors''' * On wikis that use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]], pages created or moved by users with the appropriate permissions are marked as flagged automatically. This feature has not been working recently, and changes fixing it should be deployed this week. Thanks to Daniel and Wargo for working on this. [https://phabricator.wikimedia.org/T379218][https://phabricator.wikimedia.org/T368380] '''In depth''' * There is a new [https://diff.wikimedia.org/2024/11/05/say-hi-to-temporary-accounts-easier-collaboration-with-logged-out-editors-with-better-privacy-protection Diff post] about Temporary Accounts, available in more than 15 languages. Read it to learn about what Temporary Accounts are, their impact on different groups of users, and the plan to introduce the change on all wikis. '''Meetings and events''' * Technical volunteers can now register for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which will take place in Istanbul, Turkey. [https://pretix.eu/wikimedia/hackathon2025/ Application for travel and accommodation scholarships] is open from '''November 12 to December 10 2024'''. The registration for the event will close in mid-April 2025. The Wikimedia Hackathon is an annual gathering that unites the global technical community to collaborate on existing projects and explore new ideas. * Join the [[C:Special:MyLanguage/Commons:WMF%20support%20for%20Commons/Commons%20community%20calls|Wikimedia Commons community calls]] this week to help prioritize support for Commons which will be planned for 2025–2026. The theme will be how content should be organised on Wikimedia Commons. This is an opportunity for volunteers who work on different things to come together and talk about what matters for the future of the project. The calls will take place '''November 21, 2024, [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]'''. * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place '''November 29, 16:00 UTC''' to discuss updates and technical problem-solving. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19. nóvember 2024 kl. 02:01 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27806858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new version of the standard wikitext editor-mode [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will be available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] later this week. This brings many new features and bug fixes, including right-to-left support, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Template folding|template folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and an improved search panel. You can learn more on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. * The 2010 wikitext editor now supports common keyboard shortcuts such <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>B</code></bdi> for bold and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>I</code></bdi> for italics. A full [[mw:Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|list of all six shortcuts]] is available. Thanks to SD0001 for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T62928] * Starting November 28, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>bswiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>elwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>euwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiquote</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiversity</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikivoyage</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>idwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>lvwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>plwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>ptwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>urwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>viwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwikisource</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a user creating a new AbuseFilter can now only set the filter to "protected" [[phab:T377765|if it includes a protected variable]]. '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]], which can be used in JavaScript, CSS, JSON, and Lua pages, [[phab:T377663|now offers]] live autocompletion. Thanks to SD0001 for this improvement. The feature can be temporarily disabled on a page by pressing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>,</code></bdi> and un-selecting "<bdi lang="en" dir="ltr">Live Autocompletion</bdi>". * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool-maintainers who use the Graphite system for tracking metrics, need to migrate to the newer Prometheus system. They can check [https://grafana.wikimedia.org/d/K6DEOo5Ik/grafana-graphite-datasource-utilization?orgId=1 this dashboard] and the list in the Description of the [[phab:T350592|task T350592]] to see if their tools are listed, and they should claim metrics and dashboards connected to their tools. They can then disable or migrate all existing metrics by following the instructions in the task. The Graphite service will become read-only in April. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/KLUV4IOLRYXPQFWD6WKKJUHMWE77BMSZ/] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/NewPP parser report|New PreProcessor parser performance report]] has been fixed to give an accurate count for the number of Wikibase entities accessed. It had previously been resetting after 400 entities. [https://phabricator.wikimedia.org/T279069] '''Meetings and events''' * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place November 29 at [https://zonestamp.toolforge.org/1732896000 16:00 UTC]. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Mooré Wikipedia, the language support track at [[m:Wiki Indaba|Wiki Indaba]], and a report from the Wayuunaiki community on their experiences with the Incubator and as a new community over the last 3 years. This meeting will be in English and will also have Spanish interpretation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25. nóvember 2024 kl. 22:42 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27847039 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Two new parser functions were added this week. The <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interwikilink|#interwikilink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interwiki links|interwiki link]] and the <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interlanguagelink|#interlanguagelink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interlanguage links|interlanguage link]]. These parser functions are useful on wikis where namespaces conflict with interwiki prefixes. For example, links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> on English Wikipedia [[phab:T363538|conflict with the <code>mos</code> language code prefix of Mooré Wikipedia]]. * Starting this week, Wikimedia wikis no longer support connections using old RSA-based HTTPS certificates, specifically rsa-2048. This change is to improve security for all users. Some older, unsupported browser or smartphone devices will be unable to connect; Instead, they will display a connectivity error. See the [[wikitech:HTTPS/Browser_Recommendations|HTTPS Browser Recommendations page]] for more-detailed information. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CTYEHVNSXUD3NFAAMG3BLZVTVQWJXJAH/] * Starting December 16, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>arwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>cawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>mediawikiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>orwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiktionary</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wikidatawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwiki</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T380910] * This month the Chart extension was deployed to production and is now available on Commons and Testwiki. With the security review complete, pilot wiki deployment is expected to start in the first week of December. You can see a working version [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug with the "Download as PDF" system was fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T376438] '''Updates for technical contributors''' * In late February, temporary accounts will be rolled out on at least 10 large wikis. This deployment will have a significant effect on the community-maintained code. This is about Toolforge tools, bots, gadgets, and user scripts that use IP address data or that are available for logged-out users. The Trust and Safety Product team wants to identify this code, monitor it, and assist in updating it ahead of the deployment to minimize disruption to workflows. The team asks technical editors and volunteer developers to help identify such tools by adding them to [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/Impacted tools|this list]]. In addition, review the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|updated documentation]] to learn how to adjust the tools. Join the discussions on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|project talk page]] or in the [[discord:channels/221049808784326656/1227616742340034722|dedicated thread]] on the [[w:Wikipedia:Discord|Wikimedia Community Discord server (in English)]] for support and to share feedback. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2. desember 2024 kl. 22:23 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27873992 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Technical documentation contributors can find updated resources, and new ways to connect with each other and the Wikimedia Technical Documentation Team, at the [[mw:Special:MyLanguage/Documentation|Documentation hub]] on MediaWiki.org. This page links to: resources for writing and improving documentation, a new <bdi lang="zxx" dir="ltr">#wikimedia-techdocs</bdi> IRC channel on libera.chat, a listing of past and upcoming documentation events, and ways to request a documentation consultation or review. If you have any feedback or ideas for improvements to the documentation ecosystem, please [[mw:Wikimedia Technical Documentation Team#Contact us|contact the Technical Documentation Team]]. '''Updates for editors''' [[File:Edit Check on Desktop.png|thumb|Layout change for the Edit Check feature]] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] will be relocated to a sidebar on desktop. Edit check is the feature for new editors to help them follow policies and guidelines. This layout change creates space to present people with [[mw:Edit check#1 November 2024|new Checks]] that appear ''while'' they are typing. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#Reference Check A/B Test|initial results]] show newcomers encountering Edit Check are 2.2 times more likely to publish a new content edit that includes a reference and is not reverted. * The Chart extension, which enables editors to create data visualizations, was successfully made available on MediaWiki.org and three pilot wikis (Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedias). You can see a working examples [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * Translators in wikis where the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|mobile experience of Content Translation is available]], can now discover articles in Wikiproject campaigns of their interest from the "[https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=specialcx&filter-type=automatic&filter-id=collections&active-list=suggestions&from=es&to=en All collection]" category in the articles suggestion feature. Wikiproject Campaign organizers can use this feature, to help translators to discover articles of interest, by adding the <code dir=ltr><nowiki><page-collection> </page-collection></nowiki></code> tag to their campaign article list page on Meta-wiki. This will make those articles discoverable in the Content Translation tool. For more detailed information on how to use the tool and tag, please refer to [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/How to use the features|the step-by-step guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378958] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, now has a [[phab:T376379#10310998|multiselect filter for namespace selection]]. This enables users to select multiple specific namespaces, instead of only one or all, when fetching pages for deletion. * The Nuke feature also now [[phab:T364225#10371365|provides links]] to the userpage of the user whose pages were deleted, and to the pages which were not selected for deletion, after page deletions are queued. This enables easier follow-up admin-actions. Thanks to Chlod and the Moderator Tools team for both of these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T364225#10371365] * The Editing Team is working on making it easier to populate citations from archive.org using the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|Citoid]] tool, the auto-filled citation generator. They are asking communities to add two parameters preemptively, <code dir=ltr>archiveUrl</code> and <code dir=ltr>archiveDate</code>, within the TemplateData for each citation template using Citoid. You can see an [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACite_web%2Fdoc&diff=1261320172&oldid=1260788022 example of a change in a template], and a [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=10&q=%5C%22citoid%5C%22%3A%20%5C%7B&regex=1&title= list of all relevant templates]. [https://phabricator.wikimedia.org/T374831] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9240|Indonesian]] ([[voy:id:|<code>voy:id:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T380726] * Last week, all wikis had problems serving pages to logged-in users and some logged-out users for 30–45 minutes. This was caused by a database problem, and investigation is ongoing. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/3g2ckc7bp6l9] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add Link]] feature has been fixed. Previously, the list of sections which are excluded from Add Link was partially ignored in certain cases. [https://phabricator.wikimedia.org/T380455][https://phabricator.wikimedia.org/T380329] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, now has an early-stage [[gitiles:design/codex-php|implementation in PHP]]. It is available for general use in MediaWiki extensions and Toolforge apps through [https://packagist.org/packages/wikimedia/codex Composer], with use in MediaWiki core coming soon. More information is available in [[wmdoc:design-codex-php/main/index.html|the documentation]]. Thanks to Doğu for the inspiration and many contributions to the library. [https://phabricator.wikimedia.org/T379662] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. On December 4, the MediaWiki Interfaces team began rerouting page/revision metadata and rendered HTML content endpoints on [[testwiki:|testwiki]] from RESTbase to comparable MediaWiki REST API endpoints. The team encourages active users of these endpoints to verify their tool's behavior on testwiki and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]] before the end of the year, as they intend to roll out the same change across all Wikimedia projects in early January. These changes are part of the work to replace the outdated [[mw:RESTBase/deprecation|RESTBase]] system. * The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/986172 2024 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 3 January 2025, and has an associated [[foundation:Legal:Developer Satisfaction Survey 2024 Privacy Statement|privacy statement]]. * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation discussions with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Event:Commons community discussion - 12 December 2024 08:00 UTC|December 12 at 8:00 UTC]] and [[m:Event:Commons community discussion - 12_December 2024 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is new media and new contributors. Contributors from all wikis are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9. desember 2024 kl. 22:16 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27919424 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Interested in improving event management on your home wiki? The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents extension]] offers organizers features like event registration management, event/wikiproject promotion, finding potential participants, and more - all directly on-wiki. If you are an organizer or think your community would benefit from this extension, start a discussion to enable it on your wiki today. To learn more about how to enable this extension on your wiki, visit the [[m:CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|deployment status page]]. '''Updates for editors''' * Users of the iOS Wikipedia App in Italy and Mexico on the Italian, Spanish, and English Wikipedias, can see a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] with insights based on their reading and editing history. * Users of the Android Wikipedia App in Sub-Saharan Africa and South Asia can see the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Rabbit Holes|Rabbit Holes]] feature. This feature shows a suggested search term in the Search bar based on the current article being viewed, and a suggested reading list generated from the user’s last two visited articles. * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|global reminder bot]] is now active and running on nearly 800 wikis. This service reminds most users holding temporary rights when they are about to expire, so that they can renew should they want to. See [[m:Global reminder bot/Technical details|the technical details page]] for more information. * The next issue of Tech News will be sent out on 13 January 2025 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was [[phab:T374988|fixed]] in the Android Wikipedia App which had caused translatable SVG images to show the wrong language when they were tapped. '''Updates for technical contributors''' * There is no new MediaWiki version next week. The next deployments will start on 14 January. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar/2025] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16. desember 2024 kl. 22:25 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27942374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14. janúar 2025 kl. 01:42 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21. janúar 2025 kl. 01:37 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27. janúar 2025 kl. 22:15 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4. febrúar 2025 kl. 00:09 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11. febrúar 2025 kl. 00:12 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17. febrúar 2025 kl. 21:17 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25. febrúar 2025 kl. 00:42 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4. mars 2025 kl. 02:31 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10. mars 2025 kl. 23:10 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17. mars 2025 kl. 23:48 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24. mars 2025 kl. 22:43 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1. apríl 2025 kl. 00:05 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 7. apríl 2025 kl. 18:53 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15. apríl 2025 kl. 00:25 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21. apríl 2025 kl. 21:01 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28. apríl 2025 kl. 19:32 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6. maí 2025 kl. 00:15 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12. maí 2025 kl. 22:38 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19. maí 2025 kl. 23:13 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26. maí 2025 kl. 20:05 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2. júní 2025 kl. 23:55 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10. júní 2025 kl. 01:17 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16. júní 2025 kl. 23:39 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23. júní 2025 kl. 23:21 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30. júní 2025 kl. 23:41 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8. júlí 2025 kl. 00:06 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14. júlí 2025 kl. 20:10 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21. júlí 2025 kl. 23:43 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29. júlí 2025 kl. 00:27 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5. ágúst 2025 kl. 03:41 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11. ágúst 2025 kl. 23:30 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19. ágúst 2025 kl. 00:39 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26. ágúst 2025 kl. 00:13 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1. september 2025 kl. 20:51 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9. september 2025 kl. 01:15 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[gitiles:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[gitiles:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[gitiles:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15. september 2025 kl. 17:08 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22. september 2025 kl. 22:56 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29. september 2025 kl. 20:54 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6. október 2025 kl. 17:24 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13. október 2025 kl. 19:00 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20. október 2025 kl. 19:37 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[gitiles:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[gitiles:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27. október 2025 kl. 19:32 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3. nóvember 2025 kl. 19:35 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10. nóvember 2025 kl. 20:38 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17. nóvember 2025 kl. 17:27 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24. nóvember 2025 kl. 15:57 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1. desember 2025 kl. 18:58 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8. desember 2025 kl. 17:46 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15. desember 2025 kl. 19:03 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22. desember 2025 kl. 21:45 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12. janúar 2026 kl. 19:34 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19. janúar 2026 kl. 20:30 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26. janúar 2026 kl. 21:18 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2. febrúar 2026 kl. 17:44 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9. febrúar 2026 kl. 23:31 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16. febrúar 2026 kl. 19:17 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23. febrúar 2026 kl. 19:04 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2. mars 2026 kl. 17:52 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9. mars 2026 kl. 18:53 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16. mars 2026 kl. 19:36 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23. mars 2026 kl. 16:51 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30. mars 2026 kl. 19:26 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6. apríl 2026 kl. 16:19 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13. apríl 2026 kl. 15:19 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20. apríl 2026 kl. 15:01 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27. apríl 2026 kl. 18:06 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4. maí 2026 kl. 20:44 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11. maí 2026 kl. 19:21 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18. maí 2026 kl. 20:22 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25. maí 2026 kl. 21:52 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1. júní 2026 kl. 21:09 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8. júní 2026 kl. 21:30 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15. júní 2026 kl. 16:49 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23. júní 2026 kl. 13:05 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29. júní 2026 kl. 11:48 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6. júlí 2026 kl. 13:57 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13. júlí 2026 kl. 16:12 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21. júlí 2026 kl. 05:47 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27. júlí 2026 kl. 18:50 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3. ágúst 2026 kl. 19:47 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10. ágúst 2026 kl. 20:46 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17. ágúst 2026 kl. 21:04 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24. ágúst 2026 kl. 20:46 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31. ágúst 2026 kl. 20:54 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 7. september 2026 kl. 18:45 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14. september 2026 kl. 15:31 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> 7x1ez5szyenr43hurram798f105lujt 0 176156 1978932 1978591 2026-09-15T06:59:48Z ~2026-49994-13 120690 1978932 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Þorvaldur Davíð Kristjánsson | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1983|9|27}} | fæðingarstaður = Reykjavík | virkur = | maki = Hrafntinna Viktoría Karlsdóttir | félagi = | börn = 3 | foreldrar = | vefsíða = | helstuhlutverk = | edduverðlaun = }} '''Þorvaldur Davíð Kristjánsson''' (f. 27. september 1983) er íslenskur stjórnmálamaður, leikari og barnabókahöfundur. Hann er fyrsti varaborgarfulltrúi [[Viðreisn|Viðreisnar]] í Reykjavík.<ref name="reykjavik">{{Cite web|url=https://reykjavik.is/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Menntun == Þorvaldur lauk BFA-prófi í leiklist frá [[Juilliard School|The Juilliard School]] í [[New York-borg|New York]] árið 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2011848395d/utskrifadur-ur-juilliard-og-flytur-bratt-til-hollywood|title=Útskrifaður úr Juilliard og flytur brátt til Hollywood|website=Vísir|language=is}}</ref> Frá árinu 2019 hefur hann stundað Executive MBA-nám við [[Oxford-háskóli|University of Oxford]] og er alumnus Balliol College við háskólann.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Bókaheimild|titill=Balliol College, University of Oxford: Annual Record 2019}}</ref> == Stjórnmál og félagsstörf == Þorvaldur skipaði þriðja sæti á lista [[Viðreisn|Viðreisnar]] í [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026|borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/17/nottin_er_ung_og_eg_er_bara_spenntur/|title=„Nóttin er ung og ég er bara spenntur“|website=Morgunblaðið|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Eftir kosningarnar varð hann fyrsti varaborgarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík.<ref name="reykjavik" /> Á yfirstandandi kjörtímabili hefur Þorvaldur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg. Við upphaf kjörtímabilsins var hann kjörinn formaður mannréttindaráðs og hefur síðan látið af formennsku eftir að ráðið var lagt niður. Hann er varaformaður skóla- og frístundaráðs, varaformaður menningarráðs og fulltrúi í velferðarráði Reykjavíkurborgar.<ref name="reykjavik" /> Þorvaldur hefur einnig gegnt formennsku í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE).<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/09/thorvaldur_david_formadur_sine_2/|title=Þorvaldur Davíð formaður SÍNE|website=Morgunblaðið|date=2014-08-09|language=is}}</ref> == Alþjóðastörf == Þorvaldur starfaði hjá Eystrasaltsráðinu (''Council of the Baltic Sea States'') í Stokkhólmi, fyrst sem ráðgjafi og síðar sem forstöðumaður samvinnu- og samskiptasviðs. Þar vann hann að verkefnum á sviði svæðisbundins samstarfs, menningar og menntunar og sat fyrir hönd ráðsins í Baltic Sea Cultural Heritage Committee.<ref name="reykjavik" /><ref>{{Cite web|url=https://cbss.org/2022/10/04/bsr-cultural-pearls/|title=BSR Cultural Pearls|website=Council of the Baltic Sea States|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == Leiklist == Þorvaldur hefur starfað sem leikari hér á landi og erlendis í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi.<ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/5155321|title=Nýtt lag á leiðinni frá Þorvaldi Davíð|date=7 July 2011|work=[[Fréttablaðið]]|access-date=14 September 2020|page=50|language=Icelandic}}</ref> Hann hefur farið með fjölda hlutverka á íslensku leiksviði. Meðal þeirra eru Winston Smith í ''1984'' í [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhúsinu]], Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'', Tony í ''At'' og Ren í ''Footloose''. Hann fór jafnframt með aðalhlutverk í ''Andaðu'' eftir Duncan Macmillan í Iðnó og lék Claude Hooper Bukowski í ''Hárinu''. Fyrir túlkun sína á Kristófer Boone í ''Furðulegu háttalagi hunds um nótt'' var Þorvaldur tilnefndur til [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímuverðlaunanna]] sem leikari ársins í aðalhlutverki.<ref>{{Cite web|url=https://leiklist.is/tilsnefnsingsar-til-grimsunnsar-2014/|title=Tilnefningar til Grímunnar 2014|website=Leiklistarvefurinn|language=is|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur til og hlotið [[Edduverðlaunin|Edduverðlaun]] fyrir leik sinn í sjónvarpi og kvikmyndum.<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|access-date=2024-11-23}}</ref> Árið 2023 var hann valinn einn af European Shooting Stars á [[Berlinale|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]].<ref>{{Cite web|url=https://www.efp-online.com/news/here-they-are-the-ten-selected-european-shooting-stars-2023|title=European Shooting Stars 2023 - Here They Are!|website=EFP ONLINE|access-date=2024-11-23}}</ref> Hann hefur einnig hlotið menningarstyrk American-Scandinavian Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://americanscandinavian.org/thorvaldur-david-kristjansson/|title=Thorvaldur David Kristjansson|website=American-Scandinavian Foundation|language=en|access-date=2024-11-23}}</ref> == Ritstörf == Þorvaldur hefur gefið út fimm barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabók hans, ''Sokkalabbarnir: Ný veröld'', sem hann vann í samstarfi við [[Bergrún Íris Sævarsdóttir|Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur]]. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbana. Árið 2024 komu út bækurnar ''Sóli fer á ströndina'' og ''Grændís: Græn af öfund''. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri.<ref>{{Cite web|url=https://bokabeitan.is/collections/thorvaldur-david-kristjansson|title=Þorvaldur Davíð Kristjánsson|website=Bókabeitan|access-date=2024-11-23}}</ref> Þorvaldur fékk handritastyrk, þróunarstyrk og loks framleiðslustyrk frá [[Kvikmyndasjóður (Ísland)|Kvikmyndasjóði]] til að þróa og framleiða sjónvarpsþætti byggða á bókaflokknum um Sokkalabbana.<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|title=Úthlutanir 2022|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2024-11-23|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100551/https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndasjodur/uthlutanir-ur-kvikmyndasjodi/2022/|url-status=dead}}</ref> == Einkalíf == Þorvaldur býr í [[Laugardalur|Laugardalnum]] í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni, Hrafntinnu Viktoríu Karlsdóttur, og þremur börnum þeirra. == Valin kvikmynda- og sjónvarpsverk == * ''[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]'' (2009) * ''[[Svartur á leik]]'' (2012) * ''[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]'' (2014) * ''Dracula Untold'' (2014) * ''[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]'' (2017) * ''[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]'' (2017) * ''White Lines'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]'' (2020) – sjónvarpsþættir * ''Já fólkið'' (2021) – stuttmynd * ''[[Svar við bréfi Helgu]]'' (2022) * ''FBI: International'' (2023) – sjónvarpsþættir * ''[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann 2]]'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Darkness'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''Útilega'' (2024) – sjónvarpsþættir * ''House for Sale'' (2024) * ''Brjánn'' (2025) * ''Boltamömmur'' (2026) * ''Elma'' (2026) == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * {{IMDb name|4226773}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir barnabókahöfundar]] gqfoao7bn42zjwft4gnryacb2aq8wbf 10 176483 1978917 1977752 2026-09-14T21:07:03Z Nipas2 54688 Edited page, different linking 1978917 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Knattspyrna á Íslandi 2021 | title = Knattspyrna á Íslandi 2021 | above = | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = Deildarkeppnir | list1 = {{Navbox|child |group2 = Karlar |list2= [[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2021|Pepsimaxdeild]] · [[Inkassodeild karla í knattspyrnu 2021|Inkassodeild]] · [[2. deild karla í knattspyrnu 2021|2. deild]] · [[3. deild karla í knattspyrnu 2021|3. deild]] · [[4. deild karla í knattspyrnu 2021|4. deild]] |group3= Konur |list3 = [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2021|Pepsimaxdeild]] · [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2021|Lengjudeild]] · [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2. deild]] }} | group2 = Bikarkeppnir | list2 = {{Navbox|child |group1 = Mjólkurbikarinn |list1 = [[Mjólkurbikars karla í knattspyrnu 2021|Mjólkurbikar karla]] · [[Mjólkurbikar kvenna í knattspyrnu 2021|Mjólkurbikar kvenna]] |group2 = Lengjubikarinn |list2 = [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2021|Lengjubikar karla]] · [[Lengjubikar kvenna í knattspyrnu 2021|Lengjubikar kvenna]] |group3 = Meistarakeppni KSÍ |list3 = [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu 2021|Meistarakeppni karla]] · ''Meistarakeppni kvenna (ekki keppt vegna COVID-19) }} | group3 | list3 = {{Navbox|child |above = '''Félagslið''' |group1 = Pepsi Max deild karla |list1 = [[Breiðablik]] · [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]] · [[Íþróttafélagið Fylkir]] · [[Handknattleiksfélag Kópavogs]] · [[Knattspyrnufélag ÍA]] · [[Knattspyrnufélag Akureyrar]] · [[Keflavík, íþrótta- og ungmennafélag]] · [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]] · [[Íþróttafélagið Leiknir]] · [[Ungmennafélagið Stjarnan]] · [[Knattspyrnufélagið Valur]] · [[Knattspyrnufélagið Víkingur]] |group2 = Pepsi Max deild kvenna |list2 = [[Breiðablik]] · [[Íþróttafélagið Fylkir]] · [[Íþróttabandalag Vestmannaeyja]] · [[Keflavík, íþrótta- og ungmennafélag]] · [[Ungmennafélag Selfoss]] · [[Ungmennafélagið Stjarnan]] · [[Ungmennafélagið Tindastóll]] · [[Knattspyrnufélagið Valur]] · [[Þór Akureyri|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]] · [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] | group4 | list4 = {{Navbox|child |above = '''[[Snið:Knattspyrna á Íslandi 2020|2020]]''' <-- '''·''' --> '''[[Snið:Knattspyrna á Íslandi 2022|2022]]''' }} }} }} <noinclude> [[Flokkur:Knattspyrnusnið]] </noinclude> t6jq1fzgxywcvh9idxqh0aa5m530wnx 1978918 1978917 2026-09-14T21:07:26Z Nipas2 54688 1978918 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Knattspyrna á Íslandi 2021 | title = Knattspyrna á Íslandi 2021 | above = | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = Deildarkeppnir | list1 = {{Navbox|child |group2 = Karlar |list2= [[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2021|Pepsimaxdeild]] · [[Inkassodeild karla í knattspyrnu 2021|Inkassodeild]] · [[2. deild karla í knattspyrnu 2021|2. deild]] · [[3. deild karla í knattspyrnu 2021|3. deild]] · [[4. deild karla í knattspyrnu 2021|4. deild]] |group3= Konur |list3 = [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2021|Pepsimaxdeild]] · [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2021|Lengjudeild]] · [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2. deild]] }} | group2 = Bikarkeppnir | list2 = {{Navbox|child |group1 = Mjólkurbikarinn |list1 = [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|Mjólkurbikar karla]] · [[Mjólkurbikar kvenna í knattspyrnu 2021|Mjólkurbikar kvenna]] |group2 = Lengjubikarinn |list2 = [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2021|Lengjubikar karla]] · [[Lengjubikar kvenna í knattspyrnu 2021|Lengjubikar kvenna]] |group3 = Meistarakeppni KSÍ |list3 = [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu 2021|Meistarakeppni karla]] · ''Meistarakeppni kvenna (ekki keppt vegna COVID-19) }} | group3 | list3 = {{Navbox|child |above = '''Félagslið''' |group1 = Pepsi Max deild karla |list1 = [[Breiðablik]] · [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]] · [[Íþróttafélagið Fylkir]] · [[Handknattleiksfélag Kópavogs]] · [[Knattspyrnufélag ÍA]] · [[Knattspyrnufélag Akureyrar]] · [[Keflavík, íþrótta- og ungmennafélag]] · [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]] · [[Íþróttafélagið Leiknir]] · [[Ungmennafélagið Stjarnan]] · [[Knattspyrnufélagið Valur]] · [[Knattspyrnufélagið Víkingur]] |group2 = Pepsi Max deild kvenna |list2 = [[Breiðablik]] · [[Íþróttafélagið Fylkir]] · [[Íþróttabandalag Vestmannaeyja]] · [[Keflavík, íþrótta- og ungmennafélag]] · [[Ungmennafélag Selfoss]] · [[Ungmennafélagið Stjarnan]] · [[Ungmennafélagið Tindastóll]] · [[Knattspyrnufélagið Valur]] · [[Þór Akureyri|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]] · [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] | group4 | list4 = {{Navbox|child |above = '''[[Snið:Knattspyrna á Íslandi 2020|2020]]''' <-- '''·''' --> '''[[Snið:Knattspyrna á Íslandi 2022|2022]]''' }} }} }} <noinclude> [[Flokkur:Knattspyrnusnið]] </noinclude> tudc7bgovagq0bo5ehnz4rqpk8ct4gv 0 179386 1978898 1944483 2026-09-14T16:09:41Z Cinquantecinq 12601 2026 sigurvegarar 1978898 wikitext text/x-wiki {{Verðlaun | nafn = Gullljónið | mynd = Leone d'oro Mostra del cinema.png | veitt_fyrir = Framúrskarandi árangur í kvikmyndagerð | staðsetning = [[Feneyjar]] | land = Ítalía | umsjón = [[Kvikmyndahátíðin í Feneyjum]] | ár = 1949 | vefsíða = {{URL|labiennale.org/cinema}} | undirtitill = ''Leone d'oro'' ([[ítalska]]) }} '''Gullljónið''' (ítalska: ''Leone d'oro'') eru aðalverðlaun [[Kvikmyndahátíðin í Feneyjum|Kvikmyndahátíðarinnar í Feneyjum]]. Verðlaunin, sem veitt eru kvikmynd í fullri lengd, voru fyrst veitt árið 1949 og eru nú talin ein virtustu verðlaun kvikmyndaiðnaðarins. Árið 1970 voru verðlaunin '''[[Gullljónið#Gullljón fyrir æviafrek|Gullljón fyrir æviafrek]]''' tekin upp og eru það heiðursverðlaun fyrir fólk sem hefur lagt mikilvægt framlag til kvikmynda. == Gullljónið == Eftirfarandi myndir hafa hlotið Gullljónið eða aðalverðlaun Kvikmyndahátíðarinnar í Feneyjum: {| class="wikitable" !Ár !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Leikstjórn !Framleiðsluland |- ! colspan="5" |1940-1949 |- !1946 (7.) |''The Southerner'' |''Sjálfstætt fólk'' |[[Jean Renoir]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !1947 (8.) |''Siréna'' | |[[Karel Steklý]] |{{Fáni|Tékkóslóvakía}} |- !1948 (9.) |''Hamlet'' | |[[Laurence Olivier]] |{{Fáni|Bretland}} |- !1949 (10.) | colspan="2" |''Manon'' |[[Henri-Georges Clouzot]] |{{Fáni|Frakkland}} |- ! colspan="5" |1950-1959 |- !1950 (11.) |''Justice est faite'' |''Vegir réttvísinnar''<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/5174346|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2023-12-04}}</ref> |[[André Cayatte]] |{{Fáni|Frakkland}} |- !1951 (12.) |''羅生門'' | |[[Akíra Kúrósava]] |{{Fáni|Japan}} |- !1952 (13.) |''Jeux interdits'' |''Forboðnir leikir''<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1301025|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2023-12-04}}</ref> |[[René Clément]] |{{Fáni|Frakkland}} |- !1953 (14.) | colspan="4" |Verðlaun ekki veitt. |- !1954 (15.) |''Romeo and Juliet'' |''Rómeó og Júlía'' |[[Renato Castellani]] |{{Fáni|Bretland}} |- !1955 (16.) |''Ordet'' |''Orðið''<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/roy-andersson-hlaut-gullljonid-i-feneyjum-0/|title=Roy Andersson hlaut Gullljónið í Feneyjum - RÚV.is|website=RÚV|access-date=2023-12-04}}</ref> |[[Carl Theodor Dreyer]] |{{Fáni|Danmörk}} |- !1956 (17.) | colspan="4" |Verðlaun ekki veitt. |- !1957 (18.) |''অপরাজিত'' | |[[Satyajit Ray]] |{{Fáni|Indland}} |- !1958 (19.) |''無法松の一生'' | |[[Hiroshi Inagaki]] |{{Fáni|Japan}} |- ! rowspan="2" |1959 (20.) |''Il generale della Rovere'' | |[[Roberto Rossellini]] | rowspan="2" |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Ítalía}} |- |''La grande guerra'' | |[[Mario Monicelli]] |- ! colspan="5" |1960-1969 |- !1960 (21.) |''Le Passage du Rhin'' |''Brúin yfir Rín'' |[[André Cayatte]] | rowspan="2" |{{Fáni|Frakkland}} |- !1961 (22.) |''L'année dernière à Marienbad'' |''Síðasta ár í Marienbad'' |[[Alain Resnais]] |- ! rowspan="2" |1962 (23.) |''Cronaca familiare'' | |[[Valerio Zurlini]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''Ива́ново де́тство'' |''Æska Ívans'' |[[Andrej Tarkovskíj]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- !1963 (24.) |''Le mani sulla città'' | |[[Francesco Rosi]] | rowspan="3" |{{Fáni|Ítalía}} |- !1964 (25.) |''Il deserto rosso'' |''Rauða eyðimörkin'' |[[Michelangelo Antonioni]] |- !1965 (26.) |''Vaghe stelle dell'Orsa ...'' |''Sandra'' |[[Luchino Visconti]] |- !1966 (27.) |''La battaglia di Algeri'' |''Orrustan um Alsír''<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20061113464d/orrustan-um-alsir-synd|title=Orrustan um Alsír sýnd - Vísir|date=2006-11-14|website=visir.is|language=is|access-date=2023-12-05}}</ref> |[[Gillo Pontecorvo]] |{{Fáni|Alsír}}, {{Fáni|Ítalía}} |- !1967 (28.) |''Belle de Jour'' |''Daglilja'' |[[Luis Buñuel]] |{{Fáni|Frakkland}} |- !1968 (29.) |''Die Artisten in der Zirkuskuppel: Ratlos'' | |[[Alexander Kluge]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- !1969 (30.) | colspan="4" |Verðlaun ekki veitt. |- ! colspan="5" |1970-1979 |- !1970-1972 (31.-33.) | colspan="4" |Verðlaun ekki veitt. |- !1973-1978 | colspan="4" |Hátíð ekki haldin. |- !1979 (36.) | colspan="4" |Verðlaun ekki veitt. |- ! colspan="5" |1980-1989 |- ! rowspan="2" |1980 (37.) |''Atlantic City'' | |[[Louis Malle]] |{{Fáni|Kanada}} |- | colspan="2" |''Gloria'' |[[John Cassavetes]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !1981 (38.) |''Die Bleierne Zeit'' |''Hinir þungbæru tímar''<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/innskraning/?redirect=%2Fgreinasafn%2Fgrein%2F777516%2F%3Ft%3D309455852&page_name=article&grein_id=777516|title=Greinasafn - Innskráning|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-12-05}}</ref> |[[Margarethe von Trotta]] | rowspan="2" |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- !1982 (39.) |''Der Stand der Dinge'' |''Ástand mála''<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2897586|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2023-12-05}}</ref> |[[Wim Wenders]] |- !1983 (40.) |''Prénom Carmen'' |''Kona að nafni Carmen'' |[[Jean-Luc Godard]] |{{Fáni|Frakkland}} |- !1984 (41.) |''Rok spokojnego słońca'' | |[[Krzysztof Zanussi]] |{{Fáni|Pólland}} |- !1985 (42.) |''Sans toit ni loi'' |''Utan húss og utan laga'' |[[Agnès Varda]] | rowspan="2" |{{Fáni|Frakkland}} |- !1986 (43.) |''Le Rayon vert'' |''Græni geislinn'' |[[Éric Rohmer]] |- !1987 (44.) |''Au revoir les enfants'' |''Bless krakkar''<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/992685|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2023-12-04}}</ref> |[[Louis Malle]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- !1988 (45.) |''La leggenda del santo bevitore'' | |[[Ermanno Olmi]] |{{Fáni|Ítalía}}, {{Fáni|Frakkland}} |- !1989 (46.) |''悲情城市'' | |[[Hou Hsiao-hsien]] |{{Fáni|Taívan}} |- ! colspan="5" |1990-1999 |- !1990 (47.) |''Rosencrantz & Guildenstern Are Dead'' |''Rósinkranz og Gullinstjarna eru dauðir'' |[[Tom Stoppard]] |{{Fáni|Bretland}}, {{Fáni|Bandaríkin}} |- !1991 (48.) |''У́рга – территория любви'' | |[[Níkíta Míkhalkov]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- !1992 (49.) |''秋菊打官司'' | |[[Zhang Yimou]] |{{Fáni|Kína}} |- ! rowspan="2" |1993 (50.) |''Short Cuts'' | |[[Robert Altman]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |''Trois couleurs: Bleu'' |''Þrír litir: blár'' |[[Krzysztof Kieślowski]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Pólland}} |- ! rowspan="2" |1994 (51.) |''Пред дождот'' |''Fyrir regnið''<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/innskraning/?redirect=%2Fgreinasafn%2Fgrein%2F234836%2F%3Ft%3D973249372&page_name=article&grein_id=234836|title=Greinasafn - Innskráning|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-12-05}}</ref> |[[Milčo Mančevski]] |{{Fáni|Makedónía}} |- |''愛情萬歲'' | |[[Tsai Ming-liang]] |{{Fáni|Taívan}} |- !1995 (52.) |''Xích lô'' |''Cyclo'' |[[Tran Anh Hung]] |{{Fáni|Víetnam}}, {{Fáni|Frakkland}} |- !1996 (53.) | colspan="2" |''Michael Collins'' |[[Neil Jordan]] |{{Fáni|Írland}}, {{Fáni|Bretland}} |- !1997 (54.) |''はなび'' |''Skoteldar''<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/innskraning/?redirect=%2Fgreinasafn%2Fgrein%2F475616%2F%3Ft%3D278816886&page_name=article&grein_id=475616|title=Greinasafn - Innskráning|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-12-04}}</ref> |[[Takeshi Kitano]] |{{Fáni|Japan}} |- !1998 (55.) |''Così ridevano'' |''Þannig hlógum við''<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/innskraning/?redirect=%2Fgreinasafn%2Fgrein%2F596694%2F%3Ft%3D679589652&page_name=article&grein_id=596694|title=Greinasafn - Innskráning|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-12-04}}</ref> |[[Gianni Amelio]] |{{Fáni|Ítalía}} |- !1999 (56.) |''一個都不能少'' | |[[Zhang Yimou]] |{{Fáni|Kína}} |- ! colspan="5" |2000-2009 |- !2000 (57.) |''دایره'' |''Hring­ur­inn''<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2010/05/01/bidja_stjornvold_um_ad_lata_panahi_lausan/|title=Biðja stjórnvöld um að láta Panahi lausan|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-12-04}}</ref> |[[Jafar Panahi]] |{{Fáni|Íran}} |- !2001 (58.) |''Monsoon Wedding'' |''Monsúngifting'' |[[Mira Nair]] |{{Fáni|Indland}} |- !2002 (59.) |''The Magdalene Sisters'' |''Magdalenu-systurnar''<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/innskraning/?redirect=%2Fgreinasafn%2Fgrein%2F1012724%2F%3Ft%3D219443652&page_name=article&grein_id=1012724|title=Greinasafn - Innskráning|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-12-04}}</ref> |[[Peter Mullan]] |{{Fáni|Írland}}, {{Fáni|Bretland}} |- !2003 (60.) |''Возвращение'' |''Endurkoman'' |[[Andrej Zvjagíntsev]] |{{Fáni|Rússland}} |- !2004 (61.) | colspan="2" |''Vera Drake'' |[[Mike Leigh]] |{{Fáni|Bretland}} |- !2005 (62.) |''Brokeback Mountain'' | |[[Ang Lee]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !2006 (63.) |''三峡好人'' |''Kyrralíf'' |[[Jia Zhangke]] |{{Fáni|Kína}} |- !2007 (64.) |''色，戒'' |''Losti, varúð'' |[[Ang Lee]] |{{Fáni|Taívan}}, {{Fáni|Kína}}, {{Fáni|Bandaríkin}} |- !2008 (65.) |''The Wrestler'' | |[[Darren Aronofsky]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !2009 (66.) |''לבנון'' |''Líb­anon'' |[[Samuel Maoz]] |{{Fáni|Ísrael}} |- ! colspan="5" |2010-2019 |- !2010 (67.) |''Somewhere'' ^§ |''Einhversstaðar''<ref>{{Cite web|url=http://old.bioparadis.is/2011/01/12/einhversstadar-somewhere/|title=Einhversstaðar (Somewhere)|website=old.bioparadis.is|access-date=2023-12-04}}</ref> |[[Sofia Coppola]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !2011 (68.) | colspan="2" |''Faust'' ^§ |[[Aleksandr Sokúrov]] |{{Fáni|Rússland}} |- !2012 (69.) |''피에타'' |Pietà |[[Kim Ki-duk]] |{{Fáni|Suður-Kórea}} |- !2013 (70.) |''Sacro GRA'' | |[[Gianfranco Rosi]] |{{Fáni|Ítalía}} |- !2014 (71.) |''En duva satt på en gren och funderade på tillvaron'' |''Dúfa sat á grein og íhugaði tilveruna''<ref name=":0" /> |[[Roy Andersson]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- !2015 (72.) |''Desde allá'' |''Úr fjarska''<ref>{{Cite web|url=https://smygl.is/2017/01/25/bestu-og-verstu-myndir-arsins-2016/|title=Bestu og verstu myndir ársins 2016|date=2017-01-25|website=Menningarsmygl|language=is|access-date=2023-12-04}}</ref> |[[Lorenzo Vigas]] |{{Fáni|Venesúela}} |-§ !2016 (73.) |''Ang Babaeng Humayo'' | |[[Lav Diaz]] |{{Fáni|Filippseyjar}} |- !2017 (74.) |''The Shape of Water'' | |[[Guillermo del Toro]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !2018 (75.) |''Roma'' | |[[Alfonso Cuarón]] |{{Fáni|Mexíkó}} |- !2019 (76.) |''Joker'' | |[[Todd Phillips]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- ! colspan="5" |2020-2029 |- !2020 (77.) |''Nomadland'' |''Hirðingjaland'' |[[Chloé Zhao]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !2021 (78.) |''L'Événement'' | |[[Audrey Diwan]] |{{Fáni|Frakkland}} |- !2022 (79.) |''All the Beauty and the Bloodshed'' | |[[Laura Poitras]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !2023 (80.) |''Poor Things'' |''Greyin'' |[[Gíorgos Lanþímos]] |{{Fáni|Írland}}, {{Fáni|Bretland}}, {{Fáni|Bandaríkin}} |- !2024 (81.) |''La habitación de al lado'' |''Næsta herbergi'' |[[Pedro Almodóvar]] |{{Fáni|Spánn}} |- !2025 (82.) |''Father Mother Sister Brother'' | |[[Jim Jarmusch]] |{{Fáni|Bandaríkin}}, {{Fáni|Írland}}, {{Fáni|Frakkland}} |- !2026 (83.) |''Kvinde, ukendt'' |''Óþekkta konan'' |[[May el-Toukhy]] |{{Fáni|Danmörk}}, {{Fáni|Svíþjóð}}, {{Fáni|Lettland}} |} == Gullljón fyrir æviafrek == Eftirfarandi einstaklingar hafa hlotið Gulljón fyrir æviafrek: {| class="wikitable" !Ár !Sigurvegarar |- !1970 |[[Orson Welles]] |- !1971 |[[Ingmar Bergman]], [[Marcel Carné]] og [[John Ford]] |- !1972 |[[Charlie Chaplin]], [[Anatolíj Golovnja]] og [[Billy Wilder]] |- !1982 |[[Alessandro Blasetti]], [[Luis Buñuel]], [[Frank Capra]], [[George Cukor]], [[Jean-Luc Godard]], [[Sergej Jútkevítsj]], [[Alexander Kluge]], [[Akíra Kúrósava]], [[Michael Powell]], [[Satyajit Ray]], [[King Vidor]] og [[Cesare Zavattini]] |- !1983 |[[Michelangelo Antonioni]] |- !1985 |[[Manoel de Oliveira]], [[John Huston]] og [[Federico Fellini]] |- !1986 |[[Paolo Taviani]] og [[Vittorio Taviani]] |- !1987 |[[Luigi Comencini]] og [[Joseph L. Mankiewicz]] |- !1988 |[[Joris Ivens]] |- !1989 |[[Robert Bresson]] |- !1990 |[[Marcello Mastroianni]] og [[Miklós Jancsó]] |- !1991 |[[Mario Monicelli]] og [[Gian Maria Volonté]] |- !1992 |[[Jeanne Moreau]], [[Francis Ford Coppola]] og [[Paolo Villaggio]] |- !1993 |[[Steven Spielberg]], [[Robert De Niro]], [[Roman Polanski]] og [[Claudia Cardinale]] |- !1994 |[[Al Pacino]], [[Suso Cecchi d'Amico]] og [[Ken Loach]] |- !1995 |[[Woody Allen]], [[Monica Vitti]], [[Martin Scorsese]], [[Alberto Sordi]], [[Ennio Morricone]], [[Giuseppe De Santis]], [[Goffredo Lombardo]] og [[Alain Resnais]] |- !1996 |[[Robert Altman]], [[Vittorio Gassman]], [[Dustin Hoffman]] og [[Michèle Morgan]] |- !1997 |[[Gérard Depardieu]], [[Stanley Kubrick]] og [[Alida Valli]] |- !1998 |[[Warren Beatty]], [[Sophia Loren]] og [[Andrzej Wajda]] |- !1999 |[[Jerry Lewis]] |- !2000 |[[Clint Eastwood]] |- !2001 |[[Éric Rohmer]] |- !2002 |[[Dino Risi]] |- !2003 |[[Dino De Laurentiis]] og [[Omar Sharif]] |- !2004 |[[Stanley Donen]] og [[Manoel de Oliveira]] |- !2005 |[[Hayao Miyazaki]] og [[Stefania Sandrelli]] |- !2006 |[[David Lynch]] |- !2007 |[[Tim Burton]] og [[Bernardo Bertolucci]] |- !2008 |[[Ermanno Olmi]] |- !2009 |[[John Lasseter]], [[Brad Bird]], [[Pete Docter]], [[Andrew Stanton]] og [[Lee Unkrich]] |- !2010 |[[John Woo]] |- !2011 |[[Marco Bellocchio]] |- !2012 |[[Francesco Rosi]] |- !2013 |[[William Friedkin]] |- !2014 |[[Thelma Schoonmaker]] og [[Frederick Wiseman]] |- !2015 |[[Bertrand Tavernier]] |- !2016 |[[Jean-Paul Belmondo]] og [[Jerzy Skolimowski]] |- !2017 |[[Jane Fonda]] and [[Robert Redford]] |- !2018 |[[David Cronenberg]] og [[Vanessa Redgrave]] |- !2019 |[[Julie Andrews]] og [[Pedro Almodóvar]] |- !2020 |[[Ann Hui]] og [[Tilda Swinton]] |- !2021 |[[Roberto Benigni]] og [[Jamie Lee Curtis]] |- !2022 |[[Catherine Deneuve]] og [[Paul Schrader]] |- !2023 |[[Liliana Cavani]] og [[Tony Leung Chiu-wai]] |- !2024 |[[Peter Weir]] og [[Sigourney Weaver]] |- !2025 |[[Werner Herzog]] og [[Kim Novak]] |- !2026 |[[Ellen Burstyn]] og [[George Clooney]] |} ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Kvikmyndaverðlaun]] l0ktlpbdlqdi3l5t2zqv9wef00dzj6a 0 191099 1978881 1972127 2026-09-14T15:21:33Z TKSnaevarr 53243 /* Hjónaband og börn */ 1978881 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Konungur Rúmeníu | ætt = Hohenzollern-ætt | skjaldarmerki = Kingdom of Romania - Big CoA.svg | nafn = Ferdinand 1. | mynd = King Ferdinand of Romania.jpg | skírnarnafn = Ferdinand Viktor Albert Meinrad | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1865|8|24}} | fæðingarstaður = [[Sigmaringen-höll]], [[Sigmaringen]], [[Þýska ríkjasambandið|þýska ríkjasambandinu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1927|7|20|1865|8|24}} | dánarstaður = [[Peleș-kastali|Peleș-kastala]], [[Sinaia]], [[Rúmenía|Rúmeníu]] | grafinn = [[Curtea de Argeș]], [[Rúmenía|Rúmeníu]] | ríkisár = 10. október 1914 – 20. júlí 1927 | faðir = [[Leópold, fursti af Hohenzollern]] | móðir = [[Antonía Portúgalsprinsessa]] | maki = {{gifting|[[María Rúmeníudrottning|María af Edinborg]]|1893}} | titill_maka = Drottning | börn = {{Plain list | *[[Karl 2. Rúmeníukonungur]] *[[Elísabet Grikkjadrottning]] *[[María Júgóslavíudrottning]] *[[Nikulás Rúmeníuprins]] *[[Helena Rúmeníuprinsessa]] *Mircea Rúmeníuprins}} | undirskrift = Ferdinand I of Romania signature.svg }} '''Ferdinand 1.''' (24. ágúst 1865 – 20. júlí 1927), kallaður '''sameinarinn''' ([[rúmenska]]: {{lang|ro|Întregitorul}}; {{IPA|ɨn.tre.d͡ʒiˈto.rul|lang|Ro - Intregitorul.ogg}}) var [[konungur]] [[Rúmenía|Rúmeníu]] frá 10. október 1914 til dauðadags árið 1927. Ferdinand var annar sonur [[Leópold, fursti af Hohenzollern|Leópolds fursta af Hohenzollern]] og [[Antonía Portúgalsprinsessa|Antoníu Portúgalsprinsessu]] (dóttur [[María 2. Portúgalsdrottning|Maríu 2. Portúgalsdrottningar]]). Fjölskylda hans var hluti af [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólskri]] ættkvísl [[Prússland|prússnesku]] [[Hohenzollern-ætt|Hohenzollern-konungsættarinnar]] frá [[Sváfaland]]i. Í stjórnartíð Ferdinands börðust Rúmenar með [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöldin)|bandamönnum]] gegn [[Miðveldin|miðveldunum]] í [[fyrri heimsstyrjöldin]]ni. [[Vilhjálmur 2. Þýskalandskeisari]], frændi Ferdinands, lét strika nafn hans út úr ættartölum Hohenzollern-ættarinnar eftir að Rúmenía tók afstöðu gegn Þýskalandi í stríðinu. == Æviágrip == Ferdinand var sonur [[Leópold, fursti af Hohenzollern|Leópolds fursta af Hohenzollern-Sigmaringen]] (1835-1905) og [[Antonía Portúgalsprinsessa|Antoníu Portúgalsprinsessu]] (1845-1913) og bróðursonur [[Karl 1. Rúmeníukonungur|Karls 1. Rúmeníukonungs]]. Árið 1886 lýsti Karl hann erfingja að rúmensku krúnunni. === Fyrri heimsstyrjöldin === Ferdinand tók við krúnunni þann 9. október 1914 eftir andlát Karls 1., þá 48 ára gamall. Innan tveggja ára frá valdatöku Ferdinands stóð Rúmenía á barmi styrjaldar gegn Þýskalandi, ættlands konungsins. Ferdinand var ekki eins mikill Þýskalandsvinur og Karl hafði verið en vildi þó ekki að Rúmenía berðist í [[fyrri heimsstyrjöldin]]ni gegn Þjóðverjum.{{sfn|Renouvin|1962|p=372}} Eiginkona Ferdinands, [[María Rúmeníudrottning|María frá Edinborg]], stuðlaði að því að Rúmenía sleit bandalagi sínu við Þjóðverja og gekk í lið með [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöldin)|bandamönnum]] með bréfaskrifum við frændur sína, [[Nikulás 2.|Nikulás 2. Rússakeisara]] og [[Georg 5.|Georg 5. Bretakonung]].<ref>{{lien web|url=https://shs.cairn.info/revue-guerres-mondiales-et-conflits-contemporains-2016-4-page-7?lang=fr|titre=« L’homme fort du royaume ». La reine Marie et la construction de la grande Roumanie (1913-1922)|auteur=Jean-Noël Grandhomme|pages=7 à 22|périodique= Guerres mondiales et conflits contemporains|année=2016|volume=4 |numéro=264}}.</ref> [[File:WWI Poster Rumania.jpg|thumb|left|Ferdinand með [[Vilhjálmur 2. Þýskalandskeisari|Vilhjálmi 2. Þýskalandskeisara]] á bresku áróðursplakati.]] Ferdinand neyddist til að ganga til liðs við bandamenn vegna almenningsálits Rúmena og utanríkisstefnu ríkisstjórnar [[Ion I. C. Brătianu]]. Árið 1914 hafði hann skrifað bréf til frænda síns í Þýskalandi þar sem hann sagðist vonast til þess að Þjóðverjar ynnu stríðið.<ref>{{Ouvrage |langue=ro |titre=Ultima romantică |sous-titre=viaţa Reginei Maria a României |passage=217 |éditeur=Lider |date=2004-01-01 |pages totales=544 |isbn=978-973-629-040-4 |lire en ligne=https://books.google.com/books?id=yOu5rQEACAAJ |consulté le=2015-12-26}}.</ref> Hann tók engu að síður ýmsar ákvarðanirnar sem leiddu að stríðsyfirlýsingu Rúmeníu gegn [[Austurríki-Ungverjaland|Austurríki]].{{sfn|Renouvin|1962|p=374}} Þegar Rúmenía var komin í stríð gegn [[Miðveldin|miðveldunum]] var Ferdinand trúr sínu ríki og heimsótti vígstöðvarnar oft. Daginn sem Rúmenía lýsti yfir stríði gegn Austurríki-Ungverjalandi fullvissaði Ferdinand austurríska sendiherrann í Búkarest að Rúmenía myndi viðhalda hlutleysi sínu. Undir lok dagsins hafði Rúmenía hins vegar slitið stjórnmálasambandi sínu við Austurríki-Ungverjaland.{{sfn|Schiavon|2011|p=137}} Árið 1917 [[Brest-Litovsk-samningurinn|sömdu Rússar um frið við Þjóðverja]] í styrjöldinni og Rúmenía neyddist því einnig til að viðurkenna ósigur gegn Þjóðverjum og bandamönnum þeirra. Eftir tillögu austurrísk-ungversks hermálafulltrúa í Búkarest sendi Ferdinand tillögu til miðveldanna um friðarviðræður þann 10. febrúar 1918.{{sfn|Renouvin|1962|p=31}} Ferdinand neyddist til að ganga að afarkostum miðveldanna þann 5. mars 1918 til þess að forðast að vera vísað frá Rúmeníu ásamt konungsætt sinni. Hann skipaði nýjan forsætisráðherra, [[Alexandru Marghiloman]], sem hafði verið hlynntur áframhaldandi hlutleysi Rúmeníu árið 1916.{{sfn|Renouvin|1962|p=532}} Rúmenar sömdu um friðarsáttmála en að endingu neitaði Ferdinand að undirrita hann. Eftir þetta sóttu bandamenn fram á vígstöðvunum í [[Þessalóníka|Þessalóníku]] og sigruðu Búlgaríu, sem barðist með miðveldunum. Ferdinand kallaði rúmenska herinn á ný og Rúmenía gekk aftur inn í styrjöldina við hlið bandamanna, sem unnu stríðið að lokum. Rúmenar kölluðu konunginn „Ferdinand hinn trygga“ vegna tryggðar hans við Rúmeníu. Eftir að austurrísk-ungverska keisaradæmið var leyst upp í lok fyrri heimsstyrjaldarinnar buðu ungverskir aðalsmenn honum að verða konungur Ungverjalands og sáu fyrir sér að Ungverjaland og Rúmenía yrðu í konungssambandi með landamærin frá árinu 1918. Þessar áætlanir runnu út í sandinn vegna einarðrar andstöðu rúmenskra stjórnmálamanna, sem vildu heldur að Rúmenía innlimaði austurrísk-ungverskt landsvæði þar sem íbúar voru að meirihluta rúmenskumælandi.<ref>{{Ouvrage |langue=en |prénom1=Prince Michel |nom1=Sturdza |titre=The Suicide of Europe : Memoirs of Prince Michel Sturdza Former Foreign Minister of Rumania |passage=22 |éditeur=Western Islands Publishers |année=1968 |consulté le=2016-02-26}}.</ref> Þessi útþensla varð að veruleika undir lok ársins 1918 og var viðurkennd af alþjóðasamfélaginu með Saint-Germain-sáttmálanum 1919 og Trianon-sáttmálanum 1920. === Millistríðsárin === Þann 15. október 1922 var Ferdinand krýndur konungur Stór-Rúmeníu í borginni Alba Iulia. Borgin var valin vegna táknræns mikilvægis hennar fyrir sögu Rúmeníu. Borgin hafði verið höfuðborg [[Mikael djarfi|Mikaels djarfa]], fursta af [[Vallakía|Vallakíu]], [[Transylvanía|Transylvaníu]] og [[Moldavía|Moldavíu]]. Þann 1. desember 1918 hafði endursameining Transylvaníu við Rúmeníu jafnframt verið tilkynnt 1. desember 1918. Árið 1925 þrýsti ríkisstjórn Rúmeníu á Ferdinand og son hans, [[Karl 2. Rúmeníukonungur|Karl]], að svipta Karl erfðarétti að rúmensku krúnunni vegna ósiðlegs lifnaðar hans, eyðslusemi hans í spilavítum víðs vear um Evrópu og framhjáhald hans með konu að nafni Magda Lupescu sem hafði vakið hneyskli. Ferdinand féllst að þessu og þegar hann lést árið 1927 tók sonarsonur hans, [[Mikael Rúmeníukonungur|Mikael]], því við krúnunni. Ráð ríkisstjóra var skipað undir forystu [[Miron Cristea|Mirons Cristea]], prímata [[Rúmenska rétttrúnaðarkirkjan|rúmensku rétttrúnaðarkirkjunnar]]. == Fjölskylda == Ferdinand 1. var af ættinni Hohenzollern-Sigmaringen, sem var undirgrein Hohenzollern-ættarinnar frá Svefalandi. === Hjónaband og börn === Árið 1889 kynntist Ferdinand Hélène Vacarescu, ungum rithöfundi sem naut stuðnings [[Elísabet Rúmeníudrottning|Elísabetar drottningar]], eiginkonu Karls 1. Rúmeníukonungs. Ferdinand varð ástfanginn af henni og bað um að fá að kvænast henni. Stjórnarskrá Rúmeníu bannaði hins vegar konungnum að kvænast Rúmena, sem átti að koma í veg fyrir að ein fjölskylda [[Bojarar|bojara]] næði yfirtökum í konungshirðinni. Karl konungur gerði Elísabetu útlæga til [[Neuwied]] fyrir að hvetja til stjórnarskrárbrots með stuðningi sínum við sambandið. Hélène flutti til Parísar og Ferdinand varð að finna sér ásættanlegt kvonfang. Þann 10. janúar 1893 kvæntist Ferdinand [[María Rúmeníudrottning|Maríu frá Edinborg]] (1875-1938), dóttur [[Alfreð af Sachsen-Coburg-Gotha|Alfreðs af Sachsen-Coburg-Gotha]], hertogans af Edinborg, og [[María Alexandrovna stórhertogaynja|Maríu Alexandrovnu stórhertogaynju]] af Rússlandi. Þau eignuðust sex börn: * [[Karl 2. Rúmeníukonungur|Karl]] (1893-1953), sem varð konungur Rúmeníu frá 1930 til 1940 undir nafninu Karl 2. (''Carol II''). * [[Elísabet Grikkjadrottning|Elísabetu]] (1894-1956), sem giftist árið 1921 [[Georg 2. Grikkjakonungur|Georg 2. Grikkjakonungi]] (1890-1947) en skildi við hann 1935. * [[María Júgóslavíudrottning|Maríu]] (1900-1961), sem giftist árið 1922 [[Alexander 1. Júgóslavíukonungur|Alexander 1. Júgóslavíukonungi]] (1888-1934). * [[Nikulás Rúmeníuprins|Nikulás]] (1903-1978), sem kvæntist árið 1931 Jeanne Dumitrescu-Tohani (1909-1963) og kvæntist síðar 1967 Thérèse Figueira de Mello (1913-1997). * [[Helena Rúmeníuprinsessa|Helenu]] (1909-1991), sem giftist árið 1931 [[Anton von Habsburg-Lothringen]] erkihertoga (1901-1987), skildi við hann árið 1954, giftist sama ár Ștefan Isărescu (1906-2002) og skildi við hann 1965. * Mircea (1913-1916), sem lést úr [[taugaveiki]]. ==Tilvísanir== <references/> === Heimildir === * {{Ouvrage |langue=de |prénom1=Edda |nom1=Binder-Iijima |directeur1=Edda Binder-Iijima |prénom2=Heinz-Dietrich |nom2=Löwe |directeur2=Heinz-Dietrich Löwe |prénom3=Gerald |nom3=Volkmer |directeur3=Gerald Volkmer |titre=Die Hohenzollern in Rumänien 1866–1947. Eine monarchische Herrschaftsordnung im europäischen Kontext |traduction titre=Hohenzollern-ættin í Rúmeníu (1866-1947): Erfðaeinveldisstjórn í evrópsku samhengi |éditeur=[[Böhlau Verlag]] |lieu=[[Köln]] |année=2010 |series=Studia Transsylvanica |volume=41 |isbn=978-3-412-20540-9 }} * {{Ouvrage |langue=ro |prénom1=Boris |nom1=Crăciun |année=1997 |titre=Regii și reginele României |sous-titre=O istorie ilustrata a Casei Regale |traduction titre=Konungar og drottningar Rúmeníu: Útgáfa með myndlýsingum eftir konungshirðina|lieu=Iași |éditeur=Editura Porțile Orientului |isbn=973-97442-2-2 }} * {{Ouvrage |prénom1=Fritz |nom1=Fischer |lien auteur1=Fritz Fischer |traducteur=Geneviève Migeon og Henri Thiès |titre=Les Buts de guerre de l’Allemagne impériale (1914-1918) |titre original=Griff nach der Weltmacht |lieu=Paris |éditeur=Éditions de Trévise |année=1970 |pages totales=654 |bnf=35255571j |id=Fisc}}. * {{Ouvrage |langue=de |prénom=Michael |nom=Kroner |titre=Die Hohenzollern als Könige von Rumänien |sous-titre=Lebensbilder von vier Monarchen 1866–2004 |traduction titre=Hohenzollern-ættin, konungar Rúmeníu: Ævisögur fjögurra erfðaeinvalda 1866-2004 |éditeur=Johannis-Reeg-Verlag |lieu=[[Heilbronn]] |année=2004 |isbn=978-3-937320-30-4 }} * {{Ouvrage |langue=fr |prénom1=Annie |nom1=Lacroix-Riz |lien auteur1=Annie Lacroix-Riz |titre=Le Vatican, l'Europe et le Reich |sous-titre=De la Première Guerre mondiale à la guerre froide |lieu=Paris |éditeur=Armand Colin |collection=Références Histoire |année=1996 |pages totales=539 |isbn=2-200-21641-6 |id=Lac |édition révisée=2010 <!--PARAMETRE 'édition révisée' N'EXISTE PAS -->}}. * {{Ouvrage |langue=ro |auteur=Þjóðminjasafn Rúmeníu|titre=Familia regala |sous-titre=O istorie in imagini |traduction titre=Konungsfjölskyldan: Saga í myndum |éditeur=Cetatea de Scaun |année=2009 |isbn=978-973-8966-97-0 }} * {{Ouvrage |prénom1=Pierre |nom1=Renouvin |lien auteur1=Pierre Renouvin |titre=La Crise européenne et la Première Guerre mondiale |lieu=Paris |éditeur=Presses universitaires de France |collection=Peuples et civilisations |numéro dans collection=19 |année=1962 |année première édition=1934 |réimpression=1939, 1948, 1969 et 1972 |pages totales=779 |bnf=33152114f |id=Ren}} * {{Ouvrage |langue=fr |prénom1=Max |nom1=Schiavon |titre=L'Autriche-Hongrie la Première Guerre mondiale |sous-titre=La fin d'un empire |lieu=Paris |éditeur=Éditions SOTECA, 14-18 Éditions |collection=Les Nations dans la Grande Guerre |année=2011 |pages totales=298 |isbn=978-2-916385-59-4 |id=Sch}} * {{lien web |langue=de |prénom=Krista |nom=Zach |titre=Ferdinand I., König von Rumänien |lire en ligne=https://www.biolex.ios-regensburg.de/BioLexViewview.php?ID=815 |encyclopédie=Biographisches Lexikon zur Geschichte Südosteuropas |tome=1 |passage=508-509 |lieu=[[Aldinborg]], [[München]] |année=1974 |isbn=3-486-47871-0 }} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill=Konungur Rúmeníu |frá= 10. október 1914 |til= 20. júlí 1927 |fyrir=[[Karl 1. Rúmeníukonungur|Karl 1.]] |eftir=[[Mikael Rúmeníukonungur|Mikael 1.]] }} {{Töfluendir}} {{Þjóðhöfðingjar Rúmeníu}} {{fd|1865|1927}} [[Flokkur:Hohenzollern-ætt]] [[Flokkur:Konungar Rúmeníu]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í fyrri heimsstyrjöldinni]] ml2x8oq1uwp7rn25glwjz6jl35nsloj 0 192808 1978855 1978829 2026-09-14T12:15:18Z Masae 538 1978855 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Les Micmacs (multilingual).svg|thumb|upright=1.35|Mi'kma'ki: hin sjö umdæmi Mikmak-fólksins. Það sem vantar er ''Taqamgug/Tagamuk'', áttunda svæðið sem nær yfir allt [[Nýfundnaland]]. Taqamgug var talið hluti af Onamag svæðinu fyrir 1800.]] [[Mynd: Birch Bark Canoe Making.jpg|thumb|Mikmak-menn frá Nýfundnalandi að smíða kanóa úr birkiberki.]]'''Mikmak''' þjóðflokkurinn (Mi'kmaq á bæði [[Enska|ensku]] og [[Franska|frönsku]], áður Micmac); eintala: Mi'kmaw, einnig L'nuk og áður Micmac)<ref>[https://www.native-languages.org/mikmaq.htm Native-Languages] Native-Languages.org</ref> eru frumbyggjar norðaustur [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Fyrir utan hluta af [[Maine]]-fylki í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] var heimasvæði þeirra [[Nova Scotia]], austurhluti [[New Brunswick]], [[Eyja Játvarðs prins|Prince Edwardeyja]], [[Nýfundnaland]] og Gaspé-skaginn í [[Québec|Quebec]] í [[Kanada]].<ref> Gallant, David Joseph (2008). [https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/micmac-mikmaq "Mi'kmaq".] The Canadian Encyclopedia.</ref> Mikmak-þjóðin nefnir heimasvæði sitt ''Mi'kma'ki'' (eða ''Mi'gma'gi''); og það var en af fimm frumbyggjaþjóðum í Wabanaki-bandalaginu. Árið 2023 töldu 66.748 íbúar á svæðinu sig vera Mikmakka; þar á meðal 25.182 á Nýfundnalandi.<ref> Qalipu First Nation (2025) [ https://qalipu.ca/membership-database-contact-updates-underway/ "Programs and Services"] Qalipu.ca. May 29, 2025</ref> Samkvæmt manntalinu í Kanada árið 2021 höfðu 9.245 einstaklingar Mi'kmawi'simk að móðurmáli.<ref> Government of Canada, Statistics Canada (February 9, 2022). [https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/index.cfm?Lang=E "Profile table, Census Profile, 2021 Census of Population – Canada".] www12.statcan.gc.ca.</ref> Tungumál Mikmakka var áður skrifað með sérstöku Mi'kmaw-myndletri en er nú skrifað með latnesku letri. Ríkisstjórnir bæði Bandaríkjanna og Kanada reyndu áratugum saman að útrýma tungumálum frumbyggja , ekki síst með því að þvinga börn í sérstaka heimavistaskóla. Undir merkjum aðlögunar, neyddu þessir skólar frumbyggjabörn til að hafna menningu sinni og tungumáli.<ref> MacDonald, David B.; Hudson, Graham (2012).[ https://www.jstor.org/stable/23320978 "The Genocide Question and Indian Residential Schools in Canada".] Canadian Journal of Political Science. 45 (2): 427–449. doi:10.1017/S000842391200039X. ISSN 0008-4239. JSTOR 23320978. S2CID 154633673.</ref> ==Menningarbrot == Lífshættir Mikmak stjórnuðust af árstíðum með fremur mildum sumrum og snjóþungum og köldum vetrum. Sumrin voru of svöl til þess að þeir gætu stundað ræktun í miklu mæli á [[Maís|maís]], [[Baun|baunum]] eða [[Kúrbítur|kúrbýt]], öfugt við aðrar frumbyggjaþjóðir sem bjuggu sunnar heldur voru þeir [[Veiðimenn og safnarar|veiðimenn og safnarar]] og treystu á auðlindir skóga og sjávar. Hringrás árstíðana hófst þegar árnar lagði að hausti. Á haustin og veturna bjuggu Mikmak í litlum fjölskylduhópum og félagsleg samskipti voru í lágmarki. Í hlýrri mánuðum söfnuðust fjölskylduhóparnir hins vegar saman í stærri hópa. Haust, vetur og snemma vors dvöldu þeir inn í landi til að veiða [[Hreindýr|hreindýr]], [[Elgur|elgi]], [[Dádýr|dádýr]], [[Bjarndýr|birni]] og [[Bjór (nagdýr)|bjóra]]. En vor og sumar bjuggu þeir við stöndina og veiddu [[Lax|lax]] og aðra fiska, söfnuðu [[Skelfiskur|skelfiski]] og villtum jurtum og rótum. Á vorin töppuðu þeir hlynsafa og unnu [[hlynsíróp]] og á haustin tíndu þeir ber. Mikmak notuðu ýmsar aðferðir og tæki til að veiða villibráð og til að fiska. [[Spjót]], [[Bogfimi|bogar]] og [[Ör|örvar]] voru notuð til að veiða stærri dýr, en gildrur voru notaðar til að veiða [[Kanínur|kanínur]] og fugla. Mikmak notuðu öngla og net við fiskveiðar en einnig [[Þríforkur|þríforka]]. Skutlar voru notaðir til að veiða seli. Þegar Mikmak-þjóðin hóf viðskipti við Evrópubúa á 16. öld voru mörg þessara tækja aðlöguð nýrri tækni. Áður voru örvar- og spjótoddar gerðir úr beini eða steini og önglar úr beini en urðu nú gerðir úr járni.<ref>Ralph T. Pastore (1998).[https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/mikmaq-culture.php Traditional Mi'kmaq (Micmac) Culture]. The Newfoundland and Labrador Heritage Website</ref> En evrópskir innflytjendur tóku einnig upp tækni og lausnir sem frumbyggjarnir höfðu þróað. [[Snjóþrúgur]] voru mjög vel aðlagaðar að vetrarveðurfari með djúpum snjó og einstklega hentugar við veiðar að og til ferðalaga. [[Mynd:Mi'kmaq History Month (21626319089).jpg|thumb|alt=Birkikanóar frá Nova Scotia, ljósmynd frá lokum 19. aldar| Birkikanóar frá Nova Scotia, ljósmynd frá lokum 19. aldar]]Evrópumenn gerðu sér einnig fljótlega grein fyrir yfirburðum [[Kanó|birkikanóana]], sem voru léttir, báru tiltölulega mikið og var auðvelt að gera við. Mikmak-frumbyggjar gerðu margar mismunandi gerðir af kanóum, sumar þeirra til ferða á ám og vötnum, og stærri gerðir sem hægt var að fara lengri leiðir milli eyja og til fiskiróðra. Kanóar sem voru notaðir út á sjó voru um yfirleitt um 6 metrar á lengd eða allt að 9 metrar. Kanóar til nota á ám og vötnum voru minni, frá 2,7 metrum allt að 6 metrum. Þeir minnstu voru einungis fyrir einn einstakling. Trégrind var þakin birkiberki sem var saumaður saman með sinum en voru einnig gerðir úr skinni. Birkibörkur var einnig notaður til að búa til ýmis ílát og hirslur. Börknum var flett af trénu og skorinn í rétt form og saumuð saman með mjóum grenirótum eða sinum til að búa til bolla, potta og skálar fyrir mat.<ref>Jasen S. Benwah. [https://www.benoitfirstnation.ca/mikmaq_article14_tools.html Mi’kmaq history and people : Tools and gear] </ref> [[Mynd:Mi'kmaq History Month (21813252835).jpg|thumb|alt=Sumar wigwams|Sumar wigwams]] Birkibörkur var einnig notaður til að þekja kúftar eða keilulaga vistarverur som voru kallaðar wigwams.<ref> René R. Gadacz. „Wigwam.” The Canadian Encyclopedia. Síðast uppfært 19. maí 2020. https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/wigwam.</ref> Mikmak-fólkið smíðaði ýmsar gerðir af bústöðum, algengasta var eins konar keilutjald sem var búið til með því að reisa grindverk úr stöngum sem voru bundnar saman efst og þekja það með skinnum eða birkiberki. Þessi tjöld voru létt og auðvelt að rúlla saman og flytja á nýjan stað. Þessi gerð hafði eitt eldstæði í miðju og rúmaði 10 til 12 manns. Aðrar gerðir gátu verið mun stærri og haft tvö eldstæði í sitt hvorum enda og rúmað 20 til 24 manns. Allur fatnaður Mikmak-frumbyggjanna var gerður úr skinnum. Hreindýra-, hjartar- og elgskinn voru notuð bæði í karla og kvenfatnað og einnig í skófatnað, mokkasínur. Á veturna bættust við yfirhafnir úr loðfeldi. Skinnklæðin voru oft skreytt með máluðu munstri. Skinnin voru saumuð saman með sinum úr hjartar- eða hreindýrum og til þess notað gatajárn og nálar úr beini. ===Tungumál og ritun=== [[Mynd:Mikmaq sample (ave Maria).jpg|thumb|alt=Maríubænin rituð með myndletri Mikmak| Maríubænin rituð með myndletri Mikmak]] [[Mynd:Fortress Louisbourg DSC02464 - Mi’kmaq Hieroglyph Prayer Book (8176694547).jpg|thumb|alt=Bænabók rituð með myndletri Mikmak frá miðri 18. öld|Bænabók rituð með myndletri Mikmak frá miðri 18. öld]] Tungumál Mikmak er hluti af [[Algonkínsk tungumál|Algonkísku málaættinni]] og er nefnt ''Mi'kmawi'simk'' af þeim sjálfum. Árið 2022 var tungumálið gert opinbert tungumál á Nova Scotia<ref> Nova Scotia, Premier’s Office, 17. Juli 2022 .[https://news.novascotia.ca/en/2022/07/17/mikmaw-language-legislation-proclaimed , Mi’kmaw Language Act]</ref> ásamt ensku og frönsku. Mikmak tungumálið var náskilt málunum nágrannafólksins [[Wolastoqey]] and [[Passamaquoddy]], en þau mál eru því sem næst útdauð, og er fjarskyld öðrum Algonkískum málum eins og [[Innu]] og mögulega [[Beótúk]]. Mikill munur er á hinum ýmsu Mikmak mállýskum, svo til dæmis eiga Mikmak í Quebec erfitt með að skilja þá sem tala Nova Scotia mállýsku. Mikil áhersla er nú lögð á að efla notkun tungumálsins enda hefur það lykilhlutverk í mótun nútíma sjálfsmyndar þeirra. Áður en Mikmak komust í kynni við Evrópumenn teiknuðu þeir tákn á birkibörk og leður sem skilaboð. Líklegt er að þetta táknkerfi hafi verið svipað því sem notað var af [[Abenaki]]<nowiki/>-þjóðinni í núverandi Maine-fylki.<ref> Thwaites, Ruben G. (1959). The Jesuit Relations and Allied Documents: Travel and Explorations of the Jesuit Missions in New France, 1610–1791 (Vol. 38 ed.). Cleveland: Burrows Bros. bls. 27.</ref> Kaþólski trúboðinn Chrestien Leclercq lærði tungumál Mikmak og 1678 þróaði á árunum 1675 til [[myndletur]] með yfir 5.000 til að auðvelda trúboðið.<ref> Schmidt, David L.; Marshall, Murdena (1995). Mi'kmaq Hieroglyphic Prayers: Readings in North America's First Indigenous Script. Halifax, Nova Scotia: Nimbus. bls. 6–7. ISBN 1-55109-069-4.</ref> Mikmak-fólkið tók mjög vel á móti þessu letri og það var notað í trúarritum og kennslubókum langt fram á 19. öld. Þar að auki í dagblaðinu ''Micmac Messenge'', sem var gefið út á máli Mikmak (og einnig á ensku) frá 1908 til 1942.<ref> Lnoi Patlias (Hrsg.): Sacred history in Micmac. Micmac Messenger, Restigouche, P.Q. 1921 ([https://archive.org/details/sacredhistoryinm00paci/page/n2/mode/1up Textarchiv – Internet Archive]).</ref> Tengsl þessara tákna við [[Bergrista|bergristur]] sem fundist hafa á svæði Mikmak er óljóst. Þessar bergristur eru einkum að finna á Nova Scotia og sumar líkjast myndtáknum, mannlegum verum, dýrum, húsum, tjöldum og kanóum, ristuð í bergið. Það er talið þessar klettaristur hafi verið gerðar af Mikmaki-fólki, enda hefur það búið á svæðinu í þúsundir ára.<ref>Cave, Beverley (2005). [https://memorial.scholaris.ca/items/3de2c06e-f46d-4dd4-bbde-149d8975f52e The Petroglyphs of Kejimkujik National Park, Nova Scotia: A Fresh Perspective on their Physical and Cultural Contexts](PDF) . Memorial University.</ref>  Erfitt er að tímasetja bergristurnar en þær eru taldar hafa verið gerðar á mjög löngum tíma fyrir komu Evrópumanna.<ref>Dawson, Joan (2022). Nova Scotia's Historic Inland Communities. Halifax, NS: Nimbus Publishing. pp. 8–12. ISBN 978-1-77471-062-3.</ref> Frá seinni hluta 19. aldar hefur mál Mikmak verið rituð með latnesku letri. ==Stjórnun== Sögulega séð einkenndust byggðir Mikmak af fjölskyldum sem bjuggu hver fyrir sig eða fleiri saman, allt eftir árstímum inn í landi eða meðfram ströndum og ám. Samfélagið byggðist a1 skyldleika og bandalögum fjölskyldna. Völd leiðtoga byggðust á virðingu fremur en styrk, og leiðtogahæfileikar snerust að mestu leyti um réttláta stjórnun á fiskveiðisvæðum og veiði. Mikmak nefndu það svæði þar sem þeir bjuggu Mi'kma'ki, og skiptu því í sjö byggðir. Hver byggð hafði valinn höfðingja og öldungaráð. Mikmak hafði náin tengsl við nágrannaþjóðir, þar á meðal Maliseet og Passamaquoddy. Ásamt þessu tveim og Penobscot einnig Abenaki þjóðflokkunum mynduðu þeir Wabanaki-bandalagið sem er enn virkt og hefur verið það að minnsta kosti frá komu Evrópubúa. [[Mynd:Wabanaki Confederacy (Anglicised Names).png|thumb|alt=Wabanaki bandalagið| Wabanaki bandalagið]] Sögulega stjórnaði það sem er kallað ''Aðalráð Mikmak'' (''Sante' Mawio'mi'' eða ''Mi'kmawey Mawio'mi'') málefnum þjóðflokksins. Óvíst er hvenær þetta ráð kom til sögunnar en það var löngu fyrir komu Evrópubúa. Á 17. og 18. öld gengdi ráðið mikilvægu hlutverki gagnvart nýlenduveldi Breta. Ráðið, ásamt sambærilegum ráðum Wolastoqiyik- (Maliseet) og Pasamaquoddy-þjóðanna gerðu fleiri samninga við bresku nýlendustjórnina á 18. öld sem kenndir eru við ''frið og vináttu'' (''Peace and Friendship Treaties''); sá fyrsti var undirritaður árið 1725 og sá síðasti árið 1779. Ráðið starfar enn þó að vald þess takmarkaðist mjög með kanadískum alríkislögum frá 1876, svo kölluð ''Indian Act'' (''Indíánalögin'')<ref> Leslie, John F. (2002). [https://canlii.ca/t/skf4 "The Indian Act: An Historical Perspective".] Canadian Parliamentary Review. 25 (2).</ref><ref> Hanson, Erin (2009). [https://indigenousfoundations.arts.ubc.ca/the_indian_act/ "The Indian Act".] Indigenous Foundations. University of British Columbia.</ref> Samkvæmt þessum lögum áttu frumbyggjar að mynda fulltrúakjörnar svæðisstjórnir að kanadískri fyrirmynd en án raunverulegs valds og hlutverk Aðalráðsins var takmarkað við andlega leiðsögn. Markmið laganna var að knýja fram aðlögun frumbyggja og koma á miðstýrðu alríkisvaldi yfir sjálfsmynd, menningu og stjórnarfari frumbyggjaþjóðanna. Löggjöfin takmarkaði grundvallar borgaraleg réttindi frumbyggja, bannaði andlegar og menningarlegar hátíðir og meinaði frumbyggjum að leita til lögfræðinga eða stofna stjórnmálasamtök án leyfis stjórnvalda. Lögin sköpuðu einnig forsendur fyrir því kirkjurekna kerfi heimavistaskóla sem skildi börn með valdi frá fjölskyldum sínum.<ref>Kory Wilson (2018). [https://opentextbc.ca/indigenizationfoundations/chapter/the-indian-act/ The Indian Act] . Pulling Together: Foundations Guide. Bccampus</ref> Hlutverk þessa skólakerfis var “siðmenntun” frumbyggja með því að einangra börn frumbyggja frá áhrifum eigin menningarheima og trúarbragða og samlagast þannig kanadískri og evrópskri menningu. Síðast skólinn í þessu skólakerfi lokaði 1997. Nú starfar Aðalráðið einkum að eflingu og varðveislu tungumáls og menningar Mikmak-fólksins. ===Trú og trúarboð=== Mikið er vitað um eldri efnislega menningu Mikmak-fólksins en minna um trúarhugmyndir. Það er vitað að það gerði ekki greinarmun á því sem var áþreifanlegt og náttúrulegt og því sem var yfirnáttúrulegt eða andlegt. Veröldin var öll lifandi, í dýrum, sólinni, árnum, tjám og steinum voru andar eða krafta. Sólin gegndi sérstöku hlutverki, en Mikmak-fólkið trúði því að alheimurinn allur væri gegnsýrður af anda sem nefndist ''mntu'' eða ''manitou''. Það var hin andlega vera ''Glooscap'' (eða ''Klu'skap''), sem kenndi fólkinu hvernig alheimurinn hefði orðið til og hvernig allt tengdist.<ref> Hornborg, A. (2008). Mi’Kmaq Landscapes: From Animism to Sacred Ecology. Burlington, VT: Ashgate Publishing, Ltd.</ref> [[Mynd:Group photo including Father Pacifique and Chief Peter Paul.jpg|thumb|alt=Kaþólskur prestur og hluti Mikmak safnaðarins í Shubenacadie á Nova Scotia1905|Kaþólskur prestur og hluti Mikmak safnaðarins í Shubenacadie á Nova Scotia1905]] Óvíst er hversu mikið Mikimak-menn kynntust kristni gegnum evrópska sjómenn á 16. öld. En það hafði mikla þýðingu fyrir frumbyggja Ameríku þegar [[Páll 3.|Páll 3. páfi]] lýsti því yfir 29. maí 1537 að frumbyggjar (sem voru í páfabréfinu kallaðir „Indíánar vesturs og suðurs“ - „''occidentales, et meridionales Indos''“) væru „''sannir menn''“ („''veros homines''“) og ætti því ekki að hneppa þá í þrældóm, heldur snúa þeim til [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólskrar trúar]].<ref>Joel S. Panzer: The Popes and Slavery (New York: Alba House, 1996), Textinn á ensku og latínu á bls. 79-81 "Sublimis Deus sic delexit humanum genus" (The exalted God loved the human race so much)</ref> [[Jesúítareglan|Jesúítar]] hófu trúboð meðal Mikmak 1610 og sama ár var fyrsti frumbygginn skírður. Það var höfðinginn (''sagamo'') og leiðtogi Aðalráðsins (Sante' Mawio'mi ), Henri Membertou. Hvað hann hét á sínu máli er óþekkt en hann var skírður í höfuðið á [[Hinrik 4. Frakkakonungur|Hinriki 4. Frakkakonungi]]. Taldi Membertou að með skírninni hefði hann gengið í bandalag við Frakklandskonung og stæði honum jafnfætis. <ref>Prins, Harald E. L. (1996). The Miʼkmaq: Resistance, Accommodation, and Cultural Survival. Harcourt Brace. pp. 35, 53. ISBN 978-0-03-053427-0.</ref> Samkvæmt söguhefð Mikmak-manna þýddi þessi skírn einnig að þeir urðu þegnar [[Vatíkanið|Vatikansins]] með staðfestingu svo kallaða ''Mikmaw-sáttmála'' (''Mi'kmaw Concordat'').<ref> Henderson, James (Sákéj) Youngblood (1997). The Míkmaw Concordat. Fernwood. ISBN 978-1-895686-80-7.</ref> En þó að engar skriflegar samtíma heimildir séu til um þennan sáttmála hefur þetta haft mikil áhrif á sjálfsmynd Mikmak-fólksins langt fram á 20. öld.<ref> Hornborg, A.-C. (2004). Ritual Practice as Power Play or Redemptive Hegemony: The Mi’kmaq Appropriation of Catholicism. Swedish Missiological Themes, Volume 92, issue 2, Bls. 169-193.</ref> En eins og raunin var með aðra frumbyggja kvörtuðu trúboðar yfir því því að hinir skírðu og afkomendur þeirra héldu fast í hefðir og hugmyndir þrátt fyrir að hafa tekið upp kaþólska trú.<ref> David Bigaouette (2026), Le missionnaire capucin Pacifique de Valigny, la quête d’une identité religieuse et les manifestations du pouvoir politique traditionnel des Mi’gmaq (1894–1943), Université de Montréal, Bls. 54–58.</ref> ==Sögubrot== Fornleifafundir og málsögulegar rannsóknir benda til þess að Mikmak-fólkið hafi komið til austurhluta Kanada úr norðri. Elstu fonleifafundir á svæðinu eru frá Nova Scotia og eru frá því því um það bil 9000 f.Kr.<ref> Christopher Ellis: [https://www.researchgate.net/publication/229022303_Understanding_Clovis_Fluted_Point_Variability_in_the_Northeast_A_Perspective_from_the_Debert_Site_Nova_Scotia Understanding “Clovis” Fluted Point Variability in the Northeast: A Perspective from the Debert Site, Nova Scotia], í: Canadian Journal of Archaeology / Journal Canadien d’Archéologie 28 (2004) 205–253.</ref> Á þessum árþúsundum hafa orðið miklar breytingar og sveiflur í veðurfari og samsvarandi gróður- og dýralífi. Þar að auki hefur verið mikið landsig á svæðinu. En forfeður Mikmak hafa aðlagað lifnaðarhætti að þessum breytingum. Menning þeirra hefur allan þennan tíma byggt á því þeir voru veiðimenn og safnara. En þeir höfðu einnig mikil viðskipti við nágrannaþjóðir, Mikimak stunduðu nánast enga ræktun en keyptu meðal annars maís frá Maliseet nágrönnum í vöruskiptum fyrir skinn. ===Norræn samskipti?=== Í [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]] og [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] er sagt frá samskiptum norrænna manna og frumbyggja (sem nefndir voru [[Skrælingjar]] í sögunum) í norðaustur Norður-Ameríku. Engin vissa eru um úr hvaða þjóðflokkum þessir frumbyggjar komu en fimm eru taldir mögulegir. Fyrir utan Mikmak eru það [[Beótúk]], [[Innu]] og [[Wolastoqiyik]] og þar að auki [[Inúítar]]. Lndlýsingar en einkum lýsing á landsgæðum í þessum tveimur sögum bend til þess að það svæði er nefnt [[Vínland]] hafi verið þar sem nú er nefnt New Brunswick, sérstaklega Bay of Fundy og Miramichi.<ref>Jordan Gill (2019). [https://www.cbc.ca/news/canada/new-brunswick/vikings-new-brunswick-butternut-1.5335566 How an endangered tree may link Vikings to New Brunswick]. CBC News October 26, 2019</ref> Ef svo er þá hafa þeir Skrælingjar sem nefndir eru í sögunum annað hvort verið Mikmak- eða Maliseet-menn. ===Nýlendusaga=== Mikmak-fólkið var meðal fyrstu þjóðflokka frumbyggja í Norður-Ameríku til að eiga samskipti við Evrópubúa Mögulega fyrst við norræna landakönnuði og síðar við aðra landkönnuði, sjómenn og kaupmenn. ===Fyrstu kynni=== Nánari kynni við Evrópumenn í kringum aldamótin 1500 varð valdandi miklu félagslegu og menningarlegu umróti í samfélaginu, meðal annars fækkaði íbúum stórlega. Koma Evrópumanna olli miklu mannfalli hjá Mikmak-fólkinu vegna [[Bólusótt|bólusóttar]], [[Spænska veikin|spænsku veikinnar]], [[Berklar|berkla]], [[Sárasótt|sárasóttar]], [[Skarlatssótt|skarlatssóttar]], [[Kíghósti|kíghósta]], [[Mislingar|mislinga]] og annarra sjúkdóma eins og hjá öðrum frumbyggjum Ameríku.<ref> Andrew J Ghio (2018). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6166412/ Particle exposure and the historical loss of Native American lives to infections.] Published in final edited form as: Am J Respir Crit Care Med. 2017 Jun 15;195(12):1673. doi: 10.1164/rccm.201609-1810LE</ref>. Talið er að þessir sjúkdómar frá Evrópu hafi valdið því að allt að helmingur Mikmak-þjóðarinnar hafi fallið á tímabilinu frá því um 1500 til 1600. Tölur um mannfjölda eru afar óáreiðanlegar fram um miðja 19. öld; giskað hefur verið á að árið 1500 hafi að Mikmak-fólkið talið um um 30.000 einstaklinga en að um 1600 hafi þeir í hæsta lagi verið um 15.000 talsins.<ref> Alvin Finkel: Humans. The 300,000-Year Struggle for Equality, James Lorimer & Company, 2024, Bls. 33.</ref><ref>Sharon Malinowski: The Gale Encyclopedia of Native American Tribes, Bd. 1, 1998, Bls. 134.</ref> Í fyrstu voru samskiptin við Evrópumenn stopull, og helst þegar portúgalskir, baskneskir, enskir og franskir sjómenn komu í land til að afla vista. Þessir sjómenn söltuðu aflann úti á sjó og sigldu síðan beint til heimalandsins með hann. En um 1520 fóru þeir að koma sér upp verbúðum í landi til að þurrka [[Þorskur|þorsk]] í [[skreið]]. Á síðari hluta 16. aldar var þurrkun í skreið helsta aðferðin til auka geymsluþol aflans.<ref> Brasser, T.J. (1978). "Early Indian-European Contacts". In Trigger, Bruce G. (ed.). Handbook of North American Indians. Northeast. Vol. 15. Smithsonian Institution Press. Bls. 78–88.</ref>   Fljótlega fóru vöruskipti Evrópsku sjómannana og Mikmak vaxandi þar sem [[Loðskinn|loðskinnum]] var skipt fyrir vörur úr járni og öðrum málmum, hnífa, katla, pönnur, öngla og annað. Þessi vöruskipti breyttu félagslegum viðhorfum frumbyggjanna. Til að komast yfir evrópskar vörur fóru veiðimennirnir að verja stærra hluta ársins fjarri ströndinni við veiðar ä loðýrum. Samkeppni um veiðar á svæðisbundnum dýrum, til dæmis bjórum, vakti hugmyndir um yfirráðarétt andstætt hefðbundnum sameiginlegu nytjum. Þar að auki fækkaði fljótlega í loðdýrastofnunum sem einnig skapaði deilur og samkeppni. Franski landkönnuðurinn [[Jacques Cartier]] lýsti yfir yfirráðum Frakklandskonungs yfir landsvæðinu umhverfis suðurhluta [[Saint Lawrence-flói|Saint Lawrence-flóa]] og árós [[Saint Lawrence-fljót|Saint Lawrence-fljóts]] árið 1534.<ref>Seed, Patricia (1995). Ceremonies of Possession in Europe's Conquest of the New World: 1492–1640. Cambridge University Press. bls. 56.</ref> En franski konungurinn veitti nýlendunni lítinn áhuga næstu 60 árin. Þessi formlegu yfirráð höfðu ekki heldur nein áhrif á líf Mikmak á þessum árum. ===17. og 18. öld=== Árið 1604 var fyrsti nýlendubærinn á austurströnd Norður-Ameríku (norðan við [[Flórída|Flórida]]) stofnaður á Nova Scotia og var nefndur ''Acadia''. Bærinn var stofnaður að undirlagir Franskra yfirvalda og innflytjendur voru allir Frakkar. Gott samband varð milli Mikmak-fólks og íbúa Acadia og allnokkrir innflytjendur kvæntust Mikmak konum. Frönskumælandi íbúar svæðisins voru nefndir ''Acadiens'' (''Akadíumenn''). Árið 1620 lýsti [[Jakob 1. Englandskonungur|Jakob 1., konungur Skotlands, Englands og Írlands]], því yfir að öll strandlengjan frá Acadia til [[Chesapeake|Chesapeake-flóa]] skyldi teljast til Nýja-Englands og væri undir yfirráðum hans. Árið eftir, 1621, ákvað konungur að stofna skoska nýlendu á eyjunni og telja hana hluta af [[Skotland|Skotlandi]] og kalla hana „Nova Scotia“ („Nýja Skotland“). Fyrstu landnemarnir lögðu af stað frá Skotlandi árið 1622. Í meira en öld þar á eftir háðu Englendingar og Frakkar stríð um yfirráð meginlandis Norður-Ameríku. Stríð braust út milli Englands og Frakklands árið 1627, sem varð til þess að Frakkar endurreistu nýlenduna á Nova Scotia; skoskar og enskar hersveitir lögðu hana í eyði sama ár. Með friðasamningum 1631 var svæðinu hins vegar skilað til Frakklands. Næstu sjötíu og fimm árin voru sex styrjaldir háðar á hefðbundnu yfirráðasvæði Mikmak, þar sem þeir börðust ásamt Akadíumenn gegn Bretum um yfirráð yfir svæðinu. Í þessum stríðunum voru Mikmak-menn í bandalagi við þjóðflokka sem bjuggu vestan við þá (Abenaki, Penobscot, Passamaquoddy og Maliseet) og sem var nefnt Wabanaki-bandalagið. Bretland og Frakkland háðu fjögur stór nýlendustríð í norðausturhluta Norður-Ameríku á árunum 1689 til 1763 til að ná yfirráðum yfir landi, verslunarleiðum og sem hluti af baráttunni um heimsveldi. Þessi átök voru að mörgu leiti hluti af valdabaráttu ríkjanna í Evrópu. Fyrir utan herlið nýlendubúa og reglulegar hersveitir Breta og Frakka, börðust einnig bandamenn frumbyggja með báðum fylkingum. Mikmak-menn tóku þátt í þessum stríðum gegn Bretum, bæði sjálfstætt og í samstarfi við Acadia-borgara og her Frakka.<ref>Reid, John G.; Baker, Emerson W. (2008). "Amerindian Power in the Early Modern Northeast: A Reappraisal". Essays on Northeastern North America, Seventeenth and Eighteenth Centuries. University of Toronto Press. Bls. 129–152. doi:10.3138/9781442688032. ISBN 978-0-8020-9137-6. JSTOR 10.3138/9781442688032.12.</ref> Það var ekki fyrr en með Parísarsáttmálanum árið 1763 sem formleg yfirráð Bretlands yfir öllu landisvæði Mikmak var staðfest.<ref>Calloway, Colin G. (2007). The Scratch of a Pen: 1763 and the Transformation of North America. Oxford University Press. ISBN 978-0195331271.</ref> Mikmak-menn studdu einnig heri byltingarmanna í Bresku nýlendunum í Bandaríska frelsistríðinu.<ref>Lepore, Jill (1999). The Name of War: King Philip's War and the Origins of American Identity. Vintage Books. ISBN 978-0-375-70262-4.</ref> ===19. öld=== Fram að lok 18. aldar höfði Mikmak-fólkið að mest haldið áfram að lifa veiðimanna- og safnaralífi til sjálfsþurfta auk loðdýraveiða til sölu. Þeir höfðu fremur vinsamleg samskipti við franskar landnámsbyggðir enda voru innflytjendurnir fáir og bjuggu í þorpum. En þegar Frakkland missti yfirráðin á 18. öld urðu Mikmak-menn fljóttlega undir gagnvart fjölda Breskra (Englendinga, Íra, Skota og Walesbúa) innflytjenda. Þessir nýju innflytjendur tóku stóran hluta landsins eignarnámi án greiðslu og ráku Frakkana á brott með aðstoð Breskra nýlenduyfirvalda. Áhugi bresku innflytjendanna var í fyrstu ä loðskinnaveiði og skinnaviðskiptum en snérist seinna einnig að skógarhöggi og aðgangi að landi til landbúnaðar og annara auðlinda. Þegar landsvæði Mikmak-fólksins dróst saman og loðdýrastofnarnir minnkuðu mjög stóð það frammi fyrir gjörbreyttu efnahagsumhverfi og neyddist það til að finna aðrar leiðir til lífsviðurværis. Konur og börn dvöldu í auknum mæli í þorpunum, á meðan karlmenn unnu fjarri heimili um lengri eða skemmri tíma. Sumir karlanna héldu áfram að veiða með gildrum, en flestir fóru að vinna við skógarhögg – en einnig sem atvinnusjómenn.<ref> Ian M. Drummond, Gord McIntosh (2018). [ https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/economic-history-of-atlantic-canada Economic History of Atlantic Canada]. The Canadian Encyclopedia</ref> [[Mynd: Students at Blue Quills Residential School (15873685907).jpg|thumb|alt=Nemendur við Blue Quills heimavistarskólann 1940 | Nemendur við Blue Quills heimavistarskólann 1940]] Frá lokum 18. aldar hvöttu Kanadamenn af evrópskum uppruna frumbyggjaþjóðirnar til að aðlagast evrópskri menningu – sem nefnd var „kanadísk menning“. Gengið var út frá því að þetta væri hin „rétta“ menning, þar sem Kanadamenn af evrópskum uppruna töldu sig standa frumbyggjum framar hvað varðar tækni, stjórnmál og ekki síst menningu.<ref>[ https://wayback.archive-it.org/all/20080315013149/http://www.ainc-inac.gc.ca:80/ch/rcap/sg/sgm6_e.html "Report of the Royal Commission on Aboriginal Peoples Stage Three: Displacement and Assimilation".] Indian and Northern Affairs Canada. 1 part 1 chapter 6. Government of Canada. 26 August 1991. </ref> Kanadíska kerfið með heimavistarskólum fyrir frumbyggja (''Indian residential school system'') var stofnað á 19. öld og var ætlað að þvinga fram aðlögun frumbyggja að evrópsk-kanadísku samfélagi.<ref>[https://nctr.ca/exhibits/residential-school-timeline/ Residential School Timeline]. The National Centre for Truth and Reconciliation</ref> Skólasókn varð skylda árið 1894 og margir skólar voru byggðir langt frá samfélögum frumbyggja, til að takmarka samskipti við foreldra og samfélög. Síðast skólinn í þessu skólakerfi lokaði 1997. Árið 1857 voru sett ''Lög um hægfara siðmenntun'' (''The Gradual Civilization Act'') sem gerði kröfu til allra frumbyggja af karlkyni eldri en 21 árs að þeir kunni að lesa, skrifa og tala annað hvort ensku eða frönsku og taka upp nafn sem stjórnvöld samþykkja. ===20. og 21. öld=== Eftir lok síðari heimsstyrjaldarinnar tóku lög er vörðuðu frumbyggjaþjóðir Kanada smám saman að breytast. Bann við svo nefndar potlatch-hátíðum og sólardansinum var fellt úr gildi árið 1951. Stjórnvöld í einstökum fylkjum fóru að viðurkenna kosningarétt frumbyggja í fylkiskosningum. Árið 1960 fengu frumbyggjar kosningarétt í alríkiskosningum án þess að þurfa að afsala sér stöðu sinni sem „frumbyggjar“. Frá 1960 fór afstaða til frumbyggja mjög að breytast í Kanada og þá einnig réttindabarátta þeirra. Það hefur leitt til að sjálfsmynd, lagaleg staða og vegsemd þessara þjóðflokka hefur vaxið mjög. Meðal Mikmak-fólks hefur þetta leitt til endurvakningar á menningarhefðum og hátíðum og sérstaklega í sterku átaki við að auka kunnáttu og notkun á tungumáli þjóðarinnar.<ref>Tulk, Janice Esther (2008). [https://memorial.scholaris.ca/items/0c5f3902-74bd-4239-b579-16ac6bfaa09f "Our strength is ourselves" : identity, status, and cultural revitalization among the Mi'kmaq in Newfoundland]. Memorial University of Newfoundland</ref><ref>[ https://www.kinu.ca/programs/indigenous-languages-component Indigenous Languages Component]. Mi'kmaw Kina'matnewey</ref> ==Mikmak og Nýfundnaland== Það er umdeilt hversu lengi Mikmak hafa búið á Nýfundnalandi. Samkvæmt munnlegri hefð Mikmak þá hafa þeir búið þar í þúsundir ára. Flestir sagnfræðingar halda því fram að búseta þeirra á eyjunni hafi ekki orðið varanleg fyrr en á sjöunda áratug 18. aldar. Einstaka atriði í enskum og frönskum heimildum benda til þess að á 17. öld hafi Mikmak-menn stundað veiðar á suðvesturströnd Nýfundnalands. Frakkar, sem höfðu lengi stundað veiðar á miðum undan ströndum Nýfundnalands, áttu í samkeppni og vopnuðum átökum við Breta með hléum frá lokum 17. aldar og fram á þá 19. öld með stuðningi Mikmak og því hefur verið haldið fram að frönsk yfirvöld hafi flutt Mikmak-menn til eyjunnar sér til stuðnings gegn Bretum. Því hefur einnig verið haldið fram að Frakkar hafi greitt Mikmak-mönnum fyrir höfuðleður [[Beótúk]]<nowiki/>-manna. Fræðimenn nú á tímum telja þetta vara einungis þjóðsögu. Engar franskar heimildir gefa vísbendingu um slíkar greiðslur; hins vegar er ljóst að Beótúk forðuðust Mikmak-menn þegar þeim fjölgaði á eyjunni, rétt eins og þeir forðuðust evrópska landnema. Þegar Beótúk-fólkinu fækkaði færðu Mikmak-veiðimenn sig frá suðurhluta eyjunnar og fóru að veiða um alla eyjunna.<ref> Paul, Daniel N. We Were Not the Savages: A Mi'kmaq Perspective on the Collision between European and Native American Civilizations. Halifax: Fernwood Publishing, 2000.</ref> == Tilvísanir == <references/> ==Ítarefni== * Davis, Stephen A. (1998). Míkmaq: Peoples of the Maritimes. Nimbus Publishing. * Joe, Rita; Choyce, Lesley (2005). The Míkmaq Anthology. Nimbus Publishing. ISBN 1-895900-04-2. * Johnston, A.J.B.; Francis, Jesse (2013). Niꞌn na L'nu: The Miꞌkmaq of Prince Edward Island. Charlottetown: Acorn Press. ISBN 978-1-894838-93-1. * Magocsi, Paul Robert, ed. (1999). Encyclopedia of Canada's Peoples. Toronto: University of Toronto Press. * Prins, Harald E. L. (1996). The Míkmaq: Resistance, Accommodation, and Cultural Survival. Case Studies in Cultural Anthropology. Wadsworth. * Whitehead, Ruth Holmes (2004). The Old Man Told Us: Excerpts from Míkmaq History 1500–1950. Nimbus Publishing. ISBN 0-921054-83-1. * Peter Bakker, « The Mysterious Link Between Basque and Micmac Art », European Review of Native American Studies, vol. 5, no 1,‎ 1991, p. 21-24 [[Flokkur:Saga Kanada]] [[Flokkur:Frumbyggjaþjóðir Norður-Ameríku]] ozscsosb54bm6uqp60ahmzufppgx7tf 1 192820 1978859 1978852 2026-09-14T12:52:43Z TKSnaevarr 53243 /* Grunsamlegar heimildir */ Svar 1978859 wikitext text/x-wiki == Grunsamlegar heimildir == Það eru nokkrar heimildir í þessari grein sem virka grunsamlegar á mig. Það er vísað í tvær bækur á íslensku sem hvorug finnst á leitir.is. Er þetta nokkuð plat-grein eins og þær sem var eytt fyrir nokkrum mánuðum? Maðurinn í greininni var vissulega til en upplýsingarnar í greininni stemma ekki alveg við það sem er skrifað á öðrum tungumálum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. september 2026 kl. 10:48 (UTC) : Áhugavert, eins konar gervigreindarflipp? Já, mætti endilega finna aðrar heimildir.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 14. september 2026 kl. 11:30 (UTC) ::Er þessi grein ekki öll hrein vitleysa? Miðað við aðrar greinar um sama mann virðist hæpið að nokkuð af þessu standi. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 14. september 2026 kl. 11:44 (UTC) :::Greinin fer allavega rangt með eiginkonu hans. Sænska tungumálaútgáfan nefnir tvö hjónabönd hans en hvorug konan hét Katarína Turesdóttur Bielke. :::Þetta virkar á mig eins og einhver hrekkur þar sem einhver hefur skrifað vísvitandi rangar upplýsingar (sennilega með hjálp gervigreindar) og sett inn falskar heimildir í bland við raunverulegar. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. september 2026 kl. 12:52 (UTC) kt7izt2e7xfx59mepu0vu9tr3dpiq70 0 192822 1978856 1978840 2026-09-14T12:18:48Z Berserkur 10188 1978856 wikitext text/x-wiki {{Kirkja | mynd = Uppsala cathedral from southwest 02.jpg | staður = | dags = | ljósmyndari= | prestar = Martin Modéus | prestakall = Uppsala | byggingarár = 1287-1893 | breytingar = | organisti = | tímabil = | arkitekt = | tækni = | efni = Múrsteinn | stærð = | turn = 119 m | hlið = | kór = | skip = | predikunarstóll = | skírnarfontur = | altari = | sæti = | annað = | flokkur = |}} '''Dómkirkjan í Uppsölum''' (sænska: Uppsala domkyrka) er dómkirkja [[sænska kirkjan|sænsku kirkjunnar]] í [[Uppsalir|Uppsölum]]. Erkibiskup Uppsala er æðsta embætti kirkjunnar. Kirkjan er sú hæsta á Norðurlöndum eða tæpir 119 metrar. Hún var vígð árið [[1435]] en bygging hófst seint á 13. öld. Kirkjan hefur skemmst í brunum og var sá stærsti árið 1702. Árin 1885–1893 var hún endurgerð í nýgotneskum stíl og þá fékk hún núverandi turna <ref>[https://www.svenskakyrkan.se/uppsaladomkyrka/fordjupa-dig-i-domkyrkans-historia Fördjupa dig i domkyrkans historia] Svenska kyrkan</ref>. [[Eiríkur helgi]], og [[Gústaf Vasa]] konungar Svíþjóðar eru grafnir þar og hafa konungar landsins verið krýndir í kirkjunni. Meðal annarra þekktra grafa í kirkjunni er gröf [[Carl Linnaeus]], grasafræðings. <gallery> File:Uppsala Cathedral, Uppland, Sweden (4054970651) (2).jpg|Kirkjan seint á 19. öld File:Uppsala domkyrka tomb Gustav Vasa01.jpg|Gröf Gústafs Vasa. File:Uppsala domkyrka, flygbild (cropped).jpg File:The Nave of Uppsala Cathedral (9373059020).jpg </gallery> ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Kirkjur í Svíþjóð]] [[Flokkur:Dómkirkjur]] [[Flokkur:Uppsalir]] 45c9hxa3jeis9bs471ptzuj9ixfofrc 0 192825 1978863 2026-09-14T13:31:31Z Akigka 183 Bjó til síðu með „[[Mynd:Collage_-_Catanzaro.png|thumb|Myndir frá Catanzaro.]] '''Catanzaro''' er borg á Suður-[[Ítalía|Ítalíu]] með um 82 þúsund íbúa (2026).<ref>{{cite web|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=it|title=Popolazione residente per sesso, età e stato civile al 1° gennaio 2026|website=Istat.it|access-date=14.6.2026}}</ref> Catanzaro er höfuðstaður héraðsins [[Kalabría|Kalabríu]] og önnur stærsta borg héraðsins, á eftir [[Reggio Calabria]]. B...“ 1978863 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Collage_-_Catanzaro.png|thumb|Myndir frá Catanzaro.]] '''Catanzaro''' er borg á Suður-[[Ítalía|Ítalíu]] með um 82 þúsund íbúa (2026).<ref>{{cite web|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=it|title=Popolazione residente per sesso, età e stato civile al 1° gennaio 2026|website=Istat.it|access-date=14.6.2026}}</ref> Catanzaro er höfuðstaður héraðsins [[Kalabría|Kalabríu]] og önnur stærsta borg héraðsins, á eftir [[Reggio Calabria]]. Borgin stendur við [[Squillace-flói|Squillace-flóa]] í [[Jónahaf]]i. == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Kalabría]] [[Flokkur:Borgir á Ítalíu]] r0n521hokebxfmz48j24b1x2eksnqve 14 192826 1978910 2026-09-14T19:21:19Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)]] [[Flokkur:Fólk eftir stríðum|Borgarastyrjöldin í Jemen]]“ 1978910 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)]] [[Flokkur:Fólk eftir stríðum|Borgarastyrjöldin í Jemen]] 9g3wxcskjthy4pw34268btubi91pqz7 10 192827 1978920 2026-09-14T21:29:56Z Nipas2 54688 Bjó til síðu með „<!----><templatestyles src="Toccolours/styles.css" /> {| class="toccolours" style="margin: 0.5em auto; width:47em; clear: both; font-size: 95%;text-align:center;" | colspan="12" | {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" | valign="top" | [[Mynd:Football pictogram.svg|42px|Knattspyrna]] |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | '''[[Deildarbikarkeppni kvenna í knattspyrnu|Deildarbikarkeppni kvenna]] • Lið í L...“ 1978920 wikitext text/x-wiki <!----><templatestyles src="Toccolours/styles.css" /> {| class="toccolours" style="margin: 0.5em auto; width:47em; clear: both; font-size: 95%;text-align:center;" | colspan="12" | {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" | valign="top" | [[Mynd:Football pictogram.svg|42px|Knattspyrna]] |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | '''[[Deildarbikarkeppni kvenna í knattspyrnu|Deildarbikarkeppni kvenna]] • Lið í [[Lengjubikar kvenna í knattspyrnu 2026]]''' |[[Mynd:Flag of Iceland.svg|42px|Flag of Iceland]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | {{Tnavbar-header|'''Leiktímabil í efstu deildarbikarkeppni kvenna (1996-2026)'''&nbsp;|Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|bgcolor=#BFD7FF}} |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |colspan="3" align="center"| |- |colspan="3" align="center" style="padding: 0 5% 0 5%;"| <span style="visibility:hidden;color:transparent;">1972 &bull; </span> <!-- Ósýnilegt, þá raðast dálkarnir rétt upp --> [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 1996|1996]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 1997|1997]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 1998|1998]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 1999|1999]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2000|2000]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2001|2001]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2002|2002]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2003|2003]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2004|2004]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2005|2005]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2006|2006]] <br/> [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2007|2007]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2008|2008]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2009|2009]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2010|2010]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2011|2011]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2012|2012]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2013|2013]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2014|2014]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2015|2015]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2016|2016]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2017|2017]] <br/> [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2018|2018]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2019|2019]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2020|2020]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2021|2021]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2022|2022]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2023|2023]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2024|2024]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2025|2025]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2026|2026]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | Tengt efni: '''[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Mjólkurbikarinn karla]] • [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|Lengjubikarinn]] • [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarakeppni karla]] <br/>[[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeild karla]] • [[1. deild karla í knattspyrnu|1. deild]] • [[2. deild karla í knattspyrnu|2. deild]] • [[3. deild karla í knattspyrnu|3. deild]] • [[4. deild karla í knattspyrnu|4. deild]] • [[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|Deildakerfið]] • [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]''' |} |} <noinclude> [[Flokkur:Knattspyrnusnið]] </noinclude> 581tqghilcbinnwrci85j6g8qy6knsr 1978922 1978920 2026-09-14T21:32:28Z Nipas2 54688 1978922 wikitext text/x-wiki <!----><templatestyles src="Toccolours/styles.css" /> {| class="toccolours" style="margin: 0.5em auto; width:47em; clear: both; font-size: 95%;text-align:center;" | colspan="12" | {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" | valign="top" | [[Mynd:Football pictogram.svg|42px|Knattspyrna]] |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | '''[[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|Deildarbikarkeppni karla]] • Lið í [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2026]]''' |[[Mynd:Flag of Iceland.svg|42px|Flag of Iceland]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | {{Tnavbar-header|'''Leiktímabil í efstu deildarbikarkeppni kvenna (1996-2026)'''&nbsp;|Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|bgcolor=#BFD7FF}} |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |colspan="3" align="center"| |- |colspan="3" align="center" style="padding: 0 5% 0 5%;"| <span style="visibility:hidden;color:transparent;">1972 &bull; </span> <!-- Ósýnilegt, þá raðast dálkarnir rétt upp --> [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 1996|1996]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 1997|1997]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 1998|1998]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 1999|1999]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2000|2000]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2001|2001]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2002|2002]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2003|2003]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2004|2004]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2005|2005]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2006|2006]] <br/> [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2007|2007]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2008|2008]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2009|2009]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2010|2010]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2011|2011]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2012|2012]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2013|2013]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2014|2014]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2015|2015]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2016|2016]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2017|2017]] <br/> [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2018|2018]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2019|2019]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2020|2020]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2021|2021]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2022|2022]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2023|2023]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2024|2024]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2025|2025]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2026|2026]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | Tengt efni: '''[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Mjólkurbikarinn karla]] • [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|Lengjubikarinn]] • [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarakeppni karla]] <br/>[[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeild karla]] • [[1. deild karla í knattspyrnu|1. deild]] • [[2. deild karla í knattspyrnu|2. deild]] • [[3. deild karla í knattspyrnu|3. deild]] • [[4. deild karla í knattspyrnu|4. deild]] • [[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|Deildakerfið]] • [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]''' |} |} <noinclude> [[Flokkur:Knattspyrnusnið]] </noinclude> 381wyzi0pwp4pqb8zysqsxzrhb34w7r 1978924 1978922 2026-09-14T21:38:53Z Nipas2 54688 1978924 wikitext text/x-wiki <!----><templatestyles src="Toccolours/styles.css" /> {| class="toccolours" style="margin: 0.5em auto; width:47em; clear: both; font-size: 95%;text-align:center;" | colspan="12" | {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" | valign="top" | [[Mynd:Football pictogram.svg|42px|Knattspyrna]] |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | '''[[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|Deildarbikarkeppni karla]] • Lið í [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2026]]''' |[[Mynd:Flag of Iceland.svg|42px|Flag of Iceland]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | {{Tnavbar-header|'''Leiktímabil í efstu deildarbikarkeppni kvenna (1996-2026)'''&nbsp;|Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|bgcolor=#BFD7FF}} |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |colspan="3" align="center"| |- |colspan="3" align="center" style="padding: 0 5% 0 5%;"| <span style="visibility:hidden;color:transparent;">1972 &bull; </span> <!-- Ósýnilegt, þá raðast dálkarnir rétt upp --> [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 1996|1996]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 1997|1997]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 1998|1998]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 1999|1999]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2000|2000]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2001|2001]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2002|2002]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2003|2003]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2004|2004]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2005|2005]] &bull; [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2006|2006]] <br/> [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2007|2007]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2008|2008]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2009|2009]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2010|2010]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2011|2011]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2012|2012]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2013|2013]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2014|2014]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2015|2015]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2016|2016]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2017|2017]] <br/> [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2018|2018]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2019|2019]] &bull; 2020 &bull; 2021 &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2022|2022]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2023|2023]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2024|2024]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2025|2025]] &bull; [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2026|2026]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | Tengt efni: '''[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Mjólkurbikarinn karla]] • [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|Lengjubikarinn]] • [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarakeppni karla]] <br/>[[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeild karla]] • [[1. deild karla í knattspyrnu|1. deild]] • [[2. deild karla í knattspyrnu|2. deild]] • [[3. deild karla í knattspyrnu|3. deild]] • [[4. deild karla í knattspyrnu|4. deild]] • [[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|Deildakerfið]] • [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]''' |} |} <noinclude> [[Flokkur:Knattspyrnusnið]] </noinclude> 5xf3frygrgku1pax2gmvqjb1dcpj66z 14 192828 1978934 2026-09-15T09:54:32Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Bandaríkjamenn|Töframenn]] [[Flokkur:Töframenn]]“ 1978934 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Bandaríkjamenn|Töframenn]] [[Flokkur:Töframenn]] ir7zyaezdy6c2qklysqo75zk8ue2tke 0 192829 1978955 2026-09-15T10:57:41Z Grve Tming 120694 bjo til texta 1978955 wikitext text/x-wiki Sigurður Samúelsson er íslenskur bassaleikari, fæddur árið 1973. Hann er meðlimur og einn stofnenda hljómsveitarinnar Írafár se07sx235c8u77h1swpnpw0mkgf9160