Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 805 1979769 1979764 2026-09-22T12:21:58Z Berserkur 10188 Svona setningar eru óþarfar. 1979769 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | name = Alþingi | native_name = {{Nobold|{{lang|is|Alþingi}}}} | transcription_name = | legislature = [[Kjörnir alþingismenn 2024|Þingmenn]] | foundation = {{ubl|{{upphafsdagur og aldur|930}}|{{lokadagur|1800}} (aflagt)|{{upphafsdagur og aldur|1845}} (endurvakið)}} | new_session = | coa_pic = Althing Logo.svg | coa_res = 250 | house_type = Ein þingdeild | leader1_type = [[Forseti Alþingis|Forseti]] | leader1 = [[Þórunn Sveinbjarnardóttir]] | party1 = [[Samfylking]] | election1 = 4 febrúar 2025 | members = 63 | structure1 = Iceland Althing 2024.svg | structure1_res = 250px | political_groups1 = '''[[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur|Ríkisstjórn]] (36)''' :{{nowrap|{{Color box|{{party color|Samfylking}}|border=darkgray}} [[Samfylking]] (15)}} :{{Color box|{{party color|Viðreisn}}|border=darkgray}} [[Viðreisn]] (11) :{{Color box|{{party color|Flokkur fólksins}}|border=darkgray}} [[Flokkur fólksins]] (10) '''Opposition (27)''' :{{Color box|{{party color|Sjálfstæðisflokkurinn}}|border=darkgray}} [[Sjálfstæðisflokkur]] (14) :{{Color box|{{party color|Miðflokkurinn}}|border=darkgray}} [[Miðflokkurinn]] (8) :{{Color box|{{party color|Framsókn}}|border=darkgray}} [[Framsókn]] (5) | last_election1 = [[Alþingiskosningar 2024|30 nóvember 2024]] | next_election1 = [[Næstu alþingiskosningar|Fyrir 30 nóvember 2028]] | session_room = Althingi.png | session_res = | session_alt = Þinghúsið í Reykjavík | meeting_place = {{Lang|is|[[Alþingishúsið]]|italic=no}}, [[Reykjavík]] | website = {{URL|https://www.althingi.is}} }} [[Mynd:IJsland Reykjavik.jpg|350px|thumb|right|Alþingishúsið séð frá [[Austurvöllur|Austurvelli]].]] '''Alþingi''' er [[löggjafarþing]] [[Ísland]]s sem upphaflega var stofnað [[ár]]ið [[930]] á [[Þingvellir|Þingvöllum]] þar sem það kom saman árlega fram til ársins [[1799]]. Alþingi var endurreist í núverandi mynd í [[Reykjavík]] árið [[1845]]. Á þinginu sitja 63 [[fulltrúalýðræði|fulltrúar]] [[þjóð]]arinnar, alþingismenn,<ref group="punktur">Ritað með litlum staf samkvæmt [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20091116210800/arnastofnun.is/Apps/WebObjects/HI.woa/swdocument/1015313/II.+St%C3%B3r+og+l%C3%ADtill+stafur.pdf II. Stór og lítill stafur] hjá Íslenskri Málstöð</ref> sem eru kjörnir af henni í beinni og leynilegri [[Alþingiskosningar|kosningu]]. Alþingi er æðsti handhafi [[löggjafarvald]]s á Íslandi og samkvæmt [[þingræði]]sreglunni bera [[ráðherra]]r ábyrgð gagnvart Alþingi og [[Ríkisstjórn Íslands|ríkisstjórnin]] verður að njóta stuðnings meirihluta þingheims. Alþingi kemur saman árlega á öðrum þriðjudegi septembermánaðar og stendur til annars þriðjudags septembermánaðar árið eftir ef [[kjörtímabil]]inu lýkur ekki í millitíðinni eða [[Þingrof|þing er rofið]], kjörtímabilið er fjögur ár. Kosningarétt til Alþingis hafa allir íslenskir [[Ríkisborgari|ríkisborgarar]] sem hafa náð 18 ára aldri. Allir þeir sem hafa kosningarétt til þingsins og [[óflekkað mannorð]] eru kjörgengir til Alþingis. Þingið starfar í einni deild ólíkt löggjafarþingum margra annarra ríkja. Reglulegur samkomustaður þingsins er í [[Reykjavík]] þar sem það hefur aðstöðu í [[Alþingishúsið|Alþingishúsinu]] við [[Austurvöllur|Austurvöll]] og fleiri nálægum byggingum. Við sérstakar aðstæður getur [[forseti Íslands]] skipað fyrir um að Alþingi komi saman annars staðar á landinu, sem gerist þó sjaldan og er yfirleitt vegna stórafmæla eða annarra hátíða. == Saga == === Þjóðveldisöld === [[Mynd:2008-05-25 14 33 56 Iceland-Þingvellir.jpg|thumb|right|Þingvellir]] Alþingi er eitt af elstu starfandi [[þing]]um heims og er víða þekkt fyrir það. Það var fullstofnað á [[Þingvellir|Þingvöllum]] árið [[930]], um hálfri öld eftir að [[landnám Íslands]] hófst. Samkvæmt [[Íslendingabók]] var Alþingi upprunalega staðsett í [[Bláskógar|Bláskógum]] en eigandi landsins, Þórir kroppinskeggi, hafði gerst sekur um morð og landið varð almenningseign.<ref>{{cite web |url=http://www.blaskogabyggd.is/Um_Blaskogabyggd/Saga_sveitarfelagsins/ |title=Bláskógabyggð - Saga sveitarfélagsins |access-date=2011-04-03 |archive-date=2011-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110910195742/http://www.blaskogabyggd.is/Um_Blaskogabyggd/Saga_sveitarfelagsins/ |url-status=dead }}</ref> Undirbúningur að stofnun þingsins var talinn hafa verið á árunum [[920]] til 930 en m.a. var maður að nafni [[Úlfljótur (lögsögumaður)|Úlfljótur]] sendur til [[Noregur|Noregs]] til að nema [[lög]] en fyrstu lögin eru einmitt nefnd [[Úlfljótslög]] eftir honum. Lögin í [[Hörðaland]]i í Noregi voru höfð sem fyrirmynd íslenskra laga. Talið er að Alþingi hafi verið valinn staður á Þingvelli vegna þess að það var tiltölulega miðsvæðis og því aðgengilegt flestum. Einnig er talið að ættingjar [[Ingólfur Arnarson|Ingólfs Arnarssonar]], sem áður höfðu stofnað [[Kjalarnesþing]], hafi nokkru ráðið um staðsetningu þingsins.<ref>{{cite web |url=http://www.thingvellir.is/saga/landnam/ |title=Landnám < Saga < thingvellir.is |access-date=2011-04-03 |archive-date=2011-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606113106/http://www.thingvellir.is/saga/landnam/ |url-status=dead }}</ref> === Undir erlendum yfirráðum === Alþingi starfaði sem [[löggjafarsamkoma]] og æðsti [[dómstóll]] landsins þar til á árunum [[1262]]-[[1264|64]] þegar Íslendingar samþykktu [[Gamli sáttmáli|Gamla sáttmála]] og gengu Noregskonungi á hönd. Þá voru nýjar [[lögbók|lögbækur]] lögteknar, [[Járnsíða]] árið [[1271]] og síðan [[Jónsbók]] árið [[1281]]. Við það breyttist hlutverk Alþingis mikið. [[Löggjafarvald]] var í höndum konungs og Alþingis sameiginlega, einkum konungs. [[Dómstörf]]in urðu aðalverkefni þingsins. Árið [[1662]] afsöluðu Íslendingar sér svo [[sjálfstjórn]] í hendur konungi með [[Kópavogsfundurinn|Kópavogssamningi]]. Þinghaldi lauk á Þingvöllum árið 1798, en [[Lögrétta]] kom þó saman í [[Hólavallaskóli|Hólavallaskóla]] í Reykjavík árið 1799 og 1800. Alþingi var lagt af þann 6. júní 1800 en þá fóru nær eingöngu dómstörf þar fram. Hafði það þá starfað samfellt í 870 ár. === Endurreisn Alþingis === Danakonungur gaf út tilskipun um endurreisn Alþingis, þann [[8. mars]] [[1843]] eftir mikla baráttu [[Sjálfstæðisbarátta Íslendinga|sjálfsstæðihreyfingarinnar íslensku]], [[Baldvin Einarsson]] fór þar fremstur í flokki. Fyrstu [[kosningar]]nar fóru fram ári síðar og þing kom í fyrsta skipti saman á endurreistu Alþingi þann [[1. júlí]] [[1845]]. Endurreist Alþingi starfaði fyrst um sinn í [[Latínuskólinn|Latínuskólanum]] (nú [[Menntaskólinn í Reykjavík]]). Árið 1881 flutti Alþingi svo í sitt núverandi húsnæði í [[Alþingishúsið|Alþingishúsinu]] við [[Austurvöllur|Austurvöll]]. Fyrst um sinn var það þó eingöngu [[ráðgjafarþing]], konungi til ráðuneytis um löggjafarmálefni Íslendinga. Árið [[1871]] voru [[Stöðulögin]] sett, þeim fylgdi ný stjórnarskrá, í tilefni af þúsund ára afmæli byggðar á Íslandi, þremur árum seinna. Alþingi fékk takmarkað [[löggjafarvald]], en konungur hafði [[synjunarvald]] og beitti því nokkrum sinnum. Yfir Íslandi var skipaður [[landshöfðingi]] sem var fulltrúi konungs á Alþingi. Íslendingar fengu svo [[Heimastjórnartímabilið|heimastjórn]] árið [[1904]] og þá var [[þingræði]] innleitt sem þýddi að Íslendingar fengu [[Íslandsráðherra]], með aðstöðu á Íslandi, sem var ábyrgur gagnvart Alþingi. Ísland varð [[fullveldi|fullvalda]] ríki árið [[1918]] þegar [[Sambandslögin]] voru sett. Sambandið við Danakonung rofnaði árið [[1940]] í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni, þegar Ísland var hernumið af Bretum, og þann [[15. maí]] [[1941]] samþykkti Alþingi kosningu [[ríkisstjóri Íslands|ríkisstjóra]]. Í það embætti var [[Sveinn Björnsson]] kosinn. [[Sambandslögin]] voru einróma felld úr gildi [[25. febrúar]] [[1944]] á Alþingi en [[þjóðaratkvæðagreiðsla]] var haldin um málið [[20. maí|20.]]-[[23. maí]]. Sambandslögin voru síðan formlega felld úr gildi [[16. júní]] sama ár og síðan var lýst yfir [[sjálfstæði]] Íslands þann [[17. júní]] [[1944]]. === Þróun kosningaréttar === Í fyrstu kosningunum til endurreists Alþingis, árið 1844, höfðu [[kosningaréttur|kosningarétt]] karlmenn 25 ára og eldri að uppfylltum ákveðnum skilyrðum um [[eign]]ir. Það voru um 5% landsmanna. Árið 1903 voru ákvæði rýmkuð um kosningarétt efnaminni manna. Kosningar til Alþingis voru leynilegar frá 1908, en fram að því höfðu þær verið opinberar. Árið 1915 fékk hluti [[kosningaréttur kvenna|kvenna kosningarétt]] og skilyrðin um eignir voru felld niður. Eignalausir verkamenn og vinnumenn til sveita, konur og karlar, fengu samt ekki kosningarétt fyrr en þau höfðu náð 40 ára aldri. Aldursmörkin færðust svo niður um eitt ár á hverju ári. Allir fengu réttinn 25 ára árið 1920. Árið 1934 var kosningaréttur lækkaður í 21 ár, aftur í 20 ár árið 1968, og að lokum í 18 ár árið 1984. === Kjördæmaskipan og deildaskipting === {{aðalgrein|Kjördæmi Íslands}} Árið 1874 var þingi skipt í tvær deildir, efri og neðri deild. Þingmenn voru þá 36 og í efri deild sat þriðjungur þingmanna, eða 12 þingmenn. Sex þeirra voru þjóðkjörnir en sex konungkjörnir. Allir þingmenn í neðri deild voru þjóðkjörnir. Sameiginlegir fundir þingmanna beggja deilda nefndust sameinað Alþingi. Árið 1903 var þingmönnum fjölgað um fjóra og voru þá 40. Við stjórnarskrárbreytingarnar 1915 var konungskjör þingmanna fellt niður og tekið upp [[landskjör]] þar sem allt landið var eitt [[kjördæmi]]. Landskjörnir þingmenn voru sex, þeir voru kosnir til 12 ára og sátu í efri deild. Árið 1920 var þingmönnum fjölgað í 42 og þá var ákveðið að Alþingi kæmi saman árlega. Árið 1934 var þingmönnum aftur fjölgað, nú um 7 eða í 49. Þá var landskjör einnig fellt niður það ár. 1942 var þeim svo fjölgað í 52. Þá var landið 28 kjördæmi, 21 [[einmenningskjördæmi]], sex [[tvímenningskjördæmi]] og Reykjavík sem fékk átta þingmenn. Auk þess voru 11 [[uppbótarþingmaður|uppbótarþingmenn]]. Árið [[1959]] var landinu skipt upp í átta kjördæmi með [[hlutfallskosning]]u auk 11 uppbótarþingsæta. Þingmönnum var aftur fjölgað, nú í 60. Árið [[1984]] var þingmönnum fjölgað í 63 og árið [[1991]] voru deildirnar tvær, [[efri deild|efri]] og [[neðri deild]], sameinaðar. Kjördæmaskipan var svo breytt árið [[1999]] með stjórnarskrárbreytingu og kjördæmunum fækkað í sex. [[Mynd:Overview over Austurvöllur and the House of the Althing, March 30th 1949..jpg|thumb|mótmæli gegn inngöngu í Nató árið 1949.]] == Völd þingsins == Völd Alþingis eiga sér stoð í fyrstu og annari grein [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|stjórnarskrár lýðveldisins Íslands]]. Í fyrstu greininni segir: „Ísland er [[lýðveldi]] með þingbundinni stjórn“ og þeirri annarri er mælt fyrir um [[skipting ríkisvaldsins|þrískiptingu ríkisvaldsins]]. Almennt er talið að með orðalaginu ''þingbundin stjórn'' sé átt við að á Íslandi sé [[þingræði]] eða í það minnsta „að ráðherrar skuli vera háðir Alþingi með ein­hverjum hætti, t.d. með því að standa þinginu reikningsskil gjörða sinna.“<ref>[http://www.stjornarskra.is/media/stjr_itarefni/ST-N_(2005)_skyringar.doc Skýringar við stjórnarskrá lýðveldisins Íslands] (doc)</ref> Mælt er nánar fyrir um [[ráðherraábyrgð]] í 14. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir að Alþingi geti kært ráðherra fyrir embættisrekstur þeirra og dæmi [[landsdómur]] þau mál. Þrískipting ríkisvaldsins felur það í sér að löggjafarvaldið setur lög sem [[framkvæmdarvald]]ið framkvæmir og [[dómsvald]]ið sker úr um þegar ágreiningur kemur upp. Löggjafarvaldið getur ekki leyst úr [[dómsmál]]um né heldur getur það tekið einstaka [[stjórnvaldsákvörðun|stjórnvaldsákvarðanir]] sem er að öllu jöfnu viðfangsefni framkvæmdarvaldsins og nefnist [[opinber stjórnsýsla]]. Að því sögðu er það þó ljóst af þingræðisreglunni og fjárstjórnarvaldi þingsins að ekki er jafnræði milli þessara handhafa ríkisvaldsins heldur er Alþingi ótvírætt valdamesta stofnunin.<ref>Gunnar G. Schram. ''Stjórnskipunarréttur''. (Reykjavík: Háskólaútgáfan, 1997). bls 27.</ref> Mikilvægi fjárstjórnunarvaldsins sést í 42. gr. stjórnarskrárinnar sem segir að fyrir hvert reglulega samankomið Alþingi beri að leggja fram frumvarp til [[fjárlög|fjárlaga]] fyrir það fjárhagsár. Þetta er eitt viðamesta verkefni Alþingis ár hvert enda eru rekstrartekjur hinna ýmsu opinberra stofnana og styrkupphæðir til einkaaðila ákveðin þar.<ref>[http://www.rikiskassinn.is/akvordun-verkefna/fjarlogin/ Fjárlögin | Ríkiskassinn]</ref> [[Mynd:Olafur Ragnar Grimsson - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2010.jpg|thumb|right|[[Ólafur Ragnar Grímsson]] hefur synjað lagafrumvörpum staðfestingar þrisvar sinnum fyrstur forseta Íslands.]] Alþingi er ekki með ótakmarkað löggjafarvald heldur þarf [[forseti Íslands]] að staðfesta lögin með undirskrift sinni. Samkvæmt 19. og 26. gr. stjórnarskrárinnar þarf undirskrift forseta Íslands til þess að veita frumvarpi lagagildi ellegar er þeim vísað til [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]]. Þessi völd forseta Íslands voru lengi vel talin óformleg, þeim var ekki beitt fyrr en [[Ólafur Ragnar Grímsson]] synjaði [[fjölmiðlafrumvarpið|fjölmiðlafrumvarpinu]] staðfestingar árið 2004. Ekki kom til þjóðaratkvæðagreiðslu þá þar sem frumvarpið var dregið til baka af ríkisstjórninni. Í byrjun árs 2010 synjaði Ólafur Ragnar [[Icesave]]-frumvarpinu staðfestingar og fór fram [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 1/2010|þjóðaratkvæðagreiðsla]] um það í mars það ár þar sem lögin voru felld. Í febrúar 2011 synjaði Ólafur nýju frumvarpi sem einnig er kennt við Icesave staðfestingar og var það einnig fellt í [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 13/2011|þjóðaratkvæðagreiðslu]] sem haldin var í apríl það ár. Þá getur forseti Íslands [[þingrof|rofið þing]] samkvæmt 24. gr. stjórnarskrárinnar. Slíkt hefur aldrei gerst á lýðveldistímanum en Alþingi var rofið árið 1931 fyrir tilstuðlan [[Kristján 10.|Kristjáns 10.]] Danakonungs. Um fundarstjórn, embætti Alþingis og feril lagasetningar er mælt fyrir um í [[þingskaparlög]]um. Sumarið 2011 var þingskaparlögum nokkuð breytt, meðal annars var fjölda [[fastanefndir Alþingis|fastanefnda Alþingis]] breytt.<ref>[http://www.althingi.is/dba-bin/ferill.pl?ltg=139&mnr=596 Þingsköp Alþingis (nefndaskipan, eftirlitshlutverk Alþingis o.fl.) - 596. mál lagafrumvarp Lög nr. 84/2011, 139. löggjafarþingi.]</ref> == Lagasetning == Lagasetning á Alþingi fylgir föstu ferli sem mælt er fyrir um í stjórnarskránni og [[þingskaparlög]]um. 38. gr. stjórnarskrárinnar mælir fyrir um að aðeins þingmenn og ráðherrar megi leggja fram lagafrumvörp eða þingsályktunartillögur.<ref>25. gr. stjórnarskrárinnar mælir fyrir um að forseti Íslands geti látið leggja frumvörp til laga eða þingsályktunar fyrir þingið en það hefur ekki gerst.</ref> 44. gr. stjórnarskrárinnar mælir fyrir um að ekkert lagafrumvarp megi samþykkja nema að undangengnum þremur umræðum á Alþingi. Þá segir í 53. gr. stjórnarskrárinnar að Alþingi geti ekki samþykkt mál nema meira en helmingur þingmanna séu viðstaddir atkvæðagreiðslu og 67. gr. þingskaparlaga mælir fyrir um að afl atkvæða ráði úrslitum um mál og málsatriði nema annað sé skýrt tekið fram í stjórnarskránni eða þingskaparlögum. Sem fyrr segir skiptist umfjöllun Alþingis í þrjá umræður. Þriðji kafli þingskaparlaga fjallar nánar um lagasetningu á Alþingi. Þar er mælt fyrir um að að fyrstu umræðu lokinni vísi [[forseti Alþingis]] frumvarpinu til [[fastanefndir Alþingis|fastanefndar Alþingis]] að hans vali. Þingmenn geta krafist atkvæðagreiðslu á þeim tímapunkti um það hvort ljúka beri fyrstu umræðu eða hvort vísa eigi frumvarpinu til annarar fastanefndar en þeirrar sem forseti Alþingis leggur til. Önnur umræða fer fram í fyrsta lagi nóttu eftir að fyrstu umræðu er lokið eða útbýtingu nefndarálits. Þá eru einstaka greinar frumvarpsins ræddar og breytingartillögur ef einhverjar hafa fram komið. Þá eru greidd atkvæði um einstakar greinar frumvarpsins og einstök atriði sem þingmenn æskja eftir að kosið sé um. Þá gengur frumvarpið til þriðju umræðu en þingmenn geta óskað eftir atkvæðagreiðslu áður því til staðfestingar. Hafi frumvarpið breyst við aðra umræðu getur þingmaður eða ráðherra óskað eftir því að nefnd taki það til umfjöllunar á ný. Þriðja og síðasta umræðan fer fram í fyrsta lagi nóttu eftir aðra umræðu. Þá eru ræddar greinar frumvarpsins og breytingartillögur við frumvarpið og einnig frumvarpið í heild. Loks eru greidd atkvæði um breytingartillögurnar ef einhverjar eru og svo frumvarpið í heild. == Embætti þingsins == Æðsta embætti þingsins er [[forseti Alþingis]]. Eins og segir í kynningarbæklingi Alþingis „stjórnar [forseti] þinghaldinu, ákveður dagskrá þingfunda og hefur frumkvæði að því að semja starfsáætlun Alþingis og áætlun um fundarhöld. Forseti hefur enn fremur umsjón með starfi þingnefnda og alþjóðanefnda og fyrirspurnir til ráðherra eru háðar leyfi hans. Forseti sker úr ágreiningi um túlkun þingskapa og umræður utan dagskrár eru bundnar samþykki hans.“<ref>[http://www.althingi.is/pdf/Althingi2010_islenska.pdf Alþingi], 2010 (pdf), bls 16</ref> Samkvæmt stjórnarskránni er forseti Alþingis einn þriggja [[handhafi forsetavalds|handhafa forsetavalds]]. Forsetar Alþingis eru kosnir af þinginu strax eftir þingsetningu og stýrir aldursforseti þingsins, sá þingmaður með lengstu setu á þingi fundum þangað til að forseti Alþingis hefur verið kosinn. Þingmenn eru tilnefndir til embættisins og eru þeir í framboði sem ekki hreyfa við því mótmælum. Sá þingmaður er kosinn sem hlýtur yfir helming atkvæða eða [[hreinn meirihluti|hreinan meirihluta]]. == Stofnanir Alþingis == Tvær [[sjálfstæð stofnun|sjálfstæðar stofnanir]] starfa á vegum Alþingis. Það eru [[umboðsmaður Alþingis]] og [[Ríkisendurskoðun]]. Hlutverk umboðsmanns Alþingis er að hafa eftirlit með [[opinber stjórnsýsla|opinberri stjórnsýslu]] af hálfu Alþingis. Hlutverk Ríkisendurskoðunar er fyrst og fremst að [[endurskoðun|endurskoða]] ríkisreikninginn og reikninga opinberra stofnana. Hvorki umboðsmaður Alþingis né Ríkisendurskoðun lúta beinu [[boðvald]]i Alþingis heldur geta tekið fyrir mál að eigin frumkvæði. Alþingi getur þó krafist skýrslna af hendi Ríkisendurskoðunar um tiltekin mál. == Samsetning þingsins == Eins og fram hefur komið er þingræði á Íslandi. Ísland skilur sig hins vegar frá hinum Norðurlöndunum að því leyti að á Íslandi er sterk hefð fyrir öflugum meirihlutastjórnum. Frá lýðveldisstofnun árið 1944 hafa 15 vantrauststillögur verið lagðar fram af stjórnarandstöðu. Allar hafa þær verið felldar af meirihluta ríkisstjórnarinnar.<ref>[http://visir.is/section/VEFMIDLAR/&template=pdownload&url=/fbl/110413.pdf Fréttablaðið 13. apríl 2011]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, bls 4</ref> Þessi hefð er svo sterk á Íslandi að rætt hefur verið um samþættingu löggjafarvalds og framkvæmdavalds af þeim sökum.<ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20060304030847/www.stjornmalogstjornsysla.is/images/stories/fg2005/thorsteinn.pdf Alþingi í ljósi samþættingar löggjafarvalds og framkvæmdavalds], grein eftir Þorstein Magnússon forstöðumann á skrifstofu Alþingis í vefritinu Stjórnmál og stjórnsýsla</ref> Í stefnuræðu við þingsetningu árið 1997 komst [[Davíð Oddsson]], þá forsætisráðherra svo að orði: {{tilvitnun2|Herra forseti. Ísland er land samsteypustjórna. Við þær aðstæður ræður mestu um hvort vel takist til um stjórn landsmála að samstarf sé gott og trúnaður ríki á milli manna innan ríkisstjórnar og þingmenn stjórnarliðsins séu bærilega sáttir við hvernig mál gangi fram. Þessar forsendur hafa verið fyrir hendi í núverandi stjórnarsamstarfi og hefur það gert gæfumuninn. Auðvitað er togstreita á milli flokkanna um einstök mál, eins og sjálfsagt er. En slíkar glímur eru jafnan háðar undir formerkjum þess að ná niðurstöðu sem báðir flokkar geti unað við, en forðast er að setja samstarfsflokki óbilgjörn eða óaðgengileg skilyrði. Það er ekki síst vegna þessara vinnubragða að þeim áformum sem sett eru fram í stjórnarsáttmála vindur vel fram.|Davíð Oddsson, 2. október 1997<ref>[http://www.althingi.is/altext/122/10/r02203333.sgml 1997-10-02 20:33:33# 122. lþ. 2.1 fundur 20#B stefnuræða forsætisráðherra og umræða um hana#, forsrh.]</ref>}} == Tengt efni == *[[Listi yfir alþingiskosningar]] *[[Alþingisbækur Íslands]] == Tilvitnanir == <div class="references-small">{{reflist}} == Punktar == <div class="references-small"><references group="punktur" /></div> == Tenglar == *[http://www.althingi.is/ Vefsíða Alþingis] **[http://www.althingi.is/kysag/ Kynning og saga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040617233546/http://www.althingi.is/kysag/ |date=2004-06-17 }} ([http://www.althingi.is/pdf/Althingi2010_islenska.pdf kynningarbæklingur]) **[http://ungmennavefur.is Ungmennavefur Alþingis, kynning, saga og kennsluefni ætluð ungmennum] * [http://www.althingi.is/lagas/136a/1991055.html Lög um þingsköp Alþingis 1991 nr. 55 31. maí] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041027194426/www.islandsmyndir.is/html_skjol/sudvesturland/reykjavik/althingishusid/althingishusid_yfirlit1.htm Myndir af Alþingishúsinu í Reykjavík] === Tímarita- og blaðagreinar === * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20060304030847/www.stjornmalogstjornsysla.is/images/stories/fg2005/thorsteinn.pdf Alþingi í ljósi samþættingar löggjafarvalds og framkvæmdavalds], grein eftir Þorstein Magnússon forstöðumann á skrifstofu Alþingis í vefritinu Stjórnmál og stjórnsýsla * [http://www.timarit.is/?issueID=417495&pageSelected=0&lang=0 ''Nótt hinna þinglausu ára - 1800-1845''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=427484&pageSelected=14&lang=0 ''Upptökubönd ná frá Reykjavík til Egilsstaða''; grein í Morgunblaðinu 1987]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Íslensk stjórnmál}} {{Núverandi alþingismenn}} {{Fastanefndir Alþingis}} {{Gæðagrein}} {{S|930}} [[Flokkur:Alþingi| ]] [[Flokkur:Íslenskar ríkisstofnanir]] [[Flokkur:Þing eftir löndum]] 72y6ykb8dtijf0ay6gdp6diaq4eaxfm 0 933 1979820 1912992 2026-09-22T20:36:02Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1979820 wikitext text/x-wiki {{dagatal|apríl}} '''24. apríl''' er 114. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (115. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]]. 251 dagur er eftir af árinu. == Atburðir == * [[858]] - [[Nikulás mikli]] varð páfi. * [[871]] - [[Alfreð mikli]] varð Englandskonungur. * [[1016]] - [[Játmundur járnsíða]] varð konungur Englands. * [[1333]] - [[Kingigtorssuaq-rúnasteinninn]]: Erlingur Sighvatsson, Bjarni Þórðarson og Eindriði Oddson klöppuðu nöfn sín á [[rúnir|rúnastein]] í [[varða|vörðu]] í [[Norðurseta|Norðursetu]], um 30 kílómetrum fyrir norðan þar sem nú er bærinn [[Upernavik]] á [[Grænland]]i, næstum norður á 73° gráðu norðlægrar breiddar. Ártalið er þó óvíst. * [[1558]] - [[María Skotadrottning]] giftist [[Frans 2. Frakkakonungur|Frans 2.]] Frakkakonungi. * [[1585]] - Felice Peretti varð [[Sixtus 5.]] páfi. * [[1596]] - [[Njarðvík]]urbæirnir voru felldir undir [[Vatnsleysustrandarhreppur|Vatnsleysustrandarhrepp]]. * [[1608]] - [[Kristján 4.]] boðaði að allar byggingar [[Þýskaland|þýskra]] kaupmanna á [[konungsjörð]]um eða [[kirkjujörð]]um skyldu rifnar til grunna. * [[1610]] - [[Hollenska Austur-Indíafélagið]] fékk verslunarleyfi í [[Pulicat]] á [[Indland]]i. * [[1704]] - Fyrsta [[fréttablað]]ið í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]], ''[[The Boston News-Letter]]'', hóf útgáfu. * [[1862]] - [[Sigurður málari]] skrifaði hugvekju í ''[[Þjóðólfur|Þjóðólf]]'' þar sem hann hvatti til stofnunar [[Forngripasafnið|Forngripasafns]]. * [[1877]] - [[Stríð Rússlands og Tyrklands 1877-1878|Stríð]] braust út milli [[Rússland|Rússa]] og [[Ottómanaveldið|Ottómanaveldisins]]. Því lauk 1878. * [[1898]] - [[Spænsk-bandaríska stríðið]] hófst þegar [[Spánn]] lýsti yfir stríði gegn [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. * [[1908]] - Bæjarstjórnarkosningar voru haldnar í [[Reykjavík]] * [[1914]] - Síðasti [[aftaka|líflátsdómur]] var kveðinn upp á [[Ísland]]i. [[Dauðadómur|Dómnum]] var síðar breytt í ævilangt [[fangelsi]]. * [[1915]] - [[Þjóðarmorð Tyrkja á Armenum]] hófst með aftöku armenskra menntamanna í austurhluta Anatólíu. * [[1916]] - [[Páskauppreisnin]] hófst á [[Írland]]i. * [[1920]] - [[Rússland]] og [[Pólland]] lýstu yfir stríði. * [[1922]] - [[Hestamannafélagið Fákur]] var stofnað í Reykjavík. * [[1953]] - [[Elísabet 2.]] Bretadrottning sló [[Winston Churchill]] til riddara. * [[1967]] - Sovéski geimfarinn [[Vladimír Komarov]] fórst þegar geimflaugin [[Sojús 1]] hrapaði til jarðar. * [[1967]] - [[Íþróttafélagið Grótta]] var stofnað á Seltjarnarnesi. * [[1968]] - [[Máritíus]] varð aðili að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]]. * [[1970]] - Fjöldi [[Háskóli|háskólastúdenta]] settist að á göngum og í skrifstofum [[Menntamálaráðuneytið|Menntamálaráðuneytisins]] til þess að leggja áherslu á kröfur [[Námsmaður|námsmanna]] erlendis. * [[1970]] - Fyrsti kínverski gervihnötturinn, [[Dong Fang Hong 1]], fór á braut um jörðu. * [[1971]] - Hálf milljón manna mótmælti [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]] í [[Washington-borg]]. * [[1975]] - Sex meðlimir [[Baader-Meinhof-gengið|Baader-Meinhof-gengisins]] hertóku sendiráð [[Vestur-Þýskaland]]s í [[Svíþjóð]] og kröfðust lausnar fanga. * [[1977]] - [[Vlastimil Hort]] setti [[heimsmet]] í [[fjöltefli]] á [[Seltjarnarnes]]i. Hann tefldi við 550 manns á rúmum [[Sólarhringur|sólarhring]]. * [[1980]] - [[Eagle Claw-aðgerðin]]: Bandaríkjamenn reyndu að frelsa 52 bandaríska gísla, sem voru í haldi í [[Teheran]], höfuðborg [[Íran]]s. Leiðangurinn mistókst og engum gíslum var bjargað en átta bandarískir hermenn létu lífið. * [[1981]] - Fjölflokkakerfi var tekið upp í [[Senegal]]. * [[1982]] - [[Jón Páll Sigmarsson]] setti tvö [[Evrópumet]] í [[Lyftingar|lyftingum]], lyfti 362,5 kg í réttstöðu og 940 kg samtals. * [[1982]] - [[Nicole (söngkona)|Nicole]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] fyrir [[Vestur-Þýskaland]] með laginu „Ein bißchen Frieden“. * [[1990]] - [[Hubble-sjónaukinn]] var sendur út í geim um borð í geimskutlunni ''[[Discovery (geimskutla)|Discovery]]''. * [[1990]] - [[Austur-Þýskaland|Austur-]] og [[Vestur-Þýskaland]] samþykktu að taka upp sameiginlega mynt 1. júlí. * [[1993]] - Einn lést þegar stór bílasprengja á vegum [[IRA]] sprakk í [[Bishopsgate]] í London. * [[1994]] - [[Magnús Scheving]] náði öðru sæti á [[heimsmeistaramót]]i í [[þolfimi]], sem haldið var í [[Japan]]. * [[1995]] - Gilbert Murray var myrtur með [[bréfsprengja|bréfsprengju]] frá [[Unabomber]]. <onlyinclude> * [[1999]] - Meðlimir [[Falungong]] stóðu fyrir mótmælum utan við stjórnarbyggingu í [[Zhongnanhai]] sem leiddi til víðtækra ofsókna gegn hreyfingunni. * [[2004]] - [[Kýpur|Kýpurbúar]] greiddu atkvæði um [[Annanáætlunin]]a um sameiningu eyjarinnar. Kýpur-Grikkir höfnuðu henni en Kýpur-Tyrkir samþykktu. * [[2006]] - [[Sprengjutilræðin í Dahab]]: 23 létust þegar þrjár sprengjur sprungu í ferðamannabænum [[Dahab]] á Sínaískaga. * [[2007]] - [[Fóstureyðing]]ar voru leyfðar í [[Mexíkóborg]]. * [[2007]] - Stjörnufræðingar uppgötvuðu lífvænlegu plánetuna [[Gliese 581 c]] í stjörnumerkinu [[Vogin]]ni. * [[2009]] – [[Alþjóða heilbrigðisstofnunin]] varaði við [[svínaflensa|svínaflensufaraldri]] eftir að svínaflensa tók að breiðast út í [[Mexíkó]]. * [[2013]] - 1.134 textílverkamenn létust þegar [[Rana Plaza]] í [[Bangladess]] hrundi. * [[2021]] - [[Indónesíuher]] greindi frá því að kafbáturinn [[KRI Nanggala]] hefði farist með 53 áhafnarmeðlimum.</onlyinclude> == Fædd == * [[1533]] - [[Vilhjálmur þögli]] Óraníufursti (d. [[1584]]). * [[1628]] - [[Soffía Amalía]], Danadrottning (d. [[1685]]). * [[1815]] - [[Anthony Trollope]], breskur rithöfundur (d. [[1882]]). * [[1845]] - [[Carl Spitteler]], svissneskt ljóðskáld og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1924]]). * [[1856]] - [[Henri Philippe Pétain]], franskur herforingi og stjórnmálamaður (d. [[1951]]). * [[1896]] - [[Egill Holmboe]], norskur nasisti (d. [[1986]]). * [[1908]] - [[Józef Gosławski]], pólskur myndhöggvari (d. [[1963]]). * [[1911]] - [[Sigursveinn D. Kristinsson]], íslenskt tónskáld (d. [[1990]]). * [[1924]] - [[Jón Ísberg]], íslenskur sýslumaður (d. [[2009]]). * [[1930]] - [[José Sarney]], forseti Brasilíu. * [[1934]] - [[Shirley MacLaine]], bandarísk leikkona. * [[1942]] - [[Barbra Streisand]], bandarísk leik- og söngkona. * [[1945]] - [[Doug Clifford]], bandarískur trommari ([[Creedence Clearwater Revival]]). * [[1952]] - [[Geir Jón Þórisson]], íslenskur yfirlögregluþjónn. * [[1957]] - [[Bamir Topi]], forseti Albaníu. * [[1960]] - [[Friðrik Karlsson]], íslenskur gítarleikari. * [[1964]] - [[Björn Malmquist]], íslenskur fréttamaður. * [[1964]] - [[Eygló Harðardóttir (myndlistarmaður)|Eygló Harðardóttir]], íslenskur myndlistarmaður. * [[1966]] - [[Alessandro Costacurta]], ítalskur knattspyrnumaður. * [[1968]] - [[Hashim Thaçi]], kósovóskur stjórnmálamaður og stríðsglæpamaður. * [[1974]] - [[Eric Kripke]], bandarískur kvikmyndagerðarmaður. * [[1982]] - [[Kelly Clarkson]], bandarísk söngkona. * [[1991]] - [[Tómas Steindórsson]], íslenskur útvarpsmaður. == Dáin == * [[1342]] - [[Benedikt 12.]] páfi. * [[1731]] - [[Daniel Defoe]], breskur rithöfundur (f. [[1680]]) * [[1840]] - [[Sveinn Pálsson (læknir)|Sveinn Pálsson]], [[læknir]] og [[náttúrufræðingur]]. * [[1944]] - [[Michael Pedersen Friis]], danskur forsætisráðherra (f. [[1857]]). * [[1960]] - [[Max von Laue]], þýskur eðlisfræðingur (f. [[1879]]). * [[1964]] - [[Gerhard Domagk]], þýskur örverufræðingur og nóbelsverðlaunahafi (f. [[1895]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Apríl]] e737ctzw24y1iidas8k9xama0rzigji 0 1079 1979812 1935683 2026-09-22T20:21:01Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1979812 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} '''1968''' ('''MCMLXVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 68. ár 20. aldar og [[hlaupár]] sem hófst á [[mánudagur|mánudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. Árið einkenndist af [[mótmælin 1968|mótmælum]] um allan heim. == Atburðir == === Janúar === [[Mynd:Black_smoke_covers_areas_of_the_capital_city_and_fire_trucks_rush_to_the_scenes_of_fires_set_during_attacks_by_the_Viet_-_NARA_-_541874.jpg|thumb|right|Svartur reykur eftir íkveikjur Víet Kong-liða í Sægon.]] * [[5. janúar]] - [[Vorið í Prag]] hófst með því að [[Alexander Dubček]] var kosinn leiðtogi tékkneska kommúnistaflokksins. * [[10. janúar]] - [[John Gorton]] varð forsætisráðherra Ástralíu. * [[13. janúar]] - [[Johnny Cash]] tók upp plötuna ''[[At Folsom Prison]]'' í [[Folsom-fangelsi]] í Kaliforníu. * [[15. janúar]] - Yfir 300 fórust í [[jarðskjálftinn í Belìce 1968|jarðskjálfta]] á Sikiley. * [[21. janúar]] - Bandarísk [[B-52]]-sprengjuflugvél hrapaði við [[Thule-herstöðin]]a á Grænlandi, með þeim afleiðingum að geislavirk málmbrot dreifðust víða. * [[21. janúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Orrustan um Khe Sanh]] átti sér stað. * [[22. janúar]] - Norðurkóresk herskip hertóku bandaríska könnunarskipið ''[[USS Pueblo]]'' í [[Japanshaf]]i og héldu áhöfninni fanginni fram í desember. * [[25. janúar]] - Ísraelski kafbáturinn ''[[INS Dakar]]'' fórst í Miðjarðarhafi með allri áhöfn. * [[28. janúar]] - Franski kafbáturinn ''[[Minerve (kafbátur)|Minerve]]'' fórst í Miðjarðarhafi með allri áhöfn. * [[30. janúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Fyrsta orrustan um Sægon]] hófst og stóð til 7. mars. Hún var hluti af [[Tetsóknin]]ni, röð skyndiárása [[Víet Kong]] í Suður-Víetnam. * [[31. janúar]] - Forseti [[Naúrú]], [[Hammer DeRoburt]], lýsti yfir sjálfstæði landsins frá Ástralíu. * [[31. janúar]] - [[Víetnamstríðið]]: Víet Kong-liðar réðust á bandaríska sendiráðið í Sægon. === Febrúar === [[Mynd:JO-Grenoble_1968-Parachutistes.jpg|thumb|right|Fallhlífarstökkvarar lenda á ólympíuhringjunum í Grenoble 11. febrúar.]] * [[1. febrúar]] - [[Víetnamstríðið]]: Víet Kong-liðinn [[Nguyễn Văn Lém]] var tekinn af lífi með skammbyssu af suðurvíetnamska lögregluforingjanum [[Nguyễn Ngọc Loan]]. Ljósmynd af aftökunni varð fræg um allan heim og jók andstöðu almennings við stríðið. * [[4. febrúar]] - [[Hamfaraveðrið í Ísafjarðardjúpi 1968|Fárviðri gekk yfir Vestfirði]] sem olli miklum mannskaða í [[Ísafjarðardjúp|Ísafjarðardjúpi]]. ''[[Heiðrún II]]'' frá Bolungarvík fórst með sex mönnum. Breski togarinn ''[[Ross Cleveland (skip)|Ross Cleveland]]'' fórst með nítján mönnum en einn komst af. Breski togarinn ''[[Notts County (skip)|Notts County]]'' strandaði við Snæfjallaströnd og bjargaði [[Varðskipið Óðinn (1960)|varðskipið ''Óðinn'']] átján manns en einn fórst. * [[6. febrúar]] - [[Vetrarólympíuleikarnir 1968]] hófust í [[Grenoble]] í Frakklandi. * [[12. febrúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Blóðbaðið í Phong Nhị og Phong Nhất]] átti sér stað. * [[17. febrúar]] - [[Kolakraninn]] í Reykjavíkurhöfn var rifinn. * [[21. febrúar]] - Sænski menntamálaráðherrann, [[Olof Palme]], tók þátt í mótmælum gegn Víetnamstríðinu í Stokkhólmi og sagði í ræðu að stríðið væri ógn við lýðræðið. * [[23. febrúar]] - [[Hjartasjúkdómafélagið]] var stofnað af íslenskum læknum. * [[24. febrúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Tetsóknin]] stöðvaðist og her Suður-Víetnam náði [[Huế]] aftur á sitt vald. * [[25. febrúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Blóðbaðið í Hà My]] átti sér stað. * [[28. febrúar]] - Indverski tilraunabærinn [[Auroville]] var stofnaður í Tamil Nadu með styrk frá Unesco. === Mars === * [[2. mars]] - [[Baggeridge-kolanáman|Baggeridge-kolanámunni]] í West Midlands var lokað. * [[7. mars]] - [[Fyrsta orrustan um Sægon|Fyrstu orrustunni um Sægon]] lauk. * [[8. mars]] - [[Stjórnarkreppan í Póllandi 1968]] hófst með mótmælum námsmanna. * [[8. mars]] - Sovéski kafbáturinn ''[[K-129]]'' fórst með allri áhöfn suðvestur af Hawaii. * [[8. mars]] - Bandaríski sendiherrann var kallaður heim frá Svíþjóð vegna andstöðu sænsku stjórnarinnar við Víetnamstríðið. * [[11. mars]] - [[Lyndon B. Johnson]] Bandaríkjaforseti gaf út tilskipun um að allar tölvur keyptar af alríkisstjórninni skyldu styðja [[ASCII]]-stafalykilinn. * [[11. mars]] - Sænska kvikmyndin ''[[Ég er forvitin blá]]'' var frumsýnd. * [[12. mars]] - [[Máritíus]] fékk sjálfstæði frá Bretum. * [[16. mars]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Fjöldamorðin í My Lai]]. Bandarískir hermenn myrtu alla íbúa í heilu þorpi þrátt fyrir að þar væru engir karlmenn á hermennskualdri. * [[19. mars]] - Nemendur við [[Howard-háskóli|Howard-háskóla]] í Washington D.C. hófu vikulöng mótmæli gegn Víetnamstríðinu og Evrópumiðuðu námi. * [[22. mars]] - [[Daniel Cohn-Bendit]] ásamt sjö öðrum námsmönnum hertók stjórnarskrifstofur [[Nanterre-háskóli|Nanterre-háskóla]]. * [[24. mars]] - [[Aer Lingus flug 712]] hrapaði við [[Wexford]] með þeim afleiðingum að 61 farþegi og áhöfn fórust. * [[28. mars]] - Brasilíski menntaskólaneminn [[Edson Luís de Lima Souto]] var skotinn til bana af lögreglu fyrir að mótmæla matarverði í mötuneyti skólans. === Apríl === [[Mynd:Garment_workers_listen_to_funeral_service_for_MLK_on_portable_radio_April_8_1968.jpg|thumb|right|Bandarískar saumakonur hlusta á útvarpsútsendingu frá útför Martin Luther King 9. apríl.]] * [[2. apríl]] - [[Kennitala|Kennitölur]] voru teknar upp í Danmörku. * [[2. apríl]] - Sprengjur sprungu í tveimur verslunum í [[Frankfurt am Main]]. [[Andreas Baader]] og [[Gudrun Ensslin]] voru síðar handtekin og kærð fyrir íkveikju. * [[4. apríl]] - [[Martin Luther King]] var myrtur af James Earl Ray í Memphis, Tennessee. * [[4. apríl]] - [[AEK B.C.]] vann [[Evrópubikarkeppni í körfuknattleik karla]] með sigri á [[USK Praha]] fyrir framan 80.000 áhorfendur, sem var met. * [[4. apríl]] - Óeirðir hófust víða um Bandaríkin í kjölfar morðsins á Martin Luther King. * [[6. apríl]] - Spænska söngkonan [[Massiel]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1968]] með laginu „La, la, la“. * [[6. apríl]] - Gassprenging varð 41 að bana í [[Richmond (Indiana)|Richmond]] í Indiana. * [[7. apríl]] - Breski ökuþórinn [[Jim Clark]] lést í [[Formúla 2|Formúlu 2]]-kappakstri við [[Hockenheim]]. * [[11. apríl]] - [[Josef Bachmann]] reyndi að myrða þýska aðgerðasinnann [[Rudi Dutschke]], en mistókst. Dutschke lést vegna heilaáverkanna 11 árum síðar. * [[18. apríl]] - Bandaríski auðjöfurinn [[Robert P. McCulloch]] keypti [[Lundúnabrú]] og flutti hana stein fyrir stein til [[Lake Havasu City]] í Arisóna. * [[20. apríl]] - [[Pierre Elliott Trudeau]] var kosinn fimmtándi forsætisráðherra Kanada. * [[23. apríl]] - Fyrsta [[hjartaígræðsla]]n í Evrópu var framkvæmd af læknum í París. * [[23. apríl]] - [[Mótmælin í Columbia-háskóla 1968]] hófust. Stúdentar lokuðu háskólanum í viku. * [[23. apríl]] - [[Sameinaða meþódistakirkjan]] var stofnuð með sameiningu [[Meþódistakirkjan|Meþódistakirkjunnar]] og [[Evangelíska sameinaða bræðrakirkjan|Evangelísku sameinuðu bræðrakirkjunnar]] í Dallas, Texas. * [[25. apríl]] - Yfir 50 fórust þegar ferju hvolfdi rétt hjá [[Wellington]] á Nýja-Sjálandi. === Maí === [[Mynd:Frankrijk._Sorbonne_bezet_door_studenten,_Bestanddeelnr_921-3976.jpg|thumb|right|Stúdentar mótmæla við Sorbonne-háskóla í París.]] * [[1. maí]] - Ítalski verkfræðingurinn [[Giorgio Rosa]] lýsti yfir sjálfstæði [[Rósaey]]jar undan strönd Ítalíu. * [[2. maí]] - [[Maíuppþotin í París]] hófust með því að stjórn Parísarháskóla í Nanterre ákvað að loka skólanum vegna árekstra við stúdenta. * [[8. maí]] - 85 fórust þegar [[Braniff International Airways flug 352]] fórst við Dawson í Texas. * [[13. maí]] - [[Stúdentaóeirðirnar í París]]: Milljónir tóku þátt í mótmælagöngu í París. * [[16. maí]] - Hluti blokkarinnar [[Ronan Point]] í London hrundi með þeim afleiðingum að 5 létust. * [[17. maí]] - [[Fimleikasamband Íslands]] var stofnað. * [[17. maí]] - [[Nímenningarnir frá Catonsville]] tóku herkvaðningargögn frá herkvaðningarskrifstofu í Maryland og brenndu þau með [[napalm]]i. * [[18. maí]] - Fyrstu [[Hot Wheels]]-bílarnir frá [[Mattel]] komu á markað. * [[22. maí]] - Bandaríski kjarnorkukafbáturinn ''[[Scorpion (kafbátur)|Scorpion]]'' fórst með 99 manns um borð suðvestan við Asóreyjar. * [[23. maí]] - [[Hólmavíkurkirkja]] var vígð. * [[26. maí]] - [[H-dagurinn]]: Skipt var yfir í hægri umferð á Íslandi. * [[26. maí]] - Sænski flugmaðurinn [[Carl Gustaf von Rosen]] vakti athygli með því að leiða flugflota sex lítilla flugvéla gegn Nígeríu í [[stríðið um Bíafra|stríðinu um Bíafra]]. * [[30. maí]] - [[Charles de Gaulle]] leysti [[franska þingið]] upp eftir hrinu mótmæla og verkfalla og boðaði til kosninga. === Júní === [[Mynd:Studentske_demonstracije_u_Beogradu_1968.jpg|thumb|right|Stúdentar mótmæla í Belgrad.]] * [[1. júní]] - [[Félagsstofnun stúdenta]] tók formlega til starfa við Háskóla Íslands. * [[1. júní]] - [[Laugardalslaug]] var vígð í Reykjavík. * [[2. júní]] - [[Stúdentaóeirðirnar í Júgóslavíu]] hófust í Belgrad. * [[3. júní]] - Róttæki femínistinn [[Valerie Solanas]] skaut [[Andy Warhol]] á vinnustofu hans. Hann lifði skotárásina af. * [[4. júní]] - [[S&P 500|Standard & Poor's-vísitalan]] fór í fyrsta sinn yfir 100 punkta. * [[4. júní]] - [[Pierre Trudeau]] vann stórsigur í kosningum í Kanada. * [[5. júní]] - [[Morðið á Robert F. Kennedy|Robert F. Kennedy var myrtur af Sirhan Sirhan]] í Los Angeles, Kaliforníu. * [[5. júní]] - [[Evrópukeppnin í knattspyrnu 1968]] hófst á Ítalíu. * [[7. júní]] - [[Godtfred Kirk Christiansen]] opnaði [[Legoland]] í Danmörku. * [[8. júní]] - [[James Earl Ray]] var handtekinn fyrir morðið á Martin Luther King. * [[10. júní]] - [[Ítalía]] sigraði Evrópukeppnina í knattspyrnu 1968 með 2-0 sigri á Júgóslavíu. * [[12. júní]] - Hryllingsmyndin ''[[Barn Rosemary]]'' var frumsýnd í Bandaríkjunum. * [[17. júní]] - [[Kommúnistaflokkur Malasíu]] boðaði byltingu og lýst var yfir neyðarástandi. * [[21. júní]] - [[Blóðugi föstudagurinn í Ríó de Janeiro]]: Stúdentamótmæli enduðu með því að 28 stúdentar voru skotnir til bana af hermönnum. * [[23. júní]] - [[Puerta-harmleikurinn]]: 74 létust og hundruð slösuðust í troðningi eftir knattspyrnuleik í [[Búenos Aíres]]. * [[23. júní]] - [[Keflavíkurgangan 1968|Keflavíkurganga]] á vegum hernámsandstæðinga var gengin frá hliði herstöðvarinnar til Reykjavíkur. * [[26. júní]] - Japanar fengu stjórn [[Bonin-eyjar|Bonin-eyja]] aftur í hendur eftir 23 ára hernám Bandaríkjahers. * [[26. júní]] - [[Hundrað þúsund manna gangan]] var farin í [[Ríó de Janeiro]] til að mótmæla herforingjastjórninni í Brasilíu. * [[30. júní]] - [[Kristján Eldjárn]] var kjörinn forseti Íslands. === Júlí === [[Mynd:Pape Paul VI – Vatican, 1968.jpg|thumb|right|Páll 6. páfi árið 1968.]] * [[1. júlí]] - [[Samningur um að dreifa ekki kjarnavopnum]] tók gildi. * [[3. júlí]] - Samtök ítalskra knattspyrnumanna, [[Associazione Italiana Calciatori]], voru stofnuð með [[Sergio Campana]] sem formann. * [[3. júlí]] - [[Leoníd Brezhnev]] varaði stjórnvöld í Tékkóslóvakíu við því að ógna sósíalísku þjóðskipulagi með yfirstandandi lýðræðisvæðingu. * [[4. júlí]] - Breski siglingamaðurinn [[Alec Rose]] kom til hafnar í [[Portsmouth]] eftir 354 daga siglingu umhverfis hnöttinn. * [[7. júlí]] - Frakkar sprengdu kjarnorkusprengju í tilraunskyni á rifinu [[Mururoa]]. * [[11. júlí]] - Japanska mangatímaritið ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' hóf göngu sína. * [[15. júlí]] - Fyrsta flutningaskipið lagði að bryggju í [[Sundahöfn]] í Reykjavík. * [[17. júlí]] - [[Saddam Hussein]] varð varaformaður byltingarráðsins í Írak eftir valdarán. * [[18. júlí]] - [[Intel Corporation]] var stofnað í Kaliforníu. * [[20. júlí]] - [[Ólympíuleikar fólks með þroskahömlun]] fóru fram í fyrsta sinn í Chicago í Bandaríkjunum. * [[23. júlí]] - [[Glenville-skotbardaginn]] milli svartra aðgerðasinna og lögreglu hófst í [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]], Ohio. * [[25. júlí]] - [[Páll 6. páfi]] gaf út páfabréfið ''[[Humanae vitae]]'' sem staðfesti andstöðu kirkjunnar við [[getnaðarvörn|getnaðarvarnir]]. * [[29. júlí]] - [[Arenalfjall]] í [[Kosta Ríka]] gaus í fyrsta sinn í margar aldir. === Ágúst === [[Mynd:Franti%C5%A1ek_Dost%C3%A1l_Srpen_1968_4_(cropped).jpg|thumb|right|Sovéskur skriðdreki í Prag.]] * [[1. ágúst]] - [[Hassanal Bolkiah]] var krýndur soldán af Brúnei. * [[2. ágúst]] - Yfir 200 létust í [[Casiguran-jarðskjálftinn|Casiguran-jarðskjálftanum]] á Filippseyjum. * [[8. ágúst]] - [[Richard Nixon]] og [[Spiro Agnew]] voru tilnefndir frambjóðendur flokksins til forseta og varaforseta á Landsþingi Repúblikana í [[Miami Beach]], Flórída. * [[11. ágúst]] - Síðasta ferð gufuknúinna lesta á vegum [[British Rail]] var farin með farþega milli Liverpool og Carlisle. * [[18. ágúst]] - Yfir 100 fórust þegar tvær rútur runnu út í [[Hida-á]] í Japan vegna úrhellisrigningar. * [[20. ágúst]] - [[Vorið í Prag]] var barið niður af 200.000 hermönnum og 5.000 skriðdrekum frá Varsjárbandalaginu. * [[22. ágúst]] - [[Youth International Party]] stóð fyrir mótmælum gegn Víetnamstríðinu við Landsþing Demókrata í Chicago. * [[24. ágúst]] - [[Norræna húsið]] í Reykjavík var opnað. * [[24. ágúst]] - [[Canopus-tilraunin]]: Frakkar sprengdu vetnissprengju á rifinu [[Fangataufa]] í Frönsku Pólýnesíu. * [[29. ágúst]] - Norski krónprinsinn [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haraldur]] gekk að eiga [[Sonja Noregsdrottning|Sonju Haraldsen]]. * [[31. ágúst]] - [[Jarðskjálftarnir í Dasht-e Bayaz og Ferdows]]: 15.000 manns létust þegar jarðskjálfti reið yfir austurhluta Írans. === September === * [[1. september]] - Hljómsveitin [[Black Sabbath]] kom fyrst saman undir nafninu Earth. * [[1. september]] - [[Veltir (bílaumboð)|Bílaumboðið Veltir]] var stofnað. * [[2. september]] - Tveir kafarar uppgötvuðu [[Bimini-vegurinn|Bimini-veginn]], reglulega röð kalksteinshellna neðansjávar. * [[3. september]] - [[António de Oliveira Salazar]], einræðisherra í Portúgal, slasaðist alvarlega í strandhýsi sínu í [[Estoril]]. * [[6. september]] - [[Esvatíní]] hlaut sjálfstæði (sem Svasíland). * [[7. september]] - 95 fórust þegar [[Air France flug 1611]] hrapaði í Miðjarðarhafið. * [[9. september]] - Helstu leiðtogar bandarísku stúdentahreyfingarinnar voru handteknir eftir mótmælin í Chicago. * [[12. september]] - Danski boxarinn [[Tom Bogs]] vann sinn fyrsta Evrópumeistaratitil með sigri á Lothar Stengel. * [[13. september]] - [[Albanía]] dró sig út úr Varsjárbandalaginu vegna innrásarinnar í Tékkóslóvakíu. * [[17. september]] - [[D'Oliveira-hneykslið]]: [[Marylebone Cricket Club]] hætti við að leika í Suður-Afríku þegar Suður-Afríkumenn neituðu að samþykkja litaða leikmanninn [[Basil D'Oliveira]] á vellinum. * [[21. september]] - Ómannaða sovéska geimfarið ''[[Zond 5]]'' sneri aftur til jarðar með lífverur um borð. * [[22. september]] - Egypska hofið [[Abu Simbel]] var opnað almenningi fjórum árum eftir að vinna við flutning þess hófst. * [[23. september]] - [[Tetsóknin]]ni í Víetnam lauk. * [[26. september]] - Ritskoðun leikrita var afnumin í Bretlandi. Söngleikurinn ''[[Hárið]]'' var frumsýndur á [[West End]] daginn eftir. * [[27. september]] - [[Marcelo Caetano]] varð forsætisráðherra Portúgals. === Október === [[Mynd:Apollo_7_during_the_first_live_television_transmission_from_space.jpg|thumb|right|Fyrsta beina útsendingin úr geimnum frá ''Apollo 7''.]] * [[2. október]] - [[Blóðbaðið í Tlatelolco]]: Hundruð námsmanna voru myrt af hernum í kjölfar mótmæla í [[Tlatelolco]] í Mexíkóborg. * [[3. október]] - [[Juan Velasco Alvarado]] rændi völdum í Perú. * [[5. október]] - Lögregla á [[Norður-Írland]]i barði á mótmælendum í friðsamri mannréttindagöngu í Derry. Atvikið vakti hneyksli víða um heim og varð upphafið að tveggja daga uppþotum í Derry. * [[8. október]] - Bandaríkjaher og her Suður-Víetnam hófu [[Sealords-aðgerðin]]a í ósum [[Mekong]]. * [[11. október]] - NASA sendi mannaða geimfarið ''[[Apollo 7]]'' á braut um jörðu. * [[11. október]] - Herforingjar undir stjórn [[Omar Torrijos]] steyptu lýðræðislega kjörinni stjórn [[Arnulfo Arias]] í Panama af stóli. * [[12. október]] - [[Miðbaugs-Gínea]] hlaut sjálfstæði frá Spáni. * [[12. október]] - [[Sumarólympíuleikarnir 1968]] voru settir í Mexíkó. * [[16. október]] - [[Rodney-uppþotin]] hófust í Kingston á Jamaíku eftir að aðgerðasinninn [[Walter Rodney]] var bannaður frá landinu. * [[16. október]] - Bandarísku hlaupararnir [[Tommie Smith]] og [[John Carlos]] heilsuðu með krepptum hnefa eftir að hafa unnið gull- og bronsverðlaun í 200 metra spretthlaupi. * [[16. október]] - [[Jimi Hendrix]] gaf út tvöföldu plötuna ''[[Electric Ladyland]]''. * [[20. október]] - [[Jacqueline Kennedy]], fyrrum forsetafrú Bandaríkjanna, gekk að eiga gríska skipakónginn [[Aristoteles Onassis]]. * [[25. október]] - [[Led Zeppelin]] komu í fyrsta sinn fram á tónleikum í [[Surrey-háskóli|Surrey-háskóla]]. * [[31. október]] - Bandaríkjaforseti, [[Lyndon B. Johnson]], tilkynnti að öllum sprengjuárásum á Norður-Víetnam yrði hætt. === Nóvember === [[Mynd:Farmington-Mine-Disaster-smoke.jpg|thumb|right|Eldur og reykur stígur upp af Farmington-námunni í Vestur-Virginíu.]] * [[5. nóvember]] - [[Richard Nixon]] sigraði [[forsetakosningar í Bandaríkjunum 1968]]. * [[5. nóvember]] - Vélbáturinn ''[[Þráinn NK 70]]'' fórst í aftakaveðri austan við Vestmannaeyjar og með honum níu menn. * [[11. nóvember]] - Á [[Maldívur|Maldívum]] var lýst yfir stofnun lýðveldis. * [[12. nóvember]] - [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] sneri við lögum sem bönnuðu kennslu [[þróunarkenningin|þróunarkenningarinnar]] í skólum í [[Arkansas]]. * [[12. nóvember]] - [[Leoníd Brezhnev]] réttlætti innrás Sovétríkjanna í Tékkóslóvakíu með vísun til [[Brezhnev-kenningin|Brezhnev-kenningarinnar]]. * [[15. nóvember]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Commando Hunt-aðgerðin]] hófst með sprengjuárásum á [[Ho Chi Minh-slóðin]]a í Laos. * [[17. nóvember]] - [[British European Airways]] tók farþegaþotuna [[BAC One-Eleven]] í notkun. * [[17. nóvember]] - [[Heiðuhneykslið]]: [[NBC]] hóf að sýna kvikmyndina ''[[Heiða (kvikmynd frá 1968)|Heiðu]]'' nokkrum mínútum fyrir lok leiks [[Oakland Raiders]] og [[New York Jets]] með þeim afleiðingum að þúsundir reiðra fótboltaáhugamanna hringdu í skiptiborð sjónvarpsstöðvarinnar. * [[19. nóvember]] - [[Moussa Traoré]] rændi völdum í Malí. * [[20. nóvember]] - [[Farmington-námuslysið]] olli dauða 78 manna. * [[30. nóvember]] - [[Landssamtök norskra Sama]] voru stofnuð. === Desember === [[Mynd:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|right|„Jarðarupprás“, tekin úr geimfarinu ''Apollo 8''.]] * [[9. desember]] - [[Douglas Engelbart]] stóð fyrir „[[móðir allra sýnidæma|móður allra sýnidæma]]“ á ráðstefnu tölvunarfræðinga í San Francisco þar sem hann sýndi bæði [[oN-Line System]], fyrsta kerfið sem notaðist við [[tengitexti|tengitexta]], og [[tölvumús]]ina, á fundi sem um 1000 manns sóttu. * [[10. desember]] - Stærsta rán í sögu Japans, [[300 milljón jena ránið]], átti sér stað í Tókýó. * [[11. desember]] - Bandaríska [[dans- og söngvamynd]]in ''[[Oliver!]]'' var frumsýnd. * [[19. desember]] - Sænsku bílaframleiðendurnir [[Saab]] og [[Scania]] sameinuðust í [[Saab-Scania]]. Þeim var aftur skipt á 10. áratugnum. * [[20. desember]] - Fyrstu morðin sem kennd voru við [[Dýrahringsmorðinginn|Dýrahringsmorðingjann]] áttu sér stað í [[Benicia]] í Kaliforníu. * [[22. desember]] - [[Mao Zedong]] mælti með því að menntuð borgaræska Kína færi í endurmenntun í sveitum landsins, sem var upphafið að „[[niður í sveitina]]“-hreyfingunni. * [[23. desember]] - [[Þorláksmessuslagurinn]]: Átök urðu milli lögreglu og mótmælenda á Lækjartorgi í Reykjavík. * [[24. desember]] - Bandaríska geimfarið ''[[Apollo 8]]'' komst á braut um tunglið og sá myrku hlið tunglsins í fyrsta sinn. Geimfarinn [[William Anders]] tók hina frægu ljósmynd „[[Jarðarupprás]]“. * [[28. desember]] - [[Ísraelsher]] gerði loftárásir á flugvöllinn í [[Beirút]] í Líbanon og eyðilagði fjölda flugvéla. ==Fædd== * [[9. janúar]] - [[Cameron Todd Willingham]], bandarískur dauðadæmdur fangi (d. [[2004]]). * [[12. janúar]] - [[Rachael Harris]], bandarísk leikkona. * [[14. janúar]] - [[LL Cool J]], bandarískur rappari. * [[23. janúar]] - [[Sigrún Eva Ármannsdóttir (söngkona)|Sigrún Eva Ármannsdóttir]], íslensk söngkona. * [[27. janúar]] - [[Jón Ásgeir Jóhannesson]], íslenskur athafnamaður. * [[29. janúar]] - [[Edward Burns]], bandarískur leikari. * [[30. janúar]] - [[Filippus 6. Spánarkonungur]]. * [[16. febrúar]] - [[Flosi Þorgeirsson]], íslenskur sagnfræðingur. * [[18. febrúar]] - [[Molly Ringwald]], bandarísk leikkona. * [[24. febrúar]] - [[Mitch Hedberg]], bandarískur uppistandari (d. [[2005]]). * [[2. mars]] - [[Daniel Craig]], enskur leikari. * [[3. mars]] - [[Brian Cox (eðlisfræðingur)|Brian Cox]], breskur öreindafræðingur. * [[4. mars]] - [[Patsy Kensit]], ensk leikkona og söngkona. * [[6. mars]] - [[Moira Kelly]], bandarísk leikkona. * [[8. mars]] - [[Siggi Hlö]], íslenskur útvarpsmaður. * [[8. mars]] - [[Jónmundur Guðmarsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[14. mars]] - [[Magnús Árni Magnússon]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[15. mars]] - [[Kahimi Karie]], japönsk söngkona. * [[23. mars]] - [[Bjarni Ármannsson]], íslenskur athafnamaður. * [[23. mars]] - [[Damon Albarn]], enskur tónlistarmaður. * [[29. mars]] - [[Lucy Lawless]], nýsjálensk leikkona og söngkona. [[Mynd:Celine_Dion_Concert_-_Singing_I'm_Alive.jpg|thumb|right|Céline Dion.]] * [[30. mars]] - [[Céline Dion]], kanadísk söngkona. * [[30. mars]] - [[Ari Alexander Ergis Magnússon]], íslenskur kvikmyndaleikstjóri. * [[3. apríl]] - [[Jamie Hewlett]], enskur myndasöguhöfundur. * [[10. apríl]] - [[Orlando Jones]], bandarískur leikari. * [[14. apríl]] - [[Heimir Eyvindarson]], íslenskur hljómborðsleikari. * [[21. apríl]] - [[Tatjana Ústínova]], rússneskur rithöfundur. * [[23. apríl]] - [[Timothy McVeigh]], bandarískur hryðjuverkamaður (d. [[2001]]). * [[29. apríl]] - [[Kolinda Grabar-Kitarović]], króatísk stjórnmálakona. * [[1. maí]] - [[Oliver Bierhoff]], þýskur knattspyrnumaður. * [[4. maí]] - [[Julian Barratt]], enskur leikari. * [[7. maí]] - [[Traci Lords]], bandarísk söngkona og leikkona. * [[10. maí]] - [[Thomas Coville]], franskur siglingamaður. * [[11. maí]] - [[Jeffrey Donovan]], bandarískur leikari. * [[13. maí]] - [[Scott Morrison]], ástralskur stjórnmálamaður. * [[16. maí]] - [[Pálína Jónsdóttir]], íslensk leikkona. * [[20. maí]] - [[Rögnvaldur D. Ingþórsson]], íslenskur heimspekingur. * [[22. maí]] - [[Ígor Ledjakhov]], rússneskur knattspyrnumaður. * [[25. maí]] - [[Kristjana Stefánsdóttir]], íslensk tónlistarkona. * [[26. maí]] - [[Friðrik Danakrónprins]]. * [[27. maí]] - [[Sæmundur Kristinn Sigurðsson]], tæknistjóri RÚV. * [[28. maí]] - [[Kylie Minogue]], áströlsk söngkona og leikkona. * [[29. maí]] - [[Sigríður Ingibjörg Ingadóttir]], íslensk stjórnmálakona. * [[1. júní]] - [[Jason Donovan]], ástralskur leikari og söngvari. * [[4. júní]] - [[Faizon Love]], bandarískur leikari. * [[9. júní]] - [[Gunnar Bragi Sveinsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[11. júní]] - [[Ólafur Þ. Stephensen]], íslenskur ritstjóri. * [[12. júní]] - [[Birgir Ármannsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[13. júní]] - [[David Gray]], enskur tónlistarmaður. * [[14. júní]] - [[Ukhnaagiin Khürelsükh]], mongólskur stjórnmálamaður. * [[16. júní]] - [[James Patrick Stuart]], enskur leikari. * [[20. júní]] - [[Mateusz Morawiecki]], pólskur stjórnmálamaður. * [[25. júní]] - [[Sigursteinn Gíslason]], íslenskur knattspyrnumaður (d. [[2012]]). * [[26. júní]] - [[Jovenel Moïse]], haítískur stjórnmálamaður (d. [[2021]]). * [[26. júní]] - [[Guðni Th. Jóhannesson]], íslenskur sagnfræðingur. * [[6. júlí]] - [[Ásdís Halla Bragadóttir]], íslensk stjórnmálakona. * [[7. júlí]] - [[Danny Jacobs]], bandarískur leikari. * [[7. júlí]] - [[Jorja Fox]], bandarísk leikkona. * [[8. júlí]] - [[Michael Weatherly]], bandarískur leikari. * [[22. júlí]] - [[Vala Þórsdóttir]], íslensk leikkona. * [[24. júlí]] - [[Kristin Chenoweth]], bandarísk leikkona. * [[25. júlí]] - [[John Grant]], bandarískur tónlistarmaður. * [[2. ágúst]] - [[Stefan Effenberg]], þýskur knattspyrnumaður. * [[3. ágúst]] - [[Eyjólfur Sverrisson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[5. ágúst]] - [[Marine Le Pen]], franskur stjórnmálamaður. * [[5. ágúst]] - [[Colin McRae]], skoskur ökuþór (d. [[2007]]). * [[5. ágúst]] - [[Mustafa Ahmed al-Hawsawi]], sádiarabískur hryðjuverkamaður. * [[15. ágúst]] - [[Debra Messing]], bandarísk leikkona. * [[17. ágúst]] - [[Anthony E. Zuiker]], bandarískur framleiðandi. * [[31. ágúst]] - [[Sigrún Sól Ólafsdóttir]], íslensk leikkona. * [[10. september]] - [[Guy Ritchie]], enskur kvikmyndaleikstjóri. * [[18. september]] - [[Skúli Mogensen]], íslenskur athafnamaður. * [[19. september]] - [[Lila Downs]], mexíkósk söngkona. * [[20. september]] - [[Sigurjón Kjartansson]], íslenskur tónlistarmaður og handritshöfundur. * [[23. september]] - [[Erik Weihenmayer]], bandarískur fjallgöngumaður. * [[25. september]] - [[Will Smith]], bandarískur söngvari, rappari og leikari. * [[25. september]] - [[Jóhann Hollandsprins]] (d. [[2013]]). * [[26. september]] - [[Ben Shenkman]], bandarískur leikari. * [[27. september]] - [[Mari Kiviniemi]], finnsk stjórnmálakona. * [[28. september]] - [[Naomi Watts]], bresk leikkona. * [[8. október]] - [[Emily Procter]], bandarísk leikkona. * [[8. október]] - [[Ingimar Oddsson]], íslenskur tónlistarmaður. * [[11. október]] - [[Jane Krakowski]], bandarísk leikkona. * [[11. október]] - [[Halla Tómasdóttir]], íslenskur hagfræðingur. * [[15. október]] - [[Falur Harðarson]], íslenskur körfuknattleiksmaður. * [[15. október]] - [[Bergljót Arnalds]], íslenskur rithöfundur. * [[2. nóvember]] - [[Samantha Ferris]], kanadísk leikkona. * [[7. nóvember]] - [[Óttarr Proppé]], íslenskur tónlistarmaður. * [[8. nóvember]] - [[Parker Posey]], bandarísk leikkona. * [[12. nóvember]] - [[Kathleen Hanna]], bandarísk tónlistarkona. * [[23. nóvember]] - [[Hamid Hassani]], íranskur fræðimaður og rannsakandi. * [[24. nóvember]] - [[Scott Krinsky]], bandarískur leikari. * [[2. desember]] - [[Lucy Liu]], bandarísk leikkona. * [[2. desember]] - [[Rena Sofer]], bandarísk leikkona. * [[3. desember]] - [[Brendan Fraser]], bandarískur leikari. * [[5. desember]] - [[Margaret Cho]], bandarísk leikkona. * [[11. desember]] - [[Emmanuelle Charpentier]], franskur örverufræðingur. * [[18. desember]] - [[Mario Basler]], þýskur knattspyrnumaður. * [[30. desember]] - [[Meredith Monroe]], bandarísk leikkona. ==Dáin== * [[4. janúar]] - [[Jón Helgason (stórkaupmaður)|Jón Helgason]], íslenskur kaupmaður (f. [[1884]]). * [[30. janúar]] - [[Ágúst Jósefsson]], íslenskur verkalýðsleiðtogi (f. [[1874]]). * [[19. febrúar]] - [[Guðrún Indriðadóttir]], íslensk leikkona (f. [[1882]]). * [[6. mars]] - [[Jón Eyþórsson]], íslenskur veðurfræðingur (f. [[1895]]). * [[13. mars]] - [[Lárus Pálsson]], íslenskur leikari (f. [[1914]]). * [[27. mars]] - [[Júrí Gagarín]], fyrsti maðurinn sem fór út í geiminn (f. [[1934]]). * [[4. apríl]] - [[Martin Luther King]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1929]]). * [[15. maí]] - [[Gunnfríður Jónsdóttir]], íslenskur myndhöggvari (f. [[1889]]). * [[24. maí]] - [[Einar Ingibergur Erlendsson]], íslenskur húsasmiður (f. [[1883]]). * [[1. júní]] - [[Helen Keller]], bandarískur rithöfundur (f. [[1880]]). * [[6. júní]] - [[Robert F. Kennedy]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1925]]). * [[6. júní]] - [[Jónas Þorbergsson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1885]]). * [[14. júní]] - [[Salvatore Quasimodo]], ítalskt skáld (f. [[1901]]). * [[18. júní]] - [[Nína Tryggvadóttir]], íslensk myndlistarkona (f. [[1913]]). * [[14. júlí]] - [[Konstantín Paústovskíj]], rússneskur rithöfundur (f. [[1892]]). [[Mynd:Jónas_Jónsson_frá_Hriflu_(1934).jpg|thumb|right|Jónas frá Hriflu.]] * [[19. júlí]] - [[Jónas frá Hriflu]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1885]]). * [[28. júlí]] - [[Otto Hahn]], þýskur efnafræðingur og [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Nóbelsverðlaunahafi]] (f. [[1879]]). * [[30. júlí]] - [[Jón Leifs]], íslenskt tónskáld (f. [[1899]]). * [[4. ágúst]] - [[Þórarinn Kr. Eldjárn]], íslenskur hreppstjóri (f. [[1886]]). * [[24. september]] - [[Sigríður Zoëga]], íslenskur ljósmyndari (f. [[1889]]). * [[5. október]] - [[Jóhannes Jósefsson]], íslenskur glímukappi (f. [[1883]]). * [[11. október]] - [[Jakob Guðjohnsen]], íslenskur verkfræðingur (f. [[1899]]). * [[27. október]] - [[Lise Meitner]], austurrískur eðlisfræðingur (f. [[1878]]). * [[10. nóvember]] - [[Santos Iriarte]], úrúgvæskur knattspyrnumaður (f. [[1902]]). * [[28. nóvember]] - [[Enid Blyton]], enskur rithöfundur (f. [[1897]]). * [[16. desember]] - [[Pétur Ottesen]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1888]]). * [[20. desember]] - [[John Steinbeck]], bandarískur rithöfundur og [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Nóbelsverðlaunahafi]] (f. [[1902]]). * [[26. desember]] - [[Weegee]], austurrískur ljósmyndari (f. [[1899]]). * [[30. desember]] - [[Trygve Lie]], aðalritari Sameinuðu þjóðanna (f. [[1896]]). == [[Nóbelsverðlaunin]] == * [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Luis Walter Alvarez]] * [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Lars Onsager]] * [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Robert W. Holley]], [[Har Gobind Khorana]], [[Marshall Nirenberg|Marshall W. Nirenberg]] * [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Yasunari Kawabata]] * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Rene Cassin|René Cassin]] [[Flokkur:1968]] 33rwoqxvmbijzpevloc8swkazialruj 1979813 1979812 2026-09-22T20:24:09Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1979813 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} '''1968''' ('''MCMLXVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 68. ár 20. aldar og [[hlaupár]] sem hófst á [[mánudagur|mánudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. Árið einkenndist af [[mótmælin 1968|mótmælum]] um allan heim. == Atburðir == === Janúar === [[Mynd:Black_smoke_covers_areas_of_the_capital_city_and_fire_trucks_rush_to_the_scenes_of_fires_set_during_attacks_by_the_Viet_-_NARA_-_541874.jpg|thumb|right|Svartur reykur eftir íkveikjur Víet Kong-liða í Sægon.]] * [[5. janúar]] - [[Vorið í Prag]] hófst með því að [[Alexander Dubček]] var kosinn leiðtogi tékkneska kommúnistaflokksins. * [[10. janúar]] - [[John Gorton]] varð forsætisráðherra Ástralíu. * [[13. janúar]] - [[Johnny Cash]] tók upp plötuna ''[[At Folsom Prison]]'' í [[Folsom-fangelsi]] í Kaliforníu. * [[15. janúar]] - Yfir 300 fórust í [[jarðskjálftinn í Belìce 1968|jarðskjálfta]] á Sikiley. * [[21. janúar]] - Bandarísk [[B-52]]-sprengjuflugvél hrapaði við [[Thule-herstöðin]]a á Grænlandi, með þeim afleiðingum að geislavirk málmbrot dreifðust víða. * [[21. janúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Orrustan um Khe Sanh]] átti sér stað. * [[22. janúar]] - Norðurkóresk herskip hertóku bandaríska könnunarskipið ''[[USS Pueblo]]'' í [[Japanshaf]]i og héldu áhöfninni fanginni fram í desember. * [[25. janúar]] - Ísraelski kafbáturinn ''[[INS Dakar]]'' fórst í Miðjarðarhafi með allri áhöfn. * [[28. janúar]] - Franski kafbáturinn ''[[Minerve (kafbátur)|Minerve]]'' fórst í Miðjarðarhafi með allri áhöfn. * [[30. janúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Fyrsta orrustan um Sægon]] hófst og stóð til 7. mars. Hún var hluti af [[Tetsóknin]]ni, röð skyndiárása [[Víet Kong]] í Suður-Víetnam. * [[31. janúar]] - Forseti [[Naúrú]], [[Hammer DeRoburt]], lýsti yfir sjálfstæði landsins frá Ástralíu. * [[31. janúar]] - [[Víetnamstríðið]]: Víet Kong-liðar réðust á bandaríska sendiráðið í Sægon. === Febrúar === [[Mynd:JO-Grenoble_1968-Parachutistes.jpg|thumb|right|Fallhlífarstökkvarar lenda á ólympíuhringjunum í Grenoble 11. febrúar.]] * [[1. febrúar]] - [[Víetnamstríðið]]: Víet Kong-liðinn [[Nguyễn Văn Lém]] var tekinn af lífi með skammbyssu af suðurvíetnamska lögregluforingjanum [[Nguyễn Ngọc Loan]]. Ljósmynd af aftökunni varð fræg um allan heim og jók andstöðu almennings við stríðið. * [[4. febrúar]] - [[Hamfaraveðrið í Ísafjarðardjúpi 1968|Fárviðri gekk yfir Vestfirði]] sem olli miklum mannskaða í [[Ísafjarðardjúp|Ísafjarðardjúpi]]. ''[[Heiðrún II]]'' frá Bolungarvík fórst með sex mönnum. Breski togarinn ''[[Ross Cleveland (skip)|Ross Cleveland]]'' fórst með nítján mönnum en einn komst af. Breski togarinn ''[[Notts County (skip)|Notts County]]'' strandaði við Snæfjallaströnd og bjargaði [[Varðskipið Óðinn (1960)|varðskipið ''Óðinn'']] átján manns en einn fórst. * [[6. febrúar]] - [[Vetrarólympíuleikarnir 1968]] hófust í [[Grenoble]] í Frakklandi. * [[12. febrúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Blóðbaðið í Phong Nhị og Phong Nhất]] átti sér stað. * [[17. febrúar]] - [[Kolakraninn]] í Reykjavíkurhöfn var rifinn. * [[21. febrúar]] - Sænski menntamálaráðherrann, [[Olof Palme]], tók þátt í mótmælum gegn Víetnamstríðinu í Stokkhólmi og sagði í ræðu að stríðið væri ógn við lýðræðið. * [[23. febrúar]] - [[Hjartasjúkdómafélagið]] var stofnað af íslenskum læknum. * [[24. febrúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Tetsóknin]] stöðvaðist og her Suður-Víetnam náði [[Huế]] aftur á sitt vald. * [[25. febrúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Blóðbaðið í Hà My]] átti sér stað. * [[28. febrúar]] - Indverski tilraunabærinn [[Auroville]] var stofnaður í Tamil Nadu með styrk frá Unesco. === Mars === * [[2. mars]] - [[Baggeridge-kolanáman|Baggeridge-kolanámunni]] í West Midlands var lokað. * [[7. mars]] - [[Fyrsta orrustan um Sægon|Fyrstu orrustunni um Sægon]] lauk. * [[8. mars]] - [[Stjórnarkreppan í Póllandi 1968]] hófst með mótmælum námsmanna. * [[8. mars]] - Sovéski kafbáturinn ''[[K-129]]'' fórst með allri áhöfn suðvestur af Hawaii. * [[8. mars]] - Bandaríski sendiherrann var kallaður heim frá Svíþjóð vegna andstöðu sænsku stjórnarinnar við Víetnamstríðið. * [[11. mars]] - [[Lyndon B. Johnson]] Bandaríkjaforseti gaf út tilskipun um að allar tölvur keyptar af alríkisstjórninni skyldu styðja [[ASCII]]-stafalykilinn. * [[11. mars]] - Sænska kvikmyndin ''[[Ég er forvitin blá]]'' var frumsýnd. * [[12. mars]] - [[Máritíus]] fékk sjálfstæði frá Bretum. * [[16. mars]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Fjöldamorðin í My Lai]]. Bandarískir hermenn myrtu alla íbúa í heilu þorpi þrátt fyrir að þar væru engir karlmenn á hermennskualdri. * [[19. mars]] - Nemendur við [[Howard-háskóli|Howard-háskóla]] í Washington D.C. hófu vikulöng mótmæli gegn Víetnamstríðinu og Evrópumiðuðu námi. * [[22. mars]] - [[Daniel Cohn-Bendit]] ásamt sjö öðrum námsmönnum hertók stjórnarskrifstofur [[Nanterre-háskóli|Nanterre-háskóla]]. * [[24. mars]] - [[Aer Lingus flug 712]] hrapaði við [[Wexford]] með þeim afleiðingum að 61 farþegi og áhöfn fórust. * [[28. mars]] - Brasilíski menntaskólaneminn [[Edson Luís de Lima Souto]] var skotinn til bana af lögreglu fyrir að mótmæla matarverði í mötuneyti skólans. === Apríl === [[Mynd:Garment_workers_listen_to_funeral_service_for_MLK_on_portable_radio_April_8_1968.jpg|thumb|right|Bandarískar saumakonur hlusta á útvarpsútsendingu frá útför Martin Luther King 9. apríl.]] * [[2. apríl]] - [[Kennitala|Kennitölur]] voru teknar upp í Danmörku. * [[2. apríl]] - Sprengjur sprungu í tveimur verslunum í [[Frankfurt am Main]]. [[Andreas Baader]] og [[Gudrun Ensslin]] voru síðar handtekin og kærð fyrir íkveikju. * [[4. apríl]] - [[Martin Luther King]] var myrtur af James Earl Ray í Memphis, Tennessee. * [[4. apríl]] - [[AEK B.C.]] vann [[Evrópubikarkeppni í körfuknattleik karla]] með sigri á [[USK Praha]] fyrir framan 80.000 áhorfendur, sem var met. * [[4. apríl]] - Óeirðir hófust víða um Bandaríkin í kjölfar morðsins á Martin Luther King. * [[6. apríl]] - Spænska söngkonan [[Massiel]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1968]] með laginu „La, la, la“. * [[6. apríl]] - Gassprenging varð 41 að bana í [[Richmond (Indiana)|Richmond]] í Indiana. * [[7. apríl]] - Breski ökuþórinn [[Jim Clark]] lést í [[Formúla 2|Formúlu 2]]-kappakstri við [[Hockenheim]]. * [[11. apríl]] - [[Josef Bachmann]] reyndi að myrða þýska aðgerðasinnann [[Rudi Dutschke]], en mistókst. Dutschke lést vegna heilaáverkanna 11 árum síðar. * [[18. apríl]] - Bandaríski auðjöfurinn [[Robert P. McCulloch]] keypti [[Lundúnabrú]] og flutti hana stein fyrir stein til [[Lake Havasu City]] í Arisóna. * [[20. apríl]] - [[Pierre Elliott Trudeau]] var kosinn fimmtándi forsætisráðherra Kanada. * [[23. apríl]] - Fyrsta [[hjartaígræðsla]]n í Evrópu var framkvæmd af læknum í París. * [[23. apríl]] - [[Mótmælin í Columbia-háskóla 1968]] hófust. Stúdentar lokuðu háskólanum í viku. * [[23. apríl]] - [[Sameinaða meþódistakirkjan]] var stofnuð með sameiningu [[Meþódistakirkjan|Meþódistakirkjunnar]] og [[Evangelíska sameinaða bræðrakirkjan|Evangelísku sameinuðu bræðrakirkjunnar]] í Dallas, Texas. * [[25. apríl]] - Yfir 50 fórust þegar ferju hvolfdi rétt hjá [[Wellington]] á Nýja-Sjálandi. === Maí === [[Mynd:Frankrijk._Sorbonne_bezet_door_studenten,_Bestanddeelnr_921-3976.jpg|thumb|right|Stúdentar mótmæla við Sorbonne-háskóla í París.]] * [[1. maí]] - Ítalski verkfræðingurinn [[Giorgio Rosa]] lýsti yfir sjálfstæði [[Rósaey]]jar undan strönd Ítalíu. * [[2. maí]] - [[Maíuppþotin í París]] hófust með því að stjórn Parísarháskóla í Nanterre ákvað að loka skólanum vegna árekstra við stúdenta. * [[8. maí]] - 85 fórust þegar [[Braniff International Airways flug 352]] fórst við Dawson í Texas. * [[13. maí]] - [[Stúdentaóeirðirnar í París]]: Milljónir tóku þátt í mótmælagöngu í París. * [[16. maí]] - Hluti blokkarinnar [[Ronan Point]] í London hrundi með þeim afleiðingum að 5 létust. * [[17. maí]] - [[Fimleikasamband Íslands]] var stofnað. * [[17. maí]] - [[Nímenningarnir frá Catonsville]] tóku herkvaðningargögn frá herkvaðningarskrifstofu í Maryland og brenndu þau með [[napalm]]i. * [[18. maí]] - Fyrstu [[Hot Wheels]]-bílarnir frá [[Mattel]] komu á markað. * [[22. maí]] - Bandaríski kjarnorkukafbáturinn ''[[Scorpion (kafbátur)|Scorpion]]'' fórst með 99 manns um borð suðvestan við Asóreyjar. * [[23. maí]] - [[Hólmavíkurkirkja]] var vígð. * [[26. maí]] - [[H-dagurinn]]: Skipt var yfir í hægri umferð á Íslandi. * [[26. maí]] - Sænski flugmaðurinn [[Carl Gustaf von Rosen]] vakti athygli með því að leiða flugflota sex lítilla flugvéla gegn Nígeríu í [[stríðið um Bíafra|stríðinu um Bíafra]]. * [[30. maí]] - [[Charles de Gaulle]] leysti [[franska þingið]] upp eftir hrinu mótmæla og verkfalla og boðaði til kosninga. === Júní === [[Mynd:Studentske_demonstracije_u_Beogradu_1968.jpg|thumb|right|Stúdentar mótmæla í Belgrad.]] * [[1. júní]] - [[Félagsstofnun stúdenta]] tók formlega til starfa við Háskóla Íslands. * [[1. júní]] - [[Laugardalslaug]] var vígð í Reykjavík. * [[2. júní]] - [[Stúdentaóeirðirnar í Júgóslavíu]] hófust í Belgrad. * [[3. júní]] - Róttæki femínistinn [[Valerie Solanas]] skaut [[Andy Warhol]] á vinnustofu hans. Hann lifði skotárásina af. * [[4. júní]] - [[S&P 500|Standard & Poor's-vísitalan]] fór í fyrsta sinn yfir 100 punkta. * [[4. júní]] - [[Pierre Trudeau]] vann stórsigur í kosningum í Kanada. * [[5. júní]] - [[Morðið á Robert F. Kennedy|Robert F. Kennedy var myrtur af Sirhan Sirhan]] í Los Angeles, Kaliforníu. * [[5. júní]] - [[Evrópukeppnin í knattspyrnu 1968]] hófst á Ítalíu. * [[7. júní]] - [[Godtfred Kirk Christiansen]] opnaði [[Legoland]] í Danmörku. * [[8. júní]] - [[James Earl Ray]] var handtekinn fyrir morðið á Martin Luther King. * [[10. júní]] - [[Ítalía]] sigraði Evrópukeppnina í knattspyrnu 1968 með 2-0 sigri á Júgóslavíu. * [[12. júní]] - Hryllingsmyndin ''[[Barn Rosemary]]'' var frumsýnd í Bandaríkjunum. * [[17. júní]] - [[Kommúnistaflokkur Malasíu]] boðaði byltingu og lýst var yfir neyðarástandi. * [[21. júní]] - [[Blóðugi föstudagurinn í Ríó de Janeiro]]: Stúdentamótmæli enduðu með því að 28 stúdentar voru skotnir til bana af hermönnum. * [[23. júní]] - [[Puerta-harmleikurinn]]: 74 létust og hundruð slösuðust í troðningi eftir knattspyrnuleik í [[Búenos Aíres]]. * [[23. júní]] - [[Keflavíkurgangan 1968|Keflavíkurganga]] á vegum hernámsandstæðinga var gengin frá hliði herstöðvarinnar til Reykjavíkur. * [[26. júní]] - Japanar fengu stjórn [[Bonin-eyjar|Bonin-eyja]] aftur í hendur eftir 23 ára hernám Bandaríkjahers. * [[26. júní]] - [[Hundrað þúsund manna gangan]] var farin í [[Ríó de Janeiro]] til að mótmæla herforingjastjórninni í Brasilíu. * [[30. júní]] - [[Kristján Eldjárn]] var kjörinn forseti Íslands. === Júlí === [[Mynd:Pape Paul VI – Vatican, 1968.jpg|thumb|right|Páll 6. páfi árið 1968.]] * [[1. júlí]] - [[Samningur um að dreifa ekki kjarnavopnum]] tók gildi. * [[3. júlí]] - Samtök ítalskra knattspyrnumanna, [[Associazione Italiana Calciatori]], voru stofnuð með [[Sergio Campana]] sem formann. * [[3. júlí]] - [[Leoníd Brezhnev]] varaði stjórnvöld í Tékkóslóvakíu við því að ógna sósíalísku þjóðskipulagi með yfirstandandi lýðræðisvæðingu. * [[4. júlí]] - Breski siglingamaðurinn [[Alec Rose]] kom til hafnar í [[Portsmouth]] eftir 354 daga siglingu umhverfis hnöttinn. * [[7. júlí]] - Frakkar sprengdu kjarnorkusprengju í tilraunskyni á rifinu [[Mururoa]]. * [[11. júlí]] - Japanska mangatímaritið ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' hóf göngu sína. * [[15. júlí]] - Fyrsta flutningaskipið lagði að bryggju í [[Sundahöfn]] í Reykjavík. * [[17. júlí]] - [[Saddam Hussein]] varð varaformaður byltingarráðsins í Írak eftir valdarán. * [[18. júlí]] - [[Intel Corporation]] var stofnað í Kaliforníu. * [[20. júlí]] - [[Ólympíuleikar fólks með þroskahömlun]] fóru fram í fyrsta sinn í Chicago í Bandaríkjunum. * [[23. júlí]] - [[Glenville-skotbardaginn]] milli svartra aðgerðasinna og lögreglu hófst í [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]], Ohio. * [[25. júlí]] - [[Páll 6. páfi]] gaf út páfabréfið ''[[Humanae vitae]]'' sem staðfesti andstöðu kirkjunnar við [[getnaðarvörn|getnaðarvarnir]]. * [[29. júlí]] - [[Arenalfjall]] í [[Kosta Ríka]] gaus í fyrsta sinn í margar aldir. === Ágúst === [[Mynd:Franti%C5%A1ek_Dost%C3%A1l_Srpen_1968_4_(cropped).jpg|thumb|right|Sovéskur skriðdreki í Prag.]] * [[1. ágúst]] - [[Hassanal Bolkiah]] var krýndur soldán af Brúnei. * [[2. ágúst]] - Yfir 200 létust í [[Casiguran-jarðskjálftinn|Casiguran-jarðskjálftanum]] á Filippseyjum. * [[8. ágúst]] - [[Richard Nixon]] og [[Spiro Agnew]] voru tilnefndir frambjóðendur flokksins til forseta og varaforseta á Landsþingi Repúblikana í [[Miami Beach]], Flórída. * [[11. ágúst]] - Síðasta ferð gufuknúinna lesta á vegum [[British Rail]] var farin með farþega milli Liverpool og Carlisle. * [[18. ágúst]] - Yfir 100 fórust þegar tvær rútur runnu út í [[Hida-á]] í Japan vegna úrhellisrigningar. * [[20. ágúst]] - [[Vorið í Prag]] var barið niður af 200.000 hermönnum og 5.000 skriðdrekum frá Varsjárbandalaginu. * [[22. ágúst]] - [[Youth International Party]] stóð fyrir mótmælum gegn Víetnamstríðinu við Landsþing Demókrata í Chicago. * [[24. ágúst]] - [[Norræna húsið]] í Reykjavík var opnað. * [[24. ágúst]] - [[Canopus-tilraunin]]: Frakkar sprengdu vetnissprengju á rifinu [[Fangataufa]] í Frönsku Pólýnesíu. * [[29. ágúst]] - Norski krónprinsinn [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haraldur]] gekk að eiga [[Sonja Noregsdrottning|Sonju Haraldsen]]. * [[31. ágúst]] - [[Jarðskjálftarnir í Dasht-e Bayaz og Ferdows]]: 15.000 manns létust þegar jarðskjálfti reið yfir austurhluta Írans. === September === * [[1. september]] - Hljómsveitin [[Black Sabbath]] kom fyrst saman undir nafninu Earth. * [[1. september]] - [[Veltir (bílaumboð)|Bílaumboðið Veltir]] var stofnað. * [[2. september]] - Tveir kafarar uppgötvuðu [[Bimini-vegurinn|Bimini-veginn]], reglulega röð kalksteinshellna neðansjávar. * [[3. september]] - [[António de Oliveira Salazar]], einræðisherra í Portúgal, slasaðist alvarlega í strandhýsi sínu í [[Estoril]]. * [[6. september]] - [[Esvatíní]] hlaut sjálfstæði (sem Svasíland). * [[7. september]] - 95 fórust þegar [[Air France flug 1611]] hrapaði í Miðjarðarhafið. * [[9. september]] - Helstu leiðtogar bandarísku stúdentahreyfingarinnar voru handteknir eftir mótmælin í Chicago. * [[12. september]] - Danski boxarinn [[Tom Bogs]] vann sinn fyrsta Evrópumeistaratitil með sigri á Lothar Stengel. * [[13. september]] - [[Albanía]] dró sig út úr Varsjárbandalaginu vegna innrásarinnar í Tékkóslóvakíu. * [[17. september]] - [[D'Oliveira-hneykslið]]: [[Marylebone Cricket Club]] hætti við að leika í Suður-Afríku þegar Suður-Afríkumenn neituðu að samþykkja litaða leikmanninn [[Basil D'Oliveira]] á vellinum. * [[21. september]] - Ómannaða sovéska geimfarið ''[[Zond 5]]'' sneri aftur til jarðar með lífverur um borð. * [[22. september]] - Egypska hofið [[Abu Simbel]] var opnað almenningi fjórum árum eftir að vinna við flutning þess hófst. * [[23. september]] - [[Tetsóknin]]ni í Víetnam lauk. * [[26. september]] - Ritskoðun leikrita var afnumin í Bretlandi. Söngleikurinn ''[[Hárið]]'' var frumsýndur á [[West End]] daginn eftir. * [[27. september]] - [[Marcelo Caetano]] varð forsætisráðherra Portúgals. === Október === [[Mynd:Apollo_7_during_the_first_live_television_transmission_from_space.jpg|thumb|right|Fyrsta beina útsendingin úr geimnum frá ''Apollo 7''.]] * [[2. október]] - [[Blóðbaðið í Tlatelolco]]: Hundruð námsmanna voru myrt af hernum í kjölfar mótmæla í [[Tlatelolco]] í Mexíkóborg. * [[3. október]] - [[Juan Velasco Alvarado]] rændi völdum í Perú. * [[5. október]] - Lögregla á [[Norður-Írland]]i barði á mótmælendum í friðsamri mannréttindagöngu í Derry. Atvikið vakti hneyksli víða um heim og varð upphafið að tveggja daga uppþotum í Derry. * [[8. október]] - Bandaríkjaher og her Suður-Víetnam hófu [[Sealords-aðgerðin]]a í ósum [[Mekong]]. * [[11. október]] - NASA sendi mannaða geimfarið ''[[Apollo 7]]'' á braut um jörðu. * [[11. október]] - Herforingjar undir stjórn [[Omar Torrijos]] steyptu lýðræðislega kjörinni stjórn [[Arnulfo Arias]] í Panama af stóli. * [[12. október]] - [[Miðbaugs-Gínea]] hlaut sjálfstæði frá Spáni. * [[12. október]] - [[Sumarólympíuleikarnir 1968]] voru settir í Mexíkó. * [[16. október]] - [[Rodney-uppþotin]] hófust í Kingston á Jamaíku eftir að aðgerðasinninn [[Walter Rodney]] var bannaður frá landinu. * [[16. október]] - Bandarísku hlaupararnir [[Tommie Smith]] og [[John Carlos]] heilsuðu með krepptum hnefa eftir að hafa unnið gull- og bronsverðlaun í 200 metra spretthlaupi. * [[16. október]] - [[Jimi Hendrix]] gaf út tvöföldu plötuna ''[[Electric Ladyland]]''. * [[20. október]] - [[Jacqueline Kennedy]], fyrrum forsetafrú Bandaríkjanna, gekk að eiga gríska skipakónginn [[Aristoteles Onassis]]. * [[25. október]] - [[Led Zeppelin]] komu í fyrsta sinn fram á tónleikum í [[Surrey-háskóli|Surrey-háskóla]]. * [[31. október]] - Bandaríkjaforseti, [[Lyndon B. Johnson]], tilkynnti að öllum sprengjuárásum á Norður-Víetnam yrði hætt. === Nóvember === [[Mynd:Farmington-Mine-Disaster-smoke.jpg|thumb|right|Eldur og reykur stígur upp af Farmington-námunni í Vestur-Virginíu.]] * [[5. nóvember]] - [[Richard Nixon]] sigraði [[forsetakosningar í Bandaríkjunum 1968]]. * [[5. nóvember]] - Vélbáturinn ''[[Þráinn NK 70]]'' fórst í aftakaveðri austan við Vestmannaeyjar og með honum níu menn. * [[11. nóvember]] - Á [[Maldívur|Maldívum]] var lýst yfir stofnun lýðveldis. * [[12. nóvember]] - [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] sneri við lögum sem bönnuðu kennslu [[þróunarkenningin|þróunarkenningarinnar]] í skólum í [[Arkansas]]. * [[12. nóvember]] - [[Leoníd Brezhnev]] réttlætti innrás Sovétríkjanna í Tékkóslóvakíu með vísun til [[Brezhnev-kenningin|Brezhnev-kenningarinnar]]. * [[15. nóvember]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Commando Hunt-aðgerðin]] hófst með sprengjuárásum á [[Ho Chi Minh-slóðin]]a í Laos. * [[17. nóvember]] - [[British European Airways]] tók farþegaþotuna [[BAC One-Eleven]] í notkun. * [[17. nóvember]] - [[Heiðuhneykslið]]: [[NBC]] hóf að sýna kvikmyndina ''[[Heiða (kvikmynd frá 1968)|Heiðu]]'' nokkrum mínútum fyrir lok leiks [[Oakland Raiders]] og [[New York Jets]] með þeim afleiðingum að þúsundir reiðra fótboltaáhugamanna hringdu í skiptiborð sjónvarpsstöðvarinnar. * [[19. nóvember]] - [[Moussa Traoré]] rændi völdum í Malí. * [[20. nóvember]] - [[Farmington-námuslysið]] olli dauða 78 manna. * [[30. nóvember]] - [[Landssamtök norskra Sama]] voru stofnuð. === Desember === [[Mynd:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|right|„Jarðarupprás“, tekin úr geimfarinu ''Apollo 8''.]] * [[9. desember]] - [[Douglas Engelbart]] stóð fyrir „[[móðir allra sýnidæma|móður allra sýnidæma]]“ á ráðstefnu tölvunarfræðinga í San Francisco þar sem hann sýndi bæði [[oN-Line System]], fyrsta kerfið sem notaðist við [[tengitexti|tengitexta]], og [[tölvumús]]ina, á fundi sem um 1000 manns sóttu. * [[10. desember]] - Stærsta rán í sögu Japans, [[300 milljón jena ránið]], átti sér stað í Tókýó. * [[11. desember]] - Bandaríska [[dans- og söngvamynd]]in ''[[Oliver!]]'' var frumsýnd. * [[19. desember]] - Sænsku bílaframleiðendurnir [[Saab]] og [[Scania]] sameinuðust í [[Saab-Scania]]. Þeim var aftur skipt á 10. áratugnum. * [[20. desember]] - Fyrstu morðin sem kennd voru við [[Dýrahringsmorðinginn|Dýrahringsmorðingjann]] áttu sér stað í [[Benicia]] í Kaliforníu. * [[22. desember]] - [[Mao Zedong]] mælti með því að menntuð borgaræska Kína færi í endurmenntun í sveitum landsins, sem var upphafið að „[[niður í sveitina]]“-hreyfingunni. * [[23. desember]] - [[Þorláksmessuslagurinn]]: Átök urðu milli lögreglu og mótmælenda á Lækjartorgi í Reykjavík. * [[24. desember]] - Bandaríska geimfarið ''[[Apollo 8]]'' komst á braut um tunglið og sá myrku hlið tunglsins í fyrsta sinn. Geimfarinn [[William Anders]] tók hina frægu ljósmynd „[[Jarðarupprás]]“. * [[28. desember]] - [[Ísraelsher]] gerði loftárásir á flugvöllinn í [[Beirút]] í Líbanon og eyðilagði fjölda flugvéla. ==Fædd== * [[9. janúar]] - [[Cameron Todd Willingham]], bandarískur dauðadæmdur fangi (d. [[2004]]). * [[12. janúar]] - [[Rachael Harris]], bandarísk leikkona. * [[14. janúar]] - [[LL Cool J]], bandarískur rappari. * [[23. janúar]] - [[Sigrún Eva Ármannsdóttir (söngkona)|Sigrún Eva Ármannsdóttir]], íslensk söngkona. * [[27. janúar]] - [[Jón Ásgeir Jóhannesson]], íslenskur athafnamaður. * [[29. janúar]] - [[Edward Burns]], bandarískur leikari. * [[30. janúar]] - [[Filippus 6. Spánarkonungur]]. * [[16. febrúar]] - [[Flosi Þorgeirsson]], íslenskur sagnfræðingur. * [[18. febrúar]] - [[Molly Ringwald]], bandarísk leikkona. * [[24. febrúar]] - [[Mitch Hedberg]], bandarískur uppistandari (d. [[2005]]). * [[2. mars]] - [[Daniel Craig]], enskur leikari. * [[3. mars]] - [[Brian Cox (eðlisfræðingur)|Brian Cox]], breskur öreindafræðingur. * [[4. mars]] - [[Patsy Kensit]], ensk leikkona og söngkona. * [[6. mars]] - [[Moira Kelly]], bandarísk leikkona. * [[8. mars]] - [[Siggi Hlö]], íslenskur útvarpsmaður. * [[8. mars]] - [[Jónmundur Guðmarsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[14. mars]] - [[Magnús Árni Magnússon]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[15. mars]] - [[Kahimi Karie]], japönsk söngkona. * [[23. mars]] - [[Bjarni Ármannsson]], íslenskur athafnamaður. * [[23. mars]] - [[Damon Albarn]], enskur tónlistarmaður. * [[29. mars]] - [[Lucy Lawless]], nýsjálensk leikkona og söngkona. [[Mynd:Celine_Dion_Concert_-_Singing_I'm_Alive.jpg|thumb|right|Céline Dion.]] * [[30. mars]] - [[Céline Dion]], kanadísk söngkona. * [[30. mars]] - [[Ari Alexander Ergis Magnússon]], íslenskur kvikmyndaleikstjóri. * [[3. apríl]] - [[Jamie Hewlett]], enskur myndasöguhöfundur. * [[10. apríl]] - [[Orlando Jones]], bandarískur leikari. * [[14. apríl]] - [[Heimir Eyvindarson]], íslenskur hljómborðsleikari. * [[21. apríl]] - [[Tatjana Ústínova]], rússneskur rithöfundur. * [[23. apríl]] - [[Timothy McVeigh]], bandarískur hryðjuverkamaður (d. [[2001]]). * [[24. apríl]] - [[Hashim Thaçi]], kósovóskur stjórnmálamaður og stríðsglæpamaður. * [[29. apríl]] - [[Kolinda Grabar-Kitarović]], króatísk stjórnmálakona. * [[1. maí]] - [[Oliver Bierhoff]], þýskur knattspyrnumaður. * [[4. maí]] - [[Julian Barratt]], enskur leikari. * [[7. maí]] - [[Traci Lords]], bandarísk söngkona og leikkona. * [[10. maí]] - [[Thomas Coville]], franskur siglingamaður. * [[11. maí]] - [[Jeffrey Donovan]], bandarískur leikari. * [[13. maí]] - [[Scott Morrison]], ástralskur stjórnmálamaður. * [[16. maí]] - [[Pálína Jónsdóttir]], íslensk leikkona. * [[20. maí]] - [[Rögnvaldur D. Ingþórsson]], íslenskur heimspekingur. * [[22. maí]] - [[Ígor Ledjakhov]], rússneskur knattspyrnumaður. * [[25. maí]] - [[Kristjana Stefánsdóttir]], íslensk tónlistarkona. * [[26. maí]] - [[Friðrik Danakrónprins]]. * [[27. maí]] - [[Sæmundur Kristinn Sigurðsson]], tæknistjóri RÚV. * [[28. maí]] - [[Kylie Minogue]], áströlsk söngkona og leikkona. * [[29. maí]] - [[Sigríður Ingibjörg Ingadóttir]], íslensk stjórnmálakona. * [[1. júní]] - [[Jason Donovan]], ástralskur leikari og söngvari. * [[4. júní]] - [[Faizon Love]], bandarískur leikari. * [[9. júní]] - [[Gunnar Bragi Sveinsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[11. júní]] - [[Ólafur Þ. Stephensen]], íslenskur ritstjóri. * [[12. júní]] - [[Birgir Ármannsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[13. júní]] - [[David Gray]], enskur tónlistarmaður. * [[14. júní]] - [[Ukhnaagiin Khürelsükh]], mongólskur stjórnmálamaður. * [[16. júní]] - [[James Patrick Stuart]], enskur leikari. * [[20. júní]] - [[Mateusz Morawiecki]], pólskur stjórnmálamaður. * [[25. júní]] - [[Sigursteinn Gíslason]], íslenskur knattspyrnumaður (d. [[2012]]). * [[26. júní]] - [[Jovenel Moïse]], haítískur stjórnmálamaður (d. [[2021]]). * [[26. júní]] - [[Guðni Th. Jóhannesson]], íslenskur sagnfræðingur. * [[6. júlí]] - [[Ásdís Halla Bragadóttir]], íslensk stjórnmálakona. * [[7. júlí]] - [[Danny Jacobs]], bandarískur leikari. * [[7. júlí]] - [[Jorja Fox]], bandarísk leikkona. * [[8. júlí]] - [[Michael Weatherly]], bandarískur leikari. * [[22. júlí]] - [[Vala Þórsdóttir]], íslensk leikkona. * [[24. júlí]] - [[Kristin Chenoweth]], bandarísk leikkona. * [[25. júlí]] - [[John Grant]], bandarískur tónlistarmaður. * [[2. ágúst]] - [[Stefan Effenberg]], þýskur knattspyrnumaður. * [[3. ágúst]] - [[Eyjólfur Sverrisson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[5. ágúst]] - [[Marine Le Pen]], franskur stjórnmálamaður. * [[5. ágúst]] - [[Colin McRae]], skoskur ökuþór (d. [[2007]]). * [[5. ágúst]] - [[Mustafa Ahmed al-Hawsawi]], sádiarabískur hryðjuverkamaður. * [[15. ágúst]] - [[Debra Messing]], bandarísk leikkona. * [[17. ágúst]] - [[Anthony E. Zuiker]], bandarískur framleiðandi. * [[31. ágúst]] - [[Sigrún Sól Ólafsdóttir]], íslensk leikkona. * [[10. september]] - [[Guy Ritchie]], enskur kvikmyndaleikstjóri. * [[18. september]] - [[Skúli Mogensen]], íslenskur athafnamaður. * [[19. september]] - [[Lila Downs]], mexíkósk söngkona. * [[20. september]] - [[Sigurjón Kjartansson]], íslenskur tónlistarmaður og handritshöfundur. * [[23. september]] - [[Erik Weihenmayer]], bandarískur fjallgöngumaður. * [[25. september]] - [[Will Smith]], bandarískur söngvari, rappari og leikari. * [[25. september]] - [[Jóhann Hollandsprins]] (d. [[2013]]). * [[26. september]] - [[Ben Shenkman]], bandarískur leikari. * [[27. september]] - [[Mari Kiviniemi]], finnsk stjórnmálakona. * [[28. september]] - [[Naomi Watts]], bresk leikkona. * [[8. október]] - [[Emily Procter]], bandarísk leikkona. * [[8. október]] - [[Ingimar Oddsson]], íslenskur tónlistarmaður. * [[11. október]] - [[Jane Krakowski]], bandarísk leikkona. * [[11. október]] - [[Halla Tómasdóttir]], íslenskur hagfræðingur. * [[15. október]] - [[Falur Harðarson]], íslenskur körfuknattleiksmaður. * [[15. október]] - [[Bergljót Arnalds]], íslenskur rithöfundur. * [[2. nóvember]] - [[Samantha Ferris]], kanadísk leikkona. * [[7. nóvember]] - [[Óttarr Proppé]], íslenskur tónlistarmaður. * [[8. nóvember]] - [[Parker Posey]], bandarísk leikkona. * [[12. nóvember]] - [[Kathleen Hanna]], bandarísk tónlistarkona. * [[23. nóvember]] - [[Hamid Hassani]], íranskur fræðimaður og rannsakandi. * [[24. nóvember]] - [[Scott Krinsky]], bandarískur leikari. * [[2. desember]] - [[Lucy Liu]], bandarísk leikkona. * [[2. desember]] - [[Rena Sofer]], bandarísk leikkona. * [[3. desember]] - [[Brendan Fraser]], bandarískur leikari. * [[5. desember]] - [[Margaret Cho]], bandarísk leikkona. * [[11. desember]] - [[Emmanuelle Charpentier]], franskur örverufræðingur. * [[18. desember]] - [[Mario Basler]], þýskur knattspyrnumaður. * [[30. desember]] - [[Meredith Monroe]], bandarísk leikkona. ==Dáin== * [[4. janúar]] - [[Jón Helgason (stórkaupmaður)|Jón Helgason]], íslenskur kaupmaður (f. [[1884]]). * [[30. janúar]] - [[Ágúst Jósefsson]], íslenskur verkalýðsleiðtogi (f. [[1874]]). * [[19. febrúar]] - [[Guðrún Indriðadóttir]], íslensk leikkona (f. [[1882]]). * [[6. mars]] - [[Jón Eyþórsson]], íslenskur veðurfræðingur (f. [[1895]]). * [[13. mars]] - [[Lárus Pálsson]], íslenskur leikari (f. [[1914]]). * [[27. mars]] - [[Júrí Gagarín]], fyrsti maðurinn sem fór út í geiminn (f. [[1934]]). * [[4. apríl]] - [[Martin Luther King]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1929]]). * [[15. maí]] - [[Gunnfríður Jónsdóttir]], íslenskur myndhöggvari (f. [[1889]]). * [[24. maí]] - [[Einar Ingibergur Erlendsson]], íslenskur húsasmiður (f. [[1883]]). * [[1. júní]] - [[Helen Keller]], bandarískur rithöfundur (f. [[1880]]). * [[6. júní]] - [[Robert F. Kennedy]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1925]]). * [[6. júní]] - [[Jónas Þorbergsson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1885]]). * [[14. júní]] - [[Salvatore Quasimodo]], ítalskt skáld (f. [[1901]]). * [[18. júní]] - [[Nína Tryggvadóttir]], íslensk myndlistarkona (f. [[1913]]). * [[14. júlí]] - [[Konstantín Paústovskíj]], rússneskur rithöfundur (f. [[1892]]). [[Mynd:Jónas_Jónsson_frá_Hriflu_(1934).jpg|thumb|right|Jónas frá Hriflu.]] * [[19. júlí]] - [[Jónas frá Hriflu]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1885]]). * [[28. júlí]] - [[Otto Hahn]], þýskur efnafræðingur og [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Nóbelsverðlaunahafi]] (f. [[1879]]). * [[30. júlí]] - [[Jón Leifs]], íslenskt tónskáld (f. [[1899]]). * [[4. ágúst]] - [[Þórarinn Kr. Eldjárn]], íslenskur hreppstjóri (f. [[1886]]). * [[24. september]] - [[Sigríður Zoëga]], íslenskur ljósmyndari (f. [[1889]]). * [[5. október]] - [[Jóhannes Jósefsson]], íslenskur glímukappi (f. [[1883]]). * [[11. október]] - [[Jakob Guðjohnsen]], íslenskur verkfræðingur (f. [[1899]]). * [[27. október]] - [[Lise Meitner]], austurrískur eðlisfræðingur (f. [[1878]]). * [[10. nóvember]] - [[Santos Iriarte]], úrúgvæskur knattspyrnumaður (f. [[1902]]). * [[28. nóvember]] - [[Enid Blyton]], enskur rithöfundur (f. [[1897]]). * [[16. desember]] - [[Pétur Ottesen]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1888]]). * [[20. desember]] - [[John Steinbeck]], bandarískur rithöfundur og [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Nóbelsverðlaunahafi]] (f. [[1902]]). * [[26. desember]] - [[Weegee]], austurrískur ljósmyndari (f. [[1899]]). * [[30. desember]] - [[Trygve Lie]], aðalritari Sameinuðu þjóðanna (f. [[1896]]). == [[Nóbelsverðlaunin]] == * [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Luis Walter Alvarez]] * [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Lars Onsager]] * [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Robert W. Holley]], [[Har Gobind Khorana]], [[Marshall Nirenberg|Marshall W. Nirenberg]] * [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Yasunari Kawabata]] * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Rene Cassin|René Cassin]] [[Flokkur:1968]] iflibjrgfu0q56iq8840ue2ixaajce0 1979814 1979813 2026-09-22T20:24:31Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1979814 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} '''1968''' ('''MCMLXVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 68. ár 20. aldar og [[hlaupár]] sem hófst á [[mánudagur|mánudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. Árið einkenndist af [[mótmælin 1968|mótmælum]] um allan heim. == Atburðir == === Janúar === [[Mynd:Black_smoke_covers_areas_of_the_capital_city_and_fire_trucks_rush_to_the_scenes_of_fires_set_during_attacks_by_the_Viet_-_NARA_-_541874.jpg|thumb|right|Svartur reykur eftir íkveikjur Víet Kong-liða í Sægon.]] * [[5. janúar]] - [[Vorið í Prag]] hófst með því að [[Alexander Dubček]] var kosinn leiðtogi tékkneska kommúnistaflokksins. * [[10. janúar]] - [[John Gorton]] varð forsætisráðherra Ástralíu. * [[13. janúar]] - [[Johnny Cash]] tók upp plötuna ''[[At Folsom Prison]]'' í [[Folsom-fangelsi]] í Kaliforníu. * [[15. janúar]] - Yfir 300 fórust í [[jarðskjálftinn í Belìce 1968|jarðskjálfta]] á Sikiley. * [[21. janúar]] - Bandarísk [[B-52]]-sprengjuflugvél hrapaði við [[Thule-herstöðin]]a á Grænlandi, með þeim afleiðingum að geislavirk málmbrot dreifðust víða. * [[21. janúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Orrustan um Khe Sanh]] átti sér stað. * [[22. janúar]] - Norðurkóresk herskip hertóku bandaríska könnunarskipið ''[[USS Pueblo]]'' í [[Japanshaf]]i og héldu áhöfninni fanginni fram í desember. * [[25. janúar]] - Ísraelski kafbáturinn ''[[INS Dakar]]'' fórst í Miðjarðarhafi með allri áhöfn. * [[28. janúar]] - Franski kafbáturinn ''[[Minerve (kafbátur)|Minerve]]'' fórst í Miðjarðarhafi með allri áhöfn. * [[30. janúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Fyrsta orrustan um Sægon]] hófst og stóð til 7. mars. Hún var hluti af [[Tetsóknin]]ni, röð skyndiárása [[Víet Kong]] í Suður-Víetnam. * [[31. janúar]] - Forseti [[Naúrú]], [[Hammer DeRoburt]], lýsti yfir sjálfstæði landsins frá Ástralíu. * [[31. janúar]] - [[Víetnamstríðið]]: Víet Kong-liðar réðust á bandaríska sendiráðið í Sægon. === Febrúar === [[Mynd:JO-Grenoble_1968-Parachutistes.jpg|thumb|right|Fallhlífarstökkvarar lenda á ólympíuhringjunum í Grenoble 11. febrúar.]] * [[1. febrúar]] - [[Víetnamstríðið]]: Víet Kong-liðinn [[Nguyễn Văn Lém]] var tekinn af lífi með skammbyssu af suðurvíetnamska lögregluforingjanum [[Nguyễn Ngọc Loan]]. Ljósmynd af aftökunni varð fræg um allan heim og jók andstöðu almennings við stríðið. * [[4. febrúar]] - [[Hamfaraveðrið í Ísafjarðardjúpi 1968|Fárviðri gekk yfir Vestfirði]] sem olli miklum mannskaða í [[Ísafjarðardjúp|Ísafjarðardjúpi]]. ''[[Heiðrún II]]'' frá Bolungarvík fórst með sex mönnum. Breski togarinn ''[[Ross Cleveland (skip)|Ross Cleveland]]'' fórst með nítján mönnum en einn komst af. Breski togarinn ''[[Notts County (skip)|Notts County]]'' strandaði við Snæfjallaströnd og bjargaði [[Varðskipið Óðinn (1960)|varðskipið ''Óðinn'']] átján manns en einn fórst. * [[6. febrúar]] - [[Vetrarólympíuleikarnir 1968]] hófust í [[Grenoble]] í Frakklandi. * [[12. febrúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Blóðbaðið í Phong Nhị og Phong Nhất]] átti sér stað. * [[17. febrúar]] - [[Kolakraninn]] í Reykjavíkurhöfn var rifinn. * [[21. febrúar]] - Sænski menntamálaráðherrann, [[Olof Palme]], tók þátt í mótmælum gegn Víetnamstríðinu í Stokkhólmi og sagði í ræðu að stríðið væri ógn við lýðræðið. * [[23. febrúar]] - [[Hjartasjúkdómafélagið]] var stofnað af íslenskum læknum. * [[24. febrúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Tetsóknin]] stöðvaðist og her Suður-Víetnam náði [[Huế]] aftur á sitt vald. * [[25. febrúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Blóðbaðið í Hà My]] átti sér stað. * [[28. febrúar]] - Indverski tilraunabærinn [[Auroville]] var stofnaður í Tamil Nadu með styrk frá Unesco. === Mars === * [[2. mars]] - [[Baggeridge-kolanáman|Baggeridge-kolanámunni]] í West Midlands var lokað. * [[7. mars]] - [[Fyrsta orrustan um Sægon|Fyrstu orrustunni um Sægon]] lauk. * [[8. mars]] - [[Stjórnarkreppan í Póllandi 1968]] hófst með mótmælum námsmanna. * [[8. mars]] - Sovéski kafbáturinn ''[[K-129]]'' fórst með allri áhöfn suðvestur af Hawaii. * [[8. mars]] - Bandaríski sendiherrann var kallaður heim frá Svíþjóð vegna andstöðu sænsku stjórnarinnar við Víetnamstríðið. * [[11. mars]] - [[Lyndon B. Johnson]] Bandaríkjaforseti gaf út tilskipun um að allar tölvur keyptar af alríkisstjórninni skyldu styðja [[ASCII]]-stafalykilinn. * [[11. mars]] - Sænska kvikmyndin ''[[Ég er forvitin blá]]'' var frumsýnd. * [[12. mars]] - [[Máritíus]] fékk sjálfstæði frá Bretum. * [[16. mars]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Fjöldamorðin í My Lai]]. Bandarískir hermenn myrtu alla íbúa í heilu þorpi þrátt fyrir að þar væru engir karlmenn á hermennskualdri. * [[19. mars]] - Nemendur við [[Howard-háskóli|Howard-háskóla]] í Washington D.C. hófu vikulöng mótmæli gegn Víetnamstríðinu og Evrópumiðuðu námi. * [[22. mars]] - [[Daniel Cohn-Bendit]] ásamt sjö öðrum námsmönnum hertók stjórnarskrifstofur [[Nanterre-háskóli|Nanterre-háskóla]]. * [[24. mars]] - [[Aer Lingus flug 712]] hrapaði við [[Wexford]] með þeim afleiðingum að 61 farþegi og áhöfn fórust. * [[28. mars]] - Brasilíski menntaskólaneminn [[Edson Luís de Lima Souto]] var skotinn til bana af lögreglu fyrir að mótmæla matarverði í mötuneyti skólans. === Apríl === [[Mynd:Garment_workers_listen_to_funeral_service_for_MLK_on_portable_radio_April_8_1968.jpg|thumb|right|Bandarískar saumakonur hlusta á útvarpsútsendingu frá útför Martin Luther King 9. apríl.]] * [[2. apríl]] - [[Kennitala|Kennitölur]] voru teknar upp í Danmörku. * [[2. apríl]] - Sprengjur sprungu í tveimur verslunum í [[Frankfurt am Main]]. [[Andreas Baader]] og [[Gudrun Ensslin]] voru síðar handtekin og kærð fyrir íkveikju. * [[4. apríl]] - [[Martin Luther King]] var myrtur af James Earl Ray í Memphis, Tennessee. * [[4. apríl]] - [[AEK B.C.]] vann [[Evrópubikarkeppni í körfuknattleik karla]] með sigri á [[USK Praha]] fyrir framan 80.000 áhorfendur, sem var met. * [[4. apríl]] - Óeirðir hófust víða um Bandaríkin í kjölfar morðsins á Martin Luther King. * [[6. apríl]] - Spænska söngkonan [[Massiel]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1968]] með laginu „La, la, la“. * [[6. apríl]] - Gassprenging varð 41 að bana í [[Richmond (Indiana)|Richmond]] í Indiana. * [[7. apríl]] - Breski ökuþórinn [[Jim Clark]] lést í [[Formúla 2|Formúlu 2]]-kappakstri við [[Hockenheim]]. * [[11. apríl]] - [[Josef Bachmann]] reyndi að myrða þýska aðgerðasinnann [[Rudi Dutschke]], en mistókst. Dutschke lést vegna heilaáverkanna 11 árum síðar. * [[18. apríl]] - Bandaríski auðjöfurinn [[Robert P. McCulloch]] keypti [[Lundúnabrú]] og flutti hana stein fyrir stein til [[Lake Havasu City]] í Arisóna. * [[20. apríl]] - [[Pierre Elliott Trudeau]] var kosinn fimmtándi forsætisráðherra Kanada. * [[23. apríl]] - Fyrsta [[hjartaígræðsla]]n í Evrópu var framkvæmd af læknum í París. * [[23. apríl]] - [[Mótmælin í Columbia-háskóla 1968]] hófust. Stúdentar lokuðu háskólanum í viku. * [[23. apríl]] - [[Sameinaða meþódistakirkjan]] var stofnuð með sameiningu [[Meþódistakirkjan|Meþódistakirkjunnar]] og [[Evangelíska sameinaða bræðrakirkjan|Evangelísku sameinuðu bræðrakirkjunnar]] í Dallas, Texas. * [[25. apríl]] - Yfir 50 fórust þegar ferju hvolfdi rétt hjá [[Wellington]] á Nýja-Sjálandi. === Maí === [[Mynd:Frankrijk._Sorbonne_bezet_door_studenten,_Bestanddeelnr_921-3976.jpg|thumb|right|Stúdentar mótmæla við Sorbonne-háskóla í París.]] * [[1. maí]] - Ítalski verkfræðingurinn [[Giorgio Rosa]] lýsti yfir sjálfstæði [[Rósaey]]jar undan strönd Ítalíu. * [[2. maí]] - [[Maíuppþotin í París]] hófust með því að stjórn Parísarháskóla í Nanterre ákvað að loka skólanum vegna árekstra við stúdenta. * [[8. maí]] - 85 fórust þegar [[Braniff International Airways flug 352]] fórst við Dawson í Texas. * [[13. maí]] - [[Stúdentaóeirðirnar í París]]: Milljónir tóku þátt í mótmælagöngu í París. * [[16. maí]] - Hluti blokkarinnar [[Ronan Point]] í London hrundi með þeim afleiðingum að 5 létust. * [[17. maí]] - [[Fimleikasamband Íslands]] var stofnað. * [[17. maí]] - [[Nímenningarnir frá Catonsville]] tóku herkvaðningargögn frá herkvaðningarskrifstofu í Maryland og brenndu þau með [[napalm]]i. * [[18. maí]] - Fyrstu [[Hot Wheels]]-bílarnir frá [[Mattel]] komu á markað. * [[22. maí]] - Bandaríski kjarnorkukafbáturinn ''[[Scorpion (kafbátur)|Scorpion]]'' fórst með 99 manns um borð suðvestan við Asóreyjar. * [[23. maí]] - [[Hólmavíkurkirkja]] var vígð. * [[26. maí]] - [[H-dagurinn]]: Skipt var yfir í hægri umferð á Íslandi. * [[26. maí]] - Sænski flugmaðurinn [[Carl Gustaf von Rosen]] vakti athygli með því að leiða flugflota sex lítilla flugvéla gegn Nígeríu í [[stríðið um Bíafra|stríðinu um Bíafra]]. * [[30. maí]] - [[Charles de Gaulle]] leysti [[franska þingið]] upp eftir hrinu mótmæla og verkfalla og boðaði til kosninga. === Júní === [[Mynd:Studentske_demonstracije_u_Beogradu_1968.jpg|thumb|right|Stúdentar mótmæla í Belgrad.]] * [[1. júní]] - [[Félagsstofnun stúdenta]] tók formlega til starfa við Háskóla Íslands. * [[1. júní]] - [[Laugardalslaug]] var vígð í Reykjavík. * [[2. júní]] - [[Stúdentaóeirðirnar í Júgóslavíu]] hófust í Belgrad. * [[3. júní]] - Róttæki femínistinn [[Valerie Solanas]] skaut [[Andy Warhol]] á vinnustofu hans. Hann lifði skotárásina af. * [[4. júní]] - [[S&P 500|Standard & Poor's-vísitalan]] fór í fyrsta sinn yfir 100 punkta. * [[4. júní]] - [[Pierre Trudeau]] vann stórsigur í kosningum í Kanada. * [[5. júní]] - [[Morðið á Robert F. Kennedy|Robert F. Kennedy var myrtur af Sirhan Sirhan]] í Los Angeles, Kaliforníu. * [[5. júní]] - [[Evrópukeppnin í knattspyrnu 1968]] hófst á Ítalíu. * [[7. júní]] - [[Godtfred Kirk Christiansen]] opnaði [[Legoland]] í Danmörku. * [[8. júní]] - [[James Earl Ray]] var handtekinn fyrir morðið á Martin Luther King. * [[10. júní]] - [[Ítalía]] sigraði Evrópukeppnina í knattspyrnu 1968 með 2-0 sigri á Júgóslavíu. * [[12. júní]] - Hryllingsmyndin ''[[Barn Rosemary]]'' var frumsýnd í Bandaríkjunum. * [[17. júní]] - [[Kommúnistaflokkur Malasíu]] boðaði byltingu og lýst var yfir neyðarástandi. * [[21. júní]] - [[Blóðugi föstudagurinn í Ríó de Janeiro]]: Stúdentamótmæli enduðu með því að 28 stúdentar voru skotnir til bana af hermönnum. * [[23. júní]] - [[Puerta-harmleikurinn]]: 74 létust og hundruð slösuðust í troðningi eftir knattspyrnuleik í [[Búenos Aíres]]. * [[23. júní]] - [[Keflavíkurgangan 1968|Keflavíkurganga]] á vegum hernámsandstæðinga var gengin frá hliði herstöðvarinnar til Reykjavíkur. * [[26. júní]] - Japanar fengu stjórn [[Bonin-eyjar|Bonin-eyja]] aftur í hendur eftir 23 ára hernám Bandaríkjahers. * [[26. júní]] - [[Hundrað þúsund manna gangan]] var farin í [[Ríó de Janeiro]] til að mótmæla herforingjastjórninni í Brasilíu. * [[30. júní]] - [[Kristján Eldjárn]] var kjörinn forseti Íslands. === Júlí === [[Mynd:Pape Paul VI – Vatican, 1968.jpg|thumb|right|Páll 6. páfi árið 1968.]] * [[1. júlí]] - [[Samningur um að dreifa ekki kjarnavopnum]] tók gildi. * [[3. júlí]] - Samtök ítalskra knattspyrnumanna, [[Associazione Italiana Calciatori]], voru stofnuð með [[Sergio Campana]] sem formann. * [[3. júlí]] - [[Leoníd Brezhnev]] varaði stjórnvöld í Tékkóslóvakíu við því að ógna sósíalísku þjóðskipulagi með yfirstandandi lýðræðisvæðingu. * [[4. júlí]] - Breski siglingamaðurinn [[Alec Rose]] kom til hafnar í [[Portsmouth]] eftir 354 daga siglingu umhverfis hnöttinn. * [[7. júlí]] - Frakkar sprengdu kjarnorkusprengju í tilraunskyni á rifinu [[Mururoa]]. * [[11. júlí]] - Japanska mangatímaritið ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' hóf göngu sína. * [[15. júlí]] - Fyrsta flutningaskipið lagði að bryggju í [[Sundahöfn]] í Reykjavík. * [[17. júlí]] - [[Saddam Hussein]] varð varaformaður byltingarráðsins í Írak eftir valdarán. * [[18. júlí]] - [[Intel Corporation]] var stofnað í Kaliforníu. * [[20. júlí]] - [[Ólympíuleikar fólks með þroskahömlun]] fóru fram í fyrsta sinn í Chicago í Bandaríkjunum. * [[23. júlí]] - [[Glenville-skotbardaginn]] milli svartra aðgerðasinna og lögreglu hófst í [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]], Ohio. * [[25. júlí]] - [[Páll 6. páfi]] gaf út páfabréfið ''[[Humanae vitae]]'' sem staðfesti andstöðu kirkjunnar við [[getnaðarvörn|getnaðarvarnir]]. * [[29. júlí]] - [[Arenalfjall]] í [[Kosta Ríka]] gaus í fyrsta sinn í margar aldir. === Ágúst === [[Mynd:Franti%C5%A1ek_Dost%C3%A1l_Srpen_1968_4_(cropped).jpg|thumb|right|Sovéskur skriðdreki í Prag.]] * [[1. ágúst]] - [[Hassanal Bolkiah]] var krýndur soldán af Brúnei. * [[2. ágúst]] - Yfir 200 létust í [[Casiguran-jarðskjálftinn|Casiguran-jarðskjálftanum]] á Filippseyjum. * [[8. ágúst]] - [[Richard Nixon]] og [[Spiro Agnew]] voru tilnefndir frambjóðendur flokksins til forseta og varaforseta á Landsþingi Repúblikana í [[Miami Beach]], Flórída. * [[11. ágúst]] - Síðasta ferð gufuknúinna lesta á vegum [[British Rail]] var farin með farþega milli Liverpool og Carlisle. * [[18. ágúst]] - Yfir 100 fórust þegar tvær rútur runnu út í [[Hida-á]] í Japan vegna úrhellisrigningar. * [[20. ágúst]] - [[Vorið í Prag]] var barið niður af 200.000 hermönnum og 5.000 skriðdrekum frá Varsjárbandalaginu. * [[22. ágúst]] - [[Youth International Party]] stóð fyrir mótmælum gegn Víetnamstríðinu við Landsþing Demókrata í Chicago. * [[24. ágúst]] - [[Norræna húsið]] í Reykjavík var opnað. * [[24. ágúst]] - [[Canopus-tilraunin]]: Frakkar sprengdu vetnissprengju á rifinu [[Fangataufa]] í Frönsku Pólýnesíu. * [[29. ágúst]] - Norski krónprinsinn [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haraldur]] gekk að eiga [[Sonja Noregsdrottning|Sonju Haraldsen]]. * [[31. ágúst]] - [[Jarðskjálftarnir í Dasht-e Bayaz og Ferdows]]: 15.000 manns létust þegar jarðskjálfti reið yfir austurhluta Írans. === September === * [[1. september]] - Hljómsveitin [[Black Sabbath]] kom fyrst saman undir nafninu Earth. * [[1. september]] - [[Veltir (bílaumboð)|Bílaumboðið Veltir]] var stofnað. * [[2. september]] - Tveir kafarar uppgötvuðu [[Bimini-vegurinn|Bimini-veginn]], reglulega röð kalksteinshellna neðansjávar. * [[3. september]] - [[António de Oliveira Salazar]], einræðisherra í Portúgal, slasaðist alvarlega í strandhýsi sínu í [[Estoril]]. * [[6. september]] - [[Esvatíní]] hlaut sjálfstæði (sem Svasíland). * [[7. september]] - 95 fórust þegar [[Air France flug 1611]] hrapaði í Miðjarðarhafið. * [[9. september]] - Helstu leiðtogar bandarísku stúdentahreyfingarinnar voru handteknir eftir mótmælin í Chicago. * [[12. september]] - Danski boxarinn [[Tom Bogs]] vann sinn fyrsta Evrópumeistaratitil með sigri á Lothar Stengel. * [[13. september]] - [[Albanía]] dró sig út úr Varsjárbandalaginu vegna innrásarinnar í Tékkóslóvakíu. * [[17. september]] - [[D'Oliveira-hneykslið]]: [[Marylebone Cricket Club]] hætti við að leika í Suður-Afríku þegar Suður-Afríkumenn neituðu að samþykkja litaða leikmanninn [[Basil D'Oliveira]] á vellinum. * [[21. september]] - Ómannaða sovéska geimfarið ''[[Zond 5]]'' sneri aftur til jarðar með lífverur um borð. * [[22. september]] - Egypska hofið [[Abu Simbel]] var opnað almenningi fjórum árum eftir að vinna við flutning þess hófst. * [[23. september]] - [[Tetsóknin]]ni í Víetnam lauk. * [[26. september]] - Ritskoðun leikrita var afnumin í Bretlandi. Söngleikurinn ''[[Hárið]]'' var frumsýndur á [[West End]] daginn eftir. * [[27. september]] - [[Marcelo Caetano]] varð forsætisráðherra Portúgals. === Október === [[Mynd:Apollo_7_during_the_first_live_television_transmission_from_space.jpg|thumb|right|Fyrsta beina útsendingin úr geimnum frá ''Apollo 7''.]] * [[2. október]] - [[Blóðbaðið í Tlatelolco]]: Hundruð námsmanna voru myrt af hernum í kjölfar mótmæla í [[Tlatelolco]] í Mexíkóborg. * [[3. október]] - [[Juan Velasco Alvarado]] rændi völdum í Perú. * [[5. október]] - Lögregla á [[Norður-Írland]]i barði á mótmælendum í friðsamri mannréttindagöngu í Derry. Atvikið vakti hneyksli víða um heim og varð upphafið að tveggja daga uppþotum í Derry. * [[8. október]] - Bandaríkjaher og her Suður-Víetnam hófu [[Sealords-aðgerðin]]a í ósum [[Mekong]]. * [[11. október]] - NASA sendi mannaða geimfarið ''[[Apollo 7]]'' á braut um jörðu. * [[11. október]] - Herforingjar undir stjórn [[Omar Torrijos]] steyptu lýðræðislega kjörinni stjórn [[Arnulfo Arias]] í Panama af stóli. * [[12. október]] - [[Miðbaugs-Gínea]] hlaut sjálfstæði frá Spáni. * [[12. október]] - [[Sumarólympíuleikarnir 1968]] voru settir í Mexíkó. * [[16. október]] - [[Rodney-uppþotin]] hófust í Kingston á Jamaíku eftir að aðgerðasinninn [[Walter Rodney]] var bannaður frá landinu. * [[16. október]] - Bandarísku hlaupararnir [[Tommie Smith]] og [[John Carlos]] heilsuðu með krepptum hnefa eftir að hafa unnið gull- og bronsverðlaun í 200 metra spretthlaupi. * [[16. október]] - [[Jimi Hendrix]] gaf út tvöföldu plötuna ''[[Electric Ladyland]]''. * [[20. október]] - [[Jacqueline Kennedy]], fyrrum forsetafrú Bandaríkjanna, gekk að eiga gríska skipakónginn [[Aristoteles Onassis]]. * [[25. október]] - [[Led Zeppelin]] komu í fyrsta sinn fram á tónleikum í [[Surrey-háskóli|Surrey-háskóla]]. * [[31. október]] - Bandaríkjaforseti, [[Lyndon B. Johnson]], tilkynnti að öllum sprengjuárásum á Norður-Víetnam yrði hætt. === Nóvember === [[Mynd:Farmington-Mine-Disaster-smoke.jpg|thumb|right|Eldur og reykur stígur upp af Farmington-námunni í Vestur-Virginíu.]] * [[5. nóvember]] - [[Richard Nixon]] sigraði [[forsetakosningar í Bandaríkjunum 1968]]. * [[5. nóvember]] - Vélbáturinn ''[[Þráinn NK 70]]'' fórst í aftakaveðri austan við Vestmannaeyjar og með honum níu menn. * [[11. nóvember]] - Á [[Maldívur|Maldívum]] var lýst yfir stofnun lýðveldis. * [[12. nóvember]] - [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] sneri við lögum sem bönnuðu kennslu [[þróunarkenningin|þróunarkenningarinnar]] í skólum í [[Arkansas]]. * [[12. nóvember]] - [[Leoníd Brezhnev]] réttlætti innrás Sovétríkjanna í Tékkóslóvakíu með vísun til [[Brezhnev-kenningin|Brezhnev-kenningarinnar]]. * [[15. nóvember]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Commando Hunt-aðgerðin]] hófst með sprengjuárásum á [[Ho Chi Minh-slóðin]]a í Laos. * [[17. nóvember]] - [[British European Airways]] tók farþegaþotuna [[BAC One-Eleven]] í notkun. * [[17. nóvember]] - [[Heiðuhneykslið]]: [[NBC]] hóf að sýna kvikmyndina ''[[Heiða (kvikmynd frá 1968)|Heiðu]]'' nokkrum mínútum fyrir lok leiks [[Oakland Raiders]] og [[New York Jets]] með þeim afleiðingum að þúsundir reiðra fótboltaáhugamanna hringdu í skiptiborð sjónvarpsstöðvarinnar. * [[19. nóvember]] - [[Moussa Traoré]] rændi völdum í Malí. * [[20. nóvember]] - [[Farmington-námuslysið]] olli dauða 78 manna. * [[30. nóvember]] - [[Landssamtök norskra Sama]] voru stofnuð. === Desember === [[Mynd:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|right|„Jarðarupprás“, tekin úr geimfarinu ''Apollo 8''.]] * [[9. desember]] - [[Douglas Engelbart]] stóð fyrir „[[móðir allra sýnidæma|móður allra sýnidæma]]“ á ráðstefnu tölvunarfræðinga í San Francisco þar sem hann sýndi bæði [[oN-Line System]], fyrsta kerfið sem notaðist við [[tengitexti|tengitexta]], og [[tölvumús]]ina, á fundi sem um 1000 manns sóttu. * [[10. desember]] - Stærsta rán í sögu Japans, [[300 milljón jena ránið]], átti sér stað í Tókýó. * [[11. desember]] - Bandaríska [[dans- og söngvamynd]]in ''[[Oliver!]]'' var frumsýnd. * [[19. desember]] - Sænsku bílaframleiðendurnir [[Saab]] og [[Scania]] sameinuðust í [[Saab-Scania]]. Þeim var aftur skipt á 10. áratugnum. * [[20. desember]] - Fyrstu morðin sem kennd voru við [[Dýrahringsmorðinginn|Dýrahringsmorðingjann]] áttu sér stað í [[Benicia]] í Kaliforníu. * [[22. desember]] - [[Mao Zedong]] mælti með því að menntuð borgaræska Kína færi í endurmenntun í sveitum landsins, sem var upphafið að „[[niður í sveitina]]“-hreyfingunni. * [[23. desember]] - [[Þorláksmessuslagurinn]]: Átök urðu milli lögreglu og mótmælenda á Lækjartorgi í Reykjavík. * [[24. desember]] - Bandaríska geimfarið ''[[Apollo 8]]'' komst á braut um tunglið og sá myrku hlið tunglsins í fyrsta sinn. Geimfarinn [[William Anders]] tók hina frægu ljósmynd „[[Jarðarupprás]]“. * [[28. desember]] - [[Ísraelsher]] gerði loftárásir á flugvöllinn í [[Beirút]] í Líbanon og eyðilagði fjölda flugvéla. ==Fædd== * [[9. janúar]] - [[Cameron Todd Willingham]], bandarískur dauðadæmdur fangi (d. [[2004]]). * [[12. janúar]] - [[Rachael Harris]], bandarísk leikkona. * [[14. janúar]] - [[LL Cool J]], bandarískur rappari. * [[23. janúar]] - [[Sigrún Eva Ármannsdóttir (söngkona)|Sigrún Eva Ármannsdóttir]], íslensk söngkona. * [[27. janúar]] - [[Jón Ásgeir Jóhannesson]], íslenskur athafnamaður. * [[29. janúar]] - [[Edward Burns]], bandarískur leikari. * [[30. janúar]] - [[Filippus 6. Spánarkonungur]]. * [[16. febrúar]] - [[Flosi Þorgeirsson]], íslenskur sagnfræðingur. * [[18. febrúar]] - [[Molly Ringwald]], bandarísk leikkona. * [[24. febrúar]] - [[Mitch Hedberg]], bandarískur uppistandari (d. [[2005]]). * [[2. mars]] - [[Daniel Craig]], enskur leikari. * [[3. mars]] - [[Brian Cox (eðlisfræðingur)|Brian Cox]], breskur öreindafræðingur. * [[4. mars]] - [[Patsy Kensit]], ensk leikkona og söngkona. * [[6. mars]] - [[Moira Kelly]], bandarísk leikkona. * [[8. mars]] - [[Siggi Hlö]], íslenskur útvarpsmaður. * [[8. mars]] - [[Jónmundur Guðmarsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[14. mars]] - [[Magnús Árni Magnússon]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[15. mars]] - [[Kahimi Karie]], japönsk söngkona. * [[23. mars]] - [[Bjarni Ármannsson]], íslenskur athafnamaður. * [[23. mars]] - [[Damon Albarn]], enskur tónlistarmaður. * [[29. mars]] - [[Lucy Lawless]], nýsjálensk leikkona og söngkona. [[Mynd:Celine_Dion_Concert_-_Singing_I'm_Alive.jpg|thumb|right|Céline Dion.]] * [[30. mars]] - [[Céline Dion]], kanadísk söngkona. * [[30. mars]] - [[Ari Alexander Ergis Magnússon]], íslenskur kvikmyndaleikstjóri. * [[3. apríl]] - [[Jamie Hewlett]], enskur myndasöguhöfundur. * [[10. apríl]] - [[Orlando Jones]], bandarískur leikari. * [[14. apríl]] - [[Heimir Eyvindarson]], íslenskur hljómborðsleikari. * [[21. apríl]] - [[Tatjana Ústínova]], rússneskur rithöfundur. * [[23. apríl]] - [[Timothy McVeigh]], bandarískur hryðjuverkamaður (d. [[2001]]). * [[24. apríl]] - [[Hashim Thaçi]], kósovóskur stjórnmálamaður og stríðsglæpamaður. * [[29. apríl]] - [[Kolinda Grabar-Kitarović]], króatísk stjórnmálakona. * [[1. maí]] - [[Oliver Bierhoff]], þýskur knattspyrnumaður. * [[4. maí]] - [[Julian Barratt]], enskur leikari. * [[7. maí]] - [[Traci Lords]], bandarísk söngkona og leikkona. * [[10. maí]] - [[Thomas Coville]], franskur siglingamaður. * [[11. maí]] - [[Jeffrey Donovan]], bandarískur leikari. * [[13. maí]] - [[Scott Morrison]], ástralskur stjórnmálamaður. * [[16. maí]] - [[Pálína Jónsdóttir]], íslensk leikkona. * [[20. maí]] - [[Rögnvaldur D. Ingþórsson]], íslenskur heimspekingur. * [[25. maí]] - [[Kristjana Stefánsdóttir]], íslensk tónlistarkona. * [[26. maí]] - [[Friðrik Danakrónprins]]. * [[27. maí]] - [[Sæmundur Kristinn Sigurðsson]], tæknistjóri RÚV. * [[28. maí]] - [[Kylie Minogue]], áströlsk söngkona og leikkona. * [[29. maí]] - [[Sigríður Ingibjörg Ingadóttir]], íslensk stjórnmálakona. * [[1. júní]] - [[Jason Donovan]], ástralskur leikari og söngvari. * [[4. júní]] - [[Faizon Love]], bandarískur leikari. * [[9. júní]] - [[Gunnar Bragi Sveinsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[11. júní]] - [[Ólafur Þ. Stephensen]], íslenskur ritstjóri. * [[12. júní]] - [[Birgir Ármannsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[13. júní]] - [[David Gray]], enskur tónlistarmaður. * [[14. júní]] - [[Ukhnaagiin Khürelsükh]], mongólskur stjórnmálamaður. * [[16. júní]] - [[James Patrick Stuart]], enskur leikari. * [[20. júní]] - [[Mateusz Morawiecki]], pólskur stjórnmálamaður. * [[25. júní]] - [[Sigursteinn Gíslason]], íslenskur knattspyrnumaður (d. [[2012]]). * [[26. júní]] - [[Jovenel Moïse]], haítískur stjórnmálamaður (d. [[2021]]). * [[26. júní]] - [[Guðni Th. Jóhannesson]], íslenskur sagnfræðingur. * [[6. júlí]] - [[Ásdís Halla Bragadóttir]], íslensk stjórnmálakona. * [[7. júlí]] - [[Danny Jacobs]], bandarískur leikari. * [[7. júlí]] - [[Jorja Fox]], bandarísk leikkona. * [[8. júlí]] - [[Michael Weatherly]], bandarískur leikari. * [[22. júlí]] - [[Vala Þórsdóttir]], íslensk leikkona. * [[24. júlí]] - [[Kristin Chenoweth]], bandarísk leikkona. * [[25. júlí]] - [[John Grant]], bandarískur tónlistarmaður. * [[2. ágúst]] - [[Stefan Effenberg]], þýskur knattspyrnumaður. * [[3. ágúst]] - [[Eyjólfur Sverrisson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[5. ágúst]] - [[Marine Le Pen]], franskur stjórnmálamaður. * [[5. ágúst]] - [[Colin McRae]], skoskur ökuþór (d. [[2007]]). * [[5. ágúst]] - [[Mustafa Ahmed al-Hawsawi]], sádiarabískur hryðjuverkamaður. * [[15. ágúst]] - [[Debra Messing]], bandarísk leikkona. * [[17. ágúst]] - [[Anthony E. Zuiker]], bandarískur framleiðandi. * [[31. ágúst]] - [[Sigrún Sól Ólafsdóttir]], íslensk leikkona. * [[10. september]] - [[Guy Ritchie]], enskur kvikmyndaleikstjóri. * [[18. september]] - [[Skúli Mogensen]], íslenskur athafnamaður. * [[19. september]] - [[Lila Downs]], mexíkósk söngkona. * [[20. september]] - [[Sigurjón Kjartansson]], íslenskur tónlistarmaður og handritshöfundur. * [[23. september]] - [[Erik Weihenmayer]], bandarískur fjallgöngumaður. * [[25. september]] - [[Will Smith]], bandarískur söngvari, rappari og leikari. * [[25. september]] - [[Jóhann Hollandsprins]] (d. [[2013]]). * [[26. september]] - [[Ben Shenkman]], bandarískur leikari. * [[27. september]] - [[Mari Kiviniemi]], finnsk stjórnmálakona. * [[28. september]] - [[Naomi Watts]], bresk leikkona. * [[8. október]] - [[Emily Procter]], bandarísk leikkona. * [[8. október]] - [[Ingimar Oddsson]], íslenskur tónlistarmaður. * [[11. október]] - [[Jane Krakowski]], bandarísk leikkona. * [[11. október]] - [[Halla Tómasdóttir]], íslenskur hagfræðingur. * [[15. október]] - [[Falur Harðarson]], íslenskur körfuknattleiksmaður. * [[15. október]] - [[Bergljót Arnalds]], íslenskur rithöfundur. * [[2. nóvember]] - [[Samantha Ferris]], kanadísk leikkona. * [[7. nóvember]] - [[Óttarr Proppé]], íslenskur tónlistarmaður. * [[8. nóvember]] - [[Parker Posey]], bandarísk leikkona. * [[12. nóvember]] - [[Kathleen Hanna]], bandarísk tónlistarkona. * [[23. nóvember]] - [[Hamid Hassani]], íranskur fræðimaður og rannsakandi. * [[24. nóvember]] - [[Scott Krinsky]], bandarískur leikari. * [[2. desember]] - [[Lucy Liu]], bandarísk leikkona. * [[2. desember]] - [[Rena Sofer]], bandarísk leikkona. * [[3. desember]] - [[Brendan Fraser]], bandarískur leikari. * [[5. desember]] - [[Margaret Cho]], bandarísk leikkona. * [[11. desember]] - [[Emmanuelle Charpentier]], franskur örverufræðingur. * [[18. desember]] - [[Mario Basler]], þýskur knattspyrnumaður. * [[30. desember]] - [[Meredith Monroe]], bandarísk leikkona. ==Dáin== * [[4. janúar]] - [[Jón Helgason (stórkaupmaður)|Jón Helgason]], íslenskur kaupmaður (f. [[1884]]). * [[30. janúar]] - [[Ágúst Jósefsson]], íslenskur verkalýðsleiðtogi (f. [[1874]]). * [[19. febrúar]] - [[Guðrún Indriðadóttir]], íslensk leikkona (f. [[1882]]). * [[6. mars]] - [[Jón Eyþórsson]], íslenskur veðurfræðingur (f. [[1895]]). * [[13. mars]] - [[Lárus Pálsson]], íslenskur leikari (f. [[1914]]). * [[27. mars]] - [[Júrí Gagarín]], fyrsti maðurinn sem fór út í geiminn (f. [[1934]]). * [[4. apríl]] - [[Martin Luther King]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1929]]). * [[15. maí]] - [[Gunnfríður Jónsdóttir]], íslenskur myndhöggvari (f. [[1889]]). * [[24. maí]] - [[Einar Ingibergur Erlendsson]], íslenskur húsasmiður (f. [[1883]]). * [[1. júní]] - [[Helen Keller]], bandarískur rithöfundur (f. [[1880]]). * [[6. júní]] - [[Robert F. Kennedy]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1925]]). * [[6. júní]] - [[Jónas Þorbergsson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1885]]). * [[14. júní]] - [[Salvatore Quasimodo]], ítalskt skáld (f. [[1901]]). * [[18. júní]] - [[Nína Tryggvadóttir]], íslensk myndlistarkona (f. [[1913]]). * [[14. júlí]] - [[Konstantín Paústovskíj]], rússneskur rithöfundur (f. [[1892]]). [[Mynd:Jónas_Jónsson_frá_Hriflu_(1934).jpg|thumb|right|Jónas frá Hriflu.]] * [[19. júlí]] - [[Jónas frá Hriflu]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1885]]). * [[28. júlí]] - [[Otto Hahn]], þýskur efnafræðingur og [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Nóbelsverðlaunahafi]] (f. [[1879]]). * [[30. júlí]] - [[Jón Leifs]], íslenskt tónskáld (f. [[1899]]). * [[4. ágúst]] - [[Þórarinn Kr. Eldjárn]], íslenskur hreppstjóri (f. [[1886]]). * [[24. september]] - [[Sigríður Zoëga]], íslenskur ljósmyndari (f. [[1889]]). * [[5. október]] - [[Jóhannes Jósefsson]], íslenskur glímukappi (f. [[1883]]). * [[11. október]] - [[Jakob Guðjohnsen]], íslenskur verkfræðingur (f. [[1899]]). * [[27. október]] - [[Lise Meitner]], austurrískur eðlisfræðingur (f. [[1878]]). * [[10. nóvember]] - [[Santos Iriarte]], úrúgvæskur knattspyrnumaður (f. [[1902]]). * [[28. nóvember]] - [[Enid Blyton]], enskur rithöfundur (f. [[1897]]). * [[16. desember]] - [[Pétur Ottesen]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1888]]). * [[20. desember]] - [[John Steinbeck]], bandarískur rithöfundur og [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Nóbelsverðlaunahafi]] (f. [[1902]]). * [[26. desember]] - [[Weegee]], austurrískur ljósmyndari (f. [[1899]]). * [[30. desember]] - [[Trygve Lie]], aðalritari Sameinuðu þjóðanna (f. [[1896]]). == [[Nóbelsverðlaunin]] == * [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Luis Walter Alvarez]] * [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Lars Onsager]] * [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Robert W. Holley]], [[Har Gobind Khorana]], [[Marshall Nirenberg|Marshall W. Nirenberg]] * [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Yasunari Kawabata]] * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Rene Cassin|René Cassin]] [[Flokkur:1968]] sc9ovqmj6cek5kned0oni8d6cs86n5g 1979815 1979814 2026-09-22T20:25:23Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1979815 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} '''1968''' ('''MCMLXVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 68. ár 20. aldar og [[hlaupár]] sem hófst á [[mánudagur|mánudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. Árið einkenndist af [[mótmælin 1968|mótmælum]] um allan heim. == Atburðir == === Janúar === [[Mynd:Black_smoke_covers_areas_of_the_capital_city_and_fire_trucks_rush_to_the_scenes_of_fires_set_during_attacks_by_the_Viet_-_NARA_-_541874.jpg|thumb|right|Svartur reykur eftir íkveikjur Víet Kong-liða í Sægon.]] * [[5. janúar]] - [[Vorið í Prag]] hófst með því að [[Alexander Dubček]] var kosinn leiðtogi tékkneska kommúnistaflokksins. * [[10. janúar]] - [[John Gorton]] varð forsætisráðherra Ástralíu. * [[13. janúar]] - [[Johnny Cash]] tók upp plötuna ''[[At Folsom Prison]]'' í [[Folsom-fangelsi]] í Kaliforníu. * [[15. janúar]] - Yfir 300 fórust í [[jarðskjálftinn í Belìce 1968|jarðskjálfta]] á Sikiley. * [[21. janúar]] - Bandarísk [[B-52]]-sprengjuflugvél hrapaði við [[Thule-herstöðin]]a á Grænlandi, með þeim afleiðingum að geislavirk málmbrot dreifðust víða. * [[21. janúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Orrustan um Khe Sanh]] átti sér stað. * [[22. janúar]] - Norðurkóresk herskip hertóku bandaríska könnunarskipið ''[[USS Pueblo]]'' í [[Japanshaf]]i og héldu áhöfninni fanginni fram í desember. * [[25. janúar]] - Ísraelski kafbáturinn ''[[INS Dakar]]'' fórst í Miðjarðarhafi með allri áhöfn. * [[28. janúar]] - Franski kafbáturinn ''[[Minerve (kafbátur)|Minerve]]'' fórst í Miðjarðarhafi með allri áhöfn. * [[30. janúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Fyrsta orrustan um Sægon]] hófst og stóð til 7. mars. Hún var hluti af [[Tetsóknin]]ni, röð skyndiárása [[Víet Kong]] í Suður-Víetnam. * [[31. janúar]] - Forseti [[Naúrú]], [[Hammer DeRoburt]], lýsti yfir sjálfstæði landsins frá Ástralíu. * [[31. janúar]] - [[Víetnamstríðið]]: Víet Kong-liðar réðust á bandaríska sendiráðið í Sægon. === Febrúar === [[Mynd:JO-Grenoble_1968-Parachutistes.jpg|thumb|right|Fallhlífarstökkvarar lenda á ólympíuhringjunum í Grenoble 11. febrúar.]] * [[1. febrúar]] - [[Víetnamstríðið]]: Víet Kong-liðinn [[Nguyễn Văn Lém]] var tekinn af lífi með skammbyssu af suðurvíetnamska lögregluforingjanum [[Nguyễn Ngọc Loan]]. Ljósmynd af aftökunni varð fræg um allan heim og jók andstöðu almennings við stríðið. * [[4. febrúar]] - [[Hamfaraveðrið í Ísafjarðardjúpi 1968|Fárviðri gekk yfir Vestfirði]] sem olli miklum mannskaða í [[Ísafjarðardjúp|Ísafjarðardjúpi]]. ''[[Heiðrún II]]'' frá Bolungarvík fórst með sex mönnum. Breski togarinn ''[[Ross Cleveland (skip)|Ross Cleveland]]'' fórst með nítján mönnum en einn komst af. Breski togarinn ''[[Notts County (skip)|Notts County]]'' strandaði við Snæfjallaströnd og bjargaði [[Varðskipið Óðinn (1960)|varðskipið ''Óðinn'']] átján manns en einn fórst. * [[6. febrúar]] - [[Vetrarólympíuleikarnir 1968]] hófust í [[Grenoble]] í Frakklandi. * [[12. febrúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Blóðbaðið í Phong Nhị og Phong Nhất]] átti sér stað. * [[17. febrúar]] - [[Kolakraninn]] í Reykjavíkurhöfn var rifinn. * [[21. febrúar]] - Sænski menntamálaráðherrann, [[Olof Palme]], tók þátt í mótmælum gegn Víetnamstríðinu í Stokkhólmi og sagði í ræðu að stríðið væri ógn við lýðræðið. * [[23. febrúar]] - [[Hjartasjúkdómafélagið]] var stofnað af íslenskum læknum. * [[24. febrúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Tetsóknin]] stöðvaðist og her Suður-Víetnam náði [[Huế]] aftur á sitt vald. * [[25. febrúar]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Blóðbaðið í Hà My]] átti sér stað. * [[28. febrúar]] - Indverski tilraunabærinn [[Auroville]] var stofnaður í Tamil Nadu með styrk frá Unesco. === Mars === * [[2. mars]] - [[Baggeridge-kolanáman|Baggeridge-kolanámunni]] í West Midlands var lokað. * [[7. mars]] - [[Fyrsta orrustan um Sægon|Fyrstu orrustunni um Sægon]] lauk. * [[8. mars]] - [[Stjórnarkreppan í Póllandi 1968]] hófst með mótmælum námsmanna. * [[8. mars]] - Sovéski kafbáturinn ''[[K-129]]'' fórst með allri áhöfn suðvestur af Hawaii. * [[8. mars]] - Bandaríski sendiherrann var kallaður heim frá Svíþjóð vegna andstöðu sænsku stjórnarinnar við Víetnamstríðið. * [[11. mars]] - [[Lyndon B. Johnson]] Bandaríkjaforseti gaf út tilskipun um að allar tölvur keyptar af alríkisstjórninni skyldu styðja [[ASCII]]-stafalykilinn. * [[11. mars]] - Sænska kvikmyndin ''[[Ég er forvitin blá]]'' var frumsýnd. * [[12. mars]] - [[Máritíus]] fékk sjálfstæði frá Bretum. * [[16. mars]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Fjöldamorðin í My Lai]]. Bandarískir hermenn myrtu alla íbúa í heilu þorpi þrátt fyrir að þar væru engir karlmenn á hermennskualdri. * [[19. mars]] - Nemendur við [[Howard-háskóli|Howard-háskóla]] í Washington D.C. hófu vikulöng mótmæli gegn Víetnamstríðinu og Evrópumiðuðu námi. * [[22. mars]] - [[Daniel Cohn-Bendit]] ásamt sjö öðrum námsmönnum hertók stjórnarskrifstofur [[Nanterre-háskóli|Nanterre-háskóla]]. * [[24. mars]] - [[Aer Lingus flug 712]] hrapaði við [[Wexford]] með þeim afleiðingum að 61 farþegi og áhöfn fórust. * [[28. mars]] - Brasilíski menntaskólaneminn [[Edson Luís de Lima Souto]] var skotinn til bana af lögreglu fyrir að mótmæla matarverði í mötuneyti skólans. === Apríl === [[Mynd:Garment_workers_listen_to_funeral_service_for_MLK_on_portable_radio_April_8_1968.jpg|thumb|right|Bandarískar saumakonur hlusta á útvarpsútsendingu frá útför Martin Luther King 9. apríl.]] * [[2. apríl]] - [[Kennitala|Kennitölur]] voru teknar upp í Danmörku. * [[2. apríl]] - Sprengjur sprungu í tveimur verslunum í [[Frankfurt am Main]]. [[Andreas Baader]] og [[Gudrun Ensslin]] voru síðar handtekin og kærð fyrir íkveikju. * [[4. apríl]] - [[Martin Luther King]] var myrtur af James Earl Ray í Memphis, Tennessee. * [[4. apríl]] - [[AEK B.C.]] vann [[Evrópubikarkeppni í körfuknattleik karla]] með sigri á [[USK Praha]] fyrir framan 80.000 áhorfendur, sem var met. * [[4. apríl]] - Óeirðir hófust víða um Bandaríkin í kjölfar morðsins á Martin Luther King. * [[6. apríl]] - Spænska söngkonan [[Massiel]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1968]] með laginu „La, la, la“. * [[6. apríl]] - Gassprenging varð 41 að bana í [[Richmond (Indiana)|Richmond]] í Indiana. * [[7. apríl]] - Breski ökuþórinn [[Jim Clark]] lést í [[Formúla 2|Formúlu 2]]-kappakstri við [[Hockenheim]]. * [[11. apríl]] - [[Josef Bachmann]] reyndi að myrða þýska aðgerðasinnann [[Rudi Dutschke]], en mistókst. Dutschke lést vegna heilaáverkanna 11 árum síðar. * [[18. apríl]] - Bandaríski auðjöfurinn [[Robert P. McCulloch]] keypti [[Lundúnabrú]] og flutti hana stein fyrir stein til [[Lake Havasu City]] í Arisóna. * [[20. apríl]] - [[Pierre Elliott Trudeau]] var kosinn fimmtándi forsætisráðherra Kanada. * [[23. apríl]] - Fyrsta [[hjartaígræðsla]]n í Evrópu var framkvæmd af læknum í París. * [[23. apríl]] - [[Mótmælin í Columbia-háskóla 1968]] hófust. Stúdentar lokuðu háskólanum í viku. * [[23. apríl]] - [[Sameinaða meþódistakirkjan]] var stofnuð með sameiningu [[Meþódistakirkjan|Meþódistakirkjunnar]] og [[Evangelíska sameinaða bræðrakirkjan|Evangelísku sameinuðu bræðrakirkjunnar]] í Dallas, Texas. * [[25. apríl]] - Yfir 50 fórust þegar ferju hvolfdi rétt hjá [[Wellington]] á Nýja-Sjálandi. === Maí === [[Mynd:Frankrijk._Sorbonne_bezet_door_studenten,_Bestanddeelnr_921-3976.jpg|thumb|right|Stúdentar mótmæla við Sorbonne-háskóla í París.]] * [[1. maí]] - Ítalski verkfræðingurinn [[Giorgio Rosa]] lýsti yfir sjálfstæði [[Rósaey]]jar undan strönd Ítalíu. * [[2. maí]] - [[Maíuppþotin í París]] hófust með því að stjórn Parísarháskóla í Nanterre ákvað að loka skólanum vegna árekstra við stúdenta. * [[8. maí]] - 85 fórust þegar [[Braniff International Airways flug 352]] fórst við Dawson í Texas. * [[13. maí]] - [[Stúdentaóeirðirnar í París]]: Milljónir tóku þátt í mótmælagöngu í París. * [[16. maí]] - Hluti blokkarinnar [[Ronan Point]] í London hrundi með þeim afleiðingum að 5 létust. * [[17. maí]] - [[Fimleikasamband Íslands]] var stofnað. * [[17. maí]] - [[Nímenningarnir frá Catonsville]] tóku herkvaðningargögn frá herkvaðningarskrifstofu í Maryland og brenndu þau með [[napalm]]i. * [[18. maí]] - Fyrstu [[Hot Wheels]]-bílarnir frá [[Mattel]] komu á markað. * [[22. maí]] - Bandaríski kjarnorkukafbáturinn ''[[Scorpion (kafbátur)|Scorpion]]'' fórst með 99 manns um borð suðvestan við Asóreyjar. * [[23. maí]] - [[Hólmavíkurkirkja]] var vígð. * [[26. maí]] - [[H-dagurinn]]: Skipt var yfir í hægri umferð á Íslandi. * [[26. maí]] - Sænski flugmaðurinn [[Carl Gustaf von Rosen]] vakti athygli með því að leiða flugflota sex lítilla flugvéla gegn Nígeríu í [[stríðið um Bíafra|stríðinu um Bíafra]]. * [[30. maí]] - [[Charles de Gaulle]] leysti [[franska þingið]] upp eftir hrinu mótmæla og verkfalla og boðaði til kosninga. === Júní === [[Mynd:Studentske_demonstracije_u_Beogradu_1968.jpg|thumb|right|Stúdentar mótmæla í Belgrad.]] * [[1. júní]] - [[Félagsstofnun stúdenta]] tók formlega til starfa við Háskóla Íslands. * [[1. júní]] - [[Laugardalslaug]] var vígð í Reykjavík. * [[2. júní]] - [[Stúdentaóeirðirnar í Júgóslavíu]] hófust í Belgrad. * [[3. júní]] - Róttæki femínistinn [[Valerie Solanas]] skaut [[Andy Warhol]] á vinnustofu hans. Hann lifði skotárásina af. * [[4. júní]] - [[S&P 500|Standard & Poor's-vísitalan]] fór í fyrsta sinn yfir 100 punkta. * [[4. júní]] - [[Pierre Trudeau]] vann stórsigur í kosningum í Kanada. * [[5. júní]] - [[Morðið á Robert F. Kennedy|Robert F. Kennedy var myrtur af Sirhan Sirhan]] í Los Angeles, Kaliforníu. * [[5. júní]] - [[Evrópukeppnin í knattspyrnu 1968]] hófst á Ítalíu. * [[7. júní]] - [[Godtfred Kirk Christiansen]] opnaði [[Legoland]] í Danmörku. * [[8. júní]] - [[James Earl Ray]] var handtekinn fyrir morðið á Martin Luther King. * [[10. júní]] - [[Ítalía]] sigraði Evrópukeppnina í knattspyrnu 1968 með 2-0 sigri á Júgóslavíu. * [[12. júní]] - Hryllingsmyndin ''[[Barn Rosemary]]'' var frumsýnd í Bandaríkjunum. * [[17. júní]] - [[Kommúnistaflokkur Malasíu]] boðaði byltingu og lýst var yfir neyðarástandi. * [[21. júní]] - [[Blóðugi föstudagurinn í Ríó de Janeiro]]: Stúdentamótmæli enduðu með því að 28 stúdentar voru skotnir til bana af hermönnum. * [[23. júní]] - [[Puerta-harmleikurinn]]: 74 létust og hundruð slösuðust í troðningi eftir knattspyrnuleik í [[Búenos Aíres]]. * [[23. júní]] - [[Keflavíkurgangan 1968|Keflavíkurganga]] á vegum hernámsandstæðinga var gengin frá hliði herstöðvarinnar til Reykjavíkur. * [[26. júní]] - Japanar fengu stjórn [[Bonin-eyjar|Bonin-eyja]] aftur í hendur eftir 23 ára hernám Bandaríkjahers. * [[26. júní]] - [[Hundrað þúsund manna gangan]] var farin í [[Ríó de Janeiro]] til að mótmæla herforingjastjórninni í Brasilíu. * [[30. júní]] - [[Kristján Eldjárn]] var kjörinn forseti Íslands. === Júlí === [[Mynd:Pape Paul VI – Vatican, 1968.jpg|thumb|right|Páll 6. páfi árið 1968.]] * [[1. júlí]] - [[Samningur um að dreifa ekki kjarnavopnum]] tók gildi. * [[3. júlí]] - Samtök ítalskra knattspyrnumanna, [[Associazione Italiana Calciatori]], voru stofnuð með [[Sergio Campana]] sem formann. * [[3. júlí]] - [[Leoníd Brezhnev]] varaði stjórnvöld í Tékkóslóvakíu við því að ógna sósíalísku þjóðskipulagi með yfirstandandi lýðræðisvæðingu. * [[4. júlí]] - Breski siglingamaðurinn [[Alec Rose]] kom til hafnar í [[Portsmouth]] eftir 354 daga siglingu umhverfis hnöttinn. * [[7. júlí]] - Frakkar sprengdu kjarnorkusprengju í tilraunskyni á rifinu [[Mururoa]]. * [[11. júlí]] - Japanska mangatímaritið ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' hóf göngu sína. * [[15. júlí]] - Fyrsta flutningaskipið lagði að bryggju í [[Sundahöfn]] í Reykjavík. * [[17. júlí]] - [[Saddam Hussein]] varð varaformaður byltingarráðsins í Írak eftir valdarán. * [[18. júlí]] - [[Intel Corporation]] var stofnað í Kaliforníu. * [[20. júlí]] - [[Ólympíuleikar fólks með þroskahömlun]] fóru fram í fyrsta sinn í Chicago í Bandaríkjunum. * [[23. júlí]] - [[Glenville-skotbardaginn]] milli svartra aðgerðasinna og lögreglu hófst í [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]], Ohio. * [[25. júlí]] - [[Páll 6. páfi]] gaf út páfabréfið ''[[Humanae vitae]]'' sem staðfesti andstöðu kirkjunnar við [[getnaðarvörn|getnaðarvarnir]]. * [[29. júlí]] - [[Arenalfjall]] í [[Kosta Ríka]] gaus í fyrsta sinn í margar aldir. === Ágúst === [[Mynd:Franti%C5%A1ek_Dost%C3%A1l_Srpen_1968_4_(cropped).jpg|thumb|right|Sovéskur skriðdreki í Prag.]] * [[1. ágúst]] - [[Hassanal Bolkiah]] var krýndur soldán af Brúnei. * [[2. ágúst]] - Yfir 200 létust í [[Casiguran-jarðskjálftinn|Casiguran-jarðskjálftanum]] á Filippseyjum. * [[8. ágúst]] - [[Richard Nixon]] og [[Spiro Agnew]] voru tilnefndir frambjóðendur flokksins til forseta og varaforseta á Landsþingi Repúblikana í [[Miami Beach]], Flórída. * [[11. ágúst]] - Síðasta ferð gufuknúinna lesta á vegum [[British Rail]] var farin með farþega milli Liverpool og Carlisle. * [[18. ágúst]] - Yfir 100 fórust þegar tvær rútur runnu út í [[Hida-á]] í Japan vegna úrhellisrigningar. * [[20. ágúst]] - [[Vorið í Prag]] var barið niður af 200.000 hermönnum og 5.000 skriðdrekum frá Varsjárbandalaginu. * [[22. ágúst]] - [[Youth International Party]] stóð fyrir mótmælum gegn Víetnamstríðinu við Landsþing Demókrata í Chicago. * [[24. ágúst]] - [[Norræna húsið]] í Reykjavík var opnað. * [[24. ágúst]] - [[Canopus-tilraunin]]: Frakkar sprengdu vetnissprengju á rifinu [[Fangataufa]] í Frönsku Pólýnesíu. * [[29. ágúst]] - Norski krónprinsinn [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haraldur]] gekk að eiga [[Sonja Noregsdrottning|Sonju Haraldsen]]. * [[31. ágúst]] - [[Jarðskjálftarnir í Dasht-e Bayaz og Ferdows]]: 15.000 manns létust þegar jarðskjálfti reið yfir austurhluta Írans. === September === * [[1. september]] - Hljómsveitin [[Black Sabbath]] kom fyrst saman undir nafninu Earth. * [[1. september]] - [[Veltir (bílaumboð)|Bílaumboðið Veltir]] var stofnað. * [[2. september]] - Tveir kafarar uppgötvuðu [[Bimini-vegurinn|Bimini-veginn]], reglulega röð kalksteinshellna neðansjávar. * [[3. september]] - [[António de Oliveira Salazar]], einræðisherra í Portúgal, slasaðist alvarlega í strandhýsi sínu í [[Estoril]]. * [[6. september]] - [[Esvatíní]] hlaut sjálfstæði (sem Svasíland). * [[7. september]] - 95 fórust þegar [[Air France flug 1611]] hrapaði í Miðjarðarhafið. * [[9. september]] - Helstu leiðtogar bandarísku stúdentahreyfingarinnar voru handteknir eftir mótmælin í Chicago. * [[12. september]] - Danski boxarinn [[Tom Bogs]] vann sinn fyrsta Evrópumeistaratitil með sigri á Lothar Stengel. * [[13. september]] - [[Albanía]] dró sig út úr Varsjárbandalaginu vegna innrásarinnar í Tékkóslóvakíu. * [[17. september]] - [[D'Oliveira-hneykslið]]: [[Marylebone Cricket Club]] hætti við að leika í Suður-Afríku þegar Suður-Afríkumenn neituðu að samþykkja litaða leikmanninn [[Basil D'Oliveira]] á vellinum. * [[21. september]] - Ómannaða sovéska geimfarið ''[[Zond 5]]'' sneri aftur til jarðar með lífverur um borð. * [[22. september]] - Egypska hofið [[Abu Simbel]] var opnað almenningi fjórum árum eftir að vinna við flutning þess hófst. * [[23. september]] - [[Tetsóknin]]ni í Víetnam lauk. * [[26. september]] - Ritskoðun leikrita var afnumin í Bretlandi. Söngleikurinn ''[[Hárið]]'' var frumsýndur á [[West End]] daginn eftir. * [[27. september]] - [[Marcelo Caetano]] varð forsætisráðherra Portúgals. === Október === [[Mynd:Apollo_7_during_the_first_live_television_transmission_from_space.jpg|thumb|right|Fyrsta beina útsendingin úr geimnum frá ''Apollo 7''.]] * [[2. október]] - [[Blóðbaðið í Tlatelolco]]: Hundruð námsmanna voru myrt af hernum í kjölfar mótmæla í [[Tlatelolco]] í Mexíkóborg. * [[3. október]] - [[Juan Velasco Alvarado]] rændi völdum í Perú. * [[5. október]] - Lögregla á [[Norður-Írland]]i barði á mótmælendum í friðsamri mannréttindagöngu í Derry. Atvikið vakti hneyksli víða um heim og varð upphafið að tveggja daga uppþotum í Derry. * [[8. október]] - Bandaríkjaher og her Suður-Víetnam hófu [[Sealords-aðgerðin]]a í ósum [[Mekong]]. * [[11. október]] - NASA sendi mannaða geimfarið ''[[Apollo 7]]'' á braut um jörðu. * [[11. október]] - Herforingjar undir stjórn [[Omar Torrijos]] steyptu lýðræðislega kjörinni stjórn [[Arnulfo Arias]] í Panama af stóli. * [[12. október]] - [[Miðbaugs-Gínea]] hlaut sjálfstæði frá Spáni. * [[12. október]] - [[Sumarólympíuleikarnir 1968]] voru settir í Mexíkó. * [[16. október]] - [[Rodney-uppþotin]] hófust í Kingston á Jamaíku eftir að aðgerðasinninn [[Walter Rodney]] var bannaður frá landinu. * [[16. október]] - Bandarísku hlaupararnir [[Tommie Smith]] og [[John Carlos]] heilsuðu með krepptum hnefa eftir að hafa unnið gull- og bronsverðlaun í 200 metra spretthlaupi. * [[16. október]] - [[Jimi Hendrix]] gaf út tvöföldu plötuna ''[[Electric Ladyland]]''. * [[20. október]] - [[Jacqueline Kennedy]], fyrrum forsetafrú Bandaríkjanna, gekk að eiga gríska skipakónginn [[Aristoteles Onassis]]. * [[25. október]] - [[Led Zeppelin]] komu í fyrsta sinn fram á tónleikum í [[Surrey-háskóli|Surrey-háskóla]]. * [[31. október]] - Bandaríkjaforseti, [[Lyndon B. Johnson]], tilkynnti að öllum sprengjuárásum á Norður-Víetnam yrði hætt. === Nóvember === [[Mynd:Farmington-Mine-Disaster-smoke.jpg|thumb|right|Eldur og reykur stígur upp af Farmington-námunni í Vestur-Virginíu.]] * [[5. nóvember]] - [[Richard Nixon]] sigraði [[forsetakosningar í Bandaríkjunum 1968]]. * [[5. nóvember]] - Vélbáturinn ''[[Þráinn NK 70]]'' fórst í aftakaveðri austan við Vestmannaeyjar og með honum níu menn. * [[11. nóvember]] - Á [[Maldívur|Maldívum]] var lýst yfir stofnun lýðveldis. * [[12. nóvember]] - [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] sneri við lögum sem bönnuðu kennslu [[þróunarkenningin|þróunarkenningarinnar]] í skólum í [[Arkansas]]. * [[12. nóvember]] - [[Leoníd Brezhnev]] réttlætti innrás Sovétríkjanna í Tékkóslóvakíu með vísun til [[Brezhnev-kenningin|Brezhnev-kenningarinnar]]. * [[15. nóvember]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Commando Hunt-aðgerðin]] hófst með sprengjuárásum á [[Ho Chi Minh-slóðin]]a í Laos. * [[17. nóvember]] - [[British European Airways]] tók farþegaþotuna [[BAC One-Eleven]] í notkun. * [[17. nóvember]] - [[Heiðuhneykslið]]: [[NBC]] hóf að sýna kvikmyndina ''[[Heiða (kvikmynd frá 1968)|Heiðu]]'' nokkrum mínútum fyrir lok leiks [[Oakland Raiders]] og [[New York Jets]] með þeim afleiðingum að þúsundir reiðra fótboltaáhugamanna hringdu í skiptiborð sjónvarpsstöðvarinnar. * [[19. nóvember]] - [[Moussa Traoré]] rændi völdum í Malí. * [[20. nóvember]] - [[Farmington-námuslysið]] olli dauða 78 manna. * [[30. nóvember]] - [[Landssamtök norskra Sama]] voru stofnuð. === Desember === [[Mynd:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|right|„Jarðarupprás“, tekin úr geimfarinu ''Apollo 8''.]] * [[9. desember]] - [[Douglas Engelbart]] stóð fyrir „[[móðir allra sýnidæma|móður allra sýnidæma]]“ á ráðstefnu tölvunarfræðinga í San Francisco þar sem hann sýndi bæði [[oN-Line System]], fyrsta kerfið sem notaðist við [[tengitexti|tengitexta]], og [[tölvumús]]ina, á fundi sem um 1000 manns sóttu. * [[10. desember]] - Stærsta rán í sögu Japans, [[300 milljón jena ránið]], átti sér stað í Tókýó. * [[11. desember]] - Bandaríska [[dans- og söngvamynd]]in ''[[Oliver!]]'' var frumsýnd. * [[19. desember]] - Sænsku bílaframleiðendurnir [[Saab]] og [[Scania]] sameinuðust í [[Saab-Scania]]. Þeim var aftur skipt á 10. áratugnum. * [[20. desember]] - Fyrstu morðin sem kennd voru við [[Dýrahringsmorðinginn|Dýrahringsmorðingjann]] áttu sér stað í [[Benicia]] í Kaliforníu. * [[22. desember]] - [[Mao Zedong]] mælti með því að menntuð borgaræska Kína færi í endurmenntun í sveitum landsins, sem var upphafið að „[[niður í sveitina]]“-hreyfingunni. * [[23. desember]] - [[Þorláksmessuslagurinn]]: Átök urðu milli lögreglu og mótmælenda á Lækjartorgi í Reykjavík. * [[24. desember]] - Bandaríska geimfarið ''[[Apollo 8]]'' komst á braut um tunglið og sá myrku hlið tunglsins í fyrsta sinn. Geimfarinn [[William Anders]] tók hina frægu ljósmynd „[[Jarðarupprás]]“. * [[28. desember]] - [[Ísraelsher]] gerði loftárásir á flugvöllinn í [[Beirút]] í Líbanon og eyðilagði fjölda flugvéla. ==Fædd== * [[9. janúar]] - [[Cameron Todd Willingham]], bandarískur dauðadæmdur fangi (d. [[2004]]). * [[12. janúar]] - [[Rachael Harris]], bandarísk leikkona. * [[14. janúar]] - [[LL Cool J]], bandarískur rappari. * [[23. janúar]] - [[Sigrún Eva Ármannsdóttir (söngkona)|Sigrún Eva Ármannsdóttir]], íslensk söngkona. * [[27. janúar]] - [[Jón Ásgeir Jóhannesson]], íslenskur athafnamaður. * [[29. janúar]] - [[Edward Burns]], bandarískur leikari. * [[30. janúar]] - [[Filippus 6. Spánarkonungur]]. * [[16. febrúar]] - [[Flosi Þorgeirsson]], íslenskur sagnfræðingur. * [[18. febrúar]] - [[Molly Ringwald]], bandarísk leikkona. * [[24. febrúar]] - [[Mitch Hedberg]], bandarískur uppistandari (d. [[2005]]). * [[2. mars]] - [[Daniel Craig]], enskur leikari. * [[3. mars]] - [[Brian Cox (eðlisfræðingur)|Brian Cox]], breskur öreindafræðingur. * [[4. mars]] - [[Patsy Kensit]], ensk leikkona og söngkona. * [[6. mars]] - [[Moira Kelly]], bandarísk leikkona. * [[8. mars]] - [[Siggi Hlö]], íslenskur útvarpsmaður. * [[8. mars]] - [[Jónmundur Guðmarsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[14. mars]] - [[Magnús Árni Magnússon]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[15. mars]] - [[Kahimi Karie]], japönsk söngkona. * [[23. mars]] - [[Bjarni Ármannsson]], íslenskur athafnamaður. * [[23. mars]] - [[Damon Albarn]], enskur tónlistarmaður. * [[29. mars]] - [[Lucy Lawless]], nýsjálensk leikkona og söngkona. [[Mynd:Celine_Dion_Concert_-_Singing_I'm_Alive.jpg|thumb|right|Céline Dion.]] * [[30. mars]] - [[Céline Dion]], kanadísk söngkona. * [[30. mars]] - [[Ari Alexander Ergis Magnússon]], íslenskur kvikmyndaleikstjóri. * [[3. apríl]] - [[Jamie Hewlett]], enskur myndasöguhöfundur. * [[10. apríl]] - [[Orlando Jones]], bandarískur leikari. * [[14. apríl]] - [[Heimir Eyvindarson]], íslenskur hljómborðsleikari. * [[21. apríl]] - [[Tatjana Ústínova]], rússneskur rithöfundur. * [[23. apríl]] - [[Timothy McVeigh]], bandarískur hryðjuverkamaður (d. [[2001]]). * [[24. apríl]] - [[Hashim Thaçi]], kósovóskur stjórnmálamaður og stríðsglæpamaður. * [[29. apríl]] - [[Kolinda Grabar-Kitarović]], króatísk stjórnmálakona. * [[1. maí]] - [[Oliver Bierhoff]], þýskur knattspyrnumaður. * [[4. maí]] - [[Julian Barratt]], enskur leikari. * [[7. maí]] - [[Traci Lords]], bandarísk söngkona og leikkona. * [[10. maí]] - [[Thomas Coville]], franskur siglingamaður. * [[11. maí]] - [[Jeffrey Donovan]], bandarískur leikari. * [[13. maí]] - [[Scott Morrison]], ástralskur stjórnmálamaður. * [[16. maí]] - [[Pálína Jónsdóttir]], íslensk leikkona. * [[20. maí]] - [[Rögnvaldur D. Ingþórsson]], íslenskur heimspekingur. * [[25. maí]] - [[Kristjana Stefánsdóttir]], íslensk tónlistarkona. * [[26. maí]] - [[Friðrik 10.]] Danakonungur. * [[27. maí]] - [[Sæmundur Kristinn Sigurðsson]], tæknistjóri RÚV. * [[28. maí]] - [[Kylie Minogue]], áströlsk söngkona og leikkona. * [[29. maí]] - [[Sigríður Ingibjörg Ingadóttir]], íslensk stjórnmálakona. * [[1. júní]] - [[Jason Donovan]], ástralskur leikari og söngvari. * [[4. júní]] - [[Faizon Love]], bandarískur leikari. * [[9. júní]] - [[Gunnar Bragi Sveinsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[11. júní]] - [[Ólafur Þ. Stephensen]], íslenskur ritstjóri. * [[12. júní]] - [[Birgir Ármannsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[13. júní]] - [[David Gray]], enskur tónlistarmaður. * [[14. júní]] - [[Ukhnaagiin Khürelsükh]], mongólskur stjórnmálamaður. * [[16. júní]] - [[James Patrick Stuart]], enskur leikari. * [[20. júní]] - [[Mateusz Morawiecki]], pólskur stjórnmálamaður. * [[25. júní]] - [[Sigursteinn Gíslason]], íslenskur knattspyrnumaður (d. [[2012]]). * [[26. júní]] - [[Jovenel Moïse]], haítískur stjórnmálamaður (d. [[2021]]). * [[26. júní]] - [[Guðni Th. Jóhannesson]], íslenskur sagnfræðingur. * [[6. júlí]] - [[Ásdís Halla Bragadóttir]], íslensk stjórnmálakona. * [[7. júlí]] - [[Danny Jacobs]], bandarískur leikari. * [[7. júlí]] - [[Jorja Fox]], bandarísk leikkona. * [[8. júlí]] - [[Michael Weatherly]], bandarískur leikari. * [[22. júlí]] - [[Vala Þórsdóttir]], íslensk leikkona. * [[24. júlí]] - [[Kristin Chenoweth]], bandarísk leikkona. * [[25. júlí]] - [[John Grant]], bandarískur tónlistarmaður. * [[2. ágúst]] - [[Stefan Effenberg]], þýskur knattspyrnumaður. * [[3. ágúst]] - [[Eyjólfur Sverrisson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[5. ágúst]] - [[Marine Le Pen]], franskur stjórnmálamaður. * [[5. ágúst]] - [[Colin McRae]], skoskur ökuþór (d. [[2007]]). * [[5. ágúst]] - [[Mustafa Ahmed al-Hawsawi]], sádiarabískur hryðjuverkamaður. * [[15. ágúst]] - [[Debra Messing]], bandarísk leikkona. * [[17. ágúst]] - [[Anthony E. Zuiker]], bandarískur framleiðandi. * [[31. ágúst]] - [[Sigrún Sól Ólafsdóttir]], íslensk leikkona. * [[10. september]] - [[Guy Ritchie]], enskur kvikmyndaleikstjóri. * [[18. september]] - [[Skúli Mogensen]], íslenskur athafnamaður. * [[19. september]] - [[Lila Downs]], mexíkósk söngkona. * [[20. september]] - [[Sigurjón Kjartansson]], íslenskur tónlistarmaður og handritshöfundur. * [[23. september]] - [[Erik Weihenmayer]], bandarískur fjallgöngumaður. * [[25. september]] - [[Will Smith]], bandarískur söngvari, rappari og leikari. * [[25. september]] - [[Jóhann Hollandsprins]] (d. [[2013]]). * [[26. september]] - [[Ben Shenkman]], bandarískur leikari. * [[27. september]] - [[Mari Kiviniemi]], finnsk stjórnmálakona. * [[28. september]] - [[Naomi Watts]], bresk leikkona. * [[8. október]] - [[Emily Procter]], bandarísk leikkona. * [[8. október]] - [[Ingimar Oddsson]], íslenskur tónlistarmaður. * [[11. október]] - [[Jane Krakowski]], bandarísk leikkona. * [[11. október]] - [[Halla Tómasdóttir]], íslenskur hagfræðingur. * [[15. október]] - [[Falur Harðarson]], íslenskur körfuknattleiksmaður. * [[15. október]] - [[Bergljót Arnalds]], íslenskur rithöfundur. * [[2. nóvember]] - [[Samantha Ferris]], kanadísk leikkona. * [[7. nóvember]] - [[Óttarr Proppé]], íslenskur tónlistarmaður. * [[8. nóvember]] - [[Parker Posey]], bandarísk leikkona. * [[12. nóvember]] - [[Kathleen Hanna]], bandarísk tónlistarkona. * [[23. nóvember]] - [[Hamid Hassani]], íranskur fræðimaður og rannsakandi. * [[24. nóvember]] - [[Scott Krinsky]], bandarískur leikari. * [[2. desember]] - [[Lucy Liu]], bandarísk leikkona. * [[2. desember]] - [[Rena Sofer]], bandarísk leikkona. * [[3. desember]] - [[Brendan Fraser]], bandarískur leikari. * [[5. desember]] - [[Margaret Cho]], bandarísk leikkona. * [[11. desember]] - [[Emmanuelle Charpentier]], franskur örverufræðingur. * [[18. desember]] - [[Mario Basler]], þýskur knattspyrnumaður. * [[30. desember]] - [[Meredith Monroe]], bandarísk leikkona. ==Dáin== * [[4. janúar]] - [[Jón Helgason (stórkaupmaður)|Jón Helgason]], íslenskur kaupmaður (f. [[1884]]). * [[30. janúar]] - [[Ágúst Jósefsson]], íslenskur verkalýðsleiðtogi (f. [[1874]]). * [[19. febrúar]] - [[Guðrún Indriðadóttir]], íslensk leikkona (f. [[1882]]). * [[6. mars]] - [[Jón Eyþórsson]], íslenskur veðurfræðingur (f. [[1895]]). * [[13. mars]] - [[Lárus Pálsson]], íslenskur leikari (f. [[1914]]). * [[27. mars]] - [[Júrí Gagarín]], fyrsti maðurinn sem fór út í geiminn (f. [[1934]]). * [[4. apríl]] - [[Martin Luther King]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1929]]). * [[15. maí]] - [[Gunnfríður Jónsdóttir]], íslenskur myndhöggvari (f. [[1889]]). * [[24. maí]] - [[Einar Ingibergur Erlendsson]], íslenskur húsasmiður (f. [[1883]]). * [[1. júní]] - [[Helen Keller]], bandarískur rithöfundur (f. [[1880]]). * [[6. júní]] - [[Robert F. Kennedy]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1925]]). * [[6. júní]] - [[Jónas Þorbergsson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1885]]). * [[14. júní]] - [[Salvatore Quasimodo]], ítalskt skáld (f. [[1901]]). * [[18. júní]] - [[Nína Tryggvadóttir]], íslensk myndlistarkona (f. [[1913]]). * [[14. júlí]] - [[Konstantín Paústovskíj]], rússneskur rithöfundur (f. [[1892]]). [[Mynd:Jónas_Jónsson_frá_Hriflu_(1934).jpg|thumb|right|Jónas frá Hriflu.]] * [[19. júlí]] - [[Jónas frá Hriflu]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1885]]). * [[28. júlí]] - [[Otto Hahn]], þýskur efnafræðingur og [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Nóbelsverðlaunahafi]] (f. [[1879]]). * [[30. júlí]] - [[Jón Leifs]], íslenskt tónskáld (f. [[1899]]). * [[4. ágúst]] - [[Þórarinn Kr. Eldjárn]], íslenskur hreppstjóri (f. [[1886]]). * [[24. september]] - [[Sigríður Zoëga]], íslenskur ljósmyndari (f. [[1889]]). * [[5. október]] - [[Jóhannes Jósefsson]], íslenskur glímukappi (f. [[1883]]). * [[11. október]] - [[Jakob Guðjohnsen]], íslenskur verkfræðingur (f. [[1899]]). * [[27. október]] - [[Lise Meitner]], austurrískur eðlisfræðingur (f. [[1878]]). * [[10. nóvember]] - [[Santos Iriarte]], úrúgvæskur knattspyrnumaður (f. [[1902]]). * [[28. nóvember]] - [[Enid Blyton]], enskur rithöfundur (f. [[1897]]). * [[16. desember]] - [[Pétur Ottesen]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1888]]). * [[20. desember]] - [[John Steinbeck]], bandarískur rithöfundur og [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Nóbelsverðlaunahafi]] (f. [[1902]]). * [[26. desember]] - [[Weegee]], austurrískur ljósmyndari (f. [[1899]]). * [[30. desember]] - [[Trygve Lie]], aðalritari Sameinuðu þjóðanna (f. [[1896]]). == [[Nóbelsverðlaunin]] == * [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Luis Walter Alvarez]] * [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Lars Onsager]] * [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Robert W. Holley]], [[Har Gobind Khorana]], [[Marshall Nirenberg|Marshall W. Nirenberg]] * [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Yasunari Kawabata]] * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Rene Cassin|René Cassin]] [[Flokkur:1968]] b5uto660n6uow3tty2q5bb3nqpkdew5 0 1524 1979800 1963728 2026-09-22T18:22:13Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1979800 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''1982''' ('''MCMLXXXII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 82. ár 20. aldar sem hófst á föstudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu. == Atburðir == ===Janúar=== [[Mynd:Commodore_64-IMG_1672.jpg|thumb|right|Commodore 64.]] * [[1. janúar]] - Bandaríska fréttastöðin [[CNN]] hóf útsendingar. * [[3. janúar]] - [[Italia 1]], fyrsta ítalska einkarekna sjónvarpsstöðin sem sendi út um allt land, var stofnuð með sameiningu 18 héraðsstöðva. * [[4. janúar]] - Ítalski útgefandinn [[Mondadori]] stofnaði sjónvarpsstöð á landsvísu, [[Rete 4]], með sameiningu 22 héraðsstöðva. * [[7. janúar]] - Heimilistölvan [[Commodore 64]] var kynnt í Las Vegas. * [[8. janúar]] - Kuldamet var slegið í [[Danmörk]]u þegar frostið mældist 31,2 gráður. * [[8. janúar]] - [[AT&T Corporation]] var skipt upp í 22 fyrirtæki eftir dóm fyrir brot gegn lögum um bann við einokun. * [[9. janúar]] - Fyrsta uppfærsla [[Íslenska óperan|Íslensku óperunnar]] í [[Gamla bíó]]i, ''[[Sígaunabaróninn]]'', var frumsýnd. * [[13. janúar]] - [[Air Florida-flug 90]] rakst á brú skömmu eftir flugtak í [[Washington-borg]] og hrapaði í ána [[Potomac]]. 80 létust. * [[14. janúar]] - Stórviðri gekk yfir Austurland. Rúður brotnuðu í flestum húsum á [[Borgarfjörður eystri|Borgarfirði eystra]]. * [[17. janúar]] - [[Kaldi sunnudagurinn]] átti sér stað í norðurhluta Bandaríkjanna þar sem öll kuldamet féllu. * [[21. janúar]] - Tveir björgunarmenn og tveir úr áhöfn fórust er belgíski togarinn ''Pelagus'' strandaði við [[Vestmannaeyjar]]. * [[26. janúar]] - [[Mauno Koivisto]] var kjörinn forseti Finnlands. * [[28. janúar]] - Ítalskir sérsveitarmenn handtóku fimm meðlimi [[Rauðu herdeildirnar (Ítalía)|Rauðu herdeildanna]] í Padúu og frelsuðu bandaríska herforingjann [[James Lee Dozier]] sem samtökin héldu sem gísl. * [[30. janúar]] - Fyrsti tölvuvírusinn, [[Elk Cloner]], var uppgötvaður. * [[31. janúar]] - Samtök um [[kvennaframboð]] voru stofnuð af konum í Reykjavík. ===Febrúar=== [[Mynd:LakerBankrupt.JPG|thumb|right|Flugvélar Laker Airways daginn eftir gjaldþrotið.]] * [[1. febrúar]] - [[Senegal]] og [[Gambía]] mynduðu laustengt ríkjasamband, [[Senegambía|Senegambíu]]. * [[2. febrúar]] - [[Blóðbaðið í Hama]]: Sýrlensk stjórnvöld réðust á bæinn [[Hama]] og drápu þúsundir. * [[3. febrúar]] - [[Hafez al-Assad]], forseti Sýrlands, skipaði hernum að hreinsa [[Múslimska bræðralagið]] úr borginni [[Harram]]. * [[4. febrúar]] - Vísindamenn á vegum [[NASA]] uppgötvuðu fjögur ný tungl á braut um [[Satúrnus (reikistjarna)|Satúrnus]]. * [[6. febrúar]] - Breska lággjaldaflugfélagið [[Laker Airways]] varð gjaldþrota. * [[9. febrúar]] - [[Japan Airlines-flug 350]] hrapaði í [[Tókýóflói|Tókýóflóa]] í aðflugi með þeim afleiðingum að 24 af 174 farþegum létust. * [[15. febrúar]] - Olíuborpallurinn ''[[Ocean Ranger]]'' sökk við Nýfundnaland og allir 84 verkamennirnir á pallinum létust. * [[19. febrúar]] - Bílaframleiðandinn [[DeLorean Motor Company]] í Belfast var settur undir skiptaráðanda. * [[22. febrúar]] - [[Vestur-Afríka]] fékk aðild að [[Afríkusambandið|Afríkusambandinu]] sem leiddi til útgöngu Marokkó tveimur árum síðar. * [[23. febrúar]] - Með þjóðaratkvæðagreiðslu á [[Grænland]]i var ákveðið að landið stæði utan Evrópusambandsins. * [[25. febrúar]] - [[Mannréttindadómstóll Evrópu]] kvað upp þann dóm að kennarar sem refsuðu nemendum með hýðingum gegn vilja foreldra þeirra brytu gegn mannréttindasáttmálanum. * [[28. febrúar]] - [[Adobe Systems]] var stofnað í San Jose. ===Mars=== [[Mynd:STS-3_launch.jpg|thumb|right|''Columbia'' skotið á loft.]] * [[2. mars]] - [[Bíóhöllin]] var opnuð við Álfabakka í Breiðholti. * [[3. mars]] - [[Elísabet 2.]] opnaði [[Barbican Centre]] í London. * [[10. mars]] - Bandaríkin settu innflutningsbann á olíu frá [[Líbýa|Líbýu]] vegna stuðnings þeirra við hryðjuverkamenn. * [[13. mars]] - Bikarúrslitaleikur [[Tottenham]] og [[Liverpool (knattspyrnufélag)|Liverpool]] var sýndur í [[bein útsending|beinni útsendingu]] á [[Ísland]]i og var þetta fyrsta beina útsending frá erlendum íþróttaviðburði á Íslandi. * [[16. mars]] - [[Claus von Bülow]] var dæmdur fyrir tilraun til að myrða eiginkonu sína í Bandaríkjunum. * [[19. mars]] - [[Falklandseyjastríðið]]: Argentínskir borgarar reistu fána Argentínu á eyjunni Suður-Georgíu. * [[20. mars]] - [[Fokker]][[flugvél]] með ónýtan hreyfil og laskaðan hjólabúnað nauðlenti á [[Keflavíkurflugvöllur|Keflavíkurflugvelli]] eftir að [[sprenging]] varð í hreyflinum skömmu eftir [[flugtak]] á [[Ísafjörður (Skutulsfirði)|Ísafirði]]. Engin slys urðu á fólki. * [[21. mars]] - Í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] var tekin í notkun [[hraunhitaveita|hitaveita]], sem nýtti varmaorku úr [[hraun]]inu, sem upp kom í [[Eldgos|gosinu]] [[1973]]. Var þetta eina hitaveita sinnar tegundar í heiminum. * [[22. mars]] - Geimskutlan ''[[Columbia (geimskutla)|Columbia]]'' hélt í sína þriðju geimferð. * [[26. mars]] - Fyrsta skóflustunga var tekin að [[Vietnam Veterans Memorial]] í [[Washington-borg]]. * [[29. mars]] - Hljómplata Iron Maiden, ''[[The Number of the Beast]]'', kom út. * [[29. mars]] - [[Stevie Wonder]] og [[Paul McCartney]] gáfu út smáskífuna ''„Ebony and Ivory“''. * [[30. mars]] - Geimskutlan ''[[Columbia (geimskutla)|Columbia]]'' lenti í Nýju Mexíkó eftir 129 ferðir umhverfis jörðina. ===Apríl=== [[Mynd:Yamit_evacuation_2.jpg|thumb|right|Fólk flutt frá ísraelsku landnemabyggðinni Yamit í norðausturhluta Sínaí.]] * [[2. apríl]] - [[Falklandseyjastríðið]]: Argentína gerði innrás í Falklandseyjar. * [[10. apríl]] - Íslenska kvikmyndin ''[[Rokk í Reykjavík]]'' var frumsýnd. * [[12. apríl]] - Kvikmyndin ''[[Sóley (kvikmynd)|Sóley]]'' var frumsýnd í Reykjavík. * [[17. apríl]] - [[Kanada]] fékk fullt sjálfstæði frá Bretlandi með nýrri stjórnarskrá. * [[21. apríl]] - [[Falklandseyjastríðið]]: [[Bretland|Bretar]] hófu aðgerðir til að endurheimta [[Suður-Georgía|Suður-Georgíu]] frá [[Argentína|Argentínu]] með því að senda þangað sérsveitarmenn. * [[24. apríl]] - [[Jón Páll Sigmarsson]] setti tvö [[Evrópumet]] í [[Lyftingar|lyftingum]], lyfti 362,5&nbsp;kg í réttstöðu og 940&nbsp;kg samtals. * [[24. apríl]] - [[Nicole (söngkona)|Nicole]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] fyrir [[Vestur-Þýskaland]] með laginu „Ein bißchen Frieden“. * [[25. apríl]] - Síðustu ísraelsku hermennirnir hurfu frá [[Sínaískagi|Sínaískaga]] í Egyptalandi. * [[29. apríl]] - [[Srí Jajevardenepúra]] varð stjórnsýsluleg höfuðborg Srí Lanka. * [[29. apríl]] - [[Nelson Mandela]] var fluttur í [[Pollsmoor-fangelsi]] í Höfðaborg eftir átján ára fangavist á [[Robben Island]]. * [[30. apríl]] - [[Bijon Setu-blóðbaðið]]: Sextán munkar og nunnur [[Ananda Marga]] voru myrt í [[Vestur-Bengal]]. ===Maí=== * [[1. maí]] - Hernaðaraðgerðir Breta hófust í [[Falklandseyjastríðið|Falklandseyjastríðinu]]. * [[2. maí]] - [[Falklandseyjastríðið]]: Breski kjarnorkuknúni [[kafbátur]]inn ''HMS Conqueror'' sökkti argentíska [[varðskip]]inu ''ARA General Belgrano''. Alls létu 323 lífið en 770 var bjargað. * [[4. maí]] - Breska herskipið [[HMS Sheffield]] varð fyrir [[Exocet]]-flugskeyti. 20 sjóliðar létust. * [[9. maí]] - [[Hrafnhildur Valbjörnsdóttir]] og [[Guðmundur Sigurðsson]] sigruðu á fyrsta Íslandsmóti í [[vaxtarrækt]], sem haldið var í [[Reykjavík]]. * [[21. maí]] - [[Falklandseyjastríðið]]: Bretar gengu á land á Falklandseyjum. * [[22. maí]] - [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1982|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar á Íslandi. * [[24. maí]] - [[Stríð Íraks og Írans]]: Íranskar hersveitir náðu borginni [[Khorramshahr]] aftur á sitt vald. * [[27. maí]] - [[Ólafur Jóhann Ólafsson]] lauk stúdentsprófi með hæstu einkunn sem gefin hafði verið (9,67) frá Menntaskólanum í Reykjavík. * [[27. maí]] - [[Falklandseyjastríðið]]: [[Orrustan um Goose Green]] hófst. * [[27. maí]] - [[Davíð Oddsson]] tók við starfi borgarstjóra [[Reykjavík]]ur af [[Egill Skúli Ingibergsson|Agli Skúla Ingibergssyni]]. * [[28. maí]] - Til [[Ísland]]s komu [[flóttamaður|flóttamenn]] frá [[Pólland]]i, fimmtán fullorðnir og átta börn. Helmingur hópsins var farinn aftur hálfu [[ár]]i síðar. * [[30. maí]] - [[Spánn]] varð sextándi meðlimur [[NATÓ]] og fyrsta ríkið til að gerast meðlimur síðan [[Vestur-Þýskaland]] gekk í NATÓ árið [[1955]]. * [[30. maí]] - [[Hussain Muhammad Ershad]] rændi völdum í Bangladess. ===Júní=== [[Mynd:Argentine_POWs_guarded_by_2_Para.jpg|thumb|right|Breskir fallhlífarhermenn gæta argentínskra stríðsfanga í Port Stanley.]] * [[5. júní]] - Óperan ''[[Silkitromman]]'' eftir Atla Heimi Sveinsson og Örnólf Árnason var frumsýnd á [[Listahátíð í Reykjavík]]. * [[6. júní]] - [[Borgarastyrjöldin í Líbanon]]: [[Ísrael]] réðst inn í [[Líbanon]]. * [[6. júní]] - Afhjúpaður var í Vestmannaeyjum minnisvarði um [[Oddgeir Kristjánsson]]. * [[7. júní]] - [[Priscilla Presley]] opnaði Graceland almenningi. Baðherbergið þar sem Elvis Presley lést fimm árum áður var þó haft lokað. * [[11. júní]] - [[Orrustan um Stanley]], lokaorrusta [[Falklandseyjastríðið|Falklandseyjastríðsins]], hófst. * [[11. júní]] - Bandaríska kvikmyndin ''[[E.T.]]'' var frumsýnd. * [[12. júní]] - Um 750.000 manns mótmæltu [[kjarnavopn]]um í [[Central Park]] í New York-borg. Meðal tónlistarmanna sem komu fram voru [[Jackson Browne]], [[James Taylor]], [[Bruce Springsteen]] og [[Linda Ronstadt]]. * [[13. júní]] - [[Fahd bin Abdul Aziz al-Saud|Fahd]] varð konungur í Sádí-Arabíu við lát Khalids bróður síns. * [[14. júní]] - [[Falklandseyjastríðið]]: Argentína gafst upp fyrir Bretlandi. * [[16. júní]] - [[Lögreglan]] staðfesti að hún hefði lagt hald á [[maríjúana]]sendingu, alls 189&nbsp;kg, en ekki var vitað hvert hún átti að fara. Efnið var sent frá [[Jamaíka]]. * [[17. júní]] - Þriðja skipið með nafnið ''[[Akraborg]]'' kom til landsins og sigldi á milli Reykjavíkur og Akraness. * [[18. júní]] - Argentínski einræðisherrann [[Leopoldo Galtieri]] sagði af sér. * [[19. júní]] - Minnisvarði um [[Ásgrímur Jónsson|Ásgrím Jónsson]] listmálara var afhjúpaður í Rútsstaðahjáleigu í [[Gaulverjabæjarhreppur|Gaulverjabæ]], nú [[Flóahreppur|Flóahreppi]], en þar var hann fæddur. * [[20. júní]] - Ellefu manna herlið [[Argentína|Argentínu]] á [[Suður-Sandvíkureyjar|Suður-Sandvíkureyjum]] gafst upp fyrir [[Bretland|Bretum]]. ===Júlí=== [[Mynd:Bodacolectivasectamoon.jpg|thumb|right|Fjöldabrúðkaup á vegum Moon árið 1982.]] * [[1. júlí]] - [[Grandmaster Flash]] og [[The Furious Five]] gáfu út smáskífuna „[[The Message]]“ sem var fyrsta platan til að útskýra hvernig er að lifa í fátrækarhverfinu. * [[2. júlí]] - [[Larry Waters]] flaug í 4.900 metra hæð yfir [[Long Beach]] í Kaliforníu í garðstól með helíumblöðrur festar við hann. * [[2. júlí]] - Sprengja sprakk í geymsluhólfi á [[Aðaljárnbrautarstöðin í Osló|Aðaljárnbrautarstöðinni í Osló]] með þeim afleiðingum að 19 ára stúlka lést. Átta dögum síðar fannst önnur ósprungin sprengja í öðru hólfi. Átján ára piltur reyndist standa á bak við tilræðin. * [[3. júlí]] - Fjárfestingarfélagið Kuben í eigu hljómsveitarinnar [[ABBA]] og framleiðandans [[Stikkan Anderson]] keypti fyrirtækin [[Monark]] og [[Stiga]]. * [[8. júlí]] - [[The Coca-Cola Company]] setti drykkinn [[Diet Coke]] á markað. * [[9. júlí]] - [[Pan Am flug 759]] hrapaði yfir [[Kenner (Louisiana)|Kenner]] í Louisiana með þeim afleiðingum að 146 farþegar létust og 8 á jörðu niðri. * [[11. júlí]] - Ítalía sigraði [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla]] með 3-1 sigri á Vestur-Þýskalandi. * [[16. júlí]] - Trúarleiðtoginn [[Sun Myung Moon]] var dæmdur í 18 mánaða fangelsi fyrir skattsvik í New York-borg. * [[20. júlí]] - Tvær sprengjur á vegum [[IRA]] sprungu í London með þeim afleiðingum að átta hermenn létust og 47 manns særðust. * [[23. júlí]] - [[Alþjóðahvalveiðiráðið]] ákvað að banna hvalveiðar í hagnaðarskyni fyrir 1985-1986. * [[23. júlí]] - 299 manns létust í aurskriðum vegna úrhellisrigninga í [[Nagasaki]] í Japan. * [[23. júlí]] - Í [[Kolmårdens-dýragarðurinn|Kolmårdens-dýragarðinum]] í Svíþjóð var ferðamaður sem fór úr bifreið sinni drepinn af ljóni. * [[24. júlí]] - Á [[Skeiðarársandur|Skeiðarársandi]] fannst [[skipsflak]], sem í fyrstu var talið vera flak gullskipsins [[Het Wapen van Amsterdam]] sem fórst þar árið [[1667]]. Í ljós kom að flakið var af þýskum togara frá árinu [[1903]]. * [[31. júlí]] - Tvær rútur með skólabörn og þrír bílar lentu í árekstri við [[Beaune]] í Frakklandi með þeim afleiðingum að 53 létust, þar af 44 börn. Þetta var mesta umferðarslys í sögu Frakklands. ===Ágúst=== [[Mynd:USMC-Lebanon82-12.jpg|thumb|right|Hermenn úr frönsku útlendingaherdeildinni fylgjast með flutningi PLO-manna frá Beirút.]] * [[Ágúst]] - [[Kaupþing banki hf.|Kaupþing]] var stofnað. * [[Ágúst]] - Sala hófst á örtölvunni [[Commodore 64]] sem kostaði 595 dali. * [[7. ágúst]] - Tólf létust í hryðjuverkaárás armenskra skæruliða á flugvellinum í [[Ankara]]. * [[9. ágúst]] - Fjórir meðlimir í hryðjuverkasamtökunum [[Direct Action]] réðust á veitingastað gyðinga í París, myrtu sex manns og særðu 22. * [[12. ágúst]] - [[Mexíkó]] lýsti yfir vangetu til að greiða erlendar skuldir sem leiddi til efnahagskreppu í Rómönsku Ameríku. * [[12. ágúst]] - [[Borgarastyrjöldin í Líbanon]]: [[Ísraelsher]] hóf stórskotaliðsárás á [[Beirút]] með þeim afleiðingum að fjöldi almennra borgara féll. Árásin var fordæmd víða um heim. * [[14. ágúst]] - Íslenska kvikmyndin ''[[Okkar á milli]]'' var frumsýnd. * [[14. ágúst]] - [[Rúvak]], Akureyrardeild Ríkisútvarpsins, tók til starfa. * [[17. ágúst]] - Fyrstu [[geisladiskur|geisladiskarnir]] fóru á markað í Þýskalandi með völsum eftir [[Chopin]] í flutningi [[Claudio Arrau]]. * [[20. ágúst]] - Átján manna hópur kleif [[Eldey]] í fyrsta sinn síðan [[1971]]. Í hópnum var ein kona, Halldóra Filippusdóttir, og var hún fyrst kvenna til að klífa eyjuna. Eldey var fyrst klifin árið [[1894]]. * [[20. ágúst]] - [[Borgarastyrjöldin í Líbanon]]: Fjölþjóðlegt herlið hóf eftirlit með brottflutningi meðlima [[PLO]] frá Beirút. * [[28. ágúst]] - Pönktónleikarnir [[Melarokk]] voru haldnir í Reykjavík. ===September=== [[Mynd:Amin_Gemayel_Inauguration,_Beirut_1982.jpg|thumb|right|Amine Gemayel tekur við forsetaembætti í Beirút.]] * [[haust]] - [[Anima]], félag sálfræðinema við Háskóla Íslands var stofnað. * [[3. september]] - Sýning var opnuð á [[Kjarvalsstaðir|Kjarvalsstöðum]] á verkum [[Bertel Thorvaldsen|Bertels Thorvaldsen]] og var það fyrsta sýning utan Danmerkur á vegum [[Thorvaldsensafnið|Thorvaldsensafnsins]] í Kaupmannahöfn. * [[3. september]] - Ítalski herforinginn [[Carlo Alberto Dalla Chiesa]] var myrtur, ásamt eiginkonu sinni og bílstjóra, af ítölsku mafíunni í Palermó. * [[13. september]] - [[Grace Kelly]] fékk heilablóðfall meðan hún ók bifreið sinni. Bíllinn hrapaði niður fjallshlíð. Hún lést á sjúkrahúsi daginn eftir. * [[14. september]] - Forseti Líbanon, [[Bachir Gemayel]], var myrtur. * [[16. september]] - [[Blóðbaðið í Shabra og Shatila]] hófst þegar [[Líbanski framvörðurinn]] réðist inn í flóttamannabúðir í Beirút og myrti milli 762 og 3500 manns. * [[19. september]] - [[Scott Fahlman]] stakk upp á notkun [[broskall]]sins. * [[21. september]] - [[Alþjóðlegur dagur friðar]] var haldinn í fyrsta sinn. * [[23. september]] - [[Amine Gemayel]] var kosinn forseti Líbanon. * [[24. september]] - [[Wimpy-aðgerðin]] markaði upphaf vopnaðrar andspyrnu gegn Ísraelsher í Beirút. * [[25. september]] - Um 400.000 manna mótmælaganga í [[Tel Aviv]] krafðist afsagnar [[Menachem Begin]] vegna framgöngu Ísraelshers í Líbanon. * [[30. september]] - Bandaríska sjónvarpsþáttaröðin ''[[Staupasteinn (sjónvarpsþáttur)|Staupasteinn]]'' hóf göngu sína. ===Október=== [[Mynd:CDP101a.jpg|thumb|right|Fyrsti geislaspilarinn.]] * [[Október]] - [[Ronnie James Dio]] og [[Vinny Appice]] úr Black Sabbath stofnuðu hljómsveitina [[Dio]]. * [[1. október]] - [[Helmut Kohl]] tók við embætti kanslara [[Vestur-Þýskaland]]s. * [[1. október]] - Fyrsta tölublað tímaritsins ''[[Vera (tímarit)|Veru]]'' kom út á Íslandi. * [[1. október]] - [[Morgunblaðið]] birti fyrstu símsendu litmyndina frá opnun fjármálamiðstöðvar í London og voru þá rúmlega 23 ár frá því að sama blað birti fyrstu símsendu myndina hér á landi. * [[1. október]] - Fyrsti [[geislaspilari]]nn, [[Sony CDP-101]], kom á markað í Japan. * [[1. október]] - [[EPCOT Center]] var opnað í Flórída. * [[1. október]] - Upp komst um áætlun um valdarán á Spáni daginn fyrir kosningarnar 28. október. * [[8. október]] - Pólska ríkisstjórnin bannaði [[Samstaða (pólskt verkalýðsfélag)|Samstöðu]]. * [[9. október]] - ''[[Þættir úr félagsheimili]]'' hófu göngu sína í Ríkissjónvarpinu. * [[11. október]] - Skipinu ''[[Mary Rose]]'' sem sökk við [[Isle of Wight]] árið 1545 var lyft af hafsbotni. * [[19. október]] - [[Sérsveit ríkislögreglustjóra]] var stofnuð á Íslandi. * [[28. október]] - [[Spænski sósíalistaflokkurinn]] sigraði þingkosningar á Spáni með miklum mun. [[Felipe González]] varð forsætisráðherra. * [[30. október]] - Landssöfnunin „Þjóðarátak gegn krabbameini“ lagði fram þrettán milljónir króna til handa [[Krabbameinsfélag Íslands|Krabbameinsfélaginu]] og var það mun meira en áður hafði safnast í slíkum söfnunum. ===Nóvember=== [[Mynd:The_Thames_Barrier_at_Greenwich_-_geograph.org.uk_-_1350526.jpg|thumb|right|Thames Barrier árið 1985.]] * [[2. nóvember]] - Breska útvarpsstöðin [[Channel 4]] var stofnuð. * [[3. nóvember]] - Tankbíll sprakk í [[Salanggöngin|Salanggöngunum]] í Afganistan með þeim afleiðingum að 176 létust. * [[7. nóvember]] - Flóðvörnin [[Thames Barrier]] var sýnd almenningi. * [[8. nóvember]] - [[Kenan Evren]] varð forseti Tyrklands. * [[12. nóvember]] - [[Júríj Andropov]] varð aðalritari sovéska kommúnistaflokksins eftir lát [[Leoníd Bresnjev|Leoníds Bresnjev]]. * [[13. nóvember]] - [[Vietnam Veterans Memorial]] var vígt í Washington-borg. * [[14. nóvember]] - [[Lech Wałęsa]] var sleppt úr fangelsi. * [[18. nóvember]] - Fyrsta kvöld [[Músíktilraunir|Músíktilrauna]] var haldið í Tónabæ í Reykjavík. * [[18. nóvember]] - [[Vilmundur Gylfason]] gekk úr [[Alþýðuflokkurinn|Alþýðuflokknum]] og stofnaði [[Bandalag jafnaðarmanna]]. * [[27. nóvember]] - [[Yasuhiro Nakasone]] varð forsætisráðherra Japans. * [[30. nóvember]] - Metsöluplata Michael Jackson, ''[[Thriller]]'', kom út. ===Desember=== * [[1. desember]] - [[Miguel de la Madrid]] varð forseti Mexíkó. * [[2. desember]] - Bandaríkjamaðurinn [[Barney Clark]] fékk fyrsta ígrædda [[gervihjarta]]ð. Hann lifði í 112 daga eftir aðgerðina. *[[6. desember]] - Samtök um kvennaathvarf opnuðu [[Kvennaathvarfið]] í Reykjavík. * [[7. desember]] - Fyrsta aftakan með [[eitursprauta|eitursprautu]] fór fram í Texas. * [[10. desember]] - [[Ísland]] skrifaði undir [[Hafréttarsáttmáli Sameinuðu þjóðanna|hafréttarsáttmála]] [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] ásamt 119 öðrum þjóðum, en þessi sáttmáli hafði verið baráttumál Íslands í áratugi. Hafréttarsáttmálinn öðlaðist gildi [[1994]]. * [[13. desember]] - Að minnsta kosti 1507 fórust í jarðskjálfta í [[Dhamar]] í norðurhluta [[Jemen]]. * [[18. desember]] - Íslenska kvikmyndin ''[[Með allt á hreinu]]'' var frumsýnd. * [[18. desember]] - Í [[RÚV|Ríkisútvarpinu]] voru lesnar [[auglýsing]]ar samfellt í sjö klukkustundir og var það met. * [[22. desember]] - [[Indlandshafsráðið]] var stofnað. * [[23. desember]] - [[Umhverfisverndarstofnun Bandaríkjanna]] mæltist til þess að bærinn [[Times Beach]] yrði rýmdur vegna [[díoxín]]mengunar. * [[26. desember]] - Tímaritið ''[[Time]]'' útnefndi [[tölva|tölvuna]] „[[Manneskja ársins hjá Time|mann ársins]]“. ===Ódagsettir viðburðir=== * Genabankinn [[GenBank]] var stofnaður. * Íslenska hljómsveitin [[S.H. Draumur]] var stofnuð. * Þýska hljómsveitin [[Die Toten Hosen]] var stofnuð. * [[Kjölbátasamband Íslands]] var stofnað. * [[Grundaskóli]] var stofnaður á Akranesi. * [[Hús verslunarinnar]] í Reykjavík var tekið í notkun. * Stafagerðin [[Arial]] leit dagsins ljós. * Breska hljómsveitin [[The Smiths]] var stofnuð. * Tímaritið ''[[Classical Antiquity]]'' var stofnað. * Krossgátutímaritið ''[[Frístund]]'' var stofnað. * Tölvuleikjafyrirtækið [[Electronic Arts]] var stofnað. * [[Hizbollah]]-samtökin voru stofnuð í Líbanon. ==Fædd== * [[7. janúar]] - [[Lauren Cohan]], bandarísk leikkona. * [[9. janúar]] - [[Katrín, hertogaynja af Cambridge|Kate Middleton]], eiginkona Vilhjálms Bretaprins. * [[10. janúar]] - [[Josh Ryan Evans]], bandarískur leikari (d. [[2004]]). * [[14. janúar]] - [[Víctor Valdés]], spænskur knattspyrnumaður. * [[17. janúar]] - [[Dwyane Wade]], bandarískur körfuknattleiksmaður. * [[25. janúar]] - [[Noemi]], ítölsk söngkona. * [[28. janúar]] - [[Michael Guigou]], franskur handknattleiksmaður. * [[17. febrúar]] - [[Adriano Leite Ribeiro]], brasilískur knattspyrnumaður. * [[25. febrúar]] - [[Chris Baird]], norðurírskur knattspyrnumaður. * [[28. febrúar]] - [[Jelena Slesarenko]], rússneskur hástökkvari. * [[3. mars]] - [[Jessica Biel]], bandarísk leikkona. * [[4. mars]] - [[Landon Donovan]], bandarískur knattspyrnumaður. * [[8. mars]] - [[Marjorie Estiano]], brasilísk leikkona. * [[10. mars]] - [[Kwame Brown]], bandarískur körfuknattleiksmaður. * [[10. mars]] - [[Timo Glock]], þýskur ökuþór. [[Mynd:Brissoklippt.JPG|thumb|right|Bryndís Björgvinsdóttir]] * [[24. mars]] - [[Bryndís Björgvinsdóttir]], íslenskur rithöfundur. * [[26. mars]] - [[Mikel Arteta]], spænskur þjálfari og knattspyrnumaður. * [[30. mars]] - [[Jason Dohring]], bandarískur leikari. * [[3. apríl]] - [[Cobie Smulders]], kanadísk leikkona. * [[9. apríl]] - [[Jay Baruchel]], kanadískur leikari. * [[15. apríl]] - [[Seth Rogen]], kanadískur leikari. * [[24. apríl]] - [[Kelly Clarkson]], bandarísk söngkona. * [[30. apríl]] - [[Kirsten Dunst]], bandarísk leikkona. * [[4. maí]] - [[Martin Ingi Sigurðsson]], íslenskur læknir. * [[11. maí]] - [[Cory Monteith]], kanadískur leikari (d. [[2013]]). * [[17. maí]] - [[Vjosa Osmani]], forseti Kósovó. * [[20. maí]] - [[Petr Čech]], tékkneskur knattspyrnumaður. * [[29. maí]] - [[Bjarte Myrhol]], norskur handknattleiksmaður. * [[1. júní]] - [[Justine Henin]], belgísk tennisleikkona. * [[8. júní]] - [[Nadia Petrova]], rússnesk tennisleikkona. * [[9. júní]] - [[Christina Stürmer]], þýsk söngkona. * [[10. júní]] - [[Laleh Pourkarim]], sænsk söngkona. * [[14. júní]] - [[Kenenisa Bekele]], eþíópískur langhlaupari. * [[20. júní]] - [[Example]], breskur rappari. * [[21. júní]] - [[Albert Rocas]], spænskur handknattleiksmaður. [[Mynd:Prince_William,_2007.jpg|thumb|right|Vilhjálmur Bretaprins]] * [[21. júní]] - [[Vilhjálmur Bretaprins]]. * [[29. júní]] - [[Guðmundur Eggert Stephensen]], íslenskur borðtenniskappi. * [[16. júlí]] - [[Steven Hooker]], ástralskur stangarstökkvari. * [[19. júlí]] - [[Jared Padalecki]], bandarískur leikari. * [[28. júlí]] - [[Ágústa Eva Erlendsdóttir]], íslensk leikkona. * [[30. júlí]] - [[Yvonne Strahovski]], áströlsk leikkona. * [[7. ágúst]] - [[Abbie Cornish]], áströlsk leikkona. * [[27. ágúst]] - [[Helgi Már Magnússon]], íslenskur körfuknattleiksmaður. * [[2. september]] - [[Joey Barton]], enskur knattspyrnumaður. *[[4. september]] - [[Hildur Guðnadóttir]], íslenskt tónskáld og Óskarsverðlaunahafi. * [[21. september]] - [[Jón Arnór Stefánsson]], íslenskur körfuknattleiksmaður. * [[22. september]] - [[Billie Piper]], bresk söng- og leikkona. * [[28. september]] - [[Matt Cohen]], bandarískur leikari. * [[9. október]] - [[Grétar Sigfinnur Sigurðarson]], íslenskur knattspyrnumaður. [[Mynd:Logi_Geirsson_01.jpg|thumb|right|Logi Geirsson]] * [[10. október]] - [[Logi Eldon Geirsson]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[13. október]] - [[Denis Buntić]], króatískur handknattleiksmaður. * [[28. október]] - [[Matt Smith]], enskur leikari. * [[29. október]] - [[Ásmundur Einar Daðason]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[12. nóvember]] - [[Anne Hathaway]], bandarísk leikkona. * [[16. nóvember]] - [[Ólína Guðbjörg Viðarsdóttir]], íslensk knattspyrnukona. * [[22. nóvember]] - [[Steve Angello]], grísk-sænskur plötusnúður. * [[8. desember]] - [[Stefán Kristjánsson]], íslenskur skákmeistari. * [[10. desember]] - [[Sultan Kösen]], stærsti maður heims. * [[20. desember]] - [[David Cook]], bandarískur söngvari, sigurvegari í 7. þáttaröð American Idol. * [[28. desember]] - [[Beau Garrett]], bandarísk leikkona. * [[30. desember]] - [[Erna Björk Sigurðardóttir]], íslensk knattspyrnukona. * [[31. desember]] - [[Craig Gordon]], skoskur knattspyrnumaður. ==Dáin== * [[18. janúar]] - [[Huang Xianfan]], kínverskur sagnfræðingur (f. [[1899]]). * [[17. febrúar]] - [[Lee Strasberg]], bandarískur leikari (f. [[1901]]). * [[21. janúar]] - [[H.D.F. Kitto]], breskur fornfræðingur (f. [[1897]]). * [[2. mars]] - [[Philip K. Dick]], bandarískur vísindaskáldsagnahöfundur (f. [[1928]]). * [[5. mars]] - [[John Belushi]], bandarískur leikari (f. [[1949]]). * [[6. mars]] - [[Ayn Rand]], bandarískur rithöfundur (f. [[1905]]). * [[29. mars]] - [[Carl Orff]], þýskt tónskáld (f. [[1895]]). * [[10. maí]] - [[Peter Weiss]], þýskur listamaður (f. [[1916]]). * [[7. júní]] - [[Carlos Vidal]], síleskur knattspyrnumaður (f. [[1902]]). * [[10. júlí]] - [[G.E.L. Owen]], velskur fornfræðingur (f. [[1922]]). * [[18. júlí]] - [[Roman Jakobson]], rússneskur málfræðingur (f. [[1896]]). * [[25. júlí]] - [[Hal Foster]], kanadískur myndasöguhöfundur (f. [[1892]]). * [[4. ágúst]] - [[Bruce Goff]], bandarískur arkitekt (f. [[1904]]). * [[15. ágúst]] - [[Hugo Theorell]], sænskur læknir og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1903]]). * [[29. ágúst]] - [[Ingrid Bergman]], sænsk leikkona (f. [[1915]]). * [[14. september]] - [[Kristján Eldjárn]], 3. [[forseti Íslands]] (f. [[1916]]). [[Mynd:Gracia_van_Monaco_(1972).jpg|thumb|right|Grace Kelly]] * [[14. september]] - [[Grace Kelly]], bandarísk leikkona og furstafrú af Mónakó (f. [[1929]]). * [[24. september]] - [[Sigurður Halldórsson]], íslenskur verslunarstjóri (f. [[1910]]). * [[10. nóvember]] - [[Leoníd Bresnjev]], stjórnmálamaður (f. [[1906]]). * [[19. nóvember]] - [[Erving Goffman]], kanadískur félagsfræðingur (f. [[1922]]). * [[2. desember]] - [[Marty Feldman]], breskur leikari (f. [[1934]]). * [[9. desember]] - [[Ásmundur Sveinsson]], íslenskur myndhöggvari (f. [[1893]]). * [[20. desember]] - [[Sigurjón Ólafsson]], íslenskur myndhöggvari (f. [[1908]]). * [[21. desember]] - [[Ants Oras]], eistneskur rithöfundur (f. [[1900]]). * [[23. desember]] - [[Agnar Kofoed-Hansen]], íslenskur flugmaður (f. [[1915]]). * [[30. desember]] - [[Reynir Örn Leósson]], íslenskur aflraunamaður (f. [[1939]]). == [[Nóbelsverðlaunin]] == * [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Kenneth G. Wilson]] * [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Aaron Klug]] * [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Sune K. Bergström]], [[Bengt I. Samuelsson]], [[John R. Vane]] * [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Gabriel García Márquez]] * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Alva Myrdal]], [[Alfonso García Robles]] * [[Nóbelsverðlaun í hagfræði|Hagfræði]] - [[George Stigler]] {{commonscat}} [[Flokkur:1982]] lnakgm1j9boevebuwqnmc19rkqqvcoj 0 1599 1979793 1979766 2026-09-22T17:20:03Z Akigka 183 1979793 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''1960''' (MCMLX í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 60. ár 20. aldar og [[hlaupár]] sem hófst á [[föstudagur|föstudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. Árið 1960 er gjarnan kallað „ár [[Afríka|Afríku]]“ þar sem 17 Afríkuríki fengu sjálfstæði þetta ár: 14 fyrrum franskar nýlendur, 2 breskar og 1 belgísk. == Ísland == * [[28. janúar]] - Varðskipið [[Varðskipið Óðinn (1960)|''Óðinn'']] var tekið í notkun. * [[4. júní]] - [[Litla kaffistofan]] hóf starfsemi við Suðurlandsveg. * [[19. júní]]- [[Keflavíkurgangan 1960|Fyrsta Keflavíkurgangan]] var farin til að mótmæla bandarískri herstöð. * [[23. júní]] - Ungmennafélagið [[Þór Þorlákshöfn]] var stofnað í Meitilsbyggingunni í Þorlákshöfn. * [[11. ágúst]] - [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu]] hófst á leik B-liða KR og Fram. * [[30. ágúst]] - [[Fæðingarheimili Reykjavíkur]] hóf starfsemi við Eiríksgötu í Reykjavík. * [[10. september]] - [[Samtök hernámsandstæðinga]] voru stofnuð. * [[2. október]] - [[Ísafjarðarflugvöllur]] var tekinn í notkun. * [[30. nóvember]] - [[Ungmennafélagið Stjarnan]] var stofnað í Garðahreppi. ===Ódagsett=== * [[Samtök herskálabúa]] voru lögð niður. * Býlið [[Bakkasel]] á Öxnadalsheiði fór í eyði. ==Erlendis== * [[9. janúar]] - Hafið var að byggja [[Asvanstíflan|Asvanstífluna]] í Egyptalandi. * [[22. janúar]] - [[Maríanadjúpáll]]inn: Menn komust fyrst niður tæpa 11 kílómetra niður í djúpsjávarsprunguna. * [[24. janúar]] - Uppreisn hófst gegn nýlenduveldi Frakklands í [[Alsír]]. * [[3. janúar]] - [[Harold Macmillan]], forsætisráðherra Bretlands, hélt hina frægu [[Wind of Change-ræðan|Wind of Change-ræðu]] í Höfðaborg. * [[18. febrúar]] - [[28. febrúar]] - [[Vetrarólympíuleikarnir 1960]] voru haldnir í Kaliforníu. * [[29. febrúar]] - Jarðskjálfti varð í [[Agadir]], [[Marokkó]]. 12.000 létust. * [[6. mars]] - Bandaríkin ákváðu að senda 3.500 hermenn til [[Víetnam]]. * [[29. mars]] - Frakkland vann [[Eurovision]]. * [[1. maí]] - [[Kalda stríðið]]: [[Njósnavélardeilan]]: Bandarísk njósnavél var skotin niður af Sovétmönnum. * [[3. maí]] - [[Fríverslunarsamtök Evrópu]] (EFTA) voru stofnuð. * 3. maí - Safn var opnað í [[hús Önnu Frank|húsi Önnu Frank]] í Amsterdam. * [[11. maí]] - Ísraelska leyniþjónustan [[Mossad]] rændi þýska stríðsglæpamanninum [[Adolf Eichmann]] frá Argentínu og fluttu til Ísraels þar sem hann var síðar dæmdur og tekinn af lífi. * [[13. maí]] - [[Dhaulagiri]], 7. hæsta fjall heims var klifið af Svisslendingum og Austurríkismönnum. * [[22. maí]] - Jarðskjálfti varð í [[Valdivia]], [[Chile]]. Hann var 9,5 að stærð, sá stærsti sem mælst hefur. Þúsundir létust af völdum hans og flóðbylgju. * [[27. maí]] - Valdarán hersins varð í [[Tyrkland]]i án blóðsúthellinga. * [[5. júní]] - [[Morðin við Bodomsvatn]]: Fjöldamorð voru framin í Finnlandi. * [[16. júní]] - Kvikmyndin [[Psycho]] kom út. * [[30. júní]] - [[Austur-Kongó]] fékk sjálfstæði frá Belgíu. * [[1. júlí]] - [[Sómalía]] fékk sjálfstæði. * [[6. júlí]] - [[10. júlí]] - [[Evrópukeppnin í knattspyrnu 1960]] var haldin. * [[20. júlí]] - [[Sirimavo Bandaranaike]] varð fyrsti kosni kvenleiðtogi heims þegar hún varð forsætisráðherra [[Ceylon]]. * [[11. ágúst]] - [[Tjad]] hlaut sjálfstæði frá Frakklandi. * [[25. ágúst]] - [[Sumarólympíuleikarnir 1960]] hófust í Róm. * [[1. október]] - [[Nígería]] fékk sjálfstæði frá [[Bretland]]i. * [[8. nóvember]] - [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1960|Forsetakosningar í Bandaríkjunum]]: [[John F. Kennedy]] var kjörinn 35. forseti Bandaríkjanna. Hann var sá yngsti sem tók við embættinu, 43 ára gamall. * [[9. desember]] - Skyndibitakeðjan [[Domino's Pizza]] var stofnuð í [[Michigan]] í Bandaríkjunum. * [[13. desember]] - [[Eþíópíska valdaránstilraunin 1960|Tilraun til valdaráns var í Eþíópíu]]. ===Ódagsett=== * Ríki Afríku: [[Kamerún]], [[Madagaskar]], [[Tógó]], [[Máritanía]], [[Benín]], [[Níger]], [[Burkina Faso]], [[Tsjad]], [[Vestur-Kongó]] og [[Gabon]] fengu sjálfstæði frá [[Frakkland]]i. * [[SWAPO]]-flokkurinn var stofnaður í Namibíu. * [[Evrópukeppni bikarhafa]] fór fyrst fram í knattspyrnu. * [[Brasilía (borg)|Brasilíuborg]] var fullbyggð. * Hljómsveitin [[Bítlarnir]] var stofnuð. * Skáldsagan, ''[[Að drepa hermikráku]]'' (To Kill a Mockingbird) eftir bandaríska rithöfundinn [[Harper Lee]] kom út. Hún fjallaði m.a. um kynþáttaaðskilnað. == Fædd == * [[4. janúar]] - [[Michael Stipe]], bandarískur söngvari sveitarinnar [[R.E.M.]]. * [[6. janúar]] - [[Atli Harðarson]], íslenskur heimspekingur. * [[12. janúar]] - [[Dominique Wilkins]], bandarískur körfuknattleiksmaður. * [[20. janúar]] - [[Will Wright]], bandarískur tölvuleikjahönnuður. * [[22. janúar]] - [[Pálmi Haraldsson (athafnamaður)|Pálmi Haraldsson]], íslenskur athafnamaður. * [[23. janúar]] - [[Max Keiser]], bandarískur kvikmyndaleikstjóri. * [[25. janúar]] - [[Halldór Þorgeirsson]], íslenskur kvikmyndaframleiðandi. * [[27. janúar]] - [[Samia Suluhu]], tansanísk stjórnmálakona. * [[3. febrúar]] - [[Joachim Löw]], þýskur knattspyrnumaður. * [[5. febrúar]] - [[Iwona Chmielewska]], pólskur rithöfundur. * [[8. febrúar]] - [[Benigno Aquino III]], filippeyskur stjórnmálamaður (d. [[2021]]). * [[15. febrúar]] - [[Margeir Pétursson]], íslenskur athafnamaður. * [[19. febrúar]] - [[Andrew Mountbatten-Windsor]], meðlimur bresku konungsfjölskyldunnar. * [[21. febrúar]] - [[Isaac Julien]], breskur myndlistarmaður. * [[23. febrúar]] - [[Naruhito]], Japanskeisari. * [[9. mars]] - [[Hideaki Ōmura]], japanskur stjórnmálamaður. * [[18. mars]] - [[Steinunn Sigurðardóttir (fatahönnuður)|Steinunn Sigurðardóttir]], íslenskur fatahönnuður. * [[21. mars]] - [[Ayrton Senna]], brasilískur akstursíþróttamaður (d. [[1994]]). * [[4. apríl]] - [[Hugo Weaving]], breskur leikari. * [[5. apríl]] - [[Susanne Bier]], danskur kvikmyndaleikstjóri. * [[13. apríl]] - [[Illugi Jökulsson]], íslenskur útvarpsmaður. * 13. apríl - [[Rudi Völler]], þýskur knattspyrnumaður. * [[15. apríl]] - [[Filippus Belgíukonungur]]. * [[16. apríl]] - [[Rafael Benítez]], spænskur knattspyrnustjóri. * [[19. apríl]] - [[Gustavo Petro]], kólumbískur stjórnmálamaður. * [[20. apríl]] - [[Miguel Díaz-Canel]], kúbverskur stjórnmálamaður. * [[22. apríl]] - [[Mart Laar]], eistneskur stjórnmálamaður. * [[26. apríl]] - [[Roger Andrew Taylor]], breskur trommari ([[Duran Duran]]). * [[28. apríl]]- [[Jón Páll Sigmarsson]], íslenskur kraftlyftingamaður (d. [[1993]]). * 28. apríl - [[Ian Rankin]], skoskur rithöfundur. * [[10. maí]] - [[Bono]], írskur tónlistarmaður ([[U2]]). * [[21. maí]] - [[Jeffrey Dahmer]], bandarískur raðmorðingi (d. [[1994]]). * [[1. júní]] - [[Einar Vilhjálmsson]], íslenskur frjálsíþróttamaður. * [[6. júní]] - [[Steve Vai]], bandarískur gítarleikari. * [[9. júní]] - [[Þór Saari]], íslenskur hagfræðingur. * [[29. júní]] - [[Svein Harald Øygard]], norskur hagfræðingur. * [[2. júlí]] - [[Karl Garðarsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[11. júlí]] - [[Jafar Panahi]], íranskur kvikmyndaleikstjóri. * [[14. júlí]] - [[Jane Lynch]], bandarísk leikkona. * [[20. júlí]] - [[Valdimar Leó Friðriksson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[22. júlí]] - [[Torben Grael]], brasilískur siglingamaður. * [[23. júlí]] - [[Jon Landau]], bandarískur kvikmyndaframleiðandi (d. [[2024]]). * [[30. júlí]] - [[Árni Þór Sigurðsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1. ágúst]] - [[Micheál Martin]], írskur stjórnmálamaður. * [[4. ágúst]] - [[José Luis Rodríguez Zapatero]], spænskur stjórnmálamaður. * [[7. ágúst]] - [[David Duchovny]], bandarískur leikari. * [[10. ágúst]] - [[Antonio Banderas]], spænskur leikari. * [[17. ágúst]] - [[Sean Penn]], bandarískur leikari. * [[22. ágúst]] - [[Regina Taylor]], bandarísk leikkona. * [[25. ágúst]] - [[Jonas Gahr Støre]], norskur stjórnmálamaður. * [[26. ágúst]] - [[Óli Björn Kárason]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[31. ágúst]] - [[Hassan Nasrallah]], aðalritari Hizbollah-samtakanna (d. [[2024]]). * [[1. september]] - [[Eric Adams]], bandarískur stjórnmálamaður. * 1. september - [[Brynjar Níelsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[4. september]] - [[Elín Hirst]], íslenskur fréttastjóri. * [[9. september]] - [[Hugh Grant]], breskur leikari. * 9. september - [[Robert Tchenguiz]], íranskur athafnamaður. * [[10. september]] - [[Colin Firth]], breskur leikari. * [[19. september]] - [[Sigurður Einarsson]], íslenskur kaupsýslumaður. * [[22. september]] - [[Isaac Herzog]], ísraelskur stjórnmálamaður. * [[27. september]] - [[Guðrún Nordal]], íslenskufræðingur. * [[2. október]] - [[Joe Sacco]], maltverskur myndasöguhöfundur. * [[8. október]] - [[Bryndís Hlöðversdóttir]], íslensk stjórnmálakona. * [[23. október]] - [[Randy Pausch]], bandarískur tölvunarfræðingur (d. [[2008]]). * [[27. október]] - [[Jeffrey Bostic]], barbadoskur stjórnmálamaður. * [[30. október]] - [[Diego Maradona]], argentínskur knattspyrnumaður (d. [[2020]]). * [[5. nóvember]] - [[Tilda Swinton]], bresk leikkona. * 5. nóvember - [[Ríkharður H. Friðriksson]], íslenskur tónlistarmaður. * [[7. nóvember]] - [[Þorvaldur Þorsteinsson]], íslenskur myndlistarmaður (d. [[2013]]). * 7. nóvember - [[Tommy Thayer]], bandarískur gítarleikari ([[KISS]]). * [[9. nóvember]] - [[Andreas Brehme]], þýskur knattspyrnumaður (d. [[2024]]). * [[10. nóvember]] - [[Neil Gaiman]], enskur rithöfundur. * [[13. nóvember]] - [[Jón L. Árnason]], íslenskur stórmeistari í skák. * 13. nóvember - [[Neil Flynn]], bandarískur leikari. * [[19. nóvember]] - [[Pétur Eggerz]], íslenskur leikari. * [[27. nóvember]] - [[Júlía Tymosjenko]], úkraínskur stjórnmálamaður. * [[30. nóvember]] - [[Gary Lineker]], enskur knattspyrnumaður. * [[3. desember]] - [[Julianne Moore]], bandarísk leikkona. * [[8. desember]] - [[Sólveig Anspach]], íslenskur kvikmyndaleikstjóri (d. [[2015]]). * [[10. desember]] - [[Kenneth Branagh]], norðurírskur leikari. * 10. desember - [[Flosi Sigurðsson]], íslenskur körfuknattleiksmaður. * [[12. desember]] - [[Vésteinn Hafsteinsson]], íslenskur frjálsíþróttamaður. * [[14. desember]] - [[Ebrahim Raisi]], íranskur stjórnmálamaður (d. [[2024]]). * 14. desember - [[Chris Waddle]], enskur knattspyrnumaður. * [[15. desember]] - [[Irma Boom]], hollenskur hönnuður. * [[18. desember]] - [[Yoon Suk-yeol]], suðurkóreskur stjórnmálamaður. * [[23. desember]] - [[Guðmundur Þórður Guðmundsson]], íslenskur handknattleiksþjálfari. * [[26. desember]] - [[Temuera Morrison]], nýsjálenskur leikari. * [[31. desember]] - [[Steve Bruce]], enskur knattspyrnustjóri. == Dáin == * [[3. janúar]] - [[Gunnar Salómonsson]], íslenskur aflraunamaður (f. [[1907]]). * [[4. janúar]] - [[Albert Camus]], franskur rithöfundur (f. [[1913]]). * [[14. janúar]] - [[Ralph Chubb]], breskt skáld og listamaður (f. [[1892]]). * [[3. febrúar]] - [[Fred Buscaglione]], ítalskur tónlistarmaður (f. [[1921]]). * [[8. febrúar]] - [[John L. Austin]], breskur heimspekingur (f. [[1911]]). * [[19. febrúar]] - [[H. C. Hansen]], danskur stjórnmálamaður (f. [[1906]]). * [[14. mars]] - [[Steinunn Jóhannesdóttir]], íslensk-bandarískur læknir (f. [[1870]]). * [[24. apríl]] - [[Max von Laue]], þýskur eðlisfræðingur (f. [[1879]]). * [[12. maí]] - [[Evelyn Dunbar]], bresk myndlistarkona (f. [[1906]]). * [[30. maí]] - [[Borís Pasternak]], rússneskur rithöfundur (f. [[1890]]). * [[8. júlí]] - [[Holger Cahill]], bandarískur listfræðingur (f. [[1887]]). * [[31. júlí]] - [[Júlíus Havsteen]], íslenskur sýslumaður og þýðandi (f. [[1886]]). * [[5. ágúst]] - [[Arthur Meighen]], ástralskur stjórnmálamaður (f. [[1874]]). * [[7. september]] - [[Tryggvi Magnússon]], íslenskur teiknari (f. [[1900]]). * [[15. september]] - [[Héctor Castro]], úrúgvæskur knattspyrnumaður (f. [[1904]]). * [[27. september]] - [[Karl Ísfeld]], íslenskur þýðandi (f. [[1906]]). * [[11. október]] - [[Vilhjálmur Finsen]], íslenskur blaðamaður (f. [[1883]]). * [[16. nóvember]] - [[Clark Gable]], bandarískur leikari (f. [[1901]]). * [[17. nóvember]] - [[Halldór Friðgeir Sigurðsson]], íslenskur skipstjóri (f. [[1880]]). == [[Nóbelsverðlaunin]] == * [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Donald Arthur Glaser]] * [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Willard Frank Libby]] * [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - Sir [[Frank Macfarlane Burnet]], [[Peter Brian Medawar]] * [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Saint-John Perse]] * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Albert Lutuli]] [[Flokkur:1960]] ndhbs9ygskp36b9hib0hv0hpqnpfi3g 0 1673 1979798 1948638 2026-09-22T17:44:42Z Berserkur 10188 /* Ódagsett */ 1979798 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1911]]|[[1912]]|[[1913]]|[[1914]]|[[1915]]|[[1916]]|[[1917]]| [[1901–1910]]|[[1911–1920]]|[[1921–1930]]| [[19. öldin]]|[[20. öldin]]|[[21. öldin]]| }} Árið '''1914''' ('''MCMXIV''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[14. janúar]] - [[Eimskipafélag Íslands]] var stofnað. * [[26. febrúar]] - [[Skíðafélag Reykjavíkur]] var stofnað. * [[4. maí]] - [[Fótboltafélag Ísafjarðar]] var stofnað. * [[13. júlí]] - [[Dýraverndarsamband Íslands|Dýraverndunarfélag Íslands]] var stofnað. * [[21. júlí]] - [[Sigurður Eggerz]] tók við embætti [[Íslandsráðherra]]. * [[25. október]] - [[Verkakvennafélagið Framsókn]] stofnað í Reykjavík. ===Ódagsett=== * [[Alþingiskosningar]] voru haldnar. * [[Knud Zimsen]] kjörinn borgarstjóri [[Reykjavík]]ur. * Fyrstu [[Röntgengeisli|röntgentækin]] komu til Íslands. * [[Benedikt G. Waage]] þreytti [[Viðeyjarsund]] á 1 klst og 56 mín. * [[Sambandsflokkurinn]] lagðist af. * [[Fossafélagið Títan]] var stofnað. * [[Fótboltafélagið Hvöt]] var stofnað, fyrsta knattspyrnufélag kvenna á Íslandi. * [[Hafnarfjarðarbíó]] hóf starfsemi. * Leikritið [[Galdra-Loftur]] eftir [[Jóhann Sigurjónsson]] var frumsýnt. * [[Hagstofa Íslands]] tók til starfa. * [[Mímir (gosdrykkjagerð)|Mímir gosdrykkjagerð]] var stofnuð. * [[Milljónarfélagið]], útgerðarfélag í Viðey var lagt niður. === Fædd === * [[12. ágúst]] - [[Gísli Halldórsson (arkitekt)|Gísli Halldórsson]], arkitekt. (d. 2012) * [[31. desember]] - [[Gils Guðmundsson]], íslenskur rithöfundur og stjórnmálamaður (d. [[2005]]) === Dáin === == Erlendis == * [[1. janúar]] - Fyrsta farþegaflugið fer á milli St. Petersburg og Tampa í [[Flórída]]. * [[21. apríl]] - Bandaríkjamenn hertaka höfnina í [[Veracruz]], Mexíkó, með 2.300 hermönnum. Borginni er haldið í 6 mánuði. Mexíkó slítur stjórnmálatengslum við Bandaríkin. * [[29. maí]] - Farþegaskipið RMS Empress of Ireland sekkur í St. Lawrence-flóa í [[Kanada]]; 1.012 láta lífið. * [[28. júní]] - [[Franz Ferdinand erkihertogi]], ríkisarfi [[Austurríki-Ungverjaland|Austurríkis-Ungverjalands]] og kona hans Sophie vegin af serbneska þjóðernissinnanum [[Gavrilo Princip]]. * [[28. júlí]] - Í kjölfar morðsins á Franz Ferdinand lýsir Austurríki-Ungverjaland stríði á hendur [[Serbía|Serbíu]]. Upphaf [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]]. * [[1. ágúst]] - Stríðsyfirlýsing [[Þýskaland]]s á hendur [[Rússland]]i. Herútboð í Þýskalandi og [[Frakkland]]i. * [[2. ágúst]] - Þjóðverjar hernema [[Lúxemborg]]. * [[2. ágúst]] - [[Tyrkjaveldi]] skuldbindur sig til hlutleysis í leynisamningi við Þjóðverja. * [[3. ágúst]] - Þjóðverjar lýsa stríði á hendur [[Frakkland|Frökkum]]. * [[4. ágúst]] - Þýskur her ræðst inn í [[Belgía|Belgíu]]. Í kjölfar þess lýsir [[Bretland]] stríði á hendur Þýskalandi. [[Bandaríkin]] lýsa yfir hlutleysi. * [[5. ágúst]] - [[Orrustan við Liège]] hefst, Þjóðverjar bera sigurorð af Belgum 11 dögum síðar. * [[15. ágúst]] - [[Panamaskurðurinn]] opnaður fyrir skipaumferð. * [[20. ágúst]] - Þjóðverjar ná [[Brussel]] á sitt vald. * [[23. ágúst]] - [[Japan]] lýsir stríði á hendur Þýskalandi. * [[5. september|5.]]-[[9. september]] - Orrustan við Marne. Herir Breta og Frakka stöðva sókn Þjóðverja til [[París]]ar. Um 2 milljónir hermanna taka þátt í orrustunni, um 100 þúsund falla. * [[9. október]] - Umsátri Þjóðverja um [[Antwerpen]] lýkur með uppgjöf borgarinnar. * [[29. október]] - Tyrkneski flotinn ræðst á rússneskar hafnir við [[Svartahaf]]. Í kjölfar þess lýsa Rússar, Frakkar og Bretar stríði á hendur Tyrkjaveldi. * [[5. nóvember]] - Bretar taka [[Kýpur]] af Tyrkjum. * [[15. desember]] - Um 700 látast í gassprengingu í kolanámu í [[Kyūshū]], Japan. * [[18. desember]] - [[19. desember]]: [[Þriggja konunga fundurinn í Malmö 1914|Þriggja konunga fundurinn í Malmö]]: Lýst var yfir hlutleysi Skandinavíu í heimsstyrjöldinni. * [[24. desember]] - Jólavopnahlé á víglínu og skotgröfum fyrri heimsstyrjaldar. <ref>[https://www.bbc.com/culture/article/20231219-the-ww1-christmas-truce-the-war-for-that-moment-came-to-a-standstill The WW1 christmas truce, the war for that moment came to a standstill] BBC news</ref> * [[Konungsríkið Kongó]] er lagt niður. === Fædd === * [[22. febrúar]] - [[Renato Dulbecco]], ítalskur veirufræðingur og nóbelsverðlaunahafi (d. [[2012]]) === Dáin === * [[25. mars]] - [[Frédéric Mistral]], franskur Nóbelsverðlaunahafi sem orti á [[Oksítanska|oksítönsku]] (f. [[1830]]). * [[2. apríl]] - [[Paul Heyse]], þýskur rithöfundur og nóbelsverðlaunahafi (f. [[1830]]). * [[6. júlí]] - [[Otto Bumbel]], brasilískur knattspyrnuþjálfari (d. [[1998]]). * [[10. október]] - [[Karl I., Rúmeníukonungur|Karl I.]], konungur [[Rúmenía|Rúmeníu]]. == [[Nóbelsverðlaunin]] == * [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Max von Laue]] * [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Theodore William Richards]] * [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Robert Barany|Robert Bárány]] * [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - Voru ekki veitt þetta árið * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - Voru ekki veitt þetta árið ==Tilvísanir== [[Flokkur:1914]] oaaavkmgq1cjny8go6qetxz7vtkuxdy 0 1679 1979797 1978155 2026-09-22T17:43:54Z Berserkur 10188 1979797 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1904]]|[[1905]]|[[1906]]|[[1907]]|[[1908]]|[[1909]]|[[1910]]| [[1891–1900]]|[[1901–1910]]|[[1911–1920]]| [[19. öldin]]|[[20. öldin]]|[[21. öldin]]| }} Árið '''1907''' ('''MCMVII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) ==Ísland== === Atburðir === [[Mynd:King´s Visit Frederik VIII, 1907.jpg|thumb|Konungskoman 1907.]] [[Mynd:King´s visit, 1907-2.jpg|thumb|Mannfjöldi fylgist með konungskomunni á Lækjartorgi.]] * [[23. janúar]] - ''[[Jón forseti (togari)|Jón forseti]]'', fyrsti [[togari]] smíðaður fyrir [[Ísland|Íslendinga]], kom til landsins. * [[27. janúar]] - [[Kvenréttindafélag Íslands]] stofnað. * [[28. janúar]] - [[Sláturfélag Suðurlands]], SS, var stofnað. * [[12. febrúar]] - [[Taugaveiki]]faraldur í Reykjavík á undanhaldi, síðustu smit greindust. * [[17. júní]] - [[Stúdentafélagið]] gekkst fyrir því að víða var flaggað íslenskum fána, [[Hvítbláinn|bláum með hvítum krossi]]. Þessum fána var flaggað víða um land og voru 65 fánar við hún í [[Reykjavík]]. * [[2. júlí]] - Tveir [[Þýskaland|Þjóðverjar]] fórust í [[Öskjuvatn]]i þar sem þeir voru við rannsóknir. Minningartafla um þetta slys var sett upp [[1951]]. * [[29. júlí]] - [[Konungskoman 1907]]: [[Friðrik 8. Danakonungur]] kom í heimsókn til [[Ísland]]s og stóð hún til [[15. ágúst]]. Konungur ferðaðist víða um landið. * [[2. ágúst|2.]]-[[4. ágúst]] - [[Ungmennafélag Íslands]] stofnað * [[6. ágúst]] - [[Lárus Rist]] [[fimleikar|fimleika]][[kennari]] vann það einstæða afrek að synda alklæddur og í [[Sjóklæði|sjóklæðum]] yfir [[Eyjafjarðaráll|Eyjafjarðarál]]. * [[16. nóvember]] - Stytta af [[Jónas Hallgrímsson|Jónasi Hallgrímssyni]] eftir [[Einar Jónsson]] [[myndhöggvari|myndhöggvara]] var afhjúpuð við [[Amtmannsstígur|Amtmannsstíg]] í [[Reykjavík]] í tilefni af því að öld var liðin frá fæðingu skáldsins. Styttan var sú fyrsta sem upp var sett í Reykjavík eftir annan [[Ísland|Íslending]] en [[Bertel Thorvaldsen|Thorvaldsen]]. Hún var síðar flutt í [[Hljómskálagarðurinn|Hljómskálagarðinn]]. * [[22. nóvember]] - Í [[Reykjavík]] fengu giftar konur [[Kosningaréttur|kosningarétt]] og [[kjörgengi]] til [[sveitarstjórn]]ar og nýttu sér það nokkrum mánuðum síðar. * [[22. nóvember]] - [[Umferðarlög|Vegalög]] voru staðfest og kváðu þau á um að vinstri [[umferð]] væri í gildi á [[Ísland]]i. Var sú ákvörðun tekin með tilliti til kvenna, sem riðu í [[söðull|söðli]], en þær höfðu báða fætur á vinstri hlið [[hestur|hestsins]] og hentaði vinstri umferð því betur. Hægri umferð gekk í gildi [[26. maí]] [[1968]]. * [[10. desember]] - Fyrsta bílferð [[Norðurland|norðanlands]] er vörubíl var ekið frá [[Akureyri]] að [[Grund (Eyjafjarðarsveit)|Grund]] í [[Eyjafjörður|Eyjafirði]]. '''Ódagsett''' * Ný [[fræðslulög]] voru sett á [[Alþingi]], byggð á frumvarpi [[Guðmundur Finnbogason|Guðmundar Finnbogasonar]] heimspekings. Þau kváðu meðal annars á um stofnun [[Kennaraháskóli Íslands|kennaraskóla]]. Einnig var ákveðið að sú regla skyldi gilda að skyldunám væri nemendum að kostnaðarlausu og ríkið greiddi kennslu og sæi um skólahúsnæði. <ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1750032&issId=124222&lang=is&navsel=666 Morgunblaðið 1991]</ref> * [[Sjálfstæðisflokkurinn (eldri)|Sjálfstæðisflokkurinn eldri]] var stofnaður. * [[Verzlunarskóli Íslands]] flutti úr [[Melsteðshús]]i við [[Lækjartorg]] í nýtt húsnæði við Hafnarstræti. * Elsta ungmennafélag landsins í dreifbýli, [[Ungmennafélagið Máni]] í [[Nesjahreppur|Nesjum]] stofnað. * [[Kleppsspítali]] var opnaður. * Mönnuð [[veðurathugunarstöð]] var sett upp á [[Grímsstaðir|Grímsstöðum]] á [[Mýrar|Mýrum]]. * [[Landgræðslan]] og [[Skógræktin]] eru stofnuð. * [[Sandgerðishöfn]] er gerð. * Nýr [[Reykjanesviti]] var reistur. * [[Söluturninn á Lækjartorgi]] var byggður. * [[Patrekshreppur]] var stofnaður. * [[Milljónarfélagið]], útgerðarfélag í Viðey var stofnað. ===Fædd=== * [[19. maí]] - [[Sigurður Pétursson (gerlafræðingur)|Sigurður H. Pétursson]], íslenskur gerlafræðingur (d. [[1994]]) ===Dáin=== * [[2. ágúst]] - [[Benedikt Sveinbjarnarson Gröndal]], íslenskur rithöfundur (f. [[1826]]). * [[29. nóvember]] - [[Árni Thorsteinson (landfógeti)|Árni Thorsteinson]], [[landfógeti]] og [[alþingismaður]] (f. [[1828]]) ==Erlendis== * [[14. janúar]] - [[Jarðskjálfti]] skekur [[Jamaíka]], 800-1000 látast. * [[7. febrúar]] - 3000 konur marseruðu í London til stuðnings kosningaréttar kvenna, ''The Mud March''. * [[16. febrúar]] - [[SKF]]-framleiðslufyrirtækið er stofnað í Gautaborg. * [[mars]] ** [[Pablo Picasso]] málaði ''[[Les Demoiselles d'Avignon]]'' sem markar upphaf [[kúbismi|kúbismans]]. ** Bændauppreisn í Rúmeníu, 11.000 látast. * [[11. mars]] - [[Dimitar Petkov]], fostætisráðherra Búlgaríu er drepinn af anarkista. * [[22. mars]] - Fyrstu leigubílarnir með mæli, ''taximeter'', tóku til starfa í London. * [[15. júní]] - Önnur friðarráðstefnan er haldin í [[Haag]] (sú fyrri árið 1899). * [[24. október]] - Efnahagshruni er afstýrt í [[Kauphöllin í New York|kauphöllinni í New York]]. * [[16. nóvember]] - [[Oklahoma]] verður 46. fylki Bandaríkjanna. * [[21. desember]] - Lögregla skýtur á námaverkamenn í [[Iquique]] í [[Chile]], 2000 látast. '''Ódagsett''' * [[Bretland|Bretar]] stofnuðu nýlenduna [[Nýasaland]] þar sem nú er [[Malaví]]. * [[Moska]]n í [[Djenné]] var endurbyggð. * Franski vísindamaðurinn [[Georges Urbain]] uppgötvaði frumefnið [[Lútetín]]. * Höfuðborg [[Rúanda]], [[Kígalí]], var stofnuð. * ''Landsforbundet for Kvinders Valgret'', dönsk samtök fyrir kosningarétt kvenna eru stofnuð. * Brot úr satýrleiknum ''[[Satýrarnir]]'' eftir [[Sófókles]] uppgötvaðist í [[Egyptaland]]i. * [[Skátahreyfingin]] var stofnuð af [[Robert Baden-Powell]]. * Autochrome Lumière verður fyrsta fyrirtækið sem framleiðir litaljósmyndir. === Fædd === * [[21. febrúar]] - [[W. H. Auden]], breskt skáld (d. [[1973]]). * [[17. maí]] - [[Álvaro Gestido]], úrúgvæskur knattspyrnumaður (d. [[1957]]). * [[22. maí]] - [[Hergé]], belgískur myndasöguhöfundur (d. [[1983]]). * [[26. maí]] - [[John Wayne]], bandarískur kvikmyndaleikari (d. [[1979]]). * [[27. maí]] - [[Rachel Carson]], bandarískur dýrafræðingur (d. [[1964]]). * [[6. júlí]] - [[Frida Kahlo]], mexíkósk listakona (d. [[1954]]). * [[27. júlí]] - [[Gregory Vlastos]], tyrkneskur heimspekingur (d. [[1991]]). * [[9. september]] - [[Blagoje Marjanović]], júgóslavneskur knattspyrnumaður (d. [[1984]]). * [[14. september]] - [[Solomon Asch]], bandarískur sálfræðingur (d. [[1996]]). * [[24. september]] - [[Constantin Stanciu]], rúmenskur knattspyrnumaður (d. [[1986]]). * [[14. nóvember]] - [[Astrid Lindgren]], sænskur rithöfundur (d. [[2002]]). * [[10. desember]] - [[Lucien Laurent]], franskur knattspyrnumaður (d. [[2005]]). === Dáin === * [[2. febrúar]] - [[Dmitri Mendelejev]], rússneskur efnafræðingur (f. [[1824]]). * [[16. febrúar]] - [[Giosuè Carducci]], ítalskt skáld og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1835]]). * [[5. mars]] - [[Friedrich Blass]], þýskur fornfræðingur (f. [[1843]]). * [[4. september]] - [[Edvard Grieg]], norskt tónskáld (f. [[1843]]). * [[6. september]] - [[Sully Prudhomme]], franskt skáld og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1839]]). * [[17. desember]] - [[William Thomson]], breskur stærð- og eðlisfræðingur (f. [[1824]]). == [[Nóbelsverðlaunin]] == * [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Albert Abraham Michelson]] * [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Eduard Buchner]] * [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Charles Louis Alphonse Laveran]] * [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Rudyard Kipling]] * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Ernesto Teodoro Moneta]], [[Louis Renault]] ==Tilvísanir== <references /> [[Flokkur:1907]] n08tl0vv4i5ybzvire7xxp920fekymx 4 1746 1979782 1978968 2026-09-22T15:16:47Z MediaWiki message delivery 35226 Nýr hluti: /* Your feedback wanted: Remove (Language link added:) and similar edits from Special:RecentChanges */ 1979782 wikitext text/x-wiki <!-- Skiljið þessa línu eftir -->{{Potturinn}}__NEWSECTIONLINK____TOC__ == Pilibhit-tígursfriðlandið == I am not sure where to report this. [[Pilibhit-tígursfriðlandið]] was written on 3 November by [[Notandi:Pixel009]], who has been blocked on en Wikipedia as a sockpuppet and globally locked for spamming around 100 different language versions on the same subject, see [[:meta:Steward requests/Global/2025-w48#Global block/unblock for Pixel009]]. The article probably needs to be reviewed for neutrality and use of Icelandic, or possibly it should be deleted as spam. [[:en:Pilibhit Tiger Reserve]] has existed since 2008, so presumably the subject is notable. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] may have already dealt with any problems. [[Notandi:TSventon|TSventon]] ([[Notandaspjall:TSventon|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:24 (UTC) : I sometimes delete those translated sites but I decided to give this one a fix. Might need more repairing. Thanx for notifying. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:43 (UTC) == 25 ára afmæli Wikipedíu 15. janúar 2026 == þann 15. janúar næstkomandi verður 25 afmæli alþjóðlega Wikipedia verkefnisins. Ættum við ekki að minnast þess með einhverjum hætti og hafa hitting eða stafrænan viðburð? Eða baka afmælisköku? Einfalt væri að hafa mitting (stafrænan hitting t.d. í Zoom eða á einhverjum fundastað) sem byrjaði rúmlega kl. 16 það gæti tengst fyrirhuguðu "A 15-minute pre-party" sem á að byrja kl. 15:45 og vera bara afmælisóskir og svoleiðis. Hér er nánar um þann viðburð: [[metawiki:Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration|Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration - Meta-Wiki]] @salvor [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. desember 2025 kl. 19:05 (UTC) :Um að gera [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-24148-9|&#126;2026-24148-9]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-24148-9|spjall]]) 12. janúar 2026 kl. 09:15 (UTC) :Hérna er frétt á RÚV um viðtalið sem ég fór í lestinni: [https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-01-26-aetladi-ser-ad-eyda-eftirlaunaarunum-a-wikipedia-464484 Ætlaði sér að eyða eftirlaunaárunum á Wikipedia] :Hér er tengill beint á upptökuna á viðtalinu (þetta var bara notalegt spjall) https://www.ruv.is/utvarp/spila/lestin/23619/bj4729 [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 17:40 (UTC) ::Vel gert! Fínt viðtal. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 18:48 (UTC) ::: Já, þetta var skemmtilegt, takk. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 19:52 (UTC) : Rás1 eða þátturinn Lestin spyr í gegnum skilaboð Vina Wikipedía á fb hvort einhver vilji koma í viðtal næstkomandi mánudag og ræða Wikipedíu og 25 ára afmælið. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. janúar 2026 kl. 15:45 (UTC) :Ég bauð mig fram ef enginn annar hefði gert það. Mikilvægt að nýta öll tækifæri til að kynna Wikipediu. Fer í viðtal á morgun mánudag. Held að það verði spurt um íslensku wikipedia, hvað sé skrifað, og t.d. hvaða grein er oftast breytt og hvaða grein er lengsta greinin og svo t.d. um wikipedíu á gervigreindartímum. Ég veit reyndar ekki hvar ég get flett upp svona statistik um íslensku wikipedíu eins og lengd greinar eða hvaða grein fólk sé áhugasamast um. Endilega komið með ábendingar [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 22:10 (UTC) == Mig vantar réttan 'fána' Hamas inn svoleiðis að ég geti tengt hana í grein Hamas. == Hæhæ. Ég er enn aðeins að læra. Mér er pínulítið óskýrt hví ég get ekki einfaldlega notað 'https://en.wikipedia.org/wiki/File:Emblem_of_Hamas.svg' í einu formi eða öðru [https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Qassam_Brigades í skiptum fyrir fána al-Qassam] í greininni um [[Hamas]]. Það væri kúl ef einhver gæti upphalað myndinni, það sem væri enn meira kúl væri ef einhver gæti sagt mér hvort ég geti hreinlega hlekkjað beint í efni frá wikimedia eða hvort þau sé aðskilið/mögulega frátekið ecosystem fyrir Enska alfræðiritið, hvað ég sé að gera vitlaust, og/eða hvernig ég ætti að snúa mér í þessu, hvort sé þessvegna mögulega auðveldasta launsnin að endurupphala myndinni einfaldlega á Íslenska alfræðiritið sbr Wikipedia:Hlaða_inn_skrá. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 02:24 (UTC) :Fáni Hamas sem notaður er í ensku greininni er varinn höfundarrétti, og er þess vegna ekki til sem mynd inni á Wikimedia Commons. Það þýðir að það er ekki hægt að nota hann utan ensku Wiki. Það væri hægt að hlaða honum sérstaklega upp á íslensku Wikipediu, en það er spurning hvort það væri strangt til tekið löglegt. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 05:06 (UTC) ::Takk fyrir svarið. ::Er fáni al-Qassam ekki varinn höfundarrétti? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 14:04 (UTC) :::Hann er of almennur til að njóta verndar. Þetta er bara trúarjátningin á grænum bakgrunni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 18:18 (UTC) ::::Hvað gerist ef ég brýt höfundarréttarlögin og upphel fánanum bara samt eins og [https://no.wikipedia.org/wiki/Hamas gert hefur t.d. verið hér]? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 19:54 (UTC) :::::Skránni verður eytt á endanum. Það er t.d. eyðingartillaga á [[:c:File:Emblem_of_Hamas_Vector_Graphic.svg|þessu]]. Málið með Commons er að það er mjög undirmannað og efni getur hangið inni heillengi þó að það sé höfundarréttarvarið af því að það er tímafrekt að fara í gegnum þetta. Ég mæli ekki með því að bæta í þann haug með því að brjóta vísvitandi reglur. Ef þú vilt fá þetta inn í íslensku greinina þá er ekki annað í boði en hlaða mynd inn hér og rökstyðja notkunina með svipuðum hætti og gert er á ensku útgáfunni. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 20:50 (UTC) ::::::Oki. Þá gerum við það ekki. ::::::Þá er bara að skoða aðrar leiðir sem valda ekki veseni og brjóta ekki reglur. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 23. desember 2025 kl. 00:00 (UTC) == Report concerning User:~2026-17683-2 == [[Special:Contributions/~2026-17683-2|~2026-17683-2]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:00 (UTC) :{{done}} [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:05 (UTC) == Forðist þessa tröllasíðu með rangar talsetningarupplýsingar. == Sælir, íslenska er ekki móðurmál mitt svo það gætu verið nokkrar stafsetningarvillur. Ég einfaldlega bara hef mikinn áhuga á íslenskum talsetningum og miðlum. Þess vegna hef ég gert nokkrar breytingar hér og þar, bæði til að æfa málið og til að gera upplýsingar aðgengilegar. Ég hef nýlega tekið eftir því að mikið af talsetningarupplýsingum á Wikipedia hefur verið bætt inn frá trollasíðu sem kallast The Dubbing Database. Þetta er síða sem ég hélt áður að væri í lagi, þegar skjáskot af kreditlistum voru til staðar. En smám saman fór ég að átta mig á því að þar eru margir krakkar og nettröll að breyta efni í þeim tilgangi að dreifa rangar upplýsingar. Þessi nettröll hafa gengið mjög langt í að búa til falskar upplýsingar. Á síðunni hafa til dæmis verið skáldaðar staðhæfingar á borð við að Ólafur Darri Ólafsson hafi leikið Black Bart í Sverðinu í steininum, og það sett fram sem staðreynd. Það var líka einhver gæi á síðunni sem bjó til falskt sænskt kreditlistaskjáskot úr Gravity Falls í Photoshop, eingöngu til að dreifa rangar upplýsingar. Sem rannsakandi fer þetta gríðarlega í taugarnar á mér, þar sem nettröllum tekst þannig að koma röngum upplýsingum í almenna dreifingu. Upplýsingarnar frá þessari síðu hafa allar verið settar inn af sama notanda. Ég held ekki að viðkomandinn geri sér grein fyrir að hann sé að bæta inn rangar upplýsingar en það væri þó ástæða til að fara yfir allar þessar greinar og ræða við notandann sem bætir þessu inn. Síðurnar sem ég hef hingað til séð með upplýsingum frá þessari síðu eru: Edda Björg Eyjólfsdóttir Sverðið í steininum Svampur Sveinsson Ef ekki er hægt að finna upplýsingar um talsetningar í traustum heimildum, ætti frekar að nota opinbera kreditlista frá Disney+, DVD-diskum, VHS-spólum og þess háttar. Ég veit að tilvísun eins og „VHS leikaralisti“ er ekki sú auðveldasta að sannreyna, en hún er samt þúsund sinnum betri en þessi fyrrnefnda tröllasíða. Vona að þið getið skoðað þetta nánar. Með góðri kveðju. [[Notandi:LexLuxor05|LexLuxor05]] ([[Notandaspjall:LexLuxor05|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 15:30 (UTC) :''Ofangreint fært frá [[Spjall:Forsíða]]'' --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 19:17 (UTC) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16. janúar 2026 kl. 19:45 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Misvísandi upplýsingar == Góðan daginn. Rak augun í eftirfarandi: Neðangreindar upplýsingar er að finna á síðunni "Hlaupár – Wikipedia": ''Á [[Ísland|Íslandi]] var gregoríska tímatalið tekið upp '''í byrjun október árið 1700. Þá var 10 dögum sleppt úr, svo að í stað 1. október kom 11. október.''' Dagarnir 1. til 10. október árið 1700 hafa því aldrei verið til á Íslandi.'' Allt aðrar upplysingar um sama efni koma hins vegar fram á síðunni „Gregoríska tímatalið – Wikipedia“ ''Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum [[Mótmælendatrú|mótmælenda]] í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 o'''g voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.''''' Sko, ég lærði þetta einhvern tíma, þ.e. hvaða dagsetningar duttu út en man ekki lengur hvort það var í okt. eða nóv.. Ég treysti mér því ekki til að laga þetta sjálf. Er ekki einhver sem getur lagað þetta til að það séu ekki misvísandi upplýsingar á síðunum? [[Notandi:DisaIvars|DisaIvars]] ([[Notandaspjall:DisaIvars|spjall]]) 17. janúar 2026 kl. 14:28 (UTC) : Kærar þakkir fyrir ábendinguna. Búinn að laga. Leiðréttingin er inni á [[Gregoríska tímatalið]]. Misskilningurinn stafar af breytingunni 1583 þegar kaþólsk lönd tóku upp nýja stíl, en þá var 10 dögum sleppt í byrjun október. Það gilti hins vegar aldrei á Íslandi og þegar nýi stíll var tekinn upp í Danaveldi árið 1700 var skekkjan orðin 11 dagar. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 14:18 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 13:21 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Síður um sjónvarpsumfjöllun og íþróttir == það er mikið að greinum um íþróttatengd mál á Wikipedia en er ekki eðlilegt að hafa einhverja stefnu varðandi hvað er viðeigandi. Ég sá t.d. að einhver hafði sett inn grein um sjónvarpumfjöllun um ákveðna tegund íþrótta. Á ekki að eyða slíkum greinum? [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:01 (UTC) : Ég er sammála með síðuna um sjónvarpsumfjöllunina og gruna notanda sem er í banni um að hafa stofnað hana.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:22 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 19. janúar 2026 kl. 21:01 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Úrelt orðanotkun == Hæ, ég er með pælingu. Vitið þið um greinar þar sem er enn til staðar orðanotkun eða orðafar sem þykir úrelt í dag. Ég gerði nokkrar lagfæringar varðandi frumbyggja Ameríku og var að pæla hvort þið vitið um fleiri dæmi um orðanotkun sem þarf nauðsynlega að lagfæra í samræmi við nútíma málvenjur og samfélagslegar breytingar. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-49679-3|&#126;2026-49679-3]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-49679-3|spjall]]) 23. janúar 2026 kl. 12:35 (UTC) :Hæ Björn, ég hélt að þú værir í banni. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 23. janúar 2026 kl. 21:54 (UTC) == Report concerning User:LI Mintian == [[Special:Contributions/LI Mintian|LI Mintian]] &ndash; Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:PieWriter|PieWriter]] ([[Notandaspjall:PieWriter|spjall]]) 5. febrúar 2026 kl. 07:51 (UTC) == Report concerning User:~2026-92643-0 == [[Special:Contributions/~2026-92643-0|~2026-92643-0]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Notandaspjall:Quinlan83|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 23:04 (UTC) == Þýddir kvikmyndatitlar == Ég velti því fyrir mér á pottinum í fyrra hvort það væri einhver viðmiðunarregla um hvort það eigi að nota íslenska titla í greinum fyrir kvikmyndir, eða hvort það eigi að halda sig við frumtitla. Það voru skiptar skoðanir um það en það komst engin afgerandi niðurstaða. Ég sé að @[[Notandi:Akigka|Akigka]] hefur verið að gera greinar um James Bond-myndirnar með íslensku titlunum í heiti greinanna, sem mér finnst alveg fínt, en það pirrar mig pínu að það sé ekkert samræmi á milli greina um það hvort íslenskur eða enskur titill sé notaður. Ég myndi vilja semja um einhver skýr viðmið. Við höfðum rætt um að það mætti kannski nota enska titla ef þeir væru mun þekktari en sá íslenski, en það er náttúrlega huglægt mat hvers og eins. Persónulega myndi ég frekar vilja nota íslenska titla í greinarheitum þar sem það á við, enda þótt þeir séu ekki mikið notaðir, enda er það í meira samræmi við markmið þess að skrifa alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:21 (UTC) :Ég finn ekki gömlu umræðuna, nema það sé [[Spjall:Gene Wilder#Íslensk eða ensk (upprunaleg) nöfn á kvikmyndum|þessi]], en mig minnir að niðurstaðan hafi verið að nota íslenska titla ''ef þeir eru til'' (ekki búa til nýjar þýðingar), annars upprunalegan titil. Það er alla vega það sem yfirleitt er gert á öðrum útgáfum wp. Það getur samt verið í andstöðu við þá reglu að nota þekktasta heitið. Sem dæmi þá er tiltekinn ítalskur spagettívestri frá 1966 örugglega þekktastur á Íslandi undir enska titlinum ''The Good, the Bad and the Ugly'', en íslenska heitið (frá 1971) er ''Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur''. Upprunalega heitið er hins vegar ''Il buono, il brutto, il cattivo''. Væri ekki dálítið hallærislegt að hafa greinina undir enska titlinum, þótt hann sé örugglega þekktari en hinir tveir? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:57 (UTC) ::NB. Er alveg sammála þér með ósamræmið. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:01 (UTC) :::Þetta var [https://is.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Potturinn/Safn_28#%C3%8Dslenskir_kvikmyndatitlar þessi umræða]. Það var ekki beint nein niðurstaða, en sumum fannst ekki skýrt hvenær íslensk þýðing á titli hefði öðlast formlegt gildi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:54 (UTC) ::::Ég held að það sé ekki hægt að setja eina reglu sem eigi við um allar kvikmyndir, stundum er þetta matsatriði. En meginreglan hefur alltaf verið og á við um allar greinar að nota þann titil sem flestir þekkja viðfangsefnið sem. Í fyrri umræðu nefndi ég Ísöld og Hringadrottingssögu sem dæmi um íslenska titla. The Good, the Bad and the Ugly finnst mér dæmi um mynd sem flestir þekkja undir enska titlinum. Ég hef til dæmis aldrei séð titilinn [[Segðu aldrei aftur aldrei]] og það stingur soldið. Það ætti frekar að nota enska titilinn. Sama á við um allar Bond myndirnar. En það er bara mín persónulega skoðun. Ef það á að komast einhver niðurstaða í þetta þá þarf eiginlega bara að kjósa. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 19. febrúar 2026 kl. 02:56 (UTC) :::::Bond er svolítið spes, því sumar þýðingarnar eru vel þekktar (Víg í sjónmáli, Njósnarinn sem elskaði mig, Í leyniþjónustu hennar hátignar), en aðrar held ég nánast alveg óþekktar (Þú lifir aðeins tvisvar, Logandi hræddir, Leyfið afturkallað). Hið sama virðist gilda um aðrar tungumálaútgáfur wp. Spænska og danska wp víkja þarna sum staðar út af þeirri reglu að nota innlend heiti. Mér fannst einmitt þurfa að gæta samræmis og valdi því að nota íslenska titilinn alls staðar. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 11:11 (UTC) ::::::Hitt málið er líka, eins og það stendur fyrir mínum dyrum, að meirihluti allra greina á íslensku Wikipediu notast við titla sem eru faktískt minna notaðir en alþjóðlegir titlar, því við erum jú að skrifa á tungumáli sem fáir tala. Það eiginlega hluti af eðli þess verkefnis að skrifa alfræðiefni á íslensku að notast við ýmis heiti sem eru ekki endilega vel þekkt, stundum jafnvel ekki meðal Íslendinga. Þess vegna hef ég ekkert það miklar áhyggjur þótt íslensku titlarnir séu minna notaðir en þeir ensku. ::::::Svo er hitt, að tregi til að nota íslenska kvikmyndatitla því enginn annar gerir það er hálfpartinn sjálf-uppfyllandi spádómur ef svo má að orði komast. Enginn notar þá vegna þess að enginn notar þá. Þannig að mér finnst við í raun vera að ýta undir ákveðna hneigð með því að setja íslensku titlana ekki í forgrunn þótt þetta eigi að vera alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 12:53 (UTC) : Sammála Steininum. Íslensku titlarnir mega koma svo eftir á eða í sviga.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 20:53 (UTC) ::@[[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] Þetta er áhugaverð pæling varðandi sjálf-uppfyllandi spádóm. En mér finnst ekki að það sé hlutverk Wikipedia að spyrna á móti þróun íslenskrar málnotkunar. Wikipedia á að vera hlutlaus hvað það varðar. Við notum þá titla sem fólk notar í almennu tali. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 20. febrúar 2026 kl. 00:59 (UTC) :::Það sem samt stingur mig mest núna er þessi skortur á samræmi. Eins og staðan er núna erum við með dæmi þar sem sumar greinar um kvikmyndir í sömu kvikmyndaseríunni eru með titla á íslensku en aðrar á ensku. (t.d. [[Charlie's Angels (kvikmynd)]] og síðan [[Englar Charlies gefa í botn]]). Þess vegna finnst mér ekki alveg ganga að hafa þetta algjörlega matskennt eftir greinarhöfundi. :::Akigka er líka með góðan punkt hvað varðar myndir eins og spagettívestrana, þar sem frumtitillinn er ekki sá enski, þótt hann sé líklega þekktari. Eða t.d. kóresku myndina sem flestir kalla ''Parasite'', en hét ''Gisaengchung'' á frummálinu og var þýdd sem ''Sníkjudýrin'' á íslensku. Mér finnst svakalegur ósiður þegar fólk notar ensk heiti yfir hluti sem voru ekki upphaflega á ensku, þannig að ég myndi alltaf mæla með því að íslenskur titill sé notaður í slíkum tilfellum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 09:22 (UTC) ::::Ég er frekar á því að nota íslenska titilinn sem greinarheiti ef hann er til, en annars upprunalegan titil. Mér finnst að upprunalegi titillinn eigi að koma í sviga þar sem titillinn kemur fyrst fyrir, og í listum (t.d. listum yfir myndir tiltekins leikstjóra). Í samfelldu máli inni í greinum finnst mér kannski eðlilegt að nota algengasta titilinn, ef það passar að öðru leyti. Annars er íslenski titillinn yfirleitt þjálli í samfelldu máli (beygist t.d.). Ég held að pistlar Arnaldar Indriðasonar og Ævars Arnar Jósepssonar hafi átt stóran þátt í að gera íslenska kvikmyndatitla erlendra mynda þekkta. Það er ólíkt að skrifa um kvikmynd í samfelldu löngu máli, eða setja saman topp-10-lista eða svipað; en það er oft eina samhengið þar sem vissir kvikmyndatitlar koma fyrir á Íslandi - umfjöllunina vantar. Það er líka ástæðan fyrir því að oft eru íslenskir titlar "listrænna" kvikmynda þekktari en titlar hasarmynda: af því þær hafa fengið sérstaka umfjöllun. Kvikmyndagreinar hér á is.wp eru líka dæmi um umfjöllun, svo þær hafa áhrif, hvort sem okkur líkar það betur eða verr :) [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 12:24 (UTC) :::Einn annar punktur sem mig langar til að benda á er að ef íslenskir titlar væru meginreglan í greinum hér væri þröskuldurinn aðeins hærri til að skrifa greinar. Eins og staðan er núna eru mjög margar greinar um kvikmyndir skrifaðar af fólki sem bersýnilega kann ekki íslensku og hendir bara inn örgreinum sem innihalda engar upplýsingar. Ef það væri meginregla að taka a.m.k. fram íslenskan titil myndi slíkum greinum mögulega fækka. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 28. febrúar 2026 kl. 01:34 (UTC) ::::Meginreglan að nota íslenskan titil er til á [[Wikipedia:Nafnavenjur greina]]. Þetta er frekar um eftirfylgni. Sammála að eyða greinum sem eru bara "Titill er bandarísk kvikmynd". [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:18 (UTC) :::::Þannig að þú myndir segja að samkvæmt núgildandi venjum sé rétt að kvikmyndatitlarnir séu á íslensku, ef íslenskur titill er fyrir hendi? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:52 (UTC) == Ágreiningur um hlutlægni og notkun stjórnunarheimilda á [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] == Góðir Wikipedíuþátttakendur. Ég legg hér fram tvo tengda málaflutning er varða greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] og óska eftir sjónarmiðum óháðra ritstjóra og stjórnenda. === 1. Efnislegur ágreiningur: „Umræða um alþjóðamál" === Bætt var við kafla í greinina sem fjallar um persónulegar skoðanir einstakra flokksleiðtoga á Kína, Rússlandi og Norður-Kóreu. Ég ([[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]]) lagði til að kaflinn yrði annaðhvort fjarlægður eða orðaður á hlutlægan hátt, með vísan til [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] og [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]: * Kaflinn er í óhófi langur miðað við aðra hluta greinarinnar og gefur persónulegum skoðunum óhóflegt vægi. * Engin sambærileg grein um íslenskt stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur slíkan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. * Heimildin sjálf (Vísir) staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir, ekki flokksstefna. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er ósammála og við höfum verið í samningaviðræðum um málamiðlun á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]]. Kjarnaágreiningurinn snýst um orðalag: ég lagði til „rætt hvað megi læra af" en TKSnaevarr krefst „hrósað." Munurinn er grundvallarmunur á hlutlægri lýsingu og dómsályktun. Ég bið óháða ritstjóra um að kynna sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og gefa sjálfstætt álit á því hvort kaflinn standist kröfur [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. === 2. Notkun stjórnunarheimilda af aðila í ágreiningi (WP:INVOLVED) === Tímaröð atburða 21. febrúar 2026: # Klukkan '''16:43 UTC''' læsti [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] með þeim rökum að bíða skyldi eftir samkomulagi. # [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er sjálfur virkur þátttakandi í efnislegum ágreiningi um greinina — hann hefur lagt fram fjölmörg rök á spjallsíðunni gegn breytingum mínum. # Klukkan '''23:26 UTC''' — meðan greinin var læst öðrum ritstjórum — gerði [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] verulegar breytingar á greininni (+1.793 bæti) '''án nokkurrar breytingarlýsingar'''. # Í þeim breytingum notaði hann orðalagið „hrósað" — það sama orðalag sem ég hafði gert skýrar athugasemdir við á spjallsíðunni og sem við höfðum ekki náð samkomulagi um. Með öðrum orðum: TKSnaevarr læsti greinina fyrir öðrum, og notaði síðan stjórnunarrétt sinn til að breyta greininni einhliða í ágreiningi þar sem hann er sjálfur hlutaðeigandi. Enginn annar ritstjóri gat brugðist við eða gert gagnbreytingar meðan á þessu stóð. Á enskri Wikipedíu er þetta brot á [[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]], sem kveður skýrt á um: ''"editors should not act as administrators in disputes in which they have been involved"''. Á íslensku er samsvarandi meginregla skráð á [[Wikipedia:Deilumál|reglum um deilumál]], þar sem fram kemur að ''„moppudýr eru ekki dómarar"''. Ég vil taka það fram að ég geri mér fulla grein fyrir að [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] hefur að öllum líkindum lagt þetta fram í góðri trú. Hér er ekki um persónulegar ásakanir að ræða. Vandinn er meginreglulegar: þegar stjórnandi er virkur þátttakandi í ágreiningi, á hann ekki að nota stjórnunarheimildir til að úrskurða í þeim sama ágreiningi. Tveir aðrir stjórnendur, [[Notandi:Bjarki S|Bjarki S]] og [[Notandi:Berserkur|Berserkur]], hafa einnig tekið þátt í ágreiningnum á sama hlið og TKSnaevarr, sem þýðir að þrír af hlutaðeigandi aðilum eru stjórnendur. === Beiðni === # Að '''óháðir ritstjórar''' kynni sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og taki afstöðu til efnislegs ágreinings um kaflann „Umræða um alþjóðamál" með hliðsjón af [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. # Að '''óháður stjórnandi''' endurskoði hvort lásingin og breytingarnar 21. febrúar 2026 hafi verið í samræmi við meginreglur um hlutlægar stjórnunarheimildir. # Að greinin verði opnuð aftur fyrir almennar breytingar þar til efnislegur ágreiningur hefur fengið réttilega meðferð á spjallsíðunni. Takk fyrir tímann. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 00:04 (UTC) :Ég hef ekki kynnt mér spjallsíðuna, hef ekki mikinn áhuga á því og er líka ekki stjórnandi á síðunni. Vildi bara benda á að það er enginn ritstjóri á Wikipedia. Og svo verður líka erfit að finna óháðann stjórnanda, það hafa allir sínar skoðanir. Ertu þá að tala um einhvern sem hefur ekki nú þegar tekið þátt í spjallsíðunni? [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 22. febrúar 2026 kl. 02:30 (UTC) :@[[Notandi:Steinninn|Steinninn]] Takk fyrir athugasemdina. Ég er að biðja um álit stjórnenda sem hafa ekki þegar tekið þátt í umræðunni á spjallsíðunni — sérstaklega vegna þess að annar hluti málsins snýr að notkun stjórnunarheimilda. Þrír stjórnendur hafa þegar tekið afstöðu á sömu hlið í efnislegum ágreiningi, og einn þeirra læsti greinina og breytti henni síðan sjálfur meðan hún var læst. Ég taga hér þá stjórnendur sem hafa ekki tekið þátt og bið um álit: @[[Notandi:Akigka|Akigka]] @[[Notandi:Bragi H|Bragi H]] @[[Notandi:Krun|Krun]] @[[Notandi:Salvor|Salvor]] @[[Notandi:Stalfur|Stalfur]] @[[Notandi:Stefán Örvar Sigmundsson|Stefán Örvar Sigmundsson]] @[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:49 (UTC) Ég vil árétta að '''aðalkrafa mín er að kaflinn „Umræða um alþjóðamál" verði fjarlægður alveg'''. Rökin eru: * '''[[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]''' — Kaflinn gefur persónulegum skoðunum einstakra meðlima óhóflegt vægi í yfirlitsgrein um stjórnmálaflokk. Heimildin sjálf staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir sem flokkurinn hefur ekki samþykkt sem stefnu. * '''[[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]''' — Kaflinn gefur þá mynd að flokkurinn sem slíkur hafi afstöðu til þessara ríkja, þegar heimildirnar segja hið gagnstæða. * '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]''' — Aðalheimildin (Vísir, 29. des. 2025) er fréttaskýring/greining, ekki bein frétt. Uppruni efnisins er athugasemdir á samfélagsmiðlum. * '''[[:en:WP:LABEL|WP:LABEL]]''' — Orðalagið „hrósað" er gildishlaðin dómsályktun. Viðkomandi ræddu um innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu, sem er fjarri „hrósi" við ríkisstjórnir. * '''Enginn fordæmi''' — Engin önnur grein um íslenskan stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur sambærilegan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. Kaflinn sem nú stendur í greininni var málamiðlun af minni hálfu — upphaflega fjarlægði ég hann alveg. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:53 (UTC) :Þar sem ég er beðin sérstaklega sem stjórnandi um álit á greininni þá las ég hana yfir og hef strax eftirfarandi athugasemdir. :Það þarf að lagfæra greinina þannig að hún sér hlutlæg, upplýsandi og byggi á heimildum og inntakið sér atriði sem skipta máli. Eins og er þá virðist sumt vera efni sem á meira heima í fréttabréfi innan félagsins og hefur lítið upplýsingagildi og er of hlutdrægt til að passa í alfræðiriti og Wikipedíugrein. Kaflinn umræða um alþjóðamál ætti að fara út í heilu lagi. Það kemur okkur ekkert við hvað einhverjir hafa rætt á samfélagsmiðlum og wikipediagrein er ekki réttur vettvangur fyrir hugleiðingar fólks í stjórnmálum (t.d. setning eins og: "Sósíalistaflokkurinn hefur áréttað að viðhorf flokksmeðlima til þessara ríkja séu persónubundin og að flokkurinn hafi ekki mótað formlega stefnu í þeirra garð..... :Þetta er satt að segja bara orðavaðall og jafnvel atriði úr stefnuskrá flokka ættu ekki heima í wikipediagrein ekki nema í mjög knöppu formi (t.d. ef flokkur er með að móti ESB aðild þá má segja það og vitna í stefnuskrá flokksins en wikipedia er ekki vettvangur til að rökstyðja hvers vegna einhver flokkur er með eða móti ESB eða reka áróður fyrir einhverju ákveðnu viðhorfi. :Það er líka margt annað rugl í greinni og orðalagið og heimildanotkunin "samkvæmt Gunnari Smára..." er viðvaningsleg og ekki rétt heimildanotkun. það verður að vísa í birtar áreiðanlegar heimildir og það eru ákveðnar reglur um hvernig það er gert. :Hér er dæmi um eina breytingu á setningu sem ég sting upp á: Í stað setningarinnar "Mikil bylting og innanflokks átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025, þar sem að meðal annars Gunnar Smári var sakaður um ofríki og andlegt ofbeldi. Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar sem að hafði verið virk innan flokksins sagði meðal annars af sér" komi setning eins og "Mikil átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025 sem endaði með......" Ég veit ekki hvað gerðist, mig minnir að það hafi verið þannig að flokkurinn klofnaði og fyrrum forusta varð undir í kosningum og stofnaði aðra hreyfingu með oddvita flokksins í borginni, það hlýtur að vera hægt að segja það á hlutlausu og knöppu máli og með því að vísa í áreiðanlegar heimildir (at huga að dagblöð eru ekki alltaf áreiðanlegar heimildir, innnanhússkjöl stjórnmálaflokks eða munnlegar heimildir eru aldrei áreiðanlegar heimildir sem passa í wikipedia grein) það er bara rugl að hafa með að einhver sem "hafi verið virk innan flokksins" hafi sagt af sér. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 00:58 (UTC) ::Umfjöllunin um þessi alþjóðamál var ekki bara byggð á umræðum á samfélagsmiðlum. Þetta voru mál sem margir fjölmiðlar voru búnir að fjalla um og fleiri en einn meðlimur í flokknum voru búnir að tjá sig um við fjölmiðla. Á slíku stigi er ekki hægt að láta eins og þessi ummæli séu einkamál eða að þau eigi ekki erindi í heildstæðri umfjöllun um flokkinn. Hlutlaus umfjöllun getur ekki byggt eingöngu á sjálfsmynd flokksins eða eingöngu á frumgögnum sem koma frá honum sjálfum. ::Ég vil annars benda á að '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]'''-reglan sem @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] vísar til hér leggur ekkert bann við notkun fréttaskýringa sem heimilda, heldur nefnir hún skoðanapistla. Þetta er ekki sami hluturinn og ekkert í reglunni gefur til kynna að greinar á borð við þá sem var vísað til hér séu óviðeigandi. ::Grein Vísis sem vitnað var í var samantekt á ýmsum ummælum meðlima Sósíalistaflokksins, auk viðtals við leiðtoga flokksins þar sem hann gerði stuttlega grein fyrir viðhorfum sínum. Þegar greinin inniheldur viðtal við ytri aðila er bersýnilega ekki um að ræða bara viðhorf greinarhöfundar. ::Þar fyrir utan var ekkert af orðalagi greinarhöfundarins sem telja mætti gildishlaðið (t.d. "harðstjórnarríki") endurtekið í málsgreininni á Wikipediasíðunni. Eingöngu var vitnað í staðreyndir sem hlutrænt sé mátti telja réttar samkvæmt upplýsingunum í heimildinni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:36 (UTC) :Fyrir mitt leyti get ég ekki fallist á að téður kafli verði alveg fjarlægður. :WP:UNDUE lýsingin er afbökun. Hér er ekki um hvaða einstaka meðlim sem er heldur þann sem Sósíalistar hafa kjörið í stöðu sem samkvæmt hefðum og venjum er álitin vera ein æðsta staða stjórnmálaflokks. Að mér vitandi hefur Wikipedia ekki sett neina stefnu að öll umfjöllun um flokka þurfi að byggjast eingöngu á formlega samþykktri stefnu. Það er ekki fjarri lagi að fjalla um hvað formaður flokksins telur góða stefnu, og í þessu tilviki er hann að vísa í aðgerðir annarra ríkja sem honum hugnast. Það er varla ósanngjarnt að nefna slíkt enda gefur það einhverja mynd af því hvert hann myndi vilja að flokkurinn myndi stefna, á meðan það er nógu góð tenging við almenna stefnu flokksins (sósíalismi). Slík umfjöllun gæti þó úreldast ef það koma aðrir leiðtogar síðar sem eru andstæðrar skoðunar. :Fellst ekki á að WP:NPOV eigi við eins og greinin er núna, sbr. fyrri rökstuðning. :WP:RSOPINION-rökin eru fjarstæð og tek ég undir rök [[Notandi:TKSnaevarr|Notandi:TKSnaevarrs]] um að fréttaskýring er alveg nothæf heimild, einkum í ljósi þeirra gagna sem fylgja með henni. Athuga skal að verið er að vísa í athugasemdir sem Sæþór á að hafa ritað, og sýnist mér hann ekki hafa andmælt því að hafa skrifað þær. :WP:LABEL - Ef ummælin „Xi er bókstaflega besti leiðtogi jarðar og nýtur hæsta viðurkenningareinkunnar“ og „Við værum mjög heppin að fá þá [Pútin, Kim Yong-Un, o.fl.] sem leiðtoga í stað hinna ólýðræðislegu trúða á þingi“, ásamt því að segja hversu góðar tilteknar aðgerðir stjórnvalda á Rússlandi og Norður-Kóreu er ekki hrós gagnvart einstökum ríkisstjórnum og leiðtogum, þá veit ég varla hvað hrós er. :Engin fordæmi - Það eitt og sér er ekki ástæða til þess að fjarlægja umfjöllun, á meðan hún hlítir reglum Wikipediu. Þó yrði að gjalda varhug við því ef einhver sem er virkur í stjórnmálastarfi í íslenskum stjórnmálaflokk færi að setja inn slíka umfjöllun, hvort sem það er um eiginn flokk eða annan. Hið sama gildir um breytingar á efni slíkra umfjallana. :Þó ég taki undir að greinin er ekki fullkomlega vel framsett, þá virðist ekki vera slíkir annmarkar á efnisvalinu að það réttlæti eins mikla hreinsun og verið er að krefjast. :Þá vil ég minnast sérstaklega á regluna [[:en:WP:COI|WP:COI]] en hún felur í sér að frambjóðendur, fólk sem starfar beint fyrir frambjóðendur, og annað fólk sem tekur þátt í kosningabaráttunni eigi ekki að breyta síðunni um eigið framboð eða annarra. -[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] ([[Notandaspjall:Svavar Kjarrval|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 20:31 (UTC) ::@Svavar Kjarrval @Berserkur — WP:COI krafan byggir á þeirri forsendu að þið þekkið raunverulega deili á mér. Ég vil taka það skýrt fram: Ég hef aldrei gefið upp raunverulegt nafn mitt, deili eða tengsl við stjórnmálastarf á Wikipedia. Notandanafnið mitt er „Gudrodur" — þetta er handahófskennt notandanafn sem tengist ekki endilega raunverulegu nafni mínu. ::Þegar þið gefið í skyn að þið vitið hverjir ég er í raun og veru, og notið þær upplýsingar til að rýra framlag mitt, er það í besta falli WP:SPECULATION og í versta falli í andstöðu við WP:OUTING, sem kveður á um að persónulegar upplýsingar um ritstjóra skuli aldrei birtar eða notaðar án samþykkis þeirra. ::WP:COI kröfur verða að byggjast á upplýsingum sem ritstjórar hafa sjálfir birt á Wikipedia, ekki á grunni um hver einhver sé í raun. Ég hafna þess vegna þessari kröfu. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 22:21 (UTC) '''Uppfærsla:''' Ég hef grisjað kaflann „Umræða um alþjóðamál" í greininni og vil reyna að ná sátt við [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]]. Kaflinn er nú styttur úr þremur málsgreinum í tvær: # Fjarlægði málsgrein um Kristinn Hannesson (5. sæti á framboðslista, ekki forystumaður). # Breytti „hrósað" í „rætt hvað megi læra af" — nákvæmara gagnvart heimildinni þar sem viðkomandi ræddu innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu. # Fjarlægði setningu um „bandarískan áróður" sem var tekin úr samhengi. # Styttingin styður við [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] — kaflinn gefur nú ekki lengur óhóflegt vægi. Ég hef spurt TKSnaevarr á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]] hvort hann sé sáttur við þessa útgáfu. Ef sátt næst þar þá er efnislegur ágreiningur leystur. Spurningin um notkun stjórnunarheimilda ([[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]]) stendur þó enn — óháð niðurstöðu efniságreiningsins er það meginregluatriði að stjórnandi eigi ekki að læsa grein og breyta henni síðan sjálfur í eigin þágu í ágreiningi. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 12:54 (UTC) :Þetta er slatti að kíkja á, skoða. [[Notandi:Stalfur|Stalfur]] ([[Notandaspjall:Stalfur|spjall]]) 24. febrúar 2026 kl. 20:14 (UTC) :Ég læsti síðunni tímabundið til að koma í veg fyrir breytingastríð, þar sem þú hafðir ítrekað tekið setninguna út án samráðs eða umræðu. :Breytingarnar sem ég gerði voru ekki "í eigin þágu", heldur voru þær byggðar á málamiðlunartillögum sem þú hafðir lýst þig fylgjandi eða voru beinlínis frá þér komnar, þ.e. að færa umfjöllunina í sér kafla, bæta við fleiri heimildum (meðal annars heimild sem þú lagðir sjálfur til um Norður-Kóreuferðina) og bæta við samhengi um ummælin sem vísað var í. :En nei, ég er annars ekki sáttur við breytingarnar eins og þær standa, því þær fela hreinlega í sér yfirvarp. Það er til dæmis fáránlegt að halda því fram að notkun orðsins "hrósa" gefi skakka mynd af ummælunum sem voru viðhöfð. Á spjallsíðunni talar þú um að hugtakið gefi í skyn "blinda aðdáun", sem er afbökun á merkingu orðsins. Ef ég segi að einhver standi sig vel er ég að hrósa honum. Ummælin í tilvitnuðum greinum verða ekki túlkuð sem neitt annað en hrós, og það að halda öðru fram er í besta falli orðhengilsháttur og í versta falli vísvitandi útúrsnúningur. :Ég hafna því líka alfarið að ég hafi tekið orðin um bandarískan áróður úr samhengi og bið þig um að rökstyðja það frekar. Þetta eru tilvitnanirnar í Sæþór þar sem hann notaði orðið: :: ''Hugmyndin að þetta séu vondir leiðtogar (eða Assad) er hreinn vestrænn áróður.'' :og :: '' Við erum með mjög sjúka fjölmiðla sem eru oft að endurtaka lygi og áróður Bandaríkjanna'' :Setningin sem ég skrifaði, og þú tókst út, var á þessa leið: ''Sæþór hefur gagnrýnt umfjöllun vestrænna fjölmiðla um þessi ríki og leiðtoga þeirra og segir hana einkennast af bandarískum áróðri.'' :Ég fæ ekki séð að setningin sem ég skrifaði sé á nokkurn hátt röng, ósanngjörn eða tekin úr samhengi. Hún er rétt lýsing á afstöðu sem viðkomandi hefur lýst yfir að minnsta kosti í tvígang. :Ég sé ekki að @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn þar sem hann reynir að þurrka út umfjöllun sem hann telur að geti skapað neikvæð hughrif hjá lesendum, enda þótt hún sé ekki annað en hlutræn upptalning á afstöðum sem leiðtogar í flokknum hafa sannanlega viðrað á opinberum vettvangi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:05 (UTC) ::Ég vil annars bæta við að ef umfjöllunin um þessi viðhorf þykir ekki eiga heima í greininni um flokkinn ætti að mega færa hana í nýlega skapaða grein um Sæþór sjálfan sem Guðröður gerði. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:08 (UTC) ::''Ég sé ekki að @Gudrodur sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn'' ::Augljóslega. Guðröður var á lista Sósíalista fyrir síðustu Alþingiskosningar, þannig að sniðið ''hagsmunaárekstrar'' getur átt við breytingar hans. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 11:07 (UTC) == Report concerning User:Ormur12345 == [[Special:Contributions/Ormur12345|Ormur12345]] &ndash; Vandalism. https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%9Eorskur&diff=prev&oldid=1949779 <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 9. mars 2026 kl. 08:53 (UTC) == Tillaga um fjöldaeyðingu == Ég sting upp á fjöldaeyðingu á greinum eftir @[[Notandi:NewPC2024|NewPC2024]]. Notandinn ber ábyrgð á mörgum algerlega innihaldslausum greinum um kvikmyndir. Það er ekki hægt að líta svo á að flestar þessar greinar innihaldi neinar upplýsingar. Notandinn hefur verið settur í altækt bann frá öllum útgáfum Wikipediu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:53 (UTC) :Þessu skylt, þá finnst mér spurn hvort það ætti að fara í allsherjarhreinsun gegn öllum sams konar einnar setningar örgreinum um kvikmyndir. Þær innihalda engar upplýsingar og virðast eingöngu hafa verið stofnaðar til að fjölga leitarniðurstöðum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:59 (UTC) ::Sammála. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 00:08 (UTC) :::Sammála báðu, en veistu hvað þetta eru sirka margar greinar? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 11:48 (UTC) :::: Tók eyðingarsyrpu yfir kvikmyndir flokkaðar síðustu 10-12 ár. Stundum eru síðurnar með heimildir og uppl. um talsetningu. Er tregari til að eyða þeim.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:08 (UTC) :::::Já, það mætti hlífa greinum sem hafa eitthvað að segja um talsetningu eða þannig. :::::Eitt sem ég ætti að nótera er að NewPC2024 er að öllum líkindum sama manneskja og MarchPro og HienPCWiki og fleiri aðgangar sem allir hafa verið settir í altækt bann vegna svipaðrar hegðunar á öðrum tungumálaútgáfum. Þannig að það er sama manneskjan sem stendur líklega fyrir flestum þessum örgreinum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:12 (UTC) ::::::Á meðal greina með minna en 200 stafi (ekki bæti eins og í breytingarsögu) eru þessar greinar sem mætti líka eyða: [[Little Miss Sunshine]], [[G.I. Joe: The Rise of Cobra]], [[The Vow]], [[G.I. Joe: Retaliation]], [[Hrói höttur: Karlmenn í sokkabuxum]], [[Aleinn heima 4]] og [[Aleinn heima 5]]. [[meta:Steward_requests/Checkuser/2022-06#NewHenry2022@is.wikipedia]] er staðfesting á því að HienProWiki notar nokkra aðganga. Ég tel að HienProWiki og hinir aðgangarnir sem TKSnaevarr nefndi sé langtímavargurinn Bambifan101, [[:En:Wikipedia:Long-term abuse/Bambifan101]] fyrir skýrslu um hann, hann hefur verið virkur í yfir einn áratug.--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 16:57 (UTC) :::::::Aldeilis karakter. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 19:46 (UTC) ::::::::Mögnuð lesning! [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:39 (UTC) == Kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia == Ég las mig nýverið til um helstu gagnrýnisraddir á Wikipedia og þar kemur fram að um 80 til 90 prósent þeirra sem breyta Wikipedia eru karlmenn sem gerir það að verkum að oft eru síður skrifaðar út frá karllægu sjónarhorni. Ég vil því leggja til að íslenska Wikipedia ráðist í átak við að jafna kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia dags daglega. [[Notandi:Herra Jafnrétti|Herra Jafnrétti]] ([[Notandaspjall:Herra Jafnrétti|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:59 (UTC) : Sæll, geturðu staðfest að þú heitir Björn? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:16 (UTC) :Tæknilega séð gætirðu jafnað kynjahlutföllin örlítið með því að hætta að skrifa hér sjálfur, Björn. Þá myndi karlkyns notendum fækka um einn. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:31 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|spjall]])</bdi> 19. mars 2026 kl. 11:15 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] == :Moved to [[Wikipedia:Vélmenni#SchlurcherBot]].--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 27. mars 2026 kl. 00:23 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 3. apríl 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Report concerning User:Nikkilasi == [[Special:Contributions/Nikkilasi|Nikkilasi]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 14. apríl 2026 kl. 11:27 (UTC) == Report concerning User:~2026-23045-73 == [[Special:Contributions/~2026-23045-73|~2026-23045-73]] &ndash; Vandalism. Using many temporary accounts. Sorry for posting in English. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:lp0 on fire|<span style="color:#c56030;background:inherit;">lp0&nbsp;on&nbsp;fire</span>]]&nbsp;[[User talk:lp0 on fire|<span style="color:#64cea0;background:inherit">()</span>]] 14. apríl 2026 kl. 13:14 (UTC) == Report concerning User:~2026-22837-55 == [[Special:Contributions/~2026-22837-55|~2026-22837-55]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 17. apríl 2026 kl. 09:59 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 26. apríl 2026 kl. 00:57 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Report concerning User:~2026-25639-48 == [[Special:Contributions/~2026-25639-48|~2026-25639-48]] &ndash; Vandalism. Please check IP <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 27. apríl 2026 kl. 12:04 (UTC) == Report concerning User:Harry Maguuuiiirrreee == [[Special:Contributions/Harry Maguuuiiirrreee|Harry Maguuuiiirrreee]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 26. maí 2026 kl. 11:31 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27. maí 2026 kl. 17:14 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Sniðmátsgögn (TemplateData) og Breytur == Mér finnst bara smá þörf á að ávarpa þetta, þar sem ég hef verið að kynnast sniðmátsgögnunum í notkun og uppsetningu. Það er verið að tala um gildi út um allt í þessu þegar verið er að tala um breytur og það truflar mig heil ósköp. Hvernig á maður þá að tala um gildin sem eiga að fara inn í þessar breytur? Á ensku þetta kallaðar parameters. Réttast væri að kalla það Breytur eða Færibreytur. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 08:41 (UTC) :Fór í gegnum þetta á translatewiki ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-templatedata-user&language=is&action_source=search&filter=&optional=1&action=translate Þýðing á TemplateData]) en það má endilega einhver yfirfara það. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 10:37 (UTC) ::Fínt. Þetta var eflaust óviljaverk að þýða parameter sem gildi. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 13:23 (UTC) == Report concerning User:~2026-33230-90 == [[Special:Contributions/~2026-33230-90|~2026-33230-90]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 11:29 (UTC) == Stubbar og Stubbaflokkar þurfa uppfærslu == Ég hef verið að vinna í að setja upp [[Snið:Asbox]] til að uppfæra stubbasniðin okkar, þetta er allt að koma (þetta eina staka [[Snið:Stubbur|stubbasnið]] er orðið ansi feitt og frekar fráhrindandi að fara bæta við fleirri breytum inn í það, en núna er hægt að umbreyta því öllu og leyfa stubbum að vera stök stubbasnið. Það væri ekkert mál í rauninni að láta allt svo vísa á rétta leið frá gamla stubbinum á meðan því er skipt út. En útfrá þessu þá fór ég að pæla í stubbaflokkunum, það er allt <code>Flokkur:Wikipedia:</code> og sýnist það fela flokkinn. Veit ekki alveg af hverju við erum að fela að einhver grein sé stubbur með því að hafa flokkinn ósýnilegan og Enska Wikipedia er ekki að notast við falda flokka. Væri ekki bara tilvalið að uppfæra flokkana fyrir stubba í leiðinni? Það er nú eftir allt saman hægt að breyta gömlum flokkum í tilvísun, eins og allt annað. Ef fólk færi að bæta efni við stubb, þá er gott að geta séð stubba flokkinn líka, detta inn í að uppfæra fleirra af sama tagi, það ættu að vera margar leiðir að öllu, ekki endilega að þurfa leita að því, heldur að geta bara dottið óvart inn í það líka. [[w:Category:Stubs|Category:Stubs]] Hvað finnst fólki? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 16:34 (UTC) :: Nægir ekki að merkja stubba? Til hvers að flokka? Hvernig erum við að fela að grein sé stubbur? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 19:31 (UTC) :::Stubbarnir eru flokkaðir svo að fólk geti bætt við greinar innan þeirra áhugasviðs. Stubbaflokkarnir eru faldir með <nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki>. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:40 (UTC) :::Að bæta stubbasniði bætir sjálfkrafa viðeigandi stubbaflokki, svo það var alltaf til staðar þessi flokkun. En það er hægt að birta þessa földu flokka í stillingunum, var að finna það sjálf. Datt í hug að [[:Flokkur:Wikipedia:Allir stubbar|Wikipedia:Allir stubbar]] gæti verið eini sýnilegi flokkurinn í þessu og hinir haldið áfram að vera faldir, því útfrá því getur fólk fundið aðra falda flokka (hægt er að sjá þá ef maður er inn í sjálfum flokknum eftir allt saman). Þá getur fólk fundið flokkinn og alla hina stubbaflokkana ef þeim dettur í hug að hjálpa til að bæta við efni [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 09:31 (UTC) :Það er alveg hægt að einfalda Snið:Stubbur svo það sé auðveldara að bæta við það. Snið:Asbox notast við snið fyrir hvern flokk, sem gerir það að verkum að það þyrfti þá að breyta yfir 10 þúsund greinum. Jafnvel með vélmenni, sem keyra sjálfgefið með 6 breytingar á mínútu, þá tæki það yfir 27 klukkustundir og myndi fylla nýlegar breytingar. Það útaf því að sniðið sé flókið og flokkarnir faldir er IMO ekki þess virði. :Tillögur geta verið opnar í 2 vikur, sem er lengri tími en á ensku wikipediu, en þetta er líka smærra samfélag og þessi tími er í takt við minni wikipediur. :Wikipedia forskeytið í flokkunum var líka gagnrýnt af Logiston. Ég man ekki eftir umræðu um Wikipedia forskeytið, þannig það er líklega ekki meirihluti fyrir því. Það þyrfti að kljást við árekstra eins og Flokkur:Trjástubbar gæti innihaldið felld tré eða stuttar síður um tré og ætti ekki að innihalda bæði. Það er þó leysanlegt vandamál. :Það að gera flokkana sýnilega aftur er lítið mál en það þarf meirihluta fyrir því. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:38 (UTC) ::málið er að það þarf ekki að fara og breyta síðum sem nota {{tl|stubbur}} í núverandi mynd því það er frekar einfalt mál að umbreyta honum til að nota þetta switch case til að lauma inn nýju stubbunum og bara venja sig af því að vera nota bara þetta eina snið. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:43 (UTC) ::Ein leið til að halda nokkuð í hvernig stubburinn virkar núna væri að notfæra okkur undirsnið til að búa til sérhæfðu stubbasniðin, þá gæti það verið {{tl|Stubbur/dagblað}} í staðinn fyrir {{tl|Stubbur|dagblað}} [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 22:25 (UTC) :::Það myndi laga það ákveðna vandamál. Snið:Stubbur tekur líka við allt að þremur stubbaflokkum. Algengt dæmi er <nowiki>{{Stubbur|æviágrip|Ísland}}</nowiki> sem hefur textann "æviágrip sem tengist Íslandi" sem fer líka í sér flokk, af því að æviágripastubbarnir voru orðnir margir. Stubba undirsniðin myndu annaðhvort taka upp það orðalag eða vera með allt að þrjú stubbabox. Asbox þyrfti alltaf að styðja aðra beygingarmynd en nefnifall. Ef það er eitt stubbabox fyrir þrjá eða tvo stubbaflokka, þá þarf það að styðja enn fleiri beygingarmyndir. Ef það þarf að teygja sig það langt til að fá Asbox til að virka fyrir íslensku þá er alveg eins hægt að búa til module frá grunni. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:22 (UTC) ::::Mér sýndist að beyging á orðum í núverandi {{tl|Stubbur}} vera skrifað sérstaklega, en ekki eitthvað module sem kann að beygja orðin. {{Tl|Asbox}} styður það, bæði á undan og eftir orðinu "grein" og hægt er að bæta tenglum því það er bara strengur sem það bætir inn [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:32 (UTC) :Þannig að það virðist vera í lagi að ég fari yfir og uppfæri stubbasniðin til að nota {{tl|Asbox}}, enginn virðist mótfallinn því. Set upp á {{tl|Stubbur/sandkassi}} hvernig hægt væri að umbreyta upprunalega {{tl|stubbur}} til að nota síðan nýja dæmið svo það verði engin þörf á að fara í gegnum fjall af gömlum stubbum til að byrja að nota nýtt kerfi, svo það verði auðveldara að bæta nýjum gerðum af stubbum í framtíðinni. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 25. júní 2026 kl. 09:04 (UTC) :Langar að ræða aðeins meira um nafnasamræminguna sem stungið var uppá: [[Flokkaspjall:Wikipedia:Íslandsstubbar]], @[[Notandi:Snævar|Snævar]]. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 3. júlí 2026 kl. 10:41 (UTC) Hvað með að Snið:Stubbur verði að module og stubbaflokkarnir séu skilgreindir eins og tafla1 eða tafla2? Mætti orðalagið í flokkum "Stubbar sem tengjast x" hverfa, nema þar sem þörf er á aðgreiningu. Til dæmis "Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku" yrði að "Wikipedia:Afríkustubbar" eða "Afríkustubbar"? Tafla1 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {"LocationAfrica.png", "Afríka", "Afríka", "Afríku", "Afríku", "Flokkur:Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> Tafla2 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {mynd="LocationAfrica.png", greinarheiti="Afríka", nefnifall="Afríka", ["þágufall"]="Afríku", eignarfall="Afríku", flokkur="Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> --[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:08 (UTC) :Það væri alveg hægt að taka til í hvernig stubbaflokkar eru nefndir og áframsenda/tilvísa þangað frá þeim gamla. :Veit ekki alveg hvernig það væri einfaldara að umbreyta {{tl|Stubbur}} í module (hef ekki prófað að skapa module frá grunni sjálf), [[Snið:Asbox]] (nýja stubba grunnsniðið) notar stubba module [[Module:Article stub box]] sem kemur frá upphaflega wikipedia. Búin að prófa að gera nýtt stubbasnið til sýnis með {{tl|Stubbur/dagblað}}, og við að hafa það sem undirsíðu/snið þá er alltaf smá vísun á grunnsniðið {{tl|Stubbur}} efst í horninu, sem er frekar þæginlegt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:19 (UTC) === Uppfæra snið:Stubbur til að nota nýju stubbana === Þá er komið að því að yfirfæra {{tl|stubbur}} til að nota nýju stubbasniðin, sýnist að allir stubbaflokkar og meðfylgjandi stubbasnið sem núverandi stubbur sér um að höndla séu komin, og komin með ágætan kóða í {{tl|stubbur/sandkassi}} sem getur tekið við stubba-orðunum og unnið úr þeim til að finna samsetnings flokkun (t.d. æviágrip tengd afríku, íslensk kvikmyndagerð) sem er ekki háð orðum heldur það athugar hvort samsetningin er til í stubbasniðum: er snið:stubbur/1/2 til eða snið:stubbur/2/1. Þannig að það gæti virkað fyrir nýja stubba á þann hátt í framtíðinni ef fólk vill halda í gömlu notkun stubbsins. Þegar það finnur ekki samsetningu þá er það að setja allt að 3 aðskild stubbasnið eftir umfangsefni (enska wikipedia leyfir allt að 4 aðskilin stubbasnið, þ.e.a.s. stubbaflokka). * [[Snið:Stubbur/sandkassi]] (tilraunar/nýja snið útgáfa af stubbur) * [[Snið:Stubbur/prufudæmi]] (sjá hvernig nýja sniðið virkar samhliða núverandi) Ég hef verið að setja upp stubbasniðin þannig að hægt væri að bæta við 2 aukaflokkum og eigindalýsingu í gegnum sniðin ef fólk vildi aukalega sérhæfingu á flokkun, en held ég taki það út þegar ég yfirfer stubbasniðin af því að í fyrsta lagi er það flóknara en að bæta aukaflokkum í núverandi {{tl|stubbur}} því að þá þarf að hafa nafn flokksins og bæta við eigindalýsingu <code><nowiki>{{stubbur/gerð|flokkur1=NafnFlokks|eigindi=sem tengist einhverju}}</nowiki></code>, en það væri mikil vinna að uppfæra slíka notkun ef t.d. stubbaflokkur er færður. Enska wikipedia er ekki að leyfa nein aukaleg gildi í sínum stubbasniðum, bætir bara auka flækjustigi. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júlí 2026 kl. 07:16 (UTC) == Þýðing á Module og TimedText nafnrými == Legg til að breyta Module nafnrými í Sniðmát. Spjallið verður Sniðmátsspjall. Module inniheldur samskonar síður og snið, en það er hægt að gera meira með module. Til dæmis er hægt að leita að orðum í module, en það þyrfti að nota [[Module:Strengur]] til að gera það sama í sniðum. Á sama hátt er merkingarmunurinn á orðunum sniði og sniðmáti sá að sniðmát gerir meira. Module er skrifað í Lua og snið í wikikóða. Mun færa síðurnar sjálfur, ef það er samþykkt. TimedText yrði skjátexti. Spjallið verður skjátextaspjall. TimedText geymir texta fyrir myndbönd og hljóðskrár. Það er það sama og þegar valinn er íslenskur texti fyrir kvikmynd. Engar síður eru í þessu nafnrými. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) :Snið og sniðmát er sami hluturinn (snið er nafnrýmið, sniðmát kallast það á snið síðunni sjálfri). Hinsvegar hafa modules verið kallaðar skriftur hér á þessari wiki hef ég séð [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:49 (UTC) :Að kalla Module þá Skrifta er ekki svo galið að mínu mati, prófaði að kalla á aðstoð google til að finna tilvitnanir í þetta orð og fann „Uppsetning og aðlögun (þ.á.m. aðlögun sniðmáta, endurritun fjölva/skrifta, nýir sniðfletir og fleira)“ [https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/onnur_gogn_innri/parx_os_notkun_opins_hugbunadar_v0.20.pdf Opinn hugbúnaður, PARX viðskiptaráðgjöf IBM]. Og svo annað nefndi að ''skrifta'' er manneskja sem skrifar niður hvernig hver og ein upptaka var sem léttir klipparanum vinnu sína([https://www.facebook.com/groups/20515436122/posts/10156016893841123/ fundið á facebook]). Fyrir utan það að hér á þessari íslensku wiki Lua nú þegar kallað [[Hjálp:Lua skrifta|skrifta]]. :Hefði haldið að það yrði erfitt að venja fólk á að kalla module sniðmát fyrst Snið er kallað sniðmát á mörgum stöðum eins og einföld stytting á orðinu, það þyrfti að fara í gegnum mikið af texta og breyta lýsingum og upplýsingum á ýmsum stöðum. Svo erum við erum með Sniðmátsgögn (TemplateData). :En þegar það kemur að SkjáTexti, er það ekki næmt á há og lágstafi? Annars finnst mér það passa vel við [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júní 2026 kl. 23:51 (UTC) :Snið og sniðmát eru of lík og í raun samheiti. Skrifta eða skriftueining eða bara eining kemur allt til greina. Módúll er líka gilt tökuorð sem virðist vera talsvert notað, en virkar letilegra. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:13 (UTC) :Ef það er ennþá verið að pæla í að þýða heilt nafnarými, og ef '''skrifta''' er ekki ásættanlegt orð fyrir þetta (sé að það er að játa syndir sínar á [https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/37126 nútímamálsorðabókinni]), hvað þá með '''eining''', '''kóðaeining''' eða '''Luaeining''' (þetta er nú þegar kallað eining í flipanum hliðina á ''spjall'', og það er vissulega beinasta þýðingin)? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 30. júní 2026 kl. 07:22 (UTC) == Þýða Documentation? == Ætti {{tl|Documentation}} ekki að vera {{tl|Upplýsingar}}? Veit að þetta er mikið notað (á að vera allstaðar) og mögulega seint að pæla í þessu, en það væri hægt að færa sniðið á nýja nafnið og aframsend tilvísunin lætur þá sniðið virka undir báðum nöfnum og ef einhver bot-guru gæti kannski farið yfir til að umbreyta tilfellum af Documentation yfir í Upplýsingar? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 08:05 (UTC) :Documentation er oft þýtt sem skjölun. Það er meira að segja til [[Snið:Skjölun]] nú þegar (sem tilvísun á Snið:Documentation) og [[Module:Skjölun]]. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 10:49 (UTC) ::Já, en skjölun hljómar meira eins og flokkun og skipulag, svo að „Upplýsingar“ virtist meira viðeigandi í þessum tilgangi. En vissi ekki af þessu þýdda sniði og skriftu. Virkaði það ekki? Held það væri samt ekki beint þörf að þýða heiti á skriftunni, sniðið er aðal málið og það brýtur ekkert að nota áframsendingu eftir allt saman (þá er það bara samheiti til að nota sama sniðið, dæmi: {{tl|Unbulleted list}} og {{tl|ubl}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:25 (UTC) Bætti þá bara {{tl|Upplýsingar}} sem nýrri tilvísun í {{tl|Documentation}} til að hafa flott samheiti fyrir sniðið :Þ Er ekki verið að reyna að gera þetta Wiki alíslenskt eftir allt saman? Er ekki að fara uppfæra öll snið til að vera svona rosalega íslensk í skjölun, það má henda botta í það verk. Það væri vissulega gaman ef Upplýsingar yrði þá grunnsniðið frekar en öfugt í framtíðinni (ekki að það skipti neinu máli fyrir síður sem kalla á þessi snið, eins lengi og það kallar á rétta innihaldið). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:36 (UTC) :Skýrslutæknifélagið þýðir documentation sem skjölun. :Ef þú vilt nota snið:skjölun í staðinn fyrir snið:documentation þá er það þitt val. :Það er minna viðhald að hafa sniðið á enska heitinu, upp á uppfærslur frá ensku wikipediu að gera. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:38 (UTC) ::Það er alveg vel gilt að hafa innleiðingu sniða frá enska wikipedia auðvelt, sérstaklega þegar hlutir eru ekki beint sýnilegir nema í kóðanum. Hvernig væri samt að kalla það „Upplýsingaskjölun“ þá þegar það er birt (ekki að tala um heiti á sniðinu þá, bara þýðingin sem leynist í skriftunni sem framkallar sniðið), frekar en bara skjölun eða upplýsingar, þá ætti þetta að hitta beint í mark. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) === Notkun á {{tl|Documentation}} í Modules nafnrými ekki alveg að virka === Nokkuð tengt þessu efni, en hef tekið eftir því að skriftur/modules eru ekki alveg eins og hver önnur síða þegar það kemur að skjölun. Það hefur sjálfgefið tilvísun í að búa til <code>/doc</code> fyrir upplýsingar án þess að {{tl|documentation}} sniðið sé notað en það má ekki beint nota það snið inn í module <code>/doc</code> því það veldur villum eins og það sé nú þegar verið að nota documentation sniðið (''Viðvörun: Þessi síða notar sniðið Snið:Documentation sem veldur sniðmátslykkju (óendanlegt endurkvæmt kall). '') . Þetta virðist vera eitthvað sem möppudýrin þurfa að kíkja á, til að virkja að modules geti notfært sér documentation sniðið að fullu. [[w:Module:Documentation|Module:Documentation á Enska Wikipedia]] hefur dálk um notkun þess í öðrum modules. Er hægt að kíkja á þetta? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 15:07 (UTC) :Til að losna við lykkjuna þá er hægt að gera <nowiki>{{Documentation|content=<texti>}}</nowiki> þar sem <texti> er innihald síðunnar. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 17:43 (UTC) ::Prófaði það líka, en þá skellir það þessu í sér flokk fyrir síður sem nota Documentation sniðið furðulega... [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 19:03 (UTC) == Upplýsingaskjölun, Sandkassar og Dæmasíður == Það ætti kannski að ræða það, afsaka ef ég fór út í eitthvað án samþykkis. Upplýsingaskjölun og hjálparsíður er eitthvað sem ég hef furðu mikinn áhuga á að viðhalda og þrátt fyrir að það sé eitthvað sem er einstaklega mikilvægt fyrir wikipedia, þar sérstaklega fyrir <code>Snið:</code> og <code>Modules:</code> (bráðum <code>Skrifta:</code>? miðað við efri uppástungu), þá er þetta ekki svo staðlað hérna, engar upplýsingar voru um notkun þess og þar af leiðandi ekki mikið notað útfyrir <code>/doc</code> undirsíðuna. Ég sjálf áttaði mig ekki á hefðbundinni notkun <code>/sandbox</code> og <code>/testcases</code> sem eru hluti af {{tl|Documentation}} fyrr en ég fór út í að byrja þýða upplýsingarnar og skoða þetta nánar. Sandkassi fyrir snið er ekki alveg það sama og notenda sandkassi, þar sem hjá sniðinu á að vera afrit af kóðanum af sjálfu sniðinu til þess að fikta í og gera tillögur um breytingar fyrir raunverulegt sniðið. Sýnidæmin eru svo til staðar til að bæði sýna hvernig sniðið kemur út, og bera það saman við sandkassa útgáfuna. [[w:Wikipedia:Template sandbox and test cases|Template sandbox and test cases]] (langar svoldið til toga þessar upplýsingar hingað og leggja smá grunn um staðlaða notkun á þessu). Ég sá að aðeins örfáa snið voru að nýta sér <code>/testcases</code> og þess vegna tilvalið að íslenska þetta fyrst það er sýnilegt nafn og nú þegar búið að þýða sandkassann. En fyrst það er svo lítið notað, þá er ennþá tækifæri til að hugsa út í þetta, jafnvel gagnrýna ef nafnið sem varð fyrir valinu er agalegt. Fannst prófunarsíða ekki alveg smella, og það eru í raun engar tilraunir gerðar þar, bara {{tl|Sýnidæmi}} til samanburðs, síða full af dæmum: <code>/dæmasíða</code>. Afakið vesenið í mér, og það er alltaf hægt að senda línu í spjallið (enginn les hugsanir eftir allt saman). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 07:26 (UTC) === Sýnidæmi og Prufudæmi === Mér finnst eins og ég hef mögulega verið að rugla saman „test cases“ við „demos“ ([[w:Template:Demo|Template:Demo]]), því að þá virðist eins og það ætti að vera kallað Prufudæmi og Sýnidæmi. En þá þyrfti ég að færa sýnidæmi á prufudæmi til að leiðrétta þetta. Held að engin síða nema {{tl|Sýnidæmi}} noti sniðið undir því nafni hvort er eð, þeir sem hafa notað sniðið eru að kalla á {{tl|test case}}, svo það væri engin vinna að bara breyta tilvísun á {{tl|Prufudæmi}} ef ég færi út í það. Þetta er alveg ótengt því að <code>/testcases</code> síðan var endurskýrð <code>/dæmasíða</code> af því að það tilgreinir ekki tegund af dæmum og þarf þess vegna ekkert að breytast [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 23:01 (UTC) :Þessar síður voru búnar til sem prufusíður, en það er ákveðin skörun á milli prufusíðna og dæmasíðna. Jafnvel síður sem voru ekki búnar til af mér eru prufusíður eins og sést af breytingum sama notanda yfir sama tímabil. Það að /testcases síður voru endurskýrðar /dæmasíður tengist ekki tæknilega, en það er sama umræðuefnið. :Snið:Sýnidæmi á að vera á snið:prufudæmi. Þó svo ég sé ekki alveg sammála færslu /testcases á /dæmasíður þá er ég ekki nægjanlega ósammála til að leiðrétta það. Það er hinsvegar eitt að vera með síðu á /dæmasíður og annað að vera með snið sem reynir að neita því að þetta er prufusíða. Það að hafa snið:sýnidæmi á þeim titli hvað mig varðar kemur ekki til greina, það er aðeins of langt gengið. :Bæði prufusíða og dæmisíða myndi sýna helstu gildi. :* Prufusíða: Síða sem er hægt að forskoða með "Forskoða síðu með þessu sniði", fyrir neðan breytingarbox, til að forðast breytingar á sniðum og modules sem fjarlægja möguleika óvart. Getur notað modules á borð við [[Module:UnitTests]], sem hentar illa í dæmasíðu. Notað af þeim sem viðhalda sniðum. :* Dæmasíða: Síða sem er notuð af almennum notendum til að finna sambærilegt dæmi við það sem þeir hafa í huga. Ólíkt prufusíðu og notkun þeirra sem viðhalda síðum er almennum notanda sama um mun á aðalsniði og sandkassanum. :[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 02:45 (UTC) ::Ég væri alveg til í að fara útí að leiðrétta þetta sjálf, ef fólk er þá sammála að <code>/testcases</code> hefði átt að vera <code>/prufusíða</code>. Og að {{tl|test case}} hefði átt að vera {{tl|prufudæmi}}. Þetta voru ekki of mörg tilvik (þá geta demos verið sýnidæmi, þetta nýja heiti var ekki komið í neina notkun til að það sé neitt vvesenað breyta þessu, og sama gildir um testcases). Er samt á því máli að þetta ætti að vera þýtt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 07:14 (UTC) :Þá erum við komin með {{tl|Prufudæmi}} og {{tl|Sýnidæmi}} ([[w:emplate:Demo]] var ekki komið inn hjá okkur fyrr en nú, og prufudæmi er ekki alveg hugsað í sama tilgangi). Þarf bara að fara eitthvað yfir til að taka til eftir mig og bæta við {{tl|Eyða}} á það sem hefur aftengst í þessum breytingum. :Undirsíðan <code>/testcases</code> er núna <code>/prufudæmi</code> sem tengist allt við {{tl|Documentation}}, væri hægt að búa til skilaboðasnið sem bætir við tengli á tileinkaðar <code>/sýnidæmi</code> undirsíðu ef þörf er á (það gæti alltaf verið einhver tilfelli þar sem sýnidæmin séu of mörg til þess að þæginlegt sé að sýna það allt á <code>/doc</code>), því að Upplýsingaskjölunin er ekki að búa til tengil fyrir það, bara sandkassar og prufudæmi. Langar svoldið að flokka betur skilaboðasniðin. :Vona að allt sé núna á hreinu í samband við documentation og fólk geti þá farið að nota þetta af alvöru eins og Enska Wikipedia hefur í huga. Gæti skellt inn Hjálparsíðu um þetta svo allir séu á sömu síðu með þetta. Ég afsaka aftur allt vesenið á mér með þetta. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 12. júní 2026 kl. 12:03 (UTC) == Vélmenni og Þjarkur == Ætla bara að draga athygli að umræðunni sem er í gangi: '''[[Spjall:Þjarkur (tækni)]]'''. „Vélmenni“ er orðið miklu víðara en áður fyrr, og útfrá innihaldi greinar þá sé um að ræða „Þjarkur“ sem er íslenska orðið yfir fyrirbærið. Aðgreining myndaðist því að þjarkur á einnig við tilbúna steypta stólpa. Vélmenni virðist vera orðið samheiti fyrir „android“ og „bots“ og annan hugbúnað. Alveg þess virði að taka upp umræðuna þar sem tæknin hefur þróast og orðaval vanist í ákveðnum geirum. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 08:40 (UTC) == Hvernig vel þarf ég að kunna íslensku? == Ég hef verið að hugsa um að ég gæti bætt við íslensku wikipediu, en ég er ekki viss hvort ég sé nógu góð í íslensku til þess að geta gert það. Íslenska er móðurmálið mitt en ég bý í öðru landi svo að íslenskan mín er þaraðleiðandi ekkert sérstaklega sterk. Ég tala íslensku vel en ég þekki ekki "official" orðaforða mjög vel (Til dæmis svoleiðis sem er notað í fréttum og vísindarlegum hlutum). [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:31 (UTC) :Ég hefði sagt að ef þú ert alveg öruggur í þeim upplýsingum sem þú vilt bæta við, þá er alltaf mjög fínt að styðja sig við allar síðurnar hjá [https://málið.is/ Árnastofnun] til að finna út hvort orð sé gilt eða beygt rétt og hvernig orð eru á íslensku yfir höfuð (það er svo margt gagnlegt þar), svo fann ég {{tl|Yfirlestur}} snið sem þú gætir skellt á hluti sem þú vilt að einhver fari yfir það. Mæli með að gera aðgang samt, þá getur þú fylgst með breytingum og margt annað gagnlegt, gert þér notendasíðu og sandkassa til að prófa þig áfram. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:47 (UTC) ::Ok, takk. Ég hugleiði það. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:53 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|spjall]])</bdi> 23. júní 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25. júní 2026 kl. 13:29 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == WikiVerkefni == erum við ekki með það á íslenska wikipedia? [[w:Wikipedia:WikiProject|WikiProjects]], átti þetta ekki að hafa eigið nafnrými? Formleg verkefni sem fólk setur af stað, ég hef verið að stússast í stubbum, sá að það var eitthvað hnita verkefni og ljósmyndaverkefni í gangi. Var helst að pæla í þessu útfrá því að ákveðin WikiVerkefni geta verið með umsjá yfir ákveðnum flokkum og svoleiðis (sniðið sem ég er að setja upp frá enska wikipedia er að vísa í WikiProjects {{tl|Stubbaflokkur}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. júní 2026 kl. 17:36 (UTC) :Ég var nokkuð viss um að það væri sér nafnrými fyrir það, en svo viðist ekki vera. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:10 (UTC) :Íslenska wikipedia er einfandlega of lítil fyrir Wikiverkefni. Það er ekkert slíkt til. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:39 (UTC) ::var nokkuð viss um að það var einhverntíman sitt eigið nafnrými, en núna virðist það bara falla undir wikipedia nafnrýmið, svo mér datt í hug að vera einfaldlega með <code>Wikipedia:Verkefni:Stubbar</code> sem dæmi. Við erum kannski lítil, en alveg þess virði að hafa einhvern stað fyrir verkefni sem fólk vill gjarnan sjá gerast. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 10:13 (UTC) :::Ef það er eitthvað sem þú vilt gjarnar sjá gerast þá er best að gera það sjálf/ur. Ég sé ekki ástæðu til að vera með WikiProjects hér. Umræða um stubba getur átt sér stað hér: [[Sniðaspjall:Stubbur]]. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 13. júlí 2026 kl. 20:33 (UTC) == Stubbaflokkar == Útfrá breytingum með tengingar á [[sagnfræði]] og [[saga]], þá þarf ég bara að spyrja hvað eigi að gera við [[:Flokkur:Wikipedia:Sagnfræðistubbar]] og [[:Flokkur:Wikipedia:Sögustubbar]]. Grunar að þetta séu tveir flokkar sem eru að gera sama hlutinn. Kannski ætti [[Snið:Stubbur/saga]] bara að vera tilvísun í [[Snið:Stubbur/sagnfræði]], væri þá flýtileið/samheitasnið. Þurfum við kannski stubbaflokk fyrir sögur (eins og [[frásögn|frásagnir]] og [[bók|bækur]])? Held að það yrði stærðarinnar verkefni að breyta því, annars erum við með [[:Flokkur:Wikipedia:Bókmenntastubbar]] sem getur alveg tekið við því og sögu stubbasniðið verður tilvísun í sagnfræði. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 12:06 (UTC) :Frekar hafa það öfugt: að sagnfræðistubbar séu tilvísun á sögustubbar. Saga ætti að vera almennara heitið, því sagnfræði er rannsókn á sögu. Svipað og fiskar vs. fiskifræði, eða dýr vs. dýrafræði. Maður segir t.d. ekki "sagnfræði Íslands" heldur "saga Íslands". [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 23:18 (UTC) == Drög að grein um Eimverk — óskað eftir óháðri yfirferð (hagsmunatengsl gefin upp) == Sæl öll. Ég er stofnandi og eigandi Eimverks og hef því hagsmunatengsl við þetta efni — sjá yfirlýsingu á notandasíðunni minni í samræmi við notendaskilmála Wikimedia um launuð framlög. Ég hef skrifað drög að grein um fyrirtækið í sandkassa: [[Notandi:Halli Thorkelsson/Eimverk]]. Drögin styðjast eingöngu við óháðar heimildir (Vísi, mbl.is, Whisky Magazine o.fl.). Eimverk er nú rauður tengill í sniðinu um [[Vaxtarsprotinn|Vaxtarsprotann]] (verðlaun 2016). Vegna hagsmunatengsla birti ég greinina ekki sjálfur, en væri þakklátur ef óháður notandi vildi fara yfir drögin og færa þau í aðalnafnrými ef þau standast kröfur — og að sjálfsögðu breyta að vild. Takk fyrir. [[Notandi:Halli Thorkelsson|Halli Thorkelsson]] ([[Notandaspjall:Halli Thorkelsson|spjall]]) 13. júlí 2026 kl. 19:36 (UTC) :Sæll Halli, takk fyrir að gefa þér tíma til að bíða eftir að óháðir notendur fari yfir greinina þína. Það hefur verið lögð vinna í greinina og að læra á að tæknilegar ritreglur en því miður er hún að megni til efni sem passar ekki á wikipedia, hún er eins og auglýsing fyrir ákveðnar áfengistegundir og það er alls ekki viðeigandi á Wikipedia. Ég fór yfir greinina og það eina sem ég myndi segja að væri viðeigandi af þeim upplýsingum sem koma fram í greininni sem þú hefur skrifað er þetta: "Eimverk (Eimverk Distillery) er  eimingarverksmiðja staðsett í Garðabæ sem framleiðir viskí úr íslensku byggi. Auk viskís framleiðir Eimverk  gin og  brennivín." Það ættu líka að koma fram upplýsingar um hvenær verksmiðjan hóf starfsemi og um fyrirtækið (þ.e. nafn eins og það er í fyrirtækjaskrá) sem stendur að rekstrinum. Það er áhugavert hvenær fyrst var eimað viskí á Íslandi og ýmislegt í kringum slíka eimun en það ætti að vera í sérstakri grein sem fjallaði um eimun áfengis og einn undirkafli í þeirri grein gæti verið slík iðja á Íslandi. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 10. september 2026 kl. 12:25 (UTC) == Probably hoax article: [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] == Sorry for writing in English; though I'm still able to read quite a bit of Icelandic (having tried to learn the language out of interest for some years), I'm not that good at writing (and talking even less). Well, this is a heads-up regarding a larger hoax affair in German-language Wikipedia that also seems to spill over here. If you read German (or use a translating tool), see [[:de:Wikipedia:Checkuser/Anfragen/Isländischer Fake-Komplex: Mærviksen, Sannvarðr et al.]] and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30846487#Global_lock_for_Iceland_hoax_socks this steward request]. In short, someone using a lot of accounts has created elaborate hoax articles in German about supposed, actually non-existing instruments invented in Iceland (a nautical instrument and a tool for measuring characteristics of wool) and has gone to great lengths to "support" the hoax, including uploading fake historical documents and photos to Wikimedia Commons, archive.org and flickr. For example, they took a digitized page of the newspaper Ísafold from timarit.is and then changed one notice on that page to a text that supported their hoax, then uploaded it to Commons. They also cited books that don't exist. - [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] was created here by one of these accounts, the now globally locked [[Notandi:Dulsvik]], and Dulsvik even has a teasing German text on their user page here ("Dass du bis hierher gekommen bist, beweist nur, dass du die Quellen genau in der Reihenfolge gelesen hast, in der ich sie für dich geschrieben habe. ;)" - translated: ''The fact that you've made it this far only proves that you've read the sources in the exact order I wrote them for you. ;)''). I believe that the article is a a hoax as well, using fake sources (including the document at archive.org, uploaded there recently). As I'm not familiar with the processes here, I leave it to you to deal with this; I think the article should be deleted and probably all edits by Dulsvik reverted. [[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 23. júlí 2026 kl. 22:17 (UTC) : The books used as sources are not fake. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 00:34 (UTC) ::But do they support the content of the article? I can't check. Perhaps you can. --[[Notandi:Lymantria|Lymantria]] ([[Notandaspjall:Lymantria|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 06:14 (UTC) :::The book ''Handtak og auga'', supposedly the subject's memoirs, is not in the [https://leitir.is/discovery/search?query=any,contains,Handtak%20og%20auga&tab=MyLibrary&search_scope=10000_MYLIB&vid=354ILC_NETWORK:10000_UNION&offset=0 Icelandic library database]. The document on archive.org is the only mention of it that I can find. The other three books cited are real, but one would have to find physical copies of them to determine if they actually support the article. :::I'll go to a library and look at them when I have the time. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:18 (UTC) ::::Ég kíkti á bókasafn og fann þessa Byggðasögu Skagafjarðar. Ekkert þar um þennan mann eða ullarvinnslu yfirleitt á þeirri síðu sem vísað er í. Þessi texti á archive.org virkar mjög ótrúverðugur, þetta er skjal sem notandi hlóð inn þar í þessum mánuði. Notandi sem stofnaður var nylega og hefur ekki gert neitt annað. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:11 (UTC) ::::: Það er enginn Stefán Gunnarsson fæddur 1861 fyrir norðan hvorki í Íslendingabók né á manntalsvef Þjóðskjalasafns. Ég hallast að því að eyða öllum framlögum notanda. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:48 (UTC) ::::::Já, eyða þá. Miðað við þetta og sögu notandans hlýtur þetta að vera bull. ::::::Gæti síðan [[Kalrinwage]] verið sams konar gabb? Efnistökin eru svipuð og í greininni um ullarmatsmanninn, og það er nákvæmlega ekkert að finna um efni greinarinnar annars staðar á netinu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:01 (UTC) :::::::Já, var einmitt að spá í því. Það er erfitt að staðfesta nema eiga þessar ágætu bækur um þjóðsögur frá Skáni. Í öllu falli er hún þá ekki nógu markverð til að vera efni í grein. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:04 (UTC) ::::::::Þakka ykkur öllum kærlega fyrir hjálpina í þessu máli! - "Kalrinwage" sounds suspiciously similar to "Kaldrin-Nadel", one of his fake entries (the supposed nautical instrument) in the German Wikipedia. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 18:41 (UTC) : The faker has used a mix of strategies in his German articles - sources that don't exist, sources that exist and were manipulated (like the Ísafold page), and sources that exist but don't support the content. So, I suppose that for example the article ''Ull verður gull'' cited many times here probably doesn't contain what it's supposed to, but it's hard to check as it's not available digitally (another strategy by the faker). <s>{But I see something implausible with that reference in itself: "Magnús Guðmundsson (1988). ''Ull verður gull: Ullariðnaður Íslendinga á síðari hluta 19. aldar og á 20. öld (Safn til iðnsögu Íslendinga, 2. bindi).'' Hið íslenska bókmenntafélag. bls. 161." The article does exist, see [https://leitir.is/permalink/354ILC_NETWORK/10c1517/alma991003831719706886 catalogue entry at leitir.is] - but per that entry, it spans pages 224-228 (''bls. 224-228'') in the publication, and our author cites ''bls. 161'', that is, page 161. So they cite a page which isn't actually part of that article ''Ull verður gull'' in the book. And it was published in 1989, not in 1988. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:25 (UTC) ::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Oh, now I see it: What they have done is they haven't actually cited the book ''Ull verður gull'' which was indeed published in 1988, but a '''1989 review of that book''', which is [https://timarit.is/page/5277848#page/n225/mode/2up available at TÍmarit]. That's very typical of such probably AI-generated fake references, they can't distinguish reviews from the works themselves, I have seen this kind of fake reference before. There's nothing about a Stefán Gunnarsson in that review, and probably not in the reviewed book either, I would guess. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:40 (UTC)</s> ::::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Sorry, I retract my above comments - I think I was misled by finding the review in timarit.is first before the book. The reference is about the book, right. So one now would need to get that book and check page 161. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:43 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24. júlí 2026 kl. 12:24 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Report concerning User:Sigurjón2013 == [[Special:Contributions/Sigurjón2013|Sigurjón2013]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 28. júlí 2026 kl. 13:16 (UTC) == Drög að grein & hagsmunaárekstur == Góðan dag, Ég gerði drög að grein um hugveituna Vörðu [[https://is.wikipedia.org/wiki/Notandi:Councilgem/Var%C3%B0a]], en sem aðstandandi er hagsmunaárekstur og því ekki eðlilegt að ég geri hana að alvöru síðu (skilst mér!) Myndi þiggja ef einhver hefur tíma yfirferð og færslu í alvöru síðu. Get gert sjálfur en vil ekki sökum hagsmunaáreksturs. kv. [[Notandi:Councilgem|Councilgem]] ([[Notandaspjall:Councilgem|spjall]]) 20. ágúst 2026 kl. 08:59 (UTC) == Ósk um yfirferð og eyðingu greinarinnar „Skúlason ehf“ == Góðan daginn, Ég hef lagt fram rökstudda beiðni á spjallsíðu greinarinnar „Skúlason ehf“ um að greinin verði tekin til eyðingar. Greinin fjallar um eldra og óskylt fyrirtæki með sama heiti og getur ranglega tengt núverandi Skúlason ehf., kt. 500920-1220, við alvarlegar ásakanir sem tengjast því ekki. Ég er eigandi núverandi fyrirtækis og hef gert skýrt grein fyrir tengslum mínum. Ég óska eftir að óháður ritstjóri eða möppudýr fari yfir beiðnina og hefji formlegt eyðingarferli. Umræðan er hér: [[Spjall:Skúlason ehf|https://is.wikipedia.org/wiki/Spjall:Sk%C3%BAlason_ehf]] <code><nowiki>~~~~</nowiki></code> [[Notandi:Arnithorskulason|Arnithorskulason]] ([[Notandaspjall:Arnithorskulason|spjall]]) 21. ágúst 2026 kl. 10:54 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15. september 2026 kl. 12:58 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 22. september 2026 kl. 15:16 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> s6bjkgf0gzg5tgy8rnup7k7fa5fi0ki 0 2429 1979799 1978396 2026-09-22T18:20:50Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1979799 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''17. maí''' er 137. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (138. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 228 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[352]] - [[Líberíus páfi|Líberíus]] varð páfi. * [[884]] - [[Hadríanus 3.]] varð páfi. * [[1207]] - Herdís Ketilsdóttir biskupsfrú, kona [[Páll Jónsson (biskup)|Páls Jónssonar]], drukknaði í Þjórsá ásamt dóttur sinni. * [[1395]] - [[Sigmundur keisari|Sigmundur]], síðar keisari hins [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkis]], varð einn konungur Ungverjalands eftir að [[María Ungverjalandsdrottning|María]] kona hans lést. * [[1590]] - [[Anna af Danmörku]], kona [[Jakob 6. Skotakonungur|Jakobs 6.]], var krýnd Skotadrottning. * [[1606]] - Stuðningsmenn [[Vasilíj Sjúiskíj]]s réðust inn í [[Kremlið í Moskvu|Kreml]] og drápu [[Dimítríj 1.]] * [[1642]] - [[Sieur de Maisonneuve]] stofnaði Ville-Marie á [[Montréal]] í [[Kanada]]. * [[1649]] - [[Banbury-uppreisnin]]ni innan [[New Model Army]] lauk og uppreisnarmenn voru hengdir. * [[1724]] - [[Mývatnseldar]] hófust og stóðu með stuttum hléum í fimm ár. Gosið hófst með mikilli sprengingu og varð þá til gígurinn [[Víti (gígur)|Víti]] í [[Krafla|Kröflu]]. * [[1814]] - [[Stjórnarskrá Noregs]] var undirrituð. * [[1864]] - Þjóðsöngur [[Noregur|Noregs]], „[[Ja, vi elsker dette landet]]“, var fyrst sunginn á [[Eiðsvöllur|Eiðsvelli]]. * [[1904]] - [[Guðmundur Björnsson (landlæknir)|Guðmundur Björnsson]] [[læknir]] ræddi um nauðsyn þess að [[vatnsveita|leiða vatn]] til [[Reykjavík]]ur. * [[1914]] - [[Hátíð]] var haldin í [[Reykjavík]] til að minnast [[öld|eitt hundrað ára]] [[sjálfstæði]]s [[Noregur|Noregs]]. * [[1939]] - [[Stangveiðifélag Reykjavíkur]] var stofnað í [[Reykjavík]]. * [[1940]] - [[Brussel]] féll í hendur Þjóðverja. * [[1940]] - Breskir hermenn komu með [[varðskip]]inu ''[[Ægir (varðskip)|Ægi]]'' til [[Akureyri|Akureyrar]], viku eftir að [[Ísland]] var [[Hernám Íslands|hernumið]]. * [[1970]] - [[Thor Heyerdahl]] sigldi af stað á papýrusbátnum ''[[Ra II]]'' frá Marokkó yfir Atlantshafið. * [[1972]] - [[Íslensk höfundalög]] voru samþykkt. Þau tóku við af [[lög um rithöfundarétt og prentfrelsi|lögum um rithöfundarétt og prentfrelsi]] frá 1905. * [[1973]] - [[Íþróttafélagið Leiknir]] var stofnað í [[Efra Breiðholt]]i í [[Reykjavík]]. * [[1977]] - [[Likudflokkurinn]], undir stjórn [[Menachem Begin]], sigraði þingkosningar í Ísrael. * [[1978]] - Líkkista [[Charlie Chaplin]] fannst við [[Genfarvatn]]. * [[1980]] - [[Innanlandsófriðurinn í Perú]] hófst með árás meðlima [[Skínandi stígur|Skínandi stígs]] á kjörklefa í [[Ayacucho]]. * [[1987]] - Bandaríska herskipið USS ''[[USS Stark|Stark]]'' varð fyrir tveimur [[Exocet]]-flugskeytum frá Íraksher. * [[1989]] - [[Alþingi]] samþykkti lög um breytingu á verkaskiptingu ríkis og [[sveitarfélag]]a sem meðal annars fólu í sér flutning á rekstri [[grunnskóli|grunnskóla]] til þeirra síðarnefndu. * [[1989]] - Meira en milljón mótmælenda gengu í gegnum [[Beijing]] og kröfðust lýðræðisumbóta. * [[1990]] - [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]] felldi [[samkynhneigð]] af lista yfir sjúkdóma. * [[1990]] - [[Katarínukirkja]] í Stokkhólmi brann. * [[1992]] - [[Taílandsher]] barði niður mótmæli gegn herforingjastjórn [[Suchinda Kraprayoon]] af mikilli hörku * [[1994]] - Fyrstu fjölflokkakosningarnar voru haldnar í [[Malaví]]. * [[1995]] - [[Jacques Chirac]] tók við sem [[forseti Frakklands]]. * [[1995]] - [[Shawn Nelson]] ók skriðdreka um götur [[San Diego]] í Bandaríkjunum. * [[1997]] - Her [[Laurent-Désiré Kabila]] hélt inn í [[Kinsasa]] í [[Saír]]. * [[1999]] - [[Ehud Barak]] var kjörinn forsætisráðherra Ísraels. <onlyinclude> * [[2005]] - Konur fengu aftur kosningarétt í [[Kúveit]]. * [[2007]] - [[Rússneska rétttrúnaðarkirkjan utan Rússlands]] sameinaðist [[Rússneska rétttrúnaðarkirkjan|rússnesku rétttrúnaðarkirkjunni]] eftir 80 ára klofning. * [[2011]] - [[Elísabet 2.]] Bretadrottning fór í opinbera heimsókn til [[Írland]]s, fyrst breskra þjóðhöfðingja í 100 ár. * [[2013]] - [[Skjalamálið í Danmörku]]: Tveir menn voru dæmdir í fangelsi fyrir að hafa stolið skjölum um danska nasista úr ríkisskjalasafninu. * [[2019]] – [[Taívan]] lögleiddi [[hjónabönd samkynhneigðra]], fyrst Asíuríkja.</onlyinclude> == Fædd == * [[1443]] - [[Játmundur jarl af Rutland]], sonur Ríkharðs hertoga (d. [[1460]]). * [[1585]] - [[Peter Melander]], hershöfðingi keisarahersins í [[Þrjátíu ára stríðið|Þrjátíu ára stríðinu]] (d. [[1648]]). * [[1719]] - [[Bjarni Pálsson]], landlæknir (d. [[1779]]). * [[1749]] - [[Edward Jenner]], enskur sveitalæknir sem uppgötvaði gagnsemi [[bólusetning]]ar (d. [[1823]]). * [[1768]] - [[Karólína Englandsdrottning|Karólína]] af Brúnsvík, Englandsdrottning, kona [[Georg 4. Englandskonungur|Georgs 4.]] (d. [[1821]]). * [[1886]] - [[Alfons 13. Spánarkonungur]] (d. [[1941]]). * [[1898]] - [[Einar Guðfinnsson]], íslenskur athafnamaður (d. [[1985]]). * [[1907]] - [[Álvaro Gestido]], úrúgvæskur knattspyrnumaður (d. [[1957]]). * [[1924]] - [[Haukur Morthens]], íslenskur söngvari (d. [[1992]]). * [[1925]] - [[Michel de Certeau]], franskur sagnfræðingur og jesúíti (d. [[1986]]). * [[1931]] - [[Marshall Applewhite]], bandarískur trúarleiðtogi (d. [[1997]]). * [[1936]] - [[Dennis Hopper]], bandarískur leikari (d. [[2010]]). * [[1950]] - [[Janez Drnovšek]], forseti Slóveníu (d. [[2008]]). * [[1953]] - [[Qasym-Jomart Toqaev]], forseti Kasakstans. * [[1956]] - [[Annise Parker]], bandarískur stjórnmálamaður. * [[1957]] - [[Nick Hornby]], enskur rithöfundur. * [[1961]] - [[Enya]], írsk söngkona. * [[1965]] - [[Trent Reznor]], tónlistarmaður og meðlimur [[Nine Inch Nails]]. * [[1966]] - [[Hill Harper]], bandarískur leikari. * [[1971]] - [[Máxima Hollandsdrottning]]. * [[1973]] - [[Sasha Alexander]], bandarísk leikkona. * [[1979]] - [[Jimmie Åkesson]], sænskur stjórnmálamaður. * [[1982]] - [[Vjosa Osmani]], forseti Kósovó. * [[1986]] - [[Amy Gumenick]], bandarísk leikkona. == Dáin == * [[1365]] - [[Loðvík 6., hertogi af Bæjaralandi|Loðvík 6.]], hertogi af Bæjaralandi og kjörfursti af Brandenborg (f. [[1328]]). * [[1510]] - [[Francisco de Almeida]], fyrsti landstjóri Portúgala á Indlandi. * [[1510]] - [[Sandro Botticelli]], ítalskur myndlistarmaður (f. [[1445]]). * [[1606]] - Falski [[Dimítríj 1.]] Rússakeisari. * [[1648]] - [[Peter Melander]], þýskur hershöfðingi (f. [[1585]]). * [[1727]] - [[Katrín 1. Rússakeisaraynja]] (f. [[1684]]). * [[1729]] - [[Samuel Clarke]], enskur heimspekingur (f. [[1675]]). * [[1838]] - [[Charles Maurice de Talleyrand]], franskur diplómati og stjórnmálamaður (f. [[1754]]). * [[1841]] - [[Tómas Sæmundsson]], prestur og einn [[Fjölnismenn|Fjölnismanna]] (f. [[1807]]). * [[1858]] - [[Ebenezer Henderson]], skoskur prestur og Íslandsvinur (f. [[1784]]). * [[1880]] - [[Christen Andreas Fonnesbech]], danskur forsætisráðherra (f. [[1817]]). * [[1895]] - [[Þórarinn Böðvarsson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1825]]). * [[1957]] - [[Ramon Magsaysay]], forseti Filippseyja, fórst í flugslysi (f. [[1907]]). * [[1975]] - [[Gerður Helgadóttir]], íslenskur myndhöggvari (f. [[1928]]). * [[1981]] - [[W.K.C. Guthrie]], skoskur fornfræðingur (f. [[1906]]). * [[1987]] - [[Gunnar Myrdal]], sænskur hagfræðingur (f. [[1898]]). * [[2012]] - [[Donna Summer]], bandarísk söngkona (f. [[1948]]). * [[2014]] - [[Gerald Edelman]], bandarískur læknir (f. [[1929]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] ti0kzjp7qg9muugbcrgizuii2x7sblc 0 2645 1979912 1930108 2026-09-23T10:39:37Z Akigka 183 /* Atburðir */ 1979912 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|september}} '''23. september''' er 266. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (267. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 99 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1241]] - [[Snorri Sturluson]], skáld, rithöfundur, goðorðsmaður og lögsögumaður, var veginn í [[Reykholt]]i í [[Borgarfjörður|Borgarfirði]]. * [[1459]] - Fyrsta orrusta [[Rósastríðin|Rósastríðanna]] í Englandi, bardaginn á Blore Heath, átti sér stað. * [[1529]] - [[Tyrkjaveldi|Tyrkir]] [[Umsátrið um Vínarborg|settust um Vínarborg]]. * [[1608]] - Umsátur pólska hersins um [[Þrenningarklaustur heilags Sergíusar]] hófst. * [[1699]] - [[sólmyrkvi|Almyrkvi]] sólar sást í Evrópi, Miðausturlöndum og Norður-Indlandi. * [[1722]] - La Nouvelle-Orléans ([[New Orleans]]) varð fyrir fellibyl. Margar opinberar byggingar eyðilögðust. * [[1846]] - Plánetan [[Neptúnus (pláneta)|Neptúnus]] var uppgötvuð. * [[1889]] - [[Nintendo]] var stofnað sem spilafyrirtæki. * [[1906]] - Hornsteinn var lagður að húsi [[landsbókasafn Íslands|landsbókasafnsins]] á Arnarhólstúni í Reykjavík. * 1906 - Elsta heildverslun Íslands tók til starfa, heildverslun [[Ó. Johnson og Kaaber]]. * [[1922]] - Oddur Oddsson, 74 ára og Oddný Hannesdóttir, níræð, voru gefin saman í Reykjavík og varð hún þar með elsta brúður landsins. * [[1932]] - [[Ibn Sád]] sameinaði ríkin Nejd og Hejaz og bjó til [[Sádí-Arabía|Sádí-Arabíu]]. * [[1941]] - Snorrahátíð haldin í hátíðarsal [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] í minningu 700 ára dánarafmælis [[Snorri Sturluson|Snorra Sturlusonar]]. * [[1943]] - 270 kjósendur afhentu [[Alþingi]] áskorun um að ganga ekki frá sambandsslitum við [[Danmörk|Dani]] eins og á stæði. * [[1963]] - [[Eggert Gíslason]] skipstjóri á ''Sigurpáli'' GK, setti met í síldarafla. Á einu sumri hafði hann aflað 31.439 mál og tunnur. * 1963 - [[Badmintondeild KR]] var stofnuð. * [[1965]] - Vopnahlé tók gildi milli Indlands og Pakistans. * [[1973]] - Yfir Suðvesturland gengu leifar fellibylsins [[Ellen (fellibylur)|Ellenar]] og olli veðrið miklu tjóni á húsum, bátum og bílum. Í Reykjavík náði vindhraði 200 kílómetrum á klukkustund. * [[1981]] - [[Hornsteinn]] var lagður að [[Þjóðarbókhlaðan|Þjóðarbókhlöðunni]] í Reykjavík. * [[1982]] - [[Amine Gemayel]] var kosinn forseti Líbanon. * [[1983]] - [[Gulf Air-flug 771]] hrapaði í [[Sameinuðu arabísku furstadæmin|Sameinuðu arabísku furstadæmunum]] eftir að sprengja sprakk í farangursrými. 117 létust. * [[1985]] - Blaðamaðurinn [[Giancarlo Siani]] var myrtur af glæpasamtökunum [[Camorra]]. * [[1988]] - Kvikmyndin ''[[Í þokumistrinu]]'' var frumsýnd. * [[1989]] - [[Borgarastyrjöldin í Líbanon]]: Vopnahlé tók gildi. * [[1993]] - Nýr [[Egilsstaðaflugvöllur|flugvöllur]] var tekinn í notkun á Egilsstöðum. Flugbrautin er 2000 metra löng og kostaði völlurinn 790 milljónir króna. * [[1994]] - Á [[Öxnadalsheiði]] var afhjúpað minnismerki í tilefni af því að [[bundið slitlag]] var komið á allan þjóðveginn á milli Reykjavíkur og Akureyrar. * [[1995]] - Argentínumaðurinn [[Bill Gaede]] var handtekinn í Arisóna og kærður fyrir [[iðnaðarnjósnir]]. * [[1998]] - Íslenska kvikmyndin ''[[Dansinn]]'' var frumsýnd. <onlyinclude> * [[2002]] - Banni við [[einnota umbúðir|einnota drykkjarumbúðum]] var aflétt í Danmörku. * [[2008]] - 11 létust í skotárás á skóla í [[Kauhajoki]] í Finnlandi. * [[2009]] - Ræningjar rændu peningageymslu öryggisfyrirtækisins [[G4S]] í [[Västberga]] syðst í Stokkhólmi. Ræningjarnir notuðu meðal annars bæði þyrlu og sprengiefni. * [[2019]] - Rússland lögfesti [[Parísarsamkomulagið]]. * [[2024]] - [[Ísrael]] gerði yfir 1.000 loftárásir á Suður-[[Líbanon]] sem beindust gegn [[Hezbollah]]. Um 500 létust. </onlyinclude> == Fædd == * [[63 f.Kr.]] - [[Ágústus]], Rómarkeisari (d. [[14]] e.Kr.). * [[1158]] - [[Geoffrey 2. hertogi af Bretagne]] (d. [[1186]]). * [[1215]] - [[Kúblaí Khan]] Mongólaveldisins (d. [[1294]]). * [[1838]] - [[Victoria Woodhull]], bandarísk kvenréttindakona og forsetaframbjóðandi (d. [[1927]]). * [[1880]] - [[John Boyd Orr]], skoskur næringarfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1971]]). * [[1883]] - [[Inga Lára Lárusdóttir]], íslensk stjórnmálakona (d. [[1949]]). * 1883 - [[Grígoríj Zínovjev]], sovéskur stjórnmálamaður (d. [[1936]]). * [[1901]] - [[Jaroslav Seifert]], tékkneskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1986]]). * [[1913]] - [[Tokutaro Ukon]], japanskur knattspyrnumaður (d. [[1944]]). * [[1916]] - [[Aldo Moro]], ítalskur stjórnmálamaður (d. [[1978]]). * [[1920]] - [[Mickey Rooney]], bandarískur leikari (d. [[2014]]). * [[1922]] - [[Einar Ágústsson]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[1986]]). * [[1925]] - [[George J. Laurer]], bandarískur verkfræðingur. * [[1930]] - [[Ray Charles]], bandarískur söngvari (d. [[2004]]). * [[1937]] - [[Martin West]], enskur fornfræðingur (d. [[2015]]). * [[1940]] - [[Michel Temer]], brasilískur stjórnmálamaður. * [[1949]] - [[Bruce Springsteen]], bandarískur söngvari. * [[1951]] - [[Shehbaz Sharif]], pakistanskur stjórnmálamaður. * [[1956]] - [[Paolo Rossi]], ítalskur knattspyrnumaður. * [[1959]] - [[Elizabeth Peña]], bandarísk leikkona (d. [[2014]]). * [[1959]] - [[Jason Alexander]], bandarískur leikari. * [[1967]] - [[Masashi Nakayama]], japanskur knattspyrnumaður. * [[1968]] - [[Erik Weihenmayer]], bandarískur fjallgöngumaður. * [[1973]] - [[Toshihiro Hattori]], japanskur knattspyrnumaður. * 1973 - [[Gíorgos Lanþímos]], grískur kvikmyndagerðarmaður. * [[1979]] - [[Fábio Simplício]], brasilískur knattspyrnumaður. * [[1988]] - [[Shannon Chan-Kent]], kanadísk leikkona. == Dáin == * [[76]] - [[Línus]] páfi. * [[867]] - [[Mikael 3. keisari]] Austrómverska ríkisins (f. [[839]]). * [[1230]] - [[Alfons 9.]], konungur af Leon (f. [[1171]]). * [[1241]] - [[Snorri Sturluson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1179]]). * [[1253]] - [[Venseslás 1.]], konungur Bæheims. * [[1666]] - [[Hannibal Sehested]], fyrrum ríkisstjóri Noregs (f. [[1609]]). * [[1825]] - [[Pedro Marieluz Garcés]], perúskur prestur (f. [[1780]]). * [[1870]] - [[Prosper Mérimée]], franskur rithöfundur (f. [[1803]]). * [[1882]] - [[Friedrich Wöhler]], þýskur efnafræðingur (f. [[1800]]). * [[1896]] - [[Ivar Aasen]], norskur málvísindamaður (f. [[1813]]). * [[1939]] - [[Sigmund Freud]], austurrískur geðlæknir (f. [[1856]]). * [[1943]] - [[Ernst Trygger]], sænskur stjórnmálamaður (f. [[1857]]). * [[1973]] - [[Pablo Neruda]], síleskt skáld (f. [[1904]]). * [[2017]] - [[Örn Ingi Gíslason]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1945]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:September]] 8gxtntfcuxndps11q4vgdzccatjsy7d 0 2735 1979779 1919012 2026-09-22T15:05:49Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1979779 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|desember}} '''2. desember''' er 336. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (337. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 29 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1302]] - [[Hákon háleggur]] Noregskonungur lét hengja [[Auðunn Hugleiksson|Auðun Hugleiksson]] hestakorn, valdamesta mann norska ríkisráðsins. * [[1302]] - [[Birgir Magnússon]] og [[Marta Eiríksdóttir]] voru krýnd konungur og drottning [[Svíþjóð]]ar. * [[1409]] - Háskólinn í [[Leipzig]] var stofnaður. * [[1697]] - [[Pálskirkjan í London]] var opnuð. * [[1766]] - [[Svíþjóð]] varð fyrst ríkja til að lögleiða [[prentfrelsi]]. Það gilti þó ekki á öllum sviðum. * [[1804]] - [[Napóleon]] lét krýna sig [[Frakkakeisari|Frakkakeisara]]. * [[1805]] - [[Orrustan við Austerlitz]]: Lið Frakka vann sigur á liði [[Rússland|Rússa]] og [[Austurríki]]smanna. * [[1852]] - [[Frakkland]] varð aftur keisaradæmi og [[Napóleon 3.]] varð keisari. * [[1914]] - [[Sigurður Eggerz]], forsætisráðherra, sendi símskeyti til [[Ísland]]s frá [[Kaupmannahöfn]], 2000 orð og var það lengsta skeyti sem borist hafði til landsins. Þar sagði hann frá umræðum um [[stjórnarskrármálið]] og [[fánamálið]] á ríkisráðsfundi í Kaupmannahöfn. * [[1929]] - Mikið austanveður gekk yfir Ísland og mældist lægsti loftþrýstingur á landinu, 919,7 millibör, í Vestmannaeyjum. * [[1941]] - [[Togari]]nn Sviði fórst með 25 manna áhöfn utan við [[Snæfellsnes]]. * [[1942]] - [[Enrico Fermi]] tókst að koma af stað keðjuverkun [[kjarnaklofnun]]ar í [[Chicago]]. * [[1953]] - Elsti [[Ísland|Íslendingur]] allra tíma fram að þessu andaðist í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. Var það Helga Brynjólfsdóttir, 106 ára og 184 daga gömul. Halldóra Bjarnadóttir (d. [[27. nóvember]] [[1981]]) bætti met hennar [[1980]]. * [[1961]] - Flugstöðin á [[Akureyrarflugvöllur|Akureyrarflugvelli]] var opnuð. * [[1971]] - Sex arabísk furstadæmi gerðu með sér bandalag og mynduðu [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]]. * [[1975]] - Skæruliðar [[Pathet Lao]] tóku við stjórnartaumunum í [[Laos]]. * [[1979]] - [[Alþingiskosningar 1979|Alþingiskosningar]] voru haldnar á Íslandi. * [[1980]] - Bandaríski trúboðinn [[Jean Donovan]] og þrjár nunnur voru myrt af dauðasveitum hersins í [[El Salvador]]. * [[1982]] - Bandaríkjamaðurinn [[Barney Clark]] fékk fyrsta ígrædda [[gervihjarta]]ð. Hann lifði í 112 daga eftir aðgerðina. * [[1983]] - Myndbandið við lag [[Michael Jackson]], „Thriller“, var frumsýnt á [[MTV]]. * [[1987]] - Málflutningur í málinu ''[[Hustler Magazine gegn Falwell]]'' fór fram fyrir hæstarétti Bandaríkjanna. * [[1988]] - [[Benazir Bhutto]] varð fyrsti kvenkyns forsætisráðherra íslamsks ríkis. * [[1990]] - Flokkur [[Helmut Kohl]] sigraði fyrstu þingkosningar sameinaðs Þýskalands. * [[1993]] - [[Pablo Escobar]], kólumbískur eiturlyfjabarón var skotinn til bana í [[Medellin]]. * [[1993]] - [[Pehr G. Gyllenhammar]], framkvæmdastjóri [[Volvo]], sagði af sér eftir að hluthafar höfnuðu sameiningu við [[Renault]]. * [[1993]] - [[STS-61]]: Sjö geimfarar fóru á geimskutlunni ''[[Endeavor (geimskutla)|Endeavor]]'' til að gera við [[Hubble-sjónaukinn|Hubble-sjónaukann]]. * [[1999]] - Fyrsta [[ríkisstjórn Norður-Írlands]] sem bæði mótmælendur og kaþólikkar áttu aðild að kom saman. <onlyinclude> * [[2001]] - Bandaríska orkufyrirtækið [[Enron]] óskaði eftir gjaldþrotaskiptum. * [[2001]] - [[Kreppan mikla í Argentínu]]: Ríkisstjórn Argentínu frysti allar innistæður í 12 mánuði sem leiddi til [[uppþotin í Argentínu í desember 2001|uppþota]]. * [[2007]] - Íbúar [[Venesúela]] höfnuðu stjórnarskrárbreytingum sem hefðu gefið forseta meiri völd. * [[2013]] - Til skotbardaga kom á milli manns nokkurs og [[Lögreglan|lögreglu]] í [[Árbæjarhverfi]]. Maðurinn varð fyrir skoti frá lögreglu og lést af völdum þess. * [[2019]] - [[Loftslagsráðstefna Sameinuðu þjóðanna 2019]] hófst í Madríd á Spáni þar sem forseti Chile hafði hafnað því að halda ráðstefnuna vegna mótmælanna í landinu. * [[2020]] - Breska lyfjaeftirlitið samþykkti [[BNT162b2]]-bóluefnið frá [[Pfizer-BioNTech]]. * [[2020]] - [[Fíkniefnanefnd Sameinuðu þjóðanna]] tók [[kannabis]] út af lista yfir hættuleg eiturlyf, vegna notagildis þess í læknisfræðilegum tilgangi.</onlyinclude> == Fædd == * [[1825]] - [[Pétur 2. Brasilíukeisari]] (d. [[1891]]) * [[1855]] - [[Þórhallur Bjarnarson]], biskup Íslands (d. [[1916]]). * [[1877]] - [[Benedikt Sveinsson (yngri)]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[1954]]). * [[1898]] - [[Gunnar M. Magnúss]], íslenskur rithöfundur (d. [[1988]]). * [[1923]] - [[Maria Callas]], grísk sópransöngkona (d. [[1977]]). * [[1924]] - [[Alexander M. Haig]], bandarískur hershöfðingi og utanríkisráðherra (d. [[2010]]). * [[1930]] - [[Gary Becker]], bandarískur hagfræðingur (d. [[2014]]). * [[1930]] - [[Hilmar Guðlaugsson]] reykvískur borgarfulltrúi og fv. formaður [[Knattspyrnufélagið Fram|Knattspyrnufélagsins Fram]]. * [[1939]] - [[Soffía Jakobsdóttir]], íslensk leikkona. * [[1939]] - [[Harry Reid]], bandarískur stjórnmálamaður (d. [[2021]]). * [[1944]] - [[Ibrahim Rugova]], fyrsti forseti Kósovó (d. [[2006]]). * [[1946]] - [[Gunnar Örn Gunnarsson]], íslenskur myndlistarmaður (d. [[2008]]). * [[1950]] - [[Paul Watson]], kanadískur umhverfisverndarsinni. * [[1955]] - [[Einar K. Guðfinnsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1957]] - [[Dagfinn Høybråten]], norskur stjórnmálamaður. * [[1966]] - [[Nökkvi Elíasson]], íslenskur ljósmyndari. * [[1966]] - [[Logi Bergmann Eiðsson]], íslenskur fjölmiðlamaður. * [[1967]] - [[Júlíus Kemp]], íslenskur kvikmyndagerðarmaður. * [[1968]] - [[Lucy Liu]], bandarísk leikkona. * [[1968]] - [[Rena Sofer]], bandarísk leikkona. * [[1978]] - [[Nelly Furtado]], kanadísk söngkona. * [[1978]] - [[Chris Wolstenholme]], enskur bassaleikari ([[Muse]]). * [[1981]] - [[Britney Spears]], bandarísk söngkona. * [[1983]] - [[Daniela Ruah]], bandarísk-portúgölsk leikkona. * [[1986]] - [[Ragnar Sólberg Rafnsson]], íslenskur tónlistarmaður. * [[1995]] - [[Kalvin Phillips]], enskur knattspyrnumaður. == Dáin == * [[1547]] - [[Hernán Cortés]], spænskur landvinningamaður (f. [[1485]]). * [[1552]] - [[Francisco Xavier]], spænskur jesúítaprestur og trúboði (f. [[1506]]). * [[1594]] - [[Gerhard Mercator]], kortagerðarmaður (f. [[1512]]). * [[1694]] - [[Pierre Paul Puget]], franskur listamaður (f. [[1622]]). * [[1849]] - [[Adelaide Bretadrottning]], kona Vilhjálms 4. (f. [[1792]]). * [[1859]] - [[John Brown]], bandarískur aðgerðasinni (f. [[1800]]). * [[1887]] - [[Robert Scott (textafræðingur)|Robert Scott]], breskur fornfræðingur (f. [[1811]]). * [[1982]] - [[Marty Feldman]], breskur leikari (f. [[1934]]). * [[1993]] - [[Pablo Escobar]], kólumbískur eiturlyfjabarón (f. [[1949]]). * [[2008]] - [[H.M.]] (Henry Gustav Molaison) bandarískur flogaveikisjúklingur (f. [[1926]]). * [[2013]] - [[Pedro Rocha]], úrúgvæskur knattspyrnumaður (f. [[1942]]). * [[2020]] - [[Valéry Giscard d'Estaing]], fyrrum forseti Frakklands (f. [[1926]]). {{commonscat|2 December}} {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Desember]] 4gwegaaj1us1cx9wi4n8zcftne8112j 1 4275 1979882 1480566 2026-09-23T08:57:30Z ~2026-51326-75 121026 Nýr hluti: /* Sámpi */ 1979882 wikitext text/x-wiki Eru einhver sérstök rök fyrir því að bæta ákveðnum greini aftan á Norðurlönd hér? Hef verið að spá í því hvort við ættum að setja einhverjar reglur um það hvenær á að nota greini á í nafni greinar og hvenær ekki eða hvort þetta eigi bara að ráðast af máltilfinningu höfundar í hvert sinn. --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki Sigursveinsson]] 02:00, 17 nóv 2004 (UTC) :Oft er það þannig í tungumálum og á þeim svæðum sem þau eru töluð á ákveðið form orðs þýðir eitthvað sérstakt, t.d. ''norðurlöndin'' sem í Íslensku eiga við ísland,færeyjar,noreg,danmörku og svíðþjóð skv. venjunni meðan norðurland myndi vera hvað það land sem væri annað hvort norðan við miðbaug eða nálgaðist heimskautsbaug. --{{Notandi:Ævar Arnfjörð Bjarmason/Sig}} 02:53, 17 nóv 2004 (UTC) Af hverju er Grænland hér ekki talið með Norðurlöndunum? En hins vegar bæði Færeyjar og Finnland? --[[Notandi:Akigka|Akigka]] 10. apríl 2006 kl. 20:05 (UTC) Vil taka undir þetta sem Bjarki segir hér að ofan. Laxness skrifaði ágæta grein um þetta, eða minnist á þetta í einni endurminningabóka sinna, man ekki hvort var, en þar telur hann það blaðamannanýung einhverja barnalega að tala um Norðurlönd með greini. Hér er dálítið annað um Norðurlönd, annað en það sem ég ætlaði mér að finna: [http://www.timarit.is/titlebrowse.jsp?issueID=432335&pageSelected=5&lang=0]. Greinina hans Laxa ætla ég að reyna að draga fram í dagsljósið innan tíðar. --[[Kerfissíða:Framlög notanda/85.197.210.44|85.197.210.44]] 17. júní 2008 kl. 16:05 (UTC) == Estland == Förlåt för att jag skriver på svenska, men min isländska är ännu för dålig. Varför är Estland med på kartan? Landet nämns inte i texten, och räknas - så vitt jag vet - vanligtvis inte med bland de nordiska länderna (kanske är det annorlunda på Island?). - Gustav :Estland er ikke lenger med på kartet. &mdash; ''[[Notandi:Jóna Þórunn|Jóna Þórunn]]'' 7. apríl 2008 kl. 10:53 (UTC) == Sámpi == Hefðbundið heimasvæði Sama [[Kerfissíða:Framlög/~2026-51326-75|~2026-51326-75]] ([[Notandaspjall:~2026-51326-75|spjall]]) 23. september 2026 kl. 08:57 (UTC) omf21lghwjf3j17d5lv5ce0b1n7kik1 0 5765 1979827 1979504 2026-09-22T21:00:58Z Fyxi 84003 1979827 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Kanada | nafn_á_frummáli = Canada | nafn_í_eignarfalli = Kanada | fáni = Flag of Canada.svg | skjaldarmerki = Royal Coat of arms of Canada.svg | kjörorð = A Mari Usque Ad Mare | kjörorð_tungumál = latína | kjörorð_þýðing = Frá hafi til hafs | staðsetningarkort = CAN_orthographic.svg | tungumál = [[enska]] og [[franska]] | höfuðborg = [[Ottawa]] | stjórnarfar = [[Sambandsríki]] með [[Þingbundin konungsstjórn|þingbundna konungsstjórn]] | staða = Sjálfstæði | staða_athugasemd = frá [[Bretland]]i | atburður1 = [[Bresku Norður-Ameríkulögin]] | atburður2 = [[Westminsterlögin 1931|Westminsterlögin]] | atburður3 = [[Kanadalögin 1982|Kanadalögin]] | dagsetning1 = [[1. júlí]] [[1867]] | dagsetning2 = [[11. desember]] [[1931]] | dagsetning3 = [[17. apríl]] [[1982]] | titill_leiðtoga1 = [[Breska konungsveldið|Konungur]] | nafn_leiðtoga1 = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Kanada|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga2 = [[Mark Carney]] | titill_leiðtoga3 = [[Landstjóri Kanada|Landstjóri]] | nafn_leiðtoga3 = [[Louise Arbour]] | stærðarsæti = 2 | flatarmál = 9.984.670 | hlutfall_vatns = 11,76 | mannfjöldaár = 2023 | mannfjöldasæti = 37 | fólksfjöldi = 40.000.000 | íbúar_á_ferkílómetra = 3,5 | VLF_ár = 2021 | VLF = 1.979 | VLF_sæti = 15 | VLF_á_mann = 51.713 | VLF_á_mann_sæti = 20 | VÞL = {{hækkun}} 0.929 | VÞL_ár = 2019 | VÞL_sæti = 16 | gjaldmiðill = [[Kanadískur dalur|dalur]] | tímabelti = [[UTC]]−3,5 til −8 | þjóðsöngur = [[O Canada]] | tld = ca | símakóði = +1 }} '''Kanada''' er annað stærsta land í heimi að flatarmáli (aðeins [[Rússland]] er stærra) og nær yfir nyrðri hluta [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]], frá [[Kyrrahaf]]i í vestri til [[Atlantshaf]]s í austri og að [[Norður-Íshaf]]inu í norðri. Í suðri og vestri á Kanada 8.891 km löng landamæri að [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] sem eru lengstu landamæri tveggja landa í heiminum. Kanada er sambandsríki, sem [[Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði|tíu fylki og þrjú sjálfstjórnarsvæði]] mynda. [[Ottawa]] er höfuðborg Kanada, en stærstu þéttbýli landsins eru í kringum [[Torontó]], [[Montréal]] og [[Vancouver]]. Ýmsar [[frumbyggjar Kanada|frumbyggjaþjóðir]] hafa búið þar sem Kanada er nú í þúsundir ára. Á 16. öld hófu [[Bretland|Bretar]] og [[Frakkland|Frakkar]] landkönnun og síðar landnám á austurströndinni. Eftir fjölmargar [[stríð Kanada|styrjaldir]] gaf Frakkland eftir nær allar [[Nýja Frakkland|nýlendur sínar]] í Norður-Ameríku árið 1763. Kanada var stofnað með [[Bresku Norður-Ameríkulögin|Bresku Norður-Ameríkulögunum]] frá [[1867]] þegar þrjár nýlendur í [[Breska Norður-Ameríka|Bresku Norður-Ameríku]] voru sameinaðar sem [[kanadíska fylkjasambandið]]. Eftir þetta hófust [[svæðisþróun Kanada|breytingar og skiptingar landsvæða]] undir breskri stjórn jafnframt þróun í átt til aukins sjálfstæðis. Aukið sjálfræði varð til þegar [[Westminster-lögin 1931]] voru samþykkt og landið varð að fullu sjálfstætt með [[Kanadalögin 1982|Kanadalögunum 1982]] þar sem síðustu leifunum af yfirráðum breska þingsins var eytt úr [[Stjórnarskrá Kanada]]. Í Kanada er [[þingræði]] og [[þingbundin konungsstjórn]]. Stjórnkerfi landsins byggist á [[Westminster-kerfið|Westminster-kerfinu]]. [[Forsætisráðherra Kanada]] er stjórnarleiðtogi en Bretakonungur, [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]], er þjóðhöfðingi landsins. Kanada er [[Breska samveldið|samveldisland]] og tvö alríkistungumál, [[enska]] og [[franska]], eru í landinu. Landið situr hátt á listum yfir gagnsæi, borgaraleg réttindi, lífsgæði, viðskiptafrelsi og menntun. Það er fjölmenningarsamfélag sem varð til við aðflutning fólks frá mörgum löndum. Samband Kanada við [[Bandaríkin]] hefur haft mikil áhrif á efnahag þess og menningu. Kanada er [[þróað ríki]] sem er í 20. sæti lista yfir [[Lönd eftir landsframleiðslu á mann (KMJ)|lönd eftir vergri landsframleiðslu á mann]] og 16. sæti á [[vísitala um þróun lífsgæða|vísitölu um þróun lífsgæða]]. Hagkerfi landsins er það tíunda stærsta í heimi og byggist aðallega á ríkulegum náttúruauðlindum og víðtækum alþjóðlegum viðskiptatengslum. Kanada á aðild að fjölmörgum alþjóðastofnunum og samtökum eins og [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]], [[NATO]], [[Sjö helstu iðnríki heims|Sjö helstu iðnríkjum heims]], [[Tíu helstu iðnríki heims|Tíu helstu iðnríkjum heims]], [[G20]], [[USMCA]], [[Breska samveldið|Breska samveldinu]], [[Samtök frönskumælandi ríkja|Samtökum frönskumælandi ríkja]], [[Efnahagssamstarf Asíu- og Kyrrahafsríkjanna|Efnahagssamstarfi Asíu- og Kyrrahafsríkjanna]] og [[Samtök Ameríkuríkja|Samtökum Ameríkuríkja]]. ==Heiti== Nafnið Kanada er talið eiga uppruna sinn í [[St. Lawrence-Írókesar|Írókesa]]orðinu ''kanata'' sem þýðir „þorp“, „byggð“ eða „kofaþyrping“.<ref>{{Cite book |last1=Olson |first1=James Stuart |url=https://books.google.com/books?id=uyqepNdgUWkC&pg=PA109 |title=Historical Dictionary of European Imperialism |last2=Shadle |first2=Robert |publisher=Greenwood Publishing Group |year=1991 |isbn=978-0-313-26257-9 |page=109}}</ref> Árið 1535 noturðu frumbyggjar orðið til að vísa landkönnuðinum [[Jacques Cartier]] á þorpið [[Stadacona]], þar sem nú stendur borgin [[Québecborg|Québec]].<ref name="Rayburn2001">{{Cite book |last=Rayburn |first=Alan |url=https://books.google.com/books?id=aiUZMOypNB4C&pg=PA14 |title=Naming Canada: Stories about Canadian Place Names |publisher=[[University of Toronto Press]] |year=2001 |isbn=978-0-8020-8293-0 |pages=14–22}}</ref> Cartier notaði síðan orðið ''Canada'' yfir allt svæðið sem heyrði undir [[Donnacona]], höfðingja Stadacona.<ref name="Rayburn2001" /> Árið 1545 voru evrópsk kort farin að nota nafnið yfir landsvæðið við [[Lawrence-fljót]]. Frá 16. til 18. aldar vísaði heitið ''Canada'' til þess hluta af [[Nýja Frakkland]]i sem stóð við Lawrence-fljót.<ref>{{Cite book |last=Magocsi |first=Paul R. |url=https://books.google.com/books?id=dbUuX0mnvQMC&pg=PA1048 |title=Encyclopedia of Canada's Peoples |publisher=University of Toronto Press |year=1999 |isbn=978-0-8020-2938-6 |page=1048}}</ref> Árið 1791 varð þetta svæði að tveimur breskum nýlendum sem nefndust [[Efri Kanada]] og [[Neðri Kanada]], saman nefndar [[Kanödurnar]] (enska: ''The Canadas'') þar til þær voru sameinaðar í eina [[Kanadasýsla|Kanadasýslu]] árið 1841.<ref>{{Cite web |year=1841 |title=An Act to Re-write the Provinces of Upper and Lower Canada, and for the Government of Canada |url=https://books.google.com/books?id=BCQtAAAAYAAJ&pg=PA20 |publisher=J.C. Fisher & W. Kimble |page=20}}</ref> Þegar landið var gert að sambandsríki árið 1867 var ''Canada'' tekið upp sem opinbert heiti hins nýja ríkis á [[Lundúnaráðstefnan 1866|Lundúnaráðstefnunni]] og talað um það sem „sjálfstjórnarsvæði“ (enska: ''dominion'').<ref>{{Cite book |last=O'Toole |first=Roger |title=Holy Nations and Global Identities: Civil Religion, Nationalism, and Globalisation |url=https://archive.org/details/holynationsgloba00hvit |publisher=Brill |year=2009 |isbn=978-90-04-17828-1 |editor-last=Hvithamar |editor-first=Annika |page=[https://archive.org/details/holynationsgloba00hvit/page/n137 137] |chapter=Dominion of the Gods: Religious continuity and change in a Canadian context |editor-last2=Warburg |editor-first2=Margit |editor-last3=Jacobsen |editor-first3=Brian Arly}}</ref> Á [[1951-1960|6. áratug 20. aldar]] var hætt að kalla landið sjálfstjórnarsvæði á opinberum skjölum.<ref>{{Cite web |title=November 8, 1951 (21st Parliament, 5th Session) |url=https://www.lipad.ca/full/permalink/1661272/ |access-date=April 9, 2019 |website=Canadian Hansard Dataset}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Bowden |first=J.W.J. |year=2015 |title='Dominion': A Lament |url=https://www.researchgate.net/publication/319533946 |journal=The Dorchester Review |volume=5 |issue=2 |pages=58–64}}</ref> Kanadalögin frá 1982 nota aðeins heitið „Kanada“ og síðar sama ár var nafni þjóðhátíðardags Kanada breytt í „[[Kanadadagurinn]]“ úr „Dominion day“.<ref name="buckner">{{Cite book |title=Canada and the British Empire |url=https://archive.org/details/canadabritishemp0000unse |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2008 |isbn=978-0-19-927164-1 |editor-last=Buckner |editor-first=Philip |pages=[https://archive.org/details/canadabritishemp0000unse/page/37 37]–40, 56–59, 114, 124–125}}</ref> == Saga == ===Frumbyggjar Kanada=== Almennt er talið að [[landnám manna í Ameríku]] hafi átt sér stað fyrir um 14.000 árum og að fyrstu mennirnir hafi komið þangað um landbrú yfir [[Beringssund]] frá [[Síbería|Síberíu]].<ref>{{Cite book |last=Dillehay |first=Thomas D. |url=https://books.google.com/books?id=aM0CRBQ9kFcC&pg=PA61 |title=The Settlement of the Americas: A New Prehistory |publisher=Basic Books |year=2008 |isbn=978-0-7867-2543-4 |page=61 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="FaganDurrani2016">{{Cite book |last1=Fagan |first1=Brian M. |url=https://books.google.com/books?id=fMneCwAAQBAJ&pg=PA124 |title=World Prehistory: A Brief Introduction |last2=Durrani |first2=Nadia |publisher=Routledge |year=2016 |isbn=978-1-317-34244-1 |page=124}}</ref> Elstu minjar um [[fornindíánar|fornindíána]] í Kanada hafa fundist í [[Old Crow Flats]] og [[Bluefish Caves]].<ref name="Rawat2012">{{Cite book |last=Rawat |first=Rajiv |url=https://books.google.com/books?id=AwlYiuPAX-UC&pg=PT58 |title=Circumpolar Health Atlas |publisher=University of Toronto Press |year=2012 |isbn=978-1-4426-4456-4 |page=58}}</ref> Samfélög frumbyggja einkenndust af föstum bústöðum, landbúnaði og víðtækum viðskiptatengslum.<ref>{{Cite book |last=Hayes |first=Derek |title=Canada: An Illustrated History |url=https://archive.org/details/canadaillustrate0000haye_t9y6 |publisher=Douglas & Mcintyre |year=2008 |isbn=978-1-55365-259-5 |pages=[https://archive.org/details/canadaillustrate0000haye_t9y6/page/7 7], 13}}</ref><ref>{{Cite book |last=Macklem |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=quM1xyFyfhQC&pg=PA170 |title=Indigenous Difference and the Constitution of Canada |publisher=University of Toronto Press |year=2001 |isbn=978-0-8020-4195-1 |page=170}}</ref> Sum menningarsamfélög frumbyggja voru horfin af sjónarsviðinu á 15. öld og hafa uppgötvast við fornleifarannsóknir.<ref>{{Cite book |last=Sonneborn |first=Liz |title=Chronology of American Indian History |url=https://archive.org/details/chronologyofamer0000sonn_h6w5 |date=January 2007 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0-8160-6770-1 |pages=[https://archive.org/details/chronologyofamer0000sonn_h6w5/page/2 2]–12}}</ref> Talið er að [[frumbyggjar Kanada]] hafi verið milli 200.000<ref name="dying">{{Cite book |last1=Wilson |first1=Donna M |url=https://books.google.com/books?id=p_pMVs53mzQC&pg=PA25 |title=Dying and Death in Canada |last2=Northcott |first2=Herbert C |publisher=University of Toronto Press |year=2008 |isbn=978-1-55111-873-4 |pages=25–27}}</ref> og 2 milljónir<ref name="Steckel">{{Cite book |last=Thornton |first=Russell |title=A population history of North America |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2000 |isbn=978-0-521-49666-7 |editor-last=Haines |editor-first=Michael R |pages=13, 380 |chapter=Population history of Native North Americans |editor-last2=Steckel |editor-first2=Richard Hall}}</ref> þegar Evrópumenn komu þangað. Talan 500.000 er notuð af [[Konungleg nefnd um málefni frumbyggja|Konunglegri nefnd um málefni frumbyggja]] sem viðmið.<ref>{{Cite book |last=O'Donnell |first=C. Vivian |title=Indians in Contemporary Society |publisher=Government Printing Office |year=2008 |isbn=978-0-16-080388-8 |editor-last=Bailey |editor-first=Garrick Alan |series=Handbook of North American Indians |volume=2 |page=285 |chapter=Native Populations of Canada |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Z1IwUbZqjTUC&pg=PA285}}</ref> Í kjölfar landnáms Evrópumanna fækkaði frumbyggjum um 40 til 80% og sumar [[frumþjóðir Ameríku|frumþjóðir]], eins og [[Beóþúkkar]], hurfu alveg.<ref name="Marshall1998">{{Cite book |last=Marshall |first=Ingeborg |url=https://books.google.com/books?id=ckOav3Szu7oC&pg=PA442 |title=A History and Ethnography of the Beothuk |publisher=McGill-Queen's University Press |year=1998 |isbn=978-0-7735-1774-5 |page=442}}</ref> Fækkunin stafaði bæði af sjúkdómum sem Evrópumenn fluttu með sér (eins og [[inflúensa|inflúensu]], [[mislingar|mislingum]] og [[bólusótt]]) og frumbyggja skorti ónæmi gegn,<ref name="dying" /><ref>{{Cite book |last=True Peters |first=Stephanie |url=https://books.google.com/books?id=v0zEiM_hijsC&pg=PA39 |title=Smallpox in the New World |publisher=Marshall Cavendish |year=2005 |isbn=978-0-7614-1637-1 |page=39}}</ref> átökum við landnema og stjórnvöld þeirra, og landráni sem takmarkaði aðgang frumbyggja að náttúruauðlindum sem þeir höfðu áður nýtt sér til viðurværis.<ref name="LaidlawLester2015">{{Cite book |last1=Laidlaw |first1=Z. |url=https://books.google.com/books?id=Ec-_BwAAQBAJ&pg=PT150 |title=Indigenous Communities and Settler Colonialism: Land Holding, Loss and Survival in an Interconnected World |last2=Lester |first2=Alan |publisher=Springer |year=2015 |isbn=978-1-137-45236-8 |page=150}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ray |first=Arthur J. |url=https://archive.org/details/ihavelivedheresi0000raya/page/244 |title=I Have Lived Here Since The World Began |publisher=Key Porter Books |year=2005 |isbn=978-1-55263-633-6 |page=[https://archive.org/details/ihavelivedheresi0000raya/page/244 244]}}</ref> Þrátt fyrir átök voru samskipti frumbyggja Kanada við evrópska Kanadabúa oftast friðsamleg.<ref>{{Cite book |last=Preston |first=David L. |url=https://books.google.com/books?id=L-9N6-6UCnoC&pg=PA43 |title=The Texture of Contact: European and Indian Settler Communities on the Frontiers of Iroquoia, 1667–1783 |publisher=[[University of Nebraska Press]] |year=2009 |isbn=978-0-8032-2549-7 |pages=43–44}}</ref> Frumþjóðirnar og [[Métisar]] (afkomendur frumbyggja og evrópskra Kanadabúa) léku lykilhlutverk í nýlendustofnun Evrópubúa í Kanada, sérstaklega með því að aðstoða skinnakaupmenn og landkönnuði í [[skinnaverslunin í Norður-Ameríku|skinnaversluninni]].<ref name="Miller2009j">{{Cite book |last=Miller |first=J.R. |url=https://books.google.com/books?id=TcPckf7snr8C&pg=PT34 |title=Compact, Contract, Covenant: Aboriginal Treaty-Making in Canada |publisher=University of Toronto Press |year=2009 |isbn=978-1-4426-9227-5 |page=34}}</ref> Samskipti [[Breska krúnan|Bresku krúnunnar]] og frumþjóðanna hófust á nýlendutímanum en [[Inúítar]] höfðu minna af evrópskum landnemum að segja framan af.<ref>{{Cite web |last=Tanner |first=Adrian |year=1999 |title=3. Innu-Inuit 'Warfare' |url=http://www.heritage.nf.ca/aboriginal/innu_culture.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230222741/http://www.heritage.nf.ca/aboriginal/innu_culture.html |archive-date=12-30-2014 |access-date=3-8-2017 |website=Innu Culture |publisher=Department of Anthropology, Memorial University of Newfoundland}}</ref> Frá lokum 18. aldar hófu evrópskir Kanadabúar að reyna að aðlaga menningu frumþjóðanna að þeirra eigin menningu.<ref>{{Cite book |last=Asch |first=Michael |url=https://books.google.com/books?id=9Uae4mTTyYYC&pg=PA28 |title=Aboriginal and Treaty Rights in Canada: Essays on Law, Equity, and Respect for Difference |publisher=UBC Press |year=1997 |isbn=978-0-7748-0581-0 |page=28}}</ref> Þetta náði hápunkti á 19. og 20. öld þegar kerfi [[Indíánaskólar Kanada|heimavistarskóla]] var komið upp af [[ríkisstjórn Kanada]] þar sem börn frumbyggja voru neydd til að dveljast fjarri fjölskyldum sínum og taka upp evrópska siði og venjur, um leið og þau máttu þola margvíslegt ofbeldi og misnotkun af hálfu starfsliðs skólanna.<ref>{{Cite book |last1=Kirmayer |first1=Laurence J. |url=https://books.google.com/books?id=AXYDxvx3zSAC&pg=PA9 |title=Healing Traditions: The Mental Health of Aboriginal Peoples in Canada |last2=Guthrie |first2=Gail Valaskakis |publisher=UBC Press |year=2009 |isbn=978-0-7748-5863-2 |page=9}}</ref> Sérstakri [[sáttanefnd Kanada|sáttanefnd]] var komið á fót af ríkisstjórninni 2008 til að ræða viðbrögð og mögulegar bætur handa þessum börnum.<ref>{{Cite web |year=2015 |title=Truth and Reconciliation Commission of Canada: Calls to Action |url=http://www.trc.ca/websites/trcinstitution/File/2015/Findings/Calls_to_Action_English2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615202024/http://www.trc.ca/websites/trcinstitution/File/2015/Findings/Calls_to_Action_English2.pdf |archive-date=6-15-2015 |access-date=7-9-2016 |publisher=National Centre for Truth and Reconciliation |page=5}}</ref> ===Landnám Evrópubúa=== Fyrstir [[Evrópa|Evrópubúa]] til að heimsækja landið voru [[Leifur heppni|norrænir menn]] frá [[Grænland]]i, sem námu þar land í kringum árið 1000 eftir Krist, kölluðu það [[Vínland]] og settu á fót byggð í stuttan tíma. Fornleifar sem fundist hafa á [[L'Anse aux Meadows]] á norðurodda [[Nýfundnaland]]s eru taldar leifar af slíkri byggð.<ref name="CordellLightfoot2008">{{cite encyclopedia |title=L'Anse aux Meadows National Historic Site |work=Archaeology in America: An Encyclopedia |publisher=ABC-CLIO |url=https://books.google.com/books?id=arfWRW5OFVgC&pg=PA82 |year=2009 |pages=27, 82 |isbn=978-0-313-02189-3 |last2=Lightfoot |first2=Kent |last3=McManamon |first3=Francis |last4=Milner |first4=George |first1=Linda S. |last1=Cordell}}</ref> Eftir að sú byggð lagðist af komu engir Evrópubúar þangað svo vitað sé fyrr en 1497, þegar ítalski sæfarinn [[Giovanni Caboto]] sigldi að Atlantshafsströnd Kanada og gerði tilkall til landsins í nafni [[Hinrik 7.|Hinriks 7. Englandskonungs]].<ref name="BlakeKeshen2017p19">{{Cite book |last1=Blake |first1=Raymond B. |url=https://books.google.com/books?id=z4kwDwAAQBAJ&pg=PA19 |title=Conflict and Compromise: Pre-Confederation Canada |last2=Keshen |first2=Jeffrey |last3=Knowles |first3=Norman J. |last4=Messamore |first4=Barbara J. |publisher=University of Toronto Press |year=2017 |isbn=978-1-4426-3553-1 |page=19}}</ref> Árið 1534 kannaði franski landkönnuðurinn [[Jacques Cartier]] [[Lawrence-flói|Lawrence-flóa]] þar sem hann reisti 10 metra háan kross með áletruninni „lengi lifi konungur Frakklands“ og gerði þar með tilkall til [[Nýja Frakkland]]s í nafni [[Frans 1. af Frakklandi|Frans 1. Frakkakonungs]].<ref>{{Cite book |last1=Cartier |first1=Jacques |url=https://archive.org/details/voyagesofjacques0000cart |title=The Voyages of Jacques Cartier |last2=Biggar |first2=Henry Percival |last3=Cook |first3=Ramsay |publisher=University of Toronto Press |year=1993 |isbn=978-0-8020-6000-6 |page=[https://archive.org/details/voyagesofjacques0000cart/page/n79 26] |url-access=registration}}</ref> Snemma á 16. öld hófu [[Baskar]] hval- og fiskveiðar út frá bækistöðvum á Atlantshafsströnd Kanada.<ref name="Kerr1987n">{{Cite book |last=Kerr |first=Donald Peter |url=https://books.google.com/books?id=itsTLSnw8qgC&pg=PA47 |title=Historical Atlas of Canada: From the beginning to 1800 |publisher=University of Toronto Press |year=1987 |isbn=978-0-8020-2495-4 |page=47}}</ref> Fyrstu landnemabyggðirnar voru skammlífar vegna erfiðra veðurskilyrða, ótryggra siglingaleiða og samkeppni frá Norðurlöndunum.<ref>{{Cite book |last=Baten |first=Jörg |title=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present |url=https://archive.org/details/isbn_9781107507180 |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-50718-0 |page=84}}</ref><ref name="Wynn2007">{{Cite book |last=Wynn |first=Graeme |url=https://books.google.com/books?id=bxGFaFvo2oMC&pg=PA49 |title=Canada and Arctic North America: An Environmental History |publisher=ABC-CLIO |year=2007 |isbn=978-1-85109-437-0 |page=49}}</ref> Árið 1583 stofnaði [[Humphrey Gilbert]] bæinn [[St. John's (Nýfundnalandi)|St. John's]] á Nýfundnalandi með konungsleyfi frá [[Elísabet 1.|Elísabetu 1.]] Englandsdrottningu. Þetta var fyrsta nýlenda Englendinga í Nýja heiminum, þótt í raun væri um árstíðabundna bækistöð að ræða.<ref>{{Cite book |last=Rose |first=George A |url=https://books.google.com/books?id=tDNe7GOOwfwC&pg=PA209 |title=Cod: The Ecological History of the North Atlantic Fisheries |date=October 1, 2007 |publisher=[[Breakwater Books]] |isbn=978-1-55081-225-1 |page=209}}</ref> Um 1600 stofnuðu Frakkar verslunarstaðinn [[Tadoussac]] við Lawrence-fljót.<ref name="CordellLightfoot2008" /> Franski landkönnuðurinn [[Samuel de Champlain]] kom til Kanada 1603 og stofnaði fyrstu varanlegu landnemabyggðirnar í [[Port Royal (Annapolis-sýslu)|Port Royal]] 1605 og [[Québec]] 1608.<ref>{{Cite book |last1=Kelley |first1=Ninette |url=https://books.google.com/books?id=3IHyRvsCiKMC&pg=PA27 |title=The Making of the Mosaic: A History of Canadian Immigration Policy |last2=Trebilcock |first2=Michael J. |date=September 30, 2010 |publisher=University of Toronto Press |isbn=978-0-8020-9536-7 |page=27}}</ref> Frakkar námu svo land við [[Saint Lawrence-fljót]] og á Atlantshafsströnd Kanada ([[Akadía]]) á [[16. öldin|16.]] og [[17. öldin|17. öld]]. Skinnakaupmenn og trúboðar könnuðu [[Vötnin miklu]], [[Hudson-flói|Hudson-flóa]] og vatnasvið [[Mississippifljót]]s allt til [[Louisiana]].<ref>{{Cite book |last=LaMar |first=Howard Roberts |url=https://archive.org/details/readersencyclope00lama_0/page/355 |title=The Reader's Encyclopedia of the American West |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=1977 |isbn=978-0-690-00008-5 |page=[https://archive.org/details/readersencyclope00lama_0/page/355 355] |author-link=Howard R. Lamar}}</ref> [[Bjórastríðin]] um yfirráð yfir skinnaversluninni brutust út um miðja 17. öld.<ref>{{Cite book |last1=Tucker |first1=Spencer C |url=https://books.google.com/books?id=JsM4A0GSO34C&pg=PA394 |title=The Encyclopedia of North American Indian Wars, 1607–1890: A Political, Social, and Military History |last2=Arnold |first2=James |last3=Wiener |first3=Roberta |date=September 30, 2011 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-697-8 |page=394}}</ref> Englendingar stofnuðu fleiri nýlendur á [[Nýfundnaland]]i eftir 1610 og [[Nýlendurnar þrettán]] voru stofnaðar sunnar í álfunni skömmu síðar.<ref>{{Cite book |last1=Buckner |first1=Phillip Alfred |url=https://books.google.com/books?id=_5AHjGRigpYC&pg=PA55 |title=The Atlantic Region to Confederation: A History |last2=Reid |first2=John G. |publisher=University of Toronto Press |year=1994 |isbn=978-0-8020-6977-1 |pages=55–56}}</ref><ref name="hornsby">{{Cite book |last=Hornsby |first=Stephen J |title=British Atlantic, American frontier: spaces of power in early modern British America |url=https://archive.org/details/britishatlantica0000horn |publisher=[[University Press of New England]] |year=2005 |isbn=978-1-58465-427-8 |pages=[https://archive.org/details/britishatlantica0000horn/page/n33 14], 18–19, 22–23}}</ref> [[Stríð Indíána og Frakka|Fjögur stríð]] brutust út milli frumþjóðanna og Frakka frá 1689 til 1763, en síðustu styrjaldirnar á svæðinu tengdust [[Sjö ára stríðið|Sjö ára stríðinu]].<ref>{{Cite book |last=Nolan |first=Cathal J |url=https://books.google.com/books?id=Nn_61ts-hQwC&pg=PA160 |title=Wars of the age of Louis XIV, 1650–1715: an encyclopedia of global warfare and civilization |publisher=ABC-CLIO |year=2008 |isbn=978-0-313-33046-9 |page=160}}</ref> Bretar náðu yfirráðum yfir meginlandshluta [[Nova Scotia]] árið 1713 með [[Utrecht-samningurinn|Utrecht-samningnum]] og Kanada, ásamt meirihluta Nýja Frakklands, féllu í hlut Breta eftir að Sjö ára stríðinu lauk 1763.<ref>{{Cite journal |last=Allaire |first=Gratien |date=May 2007 |title=From 'Nouvelle-France' to 'Francophonie canadienne': a historical survey |journal=International Journal of the Sociology of Language |volume=2007 |issue=185 |pages=25–52 |doi=10.1515/IJSL.2007.024 |s2cid=144657353 | issn=0165-2516}}</ref> ===Breska Norður-Ameríka=== Frakkland afsalaði því nær öllu [[Nýja Frakkland]]i, eins og þeir nefndu það, til [[Bretland]]s, ásamt [[Akadía|Akadíu]], með [[Parísarsáttmálinn|Parísarsáttmálanum]] [[1763]]. Bretland kom á fót nýlendunum [[Nova Scotia]], [[Neðra-Kanada|Neðra Kanada]] og [[Efra-Kanada]]. [[Bretonhöfði]] var sérstakt svæði sem var seinna sameinað Nova Scotia.<ref name="buckner" /> Með [[Konungstilskipunin 1763|Konungstilskipun 1763]] var [[Québec]] gert að sérstöku fylki með meiri sjálfstjórn, þar sem staða [[franska|frönskunnar]], [[kaþólsk trú|kaþólskrar trúar]] og [[franskur réttur|fransks réttar]] var tryggð. Land nýlendunnar var stækkað þannig að það náði að [[Vötnin miklu|Vötnunum miklu]] og árdal [[Ohio-fljót]]s.<ref name="Hopkins1898">{{Cite book |last=Hopkins |first=John Castell |url=https://archive.org/details/canadaencyclop05hopk |title=Canada: an Encyclopaedia of the Country: The Canadian Dominion Considered in Its Historic Relations, Its Natural Resources, Its Material Progress and Its National Development, by a Corps of Eminent Writers and Specialists |publisher=Linscott Publishing Company |year=1898 |page=[https://archive.org/details/canadaencyclop05hopk/page/125 125]}}</ref> Með þessu reyndu bresk yfirvöld að forðast átök við frönskumælandi íbúa svæðisins á sama tíma og enskumælandi [[Nýlendurnar þrettán]] í suðri voru í auknum mæli farnar að mótmæla breskum yfirráðum. Sérréttindi Québec urðu sem olía á þann eld sem síðar braust út sem [[Frelsisstríð Bandaríkjanna]].<ref name="buckner" /> Með [[Parísarsáttmálinn 1783|Parísarsáttmálanum 1783]] var sjálfstæði [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] viðurkennt og þau fengu allt land sunnan við Vötnin miklu og austan við Mississippifljót. Þar á meðal voru svæði sem áður tilheyrðu Québec.<ref>{{Cite book |last1=Leahy |first1=Todd |url=https://books.google.com/books?id=999tRpj8VGQC&pg=PR49 |title=Native American Movements |last2=Wilson |first2=Raymond |date=September 30, 2009 |publisher=[[Scarecrow Press]] |isbn=978-0-8108-6892-2 |page=49}}</ref> Fyrir og eftir Frelsisstríðið yfirgáfu margir þeir sem hliðhollir voru Bretum Nýlendurnar þrettán og settust að í Kanada. Breytt íbúasamsetning strandhéraðanna varð til þess að [[Nýja-Brúnsvík]] var aðskilin frá Nova Scotia og [[Saint John]] varð fyrsta borg Kanada.<ref name="Newman2016">{{Cite book |last=Newman |first=Peter C |url=https://books.google.com/books?id=kBGzCwAAQBAJ&pg=PA117 |title=Hostages to Fortune: The United Empire Loyalists and the Making of Canada |date=2016 |publisher=Touchstone |isbn=978-1-4516-8615-9 |page=117 |author-link=Peter C. Newman}}</ref> Sama gerðist í Québec sem var skipt í enskumælandi [[Efra-Kanada]] (síðar [[Ontaríó]]) og frönskumælandi [[Neðra-Kanada]] (síðar [[Québec]]). Hvor nýlenda hafði sitt eigið þing.<ref>{{Cite book |last=McNairn |first=Jeffrey L |url=https://books.google.com/books?id=T_A3pZQrHzIC&pg=PA24 |title=The capacity to judge |publisher=University of Toronto Press |year=2000 |isbn=978-0-8020-4360-3 |page=24}}</ref> Kanadanýlendurnar tvær urðu vígvöllur í [[Stríðið 1812|Stríðinu 1812]] milli Bretlands og Bandaríkjanna. Þegar samið var um frið 1815 var engum landamærum breytt..<ref name="HarrisonFriesen2010">{{Cite book |last1=Harrison |first1=Trevor |url=https://books.google.com/books?id=EVGDUAP3LjAC&pg=PA97 |title=Canadian Society in the Twenty-first Century: An Historical Sociological Approach |last2=Friesen |first2=John W. |publisher=Canadian Scholars' Press |year=2010 |isbn=978-1-55130-371-0 |pages=97–99}}</ref> Aðflutningur fólks frá [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] jókst mikið og 960.000 fluttu til Kanada milli 1815 og 1850. <ref>{{Cite book |last=Harris |first=Richard Colebrook |url=https://books.google.com/books?id=tWkxht1Oa8EC&pg=PA21 |title=Historical Atlas of Canada: The land transformed, 1800–1891 |publisher=University of Toronto Press |year=1987 |isbn=978-0-8020-3447-2 |page=21 |display-authors=etal}}</ref> Margir innflytjendur voru að flýja [[Hallærið mikla (Írland)|Hallærið mikla]] á Írlandi og [[Hálandahreinsanirnar]] í Skotlandi.<ref>{{Cite journal |last=Gallagher |first=John A. |year=1936 |title=The Irish Emigration of 1847 and Its Canadian Consequences |url=http://www.cchahistory.ca/journal/CCHA1935-36/Gallagher.html |url-status=live |pages=43–57 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707141525/http://www.cchahistory.ca/journal/CCHA1935-36/Gallagher.html |archive-date=7. júlí, 2014 |journal=CCHA Report}}</ref> Fjórðungur til þriðjungur allra innflytjenda til Kanada fyrir 1891 létust af völdum smitsjúkdóma.<ref name="dying" /> [[Uppreisnirnar 1837]] hófust í Kanadanýlendunum vegna kröfunnar um [[ábyrgðarstjórn]].<ref name="Read1985">{{Cite book |last=Read |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=OWhXHCXuVvcC&pg=PR99 |title=Rebellion of 1837 in Upper Canada |publisher=McGill-Queen's University Press |year=1985 |isbn=978-0-7735-8406-8 |page=99}}</ref> Í kjölfarið var gerð [[Durhamskýrslan|skýrsla]] þar sem mælt var með ábyrgðarstjórn og aðlögun frönskumælandi Kanadabúa að enskri menningu.<ref name="buckner" /> [[Sambandslögin 1840]] sameinuðu Kanadanýlendurnar í eitt [[Kanadafylki]] og ábyrgðarstjórn var komið á í öllum nýlendum Bresku Norður-Ameríku fyrir 1849.<ref>{{Cite journal |last=Romney |first=Paul |date=Spring 1989 |title=From Constitutionalism to Legalism: Trial by Jury, Responsible Government, and the Rule of Law in the Canadian Political Culture |journal=Law and History Review |volume=7 |issue=1 |pages=121–174 |doi=10.2307/743779 |jstor=743779}}</ref> Með [[Oregonsamningurinn|Oregonsamningnum]] 1846 var bundinn endir á deilur um landamæri Oregon og landamæri Kanada lengdust í vestur eftir 49. breiddargráðu. Með þessu opnaðist leið fyrir stofnun bresku nýlendanna á Vancouver-eyju 1849 og Bresku Kólumbíu 1858.<ref>{{Cite book |last1=Evenden |first1=Leonard J |title=Geographical Snapshots of North America |last2=Turbeville |first2=Daniel E |publisher=Guilford Press |year=1992 |isbn=978-0-89862-030-6 |editor-last=Janelle |editor-first=Donald G |page=[https://archive.org/details/geographicalsnap0000unse/page/52 52] |chapter=The Pacific Coast Borderland and Frontier |chapter-url=https://archive.org/details/geographicalsnap0000unse/page/52}}</ref> [[Alaskakaupin|Kaup Bandaríkjanna á Alaska]] frá [[Rússaveldi]] 1867 bjuggu til landamæri að Kanada í vestri en deilur héldu áfram um nákvæma staðsetningu þeirra.<ref>{{Cite web |last1=Farr |first1=DML |last2=Block |first2=Niko |date=August 9, 2016 |title=The Alaska Boundary Dispute |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/alaska-boundary-dispute |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215092859/http://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/alaska-boundary-dispute/ |archive-date=December 15, 2017 |website=The Canadian Encyclopedia}}</ref> ===Stofnun sambandsríkis=== [[Mynd:Canada provinces evolution 2.gif|thumb|Söguleg þróun fylkja Kanada]] Þann [[1. júlí]] [[1867]] voru fjórar nýlendur, [[Ontaríó]], Québec, Nova Scotia og Nýja-Brúnsvík, sameinaðar í eitt [[sambandsríki Kanada]] með [[Bresku Norður-Ameríkulögin|Bresku Norður-Ameríkulögunum]].<ref>{{Cite book |last1=Dijkink |first1=Gertjan |url=https://books.google.com/books?id=3RRJr-5q1H0C&pg=PA226 |title=The Territorial Factor: Political Geography in a Globalising World |last2=Knippenberg |first2=Hans |publisher=[[Amsterdam University Press]] |year=2001 |isbn=978-90-5629-188-4 |page=226}}</ref><ref name="bothwell">{{Cite book |last=Bothwell |first=Robert |title=History of Canada Since 1867 |url=https://archive.org/details/historyofcanadas0000both_h4k7 |publisher=[[Michigan State University Press]] |year=1996 |isbn=978-0-87013-399-2 |pages=[https://archive.org/details/historyofcanadas0000both_h4k7/page/31 31], 207–310}}</ref> Kanada tók við stjórn [[Róbertsland]]s og [[Norðvestursvæðið|Norðvestursvæðisins]] sem voru sameinuð sem [[Norðvesturhéruðin]] en eftir [[Rauðáruppreisnin]]a þar sem [[Métisar]] gerðu uppreisn gegn Kanadastjórn var fylkið [[Manitóba]] stofnað 1870.<ref>{{Cite book |last=Bumsted |first=JM |title=The Red River Rebellion |url=https://archive.org/details/redriverrebellio0000bums |publisher=Watson & Dwyer |year=1996 |isbn=978-0-920486-23-8}}</ref> Breska-Kólumbía og Vancouver-eyja (sem höfðu sameinast 1866) gengu í sambandið 1871 gegn loforði um að járnbraut næði til Victoria innan 10 ára,<ref>{{Cite web|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/railway-history|title=Railway History in Canada &#124; The Canadian Encyclopedia|website=www.thecanadianencyclopedia.ca|access-date=15. mars, 2021}}</ref> og Eyja Játvarðs prins gekk í sambandið 1873.<ref name="canatlas">{{Cite web |title=Building a nation |url=http://www.canadiangeographic.ca/atlas/themes.aspx?id=building&sub=building_basics_confederation&lang=En |archive-url=https://web.archive.org/web/20060303140806/http://www.canadiangeographic.ca/atlas/themes.aspx?id=building&sub=building_basics_confederation&lang=En |archive-date=3. mars, 2006 |access-date=23. maí, 2011 |website=Canadian Atlas |publisher=[[Canadian Geographic]]}}</ref> Þegar [[gullæðið í Klondike]] hófst í Norðvesturhéruðunum var [[Júkon]] skilið frá þeim. [[Alberta (fylki)|Alberta]] og [[Saskatchewan]] urðu fylki 1905.<ref name="canatlas" /> Milli 1871 og 1896 fluttist nær fjórðungur íbúa Kanada suður til Bandaríkjanna.<ref name="mdmols">{{Cite book |last=Denison |first=Merrill |title=The Barley and the Stream: The Molson Story |url=https://archive.org/details/barleystream0000deni |date=1955 |publisher=McClelland & Stewart Limited |page=[https://archive.org/details/barleystream0000deni/page/n29 8]}}</ref> Til að opna vesturhluta landsins fyrir nýjum landnemum var samþykkt að gera þrjár [[járnbraut]]ir þvert yfir landið (þar á meðal [[Kanadíska Kyrrahafsjárnbrautin|Kanadísku Kyrrahafsjárnbrautina]]), hefja landnám á sléttunum samkvæmt [[Kanadísku þjóðlendulögin|kanadísku þjóðlendulögunum]] (''Dominion Lands Act'') og stofna [[kanadíska riddaralögreglan|kanadísku riddaralögregluna]] til að treysta yfirráð alríkisstjórnarinnar yfir svæðunum.<ref>{{Cite web |year=2008 |title=Sir John A. Macdonald |url=http://www.collectionscanada.gc.ca/sir-john-a-macdonald/023013-5000-e.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614221958/http://www.collectionscanada.gc.ca/sir-john-a-macdonald/023013-5000-e.html |archive-date=14. júní, 2011 |access-date=23. maí, 2011 |publisher=Library and Archives Canada}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cook |first=Terry |year=2000 |title=The Canadian West: An Archival Odyssey through the Records of the Department of the Interior |url=http://www.collectionscanada.gc.ca/publications/archivist-magazine/015002-2230-e.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614222015/http://www.collectionscanada.gc.ca/publications/archivist-magazine/015002-2230-e.html |archive-date=14. júní, 2011 |access-date=23. maí, 2011 |website=The Archivist |publisher=Library and Archives Canada}}</ref> Þessi útþensla landnáms í vesturátt varð til þess að frumþjóðirnar á sléttunum hröktust inn á [[verndarsvæði indíána]]<ref name="Hele2013">{{Cite book |last=Hele |first=Karl S. |url=https://books.google.com/books?id=IhLaAgAAQBAJ&pg=PT248 |title=The Nature of Empires and the Empires of Nature: Indigenous Peoples and the Great Lakes Environment |publisher=Wilfrid Laurier University Press |year=2013 |isbn=978-1-55458-422-2 |page=248}}</ref> og evrópskir landnemar stofnuðu þar [[nýlendublokk]]ir sem skiptust eftir uppruna landnemanna.<ref>{{Cite web |last=Gagnon |first=Erica |title=Settling the West: Immigration to the Prairies from 1867 to 1914 |url=https://pier21.ca/research/immigration-history/settling-the-west-immigration-to-the-prairies-from-1867-to-1914 |access-date=18. desember, 2020 |publisher=Canadian Museum of Immigration}}</ref> Við þetta hrundu stofnar [[amerískur vísundur|vísunda]] á sléttunum sem voru lagðar undir [[landbúnaður|landbúnað]] í stórum stíl, aðallega nautgriparækt og hveitirækt.<ref name="ArmitagePlummer2010">{{Cite book |last1=Armitage |first1=Derek |url=https://books.google.com/books?id=Z68_-biGhU8C&pg=PA183 |title=Adaptive Capacity and Environmental Governance |last2=Plummer |first2=Ryan |publisher=Springer Science & Business Media |year=2010 |isbn=978-3-642-12194-4 |pages=183–184}}</ref> Frumbyggjar á sléttunum misstu hefðbundnar veiðilendur sínar og féllu úr hungri og sjúkdómum.<ref name="Daschuk2013">{{Cite book |last=Daschuk |first=James William |url=https://books.google.com/books?id=mxwwZmSSOssC&pg=PA99 |title=Clearing the Plains: Disease, Politics of Starvation, and the Loss of Aboriginal Life |publisher=University of Regina Press |year=2013 |isbn=978-0-88977-296-0 |pages=99–104}}</ref> Neyðaraðstoð frá alríkisstjórninni var háð því skilyrði að indíánar flyttu sig inn á verndarsvæðin.<ref name="Hall2015">{{Cite book |last=Hall |first=David John |url=https://books.google.com/books?id=hLoeDAAAQBAJ&pg=PA258 |title=From Treaties to Reserves: The Federal Government and Native Peoples in Territorial Alberta, 1870–1905 |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2015 |isbn=978-0-7735-4595-3 |pages=258–259}}</ref> Á þessum tíma voru [[kanadísku indíánalögin]] samþykkt, en þau fólu í sér að alríkisstjórnin tók sér vald yfir samfélögum frumbyggja, stjórnkerfi þeirra, menntun og lagalegum réttindum.<ref name="JacksonJackson2020">{{Cite book |last1=Jackson |first1=Robert J. |url=https://books.google.com/books?id=u6zNDwAAQBAJ&pg=PT186 |title=Canadian Government and Politics |last2=Jackson |first2=Doreen |last3=Koop |first3=Royce |publisher=Broadview Press |year=2020 |isbn=978-1-4604-0696-0 |edition=7th |page=186}}</ref> ===Upphaf 20. aldar=== Eftir þetta gengu aðrar breskar nýlendur og sjálfstjórnarsvæði fljótlega í bandalag við Kanada og frá og með [[1880]] náði Kanada yfir það svæði, sem að það nær yfir í dag, fyrir utan [[Nýfundnaland og Labrador]], sem sameinuðust Kanada árið [[1949]]. Þar sem Bretland fór með utanríkismál landsins gilti stríðsyfirlýsing Breta 1914 sjálfkrafa einnig fyrir Kanada, sem þar með varð þátttakandi í [[Fyrri heimsstyrjöld]]. Sjálfboðaliðar sem fóru á [[Vesturvígstöðvarnar (Fyrri heimsstyrjöld)|Vesturvígstöðvarnar]] urðu síðar hluti af [[kanadíska herdeildin|kanadísku herdeildinni]] sem tók þátt í [[orrustan um Vimy-hálsinn|orrustunni um Vimy-hálsinn]] og fleiri stórorrustum.<ref name="morton-milhist">{{Cite book |last=Morton |first=Desmond |title=A military history of Canada |publisher=[[McClelland & Stewart]] |year=1999 |isbn=978-0-7710-6514-9 |edition=4th |pages=130–158, 173, 203–233, 258}}</ref> Af þeim 625.000 Kanadabúum sem tóku þátt í heimsstyrjöldinni létust 60.000 og 172.000 særðust.<ref>{{Cite book |last=Granatstein |first=J. L. |url=https://books.google.com/books?id=jqxyhNcha3sC&pg=PA144 |title=Canada's Army: Waging War and Keeping the Peace |publisher=University of Toronto Press |year=2004 |isbn=978-0-8020-8696-9 |page=144}}</ref> [[Herkvaðningarkreppan]] braust út 1917 þegar [[Sambandsflokkurinn (Kanada)|Sambandsflokkurinn]] vildi taka upp almenna herkvaðningu til að bæta við minnkandi raðir hermanna í virkri herþjónustu og íbúar Québec brugðust við með harðri andstöðu.<ref name="McGonigal1962">{{Cite book |last=McGonigal |first=Richard Morton |title=The Conscription Crisis in Quebec – 1917: a Study in Canadian Dualism |publisher=[[Harvard University Press]] |year=1962 |chapter=Intro}}</ref> Herþjónustulögin sem komu á [[herskylda|herskyldu]] urðu til þess að auka enn á andstöðu frönskumælandi Kanadabúa og ollu klofningi innan [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokksins]]. Eftir að stríðinu lauk gerðist Kanada sjálfstæður aðili að [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalaginu]] 1919.<ref name="morton-milhist" /> Með [[Westminister-lögin 1931|Westminister-lögunum]] frá 1931 fékk Kanada opinberlega fulla sjálfstjórn.<ref name="Morton2002">{{Cite book |last=Morton |first=Frederick Lee |url=https://books.google.com/books?id=dj_4_H35nmYC&pg=PA63 |title=Law, Politics and the Judicial Process in Canada |publisher=University of Calgary Press |year=2002 |isbn=978-1-55238-046-8 |page=63}}</ref> Efnahagslíf Kanada varð fyrir áfalli í [[Kreppan mikla|Kreppunni miklu]] á [[1931-1940|4. áratugnum]] og lífskjör versnuðu um allt land.<ref>{{Cite book |last=Bryce |first=Robert B. |url=https://archive.org/details/maturinginhardti0000bryc |title=Maturing in Hard Times: Canada's Department of Finance through the Great Depression |date=1. júní 1986 |publisher=[[McGill-Queen's University Press|McGill-Queen's]] |isbn=978-0-7735-0555-1 |page=[https://archive.org/details/maturinginhardti0000bryc/page/41 41] |url-access=registration}}</ref> Til að bregðast við samdrættinum kom flokkurinn [[Co-operative Commonwealth Federation]] í Saskatchewan á umbótum í anda [[velferðarríki|velferðarríkja]] undir forystu [[Tommy Douglas]] á 5. og 6. áratugnum.<ref>{{Cite journal |last=Mulvale |first=James P |date=11. júlí 2008 |title=Basic Income and the Canadian Welfare State: Exploring the Realms of Possibility |journal=Basic Income Studies |volume=3 |issue=1 |doi=10.2202/1932-0183.1084 |s2cid=154091685}}</ref> Samkvæmt ráði forsætisráðherrans [[William Lyon Mackenzie King]] lýsti Kanada Þýskalandi stríði á hendur 10. september 1939 með yfirlýsingu [[Georg 6.|Georgs 6.]], sjö dögum á eftir Bretlandi. Töfin átti að undirstrika sjálfstæði Kanada.<ref name="morton-milhist" /> Fyrstu kanadísku hersveitirnar komu til Bretlands í desember 1939. Alls tóku yfir milljón Kanadabúar þátt í [[Síðari heimsstyrjöld]], um 42.000 létust og 55.000 særðust. <ref>{{Cite book |last=Humphreys |first=Edward |url=https://books.google.com/books?id=z-SsBAAAQBAJ&pg=PT151 |title=Great Canadian Battles: Heroism and Courage Through the Years |publisher=Arcturus Publishing |year=2013 |isbn=978-1-78404-098-7 |page=151}}</ref> Kanadískar hersveitir léku stór hlutverk í nokkrum lykilorrustum stríðsins, þar á meðal í [[árásin á Dieppe|árásinni á Dieppe]] 1942, [[innrás Bandamanna á Ítalíu]], [[innrásin í Normandí|innrásinni í Normandí]], [[Overlord-aðgerðin]]ni og [[orrustan um Scheldt|orrustunni um Scheldt]] 1944.<ref name="morton-milhist" /> [[Hollenska konungsfjölskyldan]] fékk hæli í Kanada eftir að Þjóðverjar hernámu Holland og Kanada hlaut heiðurinn af því að frelsa Holland undan hernámsliðinu.<ref name="netherlands">{{Cite book |last=Goddard |first=Lance |title=Canada and the Liberation of the Netherlands |url=https://archive.org/details/canadaliberation0000godd |publisher=[[Dundurn Press]] |year=2005 |isbn=978-1-55002-547-7 |pages=225–232}}</ref> Efnahagur Kanada blómstraði í stríðinu þar sem landið framleiddi hergögn fyrir Bretland, Kína og Sovétríkin.<ref name="morton-milhist" /> Þrátt fyrir aðra [[Herkvaðningarkreppan 1944|herkvaðningarkreppu]] í Québec 1944 stóð efnahagur landsins mjög vel þegar stríðinu lauk.<ref>{{Cite book |last=Bothwell |first=Robert |title=Alliance and illusion: Canada and the world, 1945–1984 |url=https://archive.org/details/allianceillusion0000both |publisher=UBC Press |year=2007 |isbn=978-0-7748-1368-6 |pages=[https://archive.org/details/allianceillusion0000both/page/11 11], 31}}</ref> ===Samtíminn=== Fjármálavandræði í kjölfar [[Kreppan mikla|Kreppunnar miklu]] leiddu til þess að [[Sjálfstjórnarríkið Nýfundnaland]] gaf eftir ábyrgðarstjórn sína og gerðist [[krúnunýlenda]] undir stjórn bresks landstjóra.<ref name="Buckner20082ed">{{Cite book |last=Alfred Buckner |first=Phillip |url=https://books.google.com/books?id=KmXnLGX7FvEC&pg=PA135 |title=Canada and the British Empire |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-19-927164-1 |pages=135–138}}</ref> Eftir [[þjóðaratkvæðagreiðslurnar í Nýfundnalandi 1949|tvær þjóðaratkvæðagreiðslur 1949]] kusu íbúar Nýfundnalands að gerast fylki í Kanada.<ref>{{Cite book |last=Boyer |first=J. Patrick |url=https://books.google.com/books?id=CWGN-RZcqNoC&pg=PA119 |title=Direct Democracy in Canada: The History and Future of Referendums |publisher=Dundurn Press |year=1996 |isbn=978-1-4597-1884-5 |page=119}}</ref> Hagvöxtur í kjölfar [[Síðari heimsstyrjöld|Síðari heimsstyrjaldar]] og stefna frjálslyndra ríkisstjórna eftir stríð leiddu til þess að til varð [[kanadísk sjálfsmynd]]. [[Fáni Kanada]] var tekinn upp árið 1965,<ref>{{Cite book |last=Mackey |first=Eva |title=The house of difference: cultural politics and national identity in Canada |url=https://archive.org/details/houseofdifferenc0000mack |publisher=University of Toronto Press |year=2002 |isbn=978-0-8020-8481-1 |page=[https://archive.org/details/houseofdifferenc0000mack/page/n57 57]}}</ref> franska og enska voru gerð að tveimur opinberum málum landsins 1969,<ref>{{Cite journal |last1=Landry |first1=Rodrigue |last2=Forgues |first2=Éric |date=May 2007 |title=Official language minorities in Canada: an introduction |journal=International Journal of the Sociology of Language |volume=2007 |issue=185 |pages=1–9 |doi=10.1515/IJSL.2007.022 |s2cid=143905306}}</ref> og [[fjölmenning]] varð opinber stefna landsins 1971.<ref>{{Cite journal |last1=Esses |first1=Victoria M |last2=Gardner |first2=RC |date=Júlí 1996 |title=Multiculturalism in Canada: Context and current status |url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-behavioural-science_1996-07_28_3/page/145 |journal=[[Canadian Journal of Behavioural Science]] |volume=28 |issue=3 |pages=145–152 |doi=10.1037/h0084934}}</ref> Ýmsar breytingar í anda [[sósíaldemókratismi|sósíaldemókratisma]] voru útfærðar, eins og [[Sjúkratryggingakerfi Kanada]], [[Lífeyriskerfi Kanada]] og [[Námslánakerfi Kanada]], þrátt fyrir andstöðu sumra fylkisstjórna.<ref>{{Cite web |last=Sarrouh |first=Elissar |date=22. janúar, 2002 |title=Social Policies in Canada: A Model for Development |url=http://www.escwa.un.org/information/publications/edit/upload/sd-01-09.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20100717075406/http://www.escwa.un.org/information/publications/edit/upload/sd-01-09.pdf |archive-date=17. júlí, 2010 |website=Social Policy Series, No. 1 |publisher=United Nations |pages=14–16, 22–37}}</ref> Eftir röð ráðstefna um stjórnarskrá landsins voru [[Kanadalögin 1982]] samþykkt af [[Breska þingið|breska þinginu]], en með þeim voru síðustu leifar yfirráða breska þingsins afnumin. [[Réttindaskrá Kanada]] var jafnframt tekin upp.<ref>{{Cite web |date=5. maí 2014 |title=Proclamation of the Constitution Act, 1982 |url=http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/politics-government/proclamation-constitution-act-1982/Pages/proclamation-constitution-act-1982.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211083245/http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/politics-government/proclamation-constitution-act-1982/Pages/proclamation-constitution-act-1982.aspx |archive-date=11. febrúar 2017 |publisher=Government of Canada |access-date=10. febrúar, 2017}}</ref><ref>{{Cite news |date=17. mars 2009 |title=A statute worth 75 cheers |work=[[The Globe and Mail]] |url=https://www.theglobeandmail.com/opinion/a-statute-worth-75-cheers/article1329730/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211081156/http://www.theglobeandmail.com/opinion/a-statute-worth-75-cheers/article1329730/ |archive-date=11. febrúar, 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Couture |first=Christa |date=1. janúar, 2017 |title=Canada is celebrating 150 years of... what, exactly? |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |url=http://www.cbc.ca/2017/canada-is-celebrating-150-years-of-what-exactly-1.3883315 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210001343/http://www.cbc.ca/2017/canada-is-celebrating-150-years-of-what-exactly-1.3883315 |archive-date=10. febrúar, 2017 |access-date=10. febrúar, 2017}}</ref> Síðan þá hefur Kanada verið sjálfstætt og fullvalda ríki, þótt Bretadrottning sé áfram þjóðhöfðingi landsins.<ref>{{Cite web |last=Trepanier |first=Peter |year=2004 |title=Some Visual Aspects of the Monarchical Tradition |url=http://www.revparl.ca/27/2/27n2_04e_trepanier.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002130/http://www.revparl.ca/27/2/27n2_04e_trepanier.pdf |archive-date=4. mars 2016 |access-date=10. febrúar, 2017 |website=[[Canadian Parliamentary Review]]}}</ref><ref name="bickerton">{{Cite book |title=Canadian Politics |url=https://archive.org/details/canadianpolitics0000unse_n9l0 |publisher=[[Broadview Press]] |year=2004 |isbn=978-1-55111-595-5 |editor-last=Bickerton |editor-first=James |edition=4th |pages=[https://archive.org/details/canadianpolitics0000unse_n9l0/page/250 250]–254, 344–347 |editor-last2=Gagnon |editor-first2=Alain}}</ref> Árið 1999 varð [[Núnavút]] þriðja sjálfstjórnarsvæði Kanada eftir nokkrar samningaviðræður við alríkisstjórnina.<ref>{{Cite journal |last=Légaré |first=André |year=2008 |title=Canada's Experiment with Aboriginal Self-Determination in Nunavut: From Vision to Illusion |journal=International Journal on Minority and Group Rights |volume=15 |issue=2–3 |pages=335–367 |doi=10.1163/157181108X332659 |jstor=24674996}}</ref> Á sama tíma urðu miklar samfélagslegar breytingar í Québec sem voru kallaðar [[Þögla byltingin]]. Fylkisstjórnin tók stjórn heilbrigðis- og menntamála í eigin hendur, en hún hafði áður verið í höndum kaþólsku kirkjunnar. Frjálslynd fylkisstjórn reyndi að færa þróunina í átt til stefnu alríkisstjórnarinnar. Átakalínur í stjórnmálum fylkisins mynduðust þá milli sambandssinna og aðskilnaðarsinna. Áriði 1970 hófu róttækir aðskilnaðarsinnar í [[Front de libération du Québec]] röð sprengjuárása og mannrána sem voru kölluð [[Októberkreppan]].<ref>{{Cite journal |last=Munroe |first=HD |year=2009 |title=The October Crisis Revisited: Counterterrorism as Strategic Choice, Political Result, and Organizational Practice |url=https://archive.org/details/terrorism-and-political-violence_april-june-2009_21_2/page/288 |journal=Terrorism and Political Violence |volume=21 |issue=2 |pages=288–305 |doi=10.1080/09546550902765623 |s2cid=143725040}}</ref> Árið 1976 tók fullveldisflokkurinn [[Parti Quebecois]] við völdum í fylkinu. Flokkurinn stóð fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um aðskilnað Québec en yfir 60% íbúa reyndust andsnúnir því. Tilraunir til að sætta öndverðar skoðanir með [[Meech Lake-sáttmálinn|Meech Lake-sáttmálanum]] mistókust.<ref name="sorens">{{Cite journal |last=Sorens |first=J |date=December 2004 |title=Globalization, secessionism, and autonomy |url=https://archive.org/details/sim_electoral-studies_2004-12_23_4/page/727 |journal=Electoral Studies |volume=23 |issue=4 |pages=727–752 |doi=10.1016/j.electstud.2003.10.003}}</ref> Önnur þjóðaratkvæðagreiðsla var haldin 1995 þar sem tillagan var aftur felld en með mun minni mun: aðeins 50,6% voru á móti.<ref>{{Cite book |last=Schmid |first=Carol L. |url=https://books.google.com/books?id=JIuO9HmX_8QC&pg=PA112 |title=The Politics of Language: Conflict, Identity, and Cultural Pluralism in Comparative Perspective: Conflict, Identity, and Cultural Pluralism in Comparative Perspective |publisher=Oxford University Press |year=2001 |isbn=978-0-19-803150-5 |page=112}}</ref> Árið 1997 úrskurðaði [[Hæstiréttur Kanada]] að einhliða úrsögn úr sambandsríkinu væri andstæð stjórnarskrá landsins. Auk deilna um sjálfstæði Québec gekk Kanada í gegnum ýmis áföll á 9. og 10. áratug 20. aldar. Þar á meðal voru sprengingin í [[Air India flug 182|Air India flugi 182]] sem er stærsta fjöldamorðið í sögu landsins;<ref>{{Cite web |title=Commission of Inquiry into the Investigation of the Bombing of Air India Flight 182 |url=http://www.majorcomm.ca/en/termsofreference/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622063429/http://www.majorcomm.ca/en/termsofreference/ |archive-date=22. júní 2008 |access-date=23. maí 2011 |publisher=Government of Canada}}</ref> [[blóðbaðið í École Polytechnique]] 1989 þar sem byssumaður réðist á kvenkyns nemendur skólans;<ref>{{Cite web |last=Sourour |first=Teresa K |year=1991 |title=Report of Coroner's Investigation |url=http://www.diarmani.com/Montreal_Coroners_Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228182645/http://www.diarmani.com/Montreal_Coroners_Report.pdf |archive-date=28. desember 2016 |access-date=8. mars 2017}}</ref> og [[Oka-kreppan]], átök við frumbyggja árið 1990.<ref>{{Cite news |year=2000 |title=The Oka Crisis |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |url=http://archives.cbc.ca/politics/civil_unrest/topics/99/ |access-date=23. maí 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110804233458/http://archives.cbc.ca/politics/civil_unrest/topics/99/ |archive-date=4. ágúst 2011}}</ref><ref>{{Cite book |last=Roach |first=Kent |url=https://archive.org/details/september11conse00roac/page/15 |title=September 11: consequences for Canada |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2003 |isbn=978-0-7735-2584-9 |pages=[https://archive.org/details/september11conse00roac/page/15 15, 59–61, 194]}}</ref> Kanada tók þátt í [[Persaflóastríðið (1991)|Persaflóastríðinu]] 1990 og nokkrum friðargæsluverkefnum, þar á meðal [[UNPROFOR]]-verkefni [[NATO]] í [[Borgarastyrjöldin í Júgóslavíu|Júgóslavíu]].<ref>{{Cite journal |last1=Cohen |first1=Lenard J. |last2=Moens |first2=Alexander |year=1999 |title=Learning the lessons of UNPROFOR: Canadian peacekeeping in the former Yugoslavia |journal=[[Canadian Foreign Policy Journal]] |volume=6 |issue=2 |pages=85–100 |doi=10.1080/11926422.1999.9673175}}</ref> Kanada sendi herlið til [[Stríðið í Afganistan (2001–2021)|Afganistan]] 2001 en hafnaði þátttöku í [[Innrásin í Írak 2003|innrás Bandaríkjanna í Írak]] 2003.<ref>{{Cite journal |last1=Jockel |first1=Joseph T |last2=Sokolsky |first2=Joel B |year=2008 |title=Canada and the war in Afghanistan: NATO's odd man out steps forward |journal=[[Journal of Transatlantic Studies]] |volume=6 |issue=1 |pages=100–115 |doi=10.1080/14794010801917212 |s2cid=144463530}}</ref> Árið 2011 tók Kanada þátt í inngripum NATO inn í [[Borgarastyrjöldin í Líbíu|Borgarastyrjöldina í Líbíu]],<ref name="HehirMurray2013">{{Cite book |last1=Hehir |first1=Aidan |url=https://books.google.com/books?id=2TchAQAAQBAJ&pg=PT88 |title=Libya, the Responsibility to Protect and the Future of Humanitarian Intervention |last2=Murray |first2=Robert |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |year=2013 |isbn=978-1-137-27396-3 |page=88}}</ref> og tók líka þátt í bardögum við [[Íslamska ríkið]] í Írak.<ref>{{Cite web |last=Juneau |first=Thomas |year=2015 |title=Canada's Policy to Confront the Islamic State |url=http://www.cgai.ca/canadas_policy_to_confront_the_islamic_state |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151211070017/http://www.cgai.ca/canadas_policy_to_confront_the_islamic_state |archive-date=11. desember 2015 |access-date=10. desember 2015 |publisher=[[Canadian Global Affairs Institute]]}}</ref> [[Kórónaveirufaraldurinn 2019-2021]] hófst í Kanada 27. janúar 2020 og olli víðtækri samfélags- og efnahagskreppu.<ref>{{cite web |title=Coronavirus disease (COVID-19) |url=https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/coronavirus-disease-covid-19.html |publisher=Government of Canada |year=2021 |access-date=2021-06-09 |archive-date=2021-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613213135/https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/coronavirus-disease-covid-19.html |url-status=dead }}</ref> Í febrúar 2022 nýtti þingið sér neyðarlög sem voru samþykkt 1988 gegn mótmælum vörubílstjóra og fleiri gegn [[COVID-19]]-takmörkunum í landinu. Atvinnulíf í miðborg Ottawa var lamað. Nær 200 voru handteknir, sektaðir og vörubílar gerðir upptækir. == Landfræði == [[Mynd:Moraine Lake 17092005.jpg|350px|thumbnail|Hin mikilfenglegu [[Kanadísku klettafjöllin|kanadísku Klettafjöll]]]] Kanada nær yfir norðurhluta [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Það á landamæri að [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] í suðri og í norðvestri ([[Alaska]]). Landið nær úthafa á milli, frá [[Atlantshaf]]i og [[Davissund]]i í austri til [[Kyrrahaf]]s í vestri og af því er kjörorð landsins dregið. Í norðri eru svo [[Beauforthaf]] og [[Norðuríshaf|Norður-Íshaf]]. Síðan [[1925]] hefur Kanada átt tilkall til hluta norðurheimskautssvæðisins á milli 60. og 141. lengdargráðu vestur, það er að segja tilkall Kanada til þess landsvæðis nær alveg upp að [[Norðurpóllinn|Norðurpól]]. Nyrsta byggð Kanada (og heimsins) er kanadíska herstöðin ''Alert'' á norðurenda Ellesmereeyjar — breiddargráða 82,5°N — aðeins 834 kílómetra frá Norðurpólnum. Kanada er næststærsta land í heiminum að flatarmáli, á eftir [[Rússland]]i, og nær yfir um 41% heimsálfunnar Norður-Ameríku. Hins vegar er stór hluti Kanada á [[norðurheimskaut|norðurheimskautssvæðinu]] og það er því aðeins fjórða stærsta land heimsins, á eftir [[Rússland]]i, [[Kína]] og Bandaríkjum Norður-Ameríku, ef horft er til byggilegs lands. Þéttleiki byggðar er aðeins um 3,2 manns á ferkílómetra, sem er mjög lítið samanborið við önnur lönd. Til samanburðar má þó geta að þéttleiki byggðar á Íslandi er mjög svipaður. Áttatíu prósent íbúa Kanada búa innan við 200 kílómetra frá landamærum Bandaríkjanna, þar sem [[Temprað belti|loftslag er temprað]] og land vel fallið til ræktunar. Þéttbýlasta svæði landsins er lægðin sem afmarkast af [[Stóru vötnin|Vötnunum miklu]] og [[Saint Lawrence fljót|Saint Lawrence fljóti]] að austan. Fyrir norðan þetta svæði er hinn víðfeðmi [[kanadíski skjöldur]], en hann er lag úr mjög fornu bergi, sem er jökulsorfið eftir [[Wisconsin jökull|síðustu ísöld]]. Ofan á þessu berglagi liggur nú þunnt, steinefnaríkt jarðvegslag, sundurskorið af vötnum og ám, en yfir 60% af stöðuvötnum heims eru í Kanada. Kanadíski skjöldurinn umlykur [[Hudsonflói|Hudsonflóa]]. [[File:Peggy&#039;s Cove, Halifax.jpg|thumb|Peggys Cove, Halifax.]] Kanadíski skjöldurinn nær að strönd Atlantshafs við [[Labrador]], fastalandshluta fylkisins [[Nýfundnaland og Labrador|Nýfundnalands og Labrador]]. Eyjan [[Nýfundnaland]], austasti hluti Norður-Ameríku, er við mynni [[Saint Lawrenceflói|Saint Lawrenceflóa]], sem er heimsins stærsti árós, og það landsvæði þar sem Evrópubúar námu fyrst land. [[Atlantshafsfylki]]n skaga til austurs sunnan við suðurströnd Saint Lawrenceflóa, milli flóans í norðri og [[Atlantshaf]]s í suðri. [[Fundyflói|Fundyflóa]], sem gengur inn úr Atlantshafi til norðausturs skilur að fylkin [[Nýja-Brúnsvík|Nýju-Brúnsvík]] og [[Nova Scotia]]. Þar eru mestu [[sjávarföll|sjávarfallabreytingar]] (munur [[flóð]]s og [[fjara|fjöru]]) í heimi. Minnsta fylki Kanada er [[Eyja Játvarðs prins]]. Vestur við Ontaríó eru hinar breiðu og flötu [[Slétturnar miklu|kanadísku sléttur]], sem ná yfir fylkin [[Manitóba]], [[Saskatchewan]] og [[Alberta (fylki)|Alberta]],og allt að [[Klettafjöll|Klettafjöllum]], en þau liggja á milli fylkjanna Alberta og [[Breska-Kólumbía|Bresku-Kólumbíu]]. Gróðurfar í norðurhluta Kanada breytist eftir því sem norðar dregur úr [[barrskógabelti|barrskógum]] yfir í [[freðmýri]] nyrst. Norðan við fastaland Kanada er [[Kanadíski eyjaklasinn|geysilegur eyjaklasi]], þar sem er að finna nokkrar af stærstu eyjum jarðar: [[Baffinsland]], [[Ellesmere-eyja]], [[Viktoríueyja (Kanada)|Viktoríu-eyja]] o.fl.. [[Júkon-fljót]] og [[Mackenziefljót]] eru stórfljót í norðurhluta landsins. Kanada er þekkt fyrir kalt loftslag. Vetur getur verið óvæginn víða í landinu, með hættu á [[hríðarbylur|hríðarbyljum]] og hitastigi niður undir -50&nbsp;°C í nyrstu hlutum þess. Strandfylkið Breska-Kólumbía er undantekning frá þessu og nýtur mun mildari vetra en aðrar hlutar landsins, vegna nálægðar við hlýrri sjó. Á þéttbýlustu svæðunum er sumarhitinn allt frá því að teljast mildur upp í að vera frekar hár. Sumarhiti í [[Montréal]] getur náð vel yfir 30&nbsp;°C en í [[Iqaluit]] í [[Núnavút]] allt að 15&nbsp;°C. Í [[Vancouver]] er hitastig yfirleitt á milli 0 til 25&nbsp;°C allt árið um kring, en á sléttunum miklu fer það allt niður í -40&nbsp;°C á veturna og upp í 35&nbsp;°C á sumrin. Nokkrir tugir [[Listi yfir þjóðgarða í Kanada|þjóðgarða eru í Kanada]] og var sá fyrsti stofnaður árið 1885. ==Stjórnmál== Kanada býr við „[[Lýðræðisvísitalan|fullt lýðræði]]“<ref>{{Cite web |title=Democracy Index 2017 |url=https://www.eiu.com/topic/democracy-index |access-date=29. nóvember 2017 |publisher=The Economist Intelligence Unit}}</ref> þar sem er rík hefð fyrir [[frjálslyndisstefna|frjálslyndi]],<ref name="WesthuesWharf2014">{{Cite book |last1=Westhues |first1=Anne |url=https://books.google.com/books?id=chTaAgAAQBAJ&pg=PA10 |title=Canadian Social Policy: Issues and Perspectives |last2=Wharf |first2=Brian |publisher=Wilfrid Laurier University Press |year=2014 |isbn=978-1-55458-409-3 |pages=10–11}}</ref> [[jafnréttisstefna|jafnrétti]]<ref name="BickertonGagnon2009">{{Cite book |last1=Bickerton |first1=James |url=https://books.google.com/books?id=1jd6oqRHxLYC&pg=PA56 |title=Canadian Politics |last2=Gagnon |first2=Alain |publisher=University of Toronto Press |year=2009 |isbn=978-1-4426-0121-5 |page=56}}</ref> og [[hófsemdarstefna|hófsemd]]<ref name="Johnson2016">{{Cite book |last=Johnson |first=David |url=https://books.google.com/books?id=I_HzDQAAQBAJ&pg=PA13 |title=Thinking Government: Public Administration and Politics in Canada |publisher=University of Toronto Press |year=2016 |isbn=978-1-4426-3521-0 |edition=4th |pages=13–23}}</ref> í stefnumálum stjórnmálaflokka. Áhersla á [[félagslegt réttlæti]] hefur verið einkenni á kanadískum stjórnmálum.<ref name="Fierlbeck2006">{{Cite book |last=Fierlbeck |first=Katherine |url=https://books.google.com/books?id=0bZBHlF4V8EC&pg=PA87 |title=Political Thought in Canada: An Intellectual History |publisher=University of Toronto Press |year=2006 |isbn=978-1-55111-711-9 |page=87}}</ref> Einkunnarorð ríkisstjórnar Kanada eru „[[friður, regla og góð stjórn]]“.<ref name="DixonScheurell2016">{{Cite book |last1=Dixon |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=npzDCwAAQBAJ&pg=PA48 |title=Social Welfare in Developed Market Countries |last2=P. Scheurell |first2=Robert |date=17. mars 2016 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-36677-5 |page=48}}</ref><ref name="Boughey2017">{{Cite book |last=Boughey |first=Janina |url=https://books.google.com/books?id=dgK-DgAAQBAJ&pg=PA105 |title=Human Rights and Judicial Review in Australia and Canada: The Newest Despotism? |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2017 |isbn=978-1-5099-0788-5 |page=105}}</ref> Kanadísk stjórnmál einkennast af tveimur breiðum miðjuflokkum, [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslynda flokknum]] og [[Íhaldsflokkurinn (Kanada)|Íhaldsflokknum]] sem báðir stunda málamiðlunarstjórnmál. Frjálslyndi flokkurinn er hinn hefðbundni valdaflokkur og skilgreinir sig [[miðjustefna|á miðjunni]], meðan Íhaldsflokkurinn skilgreinir sig [[hægristefna|til hægri]]. [[Nýi lýðræðisflokkurinn]] er sósíaldemókratískur flokkur sem skilgreinir sig [[vinstristefna|til vinstri]]. Flokkar yst á hægri og vinstri vængnum hafa aldrei verið áberandi í kanadískum stjórnmálum.<ref>{{Cite journal |last1=Ambrose |first1=Emma |last2=Mudde |first2=Cas |year=2015 |title=Canadian Multiculturalism and the Absence of the Far Right |journal=Nationalism and Ethnic Politics |volume=21 |issue=2 |pages=213–236 |doi=10.1080/13537113.2015.1032033 |s2cid=145773856}}</ref><ref>{{Cite news |last=Taub |first=Amanda |date=27. júní 2017 |title=Canada's Secret to Resisting the West's Populist Wave |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2017/06/27/world/canada/canadas-secret-to-resisting-the-wests-populist-wave.html}}</ref> Í [[Alríkiskosningarnar í Kanada 2019|alríkiskosningunum 2019]] voru fimm flokkar kosnir á þing; Frjálslyndi flokkurinn sem myndaði minnihlutastjórn, Íhaldsflokkurinn sem er hinn opinberi stjórnarandstöðuflokkur, Nýi lýðræðisflokkurinn, [[Bloc Québécois]] og [[Græningjar (Kanada)|Græningjar]]. Í Kanada er [[þingræði]] og [[þingbundin konungsstjórn]] þar sem [[konungur Kanada]] er undirstaða framkvæmdavalds, löggjafarvalds og dómsvalds.<ref>{{Cite web |date=29. mars 1867 |title=Constitution Act, 1867: Preamble |url=http://www.solon.org/Constitutions/Canada/English/ca_1867.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100203024121/http://www.solon.org/Constitutions/Canada/English/ca_1867.html |archive-date=3. febrúar 2010 |access-date=23. maí 2011 |publisher=[[Queen's Printer]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Smith |first=David E |date=10. júní 2010 |title=The Crown and the Constitution: Sustaining Democracy? |page=6 |work=The Crown in Canada: Present Realities and Future Options |publisher=[[Queen's University at Kingston|Queen's University]] |url=http://www.queensu.ca/iigr/conf/ConferenceOnTheCrown/CrownConferencePapers/The_Crown_and_the_Constitutio1.pdf |archive-url=https://www.webcitation.org/5qXvz463C?url=http://www.queensu.ca/iigr/conf/ConferenceOnTheCrown/CrownConferencePapers/The_Crown_and_the_Constitutio1.pdf |archive-date=17. júní 2010}}</ref><ref name="MacLeod16">{{Cite book |last=MacLeod |first=Kevin S |url=http://canadiancrown.gc.ca/DAMAssetPub/DAM-CRN-jblDmt-dmdJbl/STAGING/texte-text/crnMpls_1336157759317_eng.pdf?WT.contentAuthority=4.4.4 |title=A Crown of Maples |publisher=Queen's Printer for Canada |year=2012 |isbn=978-0-662-46012-1 |edition=2nd |page=16 |author-link=Kevin S. MacLeod |access-date=8. mars 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204231448/http://canadiancrown.gc.ca/DAMAssetPub/DAM-CRN-jblDmt-dmdJbl/STAGING/texte-text/crnMpls_1336157759317_eng.pdf?WT.contentAuthority=4.4.4 |archive-date=4. febrúar 2016}}</ref> [[Karl 3. Bretakonungur]] er núverandi einvaldur Kanada, auk 14 annarra ríkja í [[samveldið|samveldinu]] og í hverju fylki Kanada. Samt er um tvær aðskildar stofnanir að ræða: bresku og kanadísku krúnurnar.<ref name="Johnson2018">{{Cite book |last=Johnson |first=David |url=https://books.google.com/books?id=z2WHDgAAQBAJ&pg=PT196 |title=Battle Royal: Monarchists vs. Republicans and the Crown of Canada |date=2018 |publisher=Dundurn Press |isbn=978-1-4597-4015-0 |page=196}}</ref> Fulltrúi drottningar er [[yfirlandstjóri Kanada]] sem hún skipar samkvæmt ráði [[forsætisráðherra Kanada]] til að sinna skyldum hennar í landinu.<ref>{{Cite web |title=The Governor General of Canada: Roles and Responsibilities |url=http://gg.ca/document.aspx?id=3 |access-date=23. maí 2011 |publisher=Queen's Printer |archive-date=2018-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122338/http://gg.ca/document.aspx?id=3 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=ATi5R5XNb2MC&pg=PA54 |title=Commonwealth public administration reform 2004 |publisher=Commonwealth Secretariat |year=2004 |isbn=978-0-11-703249-1 |pages=54–55}}</ref> Þótt konungsvaldið sé þannig innbyggt í stjórnkerfi Kanada er hlutverk einvaldsins í reynd táknrænt.<ref name="MacLeod16" /><ref name="Forseyp1">{{Cite book |last=Forsey |first=Eugene |url=http://www2.parl.gc.ca/sites/lop/aboutparliament/forsey/PDFs/How_Canadians_Govern_Themselves-6ed.pdf |title=How Canadians Govern Themselves |publisher=Queen's Printer |year=2005 |isbn=978-0-662-39689-5 |edition=6th |pages=1, 16, 26 |author-link=Eugene Forsey |access-date=23. maí 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091229155255/http://www2.parl.gc.ca/Sites/LOP/AboutParliament/Forsey/PDFs/How_Canadians_Govern_Themselves-6ed.pdf |archive-date=29. desember 2009}}</ref><ref name="Montpetit">{{Cite web |last1=Marleau |first1=Robert |last2=Montpetit |first2=Camille |title=House of Commons Procedure and Practice: Parliamentary Institutions |url=http://www.parl.gc.ca/MarleauMontpetit/DocumentViewer.aspx?DocId=1001&Lang=E&Print=2&Sec=Ch01&Seq=5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110828112251/http://www.parl.gc.ca/MarleauMontpetit/DocumentViewer.aspx?DocId=1001&Lang=E&Print=2&Sec=Ch01&Seq=5 |archive-date=28. ágúst 2011 |access-date=23. maí 2011 |publisher=Queen's Printer}}</ref> [[Ríkisstjórn Kanada]] fer með framkvæmdavaldið og ber ábyrgð gagnvart [[Fulltrúaþing Kanada|fulltrúaþinginu]]. Forsætisráðherra Kanada velur ráðherra í ríkisstjórnina og er [[stjórnarleiðtogi]].<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Peter |date=4. nóvember 2015 |title='A cabinet that looks like Canada:' Justin Trudeau pledges government built on trust |url=https://www.thestar.com/news/canada/2015/11/04/new-government-to-be-sworn-in-today.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170128075156/https://www.thestar.com/news/canada/2015/11/04/new-government-to-be-sworn-in-today.html |archive-date=28. janúar 2017 |website=Toronto Star}}</ref> Einvaldurinn eða fulltrúi hans geta ef upp kemur [[stjórnarkreppa]] farið með vald sitt án þess að ráðgast við ríkisstjórnina.<ref name="Forseyp1" /> Landstjórinn skipar forsætisráðherra sem oftast er leiðtogi þess stjórnmálaflokks sem hefur traust meirihluta þingfulltrúa.<ref>{{Cite book |last=Johnson |first=David |url=https://archive.org/details/thinkinggovernme02ndjohn/page/134 |title=Thinking government: public sector management in Canada |publisher=University of Toronto Press |year=2006 |isbn=978-1-55111-779-9 |edition=2nd |pages=[https://archive.org/details/thinkinggovernme02ndjohn/page/134 134–135, 149]}}</ref> Skrifstofa forsætisráðherra er þannig valdamesta stofnun ríkisins. Þaðan kemur megnið af lagafrumvörpum þingsins og þaðan koma tilnefningar til yfirlandstjóra, varalandstjóra, ráðherra, dómara og yfirmanna [[krúnustofnanir Kanada|krúnustofnana Kanada]] sem drottningin skipar.<ref name="Forseyp1" /> Leiðtogi þess flokks sem hlýtur næstflest sæti á þingi í kosningum er venjulega kallaður leiðtogi opinberrar stjórnarandstöðu sem á að veita stjórninni aðhald.<ref>{{Cite web |title=The Opposition in a Parliamentary System |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/researchpublications/bp47-e.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125122354/http://www2.parl.gc.ca/content/lop/researchpublications/bp47-e.htm |archive-date=25. nóvember 2010 |access-date=23. maí 2011 |publisher=Library of Parliament}}</ref> Allir 338 þingfulltrúar á [[fulltrúaþing Kanada|fulltrúaþingi Kanada]] eru kjörnir með einföldum meirihluta í [[kjördæmaskipan Kanada|einmenningskjördæmum]]. Landstjórinn boðar til [[kosningar í Kanada|kosninga]], annað hvort samkvæmt ráði forsætisráðherra eða ef [[vantraust]] á stjórnina er samþykkt á þinginu.<ref>{{Cite web |title=About Elections and Ridings |url=http://www.lop.parl.gc.ca/parlinfo/Compilations/ElectionsAndRidings.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224103929/http://www.lop.parl.gc.ca/parlinfo/Compilations/ElectionsAndRidings.aspx |archive-date=24. desember 2016 |access-date=3. september 2016 |publisher=Library of Parliament}}</ref><ref>{{Cite web |last1=O'Neal |first1=Brian |last2=Bédard |first2=Michel |last3=Spano |first3=Sebastian |date=April 11, 2011 |title=Government and Canada's 41st Parliament: Questions and Answers |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/2011-37-e.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522071714/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/2011-37-e.htm |archive-date=22. maí 2011 |access-date=2. júní 2011 |publisher=[[Library of Parliament]]}}</ref> [[Stjórnarskrárlögin 1982]] gera ráð fyrir að ekki líði meira en fimm ár milli kosninga, en [[Kosningalög Kanada]] kveða á um fjögurra ára kjörtímabil með föstum kjördegi í október. Í [[öldungadeild Kanada]] sitja 105 fulltrúar sem skipaðir eru á grundvelli landfræðilegrar skiptingar og sitja til 75 ára aldurs.<ref>{{Cite book |last1=Griffiths |first1=Ann L. |url=https://books.google.com/books?id=GytLtJacxY8C&pg=PA116 |title=Handbook of Federal Countries |last2=Nerenberg |first2=Karl |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2003 |isbn=978-0-7735-7047-4 |page=116}}</ref> Þar sem Kanada er sambandríki skiptist stjórnvaldsábyrgðin milli alríkisstjórnarinnar og fylkjanna tíu. [[Fylkisþing Kanada]] sitja í einni deild og vinna á sama hátt og fulltrúadeildin.<ref name="Montpetit" /> Sjálfstjórnarsvæðin hafa líka hvert sitt þing, en þau eru ekki fullvalda og hafa færri hlutverk en fylkin.<ref>{{Cite web |year=2010 |title=Difference between Canadian Provinces and Territories |url=http://www.pco-bcp.gc.ca/aia/index.asp?lang=eng&page=provterr&doc=difference-eng.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20151201135354/http://pco-bcp.gc.ca/aia/index.asp?lang=eng&page=provterr&doc=difference-eng.htm |archive-date=December 1, 2015 |access-date=November 23, 2015 |publisher=Intergovernmental Affairs Canada}}</ref> Svæðisþingin eru líka ólíkt uppbyggð.<ref>{{Cite web |year=2008 |title=Differences from Provincial Governments |url=http://www.assembly.gov.nt.ca/visitors/what-consensus/differences-provincial-governments |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203044824/http://www.assembly.gov.nt.ca/visitors/what-consensus/differences-provincial-governments |archive-date=3. febrúar 2014 |access-date=30. janúar 2014 |publisher=Legislative Assembly of the Northwest Territories}}</ref> [[Kanadabanki]] er [[seðlabanki]] landsins. [[Hagstofa Kanada]] gefur út gögn sem [[fjármálaráðherra Kanada]] og [[iðnaðarráðherra Kanada]] nýta sér við áætlanagerð og mótun efnahagsstefnu.<ref>{{Cite web |year=2014 |title=About |url=https://www.statcan.gc.ca/about-apercu/mandate-mandat-eng.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115144515/http://statcan.gc.ca/about-apercu/mandate-mandat-eng.htm |archive-date=15. janúar 2015 |access-date=8. mars 2017 |publisher=Statistics Canada}}</ref> Kanadabanki hefur einkarétt á seðlaútgáfu [[kanadadalur|kanadadals]],<ref name="GilbertHelleiner2003">{{Cite book |last1=Gilbert |first1=Emily |url=https://books.google.com/books?id=gnWGfLxm4L8C&pg=PA39 |title=Nation-States and Money: The Past, Present and Future of National Currencies |last2=Helleiner |first2=Eric |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-65817-6 |page=39}}</ref> en [[Konunglega kanadíska myntsláttan]] sér um útgáfu [[mynt]]arinnar.<ref name="CuhajMichael2011">{{Cite book |last1=Cuhaj |first1=George S. |url=https://books.google.com/books?id=ZheUkxvWhs8C&pg=PT4 |title=Coins of the World: Canada |last2=Michael |first2=Thomas |publisher=[[Krause Publications]] |year=2011 |isbn=978-1-4402-3129-2 |page=4}}</ref> ===Stjórnsýslueiningar=== {{Sjá einnig|Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði}} [[Mynd:Political map of Canada.png|thumbnail|Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði.]] Kanada er sambandsríki tíu [[fylki|fylkja]] og þriggja [[sjálfstjórnarsvæði|sjálfstjórnarsvæða]]. Þessi svæði eru oft flokkuð í [[héruð Kanada|fjögur héruð]]: [[Vestur-Kanada]], [[Mið-Kanada]], [[Atlantshafsfylkin]] og [[Norður-Kanada]] ([[Austur-Kanada]] er notað yfir bæði Mið-Kanada og Atlantshafsfylkin).<ref name="HamelKeil2015">{{Cite book |last1=Hamel |first1=Pierre |url=https://books.google.com/books?id=rB-NBgAAQBAJ&pg=PA81 |title=Suburban Governance: A Global View |last2=Keil |first2=Roger |publisher=University of Toronto Press |year=2015 |isbn=978-1-4426-6357-2 |page=81}}</ref> Fylkin hafa meiri sjálfstjórn en sjálfstjórnarsvæðin og bera ábyrgð á félagslegri þjónustu eins og heilsugæslu, menntun og félagsaðstoð.<ref>{{Cite book |last1=Doern |first1=G. Bruce |url=https://books.google.com/books?id=FBXaFRZtKJsC&pg=RA1-PA1976 |title=Canadian Public Budgeting in the Age of Crises: Shifting Budgetary Domains and Temporal Budgeting |last2=Maslove |first2=Allan M. |last3=Prince |first3=Michael J. |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2013 |isbn=978-0-7735-8853-0 |page=1}}</ref> Samanlagt eru tekjur fylkjanna meiri en tekjur alríkisstjórnarinnar, sem er einstakt meðal sambandsríkja í heiminum. Alríkisstjórnin getur notað sínar tekjur til að framkvæma stefnu sína í fylkjunum, eins og til dæmis [[kanadísku heilsulögin]] frá 1984. Fylkin geta sagt sig frá stefnunni, en gera það sjaldnast. Alríkisstjórnin notar [[jöfnunargreiðslur]] til að jafna aðstöðu fylkjanna. <ref>{{Cite book |last1=Clemens |first1=Jason |url=https://books.google.com/books?id=yc6RakXxLy0C&pg=PA8 |title=Beyond Equalization: Examining Fiscal Transfers in a Broader Context |last2=Veldhuis |first2=Niels |publisher=[[Fraser Institute]] |year=2012 |isbn=978-0-88975-215-3 |page=8}}</ref> Helsti munurinn á fylki og sjálfstjórnarsvæði er að völd fylkjanna koma frá Stjórnarskrá Kanada, meðan stjórnir sjálfstjórnarsvæða fá sín völd frá [[Kanadíska þingið|kanadíska þinginu]].<ref name="OliverMacklem2017a">{{Cite book |last1=Oliver |first1=Peter |url=https://books.google.com/books?id=ulsvDwAAQBAJ&pg=PA498 |title=The Oxford Handbook of the Canadian Constitution |last2=Macklem |first2=Patrick |last3=Des Rosiers |first3=Nathalie |publisher=Oxford University Press |year=2017 |isbn=978-0-19-066482-4 |pages=498–499}}</ref> Samkvæmt stjórnarskránni deilir alríkisstjórnin völdum með fylkjunum.<ref name="Meligrana2004">{{Cite book |last=Meligrana |first=John |url=https://books.google.com/books?id=uL9hLqPSdi0C&pg=PA75 |title=Redrawing Local Government Boundaries: An International Study of Politics, Procedures, and Decisions |publisher=UBC Press |year=2004 |isbn=978-0-7748-0934-4 |page=75}}</ref> Þar sem skipting valds milli alríkisstjórnar og fylkja er skilgreind í stjórnarskránni þurfa allar breytingar á henni að fara gegnum stjórnarskrárbreytingarferli, en þingið getur einhliða breytt völdum sjálfstjórnarsvæðanna.<ref name="Nicholson1979">{{Cite book |last=Nicholson |first=Norman L. |url=https://books.google.com/books?id=Ek7cloNk3E8C&pg=PA174 |title=The boundaries of the Canadian Confederation |publisher=McGill-Queen's University Press |year=1979 |isbn=978-0-7705-1742-7 |pages=174–175}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align: center;" |+ Fylki Kanada |- ! scope="col" colspan="2" rowspan="2" | Fylki og<br />skammstöfun ! scope="col" colspan="2" | Borgir ! scope="col" rowspan="2" | Aðild að<br />{{shy|sambands|ríkinu}} ! scope="col" rowspan="2" | Manntal<br />(2021)<ref name=StatCan2021>{{cite web |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000101 |title=Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories |publisher=[[Statistics Canada]] |date=October 11, 2022 |access-date=October 11, 2022 |url-status=live |archive-date=February 9, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209134802/https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000101}}</ref> ! scope="col" rowspan="2" | Stærð<br />(km²) |- ! scope="col" | {{Shy|Höfuð|borg}} ! scope="col" | Stærsta borg |- ! scope="row" style="text-align:left;" | {{fáni|Alberta}} | AB | [[Edmonton]] | [[Calgary]] | {{dts|1905-09-01}} | {{right|4.262.635}} | {{right|661.848}} |- ! scope="row" style="text-align:left;" | {{fáni|Breska-Kólumbía}}<br />{{small|{{nobold|(British Columbia)}}}} | BC | [[Viktoría (Bresku-Kólumbíu)|Viktoría]] | [[Vancouver]] | {{dts|1871-07-20}} | {{right|5.000.879}} | {{right|944.735}} |- ! scope="row" style="text-align:left;" | {{fáni|Eyja Játvarðs prins}}<br />{{small|{{nobold|(Prince Edward Island)}}}} | PE | colspan="2" | [[Charlottetown]] | {{dts|1873-07-01}} | {{right|154.331}} | {{right|5.660}} |- ! scope="row" style="text-align:left;" | {{fáni|Manitóba}}<br />{{small|{{nobold|(Manitoba)}}}} | MB | colspan="2" | [[Winnipeg]] | {{dts|1870-07-15}} | {{right|1.342.153}} | {{right|647.797}} |- ! scope="row" style="text-align:left;" | {{fáni|Nova Scotia}}<br />{{small|{{nobold|(eða ''Nýja-Skotland'')}}}} | NS | colspan="2" | [[Halifax (Nova Scotia)|Halifax]] | {{dts|1867-07-01}} | {{right|969.383}} | {{right|55.284}} |- ! scope="row" style="text-align:left;" | {{fáni|Nýfundnaland og Labrador}}<br />{{small|{{nobold|(Newfoundland and Labrador)}}}} | NL | colspan="2" | [[St. John's (Nýfundnalandi og Labrador)|St. John's]] | {{dts|1949-03-31}} | {{right|510.550}} | {{right|405.212}} |- ! scope="row" style="text-align:left;" | {{fáni|Nýja-Brúnsvík}}<br />{{small|{{nobold|(New Brunswick)}}}} | NB | [[Fredericton]] | [[Moncton]] | rowspan="3" |{{dts|1867-07-01}} | {{right|775.610}} | {{right|72.908}} |- ! scope="row" style="text-align:left;" | {{fáni|Ontaríó}}<br />{{small|{{nobold|(Ontario)}}}} | ON | colspan="2" | [[Torontó]] | {{right|14.223.942}} | {{right|1.076.395}} |- ! scope="row" style="text-align:left;" | {{fáni|Québec}}<br />{{small|{{nobold|(Quebec)}}}} | QC | [[Québecborg]] | [[Montréal]] | {{right|8.501.833}} | {{right|1.542.056}} |- ! scope="row" style="text-align:left;" | {{fáni|Saskatchewan}} | SK | [[Regina]] | [[Saskatoon]] | {{dts|1905-09-01}} | {{right|1.132.505}} | {{right|651.036}} |- class="sortbottom" ! scope="row" colspan="5" | {{right|Alls}} ! {{right|{{nts|36873821}}}} ! {{right|{{nts|6062931}}}} |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align: center;" |+ Sjálfstjórnarsvæði Kanada |- ! scope="col" colspan="2" rowspan="2" | Svæði og<br />skammstöfun ! scope="col" colspan="2" | Borgir ! scope="col" rowspan="2" | Aðild að<br />{{shy|sambands|ríkinu}} ! scope="col" rowspan="2" | Manntal<br />(2021)<ref name=StatCan2021 /> ! scope="col" rowspan="2" | Stærð<br />(km²) |- ! scope="col" | {{Shy|Höfuð|borg}} ! scope="col" | Stærsta borg |- ! scope="row" style="text-align:left;" | {{fáni|Júkon}}<br />{{small|{{nobold|(Yukon)}}}} | YT | colspan="2" | [[Whitehorse]] | {{dts|1898-06-13}} | {{right|40.232}} | {{right|482.443}} |- ! scope="row" style="text-align:left;" | {{fáni|Norðvesturhéruðin}}<br />{{small|{{nobold|(Northwest Territories)}}}} | NT | colspan="2" | [[Yellowknife]] | {{dts|1870-07-15}} | {{right|41.070}} | {{right|1.346.106}} |- ! scope="row" style="text-align:left;" | {{fáni|Núnavút}}<br />{{small|{{nobold|(Nunavut)}}}} | NU | colspan="2" | [[Iqaluit]] | {{dts|1999-04-01}} | {{right|36.858}} | {{right|2.093.190}} |- class="sortbottom" ! scope="row" colspan="5" | {{right|Alls}} ! {{right|{{nts|118160}}}} ! {{right|{{nts|3921739}}}} |} ==Efnahagslíf== [[File:Toronto (15085972212).jpg|thumb|right|Fjármálahverfið í Torontó er önnur stærsta fjármálamiðstöð í Norður-Ameríku og í sjöunda sæti á heimsvísu.]] Kanada var [[Listi yfir lönd eftir vergri landsframleiðslu (KMJ)|10. stærsta hagkerfi heims]] árið 2018, með um það bil 1,73 billjónir bandaríkjadala verga landsframleiðslu.<ref name="GDP IMF">{{Cite web |date=April 2, 2019 |title=World Economic Outlook Database |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=44&pr.y=11&sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C546%2C213%2C962%2C911%2C674%2C314%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C836%2C918%2C558%2C748%2C138%2C618%2C196%2C624%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C626%2C449%2C628%2C564%2C228%2C565%2C924%2C283%2C233%2C853%2C632%2C288%2C636%2C293%2C634%2C566%2C238%2C964%2C662%2C182%2C960%2C359%2C423%2C453%2C935%2C968%2C128%2C922%2C611%2C714%2C321%2C862%2C243%2C135%2C248%2C716%2C469%2C456%2C253%2C722%2C642%2C942%2C643%2C718%2C939%2C724%2C734%2C576%2C644%2C936%2C819%2C961%2C172%2C813%2C132%2C726%2C646%2C199%2C648%2C733%2C915%2C184%2C134%2C524%2C652%2C361%2C174%2C362%2C328%2C364%2C258%2C732%2C656%2C366%2C654%2C144%2C336%2C146%2C263%2C463%2C268%2C528%2C532%2C923%2C944%2C738%2C176%2C578%2C534%2C537%2C536%2C742%2C429%2C866%2C433%2C369%2C178%2C744%2C436%2C186%2C136%2C925%2C343%2C869%2C158%2C746%2C439%2C926%2C916%2C466%2C664%2C112%2C826%2C111%2C542%2C298%2C967%2C927%2C443%2C846%2C917%2C299%2C544%2C582%2C941%2C474%2C446%2C754%2C666%2C698&s=NGDPD&grp=0&a=#cs120 |publisher=[[International Monetary Fund]]}}</ref> Kanada er eitt af [[spillingarvísitalan|minnst spilltu löndum heims]],<ref name="RotbergCarment2018">{{Cite book |last1=Rotberg |first1=Robert I. |url=https://books.google.com/books?id=ujOoDwAAQBAJ&pg=PT12 |title=Canada's Corruption at Home and Abroad |last2=Carment |first2=David |publisher=Taylor & Francis |year=2018 |isbn=978-1-351-57924-7 |page=12}}</ref> og er ein af helstu verslunarþjóðum heims, með mjög [[alþjóðavæðing|alþjóðavætt]] hagkerfi.<ref>{{Cite web |date=17. apríl 2008 |title=Latest release |url=http://www.wto.org/english/news_e/pres08_e/pr520_e.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605043028/http://www.wto.org/english/news_e/pres08_e/pr520_e.htm |archive-date=5. júní 2011 |publisher=World Trade Organization |access-date=23. maí 2011}}</ref><ref>{{Cite web |title=Index of Globalization 2010 |url=http://globalization.kof.ethz.ch/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120531222435/http://globalization.kof.ethz.ch/ |archive-date=31. maí 2012 |access-date=22. maí 2012 |publisher=KOF}}</ref> Hagkerfi Kanada er [[blandað hagkerfi]] sem situr hærra á lista yfir lönd eftir [[vísitala efnahagsfrelsis|vísitölu efnahagsfrelsis]] en bæði Bandaríkin og öll Evrópuríkin,<ref>{{Cite web |year=2013 |title=Index of Economic Freedom |url=http://www.heritage.org/Index/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130629215405/http://www.heritage.org/index/ |archive-date=29. júní 2013 |access-date=27. júní 2013 |publisher=[[The Heritage Foundation]] and [[The Wall Street Journal]]}}</ref> og tekjujöfnuður er tiltölulega mikill.<ref>{{Cite web |last=Kay |first=Jonathan |date=13. desember 2012 |title=Jonathan Kay: The Key to Canada's Economic Advantage Over the United States? Less Income Inequality |url=http://news.nationalpost.com/full-comment/jonathan-kay-the-key-to-canadas-economic-advantage-over-the-united-states-less-income-inequality |url-status=live |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160515131854/http%3A//news.nationalpost.com/full%2Dcomment/jonathan%2Dkay%2Dthe%2Dkey%2Dto%2Dcanadas%2Deconomic%2Dadvantage%2Dover%2Dthe%2Dunited%2Dstates%2Dless%2Dincome%2Dinequality |archive-date=2016-05-15 |website=[[National Post]] |access-date=2021-06-21 }}</ref> Meðalráðstöfunartekjur í Kanada eru töluvert hærri en meðaltal OECD-ríkja.<ref name="OECDBLI">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=GEIoDwAAQBAJ&pg=PP3 |title=Better Policies Policies for Stronger and More Inclusive Growth in Canada |date=16. júní 2017 |publisher=OECD |isbn=978-92-64-27794-6 |pages=3–}}</ref> [[Kauphöllin í Torontó]] er níunda stærsta kauphöll heims, með yfir 1.500 fyrirtæki á skrá og samanlagða fjárfestingu upp á meira en 2 billjón bandaríkjadali.<ref>{{Cite web |title=Monthly Reports |url=https://www.world-exchanges.org/our-work/statistics |publisher=World Federation of Exchanges}}. Nóvember 2018.</ref> Árið 2018 var heildarvelta kanadíska hagkerfisins með vörur og þjónustu 1,5 billjón kanadadalir.<ref name=econ/> Útflutningur var yfir 585 billjón kanadadalir, og innflutningur yfir 607 billjón dalir, þar af 391 frá Bandaríkjunum.<ref name="econ">{{Cite journal |year=2019 |title=Canada's State of Trade 2019 |url=https://www.international.gc.ca/gac-amc/publications/economist-economiste/state_of_trade-commerce_international-2019.aspx?lang=eng |journal=Canada's State of Trade |edition=20th |publisher=Global Affairs Canada |issn=2562-8313}}[https://www.international.gc.ca/gac-amc/assets/pdfs/publications/State-of-Trade-2019_eng.pdf PDF version]</ref> Árið 2018 var viðskiptahalli Kanada um 25 billjónir.<ref name=econ/> Vöxtur í námavinnslu, iðnframleiðslu og þjónustu frá upphafi 20. aldar hefur breytt hagkerfi Kanada úr dreifbýlu landbúnaðarhagkerfi, í nútímalegt iðnvætt hagkerfi.<ref name="HarrisMatthews1987l">{{Cite book |last1=Harris |first1=R. Cole |url=https://books.google.com/books?id=pD7vTXLqkugC&pg=PA2 |title=Historical Atlas of Canada: Addressing the Twentieth Century, 1891–1961 |last2=Matthews |first2=Geoffrey J. |publisher=University of Toronto Press |year=1987 |isbn=978-0-8020-3448-9 |page=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320150918/https://books.google.com/books?id=pD7vTXLqkugC&pg=PA2 |archive-date=20. mars 2018 |url-status=live}}</ref> Líkt og í öðrum [[þróað ríki|þróuðum ríkjum]] er [[þjónusta|þjónustugeirinn]] ríkjandi, með 2/3 hluta vinnuaflsins,<ref>{{Cite web |date=8. janúar 2009 |title=Employment by Industry |url=http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/econ40-eng.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524063742/http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/econ40-eng.htm |archive-date=24. maí 2011 |publisher=Statistics Canada |access-date=23. maí 2011}}</ref> en [[frumframleiðsla|frumframleiðslugeirinn]] er líka mjög mikilvægur, einkum [[skógarhögg]] og [[olíuvinnsla]].<ref name="SueyoshiGoto2018">{{Cite book |last1=Sueyoshi |first1=Toshiyuki |url=https://books.google.com/books?id=s0RKDwAAQBAJ&pg=PA496 |title=Environmental Assessment on Energy and Sustainability by Data Envelopment Analysis |last2=Goto |first2=Mika |publisher=Wiley |year=2018 |isbn=978-1-118-97933-4 |page=496}}</ref> Kanada er tæknilega þróað og iðnvætt ríki, sem er sjálfbjarga í orkumálum, vegna síns mikla náttúrulega forða af [[jarðefnaeldsneyti]], ásamt [[kjarnorka|kjarnorku-]] og [[vatnsorka|vatnsorkuframleiðslu]]. Nýting [[náttúrulegar auðlindir|náttúruauðlinda]] og viðskipti, þá sérstaklega við [[Bandaríkin]], hafa lengi skipt höfuðmáli fyrir efnahag landsins. Þrátt fyrir að fjölbreytni hafi almennt séð aukist í kanadísku efnahagslífi, eru enn mörg héruð, sem reiða sig á vinnslu og sölu afurða úr náttúruauðlindum. Samþætting hagkerfis Kanada við hagkerfi Bandaríkjanna hefur aukist mikið frá lokum [[Síðari heimsstyrjöld|Síðari heimsstyrjaldar]].<ref>{{Cite book |last1=Mosler |first1=David |url=https://books.google.com/books?id=l00i5PKYDwcC&pg=PA38 |title=The American Challenge: The World Resists US Liberalism |last2=Catley |first2=Bob |publisher=[[Ashgate Publishing]] |year=2013 |isbn=978-1-4094-9852-0 |page=38}}</ref> Árið 1965 gerðu löndin með sér fríverslunarsamning um bílaparta, [[Automotive Products Trade Agreement]].<ref name="KerrPerdikis2014">{{Cite book |last1=Kerr |first1=William |url=https://books.google.com/books?id=FEsjBAAAQBAJ&pg=PA96 |title=The Economics of International Commerce |last2=Perdikis |first2=Nicholas |publisher=[[Edward Elgar Publishing]] |year=2014 |isbn=978-1-78347-668-8 |page=96}}</ref> Á 8. áratugnum setti ríkisstjórn [[Pierre Trudeau]] upp [[National Energy Program]] (NEP) og [[Foreign Investment Review Agency]] (FIRA) til að bregðast við áhyggjum yfir sjálfbærni í orkumálum og erlendri fjárfestingu í iðnaði.<ref>{{Cite book |last1=Morck |first1=Randall |title=Governance, Multinationals, and Growth |last2=Tian |first2=Gloria |last3=Yeung |first3=Bernard |publisher=Edward Elgar Publishing |year=2005 |isbn=978-1-84376-909-5 |editor-last=Eden |editor-first=Lorraine |page=50 |chapter=Who owns whom? Economic nationalism and family controlled pyramidal groups in Canada |editor-last2=Dobson |editor-first2=Wendy |chapter-url=https://books.google.com/books?id=q4gt2xhqpSIC&pg=PA50}}</ref> Á 9. áratugnum lagði íhaldsstjórn [[Brian Mulroney]] NEP niður og breytti nafni FIRA í [[Invest in Canada|Investment Canada]] til að hvetja til erlendrar fjárfestingar.<ref>{{Cite journal |last=Hale |first=Geoffrey |date=Október 2008 |title=The Dog That Hasn't Barked: The Political Economy of Contemporary Debates on Canadian Foreign Investment Policies |journal=[[Canadian Journal of Political Science]] |volume=41 |issue=3 |pages=719–747 |doi=10.1017/S0008423908080785 |jstor=25166298|s2cid=154319169 }}</ref> [[Fríverslunarsamningur Kanada og Bandaríkjanna]] frá 1988 afnam tolla milli landanna og 1994 var samningurinn látinn ná einnig yfir Mexíkó þegar [[Fríverslunarsamningur Norður-Ameríku]] var gerður.<ref name="Nzongola-NtalajaKrieger2001">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=2wd30pXJxpYC&pg=PA569 |title=The Oxford Companion to Politics of the World |publisher=Oxford University Press |year=2001 |isbn=978-0-19-511739-4 |editor-last=Krieger |editor-first=Joel |edition=2nd |page=569}}</ref> [[Samvinnubanki|Samvinnubankakerfið]] er sterkt í Kanada sem er með hæsta hlutfall meðlima í [[lánafélag|lánafélögum]] í heimi.<ref name="KobrakMartin2018">{{Cite book |last1=Kobrak |first1=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=yw9aDwAAQBAJ&pg=PA220 |title=From Wall Street to Bay Street: The Origins and Evolution of American and Canadian Finance |last2=Martin |first2=Joe |publisher=University of Toronto Press |year=2018 |isbn=978-1-4426-1625-7 |page=220}}</ref> Kanada flytur út meira af orku en landið flytur inn.<ref name="SueyoshiGoto2018" /><ref name="energy">{{Cite book |last=Brown |first=Charles E |title=World Energy Resources |url=https://archive.org/details/worldenergyresou0000brow |publisher=Springer |year=2002 |isbn=978-3-540-42634-9 |pages=[https://archive.org/details/worldenergyresou0000brow/page/323 323], 378–389}}</ref> Atlantshafsmegin eru gaslindir undan strönd landsins og í Alberta eru stórar olíu- og gaslindir. [[Athabasca-olíusandarnir]] eiga líka þátt í því að olíubirgðir Kanada eru metnar vera 13% af heildarolíuforða heimsins, í þriðja sæti á eftir [[Venesúela]] og [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]].<ref name="Lopez-Vallejo2016">{{Cite book |last=Lopez-Vallejo |first=Marcela |url=https://books.google.com/books?id=fgDtCwAAQBAJ&pg=PA82 |title=Reconfiguring Global Climate Governance in North America: A Transregional Approach |publisher=Routledge |year=2016 |isbn=978-1-317-07042-9 |page=82}}</ref> Auk þess er Kanada einn af stærstu framleiðendum landbúnaðarvara í heiminum; Slétturnar í Kanada eru með stærstu ræktarlöndum [[korn]]s og [[repja|repju]] í heiminum.<ref>{{Cite web |year=2017 |title=Trade Ranking Report: Agriculture |url=https://www.fcc-fac.ca/fcc/knowledge/ag-economist/trade-ranking-report-agriculture-e.pdf |publisher=FCC |access-date=2021-06-21 |archive-date=2019-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003070556/https://www.fcc-fac.ca/fcc/knowledge/ag-economist/trade-ranking-report-agriculture-e.pdf |url-status=dead }}</ref> Samkvæmt [[Auðlindastofnun Kanada]] er landið leiðandi í útflutningi á [[sink]]i, [[úran]]i, [[gull]]i, [[nikkel]], [[platínumálmar|platínumálmum]], [[ál]]i, [[stál]]i, [[járngrýti]], [[kol]]um, [[blý]]i, [[kopar]], [[mólýbden]]i, [[kóbalt]]i og [[kadmín]]i.<ref name="Haldar2016">{{Cite book |last=Haldar |first=Swapan Kumar |url=https://books.google.com/books?id=3CDfCQAAQBAJ&pg=PA108 |title=Platinum-Nickel-Chromium Deposits: Geology, Exploration and Reserve Base |publisher=Elsevier Science |year=2016 |isbn=978-0-12-802086-9 |page=108}}</ref> Margir bæir í norðurhluta Kanada reiða sig á námavinnslu eða timburvinnslu fremur en landbúnað. Miðstöð iðnaðarframleiðslu í Kanada er í kringum Ontaríó og Québec þar sem [[bílaiðnaður]] og [[flugvélaiðnaður]] eru sérstaklega mikilvægar greinar.<ref>{{Cite web |date=22. janúar 2015 |title=Mapping Canada's Top Manufacturing Industries |url=https://www.ibisworld.com/media/2015/01/22/mapping-canadas-top-manufacturing-industries/ |website=Industry Insider}}</ref> ==Íbúar== Í manntali 2023 voru Kanadabúar 40 milljónir. Milli 1990 og 2008 fjölgaði Kanadabúum um 5,6 milljónir, eða 20,4%,<ref>{{Cite web |year=2011 |title=Energy Efficiency Trends in Canada, 1990 to 2008 |url=http://oee.nrcan.gc.ca/publications/statistics/trends10/chapter3.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222162432/http://oee.nrcan.gc.ca/publications/statistics/trends10/chapter3.cfm |archive-date=22. desember 2015 |access-date=13. desember 2015 |publisher=Natural Resources Canada}}</ref> og helsta ástæða fjölgunarinnar var aðflutningur.<ref>{{Cite book |last1=Edmonston |first1=Barry |url=https://books.google.com/books?id=VVYOgvFPvBEC&pg=PA181 |title=The Changing Canadian Population |last2=Fong |first2=Eric |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2011 |isbn=978-0-7735-3793-4 |page=181}}</ref> Aðflutningur fólks til Kanada er með því mesta sem gerist í heiminum, miðað við höfðatölu,<ref>{{Cite book |last=Zimmerman |first=Karla |url=https://books.google.com/books?id=kv4nlSWLT8UC&pg=PA51 |title=Canada |publisher=[[Lonely Planet]] |year=2008 |isbn=978-1-74104-571-0 |edition=10th |page=51}}</ref> aðallega vegna efnahagsstefnu landsins og vegna sameiningar fjölskyldna.<ref name="HollifieldMartin2014" /><ref name="BeaujotKerr2007j">{{Cite book |last1=Beaujot |first1=Roderic P. |url=https://books.google.com/books?id=CofPBh5BRhwC&pg=PA178 |title=The Changing Face of Canada: Essential Readings in Population |last2=Kerr |first2=Donald W. |publisher=Canadian Scholars' Press |year=2007 |isbn=978-1-55130-322-2 |page=178}}</ref> Bæði almenningur í Kanada og helstu stjórnmálaflokkar landsins styðja þessa aðflutninga.<ref name="HollifieldMartin2014">{{Cite book |last1=Hollifield |first1=James |url=https://books.google.com/books?id=Ys9jBAAAQBAJ&pg=PA11 |title=Controlling Immigration: A Global Perspective |last2=Martin |first2=Philip |last3=Orrenius |first3=Pia |publisher=[[Stanford University Press]] |year=2014 |isbn=978-0-8047-8627-0 |edition=3rd |page=11}}</ref><ref name="FreemanHansen2013">{{Cite book |last1=Freeman |first1=Gary P. |url=https://books.google.com/books?id=A0s03B_RjhIC&pg=PA8 |title=Immigration and Public Opinion in Liberal Democracies |last2=Hansen |first2=Randall |last3=Leal |first3=David L. |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-1-136-21161-4 |page=8}}</ref> Árið 2019 fluttust 341.180 innflytjendur til Kanada, aðallega frá Asíu.<ref>{{Cite web |last=Anderson |first=Stuart |date=18. febrúar 2020 |title=Immigrants Flock To Canada, While U.S. Declines |url=https://www.forbes.com/sites/stuartanderson/2020/02/18/immigrants-flock-to-canada-while-us-declines/ |website=Forbes |access-date=16. apríl 2020}}</ref> Helstu upprunalönd innflytjenda til Kanada eru Indland, Filippseyjar og Kína.<ref>{{Cite news |date=6. júní 2019 |title=Is Canada asking countries for a million immigrants? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-48466771}}</ref> Nýir innflytjendur hafa aðallega sest að á helstu þéttbýlissvæðum landsins, eins og Torontó, Montréal og Vancouver.<ref>{{Cite book |last=Grubel |first=Herbert G. |url=https://books.google.com/books?id=48LOyfxYihoC&pg=PA5 |title=The Effects of Mass Immigration on Canadian Living Standards and Society |publisher=Fraser Institute |year=2009 |isbn=978-0-88975-246-7 |page=5}}</ref> Kanada tekur líka við nokkrum fjölda [[flóttafólk]]s, eða um tíunda hluta allra flóttamanna sem fá hæli í heiminum á hverju ári. Kanada tók við yfir 28.000 flóttamönnum árið 2018.<ref>{{Cite web |title=2019 Annual Report to Parliament on Immigration |url=https://www.canada.ca/content/dam/ircc/migration/ircc/english/pdf/pub/annual-report-2019.pdf&ved=2ahUKEwjTzbT91dvtAhVFElkFHTpADOQ4ChAWMAJ6BAgGEAE&usg=AOvVaw2778i4CZyopbIr4md00X0- |access-date=19. desember 2020 |publisher=Minister of Immigration, Refugees and Citizenship. }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite web |last=Jason |first=Markusoff |date=23. janúar 2019 |title=Canada now brings in more refugees than the U.S. |url=https://www.macleans.ca/news/canada/refugee-resettlement-canada/ |website=Maclean's}}</ref> Þéttleiki byggðar er með því minnsta sem gerist í heiminum, eða aðeins 3,7 á ferkílómetra.<ref>{{Cite web |title=Population and dwelling counts, for Canada, provinces and territories, 2011 and 2006 censuses |url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/pd-pl/Table-Tableau.cfm?LANG=Eng&T=101&SR=1&S=10&O=A |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006234239/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/pd-pl/Table-Tableau.cfm?LANG=Eng&T=101&SR=1&S=10&O=A |archive-date=6. október 2014 |publisher=Statistics Canada}}</ref> Kanada nær frá 83. til 41. breiddargráðu norður, en um 95% íbúa landsins búa sunnan við 55. breiddargráðu.<ref name="OECD2014" /> Um 4/5 íbúa búa innan við 150 km frá landamærunum við Bandaríkin.<ref>{{Cite book |last=Custred |first=Glynn |url=https://archive.org/details/immigrationpolic0000unse/page/96 |title=Immigration policy and the terrorist threat in Canada and the United States |publisher=Fraser Institute |year=2008 |isbn=978-0-88975-235-1 |editor-last=Moens |editor-first=Alexander |page=[https://archive.org/details/immigrationpolic0000unse/page/96 96] |chapter=Security Threats on America's Borders |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HmiqBgnkAXYC&pg=PA96 }}</ref> Þéttbýlasti hluti landsins, með um helming íbúa, er [[Québec-Windsor-ræman]] í suðurhluta Québec og Ontaríó við Vötnin miklu og Lawrence-fljót.<ref name="McMurryShepherd2004">{{Cite book |last1=McMurry |first1=Peter H. |url=https://books.google.com/books?id=1giH-mvhhw8C&pg=PA391 |title=Particulate Matter Science for Policy Makers: A NARSTO Assessment |last2=Shepherd |first2=Marjorie F. |last3=Vickery |first3=James S. |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-84287-7 |page=391}}</ref><ref name="OECD2014">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=_mjWAgAAQBAJ&pg=PA142 |title=OECD Environmental Performance Reviews OECD Environmental Performance Reviews: Canada 2004 |publisher=OECD |year=2014 |isbn=978-92-64-10778-6 |pages=142–}}</ref> Önnur 30% búa í [[Lower Mainland]] í Bresku Kólumbíu og á [[Calgary-Edmonton-ræman|Calgary-Edmonton-ræmunni]] í Alberta.<ref>{{Cite web |year=2001 |title=Urban-rural population as a proportion of total population, Canada, provinces, territories and health regions |url=https://www.statcan.gc.ca/pub/82-221-x/00503/t/th/4062283-eng.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610194606/https://www.statcan.gc.ca/pub/82-221-x/00503/t/th/4062283-eng.htm |archive-date=10. júní 2011 |access-date=23. maí 2011 |publisher=Statistics Canada}}</ref> Meirihluti Kanadabúa, eða 67%, búa á heimili með fjölskyldu, 28,2% búa einir og 4,1% búa með óskyldum.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www150.statcan.gc.ca/n1/daily-quotidien/170802/dq170802a-eng.htm|title=The Daily — Families, households and marital status: Key results from the 2016 Census|publisher=Statistics Canada|date=2. ágúst 2017}}</ref> 6,3% búa með eldri kynslóð og 34,7% ungs fólks á aldrinum 20 til 34 ára býr hjá foreldrum.<ref name="auto"/> 69% búa í eigin húsnæði, og 58% af þeim er með húsnæðislán.<ref>{{Cite web|url=https://www150.statcan.gc.ca/n1/daily-quotidien/130911/dq130911b-eng.htm|title=The Daily — 2011 National Household Survey: Homeownership and shelter costs in Canada|first=Statistics Canada|last=Government of Canada|date=11. september 2013|website=www150.statcan.gc.ca}}</ref> ===Uppruni=== Samkvæmt manntalinu frá 2016 telur um 32% íbúa sig vera kanadíska að uppruna. Þar á eftir kemur enskur uppruni (18,2%), skoskur (13,9%), franskur (13,6%), írskur (13,4%), þýskur (9,6%), kínverskur (5,1%), ítalskur (4,6%), frá frumþjóðunum (4,4%), indverskur (4%), og úkraínskur (3,9%).<ref name="ethnicity">{{Cite web |date=25. október 2017 |title=Immigration and Ethnocultural Diversity Highlight Tables |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/hlt-fst/imm/Table.cfm?Lang=E&T=31&Geo=01&SO=4D |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027195802/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/hlt-fst/imm/Table.cfm?Lang=E&T=31&Geo=01&SO=4D |archive-date=27. október 2017 |publisher=Statistics Canada}}</ref> Í Kanada búa um 600 opinberlega viðurkenndar [[frumþjóðir Ameríku|frumþjóðir]], sem telja um 1,5 milljónir.<ref>{{Cite web |date=12. júní 2008 |title=Aboriginal Identity (8), Sex (3) and Age Groups (12) for the Population of Canada, Provinces, Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2006 Census&nbsp;– 20% Sample Data |url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=837928&GK=0&GRP=1&PID=89122&PRID=0&PTYPE=88971,97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2006&THEME=73&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111018234534/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=837928&GK=0&GRP=1&PID=89122&PRID=0&PTYPE=88971,97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2006&THEME=73&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |archive-date=18. október 2011 |website=2006 Census: Topic-based tabulations |publisher=Statistics Canada |access-date=18. september 2009}}</ref> Um 22,3% íbúa tilheyra svokölluðum [[sýnilegur minnihlutahópur|sýnilegum minnihlutahópi]] sem tekur ekki til frumbyggja en nær yfir Kanadabúa af suðurasískum eða kínverskum uppruna, og þeldökkra Kanadabúa.<ref name="Census Profile, 2016 Census">{{Cite web |date=8. febrúar 2017 |title=Census Profile, 2016 Census |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&TABID=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015095154/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&TABID=1 |archive-date=15. október 2017 |publisher=Statistics Canada |access-date=16. febrúar 2018}}</ref> Milli 2011 og 2018 fjölgaði í þessum hópi um 18,1%.<ref name="Census Profile, 2016 Census" /> Árið 1960 tilheyrðu innan við 2% íbúa Kanada sýnilegum minnihlutahópum.<ref>{{Cite web |last=Pendakur |first=Krishna |title=Visible Minorities and Aboriginal Peoples in Vancouver's Labour Market |url=http://www.rhdcc-hrsdc.gc.ca/eng/labour/equality/racism/racism_free_init/pendakur.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516021011/http://www.rhdcc-hrsdc.gc.ca/eng/labour/equality/racism/racism_free_init/pendakur.shtml |archive-date=16. maí 2011 |access-date=30. júní 2014 |publisher=Simon Fraser University}}</ref> ===Tungumál=== Mikill fjöldi tungumála er talaður af Kanadabúum en [[enska]] og [[franska]] eru móðurmál annars vegar 56% og hins vegar 21% íbúa landsins.<ref name="Highlightsb">{{Cite web |date=8. febrúar 2017 |title=Population by mother tongue and age groups (total), 2016 counts, for Canada, provinces and territories |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&TABID=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015095154/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&TABID=1 |archive-date=15. október 2017 |publisher=Statistics Canada}}</ref> Í austurfylkjunum [[Québec]] og [[Nýja-Brúnsvík|Nýju-Brúnsvík]], [[Ontaríó|austurhluta Ontaríó]] og í ákveðnum samfélögum [[Atlantshaf]]smegin og í vestri er mestmegnis töluð [[franska]]. [[Enska]] er töluð alls staðar annars staðar nema í ýmsum smærri samfélögum og meðal frumbyggja. Í manntali árið 2016 nefndu 7,3 milljónir Kanadabúa annað móðurmál en opinberu málin tvö. Meðal þeirra helstu eru [[mandarín]], [[púnjabíska]], [[spænska]], [[tagalog]], [[arabíska]], [[þýska]] og [[ítalska]]. Kanada er formlega tvítyngt ríki og franska og enska eru jafngild gagnvart stjórnkerfi og dómstólum alríkisins. Opinber [[minnihlutamál]] hafa eigin skóla í öllum fylkjum og sjálfstjórnarsvæðum.<ref>{{Cite web |date=16. júní 2009 |title=Official Languages and You |url=http://www.ocol-clo.gc.ca/html/faq1_e.php |publisher=Office of the Commissioner of Official Languages |access-date=10. september 2009 |archive-date=2009-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027121057/http://www.ocol-clo.gc.ca/html/faq1_e.php |url-status=dead }}</ref> Með [[Lög 101 (Kanada)|Lögum 101]] árið 1977 var franska gerð að opinberu máli í [[Québec]].<ref>{{Cite journal |last1=Bourhis |first1=Richard Y |last2=Montaruli |first2=Elisa |last3=Amiot |first3=Catherine E |date=2007 |title=Language planning and French-English bilingual communication: Montreal field studies from 1977 to 1997 |journal=[[International Journal of the Sociology of Language]] |volume=2007 |issue=185 |pages=187–224 |doi=10.1515/IJSL.2007.031 |s2cid=144320961}}</ref> Yfir 75% frönskumælandi Kanadabúa búa í Québec, en stórir hópar frönskumælandi íbúa eru líka búsettir í Nýju-Brúnsvík, Alberta og Manitóba. Stærsti hópur frönskumælandi íbúa utan Québec er í Ontaríó. Þar hefur franskan sérstaka stöðu en ekki sem opinbert mál. Nýja-Brúnsvík er eina fylkið, fyrir utan Québec, þar sem franska hefur opinbera stöðu en þar eru frönskumælandi um þriðjungur íbúa. Frönskumælandi íbúa sem rekja uppruna sinn til frönsku nýlendunnar Akadíu er líka að finna í Nova Scotia, Cape Breton-eyju og Eyju Játvarðs prins. Í öðrum fylkjum hefur franska ekki opinbera stöðu en er víða notuð sem kennslumál í skólum, við dómstóla og aðrar opinberar stofnanir, samhliða ensku. Í Manitóba, Ontaríó og Québec er franska leyfð í umræðum á þingi og lög eru gefin út á báðum málum. Meðal frumbyggja Kanada eru töluð mál sem skiptast í 11 málaættir og telja yfir 65 tungumál og mállýskur. Mörg frumbyggjamál hafa opinbera stöðu í Norðvesturhéruðunum. [[Inúktitút]] er móðurmál meirihluta íbúa í Núnavút og er þar eitt af þremur opinberum málum.<ref>{{Cite book |last=Russell |first=Peter H |title=Unfinished constitutional business?: rethinking indigenous self-determination |publisher=[[Aboriginal Studies Press]] |year=2005 |isbn=978-0-85575-466-2 |editor-last=Hocking |editor-first=Barbara |page=180 |chapter=Indigenous Self-Determination: Is Canada as Good as it Gets? |chapter-url=https://books.google.com/books?id=mxreMX_cf4EC&pg=PA180}}</ref> Mörg [[táknmál]] eru töluð í Kanada. [[Amerískt táknmál]] er víða talað og notað sem kennslumál í grunn- og framhaldsskólum. [[Québec-táknmál]] er aðallega talað í Québec.<ref name="BaileyDolby2002">{{Cite book |last1=Bailey |first1=Carole Sue |url=https://books.google.com/books?id=_D_ZRFm_4EsC&pg=PR11 |title=The Canadian Dictionary of ASL Canadian Cultural Society of the Dead |last2=Dolby |first2=Kathy |last3=Campbell |first3=Hilda Marian |publisher=University of Alberta |year=2002 |isbn=978-0-88864-300-1 |page=11}}</ref> ==Menning== [[File:Statue outside Union Station.jpg|thumb|upright|''Minnismerki um [[fjölmenning]]u'' eftir Francesco Pirelli í [[Torontó]].]] Menning Kanada er undir áhrifum frá fjölbreyttum uppruna íbúa, og stefnumál sem snúast um að viðhalda „[[réttlátt þjóðfélag|réttlátu þjóðfélagi]]“ eru varin sérstaklega í stjórnarskrá landsins.<ref name="LaSelva1996k">{{Cite book |last=LaSelva |first=Samuel Victor |url=https://books.google.com/books?id=rcqMl9MK_x0C&pg=PA86 |title=The Moral Foundations of Canadian Federalism: Paradoxes, Achievements, and Tragedies of Nationhood |publisher=McGill-Queen's University Press |year=1996 |isbn=978-0-7735-1422-5 |page=86}}</ref><ref>{{Cite book |last=Dyck |first=Rand |url=https://books.google.com/books?id=BUOoN8e5Ps0C&pg=PA88 |title=Canadian Politics |publisher=[[Cengage Learning]] |year=2011 |isbn=978-0-17-650343-7 |page=88}}</ref><ref name="Newman2012">{{Cite book |last=Newman |first=Stephen L. |url=https://books.google.com/books?id=ELWjuzADl7UC&pg=PA203 |title=Constitutional Politics in Canada and the United States |date=2012 |publisher=[[SUNY Press]] |isbn=978-0-7914-8584-2 |page=203}}</ref> Kanada hefur lagt áherslu á jafnrétti og þátttöku allra íbúa landsins.<ref name="GuoWong2015">{{Cite book |last1=Guo |first1=Shibao |url=https://books.google.com/books?id=HW8iCwAAQBAJ&pg=PA317 |title=Revisiting Multiculturalism in Canada: Theories, Policies and Debates |last2=Wong |first2=Lloyd |publisher=University of Calgary |year=2015 |isbn=978-94-6300-208-0 |page=317}}</ref> [[Fjölmenning]] er opinber stefna ríkisins og er oft talin með helstu afrekum Kanadabúa<ref name="Sikka2014v">{{Cite book |last=Sikka |first=Sonia |url=https://books.google.com/books?id=e4NLBAAAQBAJ&pg=PA237 |title=Multiculturalism and Religious Identity: Canada and India |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2014 |isbn=978-0-7735-9220-9 |page=237}}</ref> og lykileinkenni á sjálfsmynd þeirra.<ref name="JohnsonJoseph-Salisbury2018">{{Cite book |last1=Johnson |first1=Azeezat |url=https://books.google.com/books?id=Ib2rDwAAQBAJ&pg=PT148 |title=The Fire Now: Anti-Racist Scholarship in Times of Explicit Racial Violence |last2=Joseph-Salisbury |first2=Remi |last3=Kamunge |first3=Beth |date=2018 |publisher=Zed Books |isbn=978-1-78699-382-3 |page=148}}</ref><ref name="Caplow2001a">{{Cite book |last=Caplow |first=Theodore |url=https://books.google.com/books?id=JRunB0w4G-EC&pg=PA146 |title=Leviathan Transformed: Seven National States in the New Century |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2001 |isbn=978-0-7735-2304-3 |page=146}}</ref> Í Québec er sterk [[frönsk kanadísk menning]] sem hefur sérstöðu gagnvart ensku kanadísku meginstraumsmenningunni.<ref>{{Cite book |last1=Franklin |first1=Daniel P |url=https://books.google.com/books?id=NtvKidOH9pgC&pg=PA61 |title=Political Culture and Constitutionalism: A Comparative Approach |last2=Baun |first2=Michael J |publisher=Sharpe |year=1995 |isbn=978-1-56324-416-2 |page=61}}</ref> Menning Kanada er að minnsta kosti fræðilega séð mósaík ólíkra menningarstrauma staðbundinna upprunahópa.<ref>{{Cite journal |last1=Garcea |first1=Joseph |last2=Kirova |first2=Anna |last3=Wong |first3=Lloyd |date=January 2009 |title=Multiculturalism Discourses in Canada |journal=Canadian Ethnic Studies |volume=40 |issue=1 |pages=1–10 |doi=10.1353/ces.0.0069 |s2cid=144187704}}</ref> Sú nálgun Kanada að leggja áherslu á fjölmenningu, sem byggist á [[innflytjandi|aðflutningi]] útvalinna hópa, [[aðlögun]] og stöðvun öfgasinnaðrar þjóðernisstefnu, nýtur mikils almenns stuðnings.<ref name="Ambrosea">{{Cite journal |last1=Ambrosea |first1=Emma |last2=Muddea |first2=Cas |year=2015 |title=Canadian Multiculturalism and the Absence of the Far Right – Nationalism and Ethnic Politics |journal=Nationalism and Ethnic Politics |volume=21 |issue=2 |pages=213–236 |doi=10.1080/13537113.2015.1032033 |s2cid=145773856}}</ref> Opinber stefnumál eins og niðurgreitt heilbrigðiskerfi, hærri skattlagning til að dreifa auðlegðinni betur, niðurfelling [[dauðarefsing]]a, átak til að útrýma [[fátækt]], ströng [[vopnalög]], frjálslynd stefna í [[kvenfrelsi]]smálum og réttindum [[hinsegin]] fólks, lögleiðing [[dánaraðstoð]]ar og [[kannabis]]s, eru afleiðing þeirra pólitísku og menningarlegu gilda sem einkenna Kanada.<ref name="HollifieldMartin2014b">{{Cite book |last1=Hollifield |first1=James |url=https://books.google.com/books?id=oec_BAAAQBAJ&pg=PA103 |title=Controlling Immigration: A Global Perspective |last2=Martin |first2=Philip L. |last3=Orrenius |first3=Pia |publisher=Stanford University Press |year=2014 |isbn=978-0-8047-8735-2 |edition=3rd |page=103}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Bricker |first1=Darrell |title=What Canadians Think About Almost Everything |url=https://archive.org/details/whatcanadiansthi0000bric |last2=Wright |first2=John |publisher=Doubleday Canada |year=2005 |isbn=978-0-385-65985-7 |pages=[https://archive.org/details/whatcanadiansthi0000bric/page/8 8]–28}}</ref><ref>{{cite web |date=October 2016 |title=Exploring Canadian values |url=http://www.nanosresearch.com/sites/default/files/POLNAT-S15-T705.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170405113447/http://nanosresearch.com/sites/default/files/POLNAT-S15-T705.pdf |archive-date=April 5, 2017 |access-date=February 1, 2017 |publisher=Nanos Research}}</ref> Kanadabúar styðja líka almennt utanríkisstefnu landsins, hlutverk þess í friðargæslu, [[þjóðgarðar Kanada|þjóðgarðakerfið]] og „Réttindaskrá Kanada“.<ref name="polls">{{cite web |year=2011 |title=A literature review of Public Opinion Research on Canadian attitudes towards multiculturalism and immigration, 2006–2009 |url=http://www.cic.gc.ca/english/resources/research/por-multi-imm/sec02-1.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222133226/http://www.cic.gc.ca/english/resources/research/por-multi-imm/sec02-1.asp |archive-date=December 22, 2015 |access-date=December 18, 2015 |publisher=Government of Canada}}</ref><ref>{{cite web |year=2010 |title=Focus Canada (Final Report) |url=http://www.queensu.ca/cora/_files/fc2010report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204231952/http://www.queensu.ca/cora/_files/fc2010report.pdf |archive-date=February 4, 2016 |access-date=December 12, 2015 |publisher=Queen's University |page=4 (PDF page 8) |department=The Environics Institute}}</ref> Sögulega hefur Kanada verið undir miklum áhrifum frá [[bresk menning|breskri]] og [[frönsk menning|franskri]] menningu, auk [[frumbyggjamenning]]ar. [[Frumbyggjar Kanada]] hafa enn mikil áhrif á sjálfsmynd íbúa landsins með [[tungumál]]um sínum, myndlist og tónlist.<ref>{{Cite book |last=Magocsi |first=Paul R |url=https://books.google.com/books?id=GkAuYRVjlE8C&pg=PA3 |title=Aboriginal Peoples of Canada: a short introduction |publisher=University of Toronto Press |year=2002 |isbn=978-0-8020-3630-8 |pages=3–6}}</ref> Frá 20. öld hafa bæst við Kanadabúar af afrískum, karabískum og asískum uppruna.<ref name="TetteyPuplampu2005">{{Cite book |last1=Tettey |first1=Wisdom |url=https://books.google.com/books?id=QpoxptJZ73sC&pg=PA100 |title=The African Diaspora in Canada: Negotiating Identity & Belonging |last2=Puplampu |first2=Korbla P. |publisher=University of Calgary |year=2005 |isbn=978-1-55238-175-5 |page=100}}</ref> [[Kanadískur húmor]] er hluti af sjálfsmynd íbúa og birtist í [[kanadísk alþýðumenning|kanadískri alþýðumenningu]], bókmenntum, tónlist, myndlist og fjölmiðlum. Helstu einkenni hans eru háðsádeila og skopstælingar.<ref name="Nieguth2015">{{Cite book |last=Nieguth |first=Tim |url=https://books.google.com/books?id=wMjMCQAAQBAJ&pg=PA188 |title=The Politics of Popular Culture: Negotiating Power, Identity, and Place |publisher=McGill-Queen's University Press |year=2015 |isbn=978-0-7735-9685-6 |page=188}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|4035|Hvenær fékk Kanada sjálfstæði?}} * {{Vísindavefurinn|3559|Hvaða tungumál eru töluð í Kanada?}} * {{Vísindavefurinn|50624|Hver er stærsti skógur Kanada?}} {{Kanada}} {{Norður-Ameríka}} {{Breska samveldið}} {{Atlantshafsbandalagið}} {{APEC}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} {{G-20}} {{Fríverslunarsamningur Norður-Ameríku}} [[Flokkur:Kanada| ]] [[Flokkur:Konungsveldi]] [[Flokkur:Ameríka]] 6clga9v104z5demgx1txuhocbr0vh0o 0 8336 1979884 1964349 2026-09-23T09:13:02Z ~2026-51207-76 121027 dsfgosjpgjer0 1979884 wikitext text/x-wiki {{Aðgreiningartengill|Jón Sigurðsson|Jón Sigurðsson}} {{Forsætisráðherra | nafn = Jón Sigurðsson | mynd = Sigurðsson by Þorláksson.jpg | myndatexti1 = Málverk [[Þórarinn B. Þorláksson|Þórarins B. Þorlákssonar]] af Jóni Sigurðssyni. | titill= [[Forseti Alþingis]] | stjórnartíð_start = 2. júlí 1849 | stjórnartíð_end = 10. ágúst 1853 | stjórnartíð_start2 = 1. júlí 1857 | stjórnartíð_end2 = 17. ágúst 1857 | stjórnartíð_start3 = 1. júlí 1867 | stjórnartíð_end3 = 1877 | fæðingarnafn = Jón Sigurðsson | fæddur = 17. júní 1811 | fæðingarstaður = [[Hrafnseyri]] í [[Arnarfjörður|Arnarfirði]] á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]], [[Ísland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1879|12|7|1811|6|17}} | dánarstaður = [[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]u | þekktur_fyrir = Að vera leiðtogi íslensku sjálfstæðisbaráttunnar á 19. öld. | starf = Ritstjóri, stjórnmálamaður | háskóli = [[Kaupmannahafnarháskóli]] | maki = [[Ingibjörg Einarsdóttir]] (g. 1845) | foreldrar = Sigurður Jónsson og Þórdís Jónsdóttir |AÞ_CV = 6 |AÞ_frá1 = 1845 |AÞ_til1 = 1879 |AÞ_kjördæmi1= [[Ísafjarðarsýsla|Ísafj.]] |undirskrift = Jón Sigurðsson undirskrift.png }} '''Jón Sigurðsson''' (17. júní 1811 – 7. desember 1879), oft nefndur '''Jón forseti''', var helsti leiðtogi Ísledivjpoejifunbidfubnzsvnoabnfinpbvjfodbfeoabnfiduvnidfuniarwunviafunbpidfn pdniupanvoenveubivheauvnjksdnvinndinga í [[Sjálfstæðisbarátta Íslendinga|sjálfstæðisbaráttunni]] á 19. öld. Til þess að minnast hans var fæðingardagur hans valinn sem sá dagur sem [[Háskóli Íslands]] var stofnaður árið 1911 og sem [[Íslenski þjóðhátíðardagurinn|þjóðhátíðardagur Íslendinga]] („17. júní“) þegar [[lýðveldið Ísland]] var stofnað þann 17. júní árið 1944. == Uppeldi og nám == Jón Sigurðsson fæddist 17. júní árið 1811 á [[Hrafnseyri]] í [[Arnarfjörður|Arnarfirði]] á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]]. Hann fæddist á Bótolfsvöku (á laugardegi). Hann var skírður í höfuðið á móðurafa sínum, Jóni Ásgeirssyni. Faðir hans var Sigurður Jónsson, prestur og móðir hans Þórdís Jónsdóttir, húsfreyja. Jón átti tvö systkini: Jens og Margréti. Margrét ól manninn á Vestfjörðum og gerðist bóndi á [[Steinanes]]i í Arnarfirði. Jens fluttist síðar til [[Reykjavík]]ur og gerðist kennari og rektor [[Lærði skólinn|Lærða skólans]]. Á uppvaxtarárunum stundaði Jón nám hjá föður sínum. Jón fluttist til [[Reykjavík]]ur átján ára gamall og tók stúdentspróf árið 1829 með ágætiseinkunn. Í Reykjavík vann hann í verslun föðurbróður síns, Einars Jónssonar, og þannig kynntist hann verðandi eiginkonu sinni Ingibjörgu, sem var dóttir Einars. Vorið 1830 réðist Jón til starfa sem [[biskupsritari]] hjá [[Steingrímur Jónsson|Steingrími Jónssyni]], [[biskup Íslands|biskupi Íslands]] í [[Laugarnes]]i. Steingrímur átti stæðilegt bókasafn og fékk Jón afnot af því. Þar vaknaði áhugi hans á [[saga Íslands|sögu Íslands]] og [[íslensk menning|menningu]]. Jón hélt til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] árið 1833 til náms og þar bjó hann til æviloka. Í fyrstu nam hann [[málfræði]] en þá fékk hann styrk frá gjafasjóði Árna Magnússonar og sneri sér að lestri íslenskra bókmennta og seinna sögu við [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]]. Hann lauk þó aldrei prófi. Hann vann sem málvísindamaður hjá [[Árnasafn]]i. Sem slíkur var hann fenginn til að aðstoða færeyska prestinn Hammershaimb við að gera færeyskt ritmál og réð því að færeysk stafsetning tekur mið af uppruna orða miklu fremur en framburði. Þá var hann aðalmaðurinn á bak við tímaritið [[Ný félagsrit]] allan tímann sem það kom út á árunum 1841-73. Jón var kosinn þingmaður [[Ísafjarðarsýsla|Ísafjarðarsýslu]] árið 1844 og sótti hann Ísland heim á ný árið 1845 til þess að geta setið á Alþingi. Jón sat sem [[forseti Alþingis]] árin 1849-53, einn og hálfan mánuð árið 1857 og loks frá 1867–77. Viðurnefnið ''forseti'' fékk hann hins vegar vegna þess að hann var frá 1851 forseti Hafnardeildar [[Hið íslenska bókmenntafélag|Hins íslenska bókmenntafélags]]. Á tímabilinu sem Jón var þingmaður kom Alþingi saman annað hvert ár og stóð í sex vikur. Jón gat því búið í Kaupmannahöfn en komið heim og sótt þing. Einn helsti stuðningsmaður heima í héraði var varaþingmaður Jóns, [[Magnús Einarsson á Hvilft]] í [[Önundarfjörður|Önundarfirði]] og segir í skrifum [[Lúðvík Kristjánsson|Lúðvíks Kristjánssonar]], fræðimaður, að berlega sé ljóst að Magnús á Hvilft er maðurinn sem Íslendingar eiga að þakka hina traustu forystu í baklandi Jóns á Vestfjörðum og gaf honum undirstöðu til sinnar kröftugu sjálfstæðisbaráttu. Eiginkona Jóns var [[Ingibjörg Einarsdóttir]], sem sat í festum heima á Íslandi í tólf ár frá 1833 en þau giftust loks þegar hann kom heim á þingið 1845 þann 4. september. Nokkur aldursmunur var á hjónunum, hún var sjö árum eldri. Hjónin voru bræðrabörn eignuðust engin börn. Þau ólu upp systurson Jóns, Sigurð Jónsson, frá því hann var átta ára. Þau fluttust saman til Kaupmannahafnar og bjuggu lengst á Øster Voldgade 8 (sem núna heitir Øster Voldgade 12 ([[Jónshús]])), en þar voru þau frá árinu 1852 til andláts Jóns 1879. Götuna kölluðu Íslendingar ''Austurvegg''. == Sjálfstæðisbaráttan == Frá Danmörku átti Jón í samskiptum við fjölda Íslendinga bréfleiðis. Varðveist hafa yfir 6.000 sendibréf til Jóns frá um 870 bréfriturum. Jón var sérlega iðjusamur og tilbúinn að gera samlöndum sínum ýmsa greiða. Hann var í ágætri stöðu til áhrifa í Kaupmannahöfn og leituðu margir til hans, meðal annars til þess að biðja um lán. Fyrir vikið varð Jón vinsæll meðal Íslendinga. Einn helsti samstarfsmaður Jóns var nafni hans [[Jón Guðmundsson]], ritstjóri. Hann var stundum kallaður skuggi Jóns Sigurðssonar. {{tilvitnun2|Alþing á að vekja og glæða þjóðlífið og þjóðarandann, skólinn á að tendra hið andliga ljós , og hið andliga afl, og veita alla þá þekkíngu sem gjöra má menn hæfiliga til framkvæmdar öllu góðu, sem auðið má verða. Verzlunin á að styrkja þjóðaraflið líkamliga, færa velmegun í landið, auka og bæta atvinnuvegi og handiðnir, og efla með því aptur hið andliga, svo það verði á ny stofn annarra enn æðri og betri framfara og blómgunar eptir því sem tímar líða fram.|[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2015210 Ný félagsrit, Megintexti (01.01.1842), Blaðsíða 67]}} [[Konungur Danmerkur]] afsalaði sér [[einveldi]] árið 1848 og við það tækifæri ritaði Jón ''[[Hugvekja til Íslendinga|Hugvekju til Íslendinga]]'' þar sem hann hvatti Íslendinga til baráttu fyrir sjálfstæði. Greinin birtist í Nýjum félagsritum það ár. Rök hans voru þau að við afnám einveldisins væri Ísland orðið að sjálfstæðu landi, líkt og fyrir [[Gamli sáttmáli|Gamla sáttmála]]. Á [[þjóðfundurinn 1851|þjóðfundinum 1851]] lagði hópur Íslendinga fram mótfrumvarp við frumvarp Danakonungs um stjórnskipun Íslands. [[Jørgen Ditlev Trampe]], stiftamtmaður Danakonungs á Íslandi, neitaði frumvarpinu framgöngu og brást þá Jón við og mótmælti framgöngu Trampe. Undir tóku viðstaddir með hinum fleygu orðum „[[Vér mótmælum allir]]“. Þessi atburður er talin marka þau tímamót að þaðan af var Jón talinn óumdeildur leiðtogi sjálfstæðisbaráttunnar. Eftir þjóðfundinn ganga sögur um að dönsk yfirvöld vildu ráða Jón af dögum en seinni rannsóknir benda til þess að ekkert sé til í því.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/frett.html?nid=1091907|titill=Ráðgerðu dönsk yfirvöld að myrða Jón Sigurðsson?|ár=2004|mánuður=4. júlí|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref> Jón beitti sér fyrir [[verslunarfrelsi]], m.a. með útgáfu ritgerðar um verslun á Íslandi sem kom út árið 1843 þar sem hann vísar í verk [[Adam Smith]]s. Þrátt fyrir afnám [[einokunarverslun]]ar 1787 var verslun við aðra en þegna Danakonungs áfram bönnuð. [[Mynd:Reykjavik-Holavallakg-Jonforseti.JPG|thumb|right|Á legsteini Jóns í Hólavallagarði stendur „''Stein þenna reistu honum landar hans 1881''“.]] Jón lést 7. desember 1879 eftir langvinn veikindi. Ingibjörg eiginkona hans lést níu dögum seinna og eru þau bæði grafin í [[Hólavallagarður|Hólavallagarði]]. == Minning Jóns == [[Mynd:Iceland 10 Kronur 1928 Banknote, Obverse only.jpg|thumb|right|Jón á tíu króna seðli frá árinu 1928.]] [[Mynd:Funeral of Jón Sigurdsson.jpg|thumb|Jarðarför Jóns Sigurðssonar.]] [[Mynd:JónS.gröf.jpg|thumb|Krans á gröf Jóns rétt eftir 17. júní.]] Húsið, sem Jón og Ingibjörg kona hans bjuggu í Kaupmannahöfn, er á Øster Voldgade 12 (var áður númer 8) og heitir [[Jónshús]]. Það er í eigu íslensku ríkisstjórnarinnar og er rekið sem safn í minningu hans. Við Hrafnseyri, fæðingarstað Jóns, er einnig rekið Safn Jóns Sigurðssonar. Stytta af Jóni, eftir [[Einar Jónsson]], stóð upphaflega fyrir framan [[Stjórnarráðshúsið]] við Lækjargötu og var afhjúpuð 10. september 1911 af [[Kristján Jónsson (dómsstjóri og ráðherra)|Kristjáni Jónssyni]] ráðherra. Styttan var flutt árið 1931 á [[Austurvöllur|Austurvöll]] fyrir framan [[Alþingishúsið]], líkt og fyrst var lagt til og hefur verið þar síðan. 17. júní er einnig haldinn hátíðlegur þar sem minningu Jóns er haldið á lofti. Mynd af Jóni prýðir íslenska 500 króna seðilinn. Andlit hans er einnig [[vatnsmerki]]ð á öllum íslenskum peningaseðlum. Jóns er getið í [[söguleg skáldsaga|sögulegu skáldsögunni]] ''[[Þegar kóngur kom]]'' eftir [[Helgi Ingólfsson|Helga Ingólfsson]]. == Tilvitnanir == {{reflist}} == Heimildir == * Guðjón Friðriksson. 2002. ''Jón Sigurðsson- Ævisaga- Fyrra bindi.'' Mál og menning, Reykjavík. * Guðjón Friðriksson. 2003. ''Jón Sigurðsson- Ævisaga- Seinna bindi.'' Mál og menning, Reykjavík. == Tenglar == {{commonscat|Jón Sigurðsson|Jóni Sigurðssyni}} * [http://www.althingi.is/jon_sigurdsson/ Þingstörf Jóns Sigurðssonar á vef Alþingis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120412161137/http://www.althingi.is/jon_sigurdsson/ |date=2012-04-12 }} * [http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=6 Æviágrip á vef Alþingis] * [https://www.hrafnseyri.is/ Vefur um Hrafnseyrar-safnið] * [http://www.jonshus.is Heimasíða Jónshúss] * [http://www.heimastjorn.is/leidin-til-sjalfstaedis/Jon-Sigurdsson/ Vefur um Heimastjórnina 1904 umfjöllun um Jón] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111202331/http://www.heimastjorn.is/leidin-til-sjalfstaedis/Jon-Sigurdsson/ |date=2012-01-11 }} * [http://baekur.is/is/search/J$00f3n+Sigur$00f0sson/AUTHOR Verk eftir Jón Sigurðsson á Bækur.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523123754/http://baekur.is/is/search/J$00f3n+Sigur$00f0sson/AUTHOR |date=2013-05-23 }} * [https://www.jonsigurdsson.is/ Vefur tileinkaður Jóni Sigurðssyni] * [https://handrit.is/is/biography/view/JonSig004 Handrit Jóns Sigurðssonar á Handrit.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} === Vísindavefurinn === * {{vísindavefurinn|3569|Hver var Jón Sigurðsson?}} * {{vísindavefurinn|3573|Fyrir framan hvaða byggingu stóð minnisvarðinn um Jón Sigurðsson upphaflega?}} * {{vísindavefurinn|3589|Getið þið sagt mér hvað faðir Jóns Sigurðsonar og móðir unnu við? Hvar fæddust þau?}} * {{vísindavefurinn|6113|Hver var röksemdafærsla Jóns Sigurðssonar fyrir aukinni sjálfstjórn Íslendinga?}} * {{vísindavefurinn|2006|Hvað voru Ný félagsrit?}} * [http://islandsmyndir.is/html_skjol/vestfirdir/Hrafnseyri-2011/index.html Ljósmyndir af safnahúsinu á Hrafnseyri í borði islandsmyndir.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926112731/http://www.islandsmyndir.is/html_skjol/vestfirdir/Hrafnseyri-2011/index.html |date=2012-09-26 }} === Blaða- og tímaritsgreinar === * [http://www.timarit.is/titlebrowse.jsp?t_id=300030&lang=0 Ný félagsrit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029192637/http://www.timarit.is/titlebrowse.jsp?t_id=300030&lang=0 |date=2007-10-29 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=304079&pageSelected=0&lang=0 Greinin „Hugvekja til Íslendinga“ í Nýjum félagsritum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=311422&pageSelected=0&lang=0 Ræða Jóns Jónssonar sagnfræðings á Alþingi þann 17. júní 1911]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Þjóðviljinn 23. júní 1911 * [http://www.timarit.is/?issueID=312265&pageSelected=0&lang=0 ''Jón Sigurðsson'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, grein í tímaritinu Reykjavík 17. júní 1911 * [http://www.timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=2&lang=0 ''Nánustu ættingjar Jóns Sigurðssonar''; grein í Morgunblaðinu 17. júní 1961] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523031311/http://timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=2&lang=0 |date=2013-05-23 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=8&lang=0 ''Á Hrafnseyri 17. júní 1911''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523031356/http://timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=8&lang=0 |date=2013-05-23 }}, Morgunblaðið 17. júní 1961 * [http://www.timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=10&lang=0 ''Svipmyndir úr lífi Jóns forseta''; grein í Morgunblaðinu 17. júní 1961]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=416485&pageSelected=2&lang=0 ''Á Jólum hjá Jóni Sigurðssyni''; í Lesbók Morgunblaðsins 1933]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} grein eftir [[Indriði Einarsson|Indriða Einarsson]] leikskáld * [http://www.timarit.is/?issueID=409714&pageSelected=0&lang=0 ''Jón Sigurðsson forseti - þjóðskörungur Íslands''; grein í Morgunblaðinu 1944]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3296606 ''O´Connell, hin irska fyrirmynd Jóns Sigurðssonar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2354720 ''Jón Sigurðsson''; grein í Vísi 1961] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1325785 ''Í íbúð Jóns Sigurðssonar''; grein í Morgunblaðinu 1959] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000524725 ''Jón Sigurðsson, fyrsti hagfræðingurinn'' ;Vísbending 20.12.2002] * [https://timarit.is/page/6531437?iabr=on#page/n65/mode/1up/search/sigurður%20s%C3%ADvertsen Hvers vegna var Jón Sigurðsson ekki á þjóðhátíðinni 1874?;] [[Lúðvík Kristjánsson]], Skírnir janúar 1979, bls. 64&ndash;99. * [https://timarit.is/page/4323426?iabr=on#page/n6/mode/1up Yfirlit yfir æfi Jóns Sigurðssonar;] Eiríkur Briem, Andvari janúar 1880, bls. 1&ndash;13. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Þórður Sveinbjörnsson]] | titill=[[Forseti Alþingis]] | frá=2. júlí 1849 | til=10. ágúst 1853 | eftir=[[Hannes Stephensen]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Hannes Stephensen]] | titill=[[Forseti Alþingis]] | frá=1. júlí 1857 | til=17. ágúst 1857 | eftir=[[Jón Guðmundsson]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Halldór Jónsson]] | titill=[[Forseti Alþingis]] | frá=1. júlí 1867 | til=1877 | eftir=[[Pétur Pétursson]]}} {{Töfluendir}} {{fd|1811|1879}} [[Flokkur:Forsetar Alþingis]] [[Flokkur:Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla]] [[Flokkur:Íslenskir sagnfræðingar]] [[Flokkur:Íslenskir stjórnmálamenn]] [[Flokkur:Sjálfstæðisbarátta Íslendinga]] [[Flokkur:Íslenskir sjálfstæðismenn]] 8mvyt2klmd05987evlzj3pcuqvtjy5n 1979885 1979884 2026-09-23T09:15:16Z ~2026-51207-76 121027 ollu 1979885 wikitext text/x-wiki {{Aðgreiningartengill|Jón Sigurðsson|Jón Sigurðsson}} {{Forsætisráðherra | nafn = Jón Sigurðsson | mynd = Sigurðsson by Þorláksson.jpg | myndatexti1 = Málverk [[Þórarinn B. Þorláksson|Þórarins B. Þorlákssonar]] af Jóni Sigurðssyni. | titill= [[Forseti Alþingis]] | stjórnartíð_start = 2. júlí 1849 | stjórnartíð_end = 10. ágúst 1853 | stjórnartíð_start2 = 1. júlí 1857 | stjórnartíð_end2 = 17. ágúst 1857 | stjórnartíð_start3 = 1. júlí 1867 | stjórnartíð_end3 = 1877 | fæðingarnafn = Jón Sigurðsson | fæddur = 17. júní 1811 | fæðingarstaður = [[Hrafnseyri]] í [[Arnarfjörður|Arnarfirði]] á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]], [[Ísland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1879|12|7|1811|6|17}} | dánarstaður = [[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]u | þekktur_fyrir = Að vera leiðtogi íslensku sjálfstæðisbaráttunnar á 19. öld. | starf = Ritstjóri, stjórnmálamaður | háskóli = [[Kaupmannahafnarháskóli]] | maki = [[Ingibjörg Einarsdóttir]] (g. 1845) | foreldrar = Sigurður Jónsson og Þórdís Jónsdóttir |AÞ_CV = 6 |AÞ_frá1 = 1845 |AÞ_til1 = 1879 |AÞ_kjördæmi1= [[Ísafjarðarsýsla|Ísafj.]] |undirskrift = Jón Sigurðsson undirskrift.png }} '''Jón Sigurðsson''' (17. júní 1811 – 7. desember 1879), oft nefndur '''Jón forseti''', var helsti leiðtogi íslendinndinga í [[Sjálfstæðisbarátta Íslendinga|sjálfstæðisbaráttunni]] á 19. öld. Til þess að minnast hans var fæðingardagur hans valinn sem sá dagur sem [[Háskóli Íslands]] var stofnaður árið 1911 og sem [[Íslenski þjóðhátíðardagurinn|þjóðhátíðardagur Íslendinga]] („17. júní“) þegar [[lýðveldið Ísland]] var stofnað þann 17. júní árið 1944. == Uppeldi og nám == Jón Sigurðsson fæddist 17. júní árið 1811 á [[Hrafnseyri]] í [[Arnarfjörður|Arnarfirði]] á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]]. Hann fæddist á Bótolfsvöku (á laugardegi). Hann var skírður í höfuðið á móðurafa sínum, Jóni Ásgeirssyni. Faðir hans var Sigurður Jónsson, prestur og móðir hans Þórdís Jónsdóttir, húsfreyja. Jón átti tvö systkini: Jens og Margréti. Margrét ól manninn á Vestfjörðum og gerðist bóndi á [[Steinanes]]i í Arnarfirði. Jens fluttist síðar til [[Reykjavík]]ur og gerðist kennari og rektor [[Lærði skólinn|Lærða skólans]]. Á uppvaxtarárunum stundaði Jón nám hjá föður sínum. Jón fluttist til [[Reykjavík]]ur átján ára gamall og tók stúdentspróf árið 1829 með ágætiseinkunn. Í Reykjavík vann hann í verslun föðurbróður síns, Einars Jónssonar, og þannig kynntist hann verðandi eiginkonu sinni Ingibjörgu, sem var dóttir Einars. Vorið 1830 réðist Jón til starfa sem [[biskupsritari]] hjá [[Steingrímur Jónsson|Steingrími Jónssyni]], [[biskup Íslands|biskupi Íslands]] í [[Laugarnes]]i. Steingrímur átti stæðilegt bókasafn og fékk Jón afnot af því. Þar vaknaði áhugi hans á [[saga Íslands|sögu Íslands]] og [[íslensk menning|menningu]]. Jón hélt til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] árið 1833 til náms og þar bjó hann til æviloka. Í fyrstu nam hann [[málfræði]] en þá fékk hann styrk frá gjafasjóði Árna Magnússonar og sneri sér að lestri íslenskra bókmennta og seinna sögu við [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]]. Hann lauk þó aldrei prófi. Hann vann sem málvísindamaður hjá [[Árnasafn]]i. Sem slíkur var hann fenginn til að aðstoða færeyska prestinn Hammershaimb við að gera færeyskt ritmál og réð því að færeysk stafsetning tekur mið af uppruna orða miklu fremur en framburði. Þá var hann aðalmaðurinn á bak við tímaritið [[Ný félagsrit]] allan tímann sem það kom út á árunum 1841-73. Jón var kosinn þingmaður [[Ísafjarðarsýsla|Ísafjarðarsýslu]] árið 1844 og sótti hann Ísland heim á ný árið 1845 til þess að geta setið á Alþingi. Jón sat sem [[forseti Alþingis]] árin 1849-53, einn og hálfan mánuð árið 1857 og loks frá 1867–77. Viðurnefnið ''forseti'' fékk hann hins vegar vegna þess að hann var frá 1851 forseti Hafnardeildar [[Hið íslenska bókmenntafélag|Hins íslenska bókmenntafélags]]. Á tímabilinu sem Jón var þingmaður kom Alþingi saman annað hvert ár og stóð í sex vikur. Jón gat því búið í Kaupmannahöfn en komið heim og sótt þing. Einn helsti stuðningsmaður heima í héraði var varaþingmaður Jóns, [[Magnús Einarsson á Hvilft]] í [[Önundarfjörður|Önundarfirði]] og segir í skrifum [[Lúðvík Kristjánsson|Lúðvíks Kristjánssonar]], fræðimaður, að berlega sé ljóst að Magnús á Hvilft er maðurinn sem Íslendingar eiga að þakka hina traustu forystu í baklandi Jóns á Vestfjörðum og gaf honum undirstöðu til sinnar kröftugu sjálfstæðisbaráttu. Eiginkona Jóns var [[Ingibjörg Einarsdóttir]], sem sat í festum heima á Íslandi í tólf ár frá 1833 en þau giftust loks þegar hann kom heim á þingið 1845 þann 4. september. Nokkur aldursmunur var á hjónunum, hún var sjö árum eldri. Hjónin voru bræðrabörn eignuðust engin börn. Þau ólu upp systurson Jóns, Sigurð Jónsson, frá því hann var átta ára. Þau fluttust saman til Kaupmannahafnar og bjuggu lengst á Øster Voldgade 8 (sem núna heitir Øster Voldgade 12 ([[Jónshús]])), en þar voru þau frá árinu 1852 til andláts Jóns 1879. Götuna kölluðu Íslendingar ''Austurvegg''. == Sjálfstæðisbaráttan == Frá Danmörku átti Jón í samskiptum við fjölda Íslendinga bréfleiðis. Varðveist hafa yfir 6.000 sendibréf til Jóns frá um 870 bréfriturum. Jón var sérlega iðjusamur og tilbúinn að gera samlöndum sínum ýmsa greiða. Hann var í ágætri stöðu til áhrifa í Kaupmannahöfn og leituðu margir til hans, meðal annars til þess að biðja um lán. Fyrir vikið varð Jón vinsæll meðal Íslendinga. Einn helsti samstarfsmaður Jóns var nafni hans [[Jón Guðmundsson]], ritstjóri. Hann var stundum kallaður skuggi Jóns Sigurðssonar. {{tilvitnun2|Alþing á að vekja og glæða þjóðlífið og þjóðarandann, skólinn á að tendra hið andliga ljós , og hið andliga afl, og veita alla þá þekkíngu sem gjöra má menn hæfiliga til framkvæmdar öllu góðu, sem auðið má verða. Verzlunin á að styrkja þjóðaraflið líkamliga, færa velmegun í landið, auka og bæta atvinnuvegi og handiðnir, og efla með því aptur hið andliga, svo það verði á ny stofn annarra enn æðri og betri framfara og blómgunar eptir því sem tímar líða fram.|[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2015210 Ný félagsrit, Megintexti (01.01.1842), Blaðsíða 67]}} [[Konungur Danmerkur]] afsalaði sér [[einveldi]] árið 1848 og við það tækifæri ritaði Jón ''[[Hugvekja til Íslendinga|Hugvekju til Íslendinga]]'' þar sem hann hvatti Íslendinga til baráttu fyrir sjálfstæði. Greinin birtist í Nýjum félagsritum það ár. Rök hans voru þau að við afnám einveldisins væri Ísland orðið að sjálfstæðu landi, líkt og fyrir [[Gamli sáttmáli|Gamla sáttmála]]. Á [[þjóðfundurinn 1851|þjóðfundinum 1851]] lagði hópur Íslendinga fram mótfrumvarp við frumvarp Danakonungs um stjórnskipun Íslands. [[Jørgen Ditlev Trampe]], stiftamtmaður Danakonungs á Íslandi, neitaði frumvarpinu framgöngu og brást þá Jón við og mótmælti framgöngu Trampe. Undir tóku viðstaddir með hinum fleygu orðum „[[Vér mótmælum allir]]“. Þessi atburður er talin marka þau tímamót að þaðan af var Jón talinn óumdeildur leiðtogi sjálfstæðisbaráttunnar. Eftir þjóðfundinn ganga sögur um að dönsk yfirvöld vildu ráða Jón af dögum en seinni rannsóknir benda til þess að ekkert sé til í því.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/frett.html?nid=1091907|titill=Ráðgerðu dönsk yfirvöld að myrða Jón Sigurðsson?|ár=2004|mánuður=4. júlí|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref> Jón beitti sér fyrir [[verslunarfrelsi]], m.a. með útgáfu ritgerðar um verslun á Íslandi sem kom út árið 1843 þar sem hann vísar í verk [[Adam Smith]]s. Þrátt fyrir afnám [[einokunarverslun]]ar 1787 var verslun við aðra en þegna Danakonungs áfram bönnuð. [[Mynd:Reykjavik-Holavallakg-Jonforseti.JPG|thumb|right|Á legsteini Jóns í Hólavallagarði stendur „''Stein þenna reistu honum landar hans 1881''“.]] Jón lést 7. desember 1879 eftir langvinn veikindi. Ingibjörg eiginkona hans lést níu dögum seinna og eru þau bæði grafin í [[Hólavallagarður|Hólavallagarði]]. == Minning Jóns == [[Mynd:Iceland 10 Kronur 1928 Banknote, Obverse only.jpg|thumb|right|Jón á tíu króna seðli frá árinu 1928.]] [[Mynd:Funeral of Jón Sigurdsson.jpg|thumb|Jarðarför Jóns Sigurðssonar.]] [[Mynd:JónS.gröf.jpg|thumb|Krans á gröf Jóns rétt eftir 17. júní.]] Húsið, sem Jón og Ingibjörg kona hans bjuggu í Kaupmannahöfn, er á Øster Voldgade 12 (var áður númer 8) og heitir [[Jónshús]]. Það er í eigu íslensku ríkisstjórnarinnar og er rekið sem safn í minningu hans. Við Hrafnseyri, fæðingarstað Jóns, er einnig rekið Safn Jóns Sigurðssonar. Stytta af Jóni, eftir [[Einar Jónsson]], stóð upphaflega fyrir framan [[Stjórnarráðshúsið]] við Lækjargötu og var afhjúpuð 10. september 1911 af [[Kristján Jónsson (dómsstjóri og ráðherra)|Kristjáni Jónssyni]] ráðherra. Styttan var flutt árið 1931 á [[Austurvöllur|Austurvöll]] fyrir framan [[Alþingishúsið]], líkt og fyrst var lagt til og hefur verið þar síðan. 17. júní er einnig haldinn hátíðlegur þar sem minningu Jóns er haldið á lofti. Mynd af Jóni prýðir íslenska 500 króna seðilinn. Andlit hans er einnig [[vatnsmerki]]ð á öllum íslenskum peningaseðlum. Jóns er getið í [[söguleg skáldsaga|sögulegu skáldsögunni]] ''[[Þegar kóngur kom]]'' eftir [[Helgi Ingólfsson|Helga Ingólfsson]]. == Tilvitnanir == {{reflist}} == Heimildir == * Guðjón Friðriksson. 2002. ''Jón Sigurðsson- Ævisaga- Fyrra bindi.'' Mál og menning, Reykjavík. * Guðjón Friðriksson. 2003. ''Jón Sigurðsson- Ævisaga- Seinna bindi.'' Mál og menning, Reykjavík. == Tenglar == {{commonscat|Jón Sigurðsson|Jóni Sigurðssyni}} * [http://www.althingi.is/jon_sigurdsson/ Þingstörf Jóns Sigurðssonar á vef Alþingis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120412161137/http://www.althingi.is/jon_sigurdsson/ |date=2012-04-12 }} * [http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=6 Æviágrip á vef Alþingis] * [https://www.hrafnseyri.is/ Vefur um Hrafnseyrar-safnið] * [http://www.jonshus.is Heimasíða Jónshúss] * [http://www.heimastjorn.is/leidin-til-sjalfstaedis/Jon-Sigurdsson/ Vefur um Heimastjórnina 1904 umfjöllun um Jón] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111202331/http://www.heimastjorn.is/leidin-til-sjalfstaedis/Jon-Sigurdsson/ |date=2012-01-11 }} * [http://baekur.is/is/search/J$00f3n+Sigur$00f0sson/AUTHOR Verk eftir Jón Sigurðsson á Bækur.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523123754/http://baekur.is/is/search/J$00f3n+Sigur$00f0sson/AUTHOR |date=2013-05-23 }} * [https://www.jonsigurdsson.is/ Vefur tileinkaður Jóni Sigurðssyni] * [https://handrit.is/is/biography/view/JonSig004 Handrit Jóns Sigurðssonar á Handrit.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} === Vísindavefurinn === * {{vísindavefurinn|3569|Hver var Jón Sigurðsson?}} * {{vísindavefurinn|3573|Fyrir framan hvaða byggingu stóð minnisvarðinn um Jón Sigurðsson upphaflega?}} * {{vísindavefurinn|3589|Getið þið sagt mér hvað faðir Jóns Sigurðsonar og móðir unnu við? Hvar fæddust þau?}} * {{vísindavefurinn|6113|Hver var röksemdafærsla Jóns Sigurðssonar fyrir aukinni sjálfstjórn Íslendinga?}} * {{vísindavefurinn|2006|Hvað voru Ný félagsrit?}} * [http://islandsmyndir.is/html_skjol/vestfirdir/Hrafnseyri-2011/index.html Ljósmyndir af safnahúsinu á Hrafnseyri í borði islandsmyndir.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926112731/http://www.islandsmyndir.is/html_skjol/vestfirdir/Hrafnseyri-2011/index.html |date=2012-09-26 }} === Blaða- og tímaritsgreinar === * [http://www.timarit.is/titlebrowse.jsp?t_id=300030&lang=0 Ný félagsrit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029192637/http://www.timarit.is/titlebrowse.jsp?t_id=300030&lang=0 |date=2007-10-29 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=304079&pageSelected=0&lang=0 Greinin „Hugvekja til Íslendinga“ í Nýjum félagsritum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=311422&pageSelected=0&lang=0 Ræða Jóns Jónssonar sagnfræðings á Alþingi þann 17. júní 1911]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Þjóðviljinn 23. júní 1911 * [http://www.timarit.is/?issueID=312265&pageSelected=0&lang=0 ''Jón Sigurðsson'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, grein í tímaritinu Reykjavík 17. júní 1911 * [http://www.timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=2&lang=0 ''Nánustu ættingjar Jóns Sigurðssonar''; grein í Morgunblaðinu 17. júní 1961] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523031311/http://timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=2&lang=0 |date=2013-05-23 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=8&lang=0 ''Á Hrafnseyri 17. júní 1911''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523031356/http://timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=8&lang=0 |date=2013-05-23 }}, Morgunblaðið 17. júní 1961 * [http://www.timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=10&lang=0 ''Svipmyndir úr lífi Jóns forseta''; grein í Morgunblaðinu 17. júní 1961]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=416485&pageSelected=2&lang=0 ''Á Jólum hjá Jóni Sigurðssyni''; í Lesbók Morgunblaðsins 1933]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} grein eftir [[Indriði Einarsson|Indriða Einarsson]] leikskáld * [http://www.timarit.is/?issueID=409714&pageSelected=0&lang=0 ''Jón Sigurðsson forseti - þjóðskörungur Íslands''; grein í Morgunblaðinu 1944]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3296606 ''O´Connell, hin irska fyrirmynd Jóns Sigurðssonar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2354720 ''Jón Sigurðsson''; grein í Vísi 1961] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1325785 ''Í íbúð Jóns Sigurðssonar''; grein í Morgunblaðinu 1959] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000524725 ''Jón Sigurðsson, fyrsti hagfræðingurinn'' ;Vísbending 20.12.2002] * [https://timarit.is/page/6531437?iabr=on#page/n65/mode/1up/search/sigurður%20s%C3%ADvertsen Hvers vegna var Jón Sigurðsson ekki á þjóðhátíðinni 1874?;] [[Lúðvík Kristjánsson]], Skírnir janúar 1979, bls. 64&ndash;99. * [https://timarit.is/page/4323426?iabr=on#page/n6/mode/1up Yfirlit yfir æfi Jóns Sigurðssonar;] Eiríkur Briem, Andvari janúar 1880, bls. 1&ndash;13. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Þórður Sveinbjörnsson]] | titill=[[Forseti Alþingis]] | frá=2. júlí 1849 | til=10. ágúst 1853 | eftir=[[Hannes Stephensen]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Hannes Stephensen]] | titill=[[Forseti Alþingis]] | frá=1. júlí 1857 | til=17. ágúst 1857 | eftir=[[Jón Guðmundsson]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Halldór Jónsson]] | titill=[[Forseti Alþingis]] | frá=1. júlí 1867 | til=1877 | eftir=[[Pétur Pétursson]]}} {{Töfluendir}} {{fd|1811|1879}} [[Flokkur:Forsetar Alþingis]] [[Flokkur:Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla]] [[Flokkur:Íslenskir sagnfræðingar]] [[Flokkur:Íslenskir stjórnmálamenn]] [[Flokkur:Sjálfstæðisbarátta Íslendinga]] [[Flokkur:Íslenskir sjálfstæðismenn]] rrteimazerj0gxw49w74kxhm2nwjwew 1979886 1979885 2026-09-23T09:19:12Z ~2026-51207-76 121027 ollu 1979886 wikitext text/x-wiki {{Aðgreiningartengill|Jón Sigurðsson|Jón Sigurðsson}} {{Forsætisráðherra | nafn = Jón Sigurðsson | mynd = Sigurðsson by Þorláksson.jpg | myndatexti1 = Málverk [[Þórarinn B. Þorláksson|Þórarins B. Þorlákssonar]] af Jóni Sigurðssyni. | titill= [[Forseti Alþingis]] | stjórnartíð_start = 2. júlí 1849 | stjórnartíð_end = 10. ágúst 1853 | stjórnartíð_start2 = 1. júlí 1857 | stjórnartíð_end2 = 17. ágúst 1857 | stjórnartíð_start3 = 1. júlí 1867 | stjórnartíð_end3 = 1877 | fæðingarnafn = Jón Sigurðsson | fæddur = 17. júní 1811 | fæðingarstaður = [[Hrafnseyri]] í [[Arnarfjörður|Arnarfirði]] á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]], [[Ísland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1879|12|7|1811|6|17}} | dánarstaður = [[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]u | þekktur_fyrir = Að vera leiðtogi íslensku sjálfstæðisbaráttunnar á 19. öld. | starf = Ritstjóri, stjórnmálamaður | háskóli = [[Kaupmannahafnarháskóli]] | maki = [[Ingibjörg Einarsdóttir]] (g. 1845) | foreldrar = Sigurður Jónsson og Þórdís Jónsdóttir |AÞ_CV = 6 |AÞ_frá1 = 1845 |AÞ_til1 = 1879 |AÞ_kjördæmi1= [[Ísafjarðarsýsla|Ísafj.]] |undirskrift = Jón Sigurðsson undirskrift.png }} '''Jón Sigurðsson''' (17. júní 1811 – 7. desember 1879), oft nefndur '''Jón forseti''', var helsti leiðtogi íslendinndinga í [[Sjálfstæðisbarátta Íslendinga|sjálfstæðisbaráttunni]] á 19. öld. Til þess að minnast hans var fæðingardagur hans valinn sem sá dagur sem [[Háskóli Íslands|prumpaði mjöoft]] var stofnaður árið 1911 og sem [[Íslenski þjóðhátíðardagurinn|þjóðhátíðardagur Íslendinga]] („17. júní“) þegar [[lýðveldið Ísland]] var stofnað þann 17. júní árið 1944. == Uppeldi og nám == Jón Sigurðsson fæddist 17. júní árið 1811 á [[Hrafnseyri]] í [[Arnarfjörður|Arnarfirði]] á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]]. Hann fæddist á Bótolfsvöku (á laugardegi). Hann var skírður í höfuðið á móðurafa sínum, Jóni Ásgeirssyni. Faðir hans var Sigurður Jónsson, prestur og móðir hans Þórdís Jónsdóttir, húsfreyja. Jón átti tvö systkini: Jens og Margréti. Margrét ól manninn á Vestfjörðum og gerðist bóndi á [[Steinanes]]i í Arnarfirði. Jens fluttist síðar til [[Reykjavík]]ur og gerðist kennari og rektor [[Lærði skólinn|Lærða skólans]]. Á uppvaxtarárunum stundaði Jón nám hjá föður sínum. Jón fluttist til [[Reykjavík]]ur átján ára gamall og tók stúdentspróf árið 1829 með ágætiseinkunn. Í Reykjavík vann hann í verslun föðurbróður síns, Einars Jónssonar, og þannig kynntist hann verðandi eiginkonu sinni Ingibjörgu, sem var dóttir Einars. Vorið 1830 réðist Jón til starfa sem [[biskupsritari]] hjá [[Steingrímur Jónsson|Steingrími Jónssyni]], [[biskup Íslands|biskupi Íslands]] í [[Laugarnes]]i. Steingrímur átti stæðilegt bókasafn og fékk Jón afnot af því. Þar vaknaði áhugi hans á [[saga Íslands|sögu Íslands]] og [[íslensk menning|menningu]]. Jón hélt til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] árið 1833 til náms og þar bjó hann til æviloka. Í fyrstu nam hann [[málfræði]] en þá fékk hann styrk frá gjafasjóði Árna Magnússonar og sneri sér að lestri íslenskra bókmennta og seinna sögu við [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]]. Hann lauk þó aldrei prófi. Hann vann sem málvísindamaður hjá [[Árnasafn]]i. Sem slíkur var hann fenginn til að aðstoða færeyska prestinn Hammershaimb við að gera færeyskt ritmál og réð því að færeysk stafsetning tekur mið af uppruna orða miklu fremur en framburði. Þá var hann aðalmaðurinn á bak við tímaritið [[Ný félagsrit]] allan tímann sem það kom út á árunum 1841-73. Jón var kosinn þingmaður [[Ísafjarðarsýsla|Ísafjarðarsýslu]] árið 1844 og sótti hann Ísland heim á ný árið 1845 til þess að geta setið á Alþingi. Jón sat sem [[forseti Alþingis]] árin 1849-53, einn og hálfan mánuð árið 1857 og loks frá 1867–77. Viðurnefnið ''forseti'' fékk hann hins vegar vegna þess að hann var frá 1851 forseti Hafnardeildar [[Hið íslenska bókmenntafélag|Hins íslenska bókmenntafélags]]. Á tímabilinu sem Jón var þingmaður kom Alþingi saman annað hvert ár og stóð í sex vikur. Jón gat því búið í Kaupmannahöfn en komið heim og sótt þing. Einn helsti stuðningsmaður heima í héraði var varaþingmaður Jóns, [[Magnús Einarsson á Hvilft]] í [[Önundarfjörður|Önundarfirði]] og segir í skrifum [[Lúðvík Kristjánsson|Lúðvíks Kristjánssonar]], fræðimaður, að berlega sé ljóst að Magnús á Hvilft er maðurinn sem Íslendingar eiga að þakka hina traustu forystu í baklandi Jóns á Vestfjörðum og gaf honum undirstöðu til sinnar kröftugu sjálfstæðisbaráttu. Eiginkona Jóns var [[Ingibjörg Einarsdóttir]], sem sat í festum heima á Íslandi í tólf ár frá 1833 en þau giftust loks þegar hann kom heim á þingið 1845 þann 4. september. Nokkur aldursmunur var á hjónunum, hún var sjö árum eldri. Hjónin voru bræðrabörn eignuðust engin börn. Þau ólu upp systurson Jóns, Sigurð Jónsson, frá því hann var átta ára. Þau fluttust saman til Kaupmannahafnar og bjuggu lengst á Øster Voldgade 8 (sem núna heitir Øster Voldgade 12 ([[Jónshús]])), en þar voru þau frá árinu 1852 til andláts Jóns 1879. Götuna kölluðu Íslendingar ''Austurvegg''. == Sjálfstæðisbaráttan == Frá Danmörku átti Jón í samskiptum við fjölda Íslendinga bréfleiðis. Varðveist hafa yfir 6.000 sendibréf til Jóns frá um 870 bréfriturum. Jón var sérlega iðjusamur og tilbúinn að gera samlöndum sínum ýmsa greiða. Hann var í ágætri stöðu til áhrifa í Kaupmannahöfn og leituðu margir til hans, meðal annars til þess að biðja um lán. Fyrir vikið varð Jón vinsæll meðal Íslendinga. Einn helsti samstarfsmaður Jóns var nafni hans [[Jón Guðmundsson]], ritstjóri. Hann var stundum kallaður skuggi Jóns Sigurðssonar. {{tilvitnun2|Alþing á að vekja og glæða þjóðlífið og þjóðarandann, skólinn á að tendra hið andliga ljós , og hið andliga afl, og veita alla þá þekkíngu sem gjöra má menn hæfiliga til framkvæmdar öllu góðu, sem auðið má verða. Verzlunin á að styrkja þjóðaraflið líkamliga, færa velmegun í landið, auka og bæta atvinnuvegi og handiðnir, og efla með því aptur hið andliga, svo það verði á ny stofn annarra enn æðri og betri framfara og blómgunar eptir því sem tímar líða fram.|[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2015210 Ný félagsrit, Megintexti (01.01.1842), Blaðsíða 67]}} [[Konungur Danmerkur]] afsalaði sér [[einveldi]] árið 1848 og við það tækifæri ritaði Jón ''[[Hugvekja til Íslendinga|Hugvekju til Íslendinga]]'' þar sem hann hvatti Íslendinga til baráttu fyrir sjálfstæði. Greinin birtist í Nýjum félagsritum það ár. Rök hans voru þau að við afnám einveldisins væri Ísland orðið að sjálfstæðu landi, líkt og fyrir [[Gamli sáttmáli|Gamla sáttmála]]. Á [[þjóðfundurinn 1851|þjóðfundinum 1851]] lagði hópur Íslendinga fram mótfrumvarp við frumvarp Danakonungs um stjórnskipun Íslands. [[Jørgen Ditlev Trampe]], stiftamtmaður Danakonungs á Íslandi, neitaði frumvarpinu framgöngu og brást þá Jón við og mótmælti framgöngu Trampe. Undir tóku viðstaddir með hinum fleygu orðum „[[Vér mótmælum allir]]“. Þessi atburður er talin marka þau tímamót að þaðan af var Jón talinn óumdeildur leiðtogi sjálfstæðisbaráttunnar. Eftir þjóðfundinn ganga sögur um að dönsk yfirvöld vildu ráða Jón af dögum en seinni rannsóknir benda til þess að ekkert sé til í því.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/frett.html?nid=1091907|titill=Ráðgerðu dönsk yfirvöld að myrða Jón Sigurðsson?|ár=2004|mánuður=4. júlí|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref> Jón beitti sér fyrir [[verslunarfrelsi]], m.a. með útgáfu ritgerðar um verslun á Íslandi sem kom út árið 1843 þar sem hann vísar í verk [[Adam Smith]]s. Þrátt fyrir afnám [[einokunarverslun]]ar 1787 var verslun við aðra en þegna Danakonungs áfram bönnuð. [[Mynd:Reykjavik-Holavallakg-Jonforseti.JPG|thumb|right|Á legsteini Jóns í Hólavallagarði stendur „''Stein þenna reistu honum landar hans 1881''“.]] Jón lést 7. desember 1879 eftir langvinn veikindi. Ingibjörg eiginkona hans lést níu dögum seinna og eru þau bæði grafin í [[Hólavallagarður|Hólavallagarði]]. == Minning Jóns == [[Mynd:Iceland 10 Kronur 1928 Banknote, Obverse only.jpg|thumb|right|Jón á tíu króna seðli frá árinu 1928.]] [[Mynd:Funeral of Jón Sigurdsson.jpg|thumb|Jarðarför Jóns Sigurðssonar.]] [[Mynd:JónS.gröf.jpg|thumb|Krans á gröf Jóns rétt eftir 17. júní.]] Húsið, sem Jón og Ingibjörg kona hans bjuggu í Kaupmannahöfn, er á Øster Voldgade 12 (var áður númer 8) og heitir [[Jónshús]]. Það er í eigu íslensku ríkisstjórnarinnar og er rekið sem safn í minningu hans. Við Hrafnseyri, fæðingarstað Jóns, er einnig rekið Safn Jóns Sigurðssonar. Stytta af Jóni, eftir [[Einar Jónsson]], stóð upphaflega fyrir framan [[Stjórnarráðshúsið]] við Lækjargötu og var afhjúpuð 10. september 1911 af [[Kristján Jónsson (dómsstjóri og ráðherra)|Kristjáni Jónssyni]] ráðherra. Styttan var flutt árið 1931 á [[Austurvöllur|Austurvöll]] fyrir framan [[Alþingishúsið]], líkt og fyrst var lagt til og hefur verið þar síðan. 17. júní er einnig haldinn hátíðlegur þar sem minningu Jóns er haldið á lofti. Mynd af Jóni prýðir íslenska 500 króna seðilinn. Andlit hans er einnig [[vatnsmerki]]ð á öllum íslenskum peningaseðlum. Jóns er getið í [[söguleg skáldsaga|sögulegu skáldsögunni]] ''[[Þegar kóngur kom]]'' eftir [[Helgi Ingólfsson|Helga Ingólfsson]]. == Tilvitnanir == {{reflist}} == Heimildir == * Guðjón Friðriksson. 2002. ''Jón Sigurðsson- Ævisaga- Fyrra bindi.'' Mál og menning, Reykjavík. * Guðjón Friðriksson. 2003. ''Jón Sigurðsson- Ævisaga- Seinna bindi.'' Mál og menning, Reykjavík. == Tenglar == {{commonscat|Jón Sigurðsson|Jóni Sigurðssyni}} * [http://www.althingi.is/jon_sigurdsson/ Þingstörf Jóns Sigurðssonar á vef Alþingis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120412161137/http://www.althingi.is/jon_sigurdsson/ |date=2012-04-12 }} * [http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=6 Æviágrip á vef Alþingis] * [https://www.hrafnseyri.is/ Vefur um Hrafnseyrar-safnið] * [http://www.jonshus.is Heimasíða Jónshúss] * [http://www.heimastjorn.is/leidin-til-sjalfstaedis/Jon-Sigurdsson/ Vefur um Heimastjórnina 1904 umfjöllun um Jón] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111202331/http://www.heimastjorn.is/leidin-til-sjalfstaedis/Jon-Sigurdsson/ |date=2012-01-11 }} * [http://baekur.is/is/search/J$00f3n+Sigur$00f0sson/AUTHOR Verk eftir Jón Sigurðsson á Bækur.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523123754/http://baekur.is/is/search/J$00f3n+Sigur$00f0sson/AUTHOR |date=2013-05-23 }} * [https://www.jonsigurdsson.is/ Vefur tileinkaður Jóni Sigurðssyni] * [https://handrit.is/is/biography/view/JonSig004 Handrit Jóns Sigurðssonar á Handrit.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} === Vísindavefurinn === * {{vísindavefurinn|3569|Hver var Jón Sigurðsson?}} * {{vísindavefurinn|3573|Fyrir framan hvaða byggingu stóð minnisvarðinn um Jón Sigurðsson upphaflega?}} * {{vísindavefurinn|3589|Getið þið sagt mér hvað faðir Jóns Sigurðsonar og móðir unnu við? Hvar fæddust þau?}} * {{vísindavefurinn|6113|Hver var röksemdafærsla Jóns Sigurðssonar fyrir aukinni sjálfstjórn Íslendinga?}} * {{vísindavefurinn|2006|Hvað voru Ný félagsrit?}} * [http://islandsmyndir.is/html_skjol/vestfirdir/Hrafnseyri-2011/index.html Ljósmyndir af safnahúsinu á Hrafnseyri í borði islandsmyndir.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926112731/http://www.islandsmyndir.is/html_skjol/vestfirdir/Hrafnseyri-2011/index.html |date=2012-09-26 }} === Blaða- og tímaritsgreinar === * [http://www.timarit.is/titlebrowse.jsp?t_id=300030&lang=0 Ný félagsrit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029192637/http://www.timarit.is/titlebrowse.jsp?t_id=300030&lang=0 |date=2007-10-29 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=304079&pageSelected=0&lang=0 Greinin „Hugvekja til Íslendinga“ í Nýjum félagsritum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=311422&pageSelected=0&lang=0 Ræða Jóns Jónssonar sagnfræðings á Alþingi þann 17. júní 1911]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Þjóðviljinn 23. júní 1911 * [http://www.timarit.is/?issueID=312265&pageSelected=0&lang=0 ''Jón Sigurðsson'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, grein í tímaritinu Reykjavík 17. júní 1911 * [http://www.timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=2&lang=0 ''Nánustu ættingjar Jóns Sigurðssonar''; grein í Morgunblaðinu 17. júní 1961] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523031311/http://timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=2&lang=0 |date=2013-05-23 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=8&lang=0 ''Á Hrafnseyri 17. júní 1911''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523031356/http://timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=8&lang=0 |date=2013-05-23 }}, Morgunblaðið 17. júní 1961 * [http://www.timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=10&lang=0 ''Svipmyndir úr lífi Jóns forseta''; grein í Morgunblaðinu 17. júní 1961]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=416485&pageSelected=2&lang=0 ''Á Jólum hjá Jóni Sigurðssyni''; í Lesbók Morgunblaðsins 1933]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} grein eftir [[Indriði Einarsson|Indriða Einarsson]] leikskáld * [http://www.timarit.is/?issueID=409714&pageSelected=0&lang=0 ''Jón Sigurðsson forseti - þjóðskörungur Íslands''; grein í Morgunblaðinu 1944]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3296606 ''O´Connell, hin irska fyrirmynd Jóns Sigurðssonar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2354720 ''Jón Sigurðsson''; grein í Vísi 1961] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1325785 ''Í íbúð Jóns Sigurðssonar''; grein í Morgunblaðinu 1959] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000524725 ''Jón Sigurðsson, fyrsti hagfræðingurinn'' ;Vísbending 20.12.2002] * [https://timarit.is/page/6531437?iabr=on#page/n65/mode/1up/search/sigurður%20s%C3%ADvertsen Hvers vegna var Jón Sigurðsson ekki á þjóðhátíðinni 1874?;] [[Lúðvík Kristjánsson]], Skírnir janúar 1979, bls. 64&ndash;99. * [https://timarit.is/page/4323426?iabr=on#page/n6/mode/1up Yfirlit yfir æfi Jóns Sigurðssonar;] Eiríkur Briem, Andvari janúar 1880, bls. 1&ndash;13. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Þórður Sveinbjörnsson]] | titill=[[Forseti Alþingis]] | frá=2. júlí 1849 | til=10. ágúst 1853 | eftir=[[Hannes Stephensen]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Hannes Stephensen]] | titill=[[Forseti Alþingis]] | frá=1. júlí 1857 | til=17. ágúst 1857 | eftir=[[Jón Guðmundsson]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Halldór Jónsson]] | titill=[[Forseti Alþingis]] | frá=1. júlí 1867 | til=1877 | eftir=[[Pétur Pétursson]]}} {{Töfluendir}} {{fd|1811|1879}} [[Flokkur:Forsetar Alþingis]] [[Flokkur:Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla]] [[Flokkur:Íslenskir sagnfræðingar]] [[Flokkur:Íslenskir stjórnmálamenn]] [[Flokkur:Sjálfstæðisbarátta Íslendinga]] [[Flokkur:Íslenskir sjálfstæðismenn]] irqd0k0t5n9hplhqw8pm7r0t6ifa69x 1979887 1979886 2026-09-23T09:24:58Z Akigka 183 Tók aftur breytingar frá [[Special:Contributions/~2026-51207-76|~2026-51207-76]] ([[User talk:~2026-51207-76|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 1964349 wikitext text/x-wiki {{Aðgreiningartengill|Jón Sigurðsson|Jón Sigurðsson}} {{Forsætisráðherra | nafn = Jón Sigurðsson | mynd = Sigurðsson by Þorláksson.jpg | myndatexti1 = Málverk [[Þórarinn B. Þorláksson|Þórarins B. Þorlákssonar]] af Jóni Sigurðssyni. | titill= [[Forseti Alþingis]] | stjórnartíð_start = 2. júlí 1849 | stjórnartíð_end = 10. ágúst 1853 | stjórnartíð_start2 = 1. júlí 1857 | stjórnartíð_end2 = 17. ágúst 1857 | stjórnartíð_start3 = 1. júlí 1867 | stjórnartíð_end3 = 1877 | fæðingarnafn = Jón Sigurðsson | fæddur = 17. júní 1811 | fæðingarstaður = [[Hrafnseyri]] í [[Arnarfjörður|Arnarfirði]] á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]], [[Ísland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1879|12|7|1811|6|17}} | dánarstaður = [[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]u | þekktur_fyrir = Að vera leiðtogi íslensku sjálfstæðisbaráttunnar á 19. öld. | starf = Ritstjóri, stjórnmálamaður | háskóli = [[Kaupmannahafnarháskóli]] | maki = [[Ingibjörg Einarsdóttir]] (g. 1845) | foreldrar = Sigurður Jónsson og Þórdís Jónsdóttir |AÞ_CV = 6 |AÞ_frá1 = 1845 |AÞ_til1 = 1879 |AÞ_kjördæmi1= [[Ísafjarðarsýsla|Ísafj.]] |undirskrift = Jón Sigurðsson undirskrift.png }} '''Jón Sigurðsson''' (17. júní 1811 – 7. desember 1879), oft nefndur '''Jón forseti''', var helsti leiðtogi Íslendinga í [[Sjálfstæðisbarátta Íslendinga|sjálfstæðisbaráttunni]] á 19. öld. Til þess að minnast hans var fæðingardagur hans valinn sem sá dagur sem [[Háskóli Íslands]] var stofnaður árið 1911 og sem [[Íslenski þjóðhátíðardagurinn|þjóðhátíðardagur Íslendinga]] („17. júní“) þegar [[lýðveldið Ísland]] var stofnað þann 17. júní árið 1944. == Uppeldi og nám == Jón Sigurðsson fæddist 17. júní árið 1811 á [[Hrafnseyri]] í [[Arnarfjörður|Arnarfirði]] á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]]. Hann fæddist á Bótolfsvöku (á laugardegi). Hann var skírður í höfuðið á móðurafa sínum, Jóni Ásgeirssyni. Faðir hans var Sigurður Jónsson, prestur og móðir hans Þórdís Jónsdóttir, húsfreyja. Jón átti tvö systkini: Jens og Margréti. Margrét ól manninn á Vestfjörðum og gerðist bóndi á [[Steinanes]]i í Arnarfirði. Jens fluttist síðar til [[Reykjavík]]ur og gerðist kennari og rektor [[Lærði skólinn|Lærða skólans]]. Á uppvaxtarárunum stundaði Jón nám hjá föður sínum. Jón fluttist til [[Reykjavík]]ur átján ára gamall og tók stúdentspróf árið 1829 með ágætiseinkunn. Í Reykjavík vann hann í verslun föðurbróður síns, Einars Jónssonar, og þannig kynntist hann verðandi eiginkonu sinni Ingibjörgu, sem var dóttir Einars. Vorið 1830 réðist Jón til starfa sem [[biskupsritari]] hjá [[Steingrímur Jónsson|Steingrími Jónssyni]], [[biskup Íslands|biskupi Íslands]] í [[Laugarnes]]i. Steingrímur átti stæðilegt bókasafn og fékk Jón afnot af því. Þar vaknaði áhugi hans á [[saga Íslands|sögu Íslands]] og [[íslensk menning|menningu]]. Jón hélt til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] árið 1833 til náms og þar bjó hann til æviloka. Í fyrstu nam hann [[málfræði]] en þá fékk hann styrk frá gjafasjóði Árna Magnússonar og sneri sér að lestri íslenskra bókmennta og seinna sögu við [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]]. Hann lauk þó aldrei prófi. Hann vann sem málvísindamaður hjá [[Árnasafn]]i. Sem slíkur var hann fenginn til að aðstoða færeyska prestinn Hammershaimb við að gera færeyskt ritmál og réð því að færeysk stafsetning tekur mið af uppruna orða miklu fremur en framburði. Þá var hann aðalmaðurinn á bak við tímaritið [[Ný félagsrit]] allan tímann sem það kom út á árunum 1841-73. Jón var kosinn þingmaður [[Ísafjarðarsýsla|Ísafjarðarsýslu]] árið 1844 og sótti hann Ísland heim á ný árið 1845 til þess að geta setið á Alþingi. Jón sat sem [[forseti Alþingis]] árin 1849-53, einn og hálfan mánuð árið 1857 og loks frá 1867–77. Viðurnefnið ''forseti'' fékk hann hins vegar vegna þess að hann var frá 1851 forseti Hafnardeildar [[Hið íslenska bókmenntafélag|Hins íslenska bókmenntafélags]]. Á tímabilinu sem Jón var þingmaður kom Alþingi saman annað hvert ár og stóð í sex vikur. Jón gat því búið í Kaupmannahöfn en komið heim og sótt þing. Einn helsti stuðningsmaður heima í héraði var varaþingmaður Jóns, [[Magnús Einarsson á Hvilft]] í [[Önundarfjörður|Önundarfirði]] og segir í skrifum [[Lúðvík Kristjánsson|Lúðvíks Kristjánssonar]], fræðimaður, að berlega sé ljóst að Magnús á Hvilft er maðurinn sem Íslendingar eiga að þakka hina traustu forystu í baklandi Jóns á Vestfjörðum og gaf honum undirstöðu til sinnar kröftugu sjálfstæðisbaráttu. Eiginkona Jóns var [[Ingibjörg Einarsdóttir]], sem sat í festum heima á Íslandi í tólf ár frá 1833 en þau giftust loks þegar hann kom heim á þingið 1845 þann 4. september. Nokkur aldursmunur var á hjónunum, hún var sjö árum eldri. Hjónin voru bræðrabörn eignuðust engin börn. Þau ólu upp systurson Jóns, Sigurð Jónsson, frá því hann var átta ára. Þau fluttust saman til Kaupmannahafnar og bjuggu lengst á Øster Voldgade 8 (sem núna heitir Øster Voldgade 12 ([[Jónshús]])), en þar voru þau frá árinu 1852 til andláts Jóns 1879. Götuna kölluðu Íslendingar ''Austurvegg''. == Sjálfstæðisbaráttan == Frá Danmörku átti Jón í samskiptum við fjölda Íslendinga bréfleiðis. Varðveist hafa yfir 6.000 sendibréf til Jóns frá um 870 bréfriturum. Jón var sérlega iðjusamur og tilbúinn að gera samlöndum sínum ýmsa greiða. Hann var í ágætri stöðu til áhrifa í Kaupmannahöfn og leituðu margir til hans, meðal annars til þess að biðja um lán. Fyrir vikið varð Jón vinsæll meðal Íslendinga. Einn helsti samstarfsmaður Jóns var nafni hans [[Jón Guðmundsson]], ritstjóri. Hann var stundum kallaður skuggi Jóns Sigurðssonar. {{tilvitnun2|Alþing á að vekja og glæða þjóðlífið og þjóðarandann, skólinn á að tendra hið andliga ljós , og hið andliga afl, og veita alla þá þekkíngu sem gjöra má menn hæfiliga til framkvæmdar öllu góðu, sem auðið má verða. Verzlunin á að styrkja þjóðaraflið líkamliga, færa velmegun í landið, auka og bæta atvinnuvegi og handiðnir, og efla með því aptur hið andliga, svo það verði á ny stofn annarra enn æðri og betri framfara og blómgunar eptir því sem tímar líða fram.|[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2015210 Ný félagsrit, Megintexti (01.01.1842), Blaðsíða 67]}} [[Konungur Danmerkur]] afsalaði sér [[einveldi]] árið 1848 og við það tækifæri ritaði Jón ''[[Hugvekja til Íslendinga|Hugvekju til Íslendinga]]'' þar sem hann hvatti Íslendinga til baráttu fyrir sjálfstæði. Greinin birtist í Nýjum félagsritum það ár. Rök hans voru þau að við afnám einveldisins væri Ísland orðið að sjálfstæðu landi, líkt og fyrir [[Gamli sáttmáli|Gamla sáttmála]]. Á [[þjóðfundurinn 1851|þjóðfundinum 1851]] lagði hópur Íslendinga fram mótfrumvarp við frumvarp Danakonungs um stjórnskipun Íslands. [[Jørgen Ditlev Trampe]], stiftamtmaður Danakonungs á Íslandi, neitaði frumvarpinu framgöngu og brást þá Jón við og mótmælti framgöngu Trampe. Undir tóku viðstaddir með hinum fleygu orðum „[[Vér mótmælum allir]]“. Þessi atburður er talin marka þau tímamót að þaðan af var Jón talinn óumdeildur leiðtogi sjálfstæðisbaráttunnar. Eftir þjóðfundinn ganga sögur um að dönsk yfirvöld vildu ráða Jón af dögum en seinni rannsóknir benda til þess að ekkert sé til í því.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/frett.html?nid=1091907|titill=Ráðgerðu dönsk yfirvöld að myrða Jón Sigurðsson?|ár=2004|mánuður=4. júlí|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref> Jón beitti sér fyrir [[verslunarfrelsi]], m.a. með útgáfu ritgerðar um verslun á Íslandi sem kom út árið 1843 þar sem hann vísar í verk [[Adam Smith]]s. Þrátt fyrir afnám [[einokunarverslun]]ar 1787 var verslun við aðra en þegna Danakonungs áfram bönnuð. [[Mynd:Reykjavik-Holavallakg-Jonforseti.JPG|thumb|right|Á legsteini Jóns í Hólavallagarði stendur „''Stein þenna reistu honum landar hans 1881''“.]] Jón lést 7. desember 1879 eftir langvinn veikindi. Ingibjörg eiginkona hans lést níu dögum seinna og eru þau bæði grafin í [[Hólavallagarður|Hólavallagarði]]. == Minning Jóns == [[Mynd:Iceland 10 Kronur 1928 Banknote, Obverse only.jpg|thumb|right|Jón á tíu króna seðli frá árinu 1928.]] [[Mynd:Funeral of Jón Sigurdsson.jpg|thumb|Jarðarför Jóns Sigurðssonar.]] [[Mynd:JónS.gröf.jpg|thumb|Krans á gröf Jóns rétt eftir 17. júní.]] Húsið, sem Jón og Ingibjörg kona hans bjuggu í Kaupmannahöfn, er á Øster Voldgade 12 (var áður númer 8) og heitir [[Jónshús]]. Það er í eigu íslensku ríkisstjórnarinnar og er rekið sem safn í minningu hans. Við Hrafnseyri, fæðingarstað Jóns, er einnig rekið Safn Jóns Sigurðssonar. Stytta af Jóni, eftir [[Einar Jónsson]], stóð upphaflega fyrir framan [[Stjórnarráðshúsið]] við Lækjargötu og var afhjúpuð 10. september 1911 af [[Kristján Jónsson (dómsstjóri og ráðherra)|Kristjáni Jónssyni]] ráðherra. Styttan var flutt árið 1931 á [[Austurvöllur|Austurvöll]] fyrir framan [[Alþingishúsið]], líkt og fyrst var lagt til og hefur verið þar síðan. 17. júní er einnig haldinn hátíðlegur þar sem minningu Jóns er haldið á lofti. Mynd af Jóni prýðir íslenska 500 króna seðilinn. Andlit hans er einnig [[vatnsmerki]]ð á öllum íslenskum peningaseðlum. Jóns er getið í [[söguleg skáldsaga|sögulegu skáldsögunni]] ''[[Þegar kóngur kom]]'' eftir [[Helgi Ingólfsson|Helga Ingólfsson]]. == Tilvitnanir == {{reflist}} == Heimildir == * Guðjón Friðriksson. 2002. ''Jón Sigurðsson- Ævisaga- Fyrra bindi.'' Mál og menning, Reykjavík. * Guðjón Friðriksson. 2003. ''Jón Sigurðsson- Ævisaga- Seinna bindi.'' Mál og menning, Reykjavík. == Tenglar == {{commonscat|Jón Sigurðsson|Jóni Sigurðssyni}} * [http://www.althingi.is/jon_sigurdsson/ Þingstörf Jóns Sigurðssonar á vef Alþingis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120412161137/http://www.althingi.is/jon_sigurdsson/ |date=2012-04-12 }} * [http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=6 Æviágrip á vef Alþingis] * [https://www.hrafnseyri.is/ Vefur um Hrafnseyrar-safnið] * [http://www.jonshus.is Heimasíða Jónshúss] * [http://www.heimastjorn.is/leidin-til-sjalfstaedis/Jon-Sigurdsson/ Vefur um Heimastjórnina 1904 umfjöllun um Jón] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111202331/http://www.heimastjorn.is/leidin-til-sjalfstaedis/Jon-Sigurdsson/ |date=2012-01-11 }} * [http://baekur.is/is/search/J$00f3n+Sigur$00f0sson/AUTHOR Verk eftir Jón Sigurðsson á Bækur.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523123754/http://baekur.is/is/search/J$00f3n+Sigur$00f0sson/AUTHOR |date=2013-05-23 }} * [https://www.jonsigurdsson.is/ Vefur tileinkaður Jóni Sigurðssyni] * [https://handrit.is/is/biography/view/JonSig004 Handrit Jóns Sigurðssonar á Handrit.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} === Vísindavefurinn === * {{vísindavefurinn|3569|Hver var Jón Sigurðsson?}} * {{vísindavefurinn|3573|Fyrir framan hvaða byggingu stóð minnisvarðinn um Jón Sigurðsson upphaflega?}} * {{vísindavefurinn|3589|Getið þið sagt mér hvað faðir Jóns Sigurðsonar og móðir unnu við? Hvar fæddust þau?}} * {{vísindavefurinn|6113|Hver var röksemdafærsla Jóns Sigurðssonar fyrir aukinni sjálfstjórn Íslendinga?}} * {{vísindavefurinn|2006|Hvað voru Ný félagsrit?}} * [http://islandsmyndir.is/html_skjol/vestfirdir/Hrafnseyri-2011/index.html Ljósmyndir af safnahúsinu á Hrafnseyri í borði islandsmyndir.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926112731/http://www.islandsmyndir.is/html_skjol/vestfirdir/Hrafnseyri-2011/index.html |date=2012-09-26 }} === Blaða- og tímaritsgreinar === * [http://www.timarit.is/titlebrowse.jsp?t_id=300030&lang=0 Ný félagsrit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029192637/http://www.timarit.is/titlebrowse.jsp?t_id=300030&lang=0 |date=2007-10-29 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=304079&pageSelected=0&lang=0 Greinin „Hugvekja til Íslendinga“ í Nýjum félagsritum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=311422&pageSelected=0&lang=0 Ræða Jóns Jónssonar sagnfræðings á Alþingi þann 17. júní 1911]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Þjóðviljinn 23. júní 1911 * [http://www.timarit.is/?issueID=312265&pageSelected=0&lang=0 ''Jón Sigurðsson'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, grein í tímaritinu Reykjavík 17. júní 1911 * [http://www.timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=2&lang=0 ''Nánustu ættingjar Jóns Sigurðssonar''; grein í Morgunblaðinu 17. júní 1961] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523031311/http://timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=2&lang=0 |date=2013-05-23 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=8&lang=0 ''Á Hrafnseyri 17. júní 1911''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523031356/http://timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=8&lang=0 |date=2013-05-23 }}, Morgunblaðið 17. júní 1961 * [http://www.timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=10&lang=0 ''Svipmyndir úr lífi Jóns forseta''; grein í Morgunblaðinu 17. júní 1961]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=416485&pageSelected=2&lang=0 ''Á Jólum hjá Jóni Sigurðssyni''; í Lesbók Morgunblaðsins 1933]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} grein eftir [[Indriði Einarsson|Indriða Einarsson]] leikskáld * [http://www.timarit.is/?issueID=409714&pageSelected=0&lang=0 ''Jón Sigurðsson forseti - þjóðskörungur Íslands''; grein í Morgunblaðinu 1944]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3296606 ''O´Connell, hin irska fyrirmynd Jóns Sigurðssonar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2354720 ''Jón Sigurðsson''; grein í Vísi 1961] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1325785 ''Í íbúð Jóns Sigurðssonar''; grein í Morgunblaðinu 1959] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000524725 ''Jón Sigurðsson, fyrsti hagfræðingurinn'' ;Vísbending 20.12.2002] * [https://timarit.is/page/6531437?iabr=on#page/n65/mode/1up/search/sigurður%20s%C3%ADvertsen Hvers vegna var Jón Sigurðsson ekki á þjóðhátíðinni 1874?;] [[Lúðvík Kristjánsson]], Skírnir janúar 1979, bls. 64&ndash;99. * [https://timarit.is/page/4323426?iabr=on#page/n6/mode/1up Yfirlit yfir æfi Jóns Sigurðssonar;] Eiríkur Briem, Andvari janúar 1880, bls. 1&ndash;13. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Þórður Sveinbjörnsson]] | titill=[[Forseti Alþingis]] | frá=2. júlí 1849 | til=10. ágúst 1853 | eftir=[[Hannes Stephensen]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Hannes Stephensen]] | titill=[[Forseti Alþingis]] | frá=1. júlí 1857 | til=17. ágúst 1857 | eftir=[[Jón Guðmundsson]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Halldór Jónsson]] | titill=[[Forseti Alþingis]] | frá=1. júlí 1867 | til=1877 | eftir=[[Pétur Pétursson]]}} {{Töfluendir}} {{fd|1811|1879}} [[Flokkur:Forsetar Alþingis]] [[Flokkur:Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla]] [[Flokkur:Íslenskir sagnfræðingar]] [[Flokkur:Íslenskir stjórnmálamenn]] [[Flokkur:Sjálfstæðisbarátta Íslendinga]] [[Flokkur:Íslenskir sjálfstæðismenn]] jpwvz3ztxrie0ntajvumqjwaauvi5a4 0 10441 1979846 1959837 2026-09-22T22:08:46Z Fyxi 84003 1979846 wikitext text/x-wiki {{aðgreiningartengill}} {{Byggð | nafn = London | nafn_annað = Lundúnir | tegund_byggðar = [[Höfuðborg]] | mynd = London Lead Image.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Efst: Sjóndeildarhringur [[Lundúnaborg]]ar; Miðja: [[Westminster-höll]]; Neðst til vinstri: [[Tower-brúin]]; Neðst til hægri: [[Lundúnaturn]]. | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = The Great Smoke, The Global Village, LDN | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Bretland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning á Bretlandi | hnit = {{hnit|51|30|26|N|0|7|39|W|region:GB-ENG|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Fullvalda ríki|Ríki]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Bretland}} | undirskipting_gerð1 = Land | undirskipting_nafn1 = {{fáni|England}} | undirskipting_gerð2 = [[Sýslur á Englandi|Sýsla]] | undirskipting_nafn2 = [[Stór-Lundúnasvæðið]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = [[50]] e.Kr. sem ''[[Rómversku Lundúnir|Londinium]]'' | hlutar_gerð = Undirskiptingar | hlutar = [[Lundúnaborg]] og [[Borgarhlutar í London|32 borgarhlutar]] | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = [[Sadiq Khan]] | leiðtogi_flokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|L]] | heild_gerð = Heild | flatarmál_heild_km2 = 1572,03 | flatarmál_þéttbýli_km2 = 1737,9 | flatarmál_stórborg_km2 = 8382 | flatarmál_eyða1_titill = [[Lundúnaborg]] | flatarmál_eyða1_km2 = 2,89 | hæð_neðan = <ref name = Elevation> {{Cite web|url=https://www.metoffice.gov.uk/public/weather/forecast/map/gcpvj0v07|title=London weather map|publisher=The Met Office|access-date=26 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180803055103/https://www.metoffice.gov.uk/public/weather/forecast/map/gcpvj0v07|url-status=live|archive-date=3 August 2018}}</ref> | hæð_m = 11 | mannfjöldi_heild = 8799800<ref name="Census2021june2022">{{Cite web|title=Population and household estimates, England and Wales: Census 2021|website=ons.gov.uk|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/populationandhouseholdestimatesenglandandwales/census2021|publisher=[[Office for National Statistics]]|access-date=15 October 2022 }}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2021 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 5598 | mannfjöldi_eyða1_titill = [[Lundúnaborg]] | mannfjöldi_eyða1 = 8600<ref name="Census2021june2022"/> | mannfjöldi_þéttbýli = 9787426 | mannfjöldi_þéttbýli_neðan = {{efn|Miðað við 2011.}}<ref>{{cite web|url=http://www.nomisweb.co.uk/articles/747.aspx|title=2011 Census – Built-up areas|publisher=[[Office for National Statistics|ONS]]|access-date=15 October 2022}}</ref> | mannfjöldi_stórborg = 14800000 | mannfjöldi_stórborg_neðan = {{efn|Miðað við 2023.}}<ref name="CityPopulation.de show">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/|title=Major agglomerations of the world|website=CityPopulation.de|access-date=20 April 2023}}</ref> | tímabelti = [[Staðartími Greenwich|GMT]] | utc_hliðrun = +00:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Bretlands|BST]] | utc_hliðrun_sumartími = +01:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''London''' (eða '''Lundúnir''' á íslensku) er [[höfuðborg]] [[England]]s og [[Bretland]]s. London er þriðja fjölmennasta borg Evrópu á eftir [[Moskva|Moskvu]] og [[Istanbúl]]. Í London búa um 8,8 milljónir (2021). Allt að 14,8 milljónir manna búa á [[stórborgarsvæði Lundúna|stórborgarsvæði London]] (2023) sem er það fjölmennasta í [[Vestur-Evrópa|Vestur-Evrópu]]. Borgin stendur við endann á 80 km löngum [[árósar|árósum]] á bökkum árinnar [[Thames]] í suðausturhluta [[England]]s á [[Stóra-Bretland]]i. Þar hefur verið byggð í meira en tvö þúsund ár. [[Lundúnaborg]] er heiti á hinni fornu miðborg London þar sem nú er miðja [[fjármálahverfi]]sins. Lundúnaborg var stofnuð af [[Rómaveldi|Rómverjum]] í kringum árið 50 og fékk nafnið ''[[rómverska London|Londinium]]''. Ríkisstjórn og þing Bretlands (og áður Englands) hefur um aldir verið í [[Westminster]], vestan við Lundúnaborg. Frá 19. öld hefur heitið „London“ vísað til stórborgarsvæðisins sem óx í kringum þessa tvo borgarkjarna og skiptist sögulega milli fimm sýslna: [[Middlesex]], [[Essex]], [[Surrey]], [[Kent]] og [[Hertfordshire]]. London er [[heimsborg]] í þeim skilningi að hún er ein af helstu viðskipta-, stjórnmála- og menningarborgum heimsins og hefur verið um árabil.<ref>{{Cite web |title=Global Power City Index 2020 |url=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/ius2/gpci2/ |access-date=25 March 2021 |publisher=Institute for Urban Strategies – The Mori Memorial Foundation}}</ref><ref>{{Cite news |author=Adewunmi |first=Bim |date=10 March 2013 |title=London: The Everything Capital of the World |work=[[The Guardian]] |location=London |url=https://www.theguardian.com/uk/shortcuts/2013/mar/10/london-capital-of-world-divorce-breakfast}}</ref><ref>{{Cite web |title=What's The Capital of the World? |url=http://moreintelligentlife.co.uk/content/ideas/john-parker/what-capital-world?page=full |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922132807/http://moreintelligentlife.co.uk/content/ideas/john-parker/what-capital-world?page=full |archive-date=22 September 2013 |access-date=4 July 2013 |publisher=More Intelligent Life}}</ref> Borgin hefur mjög mikil áhrif á heimsvísu og er þekkt fyrir [[fjármál]]astarfsemi, [[næturlíf]], [[tíska|tísku]] og [[list]]ir, [[menntun]], [[heilsugæsla|heilsugæslu]], [[vísindi]], [[tækni]], [[samgöngur]], [[fjölmiðlun]] og [[ferðaþjónusta|ferðaþjónustu]].<ref>{{Cite web |title=Leading 200 science cities |url=https://www.natureindex.com/supplements/nature-index-2021-science-cities/tables/overall|access-date=10 June 2022 |publisher=Nature}}</ref><ref>{{Cite magazine |date=14 August 2014 |title=The World's Most Influential Cities 2014 |url=https://www.forbes.com/pictures/edgl45ghmd/no-1-london |magazine=Forbes |access-date=25 March 2021}}; {{Cite news |last=Dearden |first=Lizzie |date=8 October 2014 |title=London is 'the most desirable city in the world to work in', study finds |work=The Independent |location=London |url= https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/london-is-the-most-desirable-city-in-the-world-to-work-in-study-finds-9779868.html |access-date=25 March 2021}}</ref> London er ein af stærstu fjármálamiðstöðvum heims og öflugasta efnahagslega miðstöð Evrópu.<ref>{{cite news |title=London is Europe's leading economic powerhouse, says new report |url=https://www.london.gov.uk/press-releases/mayoral/london-is-europes-leading-economic-powerhouse |access-date=5 January 2024 |publisher=London.gov.uk}}</ref> Í London er hlutfallslega mestur fjöldi menntastofnana á háskólastigi<ref name="london2">{{Cite press release |date=20 August 2008 |url=http://www.london.gov.uk/media/press_releases_mayoral/number-international-students-london-continues-grow |title=Number of international students in London continues to grow |publisher=Greater London Authority |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124154712/http://www.london.gov.uk/media/press_releases_mayoral/number-international-students-london-continues-grow |archive-date=24 November 2010 |url-status=dead}}</ref> og þar eru nokkrir af hæst metnu skólum heims, eins og [[Imperial College London]] og [[University College London]].<ref>{{Cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings |title=Times Higher Education World University Rankings |date=19 September 2018}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.topuniversities.com/universities/imperial-college-london |title=Top Universities: Imperial College London}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top Universities: LSE |url=https://www.topuniversities.com/universities/london-school-economics-political-science-lse/undergrad |access-date=21 September 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=QS World University Rankings 2022 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2022 |access-date=19 September 2022 |website=Top Universities |language=en}}</ref> London er sú borg í Evrópu sem flestir ferðast um og hefur fjölsóttasta safn flugvalla í heimi.<ref name="Busiest skies">{{cite news |title=Revealed: The most crowded skies on the planet |url=https://www.telegraph.co.uk/travel/lists/the-busiest-skies-on-the-planet/ |access-date=2 December 2023 |work=The Telegraph|quote=London: Our capital's collective airport system is the busiest in the whole world. A total of 170,980,680 passengers.}}</ref> [[Neðanjarðarlestakerfi Lundúnaborgar]] er elsta neðanjarðarlestakerfi heims.<ref>{{Cite web |title=London Underground |url=https://www.tfl.gov.uk/corporate/about-tfl/culture-and-heritage/londons-transport-a-history/london-underground |access-date=6 May 2022 |website=Transport for London |language=en-GB}}</ref> Í London er sannkallað [[fjölmenningarsamfélag]]: yfir 300 mismunandi tungumál eru töluð þar.<ref name=london_006>{{Cite web |url=http://www.cilt.org.uk/faqs/langspoken.htm |title=Languages spoken in the UK population |publisher=National Centre for Language |date=16 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080924084621/http://www.cilt.org.uk/faqs/langspoken.htm |archive-date=24 September 2008 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.cilt.org.uk/faqs/langspoken.htm |title=CILT, the National Centre for Languages |access-date=16 August 2007 |archive-date=13 February 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050213180755/http://www.cilt.org.uk/faqs/langspoken.htm |url-status=dead }}</ref> Rétt innan við 10 milljónir búa innan marka [[Stór-Lundúnasvæðið|Stór-Lundúnasvæðisins]] sem gerir borgina þá þriðju stærstu í Evrópu miðað við íbúa innan borgarmarka.<ref name="largest_city_eu">{{Cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=384 |title=Largest EU City. Over 7&nbsp;million residents in 2001 |publisher=Office for National Statistics |access-date=28 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108101256/http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=384 |archive-date=8 January 2009 |url-status=dead}}</ref> Í borginni búa 13,4% íbúa [[Bretland]]s og 16% íbúa [[England]]s.<ref>{{Cite web |url=http://data.london.gov.uk/datastore/applications/focus-london-population-and-migration |archive-url=https://web.archive.org/web/20101016225915/http://data.london.gov.uk/datastore/applications/focus-london-population-and-migration |url-status=dead |archive-date=16 October 2010 |title=Focus on London&nbsp;– Population and Migration &#124; London DataStore |publisher=Greater London Authority |access-date=10 February 2012}}</ref> Samkvæmt [[Eurostat]] var London með stærsta [[stórborgarsvæði]] (samanlögð samfelld byggð og atvinnusóknarsvæði) Evrópusambandsins fyrir útgöngu Breta árið 2019.<ref name="appsso.eurostat.ec.europa.eu show">{{Cite web |url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=met_pjanaggr3&lang=en |title=Metropolitan Area Populations |publisher=Eurostat |date=18 June 2019 |access-date=4 December 2019}}</ref> Fjórir staðir í London eru á [[heimsminjaskrá UNESCO]]: [[Lundúnaturn]], söguleg byggð í [[Greenwich]], [[Konunglegi grasagarðurinn í Kew|Konunglegi grasagarðurinn]] og svæðið umhverfis Westminsterhöll, [[Westminster Abbey]] og [[Kirkja heilagrar Margrétar (Westminster)|kirkja heilagrar Margrétar]]. [[Konunglega stjörnuathugunarstöðin í Greenwich]] er sá staður sem [[núllbaugur]] jarðar miðast við og [[GMT|staðaltími Greenwich]].<ref name=london_005>{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/gb |title=Lists: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland – Properties inscribed on the World Heritage List |publisher=[[UNESCO World Heritage Centre]] |access-date=26 November 2008}}</ref> Í borginni eru margir frægir ferðamannastaðir eins og [[Buckingham-höll]], [[London Eye]], [[Piccadilly Circus]], [[Dómkirkja heilags Páls]], [[Tower-brúin]] og [[Trafalgar-torg]]. Í London eru mörg söfn, gallerí, bókasöfn og menningarmiðstöðvar eins og [[Þjóðminjasafn Bretlands]], [[Listasafn Bretlands (London)|Listasafn Bretlands]], [[Náttúrugripasafnið í London]], [[Tate Modern]], [[Þjóðbókasafn Bretlands]] og fjölmörg leikhús í [[West End (London)|West End]].<ref>{{Cite news |last=Blackman |first=Bob |url=http://www.whatsonstage.com/index.php?pg=207&story=E8821201275286&title=West+End+Must+Innovate+to+Renovate%2C+Says+Report |title=West End Must Innovate to Renovate, Says Report |access-date=15 November 2010 |work=What's on Stage |date=25 January 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430190446/http://www.whatsonstage.com/index.php?pg=207&story=E8821201275286&title=West+End+Must+Innovate+to+Renovate%2C+Says+Report |archive-date=30 April 2011 |location=London |url-status=dead}}</ref> Stórir íþróttaviðburðir sem fara reglulega fram í London eru meðal annars úrslitaleikur [[Enski bikarinn|enska bikarsins]], [[Wimbledon-mótið]] í tennis og [[Lundúnamaraþonið]]. Árið 2012 varð London fyrsta borgin sem hélt [[sumarólympíuleikarnir|sumarólympíuleikana]] í þriðja sinn.<ref name="IOC">{{Cite press release |date=6 July 2005 |title=IOC elects London as the Host City of the Games of the XXX Olympiad in 2012 |url=http://www.olympic.org/media?calendartab=1&articleid=52922 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111017100349/http://www.olympic.org/media?calendartab=1&articleid=52922 |archive-date=17 October 2011 |access-date=3 June 2006 |publisher=[[International Olympic Committee]]}}</ref> {{TOC limit|limit=3}} == Saga == === Rómverjar === Talið er að [[Rómaveldi|Rómverjar]] hafi sest að þar sem nú er London um [[43]] e.Kr., í kjölfar [[Rómverska innrásin í Bretland|innrásarinnar í Bretland]], og nefnt byggðina ''Londinium''. Þó er talið að uppruni nafnsins sé keltneskur, en [[Keltar]] voru fyrir í landinu þegar Rómverjar komu.<ref>{{vísindavefurinn|48711|Af hverju eru erlend borgarnöfn þýdd eða þeim breytt í íslensku máli, til dæmis Lundúnir, Kaupmannahöfn, o.s.frv.?|höfundur=Svavar Sigmundsson}}</ref> Árið [[61]] réðist keltneski ættbálkurinn [[Íkenar]], undir stjórn [[Bóadíkea|Bóadíkeu]] drottningar, á borgina og brenndi hana til kaldra kola. Upp úr árinu [[100]] hafði borgin vaxið töluvert og var London þá orðin stærri en [[Colchester]], annað helsta vígi Rómverja á Englandi. Næstu aldirnar stækkaði London og náði 60 þúsund manna íbúatölu áður en borginni tók að hnigna samfara hnignun Rómaveldis. Á [[5. öld]] var hún nánast yfirgefin. === Engilsaxar og víkingar === Um 600 höfðu [[Engilsaxar]] stofnað þar nýtt aðsetur sem þeir nefndu ''[[Lundenwic]]'', í um það bil 1 [[Kílómetri|km]] fjarlægð frá gamla rómverska virkinu, á svipuðum slóðum og þar sem nú er [[Covent Garden]]. Þar var líklegast höfn við mynni [[Fleet (á)|Fleet-árinnar]] fyrir [[fiskveiðar]] og [[Viðskipti|verslun]]. Verslun blómstraði þar til hrikalegt bakslag kom árið [[851]]. Það ár brugðust varnir nýju borgarinnar algerlega gegn [[Víkingar|víkingum]] sem rændu byggðina og brenndu hana svo til grunna. Víkingatíminn stóð stutt. Tuttugu árum síðar samdi [[Elfráður ríki]], nýr [[Englandskonungur]], um frið við víkinga og færði borgina aftur á sinn upprunalega stað, inn fyrir rómversku virkisveggina. Hann kallaði borgina „Lundúnaborg“ (''Lundenburgh''). Upprunalega borgin fékk nafnið ''Ealdwīc'' („gamla borg“), sem í dag er [[Aldwych]]. Eftir þetta dafnaði London undir stjórn ýmissa konunga og varð mikilvæg alþjóðleg verslunarborg og stjórnmálamiðstöð. Árásir víkinga hófust aftur seint á [[10. öldin]]ni og náðu hámarki um [[1013]] þegar þeir settust um borgina undir stjórn [[Danmörk|danska]] konungsins [[Knútur ríki|Knúts ríka]]. Víkingar neyddu enska konunginn [[Aðalráður ráðlausi|Aðalráð]] til að flýja. Í annarri árás skömmu síðar, náði her Aðalráðs að vinna sigur á víkingum með því að rífa niður [[Tower-brú]] með danska setuliðinu á henni. Enn einu sinni var London komið á réttan kjöl. Knútur tók við ensku krúnunni árið [[1017]] og stjórnaði borg og landi allt til [[1042]]. Við lát hans komst krúnan aftur í hendur Engilsaxa þegar stjúpsonur hans, [[Játvarður góði]], tók við völdum. Játvarður endurreisti [[Westminster Abbey]] og stækkaði höllina í Westminster. Á þessum tíma var London stærsta og auðugasta borgin á öllu Englandi, en þrátt fyrir það var aðalaðsetur stjórnarinnar í [[Winchester]]. === Normannar og miðaldaborgin === [[Mynd:London 1300 Historical Atlas William R Shepherd (died 1934).PNG|thumb|right|Lundúnaborg árið 1300.]] Í kjölfar sigurs [[Normannar|Normanna]] í [[Orrustan við Hastings|orrustunni við Hastings]] var [[Vilhjálmur bastarður]], þáverandi hertogi af Normandy, krýndur konungur Englands. Krýningin fór fram í nýbyggðu [[Westminster Abbey|Westminster-klaustri]], á [[jóladagur|jóladag]] árið [[1066]]. Vilhjálmur veitti borgurum London ákveðin forréttindi á meðan á byggingu kastala í suðvesturhorni borgarinnar stóð, til að halda þeim góðum. Þessi kastali var síðar stækkaður af öðrum konungum sem [[Lundúnaturn]] og gegndi fyrst hlutverki konungshallar, en varð síðar fangelsi. Árið [[1097]] hóf [[Vilhjálmur 2. Englandskonungur|Vilhjálmur 2.]] að byggja [[Westminster-höll|Westminster-salinn]], nálægt klaustri með sama nafni. Salurinn varð grunnurinn að nýrri höll í Westminster, sem var aðalaðsetur konungshirðarinnar á miðöldum. Westminster varð fljótlega aðsetur hirðdómsstólsins og stjórnvalda og er það enn þann dag í dag. Á meðan var nágrannaborgin, Lundúnaborg, miðstöð viðskipta og verslunar og dafnaði undir eigin stjórn. Á endanum uxu borgirnar saman og mynduðu London nútímans. London tók við af Winchester sem höfuðborg Englands á [[12. öld]]. Hörmungar riðu yfir þegar [[svarti dauði]] geisaði um miðja [[14. öldin]]a, en þriðjungur borgarbúa lét lífið í farsóttinni.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/black_01.shtml|title=Black Death|last=Ibeji|first=Mike|date=10. mars 2011|website=BBC|archive-url=|archive-date=|access-date=12. mars 2019}}</ref> London slapp að mestu við innrásir og borgarastríð á miðöldum, ef frá er skilin [[enska bændabyltingin]] árið [[1381]]. === Árnýöld === Eftir að England vann sigur á [[flotinn ósigrandi|spænska sjóhernum]] árið [[1588]], gerði stjórnarfarslegur stöðugleiki London kleift að stækka og dafna enn frekar. Árið [[1603]], varð [[Jakob 6. Skotakonungur|Jakob 6.]] konungur bæði Englands og Skotlands. Andkaþólsk stefna hans gerði hann afar óvinsælan meðal kaþólskra Englendinga. Þann [[5. nóvember]] [[1605]] var gerð [[Púðursamsærið|tilraun til að ráða hann af dögum]] sem enn er minnst á [[Guy Fawkes-nótt]]. [[Lundúnaplágan mikla]] sem stóð frá [[1665]] til [[1666]] olli miklum usla í London á [[17. öld]]inni. Þetta var síðasta stóra plágan af völdum [[kýlapest]]ar í [[Evrópa|Evrópu]]. Strax í kjölfarið kom [[Lundúnabruninn mikli]] þar sem stór hluti borgarinnar brann. Líklega hefur bruninn valdið dauða smitberandi rotta og þannig átt þátt í að binda enda á pláguna. Endurreisn borgarinnar tók yfir tíu ár. === Nútíminn === Á 18. öld einkenndist líf í borginni af glæpum og fátækt. [[Löggæsla]] var efld og refsingar voru þungar; Yfir 200 brot vörðuðu [[dauðarefsing]]u. Frá 1835 til 1925 var London stærsta borg heims og jafnframt stærsta fjármálamiðstöðin. Borgin varð fyrir [[sprengjuárásirnar á London|sprengjuárásum Þjóðverja]] í fyrri og seinni heimsstyrjöld þar sem 30.000 létu lífið. Stuttu eftir stríð voru þó [[Sumarólympíuleikarnir 1948|sumarólympíuleikarnir]] haldnir í borginni. Innflytjendum frá [[breska samveldið|Breska samveldinu]] fjölgaði. Á 7. og 8. áratugnum varð borgin miðstöð fyrir ýmsar menningarbyltingar ungmenna. [[Pönk]]ið varð til þar um miðjan 8. áratuginn. Í tilefni af aldamótunum 2000 voru reistar ýmsar stórbyggingar eins og [[Þúsaldarhvelfingin]] og [[London Eye]]. Þann [[6. ágúst]] [[2011]] [[Óeirðirnar í London 2011|brutust óeirðir út]] í mörgum hverfum í London vegna dauða [[Mark Duggan]], manns sem var skotinn til bana af lögreglunni. [[Sumarólympíuleikarnir 2012|Sumarólympíuleikarnir]] voru á ný haldnir í borginni árið 2012. Borgarbúum hefur fjölgað frá 9. áratugnum þegar þeir voru um 6,8 milljónir. Árið 2021 voru þeir tæplega 9 milljónir. == Landafræði == [[Mynd:London SPOT 1005.jpg|thumb|Vestur- og [[Mið-London]] séð frá gervihnetti.]] Afmörkun London er óljós vegna þess hvernig borgin hefur vaxið. Miðborgin í London er nefnd [[Lundúnaborg]] (''City of London'') sem í daglegu tali er oft nefnd „''the City''“ („borgin“) eða „''the Square Mile''“ („fermílan“). Borgin margfaldaðist að stærð á [[Viktoríutímabilið|Viktoríutímabilinu]] og aftur á [[millistríðsárin|millistríðsárunum]], en stöðvaðist á [[1941-1950|fimmta áratugnum]] vegna [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]]. Seinna stöðvaðist uppbygging borgarinnar vegna takmarkana sem borgarstjórnin setti á útþenslu hennar út í nærliggjandi sveitir. Lundúnaborg liggur í miðju [[Stór-Lundúnasvæðið|Stór-Lundúnasvæðisins]] og er umkringd mörgum borgarhlutum. Þetta svæði heyrir undir [[stjórn Stór-Lundúnasvæðisins]]. [[Stórborgarsvæði Stór-Lundúnasvæðisins]] nær yfir svæði sem er stærra en Stór-Lundúnasvæðið. Utan við þetta svæði eru margar borgir, bæir og þorp sem eru hluti af [[atvinnusvæði Lundúna]]. Fjörutíu prósent Stór-Lundúnasvæðisins eru í [[póstumdæmi London]] þar sem orðið „London“ kemur fyrir í heimilisföngum. [[Símanúmerasvæði London]] nær yfir svipað svæði, enda þótt sumir hlutar Stór-Lundúnasvæðisins noti ekki London-númer. Stundum er [[M25-hraðbrautin]] notuð til að afmarka Lundúnasvæðið og formleg landamæri Stór-Lundúnasvæðisins fara saman við hraðbrautina á nokkrum stöðum. Stór-Lundúnasvæðinu er skipt í [[Innri London]] og [[Ytri London]] fyrir utanumhald um tölfræði. Oft er líka talað um svæðin [[Norður-London]], [[Suður-London]], [[Austur-London]] og [[Vestur-London]] í almennu tali. Lögregluumdæmi [[Metropolitan-lögreglan|Metropolitan-lögreglunnar]] nær yfir Stór-Lundúnasvæðið. Miðpunktur borgarinnar í nútímanum er [[Charing Cross]], en [[Rómaveldi|Rómverjar]] merktu miðpunkt rómversku borgarinnar ''[[Rómverska London|Londinium]]'' með [[steinninn í London|steini]] sem enn er hægt að sjá í [[Cannon Street]]. === Borgarhlutar === Mörg hefðbundin hverfi eru á Lundúnasvæðinu og ýmis heiti notuð yfir þau (til dæmis [[Bloomsbury]], [[Knightsbridge]], [[Mayfair]], [[Whitechapel]] og [[Fitzrovia]]). Þetta eru annaðhvort óformleg heiti eða gömlu heiti þorpanna og bæjanna sem eru núna orðin hluti af borginni. Þessi heiti hafa verið í notkun samkvæmt venju án formlegrar afmörkunar. Frá 1965 skiptist [[Stór-Lundúnasvæðið]] í [[borgarhlutar í London|þrjátíu og tvo borgarhluta]]. Raunar skiptist svæðið í 33 hluta, en [[Lundúnaborg]] í miðju svæðisins er [[hefðarsýsla]] og ekki formlegur borgarhluti. {{Borgarhlutar í London}} == Menning == === Verslun, menning og afþreying=== [[Mynd:Plaza de Piccadilly Circus en Londres.JPG|thumb|200px|Piccadilly Circus]] Margir skemmtistaðir í London eru staðsettir á [[West End (London)|West End-svæðinu]] í [[Westminsterborg]]. [[Leicester Square]] er torg í West End sem mörg kvikmyndahús standa við og þar eru haldnar alþjóðlegar frumsýningar kvikmynda. Nálægt torginu er [[Piccadilly Circus]] sem er þekkt fyrir stórar neonljósaauglýsingar.<ref>{{cite web|url=http://www.piccadillylights.co.uk/|title=Piccadilly Lights|publisher=Land Securities|accessdate=2008-11-03|archive-date=2011-05-20|archive-url=https://www.webcitation.org/5yoK7QmKt?url=http://www.piccadillylights.co.uk/|url-status=dead}}</ref> Þar eru mörg [[leikhús]] og barir, krár, næturklúbbar og veitingahús. Í grenndinni er [[Chinatown í London|Chinatown]], kínverska hverfið í London, og austan við það er [[Covent Garden]], verslunarhverfi þar sem eru margar [[sérverslun|sérverslanir]]. [[Konunglegi breski ballettinn]] ([[Royal Ballet]]), [[Enski þjóðarballettinn]] ([[English National Ballet]]), [[Konunglega breska óperan]] ([[Royal Opera]]) og [[Enska þjóðaróperan]] ([[National English Opera]]) eru öll staðsett í London og sýna í leikhúsunum [[Royal Opera House]], [[Coliseum-leikhúsið|Coliseum]], [[Sadler’s Wells-leikhúsið|Sadler’s Wells]] og [[Royal Albert Hall]], auk þess sem þau fara með sýningar um Bretland.<ref name="London's Concerts">{{cite web|url=http://www.yourlondon.gov.uk/visiting/topic.jsp?topicid=6482&search_title=Theatres+and+concert+halls|title=Theatres and concert halls.|publisher=Your London|accessdate=2008-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080124185332/http://www.yourlondon.gov.uk/visiting/topic.jsp?topicid=6482&search_title=Theatres+and+concert+halls|archivedate=2008-01-24|url-status=dead}}</ref> Í [[Islington]] er gatan Upper Street, sem nær 1,6 [[kílómetri|km]] norður frá [[Angel í Islington|Angel]] og er með fleiri bari og veitingahús en nokkur önnur gata í Bretlandi.<ref>{{cite web|title =2001: Public houses|publisher=[[British Broadcasting Corporation]]|url=http://www.bbc.co.uk/history/trail/local_history/city/street_03.shtml?publichouses|accessdate=2008-06-04 }}</ref> Eitt fjölsóttasta verslunarhverfi Evrópu er í [[Oxford Street]], verslunargötu sem er næstum 1,6 km að lengd og því lengsta verslunargata í heimi. Þar eru margar búðir og stórverslanir eins og [[Selfridges]].<ref>{{cite news| url=http://www.london.gov.uk/londoner/06sep/p7a.jsp| publisher=[[The Londoner]]| title=Oxford Street gets its own dedicated local police team| date=September 2006| accessdate=2007-06-19| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930204913/http://www.london.gov.uk/londoner/06sep/p7a.jsp| archivedate=2007-09-30}}</ref> Stórverslunin [[Harrods]] er í [[Knightsbridge]] sem liggur suðvestanmegin við Oxford Street. Hönnuðirnir [[Vivienne Westwood]], [[Galliano]], [[Stella McCartney]], [[Manolo Blahnik]], [[Jimmy Choo]] og fleiri hafa aðallega starfað í London. Lista- og tískuhönnunarskólar í London eru frægir um allan heim enda er London alþjóðleg tískumiðstöð eins og [[París]], [[Mílanó]] og [[New York-borg]]. === Minjasöfn og listasöfn === [[Listi yfir minjasöfn í London|Mörg minjasöfn]], listasöfn og aðrar stofnanir eru staðsett í London. [[Náttúrugripasafnið í London|Náttúrugripasafnið]] (um líf- og jarðfræði), [[Vísindasafnið í London|Vísindasafnið]] og [[Victoria og Albert-safnið]] (um hönnun og tísku) eru öll í „safnahverfinu“ í [[South Kensington]]. [[Þjóðminjasafn Bretlands]] er staðsett í [[Bloomsbury]] og hýsir söfn gripa frá öllum heimshornum. [[Þjóðbókasafn Bretlands]] við [[St Pancras]] er [[þjóðbókasafn]] Bretlands og hýsir yfir 150 milljónir hluta. Í borginni eru líka stór listasöfn, sérstaklega á [[Listasafn Bretlands (London)|Listasafni Bretlands]] og í söfnunum [[Tate Britain]] og [[Tate Modern]]. ===Íþróttir=== London hefur hýst [[Sumarólympíuleikarnir|Sumarólympíuleikana]] þrisvar: 1908, 1948 og 2012 sem er oftar en nokkur önnur nútímaborg. Árið 2017 voru [[Alþjóðafrjálsíþróttaleikarnir]] í borginni. Vinsælasta íþróttin í London er [[knattspyrna]] og árið 2022 átti borgin sjö lið í [[enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildinni]]: [[Arsenal]], [[Brentford FC]], [[Chelsea FC]], [[Crystal Palace]], [[Fulham FC]], [[Tottenham Hotspur]] og [[West Ham United]]. Minni knattspyrnulið eru til dæmis [[A.F.C. Wimbledon]], [[Barnet F.C.]], [[Bromley F.C.]], [[Charlton Athletic]], [[Dagenham & Redbridge F.C.]], [[Leyton Orient]], [[Millwall F.C.]], [[Queens Park Rangers]] og [[Sutton United]]. Frá 1924 hefur [[Wembley-leikvangurinn]] verið heimavöllur enska landsliðsins í knattspyrnu. Tvö ruðningslið frá London eru í efstu deild: [[Harlequins]] og [[London Irish]]. [[Wimbledon-mótið]] í [[tennis]] hefur verið haldið frá 1877 í [[Wimbledon]] í Suðvestur-London og er elsta og virtasta alþjóðatenniskeppni heims. London hefur hýst fjórar heimsmeistarakeppnir í [[krikket]]. Aðrir stórviðburðir í borginni eru [[Lundúnamaraþonið]] og [[Lundúnaróðurinn|háskólaróðrarkeppnin á Thames]]. == Samgöngur == London er með viðamikið samgöngukerfi og samgöngur eru eitt af fjórum sviðum stefnumótunar sem heyra undir borgarstjórn London.<ref>{{cite web|url=http://www.tfl.gov.uk/|title=Transport for London|publisher=Transport for London|accessdate=2008-04-27}}</ref> Fjárhagsleg völd borgarstjórnarinnar yfir lestarkerfinu eru hins vegar takmörkuð. Til dæmis stjórnar hún ekki þunglestarkerfinu, en í nóvember 2007 tók hún yfir stjórn [[North London Railway]] og [[London Overground]].<ref>{{cite web|url=http://www.tfl.gov.uk/corporate/projectsandschemes/networkandservices/5011.aspx|title=London Overground|last=|first=|date=|website=|publisher=Transport for London|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100423173016/http://www.tfl.gov.uk/corporate/projectsandschemes/networkandservices/5011.aspx|archivedate=2010-04-23|accessdate=2008-04-27}}</ref> [[Transport for London]] er [[opinbert fyrirtæki]] sem stjórnar [[almenningssamgöngur|almenningssamgangnakerfinu]]. Almenningssamgöngur í London eru eitt af mest notuðu almenningssamgöngukerfunum í heimi, en á oft erfitt með stíflur og áreiðanleika á háannatímum. Samgöngukerfið í London hefur verið kallað það besta í heimi.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/london/5294790.stm |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] News |accessdate=2008-06-07 |title=London voted best for transport |date=2006-08-29}}</ref> === Járnbrautir === [[Mynd:Westminster.tube.station.jubilee.arp.jpg|thumb|Westminster járnbrautarstöð í [[neðanjarðarlestakerfi Lundúnaborgar]].]] [[Neðanjarðarlestakerfi Lundúnaborgar]] er hjarta samgöngukerfisins. Það rekur ellefu leiðir sem tengjast saman á ýmsum stöðum. Það var stofnað árið [[1863]] og er elsta, lengsta og mest notaða [[neðanjarðarlest]]akerfi heims. Kerfið var með fyrstu [[rafmagn|rafdrifnu]] brautarlínu í heimi sem hét [[City & South London Railway]] og var tekin í notkun árið [[1890]]. Um það bil 3 milljónir manna ferðast daglega í neðanjarðarlestkerfinu, sem gera um milljarð ferða árlega. Neðanjarðarlestakerfið þjónar miðborg Lundúna og mörgum úthverfum í norðurhluta borgarinnar, en í suðurhlutanum er víðtækt úthverfalestakerfi ofanjarðar. Annað lestakerfi, sem heitir [[Docklands Light Railway]] (eða DLR) og notar minni og léttari lestir, var tekið í notkun árið [[1987]]. Þetta kerfi nær yfir [[Austur-London]] og [[Greenwich]], báðum megin við [[Thames]]-ána. Vöruflutninga- og langferðalestar fara ekki í gegnum miðju borgarinnar heldur ná að einni af [[Lestarstöð í London|fjórtán endastöðvum]] í kringum sögulega miðju borgarinnar. Á þessu er ein undantekning: [[Thameslink]]-lestin sem [[First Capital Connect]] stjórnar, og hefur endastöðvar í [[Bedford]], [[Brighton]] og [[Moorgate]]. Frá tíunda áratugnum gerði aukið álag á léttlestarkerfið og neðanjarðarlestkerfið að verkum að kröfur urðu háværari, sérstaklega frá viðskiptalífinu og [[bæjarstjórn Lundúnaborgar]], um að [[Crossrail]]-verkefninu yrði hrint í framkvæmd, en það er hátíðnilestarkerfi sem liggur frá austri til vesturs (að hluta neðanjarðar) og átti að kosta um 10 milljarða breskra punda. Leyfi fékkst fyrir verkefninu í október árið 2007 og nýja lestarlínan, [[Elísabetarlínan]], hóf starfsemi í maí 2022. Kostnaður við verkefnið stóð þá í rúmlega 18 milljörðum punda.<ref>{{vefheimild|url=https://www.london.gov.uk/who-we-are/what-london-assembly-does/questions-mayor/find-an-answer/cost-crossrail|titill=Cost of Crossrail|vefsíða=London Assembly|dags=19. nóvember 2020}}</Ref> Háhraðalestar [[Eurostar]] tengja [[St Pancras-lestarstöð]]ina við borgirnar [[Lille]] og [[París]] í [[Frakkland]]i og [[Brussel]] í [[Belgía|Belgíu]]. === Strætisvagnar === [[Mynd:London Bus route 139 A.jpg|thumb|right|[[Tveggja hæða strætisvagn]].]] [[Strætisvagnar í London|Strætisvagnakerfi Lundúna]] er eitt hið stærsta í heimi. Það starfar allan sólarhringinn, með 9.300 strætisvagna, 675 leiðir og um 5 milljónir farþega daglega.<ref>{{vefheimild|url=https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2023/november/latest-tfl-figures-show-the-tube-reaching-4-million-journeys-per-day|titill=Latest TfL figures show the Tube reaching 4 million journeys per day|vefsíða=Transport for London|dags=30. nóvember 2023}}</ref> === Flugvellir === London er stór alþjóðleg flugmiðstöð og hefur stærstu borgar[[lofthelgi]] heimsins. Átta flugvellir hafa „London“ í nafni sínu, en megnið af umferðinni fer um fimm flugvelli. [[London Heathrow-flugvöllur]] er einn fjölsóttasti flugvöllur í heimi og þar eru höfuðstöðvar [[British Airways]]. [[London Gatwick-flugvöllur]] hefur ámóta mikla umferð og þangað fljúga nokkur lággjaldaflugfélög. Bæði [[London Stansted-flugvöllur]] og [[London Luton-flugvöllur]] þjóna lággjaldaflugfélögum á skemmri leiðum. [[London City-flugvöllur]] er minnsti flugvöllurinn í London og er aðallega fyrir viðskiptaferðir. Stækkun flugvallanna í London er mikið ágreiningsmál. == Athugasemdir == {{notelist}} == Heimildir == {{reflist}} {{Höfuðborgir í Evrópu}} {{Borgir á Bretlandi}} [[Flokkur:London| ]] [[Flokkur:Borgir á Englandi]] [[Flokkur:Höfuðborgir í Evrópu]] [[Flokkur:Breskar höfuðborgir]] [[Flokkur:Hansasambandið]] ho7e6nhy2s867khblgpfv2pyelzcdlb 0 12319 1979875 1956504 2026-09-23T07:11:48Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979875 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn_á_frummáli = République d'Haïti<br />Repiblik d Ayiti | nafn = Lýðveldið Haítí | nafn_í_eignarfalli = Haítí | fáni = Flag of Haiti.svg | skjaldarmerki = Coat_of_arms_of_Haiti.svg | kjörorð = L'Union Fait La Force<br />([[franska]]: Samstaða færir styrk) | staðsetningarkort = Haiti_(orthographic_projection).svg | tungumál = [[franska]], [[haítískt blendingsmál]] | höfuðborg = [[Port-au-Prince]] | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Haítí|Forseti]] | nafn_leiðtoga1 = [[Edgard Leblanc Fils]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Haítí|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga2 = [[Garry Conille]] | stærðarsæti = 143 | flatarmál = 27.750 | hlutfall_vatns = 0,7 | mannfjöldaár = 2023 | mannfjöldasæti = 83 | fólksfjöldi = 11.470.261 | íbúar_á_ferkílómetra = 413 | VLF_ár = 2017 | VLF = 19,979 | VLF_sæti = 144 | VLF_á_mann = 1.819 | VLF_á_mann_sæti = 174 | VÞL = {{hækkun}} 0.503 | VÞL_ár = 2018 | VÞL_sæti = 169 | gjaldmiðill = [[gourde]] (HTG) | tímabelti = [[UTC]]-5 | staða = [[Sjálfstæði]] | atburður1 = Yfirlýst | atburður2 = Viðurkennt | staða_athugasemd = (frá [[Frakkland]]i) | dagsetning1 = [[1. janúar]], [[1804]] | dagsetning2 = [[1825]] ([[Frakkland|Fr]]), [[1863]] ([[BNA]]) | þjóðsöngur = [[La Dessalinienne]] | tld = ht | símakóði = 509 }} '''Haítí''' ([[franska]]: ''Haiti'', [[haítískt kreólamál]]: ''Ayiti''), formlega '''Lýðveldið Haítí''' (franska: ''République d'Haïti''; haítískt kreólamál: ''Repiblik D Ayiti''), er land á vestari helmingi eyjunnar [[Hispaníóla|Hispaníólu]], sem er ein af [[Stóru Antillaeyjar|Stóru Antillaeyjum]] í [[Karíbahaf]]i, austan við [[Jamaíka]] og [[Kúba|Kúbu]] og sunnan við [[Bahamaeyjar]] og [[Turks- og Caicoseyjar]]. Það nær yfir þrjá áttundu hluta eyjunnar og á landamæri að [[Dóminíska lýðveldið|Dóminíska lýðveldinu]] í austri. Landið nær auk þess yfir eyjarnar [[La Gonâve]], [[Tortúga]], [[Les Cayemites]] og [[Ile a Vache]]. Suðvestan við Haítí er óbyggða smáeyjan [[Navassaeyja]] undir stjórn [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] sem landið gerir tilkall til. Haítí er 27.750 km² að stærð og íbúar eru taldir vera rúmar 11 milljónir sem gerir landið að fjölmennasta landinu innan [[CARICOM]] og því næstfjölmennasta í Karíbahafi, á eftir Kúbu. Eyjan var byggð [[Taínóar|Taínóum]] sem fluttust þangað frá Suður-Ameríku. Evrópubúar komu fyrst til eyjarinnar 5. desember 1492, í [[Fyrsta ferð Kólumbusar|fyrstu ferð Kólumbusar]], sem hélt að hann væri kominn til [[Indland]]s eða [[Kína]]. Kólumbus stofnaði þar síðar fyrstu nýlenduna í [[Nýi heimurinn|Nýja heiminum]], [[La Navidad]], þar sem nú er norðausturströnd Haítí. [[Spánn]] gerði tilkall til eyjarinnar og nefndi hana ''La Española''. Eyjan var hluti af [[Spænska heimsveldið|Spænska heimsveldinu]] þar til snemma á 17. öld. [[Frakkland|Frakkar]] hófu þá að stofna nýlendur á vesturhluta eyjarinnar og gerðu tilkall til hennar. Eftir [[Níu ára stríðið]] fengu Frakkar vesturhluta eyjunnar með friðarsamningum 1697. Þeir nefndu þann hluta ''Saint-Domingue''. Frakkar stofnuðu [[sykurplantekra|sykurplantekrur]] sem ræktaðar voru með [[þrælahald|þrælum]] frá Afríku. Nýlendan var með þeim auðugustu í heimi. Haítí var [[Frakkland|frönsk]] [[nýlenda]] og fyrsta landið í [[Ameríka|Ameríku]] til að lýsa yfir [[sjálfstæði]], eftir [[Haítíska byltingin|einu þrælabyltingu í heimssögunni]] sem heppnaðist og leiddi til þess að sjálfstætt lýðveldi var stofnað. Þrátt fyrir þennan aldur er landið eitt af þeim [[fátækt|fátækustu]] á [[vesturhvel jarðar|vesturhveli jarðar]]. Haítí varð fyrir gríðarlegum skemmdum í [[Jarðskjálftinn á Haítí 2010|jarðskjálfta sem varð árið 2010]] þann 12. janúar en hann mældist 7,0 á [[Richter-kvarði|Richter]] og átti upptök sín skammt frá [[Port-au-Prince]], höfuðborg Haítí. [[Ísland]] átti heiðurinn af því að vera fyrsta þjóðin sem kom Haítíbúum til hjálpar eftir jarðskjálftann. Haítí er stofnaðili að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]], [[Samtök Ameríkuríkja|Samtökum Ameríkuríkja]], [[Samtök Karíbahafsríkja|Samtökum Karíbahafsríkja]] og [[Samtök frönskumælandi ríkja|Samtökum frönskumælandi ríkja]]. Auk [[CARICOM]] er það aðili a [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]], [[Alþjóðaviðskiptastofnun]]inni og [[Bandalag ríkja í Rómönsku Ameríku og Karíbahafi|Bandalagi ríkja í Rómönsku Ameríku og Karíbahafi]]. Þar sem fátækt og pólitískur óstöðugleiki hafa einkennt sögu Haítí er landið með lægstu [[Vísitala um þróun lífsgæða|vísitölu um þróun lífsgæða]] í Ameríku. Frá síðustu aldamótum hefur landið gengið í gegnum [[valdaránið á Haítí 2004|valdarán]] sem kallaði á afskipti Sameinuðu þjóðanna og [[Jarðskjálftinn á Haítí 2010|jarðskjálfta]] sem olli dauða 250.000 manna. == Landfræði == === Veðurfar === [[Mynd:Haiti_Köppen.svg|thumb|right|Kort sem sýnir [[loftslagsbelti]] á Haítí.]] Á Haítí er [[hitabeltisloftslag]] sem er breytilegt eftir hæð yfir sjávarmáli. Meðalhiti í Port-au-Prince er 23-31° í janúar og 25-35° í júlí. Úrkoma er breytileg eftir landshlutum og er meiri á sumum hlutum láglendis og í norður- og austurhlíðum fjalla. Þurrkatíminn á Haítí er frá nóvember til janúar. Meðalúrkoma í Port-au-Prince er 1.370 mm. Það eru tvö regntímabil; apríl til júní og október til nóvember. Haítí verður reglulega fyrir alvarlegum þurrkum og flóðum, sem hafa enn verri afleiðingar vegna [[skógaeyðing]]ar. [[Fellibylur|Fellibylir]] ganga oft yfir landið auk þess sem hætta getur verið á jarðskjálftum. == Stjórnmál== ===Stjórnsýslueiningar=== [[Mynd:Haiti,_administrative_divisions_-_Nmbrs_-_colored.svg|thumb|right|Sýslur Haítí.]] Haítí skiptist í tíu sýslur (''départements'') sem aftur skiptast í 42 umdæmi (''arrondissements''), sem skiptast í 145 [[sveitarfélag|sveitarfélög]] (''communes'') sem skiptast í 571 hverfi (''sections communales''). Sýslurnar eru: # [[Nord-Ouest (Haítí)|Nord-Ouest]] (höfuðstaður: [[Port-de-Paix]]) # [[Nord (Haítí)|Nord]] (höfuðstaður: [[Cap-Haïtien]]) # [[Nord-Est (Haítí)|Nord-Est]] (höfuðstaður: [[Fort-Liberté]]) # [[Artibonite (Haítí)|Artibonite]] (höfuðstaður: [[Gonaïves]]) # [[Centre (Haítí)|Centre]] (höfuðstaður: [[Hinche]]) # [[Ouest (Haítí)|Ouest]] (höfuðstaður: [[Port-au-Prince]]) # [[Grand'Anse (Haítí)|Grand'Anse]] (höfuðstaður: [[Jérémie]]) # [[Nippes]] (höfuðstaður: [[Miragoâne]]) # [[Sud (Haítí)|Sud]] (höfuðstaður: [[Les Cayes]]) # [[Sud-Est (Haítí)|Sud-Est]] (höfuðstaður: [[Jacmel]]) == Efnahagslíf == [[File:GDP per capita develoment of Haiti.svg|thumb|right|Þróun landsframleiðslu á mann.]] [[File:Haiti Product Exports (2019).svg|upright=1.3|thumb|right|Útflutningsvörur árið 2019.]] Haítí býr við markaðshagkerfi þar sem [[verg landsframleiðsla]] er tæplega 20 milljarðar dala en 1.800 dalir á mann (áætlað árið 2017).<ref name="CIA World Factbook – Haiti"/> Gjaldmiðill landsins nefnist [[gourde]]. Þrátt fyrir mikla ferðaþjónustu er Haítí eitt af fátækustu löndum Ameríku, þar sem spilling, óstöðugleiki, lélegir innviðir, skortur á heilbrigðisþjónustu og menntun eru nefnd sem helstu ástæðurnar.<ref name="CIA World Factbook – Haiti">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/ |title=CIA World Factbook – Haiti |access-date=3 September 2019 |archive-date=9 febrúar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210209014627/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/ |url-status=dead }}</ref> Atvinnuleysi er mikið og margir Haítíbúar leita tækifæra utanlands. Viðskipti við landið hrundu eftir [[jarðskjálftinn á Haítí 2010|jarðskjálftann 2010]] og [[kólerufaraldurinn á Haítí 2010|kólerufaraldurinn]] sem kom í kjölfarið. Við það féll verg landsframleiðsla um 8%.<ref name="CIA_20110303">{{cite web |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |work=[[The World Factbook]] |title=Haiti |date=22 September 2021 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/ |access-date=29 júlí 2022 |archive-date=9 febrúar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210209014627/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/ |url-status=dead }}</ref> Árið 2010 var Haítí í 145. sæti af 182 löndum á [[vísitala um þróun lífsgæða|vísitölu um þróun lífsgæða]], og 57,3% þjóðarinnar liðu skort samkvæmt minnst þremur mælikvörðum á fátækt.<ref name="UNDP_2010">{{cite web |publisher=[[United Nations Development Programme]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110423024550/http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/HTI.html |archive-date=23 April 2011 |url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/HTI.html |title=International Human Development Indicators: Haiti |year=2010 |url-status=dead }}</ref> Eftir umdeildar kosningar árið 2000 og ásakanir um spillingu stjórnar [[Jean-Bertrand Aristide]]<ref>{{cite web|url=http://www.wow509.com/news/jean-bertrand-aristide-net-worth/|archive-url=https://archive.today/20141016002417/http://www.wow509.com/news/jean-bertrand-aristide-net-worth/|url-status=dead|archive-date=16 October 2014|title=Jean Bertrand Aristide net worth|work=WOW509}}</ref> hættu Bandaríkin hjálparstarfi á Haítí milli 2001 og 2004.<ref>{{cite news |url=https://www.boston.com/news/nation/washington/articles/2004/03/07/before_fall_of_aristide_haiti_hit_by_aid_cutoff/ |title=Before fall of Aristide, Haiti hit by aid cutoff by |author=Farah Stockman |publisher=Boston.com |date=7 March 2004 |access-date=24 July 2013 |archive-date=4 mars 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061421/http://www.boston.com/news/nation/washington/articles/2004/03/07/before_fall_of_aristide_haiti_hit_by_aid_cutoff/ |url-status=dead}}</ref> Þegar Aristide hvarf frá völdum árið 2004 hélt hjálparstarf áfram og [[Brasilíuher]] leiddi friðargæslu í landinu. Eftir nærri fjögurra ára kreppu tók hagvöxtur við sér og náði 1,5% árið 2005.<ref>{{cite web|url=https://globaledge.msu.edu/countries/haiti/economy/|title=Haiti: Economy|publisher=Michigan State University}}</ref> Í september 2009 uppfyllti Haítí skilyrði [[Heavily Indebted Poor Countries]]-verkefnis Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Heimsbankans til að fá niðurfellingu erlendra skulda.<ref>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2009/cr09288.pdf |title=Haiti: Enhanced Initiative for Heavily Indebted Poor Countries |publisher=International Monetary Fund |date=September 2009 |access-date=24 July 2013}}</ref> Yfir 90% af tekjum hins opinbera á Haítí koma frá samningi við olíufyrirtækið [[Petrocaribe]].<ref>{{cite web |url=https://www.heritage.org/index/pdf/2015/countries/haiti.pdf |title=Haiti Economy |access-date=11 April 2015 |archive-date=2 janúar 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102170139/https://www.heritage.org/index/pdf/2015/countries/haiti.pdf |url-status=dead }}</ref> == Íbúar == === Tungumál === Á Haítí eru tvö opinber tungumál: [[franska]] og [[haítíska]] (kreólamál). Franska er helsta ritmálið, stjórnsýslumálið og fjölmiðlamálið, og 42% íbúa tala hana.<ref>{{cite book|title=La langue française dans le monde 2014|date=2014|publisher=Nathan|isbn=978-2-09-882654-0|url=http://www.francophonie.org/Langue-Francaise-2014/projet/Rapport-OIF-2014.pdf|access-date=20 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150412002239/http://www.francophonie.org/Langue-Francaise-2014/projet/Rapport-OIF-2014.pdf|archive-date=12 April 2015|url-status=dead}}</ref><ref>À ce propos, voir l'essai ''Prétendus Créolismes : le couteau dans l'igname'', Jean-Robert Léonidas, Cidihca, Montréal 1995</ref> Menntaðir Haítíbúar tala allir frönsku, hún er kennslumál í skólum og helsta viðskiptamálið. Franska er líka notuð við opinber tilefni eins og giftingar, útskriftir og í messum. Haítí er annað af tveimur sjálfstæðum löndum í Ameríku þar sem franska er opinbert mál, ásamt [[Kanada]]. Önnur Ameríkulönd þar sem franska er töluð eru öll undir yfirráðum Frakklands. Nær allir íbúar landsins tala haítísku sem er [[kreólamál]] byggt á frönsku. Sumir Haítíbúar sem búa nálægt landamærunum að [[Dóminíska lýðveldið|Dóminíska lýðveldinu]] tala [[spænska|spænsku]].<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-haiti.html|title = What Languages Are Spoken in Haiti?|date = 29 July 2019}}</ref> Heilt á litið tala um 90-95% Haítíbúa haítísku og tæplega helmingur talar líka frönsku reiprennandi.<ref>{{Cite web|url=https://globalpressjournal.com/americas/haiti/schools-teaching-creole-instead-french-rise-haiti/|title = Schools Teaching in Creole Instead of French on the Rise in Haiti|date = 13 November 2019}}</ref> Haítíska hefur nýlega verið stöðluð.<ref>{{cite web |url=http://www.indiana.edu/~creole/creolenatllangofhaiti.html |title=creolenationallanguageofhaiti |publisher=[[Indiana University]] |access-date=11 January 2014 |archive-date=26 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626233455/http://www.indiana.edu/~creole/creolenatllangofhaiti.html |url-status=dead }}</ref> Um 90% af orðaforða í haítísku er úr frönsku en málfræðin minnir meira á Vestur-Afríkumál. Þar má líka finna áhrif [[taínóska|taínósku]], spænsku og [[portúgalska|portúgölsku]]. <ref>{{cite web|last=Bonenfant|first=Jacques L.|title=History of Haitian-Creole: From Pidgin to Lingua Franca and English Influence on the Language|url=http://www.fmuniv.edu/wp-content/uploads/2013/12/History_of_haitian_review_of_higher_education.pdf|editor=Haggerty, Richard A.|publisher=Library of Congress Federal Research Division|date=December 1989|access-date=1 January 2014|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924014030/http://www.fmuniv.edu/wp-content/uploads/2013/12/History_of_haitian_review_of_higher_education.pdf|url-status=dead}}</ref> Haítíska er skyld öðrum frönskuskotnum kreólamálum, en minnir mest á [[antilleyska|antilleysku]] og [[louisiana-mál]]. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Norður-Ameríka}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Haítí]] l4jwkekjhau174ul25ffdxnlrtudwn4 0 12763 1979785 1979750 2026-09-22T15:44:08Z Bjarki S 9 /* Þingmenn kjörnir úr kjördæminu */ 1979785 wikitext text/x-wiki {{Kjördæmistafla | nafn = Norðausturkjördæmi | kort = Norðausturkjördæmi.svg | kort_alt = | kjördæmakjörnir = 9 | jöfnunarmenn = 1 | þingsæti = 10 | mannfjöldi = 43.507 | mannfjöldi_ár = 2026 | sveitarfélög = 15 | viðmiðunarkosningar = 2024 | kjörskrá = 31.071 | kjósendur_á_þingsæti = 3107 | kjörsókn = 79,8% <!-- Þingmenn --> | þingmaður1 = [[Logi Einarsson]] | flokkur1 = S | þingmaður2 = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] | flokkur2 = M | þingmaður3 = [[Jens Garðar Helgason]] | flokkur3 = D | þingmaður4 = [[Sigurjón Þórðarson]] | flokkur4 = F | þingmaður5 = [[Ingibjörg Ólöf Isaksen]] | flokkur5 = B | þingmaður6 = [[Eydís Ásbjörnsdóttir]] | flokkur6 = S | þingmaður7 = [[Ingvar Þóroddsson]] | flokkur7 = C | þingmaður8 = [[Þorgrímur Sigmundsson]] | flokkur8 = M | þingmaður9 = [[Njáll Trausti Friðbertsson]] | flokkur9 = D | þingmaður10 = [[Þórarinn Ingi Pétursson]] | flokkur10 = B }} '''Norðausturkjördæmi''' er eitt af [[Kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]]. Það hefur 10 sæti á [[Alþingi]], þar af 1 [[jöfnunarsæti]]. Kjördæmið var sameinað úr kjördæmunum [[Norðurlandskjördæmi eystra|Norðurlandi eystra]] og [[Austurlandskjördæmi|Austurlandi]] með þeim undantekningum að [[Siglufjörður]] sem áður tilheyrði [[Norðurlandskjördæmi vestra|Norðurlandi vestra]] er í Norðausturkjördæmi en [[Hornafjörður]] sem áður var í Austurlandskjördæmi tilheyrir nú [[Suðurkjördæmi]]. Kjördæmið var búið til með nýrri kjördæmaskipan árið [[2000]]. Fyrst var kosið samkvæmt nýrri kjördæmaskipan í [[Alþingiskosningar 2003|Alþingiskosningum 2003]]. Í þeim sjö Alþingiskosningum sem hafa fram samkvæmt núverandi kjördæmaskipan hafa bæði Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn þrisvar sinnum átt fyrsta þingmann Norðausturkjördæmis en Vinstri græn einu sinni. == Sveitarfélög == Í Norðausturkjördæmi eru [[Sveitarfélög Íslands|sveitarfélögin]]: [[Fjallabyggð]], [[Dalvíkurbyggð]], [[Hörgársveit]], [[Akureyrarbær]], [[Eyjafjarðarsveit]], [[Svalbarðsstrandarhreppur]], [[Grýtubakkahreppur]], [[Þingeyjarsveit]], [[Norðurþing]], [[Tjörneshreppur]], [[Langanesbyggð]], [[Vopnafjarðarhreppur]], [[Múlaþing]], [[Fljótsdalshreppur]] og [[Fjarðabyggð]]. ==Kosningatölfræði== {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! rowspan="2" | Kosningar ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >kjörskrá ! rowspan="2" | Breyting ! rowspan="2" | Greidd<br>atkvæði ! rowspan="2" | Kjörsókn ! colspan="2" | Utankjörfundar-<br >atkvæði ! rowspan="2" | Þingsæti ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >hvert þingsæti ! rowspan="2" | Vægi^[1] |- ! Fjöldi ! Hlutfall<br >greiddra |- ! [[Alþingiskosningar 2003|2003]] | 27.298 | <small>á ekki við</small> | 23.877 | 87,5% | 2.416 | 10,1% | 10 | 2.730 | 123% |- ! [[Alþingiskosningar 2007|2007]] | 27.881 | {{Hækkun}}583 | 23.644 | 84,8% | 3.484 | 14,7% | 10 | 2.789 | 126% |- ! [[Alþingiskosningar 2009|2009]] | 28.352 | {{Hækkun}}471 | 24.249 | 85,5% | 3.642 | 15,0% | 10 | 2.835 | 128% |- ! [[Alþingiskosningar 2013|2013]] | 29.035 | {{Hækkun}}683 | 24.227 | 83,4% | 4.371 | 18,0% | 10 | 2.904 | 130% |- ! [[Alþingiskosningar 2016|2016]] | 29.564 | {{Hækkun}}529 | 23.613 | 79,9% | 4.460 | 18,9% | 10 | 2.956 | 132% |- ! [[Alþingiskosningar 2017|2017]] | 29.620 | {{Hækkun}}56 | 24.409 | 82,4% | 5.923 | 24,3% | 10 | 2.962 | 133% |- ! [[Alþingiskosningar 2021|2021]] | 29.887 | {{Hækkun}}227 | 24.180 | 80,9% | 5.866 | 24,3% | 10 | 2.989 | 135% |- ! [[Alþingiskosningar 2024|2024]] | 31.039 | {{hækkun}}1.152 | 24.809 | 79,9% | 7.124 | 28,7% | 10 | 3.104 | 137% |- ! colspan="10" | ^[1] Vægi atkvæða í Norðausturkjördæmi miðað við vægi atkvæða á landsvísu. |- ! colspan="10" | Heimild: [https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__kosningar__althingi/?rxid=6fcef457-8ff1-4836-84fa-573d0767e140 Hagstofa Íslands] |} ==Kosningaúrslit í kjördæminu== ===[[Alþingiskosningar 2003]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes1= 7722 |seats1= 4 |sc1= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes2= 5544 |seats2= 2 |sc2= |party3=[[Samfylkingin]] (S) |votes3= 5503 |seats3= 2 |sc3= |party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (U) |votes4= 3329 |seats4= 2 |sc4= |party5=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes5= 1329 |seats5= 0 |sc5= |party6=Nýtt afl (N) |votes6= 136 |seats6= 0 |sc6= |invalid= 58 |blank= 256 |electorate= 27298 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Valgerður Sverrisdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Halldór Blöndal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Kristján L. Möller]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Jón Halldór Kristjánsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Steingrímur J. Sigfússon]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Tómas Ingi Olrich]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = Upphafi | til = 2004 }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Einar Már Sigurðarson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Dagný Jónsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Birkir Jón Jónsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J3)|3. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Þuríður Backman]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Arnbjörg Sveinsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2004 | til = Loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2007]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 6522 |seats1= 3 |sc1= +1 |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes2= 5726 |seats2= 3 |sc2= -1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |votes3= 4840 |seats3= 2 |sc3= – |party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes4= 4558 |seats4= 2 |sc4= – |party5=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes5= 1378 |seats5= 0 |sc5= |party6=Íslandshreyfingin (I) |votes6= 278 |seats6= 0 |sc6= |invalid= 37 |blank= 305 |electorate= 27881 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Kristján Þór Júlíusson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Valgerður Sverrisdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Kristján L. Möller]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Steingrímur J. Sigfússon]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Arnbjörg Sveinsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Birkir Jón Jónsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Einar Már Sigurðarson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Þuríður Backman]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Ólöf Nordal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J4)|4. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Höskuldur Þórhallsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2009]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes1= 6937 |seats1= 3 |sc1= +1 |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes2= 5905 |seats2= 2 |sc2= -1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |votes3= 5312 |seats3= 3 |sc3= +1 |party4=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes4= 4079 |seats4= 2 |sc4= -1 |party5=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes5= 384 |seats5= 0 |sc5= |party6=[[Borgarahreyfingin]] (O) |votes6= 690 |seats6= 0 |sc6= |party7=[[Lýðræðishreyfingin]] (P) |votes7= 61 |seats7= 0 |sc7= |invalid= 55 |blank= 826 |electorate= 28352 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Steingrímur J. Sigfússon]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Birkir Jón Jónsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Kristján L. Möller]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Kristján Þór Júlíusson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Þuríður Backman]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Höskuldur Þórhallsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Björn Valur Gíslason]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Tryggvi Þór Herbertsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J8)|8. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jónína Rós Guðmundsdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2013]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes1= 8173 |seats1= 4 |sc1= +2 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes2= 5327 |seats2= 2 |sc2= – |party4=[[Samfylkingin]] (S) |votes4= 2505 |seats4= 1 |sc4= -2 |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3= 3733 |seats3= 2 |sc3= -1 |party5=[[Björt framtíð]] (A) |votes5= 1537 |seats5= 1 |sc5= +1 |party11=Regnboginn (J) |votes11= 306 |seats11= 0 |sc11= – |party6=[[Píratar]] (Þ) |votes6= 716 |seats6= 0 |sc6= – |party7=[[Dögun]] (T) |votes7= 460 |seats7= 0 |sc7= – |party10=Lýðræðisvaktin (L) |votes10= 313 |seats10= 0 |sc10= – |party12=Hægri grænir (G) |votes12= 296 |seats12= 0 |sc12= – |party13=Flokkur heimilanna (I) |votes13= 241 |seats13= 0 |sc13= – |invalid= 51 |blank= 569 |electorate= 29035 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Kristján Þór Júlíusson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Höskuldur Þór Þórhallsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Steingrímur J. Sigfússon]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Líneik Anna Sævarsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Valgerður Gunnarsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Kristján L. Möller]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Þórunn Egilsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Bjarkey Gunnarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J3)|3. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Brynhildur Pétursdóttir]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2016]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1=6014 |seats1=3 |sc1= +1 |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes2=4542 |seats2=2 |sc2=-2 |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3=4539 |seats3=2 |sc3= |party4=[[Píratar]] (P) |votes4=2265 |seats4=1 |sc4=+1 |party5=[[Samfylkingin]] (S) |votes5=1816 |seats5=1 |sc5= |party6=[[Viðreisn]] (C) |votes6=1482 |seats6=1 |sc6=+1 |party7=[[Björt framtíð]] (A) |votes7=774 |seats7=0 |sc7=-1 |party8=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes8=645 |seats8=0 |sc8= |party9=[[Dögun]] (T) |votes9=415 |seats9=0 |sc9= |party10=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes10=211 |seats10=0 |sc10= |invalid=71 |blank=839 |electorate= 29564 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Kristján Þór Júlíusson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Steingrímur J. Sigfússon]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Njáll Trausti Friðbertsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Þórunn Egilsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Bjarkey Gunnarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Einar Aðalsteinn Brynjólfsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Valgerður Gunnarsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Logi Már Einarsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J3)|3. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Benedikt Jóhannesson]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2017]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1=4787 |seats1=2 |sc1=-1 |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes4=3386 |seats4=2 |sc4=– |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2=4700 |seats2=2 |sc2= |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes3=4389 |seats3=2 |sc3=+2 |party5=[[Samfylkingin]] (S) |votes5=3275 |seats5=2 |sc5=+1 |party6=[[Píratar]] (P) |votes6=1295 |seats6=0 |sc6=-1 |party7=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes7=1005 |seats7=0 |sc7=– |party8=[[Viðreisn]] (C) |votes8=495 |seats8=0 |sc8=-1 |party9=[[Björt framtíð]] (A) |votes9=169 |seats9=0 |sc9=– |party10=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes10=110 |seats10=0 |sc10=– |invalid=62 |blank=736 |electorate= 29620 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Kristján Þór Júlíusson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Steingrímur J. Sigfússon]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] | flokkur = Miðflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Þórunn Egilsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = upphafi | til= 2021 | lést=já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Logi Már Einarsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Njáll Trausti Friðbertsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Bjarkey Gunnarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Anna Kolbrún Árnadóttir]] | flokkur = Miðflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Líneik Anna Sævarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Albertína Friðbjörg Elíasdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Þórarinn Ingi Pétursson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = 2021 | til = enda }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===2021=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes1=6016 |seats1=3 |sc1=+1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes2=4346 |seats2=2 |sc2= |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3=3040 |seats3=2 |sc3= |party4=[[Samfylkingin]] (S) |votes4=2465 |seats4=1 |sc4=-1 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes5=2092 |seats5=1 |sc5=-1 |party6=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes6=2026 |seats6=1 |sc6=+1 |party7=[[Píratar]] (P) |votes7=1256 |seats7=0 |sc7=– |party8=[[Viðreisn]] (C) |votes8=1263 |seats8=0 |sc8=– |party9=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes9=954 |seats9=0 |sc9=– |party10=[[Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Frjálslyndi lýðræðisfl.]] (O) |votes10=78 |seats10=0 |sc10=– |invalid=48 |blank=596 |electorate= 29847 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Ingibjörg Ólöf Isaksen]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Njáll Trausti Friðbertsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Bjarkey Gunnarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Líneik Anna Sævarsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Logi Már Einarsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Berglind Ósk Guðmundsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] | flokkur = Miðflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Jakob Frímann Magnússon]] | flokkur = Flokkur fólksins | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Þórarinn Ingi Pétursson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J8)|8. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jódís Skúladóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===2024=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party3=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes3=3652 |seats3=2 |sc3= |party4=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes4=3475 |seats4=1 |sc4= |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1=5183 |seats1=2 |sc1=+1 |party2=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes2=3818 |seats2=2 |sc2=+1 |party5=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes5=3445 |seats5=2 |sc5=-1 |party6=[[Viðreisn]] (C) |votes6=2296 |seats6=1 |sc6=+1 |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes7=924 |seats7=0 |sc7=– |party8=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes8=920 |seats8=0 |sc8=-2 |party9=[[Píratar]] (P) |votes9=438 |seats9=0 |sc9=– |party10=[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] (L) |colour10=#04437F |votes10=183 |seats10=0 |sc10=– |invalid=30 |blank=445 |electorate= 31038 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Logi Már Einarsson]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] | flokkur = Miðflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Jens Garðar Helgason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Sigurjón Þórðarson]] | flokkur = Flokkur fólksins | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Ingibjörg Ólöf Isaksen]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Eydís Ásbjörnsdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Ingvar Þóroddsson]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Þorgrímur Sigmundsson]] | flokkur = Miðflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Njáll Trausti Friðbertsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J1)|1. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Þórarinn Ingi Pétursson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> == Tengill == *[http://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html Lög um kosningar til Alþingis] {{lög2|2000|24|16. maí}} {{Kjördæmi Íslands}} {{Núverandi alþingismenn}} [[Flokkur:Kjördæmi Íslands]] t5q9yxf31hbz72rpbb9s4oc5xp4ni2z 0 16307 1979829 1966883 2026-09-22T21:06:01Z Fyxi 84003 1979829 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Montréal | tegund_byggðar = [[Borg]] | mynd = Mtl from mont royal (cropped).jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Séð yfir Montréal | fáni = Flag of Montreal.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Coat of arms of Montreal.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Kanada | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Kanada | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Kanada}} | undirskipting_gerð1 = [[Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði|Fylki]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Québec}} | nefnd_eftir = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 364,74 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjoldi">{{cite web |title=Census Profile, 2021 Census of Population Profile table. Montréal, Ville (V) Quebec [Census subdivision], Montréal Quebec [Census metropolitan area], Montréal Quebec [Population centre] |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&SearchText=Montreal&DGUIDlist=2021A00052466023,2021S0503462,2021S05100547&GENDERlist=1,2,3&STATISTIClist=1,4&HEADERlist=0 |publisher=Statistics Canada, Government of Canada |date=2024-08-02 |access-date=2025-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409154049/https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&SearchText=Montreal&DGUIDlist=2021A00052466023,2021S0503462,2021S05100547&GENDERlist=1,2,3&STATISTIClist=1,4&HEADERlist=0 |archive-date=2025-04-09 |url-status=live}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2021 | mannfjöldi_heild = 1.762.949 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Austurtími|EST]] | utc_hliðrun = −05:00 | tímabelti_sumartími = [[Austurtími|EDT]] | utc_hliðrun_sumartími = −04:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Montréal''' er stærsta borg [[Québec]]-fylkis í [[Kanada]], en önnur stærsta borg Kanada á eftir [[Torontó]]. Íbúar voru um 1.763.000 árið 2021.<ref name="mannfjoldi" /> Montréal er einnig önnur stærsta frönskumælandi borg vesturheims á eftir [[París]]. Um 65% íbúa borgarinnar tala frönsku heima hjá sér en um 14% ensku.<ref>[http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=CMA&Code1=462&Geo2=PR&Code2=24&Data=Count&SearchText=Montreal&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&GeoLevel=PR&GeoCode=462&TABID=1 "Montréal, Quebec (Code 462) and Quebec (Code 24) (table). Census Profile."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528064614/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=CMA&Code1=462&Geo2=PR&Code2=24&Data=Count&SearchText=Montreal&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&GeoLevel=PR&GeoCode=462&TABID=1 |date=2015-05-28 }} Náð í 25. ágúst 2015</ref> Upprunaleg nöfn hafa verið ýmis, en meðal annars má nefna Hochelaga og Ville-Marie (Borg Maríu). Ekki fyrr en undir lok [[átjánda öld|átjándu aldar]] breyttist nafnið í Montréal. Fellið heitir Mont-Royal. Nafn borgarinnar er dregið af orðunum ''mont'' (fell), og ''royal'', sem þýðir [[konungur|konungs]], eða konunglegt, en hefur verið bjagað í Montréal af enskumælendunum sem fyrirfinnast yfirleitt í þeim hverfum sem eru vestan megin við fellið. ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == {{commons|Montréal}} * {{Opinber vefsíða}} {{Stubbur|landafræði}} {{s|1642}} [[Flokkur:Borgir í Québec]] ihy0qufks5fl9ne1zlaftgm7c5fgfgq 0 25454 1979794 1906835 2026-09-22T17:27:08Z Berserkur 10188 1979794 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1420]]|[[1421]]|[[1422]]|[[1423]]|[[1424]]|[[1425]]|[[1426]]| [[1411–1420]]|[[1421–1430]]|[[1431–1440]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} [[Mynd:Vigiles du roi Charles VII 47.jpg|thumb|right|Orrustan við Cravant.]] Árið '''1423''' ('''MCDXXIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[5. október]] - [[Guðmundur Arason|Guðmundur ríki Arason]] kvæntist Helgu Þorleifsdóttur, elstu dóttur [[Vatnsfjarðar-Kristín Björnsdóttir|Vatnsfjarðar-Kristín]]ar. * [[England|Englendingar]] rændu konungsgarðinn á [[Bessastaðir|Bessastöðum]]. Þeir fóru líka víða um norðanlands með ránum og gripdeildum og brenndu kirkjur í [[Grímsey]] og á [[Húsavík]]. *[[Þorsteinn Ólafsson (lögmaður)|Þorsteinn Ólafsson]] lét af embætti hirðstjóra og komu [[Hannes Pálsson]] og [[Balthazar van Damme]] í hans stað. * [[Jón Tófason]] lét af embætti [[Hólabiskup]]s. ;Fædd '''Dáin''' * [[Jón Tófason]], biskup á Hólum. * [[Ari Guðmundsson]], sýslumaður á Reykhólum. == Erlendis == * [[13. apríl]] - [[Hundrað ára stríðið]]: England, Hertogadæmið Búrgúnd og Hertogadæmið Bretanía skrifuðu undir varnarsamning. * [[27. apríl]] - [[Bæheimsku styrjaldirnar]]: [[Taborítar]] unnu úrslitasigur á [[Útrakistar|Útrakistum]] í [[orrustan við Horice|orrustunni við Hori]]. * [[18. maí]] - [[Þýsku riddararnir]] enduðu stríð sitt við Pólland og Litáen með samningi. * [[31. júlí]] - [[Hundrað ára stríðið]]: [[England|Englendingar]] unnu sigur á [[Frakkland|Frökkum]] í [[Orrustan við Cravant|orrustunni við Cravant]] * [[14. september]] - [[Lýðveldið Feneyjar]] sendi sex skip til [[Þessalóníka|Þessalóníku]] en það hafði keypt borgina af Ottómanveldinu. * [[24. september]] - Englendingar misstu um 1.400 menn í orrustu við Frakka nálægt Bourgon. ;Fædd * [[3. júlí]] - [[Loðvík 11.]] Frakkakonungur (d. [[1483]]). ;Dáin * [[23. maí]] - [[Benedikt XIII mótpáfi]] (f. [[1328]]). * [[Richard Whittington]], borgarstjóri Lundúna (f. [[1358]]). [[Flokkur:1423]] [[Flokkur:1421-1430]] qoqwlbhari9ogayr4zuifpanhetfoci 1979795 1979794 2026-09-22T17:28:32Z Berserkur 10188 1979795 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1420]]|[[1421]]|[[1422]]|[[1423]]|[[1424]]|[[1425]]|[[1426]]| [[1411–1420]]|[[1421–1430]]|[[1431–1440]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} [[Mynd:Vigiles du roi Charles VII 47.jpg|thumb|right|Orrustan við Cravant.]] Árið '''1423''' ('''MCDXXIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[5. október]] - [[Guðmundur Arason|Guðmundur ríki Arason]] kvæntist Helgu Þorleifsdóttur, elstu dóttur [[Vatnsfjarðar-Kristín Björnsdóttir|Vatnsfjarðar-Kristín]]ar. * [[England|Englendingar]] rændu konungsgarðinn á [[Bessastaðir|Bessastöðum]]. Þeir fóru líka víða um norðanlands með ránum og gripdeildum og brenndu kirkjur í [[Grímsey]] og á [[Húsavík]]. *[[Þorsteinn Ólafsson (lögmaður)|Þorsteinn Ólafsson]] lét af embætti hirðstjóra og komu [[Hannes Pálsson]] og [[Balthazar van Damme]] í hans stað. ;Fædd '''Dáin''' * [[Jón Tófason]], biskup á Hólum. * [[Ari Guðmundsson]], sýslumaður á Reykhólum. == Erlendis == * [[13. apríl]] - [[Hundrað ára stríðið]]: England, Hertogadæmið Búrgúnd og Hertogadæmið Bretanía skrifuðu undir varnarsamning. * [[27. apríl]] - [[Bæheimsku styrjaldirnar]]: [[Taborítar]] unnu úrslitasigur á [[Útrakistar|Útrakistum]] í [[orrustan við Horice|orrustunni við Hori]]. * [[18. maí]] - [[Þýsku riddararnir]] enduðu stríð sitt við Pólland og Litáen með samningi. * [[31. júlí]] - [[Hundrað ára stríðið]]: [[England|Englendingar]] unnu sigur á [[Frakkland|Frökkum]] í [[Orrustan við Cravant|orrustunni við Cravant]] * [[14. september]] - [[Lýðveldið Feneyjar]] sendi sex skip til [[Þessalóníka|Þessalóníku]] en það hafði keypt borgina af Ottómanveldinu. * [[24. september]] - Englendingar misstu um 1.400 menn í orrustu við Frakka nálægt Bourgon. ;Fædd * [[3. júlí]] - [[Loðvík 11.]] Frakkakonungur (d. [[1483]]). ;Dáin * [[23. maí]] - [[Benedikt XIII mótpáfi]] (f. [[1328]]). * [[Richard Whittington]], borgarstjóri Lundúna (f. [[1358]]). [[Flokkur:1423]] [[Flokkur:1421-1430]] 0rhkm7ae8dhnrnvgs75w8cwyjxmut9w 0 25648 1979804 1956650 2026-09-22T19:18:43Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979804 wikitext text/x-wiki [[Mynd:50-cent.jpg|thumb|right|50 Cent í Hollandi í janúar 2006.]] '''Curtis James Jackson III''' (fæddur [[6. júlí]] [[1975]])<ref>Observer Music Monthly (21. ágúst 2005). [http://observer.guardian.co.uk/omm/story/0,13887,1550804,00.html From the cradle to the grave (nearly)] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. ''The Observer''. Sótt 22. maí 2007</ref> er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[rapp]]ari sem gengur undir listamannsnafninu '''50 Cent'''. Vorið 2007 bárust fréttir af því að íslenski auðmaðurinn [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] hefði borgað 50 Cent háar fjárhæðir til þess að koma fram í fertugsafmæli sínu sem haldið var á [[Jamaíka]]. == Heimildir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.50cent.com Opinber heimasíða 50 Cent] * [https://lyrics.az/50-cent/ 50 Cent Song Lyrics] {{Stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Bandarískir rapparar]] {{f|1975}} mob1vpe6xkear1x8ks1pb1spdu2cxxr 0 25787 1979811 1857920 2026-09-22T20:18:35Z Fyxi 84003 1979811 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Ottawa | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = <!-- ef það er ekki eins og íslenska heitið --> | tegund_byggðar = [[Höfuðborg]] | mynd = Parliament-Ottawa.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Þinghúsið í Ottawa | fáni = Flag of Ottawa, Ontario.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Coat of arms of Ottawa, Ontario.png | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Kanada | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Kanada | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Kanada}} | undirskipting_gerð1 = [[Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði|Fylki]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Ontaríó}} | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = Mark Sutcliffe | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 2790,31 | hæð_m = 70 | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&GENDERlist=1&STATISTIClist=1&HEADERlist=0&DGUIDlist=2021A00053506008&SearchText=ottawa |title=Census Profile, 2021 Census Ottawa, &#91;City Census subdivision&#93;, Ontario |access-date=9 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209152508/https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&GENDERlist=1&STATISTIClist=1&HEADERlist=0&DGUIDlist=2021A00053506008&SearchText=ottawa |archive-date=9 February 2022 |url-status=live}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2021 | mannfjöldi_heild = 1017449 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 365 | tímabelti = [[Austurtími|EST]] | utc_hliðrun = −05:00 | tímabelti_sumartími = [[Austurtími|EDT]] | utc_hliðrun_sumartími = −04:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = K0A-K4C | svæðisnúmer = 613, 343, 753 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} [[Mynd:Hot Air Balloon ride Ottawa II.jpg|thumb|Ottawa úr lofti.]] '''Ottawa''' er fjórða stærsta borg og höfuðborg [[Kanada]] og er í [[Ontaríó]]-fylki. Í Ottawa situr [[löggjafarþing landsins]] og þar búa líka yfirlandstjóri Kanada, sem er fulltrúi [[Karl 3. Bretakonungur|Karls Bretakonungs]], formlegs þjóðarleiðtoga Kanada, og forsætisráðherrann. Í Ottawa búa um 1.017.000 manns og rúmlega 1.488.000 á stórborgarsvæðinu ([[2021]]).<ref name="mannfjöldi" /> Ottawa stendur við [[Ottawa-fljót]] og á landamæri að borginni [[Gatineau]], [[Quebec]]. Listasafnið [[National Gallery of Canada]] og háskólarnir [[The University of Ottawa]] og [[Carleton University]] eru þar. Aðalskrifstofa Kanadíska ríkissjónvarpsins, [[CBC]], er í Ottawa. ==Söguágrip== Frakkinn Étienne Brûlé var fyrsti Evrópubúinn til að fara um svæðið árið 1610. Árið 1826 var þéttbýlisstaður búinn að myndast og var kallaður Bytown en það breyttist árið 1855 í Ottawa sem kemur úr [[algonkinsk tungumál|algonkinsku tungumáli]]. Borgin var valin sem höfuðstaður Kanada árið 1857 vegna legu hennar miðsvæðis milli stærri borga og svo var klettabelti þar sem talið var geta verið mikilvægt í varnartilgangi. Þinghúsið og tengdar byggingar voru byggðar stuttu síðar á hæð og var það stærsta byggingarframkvæmd síns tíma í álfunni. Árið 1885 var götulýsing með rafmagni í borginni sú fyrsta í borg í landinu. Fimmtungur borgarinnar brann árið 1900. Borgin stækkaði mjög milli 1960 og 1980 og undir aldamót var hún helsta borg hátækniðnaðar Kanada. [[Mynd:Canada Ottawa Panorama.jpg|thumb|800px|center|Ottawa: Víðmynd.]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimild == {{wpheimild|tungumál= en|titill= Ottawa|mánuðurskoðað= 18. jan. |árskoðað= 2017 }} == Tenglar == {{commons|Ottawa}} * {{Opinber vefsíða}} {{Höfuðborgir í Norður-Ameríku}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Borgir í Ontaríó]] [[Flokkur:Höfuðborgir í Norður-Ameríku]] k7c4tghsxw0thjlhrcun17s68tuhyrm 0 28916 1979898 1968708 2026-09-23T10:00:13Z ~2026-51302-54 121033 bætt við sýningu herranætur 2026 inn í uppsetningar 1979898 wikitext text/x-wiki '''Herranótt''' er leikfélag í [[MR|Menntaskólanum í Reykjavík]]. Fyrstu heimildir um leikfélagið eru frá 1787. Leikfélagið er talið það elsta á Norðurlöndunum. Upphaf leikfélagsins má rekja til [[Skálholtsskóli|Skálholtsskóla]] þegar skólapiltar hófu skólaárið á nokkurs konar [[uppistand|uppistandi]] þar sem aðhlátursefnið voru ræður [[prestur|presta]] á staðnum. Hafði leikhátíðin á sér brag [[vikivaki|vikivaka]]hátíða þar sem menn klæddust í hin ýmsu gervi og brugðu sér í allra kvikinda líki. Í gegnum árin þróaðist svo uppistandið yfir í uppsetningu á leikritum á sviði og fylgdi nafnið Herranótt ávallt, jafnvel þó skólinn flyttist um set reglulega og skipti um nafn; úr Skálholtsskóla í [[Hólavallarskóli|Hólavallarskóla]], þaðan í [[Bessastaðaskóli|Bessastaðaskóla]] og loks Menntaskólann í Reykjavík (áður Latínuskólinn og Hinn lærði skóli). Talið er að fyrsta leikrit Herranætur hafi verið leikritið ''Bjarglaunin'' (eftir [[Geir Vídalín]]) u.þ.b. árið 1787. Það er einnig talið fyrsta íslenska leikritið sem leikið er á sviði. Leikritið fjallaði um sambýli Íslendinga við hafið. Því má segja að til Herranætur megi rekja upphaf íslenskrar leiklistarsögu. Talið er að skólayfirvöld hafi bannað starfssemi Herranætur á fyrstu árum 19. aldar vegna þess hve leikfélagið þótti pólitískt; "''...kominn í það angi af frönsku byltingunni''"<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2943741</ref> Frá því Menntaskólinn í Reykjavík komst í sitt núverandi húsnæði við Lækjargötu í [[Reykjavík]] árið [[1846]] hefur Herranótt sett upp leikrit á hverju ári nær óslitið. ==Þekktir leikarar== Nokkrir þekktir leikarar sem hafa leikið á Herranótt sem nemendur MR. * [[Andri Örn Clausen]] * [[Baltasar Kormákur]] *[[Dagur B. Eggertsson]] * [[Davíð Oddsson]] * [[Dóra Jóhannsdóttir]] * [[Guðrún Helgadóttir]] * [[Gunnar Rafn Guðmundsson]] *[[Halldóra Björnsdóttir|Halldóra Rósa Björnsdóttir]] *[[Hilmar Jónsson]] * [[Hilmir Snær Guðnason]] * [[Hrafn Gunnlaugsson]] * [[Kári Stefánsson]] * [[Kjartan Guðjónsson]] *[[Magnús Geir Þórðarson]] *[[Magnús Þór Þorbergsson]] * [[Ólafur Egill Egilsson]] * [[Ólafur Darri Ólafsson]] * [[Ómar Ragnarsson]] * [[Ragnar Kjartansson (listamaður)|Ragnar Kjartansson]] * [[Ragnheiður Elfa Arnardóttir]] * [[Saga Garðarsdóttir]] *[[Sigríður Hagalín Björnsdóttir]] *[[Sigrún Hjálmtýsdóttir - Diddú]] * [[Steiney Skúladóttir]] *[[Sólveig Arnarsdóttir]] * [[Tinna Gunnlaugsdóttir]] * [[Vigdís Esradóttir]] * [[Þórarinn Eldjárn]] ==Uppsetningar Herranætur== {| class="wikitable sortable" |- ! Ár !! Heiti verks !! Höfundur !! Leikstjóri !! Leikhús |- |2026 |Herranæturvaktin |Jón Breki Gunnlaugsson og Embla Mýrdal Jónsdóttir |Sigurður Ingvarsson og Tumi Gonzo Björnsson |Gamla Bíó |- |2025 |Ástin er Diskó Lífið er Pönk |Hallgrímur Helgasson |Katrín Guðbrandsdóttir og Júlía Kolbrún |Gamla Bíó |- |2024 |Herakles |[[Disney]] |Jökull Smári Jakobsson |Gamla Bíó |- |2023 |Með allt á hreinu |Ágúst Guðmundsson |Vala Fannell |Gamla Bíó |- |2022 |[[Litla hryllingsbúðin (söngleikur)|Litla hryllingsbúðin]] |Howard Ashman |Aron Martin Ásgerðarson |Gamla Bíó |- |2021 |Frankenstein |[[Mary Shelley|Mary Shelley]] |Brynhildur Karlsdóttir |Aflýst v/ [[COVID-19|Covid-19]] |- |2020 |Rómeó og Júlía |[[William Shakespeare]] |Jóhann Kristófer Stefánsson og Sigurbjartur Sturla Atlason |Gamla Bíó |- |2019 |Rent |Jonathan Larson |Guðmundur Felixson |Gamla Bíó |- |2018||[[Gísla saga Súrssonar]]|| || Jóhann K. Stefánsson |Gamla Bíó |- |2017||West Side story||Arthur Laurent||Ágústa Skúladóttir |Gamla bíó<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/03/03/radast_a_gardinn_thar_sem_hann_er_haestur/</ref><ref>http://www.mbl.is/smartland/samkvaemislifid/2017/03/06/gudni_th_a_frumsyningu_herranaetur/</ref> |- |2016||Blóðbrúðkaup||Federico García Lorca ||Jón Gunnar Þórðarsson |Gamla bíó<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/02/29/stutfull_af_hita/</ref> |- |2015||Vorið vaknar||Duncan Shaeik og Steven Sater |Stefán Hallur Stefánsson |Gamla bíó<ref>http://www.mbl.is/folk/frettir/2015/02/26/faera_herranott_a_annad_level/</ref> |- |2014||Títus||William Shakespeare||Orri Huginn Ágústsson |Gaflaraleikhúsið |- |2013||Doktor Fástus||[[Gertrude Stein]] |Brynhildur Guðjónsdóttir |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/folk/frettir/2013/03/01/fast_a_herranott/</ref> |- |2012||Rökkurrymur||Jacob og Wilhelm Grimm |[[Kolbrún Halldórsdóttir]] |Norðurpóllinn<ref>http://www.mbl.is/frettir/forsida/2012/02/24/heimur_thar_sem_allt_getur_gerst/</ref> |- |2011||Draumur á Jónsmessunótt||[[William Shakespeare]] |Gunnar Helgason |Norðurpóllinn<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1369402/</ref> |- |2010||Lovestar||[[Andri Snær Magnason]] |[[Bergur Þór Ingólfsson]] |Norðurpóllinn<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1323742/</ref> |- |2009||Meistarinn og Margaríta||Mikhail Bulgakov |Karl Ágúst Þorbergsson |Sætún 8 |- |2008||Nosferatu : í skugga vampírunnar||F.V. Murnau |Ólafur SK Þorsteins |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1184678/</ref> |- |2007||DJ Lilli||Ferenc Molnár |[[Ólafur Egill Egilsson]] |Loftkastalinn |- |2006||Birtingur||[[Voltaire]] |Friðrik Friðriksson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1066767/</ref> |- |2005||Að eilífu||Árni Ibsen |Valur Freyr Einarsson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1003383/</ref> |- |2004||Lodd||Stanley Tucci |Agnar Jón Egilsson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/788113/</ref> |- |2003||Hundshjarta||Mikhail Bulgakov |Ólafur Egill Egilsson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/716151/</ref><ref>http://www.mbl.is/folk/frettir/2003/02/16/herranott_mr_synir_hundshjartad_mannhundar_i_moskvu/</ref> |- |2002||Milljónamærin snýr aftur||F. Dürrenmatt |Magnús Geir Þórðarson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/652048/</ref> |- |2001||Platonov||[[Anton Tsjekhov]] |Ólafur Darri Ólafsson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/592739/</ref> |- |2000||Ys og þys út af engu||William Shakespeare |Magnús Geir Þórðarson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/526226/</ref> |- |1999||Þorlákur þreytti||Neal og Ferner |Óskar Jónasson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/454800/</ref> |- |1998||Vorið kallar||Frank Wedekind |Hilmar Jónsson |<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/386588/</ref> |- |1997||Andorra||Max Frisch |Magnús Geir Þórðarson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/319723/</ref> |- |1996||Sjálfsmorðinginn||Nikolaj Erdman ||Magnús Geir Þórðarson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/253411/</ref> |- |1995||Baal||Berthold Brecht |Halldór E. Laxness |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/179428/</ref> |- |1994||Sweeney Todd||Christopher Bond |Óskar Jónasson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/124968/</ref><ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/129504/</ref> |- |1993||Drekinn||Jewgeni Schwarz |Hallmar Sigurðsson |Tjarnarbær<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/101615/</ref> |- |1992||Salka Valka||Halldór Laxness |Sigrún Valbergsdóttir |Iðnó<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1760946</ref> |- |1991||Hjá Mjólkurskógi||Dylan Thomas |[[Viðar Eggertsson]] |Tjarnarbíó |- |1990||Vindsórkonurnar kátu||William Shakespeare |Hlín Agnarsdóttir |Iðnó |- |1989||Tóm ást||Sjón |[[Kolbrún Halldórsdóttir]] |Tjarnarbíó |- |1988||Góða sálin í Sesúan||Bertolt Brecht |Þórhallur Sigurðsson |Tjarnarbíó |- |1987||Rómeó og Júlía||William Shakespeare |Þórunn Sigurðardóttir |Félagsstofnun stúdenta |- |1986||Húsið á hæðinni||[[Sigurður Pálsson (skáld)|Sigurður Pálsson]] |[[Þórhildur Þorleifsdóttir]] |Félagsstofnun stúdenta |- |1985||Náðarskotið||Horace McCloy |[[Viðar Eggertsson]] |Broadway |- |1984||Oklahoma||Rodgers/Hammerstein |[[Kolbrún Halldórsdóttir]] |Tónabær |- |1983||Prjónastofan Sólin||[[Halldór Laxness]] |Andrés Sigurvinsson |Hafnarbíó |- |1982||Ó, þetta er indælt stríð||C. Chilton, J. Littlewood |[[Þórhildur Þorleifsdóttir]] |Félagsheimili Seltjarnarness |- |1981||Ys og þys út af engu||William Shakespeare |Andrés Sigurvinsson |Félagsheimili Seltjarnarness |- |1980||Umhverfis jörðina á 80 dögum||B. Ahlfors |Jórunn Sigurðardóttir |Austurbæjarbarnaskóli |- |1979||Yvonne||W. Gombrowicz |[[Hrafn Gunnlaugsson]] |Hótel Borg |- |1978||Albert á brúnni||T. Stoppard |Þórhallur Sigurðsson |Breiðholtsskóli |- |1977||Sú gamla kemur í heimsókn||F. Dürrenmatt |Helgi Skúlason |Félagsheimili Seltjarnarness |- |1976||Járnhausinn||Jónas og Jón Múli Árnasynir |Steinunn Jóhannesdóttir |Félagsheimili Seltjarnarness |- |1975||Smáborgarabrúðkaup og spæja||Bertolt Brecht |Kjartan Ragnarsson |Austurbæjarbíó |- |1974||Lísa í Undralandi||K. Hagerup |[[Pétur Einarsson (f. 1940)|Pétur Einarsson]] |Austurbæjarbíó |- |1973||Dóri í dáinsheimum||C.E. Soya |[[Pétur Einarsson (f. 1940)|Pétur Einarsson]] |- |1972||Bílakirkjugarðurinn||F. Arrabal |Hilde Helgason |Austurbæjarbíó |- |1971||Draumur á Jónsmessunótt||William Shakespeare |Hilde Helgason |Háskólabíó |- |1970||[[Lýsistrata]]||[[Aristófanes]] |Brynja Benediktsdóttir |Háskólabíó |- |1969||Bubbi kóngur||A. Jarry |- |1968||Betlaraóperan||J. Gay |- |1967||Allt í misgripum||William Shakespeare |- |1966||Bunbury||[[Oscar Wilde]] |- |1965||Grímudans||L. Holberg |- |1964||Ímyndunarveikin||J.B. Molière |- |1963||Kappar og vopn||B. Shaw |- |1962||Enarus Montanus||L. Holberg |- |1961||Beltisránið||B.W. Levy |- |1960||Óvænt úrslit||William Douglas Home |- |1959||Þrettándakvöld||William Shakespeare |- |1958||Vængstýfðir englar||S. og B. Spewack |- |1957||Kátlegar kvonbænir||Oliver Goldsmith |- |1956||Uppskafningurinn||J.B. Molière |- |1955||Einkaritarinn||C. Hawtry |- |1954||Aurasálin||J.B. Molière |- |1953||Þrír í boði||L. du G. Peach |- |1952||Æskan við stýrið||H. Griffith |- |1951||Við kertaljós||S. Geyer |- |1950||Stjórnvitri leirkerasmiðurinn||L. Holberg |- |1949||Mírandólína||C. Goldoni |- |1948||Allt í hönk||N. Coward |- |1947||Laukur ættarinnar||S. Lennox Robinson |- |1946||Enarus Montanus||L. Holberg |- |1945||Kappar og vopn||G.B. Shaw |- |1944||Hviklynda ekkjan||L. Holberg |- |1943||Fardagar||H. Hertz |- |1942||Spanskflugan||F. Arnold og E. Bach |- |1940||Frænka Charley´s||B. Thimas |- |1939||Einkaritarinn||C. Hawtrey |- |1938||Tímaleysinginn||L. Holberg |- |1937||Tveggja þjónn||C. Goldoni |- |1936||Rakarinn í Sevilla||Beumarchais |- |1935||Henrik og Pernilla||L. Holberg |- |1934||Afbrýðisemi og íþróttir||Reihmann og Schwarz |- |1933||Landabrugg og ást||Reihmann og Schwarz |- |1932||Saklausi svallarinn||F. Arnold og E. Bach |- |1931||Sundgarpurinn||F. Arnold og E. Bach |- |1930||Jakob von Tyboe||L. Holberg |- |1929||Hjónaástir||J.B. Molière |- |1928||Ást og auður||F. Mallesille |- |1927||Töfrahringurinn||J. Hostrup |- |1925||Harpagon||J.B. Molière |- |1924||Pólitíski leirkerasmiðurinn||L. Holberg |- |1923||Erasmus Montanus||L. Holberg |- |1922||Ekki er allt gull sem glóir||L. Holberg |- |1913||Misskilningurinn||J. Heiberg |- |1913||Hermannaglettur||J. Hostrup |- |1912||Vinningurinn||E. Bögh |- |1912||Apinn||J. Heiberg |- |1904||Tvídrepinn||J. Oxenford |- |1904||Jómfrúin||E. Bögh |- |1903||Box og Kox||? |- |1903||Hinn þriðji||J. Hostrup |- |1903||Gestirnir í sumarleyfinu||J. Hostrup |- |1902||Einfeldningurinn||E. Bögh |- |1902||Præsens II||Þórður Sveinsson |- |1901||Volmer kemur til Sóreyar||? |- |1901||Ritdómarinn og dýrið||J. Heiberg |- |1901||Præsens I||Þórður Sveinsson |- |1899||Meinlokan||E. Labiche |- |1899||Andbýlingarnir||J. Hostrup |- |1898||Kostgangararnir||E. Scribe |- |1898||Assessorinn veitir áheyrn||H. Hertz |- |1897||Andbýlingarnir (nokkur atriði)||J. Hostrup |- |1897||Féleysi og lausafé||? |- |1897||Vitlausraspítalinn||Moser |- |1896||Þar sem enginn þekkir mann…||Guðmundur Guðmundsson |- |1896||Hansen||Stúdentar |- |1896||Jensen kemur||E. Bögh |- |1895||Þjónninn meðbiðill húsbónda síns||A. Le Sage |- |1895||Bernskuást||E. Scribe |- |1895||Lotteríseðillinn||Ch. Schröder |- |1894||Uppgjafahermennirnir||? |- |1894||Misskilningur á misskilning ofan||E. Scribe |- |1894||Lotteríseðillinn||Ch. Schröder |- |1893||Misskilningur á misskilning ofan||E. Scribe |- |1893||Andbýlingarnir||J. Hostrup |- |1892||Nei||J. Heiberg |- |1892||Hrekkjabrögð Scapins||J.B. Molière |- |1892||Stundarhefð Pernillu||L. Holberg |- |1891||Hrekkjabrögð Scapins||J.B. Molière |- |1891||Arabíska duftið||L. Holberg |- |1890||Sjónleikir||? |- |1890||Neyddur til að vera læknir||J.B. Molière |- |1890||Í myrkri||H. Lindemand |- |1889||Brandur||Geir Vídalín |- |1889||Narfi||Sigurður Pétursson |- |1888||Málsháttaleikir||? |- |1886||Neyddur til að vera læknir||J.B. Molière |- |1886||Hann drekkur||Conradi |- |1886||Erasmus Montanus||L. Holberg |- |1886||Andbýlingarnir||J. Hostrup |- |1886||Den prægtige methode||S. Neumann |- |1886||I mörke||H. Lindemand |- |1886||Sqanarels reise til filosofernes land||L. Holberg |- |1885||Nei||J. Heiberg |- |1885||Neyddur til að kvongast||J.B. Molière |- |1885||Hinn þriðji||J. Hostrup |- |1885||Hermannaglettur||J. Hostrup |- |1884||Hrólfur||Sigurður Pétursson |- |1884||Smáleikir||? |- |1882||Brellurnar||J. Hostrup |- |1882||Prófastsdóttirin||Valtýr Guðmundsson, Stefán Stefánss. |- |1880||Brandmajorinn||Einar Hjörleifsson |- |1880||Hermannaglettur||J. Hostrup |- |1880||Útilegumennirnir||Matthías Jochumsson |- |1875||Þjóðviljinn||Matthías Jochumsson |- |1875||Umsækjandinn||J. Heiberg |- |1875||Tímaleysinginn||L. Holberg |- |1875||Stjórnvitri leirkerasmiðurinn||L. Holberg |- |1871||Heimkoman||Ólafur Bjarnason |- |1871||Nýársnóttin||Indriði Einarsson |- |1868||Fé og ást||Jón Ólafsson |- |1868||Lærifeður og kenningarsveinar||Kristján Þór, Jón Ól. ofl. |- |1867||Misskilningurinn||Kristján Jónsson |- |1867||Jólastofan||L. Holberg |- |1867||Í jólaleyfinu||Valdimar Briem |- |1866||Gestkoman ofl.||Kristján Jónsson |- |1866||Í jólaleyfinu||Valdimar Briem |- |1849||Tímaleysinginn||L. Holberg | |Langa loft, Skólahúsinu |- |1848||Erasmus Montanus||L. Holberg |- |1847||Samtalsþættir||Stúdentar |- |1846||Samtalsþættir||Stúdentar | | |- |1796 |Slaður og Trúgirni<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=241485&lang=i</ref> |Sigurður Pétursson | | |- |1787 |Bjarglaunin |Geir Vídalín | |- |} * ==Tengt efni== [[Frúardagur]] - leikfélag nemendafélagsins [[Framtíðin]] ==Heimildir== *Heimasíða [http://www.mr.is/index.php?option=com_content&view=article&id=470%3Aleikrit-a-herranott&catid=67&Itemid=997 Menntaskólans í Reykjavík] - leikrit frá 1846 *http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1066767/ [[Flokkur:Íslensk leikfélög]] [[Flokkur:Menntaskólinn í Reykjavík]] g20u7yoie0cicy2f86dkktaoh6mfesl 0 36408 1979770 1977243 2026-09-22T13:42:35Z TKSnaevarr 53243 1979770 wikitext text/x-wiki {{Konungur |mynd = Christian X - Peter Elfelt.jpg |titill = Konungur Danmerkur og Íslands |ætt = Lukkuborgarar |skjaldarmerki = Royal coat of arms of Denmark (1903–1948).svg |nafn = Kristján 10. |ríkisár = 1912-1947 (Danmörku)<br />1918-1944 (Íslandi) |skírnarnafn = Christian Carl Frederik Albert<br />Alexander Vilhelm Glücksburg |kjörorð = ''Min Gud, mit land, min ære.'' |fæðingardagur = [[26. september]] [[1870]] |fæðingarstaður = [[Charlottenlund-höll]] |dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1947|4|20|1870|9|26}} |dánarstaður = [[Amalíuborg]] |grafinn = [[Hróarskeldudómkirkja]] |undirskrift = Christian X signature.svg |faðir = [[Friðrik 8.]] |móðir = [[Lovisa af Svíþjóð]] |titill_maka = Drottning |maki = [[Alexandrína af Mecklenburg-Schwerin]] (g. 1898) |börn = {{plainlist| * '''[[Friðrik 9.]]''' * [[Knútur Danaprins|Knútur prins]]}} }} '''Kristján 10.''' ''(Christian Carl Frederik Albert Alexander Vilhelm'' af [[Lukkuborgarætt|Glücksborg]]) (f. [[26. september]] [[1870]], d. [[20. apríl]] [[1947]]) var konungur [[Danmörk|Danmerkur]] frá [[1912]] til [[1947]]. Eftir að [[Ísland]] varð [[fullveldi|fullvalda ríki]] þann [[1. desember]] [[1918]] var hann einnig konungur [[Konungsríkið Ísland|konungsríkisins Íslands]]. Eftir stofnun lýðveldis á Íslandi [[1944]] var hann einungis konungur Danmerkur. Hann var bróðir Karls Danaprins, sem varð [[Hákon 7. Noregskonungur|Hákon VII. Noregskonungur]] [[1905]]. Kristján var hávaxinn og þótti mynduglegur, alvörugefinn og skyldurækinn. Hann lauk stúdentsprófi [[1889]] og var fyrstur Danakonunga til að hafa slíkt próf. Því næst þjónaði hann í hernum, í ýmsum herdeildum. Hann varð [[krónprins]] [[1906]] þegar faðir hans, [[Friðrik 8.]], varð konungur, og var sjálfur krýndur konungur að föður sínum látnum, árið [[1912]]. Kristján þótti nokkuð stjórnlyndur og upptekinn af virðingu konungdæmisins, og var því kannski ólíklegur til vinsælda á tímum lýðræðisvakningar í Evrópu. Hins vegar ávann hann sér djúpa virðingu þegna sinna og annarra með táknrænni forystu í báðum heimsstyrjöldunum og hafa fáir Danakonungar verið jafnvinsælir. == Fyrri heimsstyrjöld == Þegar [[Fyrri heimsstyrjöld|fyrri heimsstyrjöldin]] braust út árið [[1914]], átti Kristján [[Þriggja konunga fundurinn í Malmö 1914|fund]] með [[Hákon VII|Hákoni Noregskonungi]] (bróður sínum) og [[Gústaf V]]. Svíakonungi (náfrænda móður þeirra) og ákváðu þeir að halda Norðurlöndunum utan við ófriðinn. Árið [[1915]] var stjórnarskrá Danmerkur breytt og konum (og vinnuhjúum) veittur kosningaréttur. Við það tækifæri gengu um 20.000 manns, að miklu leyti konur, á fund hans til að votta honum þakklæti sitt. Varð honum þá að orði: „Á einum stað eru konurnar ómissandi og það er á heimilunum. Þar kemur ekkert í staðinn fyrir áhrif konunnar, því í gegn um ást barnsins til heimilisins vaknar ástin til vors sameiginlega heimilis, Danmerkur.“ Þann [[1. desember]] [[1918]] varð Ísland fullvalda ríki. Kristján var áfram konungur þess, og frá 1918 til 1944 bar hann titilinn „[[Konungur Íslands og Danmerkur]]“ á Íslandi, en konungur Danmerkur og Íslands í Danmörku. Eftir að fyrri heimsstyrjöld lauk með ósigri [[Þýska keisaraveldið|Þjóðverja]] og [[Miðveldin|bandamanna þeirra]] voru landamæri í Evrópu víða dregin upp á nýtt. [[Prússland|Prússar]] og [[Austurríska keisaradæmið|Austurríkismenn]] höfðu hertekið [[Slésvík]], [[Holtsetaland]] og [[Suður-Jótland]] í [[Annað Jótlandsstríðið|Öðru Jótlandsstríðinu]] árið [[1864]] og þau lönd síðan tilheyrt Prússum, en svo [[Þýska keisaraveldið|Þýska keisaraveldinu]] eftir [[Stofnun Þýskalands|sameiningu Þýskalands]]. Í [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] þann [[14. mars]] [[1920]] samþykktu Suður-Jótar og Norður-Slésvíkingar að lönd þeirra skyldu heyra undir Danmörku og þann [[10. júlí]] sama ár reið Kristján yfir landamærin á hvítum hesti og var hylltur þar sem konungur. Stuttu eftir styrjöldina komst Kristján í kast við forsætisráðherra sinn, [[Carl Theodor Zahle]]<ref>[[Niels Finn Christiansen]], Bind 12. Klassesamfundet organiseres. 1900-1925, [[Gyldendal og Politikens Danmarkshistorie]]. 1991, bls. 291.</ref> vegna ágreinings um hvernig skyldi staðið að innlimun Dana á Slésvík. Kristján og margir danskir þjóðernissinnar vildu innlima borgina [[Flensborg]] án tillits til atkvæðagreiðslunnar sem haldin var í borginni en Zahle vildi virða atkvæðagreiðslurnar og leyfa miðhluta Slésvíkur, þar á meðal Flensborg, að vera áfram þýskur. Að endingu leysti Kristján Zahle frá störfum og skipaði íhaldssama starfsstjórn undir forsæti [[Otto Liebe]]. Þessi afskipti Kristjáns af stjórn ríkisins voru mjög umdeild og leiddu til [[Páskakreppan 1920|páskakreppunnar árið 1920]]. Róttæklingar og jafnaðarmenn litu á afskipti konungsins sem stjórnarskrárbrot og líktu þeim jafnvel við valdarán.<ref name=fylkir>{{Vefheimild|titill=Hafnargarðarnir og konungdæmið|útgefandi=''Fylkir''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5602061|höfundur=Helgi Bernódusson|ár=1999|árskoðað=2018|mánuðurskoðað=24. nóvember}}</ref> Talið er að danska konungdæmið hafi aldrei staðið eins höllum fæti og þessa viku.<ref name=fylkir/> Til þess að forðast að vera settur af með valdi neyddist Kristján til þess að samþykkja að stjórn Liebe færi frá, þingið yrði kallað saman á ný, þrátt fyrir boðað þingrof, og ný kosningalög samþykkt. Páskakreppan boðaði tímamót í sögu dönsku krúnunnar því þetta var í síðasta sinn sem danskur einvaldur skipti sér með beinum hætti af stjórn landsins án stuðnings þingsins og borgaralegra stjórnvalda. Kristján neyddist upp frá þessu til að sætta sig við að vera eingöngu táknrænn þjóðhöfðingi. Kristján kom nokkrum sinnum til Íslands, meðal annars á [[Alþingishátíðin 1930|Alþingishátíðina]] 1930. Sagt er að hann hafi kallað [[Jónas frá Hriflu]] „den lille [[Benito Mussolini|Mussolini]]“ þegar þeir hittust á [[Steinbryggjan|Steinbryggjunni]] í Reykjavík við komu Kristjáns sumarið 1930.<ref>{{Vefheimild|titill=Kristján X. konungur, Jónas frá Hriflu og Mussolini|url=https://www.skrifhus.is/greinar/greinar-kristjan-konungur-jonas-fra-hriflu-mussolini|vefsíða=skrifhus.is|höfundur=Guðmundur Magnússon|dags=6. janúar|skoðað=21. október 2024}}</ref> == Síðari heimsstyrjöld == [[Mynd:King Christian X in Copenhagen 1940.jpg|thumb|right|Á hernámsárunum varð Kristján sterkt tákn sameiningar og sjálfstæðis Danmerkur. Hér sést hann ríða um Kaupmannahöfn á afmælisdegi sínum árið 1940.]] Þann [[9. apríl]] [[1940]] varð Kristján konungur enn á ný miðpunktur athyglinnar, er [[Hernám Danmerkur|Þjóðverjar hertóku Danmörku]]. Hann skoraði á þegna sína að sýna þolgæði og æðruleysi gagnvart Þjóðverjunum, en sjálfur reið hann hesti sínum daglega um götur [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] og jók þannig þegnum sínum kjark með því að sýna þeim að hann væri enn óbugaður og á meðal þeirra, öfugt við ýmsa konunga sem flúðu hernumin lönd sín. Það vakti athygli að hann reið einn, án lífvarða. Sagt er að eitt sinn hafi þýskur hermaður sagt dönskum smástrák að honum fyndist það skrítið. Strákurinn hafi svarað: „Öll Danmörk er lífvörður hans.“ Árið [[1942]] átti Kristján 72 ára afmæli, og fékk [[símskeyti|heillaóskaskeyti]] frá [[Adolf Hitler]]. Hann lét sér fátt um finnast, og sendi stuttaralegt svarskeyti: „Bestu þakkir. Kristján konungur“. Hitler varð bálreiður, og Þjóðverjar neyddu Dani til að setja nýja og þýsk-vænni ríkisstjórn. Sama ár féll Kristján af hestbaki og slasaðist. Hann náði sér aldrei almennilega eftir það, og [[Friðrik 9.|Friðrik]] sonur hans og ríkisarfi tók meira og minna við stjórnartaumunum. Árið [[1944]] stofnuðu Íslendingar [[lýðveldi]]. Þar sem Danmörk var hernumin var það [[Deilur lögskilnaðarmanna og hraðskilnaðarmanna|umdeilt meðal Íslendinga]] að lýðveldisstofnuninni skyldi flýtt, og mæltist það auk þess misjafnlega fyrir meðal annarra ríkja. Kristjáni konungi sárnaði að ekki skyldi farið eftir samningum, en þann [[17. júní]], á Þingvallafundinum þar sem lýðveldið var stofnað, var lesið upp skeyti frá konungi, þar sem hann óskaði [[Lýðveldið Ísland|Lýðveldinu Íslandi]] gæfu og velfarnaðar. Þrátt fyrir að hafa þannig veitt íslenska lýðveldinu viðurkenningu sína hætti Kristján aldrei að kalla sjálfan sig konung Íslands og hélt nafni Íslands í konungsheiti sínu til dauðadags.<ref>{{Bókaheimild|titill=Fyrstu forsetarnir|höfundur=Guðni Th. Jóhannesson|útgefandi=Sögufélag|ár=2016|bls=73}}</ref> Kristján X. andaðist þann 20. apríl 1947 í [[Amalíuborg]]. Hann var lagður til hinstu hvílu í kapellu [[Lukkuborgarætt|Glücksborgarættarinnar]] í [[Hróarskeldudómkirkja|Hróarskeldudómkirkju]]. Sonur hans Friðrik tók við krúnunni sem [[Friðrik 9.|Friðrik 9. Danakonungur]]. == Tengt efni == * [[Danakonungar]] == Tenglar == * [https://timarit.is/page/5479175?iabr=on#page/n3/mode/2up Konungsættin; grein í Almanaki hins íslenska þjóðvinafélags 1922] ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill = [[Konungur Danmerkur]] |frá=1912 |til = 1947 |fyrir= [[Friðrik 8.]] |eftir = [[Friðrik 9.]] }} {{Erfðatafla |titill = [[Konungur Íslands]] |frá=1918 |til = 1944 |fyrir= Nýr titill |eftir = ''[[Sveinn Björnsson]]''<br>(ríkisstjóri) }} {{Töfluendir}} {{fd|1870|1947}} {{Einvaldar Danmerkur}} [[Flokkur:Danakonungar]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni]] [[Flokkur:Lukkuborgarætt]] [[Flokkur:Konungar Íslands]] 4woailx5so46guqlateqfddojdr8he6 0 38326 1979880 1961229 2026-09-23T08:20:48Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979880 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Hreindýr | status = VU | trend = decreasing | status_ref = <ref>Gunn, A. (2016). [https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2016-1.RLTS.T29742A22167140.en Rangifer tarandus.] ''The IUCN Red List of Threatened Species 2016'': e.T29742A22167140. Sótt 8. apríl 2019.</ref> | image = Caribou.jpg | image_width = 240px |image_caption=Skógarhreindýr í Kanada |regnum= [[Dýraríki]] (''Animalia'') |phylum= [[Seildýr]] (''Chordata'') |classis= [[Spendýr]] (''Mammalia'') |ordo= [[Klaufdýr]] (''Artiodactyla'') | familia = [[Hjartardýr]] (''Cervidae'') | subfamilia = '''Odocoileinae''' | genus = '''''Rangifer''''' | genus_authority = [[Charles Hamilton Smith|C.H. Smith]], 1827 | species = '''''R. tarandus''''' | binomial = ''Rangifer tarandus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) }} [[Mynd:Rangifer tarandus map.png|thumb|Útbreiðslukort.]] '''Hreindýr''' ([[fræðiheiti]]: ''Rangifer tarandus'') eru [[hjartardýr]] sem finna má víða á norðurhveli jarðar. Þau eru einstaklega vel aðlöguð kulda og snjóþyngslum að vetrarlagi. Andstætt öllum öðrum hjartardýrum bera bæði kynin [[horn]]. Kvenkyns hreindýr nefnist ''simla'' (eða ''hreinkýr''), og karlkyns hreindýr nefnist ''hreinn'' (eða ''hreintarfur''). Oftast eru notaðar styttingarnar tarfur og kýr. Hreindýr má finna á [[Ísland]]i, [[Noregur|Noregi]], norðurhluta [[Svíþjóð]]ar og [[Finnland]]s, á [[Svalbarði|Svalbarða]], á norðursvæði [[Evrópa|evrópska]] hluta [[Rússland]]s þar á meðal [[Novaya Zemlya]], í [[Asía|Asíu]] hluta Rússlands allt til [[Kyrrahaf]]s, í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]], á [[Grænland]]i, í [[Kanada]] og [[Alaska]]. Tamin hreindýr er aðallega að finna í Norður-<nowiki/>[[Skandinavía|Skandinavíu]] og Rússlandi (bæði í evrópska hlutanum og í Síberíu). Villt hreindýr er að finna í Norður-Ameríku og á Grænlandi. Hreindýr í Norður Ameríku og á Grænlandi eru villt en einu núlifandi villtu hreindýrin í Evrópu er að finna á nokkrum stöðum hátt til fjalla í Suður-Noregi. Íslensku hreindýrin eru afkomendur taminna norskra hreindýra þó svo að þau séu nú villt. == Lýsing == Mikil munur er á stærð dýra eftir undirtegundum. Í íslenska stofninum er fallþungi kúa yfirleitt 30 til 40 kg en tarfa allt að 80 og 100 kg. Tamin hreindýr í Skandinvíu eru iðulega stærri, fallþungi kúa 40 - 100 kg og tarfa 70 - 150 kg. [[Kanada|Kanadísk]] hreindýr eru enn stærri og er þar algengt að tarfarnir nái 300 kg fallþyngd. Bæði kynin hafa horn sem vaxa árlega og eru síðan felld. Þegar þau eru að vaxa eru þau mjúk og klædd dökkbrúnni, flauelskenndri og æðaríkri húð. Þegar hornin eru fullvaxin, dettur húðin af, hornin harðna og falla að lokum af dýrunum. Í skandinavísku undirtegundinni fella eldri tarfar hornin í desember, ungir tarfar snemma vors og kýrnar um mitt sumar. Hreindýrin eru [[jórturdýr]] með fjóra maga. Þau eru jurtaætur og bíta [[Flétta|fléttur]], [[Stör|starir]], [[grös]], [[lyng]], [[blómplöntur]] og [[Sveppir|sveppi]]. Á veturna krafsa þau upp snjóinn til að komast að fæðu, sem aðallega er fléttur og [[skófir]]. [[Mynd:ReindeerLoosingVelvet.jpg|thumb|left|Hreindýrahorn í vexti, sjá má að mjúka húðin er að losna af hægra horni.]] Feldur hreindýra er í tveimur lögum, þétt stutt undirhár og löng yfirhár. Hárin eru hol að innan, mjög þétt og einangra þess vegna vel. Feldurinn er oftast dökkbrúnn á sumrin en ljósari á veturna. Hreindýr fljóta vel í vatni og hika ekki við langa sundspretti yfir ár og vötn. == Útbreiðsla == Hreindýr eru eindregin hjarðdýr en hóparnir eru misstórir eftir árstíma. Fullorðnir tarfar fara oft einförum utan [[Fengitími|fengitíma]]. Villt hreindýr fara oftast á milli beitarsvæða á vorin og haustin. Á sama hátt eru flest tamin hreindýr flutt milli beitarsvæða vor og haust. Tiltölulega stórar klaufir dýranna auðvelda þeim að komast um snjóbreiður og túndrur. Um tvær miljónir hreindýra lifa í Norður-Ameríku. Í Evrópu og Asíu lifa um 5 miljónir, flest þeirra tamin eða hálftamin. Síðustu viltu hreindýrin í Evrópu er að finna í suðurhluta Noregs. Þau eru af undirtegundinni ''R. tarandus tarandus''. Tamin hreindýr í Skandinavíu eru flest blönduð af undirtegundunum ''tarandus'' og ''fennicus'' - finnsk skógarhreindýr. === Hreindýr á Íslandi === Hreindýr voru flutt til Íslands á árunum 1771 – 87 frá Finnmörku í Noregi. Þau voru sett á land í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]], á [[Suðurland|Suður]]- og [[Suðvesturland]]i, á [[Norðausturland]]i og á [[Austurland]]i. Þrír fyrstu hóparnir sem fluttir voru til landsins, til Vestmannaeyja og [[Rangárvallasýsla|Rangárvallasýslu]] árið [[1771]], [[Reykjanes]]s árið [[1777]] og til [[Norðurland]]s árið [[1784]], dóu allir út. Talið er að harðir vetur, hagleysa og ofbeit í vetrarhögum hafi ráðið þar mestu um. Hins vegar dafnaði sá hópur sem fluttur var til [[Vopnafjörður|Vopnafjarðar]] árið [[1787]] og halda þau nú til á hálendinu norðan og norðaustan við [[Vatnajökull|Vatnajökul]] og á Austfjörðum. == Hreindýraveiðar == Hreindýr hafa verið veiðidýr manna allt frá [[steinöld]], meðal annars má finna hellamálverk af hreindýrum í [[Lascaux]]-hellinum. Alls staðar þar sem hreindýr voru villt voru þau veidd, oft rekin saman til slátrunar. Enn má finna t.d. í Noregi og á Grænlandi (bæði frá tímum norrænna mann þar og [[Inuítar|inuíta]]) steinhleðslur sem notaðar hafa verið til að reka dýrin þangað sem auðvelt var að slátra þeim. Þar sem enn eru villt hreindýr eru þau veidd en þó alls staðar undir ströngu eftirliti. Í Norður-Ameríku hafa einungis frumbyggjarnir ([[indíánar]], [[inuítar]] og [[yipik]]) leyfi til að veiða dýrin. Árlega eru um 1200-1500 dýr felld á Íslandi samkvæmt ströngu kvótakerfi.<ref>[http://www.ruv.is/frett/a-fjorda-thusund-umsoknir-um-hreindyraveidi Á fjórða þúsund umsóknir um hreindýraveiði] Rúv, skoðað 20. feb. 2018.</ref> == Hreindýrabúskapur == [[Mynd:Reindeer milking.jpg|thumb|right|250px|Hreindýr mjólkað á 19. öld, mynd frá Noregi]] Hreindýrabúskapur hefur um aldaraðir gegnt mikilvægu hlutverki fyrir líf og afkomu allflestra frumbyggjaþjóða á norðurheimskautasvæðinu í Evrópu og Asíu. Sérstaklega er þar um að ræða [[Samar|Sama]], [[Nenet|Nenetsa]], [[Khant|Khanta]], [[Evenk|Evenka]], [[Jukaghir|Júkagíra]], [[Tjuktji|Tjúkta]] og [[Koryak|Korjaka]]. Sennilega hafa menn byrjað að temja hreindýr þegar á [[bronsöld]] (um 1500 árum f.Kr.). Aðallega er hreindýrabúskapur stundaður vegna kjöts, felds, og horna. Áður fyrr voru hreindýr einnig notuð sem mjólkurdýr og dráttardýr. Í Síberíu voru hreindýr líka höfð til reiðar enda eru hreindýrin í Síberíu talsvert stærri en þau skandinavísku. Hreindýrahjarðir hvers eiganda eru allt frá nokkrum hundruðum dýra til fleiri þúsunda. Hreindýrin eru eiginlega hálfvillt og ganga laus árið um kring þó eigendur hafi eftirlit með þeim og flytji þau milli beitisvæða allt eftir árstíma. Möluð hreindýrahorn eru seld sem lyf í Austur-Asíu. == Undirtegundir == [[Mynd:Albino raindeer.jpg|thumb|right|250px|Hjörð af hreindýrum í Jämtland, Svíþjóð. Fyrstur fer hvítingi]] * '''Skógarhreindýr''' (''R. tarandus caribou''), fundust áður á túndrum og skógarsvæðum í norðurhluta Norður-Ameríku allt frá Alaska í vestri til Nýfundnalands í austri og allt suður til [[New England|Nýja-Englands]]. Þau eru hins vegar horfin af stærstum hluta þessa svæðis og eru alls staðar í útrýmingarhættu nema í norðurhluta [[Quebec]] og [[Labrador]] í Kanada. * '''Heimskautahreindýr''' (''R. tarandus eogroenlandicus'') var undirtegund á Austur-Grænlandi fram að aldamótum 1900, en er nú útdauð. * '''Finnsk skógarhreindýr''' (''R. tarandus fennicus''), er að finna í suðurhluta Finnlands og í Norður-Rússlandi og í Síberíu. * '''Grant-hreindýr''' (''R. tarandus granti'') er að finna í [[Alaska]] og [[Yukon]] og [[Norðvesturhéruðin|Norðvesturhéruðum]] Kanada. * '''Grænlandshreindýr''' eða '''túndruhreindýr''' (''R. tarandus groenlandicus''), er að finna í [[Nunavut]] og [[Norðvesturhéruðin|Norðvesturhéruðum]] Kanada og á Vestur-<nowiki/>[[Grænland]]i. * '''[[Peary hreindýr|Peary-hreindýr]]''' (''R. tarandus pearyi''), er að finna á eyjunum í norðurhluta Nunavut og Norðvesturhéruðum Kanada. * '''Svalbarðahreindýr''' (''R. tarandus platyrhynchus''), er að finna á [[Svalbarði|Svalbarðseyjum]]. Þessi hreindýr eru minnst allra hreindýra. * '''Villihreindýr''' (''R. tarandus tarandus''), er að finna í Skandinavíu, Norður-Síberíu og Norður-Kanada. ==Tilvísanir== <references/> == Heimildir == * Reindeer Roundup! A K-12 Educator's Guide to Reindeer in Alaska. 2004. Carrie Bucki with Greg Finstad and Tammy A. Smith. * [http://reindeer.salrm.uaf.edu Reindeer Research Program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428223449/http://reindeer.salrm.uaf.edu/ |date=2021-04-28 }}, University of Alaska Fairbanks. == Tenglar == {{wikiorðabók|hreindýr}} {{Commons|Rangifer tarandus|Hreindýrum}} {{wikilífverur|Rangifer tarandus|Hreindýrum}} * [http://hreindyr.is/ www.hreindyr.is - Veiðistjórnunarsvið Umhverfisstofnunar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927180538/http://hreindyr.is/ |date=2007-09-27 }} * [https://www.na.is/index.php/hreindyr Náttúrustofnun Austurlands - Fróðleikur um hreindýr] * [http://keldur.is/sites/keldur.is/files/Snikjudyr%2Bhreindyr.pdf Sníkjudýr í hreindýrum á Íslandi (MA ritgerð Berglind Guðmundsdóttir)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130023706/http://keldur.is/sites/keldur.is/files/Snikjudyr%2Bhreindyr.pdf |date=2020-11-30 }} * [http://www.rangifer.no/ Norræna hreindýraráðið] * [http://www.reindeers.info Reindeers.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181002091708/http://www.reindeers.info/ |date=2018-10-02 }} - Articles and information about Reindeer * [http://www.nps.gov/archive/bela/html/rangifer.htm General information on Caribou and Reindeer] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.rangifer.net/rangifer/index.cfm Human Role in Reindeer/Caribou Systems] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051023182634/http://www.rangifer.net/rangifer/index.cfm |date=2005-10-23 }} * [http://dnweb5.dirnat.no/wmsdn/Villrein_english.asp Villt hreindýr í Noregi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070209193314/http://dnweb5.dirnat.no/wmsdn/Villrein_english.asp |date=2007-02-09 }} * [http://www.villreinfangst.no/ Villreinfangsten som verdensarv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130722134854/http://villreinfangst.no/ |date=2013-07-22 }} * [http://www.mnh.si.edu/arctic/html/caribou_reindeer.html Smithonian - Artic Studies Center - Mammals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070225113401/http://www.mnh.si.edu/arctic/html/caribou_reindeer.html |date=2007-02-25 }} * [https://timarit.is/page/3277495 ''Hvað varð um hreindýrin á Reykjanesskaga?''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1947] [[Flokkur:Hjartardýr]] [[Flokkur:Norðurslóðir]] [[Flokkur:Villt spendýr á Íslandi]] 52gekdqqt2oabtpeotmcw0t4qi5aim9 0 53345 1979796 1698688 2026-09-22T17:42:08Z Berserkur 10188 1979796 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Saltfiskverkun, 1912.jpg|thumbnail|Saltfiskverkun, 1912]] '''Milljónarfélagið''' var útgerðarfélag sem í raun hét '''P.J. Thorsteinsson & Co''' og var með höfuðstöðvar á [[Sundbakki|Sundbakka]] í [[Viðey]] á árunum [[1907]]-[[1914]]. Viðey var valinn sem aðalmiðstöð félagsins vegna þess að í [[Reykjavík]] vantaði höfn, vatnsveitu og rafmagn. Félagið nefndist svo vegna þess að hlutafé félagsins átti að vera milljón krónur sem samsvaraði [[ríkisútgjöld]]um stofnárið. Helstu hvatamenn að stofnun þess voru [[Pétur J. Thorsteinsson]] á [[Bíldudalur|Bíldudal]] og [[Thor Jensen]] í [[Reykjavík]] auk danskra fjármálamanna, aðallega Aage Møller og Christian Rasmussen í firmanu A.T. Møller & Rasmussen í [[Leith]]. Stofnfundur var haldinn í [[Kaupmannahöfn]] árið 1907. Eignir Péturs á [[Bíldudalur|Bíldudal]], [[Patreksfjörður|Patreksfirði]] og í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]] runnu sem hlutafé til félagsins og námu 205 þúsundum. Félagið lét reisa tvær hafskipabryggjur í Viðey, hafnarbakka, fiskverkunarhús, sem járnbrautarteinar tengdu við bryggjurnar, og kola- og saltgeymslur. Milljónarfélagið varð aldrei það stórveldi sem að var stefnt og árið 1914 - eftir aðeins 6 ár - fór það á hausinn og tók þá Handelsbanken í Kaupmannahöfn Stöðina (Sundbakka) upp í skuldir. == Tengt efni == * [[Sundbakki]] == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3302728 ''Miljónarfélagið kemur til sögunnar''; greinarhluti í Lesbók Morgunblaðsins 1983] {{stubbur}} {{Sa|1907|1914}} [[Flokkur:Íslensk sjávarútvegsfyrirtæki]] [[Flokkur:Viðey]] mzn3rdo2rm4acrd0sqroaqx4iojzrt9 0 55668 1979913 1977512 2026-09-23T10:53:07Z TKSnaevarr 53243 1979913 wikitext text/x-wiki [[File:Vladimir Nabokov 1973.jpg|thumb|Vladimir Nabokov (1973)]] [[Mynd:Monument_Nabokov_Montreux_23.12.2006.jpg|thumb|right|Stytta af Nabokov í Montreaux.]] '''Vladímír Vladímírovítsj Nabokov''' ([[rússneska]]: Влади́мир Влади́мирович Набо́ков) ([[22. apríl]] [[1899]] – [[2. júlí]] [[1977]]) var [[Rússland|rússnesk]]-[[Bandaríkin|bandarískur]] [[rithöfundur]] og [[þýðandi]]. Nabokov fæddist í [[Sankti Pétursborg]] í [[Rússland]]i. Á heimili foreldra sinna lærði hann að tala [[Rússneska|rússnesku]], [[Franska|frönsku]] og [[Enska|ensku]], og ensku lærði hann að lesa og skrifa áður en hann nam rússnesku. Fyrstu tíu verk sín skrifaði hann aftur á móti á tungu föðurlands síns, þ.e.a.s. rússnesku. Nabokov fluttist með fjölskyldu sinni til [[Bretland]]s og var við nám við [[Cambridge-háskóli|Cambridge-háskóla]]. Þaðan fluttist hann síðan til [[Berlín]]ar, en flúði [[1937]] undan herdeildum [[Þýskaland]]s til [[París]]ar með konu sinni og tveimur börnum. Þaðan hélt hann til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] árið [[1940]], og það var þar sem hann hlaut fyrst almenna viðurkenningu og frægð og var þá tekinn að skrifa á [[Enska|ensku]]. Frægasta skáldsaga hans er án efa [[Lolita]] sem út kom árið [[1955]]. Nabokov var einnig frægur fiðrildasafnari og lagði ýmislegt nýtt til [[fiðrildafræði|fiðrildafræðanna]]. Hann var einnig höfundur margra [[skákþraut]]a. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3287854 ''Nabokov - rödd frá annarri öld''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1963]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3292942 ''Nabokov sóttur heim''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1970]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3307728 ''Skákmeistarinn Lúsjin berst gegn skákgoðunum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1480579 ''Nabokov''; viðtal við Vladimir Nabokov; birtist í Morgunblaðinu 1976] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305194911/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1480579 |date=2016-03-05 }} * [http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=588346 ''Rím eða rökvísi''; af mbl.is] {{stubbur|æviágrip}} {{DEFAULTSORT:Nabokov, Vladimir}} {{fd|1899|1977}} [[Flokkur:Bandarískir rithöfundar]] [[Flokkur:Rússneskir rithöfundar]] tj8lv67wx4pdqcifclvkcr7mktvvbr8 0 56549 1979863 1955303 2026-09-23T01:37:59Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 5 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979863 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Elizabeth Cady Stanton | búseta = Rochester, New York, Bandaríkin | mynd = ElizabethCadyStanton-Veeder.LOC.jpg | myndastærð = 200px | myndatexti = | fæðingardagur = [[12. nóvember]] [[1815]] | fæðingarstaður = [[Johnstown]], [[New York (fylki)|New York]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1902|10|26|1815|11|12}} | dauðastaður = [[New York (borg)|New York]], Bandaríkjunum | þekkt_fyrir = Störf á sviði kvenréttinda. | starf = | trú = | foreldrar = Daniel Cady (1773–1859) & Margaret Livingston Cady (1785–1871) | maki = Henry Brewster Stanton (g. 1840) | börn = 7 | undirskrift = Elizabeth Cady Stanton.svg }} '''Elizabeth Cady Stanton''', ([[12. nóvember]] [[1815]] – [[26. október]] [[1902]]) var bandarísk kvenréttindakona og einn af upphafsmönnum [[kvenréttindahreyfingin|kvenfrelsisbaráttunnar]] á Vesturlöndum. Ólíkt mörgum öðrum í kvenréttindabaráttu 19. aldarinnar barðist Stanton fyrir meiru en bara kosningarétt kvenna. Stanton hafði einnig áhuga að bæta forræðisrétt kvenna, eignarétt þeirra, vinnurétt og stjórn kvenna á barneignum. == Fyrstu árin == Stanton fæddist í Johnstown, [[New York-fylki|New York]] þann 12. nóvember 1815. Foreldrar hennar voru Margaret Livingston og Daniel Cady, þingmaður og hæstaréttindadómari. Ólíkt mörgum konum á hennar tíma, fékk Stanton klassíska menntun í Johnstown Academy, þar sem hún lærði [[Latína|latínu]], [[Forngríska|grísku]] og [[stærðfræði]] til sextán ára aldurs. Árið [[1830]] hóf Stanton nám í Troy Female Seminary, kvennaskóla stofnuðum af [[Emma Willard|Emmu Willard]]. Árið [[1840]] giftist Stanton Henry Brewster Stanton, fréttamanni og baráttumanni gegn þrælahaldi. Stanton tók nafn eiginmanns síns við giftinguna, og skráði nafn sitt ávallt sem Elizabeth Cady Stanton eða E. Cady Stanton, en hún neitaði að svara Mrs. Henry B. Stanton. Hún hélt því fram að konur væru einstaklingar og sagði að „sú hefð að kalla konur frú Jón Þetta og frú Tómas Hitt, og blökkumenn Sambó og Zip Coon, er hefð sem byggist á þeirri hugmyndafræði að hvítir menn stjórni öllu“. Einnig neitaði Stanton að bindast manni sínum hefðbundnum kirkjuheitum. Hluti af kirkjulegri giftingu innifól heit brúðarinnar til mannsins að „elska, virða og hlýða“ honum. Stanton neitaði að „hlýða“ honum en í stað sór að koma fram við hann sem jafningja. Eftir hjónabandið hóf Henry Stanton lögfræðinám hjá föður Stantons. Árið [[1843]] fluttu hjónin til [[Boston]], þar sem Stanton var virk í baráttunni gegn þrælahaldi, og starfaði með fólki eins og [[Louisa May Alcott]], [[Frederick Douglass]], [[Ralph Waldo Emerson]], [[William Lloyd Garrison]] og [[Robert Lowell]]. Stanton og eiginmaður hennar eignuðust sjö börn milli [[1842]] og [[1859]]. [[Hjónaband]] þeirra var ekki auðvelt. Henry Stanton, alveg eins og Daniel Cady, var á móti [[kvenfrelsi]], og vegna vinnuskyldna og ferðalaga bjuggu hjónin lengur frá hvoru öðru heldur en saman. Bæði þóttu þó hjónin hjónabandið vera gott, og þau voru gift í 47 ár, þar til Henry Stanton lést árið [[1887]]. == Upphaf kvennabaráttunnar == Árið 1840 hitti Stanton [[Lucretia Mott|Lucretiu Mott]] á alþjóðlegri ráðstefnu gegn [[þrælahald]]i í London. Mott var [[kvekaradómur|kvekari]], [[prestur]] og baráttukona gegn þrælahaldi. Konurnar tvær urðu vinir þegar þeim tveimur var neitað að taka þátt í ráðstefnunni, þrátt fyrir að Mott hafði verið valin opinber erindreki fyrir samfélag sitt í Bandaríkjunum. Eftir miklar umræður var konunum leyft að sitja ráðstefnuna á svæði sem var lokað af frá aðalsalnum, svo að karlarnir þyrftu ekki að horfa á þær. William Lloyd Garrison, sem mætti á ráðstefnuna eftir að atkvæðin voru talin, sat þar með þeim til að mótmæli þessari ákvörðun. Mott og hugmyndir hennar um kvenfrelsi höfðu mikil áhrif á Stanton. Hugmyndir Stantons um kvenfrelsi styrktust eftir að hjónin fluttu til Seneca Falls, New York árið [[1847]]. Stanton saknaði lífs síns í Boston, og leiddist líf húsmóðurinnar. Hún skrifaði seinna: <blockquote>„''Ég fann fyrir óánægju með hlutverk konunnar sem eiginkona, húsmóðir, fóstra, og andlegur leiðbeinandi heimilisins. Þegar ég sá hvernig heimili leystust upp í skipulagsleysi án stöðugrar umsjónar kvenna, og þegar ég horfði á þreyttan, áhyggjufullan svip þessara kvenna, sá ég að eitthvað þyrfti að gerast til að bæta samfélagið, og þá sérstaklega hlut kvenna í því samfélagi. Reynsla mín úr Alþjóðlegu ráðstefnunni gegn þrælahaldi, allt sem ég hafði lesið um lögrétt kvenna, og kúgunina sem ég sá hvarvetna, allt þetta geystist um sálu mína, styrkt af minni eigin reynslu. Það var eins og öll náttúruöflin hefðu komið saman til að leiða mig áfram. Ég vissi ekki hvað ég ætti að gera og hvar ég ætti að byrja. Það eina sem ég vissi var að ég þyrfti að halda opinberan fund til að ræða um og mótmæla núverandi ástand.''“ [https://digital.library.upenn.edu/women/stanton/years/years-IX.html]</blockquote> Árið [[1848]] skipulagði Stanton ásamt Mott og fleiri konum [[Seneca Falls ráðstefnan|fyrstu bandarísku kvenfrelsisráðstefnuna]], sem haldin var 19. og 20. júlí í [[Seneca Falls]]. Stanton skrifaði hina svokölluðu [[Declaration of Sentiments|Afstöðuyfirlýsingu]], sem hún las upp á ráðstefnunni. Þessi yfirlýsing var byggð á sjálfstæðisyfirlýsingu [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]], og lýsti því yfir að karlar og konur væru jafningjar. Stanton krafðist í þessari yfirlýsingu að konur fengju [[kosningaréttur|kosningarétt]]. Þessi yfirlýsing var samþykkt af gestum ráðstefnunnar, og átti stuðningur Fredericks Douglass mikinn þátt í þeirri samþykkt. Árið [[1851]] hitti Stanton [[Susan B. Anthony]]. Þær tvær urðu einn helsti drifkraftur kvenréttindabaráttunnar í Bandaríkjunum. Anthony var einhleyp og hafði tækifæri til að ferðast um Bandaríkin að tala um kvenréttindi, eitthvað sem Stanton var ekki í aðstöðu til að gera á þeim tíma. Stanton var betri rithöfundur og skrifaði margar af ræðum Anthony, en Anthony hélt utan um skipalag þessarar nýju hreyfingar. Smám saman fengu fleiri konur leiðtogahlutverk í hreyfingunni, meðal annars [[Lucy Stone]] og [[Matilda Joslyn Gage]]. == Klofningur í kvennabaráttunni == [[Mynd:Elizabeth Cady Stanton and Susan B. Anthony.jpg|thumb|right|Stanton (sitjandi) ásamt [[Susan B. Anthony]].]] Eftir [[Bandaríska borgarastríðið|bandarísku borgarastyrjöldina]] olli Stanton klofningi í kvenréttindabaráttunni, þegar hún og Susan B. Anthony neituðu að styðja breytingu á bandarísku stjórnarskránni til að gefa blökkumönnum kosningarétt. Stanton var mótfallin því að gefa svörtum karlmönnum kosningarétt þegar konum, hvort sem þær voru svartar eða hvítar, var enn neitað að kjósa. Stanton taldi að þar væri aðeins verið að fjölga karlkjósendum sem væru reiðubúnir til að neita konum um kosningarétt. Bæði Stanton og Anthony voru reiðar því að fyrrum stuðningsmenn þeirra og starfsfélagar í baráttunni gegn þrælahaldi neituðu að umorða fyrirhugaðar lagabreytingar svo að konur fengju kosningarétt ásamt blökkumönnum. Smám saman breyttust skrif Stantons og hún fór að sýna kynþáttafordóma, eitthvað sem hún hafði ekki sýnt áður. Til dæmis hélt hún því fram að Bandaríkin þyrftu á kvenkjósendum að halda, konum sem hefðu þann „auð, menntun og fágun“ til að vega upp á móti nýjum kjósendum, hvort sem þeir væru fyrrverandi þrælar eða innflytjendur, sem kæmu úr „fátækt, fáfræði og niðurlægingu“. Sagnfræðingar hafa reynt að afsaka þessar skoðanir Stantons með því að leggja áherslu á mikil vonbrigði Stantons með áhugaleysi afnámshreyfingarinnar um réttindi kvenna. En eitt er víst að skrif hennar urðu þess valdandi að margir stuðningsmenn hennar urðu henni afhuga, þar á meðal Frederick Douglass. Douglass taldi að hvítar konur væru þá þegar valdamiklar vegna tengsla þeirra við feður, eiginmenn og bræður, og að fyrrverandi þrælar ættu meiri rétt á kosningarétti til að bæta upp fyrir hræðilega meðferð á þeim á tímum þrælahalds. Douglass hélt því fram að blökkukonur myndu fá nægileg réttindi þegar blökkumenn, feður þeirra, eiginmenn og bræður, fengju kosningarétt. Því taldi Douglass að kosningaréttur blökkumanna væri mikið mikilvægari en kosningaréttur kvenna. Stanton var ósammála Douglass. Þrátt fyrir þá kynþáttafordóma sem hún sýndi stundum í skrifum sínum, trúði Stanton því að allir ættu að hafa kosningarétt, karlar og konur, hvítir og svartir. Hún taldi að Douglass væri ekki að tala fyrir hönd blökkukvenna, og að ef konur hefðu ekki kosningarétt, myndu blökkukonur vera dæmdar í „þrefaldan þrældóm“ þrælahalds, kyns og kynþáttar. Anthony, [[Olympia Brown]] og [[Frances Gage]] studdu Stanton í baráttu hennar fyrir kosningarétti fyrir alla, en aðrar konur yfirgáfu hreyfingu hennar. Lucy Stone, [[Elizabeth Blackwell]] og [[Julia Ward Howe]] voru mjög andfallnar þessari „allt eða ekkert“ hugmyndafræði Stantons. Árið [[1869]] hafði þessi umræða klofið kvennahreyfinguna, og tvær nýjar hreyfingar voru stofnaðar. Anthony og Stanton stofnuðu National Woman's Suffrage Association (NWSA) í [[maí]] 1869. Þessi hreyfing hafði það að sjónarmiði að berjast fyrir almennum kosningarétti, og studdi ýmsar hugmyndir sem þóttu mjög róttækar, eins og rétt kvenna til að skilja, rétt eiginkvenna til að neita eiginmanni sínum um kynlíf og rétt kvenna til að sitja í kviðdómi. Stone, Blackwell, og Howe stofnuðu American Woman's Suffrage Association (AWSA) í [[nóvember]] 1869. Þessi hreyfing studdi lagabreytingarnar sem gáfu blökkumönnum kosningarétt og hafði það að leiðarljósi að smám saman auka þennan rétt þar til konur hefðu rétt til að kjósa. [[Sojourner Truth]], fyrrverandi þræll og kvenfrelsiskona, vann með Stanton og Anthony, sem og Matilda Gage. Þrátt fyrir tilraunir þeirra til að bæta fyrirhugaðar lagabreytingar var upphaflega lagagreinin samþykkt árið [[1870]], og blökkumenn fengu kosningarétt, en ekki konur. == Síðustu árin == Á árunum eftir þessa baráttu hóf Stanton ásamt fleiri konum að berjast fyrir breytingum á túlkun laganna. Þær héldu því fram að stjórnarskráin hefði þegar gefið konum kosningarétt í lagagrein sem skilgreindi [[Borgari|borgara]] sem „allar manneskjur sem eru fæddar í Bandaríkjunum eða hafa fengið bandarískan ríkisborgararétt“. Árið [[1872]] reyndi Anthony að greiða atkvæði, og [[1880]] reyndi Stanton hið sama. Hundruð annarra kvenna reyndi að kjósa að þessum árum í hinum ýmsu fylkjum Bandaríkjanna, án árangurs. Stanton skrifaði margar bækur sem voru mikilvægar fyrir kvenréttindabaráttuna í Bandaríkjunum. Árið [[1881]] kom út fyrsta bindið í verkinu ''The History of Woman Suffrage''. Þetta verk innihélt sögu kvennabaráttunnar ásamt skjölum og bréfum sem henni tengdist. Stanton, Anthony og Gage skrifuðu fyrstu þrjú bindin, en verkinu var ekki lokið fyrr en sjötta bindið, skrifað af [[Ida Harper]], kom út árið [[1922]]. Einnig gaf Stanton út ''The Women's Bible'' árið [[1895]], og sjálfsævisöguna ''Eighty Years & More: Reminiscences 1815-1897'' árið [[1898]]. Árið [[1868]] stofnaði Stanton ásamt Anthony og [[Parker Pillsbury]] tímaritið ''Revolution''. Skrif Stantons og ferðalög um Bandaríkin á síðari árum hennar voru mikilvæg fyrir þróun kvennabaráttunnar. Hún stuðlaði að því að kosið var um kosningarétt kvenna í New York, [[Missouri]] og [[Kansas]] árið [[1867]] og í [[Michigan]] árið [[1874]]. Hún reyndi að bjóða sig fram sem þingmaður árið 1868, og ýtti áfram lagagrein í stjórnarskrá New York fylkis sem gaf konum eignarrétt. Hún ferðast einnig mikið um [[Evrópa|Evrópu]] og árið [[1888]] hjálpaði hún til við stofnun International Council of Women. Árið [[1890]] sameinuðust loks kvennahreyfingarnar tvær í Bandaríkjunum í National American Woman Suffrage Association (NAWSA). Stanton var mjög mótfallin þessari sameiningu, þar sem hún taldi AWSA vera of íhaldssamt og kristilegt. Ólíkt flestum öðrum kvenfrelsiskonum á þessum tíma taldi Stanton að [[Kristni|kristnar trúarsetningar]] héldu konum niðri og gerðu lítið úr framlagi þeirra til samfélagsins. Þrátt fyrir andstöðu hennar við hugmyndir AWSA varð Stanton fyrsti forseti NAWSA, en varð þó aldrei vinsæl meðal íhaldssamari meðlima samtakanna. Þann [[18. janúar]] [[1892]] talaði Stanton, ásamt Anthony, Stone, og [[Isabella Beecher Hooker|Isabellu Beecher Hooker]] í bandaríska þinginu um kosningarétt kvenna. Þar hélt Stanton eina af frægustu ræðum sínum, ''Einsemd sálarinnar''. Rétt eins og í Afstöðuyfirlýsingu sinni 45 árum fyrr hélt Stanton því fram að kvenfrelsi væri ekki bundið við kosningarétt kvenna heldur væri kvenfrelsi óaðskiljanlegt stöðu kvenna í samfélaginu. <blockquote>„''Einvera mannssálarinnar og nauðsyn þess að hver sem er getur geti treyst á eigin getu hlýtur að veita hverjum einstaklingi þann rétt til að kjósa eigið umhverfi. Besta ástæðan fyrir því að gefa konunni kost á æðri menntun, kost á að þróa hug sinn og líkama, kost á frelsi til að hugsa aðhafast eins og hún kýs helst; besta ástæðan fyrir því að veita henni algera lausn frá ánauð hefðar, ósjálfstæðis, hjátrúar, lausn frá bæklandi áhrifum óttans -- besta ástæðan fyrir kvenfrelsi er einveran og ábyrgð konunnar á eigin lífi. Þetta er tilefni þess að við biðjum um rödd fyrir konuna í stjórn þess lands sem hún býr í; að við biðjum um rödd í kirkjunni sem hún er beðin um að trúa á; að við biðjum um jafnrétti í samfélaginu þar sem hún er aðalþáttakandi; að við biðjum um stað í vinnulífinu, þar sem hún getur unnið fyrir sér. Við biðjum um þessi réttindi því að þetta er frumburðarréttur konunnar til fullveldis, því, sem einstaklingur, þá verður hún að geta reitt á sjálfa sig.''“[https://www.wfu.edu/~zulick/340/solitude.html] </blockquote> Stanton dó í New York þann [26. október] [1902], næstum því tuttugu árum áður en konur fengu kosningarétt í Bandaríkjunum. Þrátt fyrir að Stanton hafi ekki fengið að fara í reglulegan háskóla, fengu dætur hennar háskólamenntun. Stanton var ávallt mjög umdeild í kvennahreyfingunni vegna hugmyndir hennar um kirkjuna og áherslur hennar á atvinnuþáttöku kvenna og getnaðarvarnir. Kvenréttindakonur 20. aldarinnar litu því oft upp til Anthony sem stofnanda kvenréttindabaráttu Bandaríkjanna. Það var ekki fyrr en á síðustu áratugum 20. aldarinnar að Stanton tók sinn réttmæta stað í sögubókunum. == Bækur == * ''History of Woman Suffrage'', 1.-3. bindi (skrifuð með Susan B. Anthony and Matilda Joslyn Gage). 1881-1922 * ''Solitude of Self'' (ræða haldin árið 1892 sem var seinna gefin út í bókarformi.) * ''Woman's Bible''. 1895 * ''Eighty Years & More: Reminiscenses 1815-1897''. 1898 == Verk eftir Stanton á netinu == * [http://www.nps.gov/archive/wori/declaration.htm ''Declaration of Rights''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061008011253/http://www.nps.gov/archive/wori/declaration.htm |date=2006-10-08 }} ásamt [http://www.nps.gov/archive/wori/particip.htm lista yfir þá sem skrifuðu undir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071116143119/http://www.nps.gov/archive/wori/particip.htm |date=2007-11-16 }} (Women's Rights National Historical Park; National Park Service) * [https://digital.library.upenn.edu/women/stanton/years/years.html ''Eighty Years and More'' (University of Pennsylvania digital library)] * [http://antislavery.eserver.org/tracts/stantonslavesappeal/ ''The Slave's Appeal''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012080114/http://antislavery.eserver.org/tracts/stantonslavesappeal/ |date=2006-10-12 }} (Ræða Elizabethar Cady Stantons hjá the Antislavery Literature Project) * [https://www.gutenberg.org/etext/9880 ''The Woman's Bible'' (Project Gutenberg)] == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Elizabeth Cady Stanton | mánuðurskoðað = 11. nóvember | árskoðað = 2007}} == Tenglar == * [http://www.nps.gov/history/nr/travel/pwwmh/ny10.htm National Park Service: Elizabeth Cady Stanton House] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022122041/http://www.nps.gov/history/nr/travel/pwwmh/ny10.htm |date=2012-10-22 }} * [https://www.pbs.org/stantonanthony/ PBS: ''Not for Ourselves Alone: The Story of Elizabeth Cady Stanton and Susan B. Anthony'' (Ken Burns)] * [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/1112.html The New York Times, October 27, 1902: Elizabeth Cady Stanton's Obituary] * [http://www.womensenews.org/article.cfm/dyn/aid/1500/context/archive ''Womens eNews'': Stanton's Family Memorabilia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050419094449/http://www.womensenews.org/article.cfm/dyn/aid/1500/context/archive |date=2005-04-19 }} * [http://www.nps.gov/wori/home.htm Women's Rights National Historical Park (National Park Service):] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050305222529/http://www.nps.gov/wori/home.htm |date=2005-03-05 }} [http://www.nps.gov/archive/wori/ecs.htm Elizabeth Cady Stanton's biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090316183842/http://www.nps.gov/archive/wori/ecs.htm |date=2009-03-16 }} {{fde|1815|1902|Stanton, Elizabeth Cady}} {{DEFAULTSORT:Stanton, Elizabeth Cady}} [[Flokkur:Bandarískar kvenréttindakonur|Stanton, Elizabeth Cady]] [[Flokkur:Bandarískir rithöfundar|Stanton, Elizabeth Cady]] [[Flokkur:Bandarískir afnámssinnar]] [[Flokkur:Dýrlingar ensku biskupakirkjunnar]] o90ss726me5p9qtdu8711vyriexuyan 0 57559 1979878 1968149 2026-09-23T07:44:08Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979878 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Hillary Rodham Clinton | mynd = Hillary Clinton official Secretary of State portrait crop.jpg|thumb|Hillary Rodham Clinton | myndastærð = | myndatexti = | titill= Utanríkisráðherra Bandaríkjanna | stjórnartíð_start = [[21. janúar]] [[2009]] | stjórnartíð_end = [[1. febrúar]] [[2013]] | forseti = [[Barack Obama]] | forveri = [[Condoleezza Rice]] | eftirmaður = [[John Kerry]] | titill2= Öldungadeildarþingmaður New York | stjórnartíð_start2 = [[3. janúar]] [[2001]] | stjórnartíð_end2 = [[21. janúar]] [[2009]] | forveri2 = [[Daniel Patrick Moynihan]] | eftirmaður2 = [[Kirsten Gillibrand]] | titill3= Forsetafrú Bandaríkjanna | stjórnartíð_start3 = [[20. janúar]] [[1993]] | stjórnartíð_end3 = [[20. janúar]] [[2001]] | forseti3 = [[Bill Clinton]] | forveri3 = [[Barbara Bush]] | eftirmaður3 = [[Laura Bush]] | fæddur= {{Fæðingardagur og aldur|1947|10|26}} | fæðingarstaður = [[Chicago]], [[Illinois]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | maki = [[Bill Clinton]] (g. 1975) | börn = [[Chelsea Clinton]] | háskóli = [[Yale-háskóli]] | stjórnmálaflokkur = [[Demókrataflokkurinn]] | starf = Stjórnmálamaður | heimasíða = https://www.hillaryclinton.com | undirskrift = Hillary Rodham Clinton Signature.svg }} '''Hillary Diane Rodham Clinton''' (f. [[26. október]] [[1947]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[stjórnmálamaður]], fædd í [[Chicago]] í [[Illinois|Illinois fylki]]. Hún er fyrrum [[utanríkisráðherra]] í ríkisstjórn [[Barack Obama|Baracks Obama]] en var áður ríkisstjórafrú í [[Arkansas]] fylki (1979-1981), forsetafrú [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] (1993-2000) og [[öldungardeildarþingmaður]] í efri deild bandaríska þingsins fyrir [[New York (fylki)|New York fylki]] (2001-2009). Hún sóttist eftir tilnefningu [[Demókrataflokkurinn|demókrata]] sem [[forsetaframbjóðandi]] í [[Bandarísku forsetakosningarnar 2008|forsetakosningunum árið 2008]] en beið lægri hlut fyrir keppinaut sínum, [[Barack Obama]]. Clinton vann tilnefningu Demókrata í [[Forsetakosningarnar í Bandaríkjunum 2016|forsetakosningunum árið 2016]] en tapaði forsetakjörinu að endingu fyrir [[Donald Trump]]. Hillary er fyrsta konan sem hefur verið forsetaframbjóðandi annars tveggja helstu stjórnmálaflokkanna og átt raunhæfa möguleika á að verða forseti Bandaríkjanna. Hún er gift [[Bill Clinton]] sem var [[forseti Bandaríkjanna]] á árunum 1993-2001. Hillary Clinton er einnig metsöluhöfundur bókanna ''Living History'' (2003) og ''It Takes A Village'' (1996). == Æska og nám == Hillary Diane Rodham fæddist 26. október 1947 í Chicago, Illinois í Bandaríkjunum. Foreldar hennar [[Hugh Ellsworth Rodham]] og móðir hennar [[Dorothy Emma Howell]] fluttu til [[Park Ridge]] sem er úthverfi í Illinois þegar Hillary var þriggja ára gömul. Hillary er elst þriggja systkina en bræður hennar heita Hugh og Tony. Hún gekk í grunnsskóla í [[Park Ridge]] og síðar gekk hún í Maine East menntaskólann (e. Maine East High School) þar sem hún tók þátt í nemendaráðinu og skólablaðinu en á loka gagnfræðiárinu fluttist hún yfir í Maine South menntaskólann (e. Maine South High School) þar sem hún útskrifaðist árið 1965. Sama ár byrjaði Hillary í [[Wellesley-háskóli|Wellesley-háskólanum]] (e. Wellesley College) þar sem hún útskrifaðist með aðaláherslu á [[stjórnmálafræði]].<ref>Clinton, Hillary Rodham (29-05-1992). "Hillary Rodham Clinton Remarks to Wellesley College Class of 1992". Wellesley College. http://www.wellesley.edu/PublicAffairs/Commencement/1992/speecheshrc.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101023015114/http://www.wellesley.edu/PublicAffairs/Commencement/1992/speecheshrc.html |date=2010-10-23 }}. Sótt 1.11.2010</ref> Hillary innritaði sig í Yale-lagaháskólann (e. Yale Law School). Árið 1971 kynntist hún Bill Clinton, núverandi eignmanni sínum, en hann stundaði einnig laganám við sama skóla. Árið 1973 útskrifaðist hún með lögfræðigráðu frá [[Yale-háskóli|Yale-háskólanum]]. === Árin í Arkansas === Árið 1974 tók Hillary ákvörðun um að flytja með Bill til Fayetteville í Arkansas þar sem hann var að kenna lögfræði í [[Háskólinn í Arkansas|háskólanum í Arkansas]] (e. University of Arkansas) og í framboði til sætis í [[fulltrúadeild Bandaríkjaþings]] fyrir Arkansas.<ref>Bernstein, Carl (2007). A Woman in Charge: The Life of Hillary Rodham Clinton. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 0-375-40766-9</ref> Þar gerðist hún ein af tveimur kvennkyns lögfræðikennurum í sama háskóla og Bill þar sem hún kenndi [[afbrotafræði]] og varð fyrsti framkvæmdarstjóri lögfræði- hjálparstofnun skólans. Bill og Hillary giftu sig með lítilli athöfn 11. október 1975.<ref>"Hillary Rodham Clinton". The White House. http://www.whitehouse.gov/history/firstladies/hc42.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060824053818/http://www.whitehouse.gov/history/firstladies/hc42.html |date=2006-08-24 }}. Sótt 1.11.2010.</ref> Hún ákvað að taka ekki upp nafn eiginmanns síns og halda atvinnulífinu aðskildnu frá persónulega lífinu sínu. Bill tapaði framboði sínu til fulltrúadeildarinnar en var kosin [[dómsmálaráðherra Arkansas]] árið 1976 sem gerði það að verkum að hjónin fluttu til höfuðborgar Arkansas, [[Little Rock]]. Þar byrjaði hún að vinna hjá virðulegri lögfræðistofu sem hét Rose Law Firm, ásamt því að vinna sjálfboðavinnu fyrir málstað barna. Árið 1978 var eiginmaður hennar kosin fylkisstjóri Arkansas sem gerði Hillary að [[ríkisfrú Arkansas]] (1979-1981 og svo aftur 1983-1992) þar sem eiginmaður hennar skipaði hana sem formann yfir heilbrigðisráðgjafanefnd landsbyggðarinnar í Arkansas (e. Rural Health Advisory Committee) þar sem hún tryggði aukið fjármagn til heilbrigðisþjónustu fátaktækari svæða ríkisins. Árið 1979 varð Hillary fyrsta konan til að gerast meðeigandi í Rose lögfræðistofunni sem hún starfaði hjá. Frá árunum 1978 þar til Bill var gerður að forseta Bandaríkjanna var Hillary ávalt tekjuhæst á heimilinu. Árið 1980 eignuðust svo Hillary og Bill sitt fyrsta og eina barn, [[Chelsea Clinton]]. == Forsetafrú Bandaríkjanna (1993-2001) == [[Mynd:Bill and Hillary Clinton at 1997 inaugural parade 1.JPG|thumb|Vinstri|Bill og Hillary Clinton árið 1997]] Hillary Clinton var forsetafrú Bandaríkjanna á árunum 1993-2000 eftir að eiginmaður hennar, Bill Clinton, var vígður í embætti forseta Bandaríkjanna í janúar 1993. Hún var fyrsta forsetafrúin sem hafði framhaldsmenntun úr háskóla , hún var einnig fyrsta forsetafrúin til að hafa átt sinn eigin starfsframa þar til hún fluttist í [[Hvíta Húsið]] (e. White House) ásamt því að vera fyrst til að eignast skrifstofu í Vesturálmu Hvíta Hússins og aðra í Austurálmunni. Hillary er sögð hafa verið mjög áhrifarík forsetafrú en hún spilaði mikilvægt hlutverk í opinberum stefnumálum. Bill Clinton er sagður hafða leitað til hennar með ýmis mál og fegið álit hennar en hún er sögð ekki alltaf verið sammála eiginmanni sínum um ýmis málefni. Sem forsetafrú sá hún um að tryggja fjárframlög til að varðveita og laga sögulega minjar og svæði tengd bandarískri sögu, hún gerði ýmsar breytingar á garði Hvíta Hússins. Hún var með yfirumsjón yfir lagfæringum og endurbyggingu ýmsa mikilvæga sögulegra herbergja innan veggja Hvíta Hússins, hún hélt líka ýmsar glæsilegar veislur. Hillary fylgdi eiginmanni sínum í opinberar heimsóknir til ýmsa landa, þessar ferðir hennar gáfu henni mikla innsýn og reynslu inn í það starf sem hún kom seinna til með að taka að sér sem utanríkiráðherra Bandaríkjanna. === Endurbætur í heilbrigðiskerfinu (e. Health Care Reform) === Stuttu eftir að Bill Clinton tók við stöðu forseta Bandaríkjanna, kom hann á fót vinnuhóp (e. Task Force on National Health Care Reform) til að vinna að bættu [[Umbætur á heilbrigðiskerfi Bandaríkjanna|heilbrigðisfrumvarpi]] fyrir bandarísku þjóðina. Hann skipaði Hillary Clinton yfir þessum vinnuhóp en sú ákvörðun kom mörgum á óvart og var deilt hart hvort að forsetafrú mætti samkvæmt lögum vera yfir slíkum vinnuhópi.<ref>Hodgson, Godfrey. The Gentleman from New York: Daniel Patrick Moynihan: Ævisaga, Bls. 349 (2000): "Hillary Clinton was out in front on this project to a degree unprecedented among presidential wives</ref><ref>Sidak, J Gregory (1993). "Amicus Brief of J. Gregory Sidak in Association of American Physicians & Surgeons v. Hillary Rodham Clinton". Social Science Research Network. http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=971067. Sótt 01-11-2010.</ref> Þessar endurbætur voru ekki lausar við gagnrýni en andstæðingar töldu þessar endurbætur meðal annarrs innihalda mikla skriffinnsku og takmarkað val almennings á þjónustu. Í ágúst 1994 féll heilbrigðisfrumvarpið á þinginu. Það var ekki fyrr en árið 2008 að þingið tók aftur upp umræðuna um nýtt heilbrigðisfrumvarp, í þetta skipti lagði Obama stjórnin fram nýtt heilbrigðisfrumvarp. === Monica Lewinsky-hneykslið=== Árið 1998 komast það upp að Bill Clinton átti í kynferðislegu sambandi við ungan lærling Hvíta Hússins, konu að nafni [[Monica Lewinsky]]. Fyrst þegar málið komst upp neitaði Bill ásökunum og Hillary sagði í viðtali um þetta mál, að um samsæri væri að ræða frá hægri öfgamönnum sem nýjasta samsærið í röð margra frá pólitískum andstæðingum þeirra. Síðar baðst hún afsökunar á fyrri ummælum sínum þar sem í ljós kom að eiginmaður hennar hafi ekki verið að segja sannleikann og hafði í raun og veru átt í kynferðislegu sambandi við Lewinsky. Hillary tilkynnti í ljósi þessara atburða að hún hygðist þrátt fyrir það sem undan hefði gengið ,að halda í hjónabandið. Margar skoðanir voru uppi um ákvörðun forsetafrúarinnar, margir litu aðdáunar augum á styrk hennar og framkomu þegar persónuleg málefni hennar voru gerð opinber, aðrir litu á hana sem fórnalamb og enn aðrir gagnrýndu hana fyrir að vera um set í dauðu hjónabandi þar sem þau töldu hana hugsa einungis um sinn eigin pólitíska frama. == Framboð til Öldungadeildar Bandaríkjaþings == Í júlí árið 1999 tilkynnti Hillary Clinton að hún hygðist bjóða sig fram sem öldungadeildarþingmaður fyrir New York fylki í kosningunum árið 2000. Í kjölfar þessarar tilkynningar varð hún fyrsta forsetafrú Bandaríkjanna til að vera frambjóðandi í [[Öldungadeildakosningar|öldungadeildarkosningum]]. Hillary hafði það að markmiði fyrir kosningarnar að draga úr atvinnuleysi með því að hvetja til nýsköpunar og búa til skattalegan hvata fyrir fyrirtæki að fjárfesta í innviðum samfélagsins. Markmið hennar var að skapa um 200 þúsund störf á sex ára tímabili, vildi hún þá einblína á að efla heilbrigðis og menntakerfið.<ref>"Hillary Rodham Clinton scores historic win in New York". CNN. 2000-11-08. http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/11/07/senate.ny/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050911191159/http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/11/07/senate.ny/ |date=2005-09-11 }}. Sótt 1-11-2010.</ref> Sama ár og hún tilkynnti um framboð sitt, fjárfesti hún í húsi í [[Chappaqua]], í New York fylki en hún var meðal annars gagnrýnd fyrir að bjóða sig fram í New York fylki þar sem hún hafði aldrei verið búsett þar eða tekið þátt í pólitískum málum innan fylkisins. Hillary Clinton vann kosningarnar 7. nóvember árið 2000 fyrir hönd [[Demókrataflokkurinn|demókrata]] með 55 prósent atkvæða á móti [[Rick Lazio]] framjóðenda [[Repúblikanaflokkurinn|repúblikana]] með 43 prósent atkvæða. Hillary var vígð í embætti öldungadeildaþingmanns 3. janúar 2001 og í kjölfar þess var hún fyrsta fyrrum forsetafrú til að sitja sem öldungadeildaþingmaður. Árið 2006 var hún endurkjörinn á þing með 61 prósenti atkvæða á móti 31. == Öldungadeildarþingmaður fyrir New York fylki (2001-2009) == Clinton lét lítið fyrir sér fara fyrst um sinn og vann hörðum höndum að því að byggja upp samband milli þingmanna beggja flokka. Í kjölfar hryðjuverkaárásarinnar á Tvíburaturnana í New York [[11. september 2001]] vann Clinton hörðum höndum að því að finna fjármagn til að bæta varnaröryggi New York fylkis ásamt uppbyggingu svæðisins sem varð fyrir árás. Hún tók einnig virkan þátt í að rannsaka hvaða heilsufarsafleiðingar urðu í kjölfar hryðjuverkaárásarinnar 2001. Clinton studdi [[Stríðið í Afganistan (2001–2021)|innrás Bandaríkjanna í Afganistan]]. == Forsetaframboð Hillary Clinton árið 2008 == Í janúar árið 2007 tilkynnti Hillary Clinton að hún hygðist bjóða sig fram í forkosningar demókrata í baráttu um forseta tilnefningu demókrata. Mótframbjóðendur hennar og helstu keppinautar í sama flokki voru Barack Obama, þingmaður frá Illinois og [[John Edwards]] fyrrum þingmaður frá [[Norður-Karólína|Norður-Karólínu]]. Lengi vel benti margt til þess að Clinton yrði forsetaefni demókrata. Í lok október fór að síga á fylgni Clinton og fylgni Barack Obama fór að aukast. Hillary tapaði framboði sínu naumlega fyrir mótframbjóðanda sínum Barack Obama. == Utanríkisráðherra Bandaríkjanna (2009-2013) == [[Mynd:Clinton Netanyahu Abbas Mitchell 2 Sep 2010.jpg|thumb|vinstri|Hillary Clinton fundar með [[Mahmúd Abbas]], [[Benjamin Netanyahu]] og [[George Mitchell]], sérlegum sáttasemjara 2 september 2010.]] Ný kjörinn forseti, Barack Obama bauð Clinton stöðu sem utanríkisráðherra, rúmri viku eftir kjör hans til forseta. Þessi ákvörðun forsetans kom mörgum á óvart.<ref>Holland, Steve (14-11-2008). "Obama, Clinton discussed secretary of state job". Reuters. http://www.reuters.com/articlePrint?articleId=USTRE4AD04820081114. Sótt 27-10-2010. </ref> Clinton hafnaði fyrst stöðunni með þeim ummælum „Ó nei! Það viltu ekki“ en eftir frekari íhugun og fund með Obama ákvað hún að þiggja stöðuna.<ref>Barr, Andy (14-10-2009). "Hillary Clinton: I'd have hired Barack Obama". The Politico. http://www.politico.com/news/stories/1009/28278.html. Sótt 27-20-2010.</ref> Í desember árið 2008 tilkynnti Barack Obama að Hillary tæki við sem utanríkisráðherra Bandaríkjanna. 21. janúar 2009 var hún vígð inn í embætti sem 67. utanríkisráðherra Bandaríkjanna.<ref>U.S. Department of State. "Secretary of State Hillary Rodham Clinton" http://www.state.gov/secretary/index.htm. Sótt 27-10-2010</ref> Hillary Clinton var fyrsta fyrrum forsetafrú Bandaríkjanna til að þjóna í ríkistjórn forseta Bandaríkjanna. Clinton lét lítið fyrir sér fara fyrstu mánuðina og vann hörðum höndum að því að læra tökin á nýja starfinu, hún hitti alla núlifandi fyrrum utanríkisráðherra til að fá betri sýn á stöðuna sem hún gegnir. Markmið Clintons er að efla utanríkisráðuneytið til muna og fór hún fram á hærra fjárframlag til stofnunarinnar ásamt því að stækka hlutverk þess í alþjóða hagkerfinu. Hún kallaði einnig eftir aukinni þörf á bættri bandarískri diplóma nærveru í heiminum, þá sértaklega í Írak.<ref> Landler, Mark; Cooper, Helene (22-12-2008). "Clinton Moves to Widen Role of State Dept.". The New York Times. http://www.nytimes.com/2008/12/23/us/politics/23diplo.html. Sótt 27-10-2010.</ref> Í febrúar 2009 fór Clinton í sína fyrstu vinnuferð sem utanríkisráðherra Bandaríkjanna. Ferðinni var heitið til [[Japan]], [[Indónesía|Indónesíu]], [[Suður Kórea|Suður Kóreu]] og [[Kína]].<ref>Zhao Yi (22-02-2009). "A glance at features of Hillary Clinton's Asian tour". Xinhua News Agency. http://news.xinhuanet.com/english/2009-02/22/content_10868987.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225031820/http://news.xinhuanet.com/english/2009-02/22/content_10868987.htm |date=2009-02-25 }}. Sótt 28-10-2010.</ref> Clinton endaði síðan viðburðaríkt ár með því að vera viðstödd UNCCC (e. United Nations Climate Change Conference) ráðstefnuna í [[Kaupmannahöfn]] þar sem hún setti fram á seinustu stundu nýja upphæð af þróunaraðstoð til að hjálpa þróunarríkjunum að vinna með áhrifum hlýnun jarðar.<ref>Eilperin, Juliet; Faiola, Anthony (18-12-2009). "U.S. pledges aid, urges developing nations to cut emissions". The Washington Post. http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/12/17/AR2009121700165.html. Sótt 28-10-2010</ref> Árið 2010 byrjaði Clinton á að heimsækja Asíska- Kyrrahafssvæðið (e. Asia-Pacific region) en vegna jarðskjálftans á [[Haítí]] varð sú ferð stutt þar sem hún gerði sér strax ferð til hamfarasvæðisins þar sem hún fór á fund forseta Haítí, [[René Préval]] þar sem þau meðal annars ræddu um að koma Bandaríkjamönnum á Haítí í burtu og hjálparaðgerðir.<ref>Quinn, Andrew (15-01-2010). "Hillary Clinton to go to Haiti on Saturday". Reuters. http://www.reuters.com/article/idUSTRE60E5NA20100115?type=politicsNews. Sótt 29.10.2010</ref> ==Forsetaframboð árið 2016== Clinton bauð sig fram til forseta í annað sinn árið 2016. Hún keppti við þingmanninn [[Bernie Sanders]] um tilnefningu Demókrataflokksins en vann nokkuð öruggan sigur gegn honum í forkjörinu. Eftir að hafa hlotið tilnefningu flokksins mældist Clinton lengst af með forskot á frambjóðanda Repúblikana, [[Donald Trump]], í skoðanakönnunum, en nokkur hneykslismál úr utanríkisráðherratíð hennar söxuðu smátt saman á forskotið. Andstæðingar hana gagnrýndu hana sér í lagi fyrir að hafa brotið reglur um notkun tölvupósta í embættinu og þannig farið óvarlega með trúnaðarupplýsingar. Jafnframt var hún gagnrýnd fyrir viðbrögð sín við dauða fjögurra bandarískra erindreka í hryðjuverkaárás á sendiráð í [[Benghazi]] árið 2012. Á kjördag tapaði Clinton forsetakjörinu, flestum að óvörum, fyrir Trump. Clinton hlaut um þremur milljónum fleiri atkvæði en Trump í kosningunum en fékk þó færri kjörmenn í [[Kjörmannaráð (Bandaríkin)|kjörmannaráðinu]] vegna þess hvernig kjördæmaskipan Bandaríkjanna í forsetakosningum er háttað.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.nytimes.com/elections/results/president |titill=Presidential Election Results: Donald J. Trump Wins|mánuðurskoðað=22. febrúar|árskoðað=2017}}</ref><ref>{{vefheimild|titill=Clinton fékk nærri þremur milljónum fleiri atkvæði en Trump|url=https://kjarninn.is/frettir/2016-12-22-clinton-fekk-naerri-thremur-milljonum-fleiri-atkvaedi-en-trump/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|mánuður=8. janúar|mánuðurskoðað=22. desember|árskoðað=2019}}</ref> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsetafrú Bandaríkjanna]] | frá = 20. janúar 1993 | til = 20. janúar 2001 | fyrir = [[Barbara Bush]] | eftir = [[Laura Bush]] }} {{Erfðatafla | titill = [[Öldungadeildarþingmaður New York]] | frá = 3. janúar 2001 | til = 21. janúar 2009 | fyrir = [[Daniel Patrick Moynihan]] | eftir = [[Kirsten Gillibrand]] }} {{Erfðatafla | titill = [[Utanríkisráðherra Bandaríkjanna]] | frá = 21. janúar 2009 | til = 1. februar 2013 | fyrir = [[Condoleezza Rice]] | eftir = [[John Kerry]] }} {{Töfluendir}} {{Commonscat|Hillary Rodham Clinton}} {{Utanríkisráðherrar Bandaríkjanna}} {{fe|1947|Clinton, Hillary}} {{DEFAULTSORT:Clinton, Hillary}} [[Flokkur:Bandarískir öldungadeildarþingmenn]] [[Flokkur:Demókratar|Clinton, Hillary]] [[Flokkur:Forsetafrúr Bandaríkjanna]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 2008]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 2016]] [[Flokkur:Utanríkisráðherrar Bandaríkjanna]] rorbqynqdhj2q3uwr1zhcuzwodhxjhe 0 59823 1979856 1963072 2026-09-22T23:50:41Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979856 wikitext text/x-wiki [[Mynd:C.R. Unger.jpg|thumb|right|250px|Carl Richard Unger. Úr ''Skilling-Magazin'' 1867.]] '''Carl Richard Unger''' (f. [[2. júlí]] [[1817]], d. [[30. nóvember]] [[1897]]) var norskur [[málfræði]]ngur og [[textafræði]]ngur, [[prófessor]] við [[Háskólinn í Ósló | Háskólann í Kristjaníu]], nú í [[Ósló]]. == Æviágrip == C. R. Unger fæddist í [[Kristjanía (Ósló)|Kristjaníu]] og ólst þar upp að mestu. Foreldrar hans voru Johan Carl Jonassen Unger (1757–1840) og síðari kona hans Anne Marie Wetlesen (1777–1864). Unger varð stúdent [[1835]] og hóf nám í [[málfræði]], en lauk aldrei embættisprófi vegna lélegrar frammistöðu í [[stærðfræði]]. Hann varð styrkþegi við Háskólann í Kristjaníu [[1841]], og fór fyrst til [[Kaupmannahöfn | Kaupmannahafnar]] til þess að rannsaka forn handrit. Komst hann brátt að því að prentaðar útgáfur voru oft ónákvæmar og gáfu villandi upplýsingar um orðmyndir og texta handritanna. Gerði hann þá nákvæmar uppskriftir af mörgum handritum. Á árunum 1843–1845 var hann í París og London til þess að rannsaka og skrifa upp handrit sem til voru í fornum norsk-íslenskum þýðingum. Vorið 1845 hóf Unger að flytja fyrirlestra við Háskólann í Kristjaníu. Árið [[1851]] varð hann lektor í germanskri og rómanskri málfræði og prófessor [[1862]]. Hann hélt einkum fyrirlestra um málfræði norrænna mála, handritalestur og [[textafræði]]. Á löngum kennsluferli brúaði hann bilið milli frumherjanna í norrænum fræðum í Noregi og þeirra sem tóku við og voru virkir fram um miðja 20. öld. Unger hóf um 1841 undirbúning að [[fornnorska|fornnorskri]] (og [[forníslenska|forníslenskri]]) [[orðabók]], en þegar hann komst að því að [[Johan Fritzner]] væri kominn vel á veg með slíkt verk, afhenti hann honum gögn sín og veitti honum leiðsögn. Þegar Fritzner varð svo frá að hverfa, á bls. 384 í þriðja bindi verks síns: ''[[Ordbog over det gamle norske Sprog]]'' 1–3 (1886–1896), tók Unger við og lauk útgáfunni. Árið 1861 stofnaði Unger ''[[Det norske Oldskriftselskab]]'' (''[[Norska fornritafélagið]]''), ásamt nokkrum samstarfsmönnum sínum, svo sem [[Rudolf Keyser]], [[P. A. Munch]], [[Sophus Bugge]], [[Oluf Rygh]] o.fl. Margar af textaútgáfum Ungers voru á vegum þess félags, en aðrar voru boðsrit á vegum Háskólans í Kristjaníu. Hinn 1. janúar 1897 gáfu nokkrir nemendur og samstarfsmenn Ungers út rit honum til heiðurs, í tilefni af því að þá var hálf öld frá því hann hóf útgáfustarf sitt, auk þess sem hann var þá á 80. aldursári: * ''Sproglig-historiske studier tilegnede professor C. R. Unger''. Hann varð félagi í [[Norska vísindafélagið|Konunglega norska vísindafélaginu]] frá 1853, í [[Vísindafélagið í Kristjaníu|Vísindafélaginu í Kristjaníu]] frá stofnun þess 1857, og í ýmsum erlendum fræðafélögum. Unger sagði af sér prófessorsembætti vorið 1897; nokkrum mánuðum síðar var hann allur. Hann var ógiftur. == Ritstörf == === Helstu útgáfur === Unger var afkastamikill og nákvæmur útgefandi sagnfræðiheimilda og rita frá gullöld [[Noregur|Noregs]] og [[Ísland]]s, og eru flestar þessar útgáfur enn í fullu gildi. Meðal þeirra eru: * ''[[Diplomatarium Norvegicum]]'', þ.e. Norska fornbréfasafnið. Unger gaf út 1.–15. bindi (1.–5. með [[Christian C. A. Lange]] og 6.–15. með [[Henrik Jørgen Huitfeldt-Kaas]]). * ''[[Fagurskinna|Fagrskinna]]'', Christiania 1847. Með [[Peter Andreas Munch]]. * ''Kongespejlet – [[Speculum Regale]] – [[Konungs skuggsjá]]'', Christiania 1848. Með [[Rudolf Keyser]] og Peter Andreas Munch. * ''[[Alexanders saga]]'', Christiania 1848. * ''[[Ólafs saga helga (helgisagan)|Ólafs saga hins helga]]'', Christiania 1849. Með Rudolf Keyser. * ''[[Strengleikar]] eða Ljóðabók'', Christiania 1850. Með Rudolf Keyser. * ''[[Barlaams saga|Barlaams ok Josaphats saga]]'', Christiania 1851. Með Rudolf Keyser. * ''[[Þiðriks saga af Bern|Saga Þiðriks konungs af Bern]]'', Christiania 1853. * ''[[Ólafs saga helga|Saga Ólafs konungs ens helga]]'', Christiania 1853. Með Peter Andreas Munch. * ''[[Karlamagnús saga|Karlamagnús saga ok kappa hans]]'', Christiania 1860. * ''[[Flateyjarbók]]'' 1–3, Christiania 1860–1868. Með [[Guðbrandur Vigfússon|Guðbrandi Vigfússyni]], sem skrifaði upp textann. * ''[[Stjórn (Biblíuþýðing)|Stjórn]]'', Christiania 1862. * ''[[Norska hómilíubókin|Gammel norsk homiliebok]]'' - Codex AM 619 4to, Christiania 1864. * ''[[Morkinskinna]]'', Christiania 1867. * ''[[Heimskringla]]'', Christiania 1868. * ''[[Thomas saga erkibyskups]]'', Christiania 1869. * ''[[Maríu saga]]'', Christiania 1871. * ''[[Codex Frisianus]]'', Christiania 1871. [http://da2.uib.no/cgi-win/WebBok.exe?slag=lesbok&bokid=codexfris ''Codex Frisianus'' - Netútgáfa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060820071144/http://da2.uib.no/cgi-win/WebBok.exe?slag=lesbok&bokid=codexfris |date=2006-08-20 }} * ''[[Konungasögur]] - Sagaer om Sverre og hans efterfølgere'', Christiania 1873. * ''[[Postula sögur|Postola sögur]]'', Christiania 1874. * ''[[Heilagra manna sögur]]'' 1–2, Christiania 1877. Með tímanum varð Unger svo handgenginn máli handritanna, að hann réðist í að þýða á „fornnorsku“ nokkra kafla úr ''Þiðriks sögu'', sem glatast höfðu úr norsku handriti sögunnar, en voru varðveittir í fornsænskri þýðingu. === Nokkur önnur rit === * ''Oldnorsk læsebog med tilhørende glossarium'', Christiania 1847. Með P. A. Munch. Unger sá einn um endurskoðaða útgáfu 1863. * ''Det oldnorske sprogs eller norrønasprogets grammatik'', Christiania 1847. Með P. A. Munch. == Heimildir == * ''Norsk biografisk leksikon'' 9, Oslo 2005. * Ludvig Holm-Olsen: ''Lys over norrøn kultur''. Oslo 1981. * {{wpheimild | tungumál = no | titill = Carl Richard Unger | mánuðurskoðað = 23. janúar | árskoðað = 2008}} == Tengill == * [https://www.snl.no/.nbl_biografi/C_R_Unger/utdypning Carl Richard Unger – Ítarlegt æviágrip] — Norsk biografisk leksikon. [[Flokkur:Norskir textafræðingar|Unger, Carl Richard]] [[Flokkur:Saga Noregs]] {{fde|1817|1897|Unger, Carl Richard}} c8blwwujvphqraf0a7f2ud3g4l49z1h 0 63067 1979809 1976442 2026-09-22T19:55:05Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979809 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Alibýfluga | image = Honeybee landing on milkthistle02.jpg | image_width = 250px | image_caption = Alibýfluga að nálgast blóm [[Maríuþistill|maríuþistils]] <!-- ég veðja bara á að þetta sé Silybum marianum --> | regnum = [[Dýraríki]] (''[[Animalia]]'') | phylum = [[Liðdýr]] (''[[Arthropoda]]'') | classis = [[Skordýr]] (''[[Insecta]]'') | ordo = [[Æðvængjur]] (''[[Hymenoptera]]'') | subordo = [[Broddvespur]] (''[[Apocrita]]'') | superfamilia = ''[[Apoidea]]'' | familia = ''[[Apidae]]'' | subfamilia = ''[[Apinae]]'' | tribus = ''[[Apini]]'' | genus = ''[[Apis]]'' | species = '''''Alibýfluga''''' | binomial = ''Apis mellifera'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | synonyms = *''Apis mellifica'' <small>Linnaeus, 1761</small> *''Apis gregaria'' <small>Geoffroy, 1762</small> *''Apis cerifera'' <small>Scopoli, 1770</small> *''Apis daurica'' <small>Fischer von Waldheim, 1843</small> *''Apis mellifica germanica'' <small>Pollmann, 1879</small> *''Apis mellifica nigrita'' <small>Lucas, 1882</small> *''Apis mellifica mellifica lehzeni'' <small>Buttel-Reepen, 1906 (Unav.)</small> *''Apis mellifica mellifica silvarum'' <small>Goetze, 1964 (Unav.)</small> | subdivision_ranks = [[Undirtegund]]ir | subdivision = '''[[Evrópa|Norðvestur Evrópa]]''' * [[Apis mellifera iberica|''A. m. iberica'']] * [[Apis mellifera intermissa|''A. m. intermissa'']] * [[Apis mellifera mellifera|''A. m. mellifera'']] * [[Apis mellifera sahariensis|''A. m. sahariensis'']] '''[[Evrópa|Suðvestur Evrópa]]''' * [[Apis mellifera carnica|''A. m. carnica'']] * [[Apis mellifera cecropia|''A. m. cecropia'']] * [[Apis mellifera ligustica|''A. m. ligustica'']] * [[Apis mellifera macedonica|''A. m. macedonica'']] * [[Apis mellifera ruttneri|''A.m. ruttneri'']] * [[Apis mellifera sicula|''A. m. sicula'']] '''[[Miðausturlönd]]''' * [[Apis mellifera adamii|''A. m. adamii'']] * [[Apis mellifera anatoliaca|''A. m. anatoliaca'']] * [[Apis mellifera armeniaca|''A. m. armeniaca'']] * [[Apis mellifera caucasica|''A. m. caucasica'']] * [[Apis mellifera cypria|''A. m. cypria'']] * [[Apis mellifera meda|''A. m. meda'']] * [[Apis mellifera syriaca|''A. m. syriaca'']] '''[[Afríka]]''' * [[Apis mellifera adansonii|''A. m. adansonii'']] * [[Apis mellifera capensis|''A. m. capensis'']] * [[Apis mellifera intermissa|''A. m. intermissa'']] * [[Apis mellifera lamarckii|''A. m. lamarckii'']] * [[Apis mellifera litorea|''A. m. litorea'']] * [[Apis mellifera major|''A. m. major'']] * [[Apis mellifera monticola|''A. m. monticola'']] * [[Apis mellifera sahariensis|''A. m. sahariensis'']] * [[Apis mellifera scutellata|''A. m. scutellata'']] * [[Apis mellifera unicolor|''A. m. unicolor'']] * [[Apis mellifera jemenitica|''A. m. jemenitica'']] '''[[Asía]]''' * [[Apis mellifera pomonella|''A. m. pomonella'']] }} '''Alibýfluga''' ([[fræðiheiti]]: ''Apis mellifera'') er önnur tveggja tegunda hunangsbýa sem ræktuð er að ráði. Hin er Austurasískt bý ([[Apis cerana]]). Alibýflugan skiftist í allnokkrar undirtegundir (sjá hér til hliðar), en nú er stór hluti býræktenda með svonefndan [[Apis mellifera cv. Buckfast|Buckfast stofn]], en hann er upphafnlega blendingur af [[Apis mellifera mellifera|''A. m. mellifera'']] og [[Apis mellifera ligustica|''A. m. ligustica'']], síðar einnig blandaður við fjölda annarra undirtegunda. Það er einmitt sá stofn sem er ræktaður hérlendis. Víða um heim herja margs konar plágur á alibýflugur (t.d. [[Nosema apis|Nosema]] og [[Varroa]]) en enn sem komið er finnast þær verstu ekki hérlendis. Þess vegna er mikið lagt upp úr ströngu eftirliti með innflutningi og eingöngu frá sjúkdómafríum svæðum. [[Mynd:EU Apis Mellifera L Map.svg|thumb|vinstri|Upprunaleg útbreiðsla undirtegundanna í Evrópu og Austurlöndum nær (eftir síðustu ísöld).]] == Aðrar tegundir == Auk ''Apis mellifera,'' eru 6 aðrar tegundir í ættkvíslinni ''Apis''. Þær eru ''[[Apis andreniformis]], [[Apis florea]], [[Apis dorsata]], [[Apis cerana]], [[Apis koschevnikovi]], og [[Apis nigrocincta]].''<ref>Winston, Mark L. The biology of the honey bee. Harvard University Press, 1991.</ref> Þessar tegundir, fyrir utan ''Apis mellifera,'' eiga uppruna sinn í Suður og Suðaustur Asíu. Aðeins ''Apis mellifera'' er talin eiga uppruna sinn í Evrópu, Asíu og Afríku.<ref>Deborah R. Smith, Lynn Villafuerte, Gard Otisc & Michael R. Palmer (2000). "Biogeography of ''Apis cerana'' F. and ''A. nigrocincta'' Smith: insights from mtDNA studies" (PDF). ''Apidologie'' '''31''' (2): 265–279.doi:10.1051/apido:2000121. Archived from the original (PDF) on February 29, 2012.</ref> == Lífsferill == === Lífsferill búsins === Þegar nýjar drottningar eru við að koma úr púpu, þá tekur gamla drottningin tvo þriðju hluta af vinnuflugum búsins til að stofna nýtt. Nefnist hópurinn svermur og reynir hann að finna heppilegan stað til að hafa nýtt bú á (oft holan trjábol, eða tóman kassa). Gerist þetta vanalega á vorin eða snemmsumars þegar nóg er af blómum með blómasafa og frjói. [[Mynd:A_swarm_of_Apis_mellifera_-_20051109.jpg|alt=Swarm of honey bees on a wooden fence rail|vinstri|thumb|Býsvermur. Býflugur eru ekki árásargjarnar á meðan þær sverma, því þær hafa ekkert bú eða birgðir til að verja.]] Á meðan eru ungu drottningarnar að skríða úr púpu og berjast þær um yfirráð á gamla búinu þar til einungis ein stendur eftir lifandi. Á meðan hún er ófrjóvguð getur hún verpt, en afkvæmin verða þá aðeins druntar (karlar). Hún fer í nokkur mökunarflug þegar hún hefur náð yfirráðum og makast í hvert skifti við 1 til 17 drunta.<ref>{{cite journal|last1=Page|first1=Robert E.|date=1980|title=The Evolution of Multiple Mating Behavior by Honey Bee Queens (Apis mellifera L.)|url=https://archive.org/details/sim_genetics_1980-09_96_1/page/253|journal=Genetics|volume=96|issue=1|pages=253–273|doi=10.1093/genetics/96.1.263|pmc=1214294|pmid=7203010}}</ref> Þegar mökunarflugin eru afstaðin, sem er vanalega innan tveggja vikna eftir að hún braust úr púpu, þá heldur hún sig í búinu til að verpa. Yfir sumarið getur fjöldi býa í heilbrigðu búi orðið á milli 40.000 til 80.000.Þær safna vetrarforða sem samanstendur af blómasafa og frjói. Á meðan kalt er eru flugurnar daufar og hreyfa sig lítið nema til að halda hita í búinu (yfir 20–22 °C). === Lífsferill einstaklinga === Eins og aðrar flugutegundir, þá skiftist líf alibýflugna í fjóra hluta; egg, lirfa, púpa og fullorðin fluga. Að auki skiftist líf fullorðinna vinnuflugna í tímabil. Drottningin verpir einu eggi í klakhólf í vaxkökunni. Eggið klekst út í augnlausa og fótalausa lirfu sem er fóðruð af fósturflugu (vinnuflugu sem sér um innviði búsins). Eftir um viku er lirfan lokuð af í klakhólfinu af fósturflugunni og lirfan byrjar að púpa sig. Eftir aðra viku brýst hún út úr púpunni sem fullorðin fluga. Algangt er að vaxkakan sé með afmarkaða hluta með klakhólfum og aðrir séu með frjó og/eða hunangsbirgðir. Fyrstu 10 dagar vinnuflugna fara í að sjá um að hreinsa búið og fóðra lirfurnar. Þar á eftir myndar mynda þær vax í vaxkökuna. Á 16da til 20ta degi sjá þær um að ganga frá blómasafa og frjói frá eldri flugum. Eftir 20ta dag sjá þær um að leita að og sækja blómasafa og frjó til æviloka. == Afurðir == === Hunang === Hunang er aðalafurð býflugnabúa. Gera þær það með því að safna blómasafa og hunangsdögg (frá blaðlúsum) og bæta við ensýmum og þurrka (úr um 80% niður í 18% vatnsinnihald). Eftir stendur sætt sýróp<ref name="NHB carbs">National Honey Board. [http://www.honey.com/images/downloads/carb.pdf "Carbohydrates and the Sweetness of Honey"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110701123525/http://www.honey.com/images/downloads/carb.pdf|date=1 July 2011}}. Last accessed 1 June 2012.</ref> sem er með sérstakt bragð (fer eftir uppruna) og geymist jafnvel í árþúsund.<ref name="crane book">{{cite book|title=The World History of Beekeeping and Honey Hunting|last1=Crane|first1=Ethel Eva|date=1999|publisher=Routledge|isbn=9781136746703}}</ref> Býflugur hafa jafnvel notað sælgæti sem hluta af hunangsleginum.<ref>{{Cite web|url=https://futurism.com/day-honey-tuned-blue|title=The Day the Honey Turned Blue|website=Futurism|access-date=2022-08-23}}</ref> Hunangið er forði sem búið notar til að lifa af skorttímabil eins og t.d. vetur. Þarf safa úr um 1000 blómum til að fylla hunangsmagann, eða um 40 mg. === Vax === Fullorðnar þernur mynda ("svitna") bývax í kirtlum á kviði, og nota það til að mynda veggi og lok á vaxkökurnar.<ref name="Sanford">{{cite journal|last1=Sanford|first1=M.T.|last2=Dietz|first2=A.|year=1976|title=The fine structure of the wax gland of the honey bee (Apis mellifera L.).|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00890403/file/hal-00890403.pdf|journal=Apidologie|volume=7|issue=3|pages=197–207|doi=10.1051/apido:19760301|doi-access=free}}</ref> Þegar hunangið er tekið er hægt að taka vaxið í leiðinni og nýta í kerti og innsigli auk annars. === Frjóbrauð === Vinnuflugurnar safna frjóum í svokallaða frjókörfu (gróp úr hárum á legg flugnanna). Þær afhenda svo öðrum yngri vinnuflugum frjóið og þær aftur blanda ensýmum og hunangi saman við og gera kúlur eða korn úr frjóinu.<ref>{{Cite book|title=The Pollen Book|last=Bogdanov|first=Stefan|publisher=Bee Product Science|year=2017|volume=2|pages=1–31|chapter=Chapter 2:Pollen: Nutrition, Functional Properties, Health|access-date=2022-04-04|orig-year=2011|chapter-url=http://www.bee-hexagon.net/pollen/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719064141/http://www.bee-hexagon.net/pollen/|archive-date=2019-07-19|url-status=live}}</ref> Því er svo safnað í sérstök hólf. Frjóið er aðal próteingjafi flugnanna.<ref name="SammataroAvitabile1998">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZLLB2fh55aQC|title=The Beekeeper's Handbook|last1=Sammataro|first1=Diana|last2=Avitabile|first2=Alphonse|publisher=Cornell University Press|year=1998|isbn=978-0-8014-8503-9|page=60|access-date=2018-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625211012/https://books.google.com/books?id=ZLLB2fh55aQC|archive-date=2020-06-25|url-status=live}}</ref> === Býþéttir === Býþéttir (propolis) er harpixkennd blanda sem flugurnar nota til að þétta búið.<ref>{{cite journal|last1=Simone-Finstrom|first1=Michael|last2=Spivak|first2=Marla|date=May–June 2010|title=Propolis and bee health: The natural history and significance of resin use by honey bees|journal=Apidologie|volume=41|issue=3|pages=295–311|doi=10.1051/apido/2010016|doi-access=free}}</ref> Til að gera hann safna þær kvoðu af brumum og könglum og öðrum jurtauppruna. Það er notað í náttúrulækningum, talið hjálpa gegn kvefi og flensu<ref>{{cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/natural/390.html|title=Propolis:MedlinePlus Supplements|date=January 19, 2012|publisher=U.S. National Library of Medicine}}</ref> (óstaðfest). Einnig hefur það verið notað í meðhöndlun á viði, t.d. fiðlur.<ref>{{cite journal|author=Gambichler T|author2=Boms S|author3=Freitag M|date=April 2004|title=Contact dermatitis and other skin conditions in instrumental musicians|journal=BMC Dermatol.|volume=4|pages=3|doi=10.1186/1471-5945-4-3|pmc=416484|pmid=15090069}}</ref> Býþétirinn getur valdið vandræðum í hunangsframleiðslu, því stundum eru rammarnir límdir saman eða einingarnar. Það veldur einnig aukinni vinnu við að þrífa búin. Misjafnt er milli afbrigða hversu mikið flugurnar safna af þétti: [[Apis mellifera mellifera|brúnar]] safna miklu, en [[Buckfastbý|Buckfast]] safna litlu sem engu. === Royal jelly === Royal jelly myndað í kirtlum í höfði vinnubýa og gefið öllum býlirfum, hvort sem þær eiga eftir að verða druntar, vinnuflugur eða drottningar. Verðandi druntar og vinnuflugur fá það hinsvegar einungis í þrjá daga, en drottningarlirfurnar fá það allt lirfustigið.<ref>{{cite journal|last1=Jung-Hoffmann|first1=L|year=1966|title=Die Determination von Königin und Arbeiterin der Honigbiene|journal=Z Bienenforsch|volume=8|pages=296–322}}</ref> Það hefur verið selt sem undralyf, en engar staðfestar heimildir eru um virkni<ref>{{cite journal|date=2011|title=Scientific Opinion|journal=EFSA Journal|volume=9|issue=4|pages=2083|doi=10.2903/j.efsa.2011.2083|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm207416.htm|title=Federal Government Seizes Dozens of Misbranded Drug Products: FDA warned company about making medical claims for bee-derived products|date=Apr 5, 2010|publisher=[[Food and Drug Administration]]|access-date=júlí 25, 2022|archive-date=apríl 7, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407160606/http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm207416.htm|url-status=dead}}</ref> aðrar en að valda frjókornaofnæmi.<ref>{{cite journal|last1=Leung|first1=R|last2=Ho|first2=A|last3=Chan|first3=J|last4=Choy|first4=D|last5=Lai|first5=CK|date=March 1997|title=Royal jelly consumption and hypersensitivity in the community|url=https://archive.org/details/sim_clinical-and-experimental-allergy_1997-03_27_3/page/333|journal=Clin. Exp. Allergy|volume=27|issue=3|pages=333–6|doi=10.1111/j.1365-2222.1997.tb00712.x|pmid=9088660|s2cid=19626487}}</ref> == Sjúkdómar == === Varroa === ''[[Varroa destructor]]'' og ''[[Varroa jacobsoni|V. jacobsoni]]'' === Loftsekkjamítill === ''[[Loftsekkjamítill|Acarapis woodi]]'' === Kalkbroddur === ''[[Ascosphaera apis]]'' === Steinbroddur === ''[[Aspergillus fumigatus]]'', ''[[Aspergillus flavus|A. flavus]]'', og ''[[Aspergillus niger|A. niger]]''. === Nosema === ''[[Nosema apis]]'' === ''Aethina tumida'' === ''[[Aethina tumida]]'' === ''Galleria mellonella'' === ''[[Galleria mellonella]]'' === American foulbrood === ''[[Paenibacillus larvae]]'' === European foulbrood === ''[[Melissococcus plutonius]]'' == Plöntur fyrir býflugur == Gildin fyrir blómasafann og frjókornin eru frá 1 (lélegt) til 3 (gott).<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://biplanter.dk/plants/list|title=Plantdb|website=biplanter.dk|access-date=2022-07-22}}</ref> Ekkert gildi þýðir að upplýsingar vantar eða að að magn sé of lítið til að nýtast.<ref name=":0">http://www.biavl.dk/images/2011/stories/pdf/biplantekalender202007.pdf{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [https://biplanter.dk/plants/list Uppfærður hlekkur]</ref><ref>{{Cite web|url=https://alltombiodling.se/bivaxter/|title=Biväxter – ALLT OM BIODLING|language=sv-SE|access-date=2022-07-22}}</ref> Einnig ef upplýsingar vantar um hvort tegundin sé heppileg fyrir bý/humlur með langa/stutta tungu. Oft getur magn og gæði nektars verið breytilegt eftir því hvert hitastig sé, eða hvernig jarðvegsgæði eru. === Hentugar plöntur á Íslandi === {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" |- ! Mynd !!Íslenskt nafn!!Vísindanafn !! Nektar !! Frjó !Stutt tunga<ref name=":2">{{Cite web|url=https://webbutiken.jordbruksverket.se/sv/artiklar/jo226.html|title=Blommor för bin|website=webbutiken.jordbruksverket.se|access-date=2022-07-23|archive-date=2022-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714002957/https://webbutiken.jordbruksverket.se/sv/artiklar/jo226.html|url-status=dead}}</ref> !Löng tunga<ref name=":2" /> ! Tími !Frjókornalitur<ref>{{Cite web|url=https://pollencolor.com/plants/|title=Plant Pollen Color Index|website=PollenColor|language=en|access-date=2026-08-24}}</ref> |- | [[Image:Crocus_vernus_1.jpg|120px]]||Krókus|| ''[[Crocus]]'' || 1 || 3 |1 | ||Apríl, maí |style="background: #FC6;"|ljósbrúnt til gult |- | [[Image:Blausternchen_2.jpg|120px]]||Síberíulilja|| ''[[Scilla sibirica]]'' || 2 || 1 | | ||Maí til júní |style="background: #369"|bláleitt |- | [[Image:Allium_ursinum0.jpg|120px]]||Bjarnarlaukur|| ''[[Allium ursinum]]'' || 3 || 1 |1 |1||Júní |style="background: #FF9;"| gulleitt |- | [[Image:Allium_schoenoprasum_in_NH_01.jpg|120px]]||Graslaukur|| ''[[Allium schoenoprasum]]'' || 3 || 1 |1 |1||Júní |style="background: #FF9;"| gulleitt |- | [[Image:Glory of the Snow.JPG|120px]]||Snæstjarna|| ''[[Chionodoxa]]'' || 2 || 1 |1 |1||Maí |style="background: #369"|bláleitt |- | [[Image:Prolećno_cveće_3.JPG|120px]]||Lykill|| ''[[Primula]]'' || || 1 |1 |1||Apríl, maí, júní, júlí. Eftir tegundum |style="background: #FF9;"|gulleitt |- | [[Image:Strom1.jpg|120px]]||Heggur|| ''[[Prunus padus]]'' || 3 || 3 | | ||Júní |style="background: #FF9;"|gulleitt |- | [[Image:Sorbus and stone (Kivach Nature Reserve).JPG|120px]]||Ilmreynir|| ''[[Sorbus aucuparia]]'' || 2 || 3 | | ||Júní |style="background:#FFBA00"|gulbrúnt |- | [[Image:Rubus idaeus Oulu, Finland 09.06.2013.jpg|120px]]||Hindber|| ''[[Rubus idaeus]]'' || 3 || 3 | | || júní, júlí | style="background:grey;"|gráleitt |- | [[Image:Zilverschoon plant Potentilla anserina.jpg|120px]]||Tágamura|| ''[[Potentilla anserina]]'' || 1 || 2 |1 | ||Júní | |- | [[Image:Reinroser.JPG|120px]]||Holtasóley|| ''[[Dryas octopetala]]'' || || | | ||Maí, júní | |- | [[Image:Potentilla_atrosanguinea.jpg|120px]]||Blendingsmura|| ''[[Potentilla x hybrida]]'' || 1 || 2 |1 | ||Júlí, ágúst | |- | [[Image:Fragaria_vesca_LC0389.jpg|120px]]||Villijarðarber|| ''[[Fragaria vesca]]'' || 2 || 2 |1 |1||Júlí |ljós rauðgult |- | [[Image:Geum_rivale_flowers.jpg|120px]]||Fjalldalafífill|| ''[[Geum rivale]]'' || 2 || 2 |2 |2||Júní, júlí | |- | [[Image:Moeraspirea plant Filipendula ulmaria.jpg|120px]]||Mjaðurt|| ''[[Filipendula ulmaria]]'' || || 3<ref name=":1" /> |1 |1||Júní, júlí |breytilegir gulir til brúnir litir |- | [[Image:Jalokiurunkannus_Corydalis_nobilis_VI08_C_H4791.jpg|120px]]||Lævirkjaspori|| ''[[Corydalis nobilis]]'' || || | | ||Júní | |- | [[Image:Bayrischer Wald 9928.JPG|120px]]||Hófsóley|| ''[[Caltha palustris]]'' || 2 || 3<ref name=":1" /> |1 |1||Júní |style="background: #FF9;"| gulbrúnt |- | [[Image:Pulsatilla_vulgaris-700px.jpg|120px]]||Geitabjalla|| ''[[Pulsatilla vulgaris]]'' || 2 || 2 | | ||Maí, júní | |- | [[Image:Anemone_nemorosa_001.JPG|120px]]||Skógarsóley|| ''[[Anemone nemorosa]]'' || || 3 |1 |1||Júní |hvítt til gulleitt |- | [[Image:Aconogonon alaskanum (7833495202).jpg|120px]]||Snæsúra|| ''[[Aconogonon alaskanum]]'' || 3||3 |1 |2||Júní, júlí. Svipuð slöngusúru | |- | [[Image:PolygonumBistortaBulgaria1.jpg|120px]]||Slöngusúra|| ''[[Bistorta officinalis]]'' || 3||3 |1 | 2||Júní, júlí |style="background: #708090"|gráblátt |- | [[Image:Diverse fotografier fra Totenåsen og Mjøslandet 34.jpg|120px]]||Rabbabari|| ''[[Rabarbari|Rheum officinalis]]'' || 3|| 1 | | ||Júní, júlí | |- | [[Image:Anthyllis-vulneraria.JPG|120px]]||Gullkollur|| ''[[Anthyllis vulneraria]]'' || 1 || 2<ref name=":1" /> | | ||Júní, júlí | |- | [[Image:Lotus_corniculatus10.JPG|120px]]||Maríuskór|| ''[[Lotus corniculatus]]'' || 3 || 1<ref name=":1" /> |3 |3||Júní |ljósbrúnt |- | [[Image:Hedysarum alpinum.png|120px]]||Lykkjur|| ''[[Hedysarum]]'' || 3 || 2<ref name=":1" /> | | ||Júní, júlí | |- | [[Image:Trifolium repens 001.JPG|120px]]||Hvítsmári|| ''[[Trifolium repens]]'' || 3 || 3 |3 |3||Júní, júlí |style="background: #FC3;"|ljósbrúnt |- | [[Image:Trifolium pratense Oulu, Finland 10.06.2013.jpg|120px]]||Rauðsmári|| ''[[Trifolium pratense]]'' || 3 || 3 |2 |3||Júlí, ágúst |style="background: #753313; color: white;"|brúnleitt |- | [[Image:Trifolium medium 1.jpg|120px]]||Skógarsmári|| ''[[Trifolium medium]]'' || 3|| 3 | | ||Ágúst, september |style="background: #FC3;"|ljósbrúnt |- | [[Image:Tufted vetch 800.jpg|120px]]||Umfeðmingur|| ''[[Vicia cracca ]]''|| || | | ||Júlí - ágúst | |- | [[Image:Maitohorsma_(Epilobium_angustifolium).JPG|120px]]||Sigurskúfur|| ''[[Epilobium angustifolium]]'' || 3 || 1 | | ||Júlí | style="background:#00f;"|bláleitt |- | [[Image:Chamerion_latifolium_upernavik_2007-08-06_4.jpg|120px]]||Eyrarrós|| ''[[Epilobium latifolium]]'' || 3 || 1 | | ||Júní | style="background:#00f;"|bláleitt |- | [[Image:Sedum villosum Moor-Mauerpfeffer.JPG|120px]]||Hnoðrar|| ''[[Sedum]]'' || 2 || 2 | | ||Júní til september (eftir tegundum) | |- | [[Image:Claytonia_sibirica_Eglinton.JPG|120px]]||Síberíublaðka|| ''[[Montia siberica]]'' || 3 || 2 | | ||Maí, júní | |- | [[Image:Cerastium_alpinum_ssp_lanatum_1.JPG|120px]]||Músareyra|| ''[[Cerastium alpinum]]'' || 1|| 1 | | ||Maí, júní |style="background: #FC6;"|gulbrúnt |- | [[Image:Mertensia ciliata 002.JPG|120px]]||Bláliljur|| ''[[Mertensia]]'' || || | | ||Júní júlí. líklega sambærileg við lyfjajurt | |- | [[Image:Pulmonaria saccharata (3497086606).jpg|120px]]||Lyfjajurt|| ''[[Pulmonaria]]'' || 2 || 2 |2 |3|| Maí, júní | |- | [[Image:Phacelia.jpg|120px]]||Hunangsjurt|| ''[[Phacelia tanacetifolia]]'' || 3 || 3 |2 |1||Júlí | |- | [[Image:Lamium album - geograph.org.uk - 403952.jpg|120px]] || [[Ljósatvítönn]]||''[[Lamium album]]'' || 3 || 2 |2 |3||Júní - Júlí |hvítt |- | [[Image:Geranium_sylvaticum_(1).JPG|120px]]||Blágresi|| ''[[Geranium sylvaticum]]'' || 2<ref name=":1">Anna Maurizio & Ina Grafl. 1969. ''Das Trachtpflanzenbuch''. Ehrenwirth Verlag, München. </ref>|| 2 |2 |2||Júní |bláleitt til rautt |- | [[Image:Tuftedsaxifrage-1.jpg|120px]]||Þúfusteinbrjótur|| ''[[Saxifraga cespitosa]]'' || || | | ||Maí, júní | |- | [[Image:Rhodiola_rosea_a3.jpg|120px]]||Burnirót|| ''[[Rhodiola rosea]]'' || 2 || 2 | | ||Júní | |- | [[Image:Draba norvegica IMG 3693 bergrublom longyeardalen.JPG|120px]]||Vorblóm|| ''[[Draba]]'' || || | | ||Maí, júní | |- | [[Image:Aurinia saxatilis sl6.jpg|120px]]||Nálablóm|| ''[[Alyssum]]'' || 3 || 1 | | ||Júní, júlí | |- | [[Image:Brassica napus 002.JPG|120px]]||Repja|| ''[[Brassica napus]]'' || 3 || 3 | | ||Júní, júlí | |- | [[Image:Puna-ailakki Silene dioica DSC03011 C.JPG|120px]]||Dagstjarna|| ''[[Silene dioica]]'' || 1|| 1 |1 |2||Júní til september | |- | [[Image:Viola tricolor maritima kz3.jpg|120px]]||Þrenningarfjóla|| ''[[Viola tricolor]]'' || 1 || 1 | | ||Maí, júní | |- | [[Image:Blackcurrant 1.jpg|120px]]||Sólber|| ''[[Ribes nigrum]]'' || 3 || 2 | | ||Maí, júní |style="background: #FC6;"|gulbrúnt |- | [[Image:Ribes rubrum 1.jpg|120px]]||Rifs|| ''[[Ribes rubrum]]'' || 3 || 2 | | ||Maí, júní |style="background: #FC6;"|gulbrúnt |- | [[Image:Gewöhnlicher Löwenzahn Taraxacum officinale agg. big.jpg|120px]]||Túnfífill|| ''[[Taraxacum]]'' || 3 || 3 |3 |3||Apríl til júní |style="background: #F93;"|gulleitt til rauðgult |- |[[Image:Iregular-toothed Hawkweed Hieracium lepidulum (6301341125).jpg|120px]] |Undafífill |[[Fellafífill|Hieracium]] sp. |2 |2 |1 | |Júlí, ágúst |style="background: #FF9;"| gulleitt |- |[[Image:Nordschitz-Leontodon hispidus.tif|120px]] |Skarifífill |[[Leontodon]] |2 |2 |1 | |Júní, júlí, ágúst | |- | [[Image:Hieracium aurantiacum Saarland 07.jpg|120px]]||Roðafífill|| ''[[Hieracium aurantiacum]]''|| 2|| 2 |1 |1<ref name=":2" />||Júlí, ágúst |style="background: #FF9;"| gulleitt |- | [[Image:Achillea millefolium vallee-de-grace-amiens 80 22062007 1.jpg|120px]]||Vallhumall|| ''[[Achillea millefolium]]''|| 1 || 1<ref name=":1" /> | | ||Júlí, ágúst | |- | [[Image:Calluna vulgaris11.jpg|120px]]||Beitilyng|| ''[[Calluna vulgaris]]''|| 3 || 1 | | ||Ágúst,september | |- | [[Image:Baerentraube ML0002.jpg|120px]]||Sortulyng|| ''[[Arctostaphylos uva-ursi]]''|| || | | ||Júní | |- | [[Image:Vaccinium uliginosum upernavik 2007-07-02 1.jpg|120px]]||Bláberjalyng|| ''[[Vaccinium uliginosum]]'' || 2 || 2 | | ||Maí, júní |style="background: #F93;"| |- | [[Image:Salix glauca hg.jpg|120px]]||Víðir|| ''[[Salix]]'' || 3 || 3 | | ||Maí, júní |gult til ólífugrænt |- | [[Image:Calluna vulgaris11.jpg|120px]]||Beitilyng|| ''[[Calluna vulgaris]]''|| 3 || 1 | | ||Ágúst,september | |- | [[Image:Acer pseudoplatanus infloresc kz.JPG|120px]]||Garðahlynur|| ''[[Acer platanoides]]''|| || | | ||Júní |style="background:olive"|gulgrænt |- | [[Image:Alnus incana rugosa leaves.jpg|120px]]||Gráelri|| ''[[Alnus incana]]''|| || | | ||Júní |style="background:#FFBA00"|brúngult |- | [[Image:Sambucus canadensis W IMG 3144.jpg|120px]]||Ameríkuyllir|| ''[[Sambucus canadensis]]''|| || | | ||Júní |style="background: #E9BF00;"|gulleitt |- |}<ref>Bienenweide Arbeitsblatt 207, Bieneninstitut Kirchhain, 2001</ref><ref>Tew, James [https://web.archive.org/web/20011205082832/http://ohioline.osu.edu/hyg-fact/2000/2168.html Some Ohio Nectar and Pollen Producing Plants] [[Ohio State University]] Extension Fact Sheet, 2000</ref><ref>Stahlman, Dana [http://www.beeclass.com/DTS/master.htm Honey Plants Flowering Plants/Trees] 2004</ref><ref>Hodges, Dorothy; The pollen loads of the honeybee, Bee Research Association Limited, London, 1952</ref><ref>Lamp, Thomas; [http://me.in-berlin.de/~tlamp/beefood.html Bienennährpflanzen 1 : Gehölze] Nov 1999; accessed 05/2005</ref> |style="background:olive"| === Eitraðar plöntur === Nokkrar tegundir geta valdið eitrun í býflugum og ekki síst alibýflugum. Er það helst [[Lyngrós|lyngrósi]]<nowiki/>r ''(andromedotoxin'' eða ''acetylandromedol)'' og [[sóleyjar]] (''protoanemonin)'',<ref>{{Cite web|url=https://missapismellifera.com/2014/11/11/winter-studies-the-poison-honey/|title=Winter studies: The poison honey|last=Maund|first=Emma|date=2014-11-11|website=Mrs Apis Mellifera|language=en|access-date=2022-07-28|archive-date=2022-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220728011235/https://missapismellifera.com/2014/11/11/winter-studies-the-poison-honey/|url-status=dead}}</ref> en einnig [[Senecio jacobaea]] (''pyrrolizidine alkaloids)''. == Tilvísanir == {{Reflist}}{{commonscat|Apis mellifera}} {{Wikilífverur|Apis mellifera}} [[Flokkur:Býflugur]] 30utl5fl463mbfsb0ubh7ipm6x0pl38 0 64663 1979873 1954919 2026-09-23T06:07:55Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979873 wikitext text/x-wiki '''Gustav Storm''' ([[18. júní]] [[1845]] – [[23. febrúar]] [[1903]]) var norskur [[sagnfræði]]ngur og [[textafræði]]ngur, og prófessor við Háskólann í [[Ósló|Kristjaníu]]. == Æviágrip == Foreldrar hans voru Ole Johan Storm (1806–1850) sóknarprestur, og kona hans Hanna Jørgine Mathilde Breda (1815–1869). Gustav Storm fæddist í Rendalen á [[Heiðmörk (fylki í Noregi)|Heiðmörk]] 1845, en sama ár fluttist fjölskyldan til Lardals á [[Vestfold]]. Þegar Gustav var fimm ára dó faðirinn. Fluttist ekkjan þá til [[Kristjanía (Ósló)|Kristjaníu]], og tók Gustav Storm stúdentspróf þar 1862. Hann nam sagnfræði og textafræði við Háskólann í Kristjaníu og tók embættispróf 1868. Hann starfaði svo við kennslu, en hóf einnig sjálfstæðar rannsóknir á sviði sagnfræði og textafræði, og hlaut verðlaun [[Vísindafélagið danska|Vísindafélagsins danska]] fyrir bók sína um sagnaritun [[Snorri Sturluson|Snorra Sturlusonar]] (1873). Hann tók doktorspróf 1874 með ritgerð um [[Karlamagnús saga|Karlamagnús sögu]] og [[Þiðriks saga|Þiðriks sögu]]. Hann varð styrkþegi við háskólann 1875 og prófessor í sagnfræði 1877. Gustav Storm var í forystuhlutverki í norskum sagnfræðirannsóknum um sína daga, einkum í miðaldasögu. Hann tók við af brautryðjendunum [[Rudolf Keyser]] og [[Peter Andreas Munch]], og þróaði rannsóknirnar áfram með hliðsjón af sjónarmiðum sinnar tíðar hvað snertir aðferðir og kennslu í sagnfræði. Hann miðlaði einnig þekkingu sinni með samningu kennslubóka. Meðal þekktustu verka hans er þýðing hans á [[Heimskringla|Heimskringlu]], sem birtist í viðhafnarútgáfu 1899 með myndskreytingum norskra listamanna, alþýðuútgáfa í minna broti 1900. Má segja að sú útgáfa hafi gert ''Heimskringlu'' að þjóðardýrgrip Norðmanna. Gustav Storm hafði gott vald á fornmálinu (íslensku) og gaf út ýmis heimildarit frá stórveldistíma Noregs. Hann var snjall við sagnfræðilega heimildagreiningu, og hafði næmt auga fyrir athyglisverðum smáatriðum, sem víða sést í ritum hans. Hann var skarpskyggn og gagnrýninn á heimildirnar, og beitti þar m.a. aðferðum sem hann kynntist í námsferð til [[Berlín]]ar 1875. Á dögum Storms voru rannsóknir á Víkingaöldinni ofarlega á blaði, og var nokkur togstreita milli danskra og norskra sagnfræðinga um ýmsa þætti þeirra rannsókna, t.d. hvort það hefðu verið Danir eða Norðmenn sem lögðu undir sig [[Normandí]] um 900. Gustav Storm hélt fast fram sjónarmiðum Norðmanna í þeim deilum. Athyglisverð er einnig ritgerð hans frá 1894 um [[skjaldarmerki]] Noregs, þar sem hann rekur uppruna þess og hvernig það breyttist fram á 14. öld. Gustav Storm skrifaði um fleira en sögu Noregs, t.d. læsilega bók um [[María Stúart|Maríu Stúart]] (1891), og aðra um [[Kristófer Kólumbus]] (1893). Gustav Storm var frá 1886 til dauðadags formaður í ''Kildeskriftkommissjonen'' (''Útgáfunefnd heimildarrita''), og frá 1899 í norska Sögufélaginu. Hann var félagi í [[Vísindafélagið í Kristjaníu|Vísindafélaginu í Kristjaníu]] frá 1883, og aðalritari þess 1884–1903. Hann var einnig í nokkrum erlendum vísindafélögum og hlaut ýmis heiðursmerki fyrir störf sín. Gustav Storm andaðist í Kristjaníu 23. febrúar 1903. Hann var ógiftur. == Helstu rit == * ''Om den gamle norrøne literatur. Et indlæg i striden mellem docent Grundtvig og den norske historiske skole''. Christiania 1869. * ''Snorre Sturlassøns historieskrivning, en kritisk undersøgelse''. København 1873. — Verðlaunað af [[Vísindafélagið danska|Vísindafélaginu danska]]. * ''Sagnkredsene om Karl den Store og Didrik af Bern hos de nordiske folk''. Kristiania 1874. — Doktorsrit. * ''Minder fra en Islandsfærd''. Christiania 1874. * ''Ragnar Lodbrok og Lodbrokssønnerne. Studie i dansk oldhistorie og nordisk sagnhistorie''. Kristiania 1877. * ''Kritiske bidrag til Vikingetidens historie. I Ragnar lodbrok og Gange-Rolv''. Kristiania 1878. * ''Nye studier over Thidreks saga''. København 1878. — Sérprent úr [[Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie]]. * ''Vikingetidens tidligste udgangspunkter''. Oslo 1879. * ''De norsk-islandske bibeloversættelser fra 13. og 14. aarhundrede og biskop Brandr Jónsson''. (Kristiania 1886). * ''Om nordiske stedsnavne i Normandie''. Kristiania 1887. * ''Studier over Vinlandsreiserne. Vinlands geografi og ethnografi''. København 1888. — Sérprent úr [[Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie]]. * ''Maria Stuart''. 1891. * ''Christofer Columbus og Amerikas opdagelse''. Christiania 1892. * ''Columbus på Island og vores forfædres opdagelser i det nordvestlige Atlanterhav.'' Kristiania 1893. * ''Norges gamle vaaben, farver og flag''. 1894. === Útgáfur === * [[P. A. Munch]]: ''Samlede afhandlinger'' 1–4. Kristiania 1873–1876. * ''Monumenta historica Norvegiæ. Latinske kildeskrifter til Norges historie i middelalderen.'' Kristiania 1880. — Ljósprentað 1973. * ''Samlede skrifter av Peder Claussøn Friis''. Cristiania 1881. * ''Islandske Annaler indtil 1578''. Christiania 1888. — Ljósprentað 1977. [http://da2.uib.no/cgi-win/WebBok.exe?slag=lesbok&bokid=island1 ''Islandske Annaler indtil 1578'' - netútgáfa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609082947/http://da2.uib.no/cgi-win/WebBok.exe?slag=lesbok&bokid=island1 |date=2007-06-09 }} * ''[[Norges gamle love inntil 1387]]'' 4–5, 1885–1895. — Fimmta bindið með [[Ebbe Hertzberg]]. * ''Eiríks saga rauða og Flatøbogens Grænlendingaþáttr, samt uddrag fra Ólafs saga Tryggvasonar''. København 1891. * ''Otte brudstykker af Den ældste saga om Olav den hellige''. Christiania 1893. * ''Hirdskraa / i fotolithografisk giengivelse efter Tønsbergs lovbog fra c. 1320.'' Christiania 1895. * ''Laurents Hanssøns sagaoversættelse.'' Kristiania 1899. * ''[[Diplomatarium Norvegicum]]'', þ.e. ''Norska fornbréfasafnið'' XVII, Christiania 1902-3. === Þýðingar === * ''Snorre Sturlasøn: Kongesagaer.'' Kristiania 1896–1899. — Fræg útgáfa, myndskreytt af norskum listamönnum ([[Erik Werenskiold]], [[Christian Krogh]] og fleirum). Kom bæði sem viðhafnarútgáfa í stóru broti, og sem alþýðuútgáfa í litlu broti. Myndirnar hafa birst í ótal útgáfum ''[[Heimskringla|Heimskringlu]]'', og í bókum um sögu Noregs. * ''Erik den rødes saga, eller sagaen om Vinland''. Christiania 1899. — Myndskreytt af [[Hjalmar Johnssen]] og [[Christian Krogh]]. == Heimildir == * ''Norsk biografisk leksikon'' 8, Oslo 2004. * {{wpheimild | tungumál = no | titill = Gustav Storm | mánuðurskoðað = 17. apríl | árskoðað = 2008}} == Tenglar == * [https://www.snl.no/Gustav_Storm Gustav Storm – Æviágrip] — Store Norske Leksikon. * [https://www.snl.no/.nbl_biografi/Gustav_Storm/utdypning Gustav Storm – Ítarlegt æviágrip] — Norsk biografisk leksikon. {{fde|1845|1903|Storm, Gustav}} {{DEFAULTSORT:Storm, Gustav }} [[Flokkur:Norskir sagnfræðingar]] p72ikyl6qj5fqzlur1ccw0ruf5owpem 0 65851 1979844 1855379 2026-09-22T22:04:18Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979844 wikitext text/x-wiki '''Bjarkeyjarréttur''' eða '''bæjarmannalög''', er [[lagabálkur]] sem að fornu var notaður í kaupstöðum og öðrum verslunarstöðum í [[Noregur|Noregi]] og víðar um [[Norðurlönd]]. == Merking == Ekki er að fullu vitað hvers vegna þessi forna verslunarlöggjöf heitir ''Bjarkeyjarréttur''. Sumir fræðimenn hafa talið að til hafi verið orðið ''birk'', í merkingunni verslunarstaður eða lögsagnarumdæmi, sbr. ''Bereich'' í [[þýska|þýsku]]. Yfirgnæfandi líkur eru þó á að merkingin sé ''lögin frá Bjarkey''. Á fyrri hluta víkingaaldar var [[Bjarkey (Svíþjóð)|Bjarkey]] í [[Lögurinn (Svíþjóð)|Leginum]] (Mälaren), skammt frá [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]], einn mikilvægasti verslunarstaður Norðurlanda. Þar var þéttbýli sem síðar hlaut nafnið [[Birka]], e.t.v. eftir [[latína|latnesku]] útgáfunni af Bjarkeyjar-nafninu, ''Birca''. Á Bjarkey var sérstakt þing, og þar hefur þróast löggjöf sem hentaði höfuðatvinnugrein staðarins, verslun og viðskiptum. Þessi ''bjarkeyjarréttur'' hefur síðan borist með kaupmönnum frá Bjarkey, og verið viðurkenndur og notaður þar sem þeir héldu kaupstefnur, og síðar víða þar sem fastir verslunarstaðir mynduðust. == Bjarkeyjarréttur í Noregi == Orðið ''bjarkeyjarréttur'' kemur fyrst fyrir í samningi ''Um rétt Noregskonungs á Íslandi og rétt Íslendinga í Noregi'', frá dögum [[Ólafur digri|Ólafs helga]] (um 1020), og er þá notað um bæjarlögin í [[Niðarós]]i. Þó að bjarkeyjarrétturinn hafi í öndverðu verið samnorræn verslunarlöggjöf, þróaðist hún með tímanum með sérstökum hætti í hverjum kaupstað, með nýjum og breyttum reglum. Gamla nafnið hélst þó öldum saman sem lagalegt hugtak, þó að vitneskjan um uppruna þess og merkingu væri alveg gleymd. Fjöldi staða (eyja) á Norðurlöndum ber nafnið ''Bjarkey'', og rannsóknir hafa sýnt að flestir þeirra hafa eitthvað tengst verslun á miðöldum. Er talið að á [[víkingaöld]] hafi nafnið ''Bjarkey'' færst yfir á marga verslunarstaði, vegna þess að þar gilti ''bjarkeyjarréttur''. E.t.v. hefur orðið ''Bjarkey'' smám saman fengið þá merkingu í huga manna. Svæðisbundnu lögin í Noregi [[Gulaþingslög]], [[Frostaþingslög]] o.s.frv., voru fyrst og fremst sniðin að bændasamfélaginu, þ.e. landbúnaðarlöggjöf. Því var talin þörf á sérstakri löggjöf fyrir verslunarstaði. [[Magnús lagabætir]] lét endurskoða í heild löggjöf í Noregi. Voru þá samin ný ''bæjarlög'' sem voru nánast eins fyrir helstu kaupstaði í Noregi. Þau voru samþykkt í [[Björgvin]] 1276, og síðar eflaust í [[Niðarós]]i, [[Ósló]] og [[Túnsberg]]i. Þessi bæjarlög Magnúsar lagabætis eru kölluð ''bæjarlögin nýju'', eða samkvæmt gamalli hefð: ''bjarkeyjarréttur hinn nýi''. == Varðveisla == Af hinum forna bjarkeyjarrétti í Noregi eru einungis varðveitt brot og útdrættir úr bjarkeyjarréttinum í [[Niðarós]]i. Þar er m.a. kristinréttur, mannhelgibálkur og farmannalög. Margar lagagreinar eru þar sameiginlegar með [[Frostaþingslög]]um, enda var bjarkeyjarrétturinn yfirleitt eins konar viðauki við löggjöf viðkomandi svæðis. Einnig kemur fram (í grein 42) að bjarkeyjarréttur sé „á fisknesi hverju og í síldveri og í kaupförum“. Þetta má rekja til þess tíma þegar bjarkeyjarréttur var almenn löggjöf fyrir farmennsku og verslun. Norski bjarkeyjarrétturinn er sá elsti sem varðveittur er á Norðurlöndum. Útgáfa: [[Norges gamle love inntil 1387]] I, bls. 301–336. Nokkrir viðaukar eru í 4. bindi. == Bjarkeyjarréttur í Svíþjóð og Danmörku == Til er bjarkeyjarréttur (fornsænska: ''biærköarætter'') sem hafði lagagildi í Stokkhólmi og víðar. Hann er í handriti frá um 1345, en gæti verið frá seinni hluta 13. aldar, frá dögum [[Birgir jarl|Birgis jarls]]. Einnig er til bjarkeyjarréttur frá [[Skánn|Skáni]], í handriti frá seinni hluta 14. aldar. Hann gilti í [[Lundur (borg)|Lundi]] og öðrum kaupstöðum þar, sem þá heyrðu undir [[Danmörk]]u. Í Danmörku hafði orðið ''birk'' merkinguna afmarkað svæði, þar sem íbúarnir sóttu sérstakt þing, annað en héraðsþingið. „Birkerett“ var löggjöf sem gilti á þessu svæði, sem oftast var kaupstaður. == Heimild == * ''Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder'' I, dálkar 655–661. == Tenglar == * [http://da2.uib.no/cgi-win/WebBok.exe?slag=lesside&bokid=ngl1&sideid=311&innhaldid=4&storleik= Bjarkeyjarréttur - Texti úr ''Norges gamle love'' I] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://runeberg.org/salmonsen/2/3/0353.html Bjarkøretten - Úr Salomonsens Konversationsleksikon] * [http://www.nordlund.lu.se/Fornsvenska/Fsv%20Folder/01_Bitar/A.L10.A-BjR.html Bjärköarätten - Texti úr Holm B 58, frá því um 1345] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070417162318/http://www.nordlund.lu.se/Fornsvenska/Fsv%20Folder/01_Bitar/A.L10.A-BjR.html |date=2007-04-17 }} * [http://runeberg.org/salmonsen/2/3/0314.html Birk - Úr Salomonsens Konversationsleksikon] * [http://runeberg.org/salmonsen/2/3/0319.html Birkerett - Úr Salomonsens Konversationsleksikon] [[Flokkur:Lögfræði]] [[Flokkur:Saga Noregs]] hhz8uezvajt3z0a2bcp798xyv2b9gdy 0 70445 1979790 1978854 2026-09-22T16:32:07Z Elinarbur 111307 Kafli um starfssvæði björgunarsveita og tilheyrandi lista 1979790 wikitext text/x-wiki {{Félagasamtök | nafn = Slysavarnafélagið Landsbjörg | mynd = LOGO-Landsbjörg StortMerki nytt tomt.png | skammstöfun = SL | undanfari = [[Landsbjörg, landssamtök björgunarsveita]], [[Slysavarnafélag Íslands]] | gerð = Landssamband björgunarsveita | markmið = Að reka öflugt björgunar- og slysavarnastarf | höfuðstöðvar = Skógarhlíð 14, 105 [[Reykjavík]] | staðsetning = Reykjavík | starfssvæði = Ísland | meðlimir = 18.000<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/felag-i-%C3%BEagu-thjodar|title=Félag í þágu þjóðar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | forstöðumaður = [[Borghildur Fjóla Kristjánsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/starfsfolk-og-stjorn#stjorn|title=Starfsfólk og stjórn - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | lykilmenn = [[Guðjón Guðmundsson]], [[Halldóra Hjörleifsdóttir]], [[Þorsteinn Þorkelsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/starfsfolk-og-stjorn#stjorn|title=Starfsfólk og stjórn - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | fjöldi sjálfboðaliða = 4.000<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/leit-og-bjorgun|title=Leit og björgun - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | vefsíða = https://www.landsbjorg.is/ }} [[Mynd:Björgunarsveit við Fagradalsfjall.jpg|thumb|Tveir meðlimir björgunarsveitarinnar við störf á Fagradalsfjalli]] [[file:Ship of Slysavarnafelagid Landsbjorg, Iceland.jpg|thumb|right|Björgunarbáturinn Ingibjörg frá Hornafirði]] '''Slysavarnafélagið Landsbjörg''' eru landssamtök [[björgunarsveit]]a og [[slysavarnadeild]]a á [[Ísland]]i. Samtökin urðu til [[2. október]] árið [[1999]] við sameiningu [[Slysavarnafélag Íslands|Slysavarnafélags Íslands]] og [[Landsbjörg, landssamtök björgunarsveita|Landsbjargar - landssambands björgunarsveita]]. Aðilar að sambandinu eru 99 björgunarsveitir, 70 slysavarnadeildir og 50 unglingadeildir. Slysavarnafélagið Landsbjörg rekur skrifstofu að Skógarhlíð 14. Slysavarnafélagið Landsbjörg á og rekur [[Slysavarnaskóli sjómanna|Slysavarnaskóla sjómanna]], sem hefur aðsetur um borð í skólaskipinu Sæbjörgu.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/slysavarnaskoli-sjomanna|title=Slysavarnaskóli sjómanna - Sæbjörg - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Fjöldi björgunarsveita slysavarnafélagsins eru meðlimir í [[Íslenska alþjóðabjörgunarsveitin|Íslensku alþjóðabjörgunarsveitinni]]. Slysavarnafélagið sjálft stýrir aðgerðum alþjóðabjörgunarsveitarinnar frá skrifstofu sinni. == Útköll == [[Neyðarlínan]] kallar út björgunarsveitir innan Landsbjargar þegar á þeim er þörf.<ref>{{Cite web|url=https://www.112.is/samstarfsadilar|title=Samsstarfsaðilar Neyðarlínunnar|website=www.112.is|language=is|access-date=2026-09-10|quote="Neyðarverðir boða sjálfboðaliða Landsbjargar út í aðgerðir."}}</ref> Að meðaltali sinna félagar á útkallsskrá hátt í 1.800 útköllum á hverju ári. Útköll endurspegla fjölbreytta starfsemi íslenskra björgunarsveita, en til dæmis má nefna björgunaraðgerðir bæði á sjó og landi, og eru þau oft við krefjandi aðstæður.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/utkoll|title=Útköll - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Björgunarfólk á vegum Landsbjargar hafði mikla aðkomu að leitinni að Birnu Brjánsdóttur í janúar árið 2017. Þá höfðu um 700 björgunarsveitarmenn tekið þátt í leitaraðgerðum.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/02/02/bakvordum_fjolgar_eftir_leitina_ad_birnu/|title=Bakvörðum fjölgar eftir leitina að Birnu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> == Unglingastarf == Öflugt unglingastarf er rekið á vegum Landsbjargar. Það er gert í gegnum svonefndar unglingadeildir sem tilheyra aðildarsveitum Landsbjargar og eru þær 48 talsins. Þáttakendur í unglingadeildum eru 13-18 ára og eru saman um 500 talsins. Margir þeir sem nú eru fullgildir björgunarsveitarmenn innan Landsbjargar hafa byrjað sem þáttakendur í unglingastarfi og sótt og lokið nýliðaþjálfun í kjölfar þess að ná 18 ára aldri.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/unglingastarf|title=Unglingastarf - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Margt er líkt með unglingastarfinu og [[Skátahreyfingin|skátastarfi]] en unglingastarfið miðast að ungmennum sem hafa áhuga á meðal annars útvist og björgunarstörfum. Þáttakendur eru undirbúnir fyrir mögulega þáttöku í björgunarsveitar- og/eða slysavarnastarfi þegar þeir ná 18 ára aldri, og er það gert með grunnkennslu í fyrstu hjálp, leitartækni, ferðamennsku, og rötun. Líkt með íslensku skátastarfi sækja þáttakendur reglulega fundi á meðan starfinu stendur, það er að vetri til, og inn á milli eru skipulagðar dags- og helgarferðir. Einnig eru haldin landshlutamót- og landsmót unglingadeilda að ári hverju þar sem unglingadeildir landsins koma saman ýmist í sínum landshluta eða allar saman.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/hvad-er-unglingadeild|title=Hvað er unglingadeild? - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> == Fjáraflanir == Aðildarsveitir Landsbjargar afla sér fjár til reksturs með mörgu móti en þekktast er salan á Neyðarkallinum svokallaða, flugeldasala um áramót, og gæsla af ýmsu tagi eins og vegalokanir fyrir [[Vegagerðin|Vegagerðina]]. Þó þekkjast margar fleiri tegundir fjármagnana á vegum björgunarsveita eins og jólatrjáasala, dósasafnanir, og kaffisala.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/fjarhagslegar-upplysingar|title=Fjárhagslegar upplýsingar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> === Neyðarkallinn === [[Mynd:Stóri Neyðarkallinn 2025.jpg|alt=Stóri Neyðarkallinn klæðist rauðum hjálmi á haus, andlit hans er brúnt á hörund, hann klæðist straumvatnsbjörgunargalla sem er rauður fyrir ofan mitti en svartur fyrir neðan, skór hans eru svartir og rauðir, og heldur hann á talstöð. Neyðarkallinn stendur á plötu honum til stuðnings og á plötuna, á fremri kant, er ritað "Þökkum veittan stuðning" í efri línu og "Slysavarnafélagið Landsbjörg" í neðri línu. Fyrir framan Neyðarkallinn, ofan á plötunni, er heiðursmynt Björgunarsveitarinnar Ársæls.|thumb|Stóri Neyðarkallinn 2025]] Neyðarkallinn er lyklakippa sem Landsbjörg sér um að framleiða og flytja til landsins. Björgunarfólk aðildarsveita Landsbjargar gengur ýmist milli heimahúsa eða stendur á fjölförnum stöðum, t.d. í verslunarmiðstöðvum, og gefur almenningi kost á að kaupa lyklakippurnar. Sala neyðarkallsins hófst fyrst árið 2006 og rennur hagnaður af sölunni til björgunarsveitanna og slysavarnadeildanna innan Landsbjargar.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/neydarkall|title=Mikilvægt neyðarkall til þín! - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Landsbjörg sækir um undanþágu frá innheimtu virðisaukaskatts af sölu Neyðarkallsins að ári hverju. Þá er ákveðið sölutímabil undanþegið virðisaukaskatti. Sala utan þess tímabils ber virðisaukaskatt.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/11/09/um_60_000_litlir_kallar_sem_vid_pontum/|title=„Um 60.000 litlir kallar sem við pöntum“|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> [[Mynd:Neyðarkallinn 2025.jpg|alt=Neyðarkallinn klæðist rauðum hjálmi á haus, andlit hans er brúnt á hörund, hann klæðist straumvatnsbjörgunargalla sem er rauður fyrir ofan mitti en svartur fyrir neðan, skór hans eru svartir og rauðir, og heldur hann á talstöð. Keðja tengd lyklakippuhring er skrúfuð í höfuðið á plastfígúrunni.|thumb|Neyðarkallinn 2025]] Neyðarkallinn er einnig í boði í stækkaðri útgáfu. Stóri Neyðarkallinn er ætlaður fyrirtækjum og stofnunum sem vilja styrkja björgunarsveitir landsins og sýna stuðning sinn með því að hafa hann til sýnis til dæmis í verslunum sínum eða á skrifstofum.<ref>{{Cite web|url=https://hssr.is/pages/neydarkall|title=Neyðarkall – Árlegt fjáröflunarátak björgunarsveitanna 🚨🧑‍🚒|website=Hjálparsveit skáta í Reykjavík|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Algengt er að samið sé um verð stóra Neyðarkallsins með hverjum kaupum, til dæmis í þeim tilgangi að kaupandi geti styrkt um hærri upphæð en ætlast er til. Árið 2025 var Neyðarkallinn til heiðurs straumvatnsbjörgunarmanni sem lést við straumvatnsbjörgunaræfingu í [[Tungufljót (Árnessýslu)|Tungufljóti]] árið áður.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458365|title=Niðrandi ummæli um húðlit neyðarkallsins ekki einsdæmi - RÚV.is|last=Magnúsdóttir|first=Ásta Hlín|date=2025-11-07|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> Var það hann [[Sigurður Kristófer McQuillan Óskarsson]], þáverandi formaður [[Björgunarsveitin Kyndill|Björgunarsveitarinnar Kyndils]] í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]], en var hann aðeins 36 ára þegar slysið varð.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/426494|title=Björgunarsveitarmaður lést við æfingar í Tungufljóti - RÚV.is|last=Hrólfsson|first=Ragnar Jón|date=2024-11-04|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> Björgunarsveitarfólk sem seldi Neyðarkallinn það árið greindi margt frá því að hafa fengið niðrandi ummæli um húðlit Neyðarkallsins, en er hann brúnn á hörund af því að Sigurður var fæddur á Indlandi og ættleiddur til Íslands þegar hann var ungabarn. [[Jón Þór Víglundsson]] sagði í viðtali við RÚV á Rás 2 að Sigurður var "náttúrulega bara ekkert annað en Íslendingur sem var aðeins dökkur á hörund".<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458365|title=Niðrandi ummæli um húðlit neyðarkallsins ekki einsdæmi - RÚV.is|last=Magnúsdóttir|first=Ásta Hlín|date=2025-11-07|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> === Flugeldasala === Flugeldamarkaðir björgunarsveitanna er sameiginlegur vettvangur fyrir aðildarsveitir Landsbjargar til þess að selja [[Flugeldar|flugelda]] um áramótin og þrettándann ár hvert. Landsbjörg sér um að flytja inn flugeldana, markaðs- og öryggismál, og skipuleggur söluna í heild sinni. Flugeldunum er svo dreift til þeirra björgunarsveita sem ætla að selja flugelda það árið, og gera það þær flestar, og selja þær svo flugeldana á sölustöðum sínum en húsakynni hverrar sveitar eru yfirleitt þar á meðal og jafnvel aðalsölustaðurinn. Ágóði af sölunni verður svo eftir hjá viðkomandi björgunarsveit.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/fjarhagslegar-upplysingar|title=Fjárhagslegar upplýsingar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> Hátt í 120 sölustaðir eru opnir á vegum Flugeldamarkaða björgunarsveitanna ár hvert og hefur þessi fjáröflunarstarfsemi gengið á í yfir 50 ár, en það var [[Hjálparsveit skáta í Reykjavík]] sem fyrst flutti inn flugelda og seldi á vegum björgunarsveitar um árámót 1967-1968 í [[Skátabúðin|Skátabúðinni]].<ref>{{Tímarit.is|4149067|Flugeldasala Hjálparsveit skáta í Reykjavík|útgáfudagsetning=28. desember 2006|blað=352. tölublað Morgunblaðsins|skoðað=11. september 2026|höfundur=Ólafía Aðalsteinsdóttir|blaðsíða=26}}</ref> [[Mynd:Flugeldasala HSSR 2025 Sólheimum.jpg|alt=Afgreiðsluborð þakið dúk merkt Slysavarnafélaginu Landsbjörg og Flugeldamörkuðum björgunarsveitanna er í forgrunni. Þar eru posar til afgreiðslu og lítill aukavarningur. Bakvið afgreiðsluborðið er pláss fyrir afgreiðslufólk til að standa. Í bakgrunni er METALSISTEM hilla með skottertur, gos, flugeldapakka, og smávarning til sýnis. Ofan á hillunni er skilti Hjálparsveit skáta í Reykjavík sem á stendur "Takk fyrir stuðninginn - Hjálparsveit skáta skaffar dótið".|miðja|thumb|Sölustaður HSSR í Sólheimum um áramót 2025-2026]] === Íslandsspil === Landsbjörg er einn tveggja hluthafa í Íslandsspilum, félag sem rekur fjárhættuspilakassa í fjáröflunarskyni, en [[Rauði krossinn á Íslandi]] er hinn hluthafinn. Hlutur Landsbjargar er 31,25% og hlutur Ruða Krossins er 68,75%. Allur ágóði af rekstri félagsins rennur til Landsbjargar og Rauða Krossins í réttu hlutfalli við eignarhluta þeirra.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/islandsspil-stadreyndir-og-framtidarsyn|title=Íslandsspil - Staðreyndir og framtíðarsýn - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.islandsspil.is/|title=Íslandsspil|last=Íslandsspil|website=Íslandsspil|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> Árið 2024 voru tekjur af söfnunarkössum Íslandsspila 1,034 milljarðar króna. Þar af var hagnaður félagsins 559,42 milljónir króna.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.islandsspil.is/static/files/arsreikningar/2024.pdf|titill=Ársreikningur 2024|útgefandi=Íslandsspil sf.|ár=2024|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2026|bls=6}}</ref> === Bakvarðasveit === Svokölluð "Bakvarðasveit" Slysavarnafélagsins Landsbjargar er fjáröflunarverkefni sem unnið er að allan ársins hringt. Þeir sem ganga í bakvarðasveitina eru einfaldlega að styrkja félagið um frjálst framlag á hverjum mánuði í áskrift, þó hefur verið tekið við einstökum framlögum áður fyrr.<ref name=":1" /> Þegar stofnað var til sveitarinnar árið 2013 söfnuðust 185 milljónir króna á einum degi í kjölfar söfnunarþáttar sem var sendur út á RÚV sama kvöld, þá höfðu 2.500 manns ákveðið að gerast bakverðir og slegið met í innhringingum í símver Sýnar (þá Vodafone).<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2013478045d/sofnudu-185-milljonum|title=Söfnuðu 185 milljónum - Vísir|date=2013-01-06|website=visir.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> Bakvarðasveitin hefur stundum verið kölluð "stærsta björgunarsveit landsins".<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/05/31/staersta_bjorgunarsveit_landsins/|title=„Stærsta björgunarsveit landsins“|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Björgunarsveitir og svæði == 93 björgunarsveitir eru starfræktar á Íslandi í dag og er þeim skipt niður á númeruð landssvæði. Enn fremur eru 37 slysavarnadeildir og 48 unglingadeildir aðildareiningar í félaginu.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/adildareiningar|title=Aðildareiningar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-22}}</ref> Heimildir um þessa svæðisskiptingu eru torfengnar, til dæmis er ekki gott að segja hvað þau eru mörg í heildina, en bregður þessum svæðum oft víða fyrir í umfjöllunum um björgunaraðferðir og þess háttar. Þess vegna eru þau svæði sem til er heimild fyrir talin upp hér:<ref>{{Bókaheimild|titill=Árbók 2021|útgefandi=Slysavarnafélagið Landsbjörg|ár=2021|bls=50-51|url=https://issuu.com/landsbjorg/docs/sl-arbok-2021/50?e=51&o=1|tungumál=Íslenska}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Svæði !Björgunarsveit !Vefur |- | rowspan="10" |Svæði 1 |[[Björgunarhundasveit Íslands]] | |- |Björgunarsveit Hafnarfjarðar |[https://spori.is/ spori.is] |- |[[Björgunarsveitin Ársæll]] |[https://bjorgunarsveit.is/ bjorgunarsveit.is] |- |Björgunarsveitin Kjölur |[https://xn--kjlur-kua.is/ kjölur.is] |- |Björgunarsveitin Kyndill (Mosfellsbæ) |[https://kyndillmos.is/ kyndillmos.is] |- |[[Flugbjörgunarsveitin í Reykjavík]] |[https://fbsr.is/ fbsr.is] |- |Hjálparsveit skáta Garðabæ |[https://hjalparsveit.is/ hjalparsveit.is] |- |[[Hjálparsveit skáta í Kópavogi]] |[https://hssk.is/ hssk.is] |- |[[Hjálparsveit skáta í Reykjavík]] |[https://hssr.is/ hssr.is] |- |Leitarhundar SL | |- | rowspan="5" |Svæði 2 |[[Björgunarsveitin Ægir|Björgunarsveitin Ægir Garði]] | |- |[[Björgunarsveitin Sigurvon]] | |- |Björgunarsveitin Skyggnir | |- |Björgunarsveitin Suðurnes | |- |Björgunarsveitin Þorbjörn | |- | rowspan="9" |Svæði 3 |Björgunarfélag Árborgar | |- |Björgunarfélagið Eyvindur | |- |Björgunarsveit Biskupstunga | |- |Björgunarsveitin Björg Eyrarbakka | |- |Björgunarsveitin Ingunn | |- |Björgunarsveitin Mannbjörg | |- |Björgunarsveitin Sigurgeir | |- |Hjálparsveit skáta Hveragerði | |- |Hjálparsveitin Tintron | |- | rowspan="4" |Svæði 4 |Björgunarfélag Akraness | |- |Björgunarsveitin Brák | |- |Björgunarsveitin Heiðar | |- |Björgunarsveitin Ok | |- | rowspan="6" |Svæði 5 |Björgunarsveitin Berserkir | |- |Björgunarsveitin Elliði | |- |Björgunarsveitin Heimamenn | |- |Björgunarsveitin Klakkur | |- |Björgunarsveitin Lífsbjörg Snæfellsbæ | |- |Björgunarsveitin Ósk | |- | rowspan="5" |Svæði 6 |Björgunarsveitin Blakkur | |- |Björgunarsveitin Bræðrabandið | |- |Björgunarsveitin Kópur | |- |Björgunarsveitin Tálkni | |- |Hjálparsveitin Lómfell | |- | rowspan="7" |Svæði 7 |Björgunarfélag Ísafjarðar | |- |Björgunarsveitin Björg Suðureyri | |- |Björgunarsveitin Dýri | |- |Björgunarsveitin Ernir | |- |Björgunarsveitin Kofri | |- |Björgunarsveitin Sæbjörg Flateyri | |- |Björgunarsveitin Tindar | |- | rowspan="3" |Svæði 8 |Björgunarsveitin Björg Drangsnesi | |- |Björgunarsveitin Dagrenning - Hólmavík | |- |Björgunarsveitin Strandasól | |- | rowspan="3" |Svæði 9 |Björgunarfélagið Blanda | |- |[[Björgunarsveitin Húnar]] | |- |Björgunarsveitin Strönd | |- | rowspan="4" |Svæði 10 |Björgunarsveitin Grettir | |- |Björgunarsveitin Skagfirðingasveit | |- |Björgunarsveitin Strákar | |- |Flugbjörgunarsveitin í Varmahlíð | |- | rowspan="8" |Svæði 11 |Björgunarsveitin Ægir Grenivík | |- |Björgunarsveitin Dalvík | |- |Björgunarsveitin Jörundur | |- |Björgunarsveitin Sæþór | |- |Björgunarsveitin Tindur | |- |Björgunarsveitin Týr | |- |Hjálparsveitin Dalbjörg | |- |Súlur - Björgunarsveitin á Akureyri | |- | rowspan="8" |Svæði 12 |Björgunarsveitin Garðar | |- |Björgunarsveitin Hafliði | |- |Björgunarsveitin Núpar | |- |Björgunarsveitin Pólstjarnan | |- |Björgunarsveitin Stefán | |- |Björgunarsveitin Þingey | |- |Hjálparsveit skáta Aðaldal | |- |Hjálparsveit skáta Reykjadal | |- | rowspan="11" |Svæði 13 |Björgunarsveitin Gerpir | |- |Björgunarsveitin Ársól | |- |Björgunarsveitin Bára | |- |Björgunarsveitin Brimrún | |- |Björgunarsveitin Eining | |- |Björgunarsveitin Geisli | |- |Björgunarsveitin Hérað | |- |Björgunarsveitin Ísólfur | |- |Björgunarsveitin Jökull | |- |Björgunarsveitin Sveinungi | |- |Björgunarsveitin Vopni | |- | rowspan="2" |Svæði 15 |Björgunarfélag Hornafjarðar | |- |Björgunarsveitin Kári | |- | rowspan="8" |Svæði 16 |Björgunarsveit Landeyja | |- |Björgunarsveitin Bróðurhöndin | |- |Björgunarsveitin Dagrenning - Hvolsvöllur | |- |Björgunarsveitin Kyndill Kirkjubæjarklaustri | |- |Björgunarsveitin Lífsgjöf | |- |Björgunarsveitin Stjarnan | |- |Björgunarsveitin Víkverji | |- |Flugbjörgunarsveitin Hellu | |- |Svæði 18 |Björgunarfélag Vestmannaeyja | |} Í ljósi þess að inn á þessa töflu vanti svæði 14 og svæði 17 má geta að þau séu til dæmis án starfandi björgunarsveitar. Einnig er mögulegt að svæðin séu fleiri en þau sem eru talin upp hér. ==Tenglar== * [https://www.landsbjorg.is Vefur Landsbjargar] == Tilvísanir == <references />{{stubbur}} [[Flokkur:Íslenskar björgunarsveitir]] [[Flokkur:Stofnað 1999]] ms5zouxjdmfoxbth8a6bj6nn2qudbuo 1979792 1979790 2026-09-22T16:40:20Z Elinarbur 111307 Lýsingu myndar af tveimur björgunarmönnum á Fagradalsfjalli breytt til að greina frá því að þeir séu á vegum FBSR. 1979792 wikitext text/x-wiki {{Félagasamtök | nafn = Slysavarnafélagið Landsbjörg | mynd = LOGO-Landsbjörg StortMerki nytt tomt.png | skammstöfun = SL | undanfari = [[Landsbjörg, landssamtök björgunarsveita]], [[Slysavarnafélag Íslands]] | gerð = Landssamband björgunarsveita | markmið = Að reka öflugt björgunar- og slysavarnastarf | höfuðstöðvar = Skógarhlíð 14, 105 [[Reykjavík]] | staðsetning = Reykjavík | starfssvæði = Ísland | meðlimir = 18.000<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/felag-i-%C3%BEagu-thjodar|title=Félag í þágu þjóðar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | forstöðumaður = [[Borghildur Fjóla Kristjánsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/starfsfolk-og-stjorn#stjorn|title=Starfsfólk og stjórn - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | lykilmenn = [[Guðjón Guðmundsson]], [[Halldóra Hjörleifsdóttir]], [[Þorsteinn Þorkelsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/starfsfolk-og-stjorn#stjorn|title=Starfsfólk og stjórn - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | fjöldi sjálfboðaliða = 4.000<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/leit-og-bjorgun|title=Leit og björgun - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> | vefsíða = https://www.landsbjorg.is/ }} [[Mynd:Björgunarsveit við Fagradalsfjall.jpg|thumb|Tveir meðlimir [[Flugbjörgunarsveitin í Reykjavík|Flugbjörgunarsveitarinnar Reykjavík]] við störf á [[Fagradalsfjall|Fagradalsfjalli]]]] [[file:Ship of Slysavarnafelagid Landsbjorg, Iceland.jpg|thumb|right|Björgunarbáturinn Ingibjörg frá Hornafirði]] '''Slysavarnafélagið Landsbjörg''' eru landssamtök [[björgunarsveit]]a og [[slysavarnadeild]]a á [[Ísland]]i. Samtökin urðu til [[2. október]] árið [[1999]] við sameiningu [[Slysavarnafélag Íslands|Slysavarnafélags Íslands]] og [[Landsbjörg, landssamtök björgunarsveita|Landsbjargar - landssambands björgunarsveita]]. Aðilar að sambandinu eru 99 björgunarsveitir, 70 slysavarnadeildir og 50 unglingadeildir. Slysavarnafélagið Landsbjörg rekur skrifstofu að Skógarhlíð 14. Slysavarnafélagið Landsbjörg á og rekur [[Slysavarnaskóli sjómanna|Slysavarnaskóla sjómanna]], sem hefur aðsetur um borð í skólaskipinu Sæbjörgu.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/slysavarnaskoli-sjomanna|title=Slysavarnaskóli sjómanna - Sæbjörg - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Fjöldi björgunarsveita slysavarnafélagsins eru meðlimir í [[Íslenska alþjóðabjörgunarsveitin|Íslensku alþjóðabjörgunarsveitinni]]. Slysavarnafélagið sjálft stýrir aðgerðum alþjóðabjörgunarsveitarinnar frá skrifstofu sinni. == Útköll == [[Neyðarlínan]] kallar út björgunarsveitir innan Landsbjargar þegar á þeim er þörf.<ref>{{Cite web|url=https://www.112.is/samstarfsadilar|title=Samsstarfsaðilar Neyðarlínunnar|website=www.112.is|language=is|access-date=2026-09-10|quote="Neyðarverðir boða sjálfboðaliða Landsbjargar út í aðgerðir."}}</ref> Að meðaltali sinna félagar á útkallsskrá hátt í 1.800 útköllum á hverju ári. Útköll endurspegla fjölbreytta starfsemi íslenskra björgunarsveita, en til dæmis má nefna björgunaraðgerðir bæði á sjó og landi, og eru þau oft við krefjandi aðstæður.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/utkoll|title=Útköll - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Björgunarfólk á vegum Landsbjargar hafði mikla aðkomu að leitinni að Birnu Brjánsdóttur í janúar árið 2017. Þá höfðu um 700 björgunarsveitarmenn tekið þátt í leitaraðgerðum.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/02/02/bakvordum_fjolgar_eftir_leitina_ad_birnu/|title=Bakvörðum fjölgar eftir leitina að Birnu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> == Unglingastarf == Öflugt unglingastarf er rekið á vegum Landsbjargar. Það er gert í gegnum svonefndar unglingadeildir sem tilheyra aðildarsveitum Landsbjargar og eru þær 48 talsins. Þáttakendur í unglingadeildum eru 13-18 ára og eru saman um 500 talsins. Margir þeir sem nú eru fullgildir björgunarsveitarmenn innan Landsbjargar hafa byrjað sem þáttakendur í unglingastarfi og sótt og lokið nýliðaþjálfun í kjölfar þess að ná 18 ára aldri.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/unglingastarf|title=Unglingastarf - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Margt er líkt með unglingastarfinu og [[Skátahreyfingin|skátastarfi]] en unglingastarfið miðast að ungmennum sem hafa áhuga á meðal annars útvist og björgunarstörfum. Þáttakendur eru undirbúnir fyrir mögulega þáttöku í björgunarsveitar- og/eða slysavarnastarfi þegar þeir ná 18 ára aldri, og er það gert með grunnkennslu í fyrstu hjálp, leitartækni, ferðamennsku, og rötun. Líkt með íslensku skátastarfi sækja þáttakendur reglulega fundi á meðan starfinu stendur, það er að vetri til, og inn á milli eru skipulagðar dags- og helgarferðir. Einnig eru haldin landshlutamót- og landsmót unglingadeilda að ári hverju þar sem unglingadeildir landsins koma saman ýmist í sínum landshluta eða allar saman.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/hvad-er-unglingadeild|title=Hvað er unglingadeild? - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> == Fjáraflanir == Aðildarsveitir Landsbjargar afla sér fjár til reksturs með mörgu móti en þekktast er salan á Neyðarkallinum svokallaða, flugeldasala um áramót, og gæsla af ýmsu tagi eins og vegalokanir fyrir [[Vegagerðin|Vegagerðina]]. Þó þekkjast margar fleiri tegundir fjármagnana á vegum björgunarsveita eins og jólatrjáasala, dósasafnanir, og kaffisala.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/fjarhagslegar-upplysingar|title=Fjárhagslegar upplýsingar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> === Neyðarkallinn === [[Mynd:Stóri Neyðarkallinn 2025.jpg|alt=Stóri Neyðarkallinn klæðist rauðum hjálmi á haus, andlit hans er brúnt á hörund, hann klæðist straumvatnsbjörgunargalla sem er rauður fyrir ofan mitti en svartur fyrir neðan, skór hans eru svartir og rauðir, og heldur hann á talstöð. Neyðarkallinn stendur á plötu honum til stuðnings og á plötuna, á fremri kant, er ritað "Þökkum veittan stuðning" í efri línu og "Slysavarnafélagið Landsbjörg" í neðri línu. Fyrir framan Neyðarkallinn, ofan á plötunni, er heiðursmynt Björgunarsveitarinnar Ársæls.|thumb|Stóri Neyðarkallinn 2025]] Neyðarkallinn er lyklakippa sem Landsbjörg sér um að framleiða og flytja til landsins. Björgunarfólk aðildarsveita Landsbjargar gengur ýmist milli heimahúsa eða stendur á fjölförnum stöðum, t.d. í verslunarmiðstöðvum, og gefur almenningi kost á að kaupa lyklakippurnar. Sala neyðarkallsins hófst fyrst árið 2006 og rennur hagnaður af sölunni til björgunarsveitanna og slysavarnadeildanna innan Landsbjargar.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/neydarkall|title=Mikilvægt neyðarkall til þín! - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Landsbjörg sækir um undanþágu frá innheimtu virðisaukaskatts af sölu Neyðarkallsins að ári hverju. Þá er ákveðið sölutímabil undanþegið virðisaukaskatti. Sala utan þess tímabils ber virðisaukaskatt.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/11/09/um_60_000_litlir_kallar_sem_vid_pontum/|title=„Um 60.000 litlir kallar sem við pöntum“|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> [[Mynd:Neyðarkallinn 2025.jpg|alt=Neyðarkallinn klæðist rauðum hjálmi á haus, andlit hans er brúnt á hörund, hann klæðist straumvatnsbjörgunargalla sem er rauður fyrir ofan mitti en svartur fyrir neðan, skór hans eru svartir og rauðir, og heldur hann á talstöð. Keðja tengd lyklakippuhring er skrúfuð í höfuðið á plastfígúrunni.|thumb|Neyðarkallinn 2025]] Neyðarkallinn er einnig í boði í stækkaðri útgáfu. Stóri Neyðarkallinn er ætlaður fyrirtækjum og stofnunum sem vilja styrkja björgunarsveitir landsins og sýna stuðning sinn með því að hafa hann til sýnis til dæmis í verslunum sínum eða á skrifstofum.<ref>{{Cite web|url=https://hssr.is/pages/neydarkall|title=Neyðarkall – Árlegt fjáröflunarátak björgunarsveitanna 🚨🧑‍🚒|website=Hjálparsveit skáta í Reykjavík|language=is|access-date=2026-09-10}}</ref> Algengt er að samið sé um verð stóra Neyðarkallsins með hverjum kaupum, til dæmis í þeim tilgangi að kaupandi geti styrkt um hærri upphæð en ætlast er til. Árið 2025 var Neyðarkallinn til heiðurs straumvatnsbjörgunarmanni sem lést við straumvatnsbjörgunaræfingu í [[Tungufljót (Árnessýslu)|Tungufljóti]] árið áður.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458365|title=Niðrandi ummæli um húðlit neyðarkallsins ekki einsdæmi - RÚV.is|last=Magnúsdóttir|first=Ásta Hlín|date=2025-11-07|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> Var það hann [[Sigurður Kristófer McQuillan Óskarsson]], þáverandi formaður [[Björgunarsveitin Kyndill|Björgunarsveitarinnar Kyndils]] í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]], en var hann aðeins 36 ára þegar slysið varð.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/426494|title=Björgunarsveitarmaður lést við æfingar í Tungufljóti - RÚV.is|last=Hrólfsson|first=Ragnar Jón|date=2024-11-04|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> Björgunarsveitarfólk sem seldi Neyðarkallinn það árið greindi margt frá því að hafa fengið niðrandi ummæli um húðlit Neyðarkallsins, en er hann brúnn á hörund af því að Sigurður var fæddur á Indlandi og ættleiddur til Íslands þegar hann var ungabarn. [[Jón Þór Víglundsson]] sagði í viðtali við RÚV á Rás 2 að Sigurður var "náttúrulega bara ekkert annað en Íslendingur sem var aðeins dökkur á hörund".<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458365|title=Niðrandi ummæli um húðlit neyðarkallsins ekki einsdæmi - RÚV.is|last=Magnúsdóttir|first=Ásta Hlín|date=2025-11-07|website=RÚV|access-date=2026-09-11}}</ref> === Flugeldasala === Flugeldamarkaðir björgunarsveitanna er sameiginlegur vettvangur fyrir aðildarsveitir Landsbjargar til þess að selja [[Flugeldar|flugelda]] um áramótin og þrettándann ár hvert. Landsbjörg sér um að flytja inn flugeldana, markaðs- og öryggismál, og skipuleggur söluna í heild sinni. Flugeldunum er svo dreift til þeirra björgunarsveita sem ætla að selja flugelda það árið, og gera það þær flestar, og selja þær svo flugeldana á sölustöðum sínum en húsakynni hverrar sveitar eru yfirleitt þar á meðal og jafnvel aðalsölustaðurinn. Ágóði af sölunni verður svo eftir hjá viðkomandi björgunarsveit.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/fjarhagslegar-upplysingar|title=Fjárhagslegar upplýsingar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> Hátt í 120 sölustaðir eru opnir á vegum Flugeldamarkaða björgunarsveitanna ár hvert og hefur þessi fjáröflunarstarfsemi gengið á í yfir 50 ár, en það var [[Hjálparsveit skáta í Reykjavík]] sem fyrst flutti inn flugelda og seldi á vegum björgunarsveitar um árámót 1967-1968 í [[Skátabúðin|Skátabúðinni]].<ref>{{Tímarit.is|4149067|Flugeldasala Hjálparsveit skáta í Reykjavík|útgáfudagsetning=28. desember 2006|blað=352. tölublað Morgunblaðsins|skoðað=11. september 2026|höfundur=Ólafía Aðalsteinsdóttir|blaðsíða=26}}</ref> [[Mynd:Flugeldasala HSSR 2025 Sólheimum.jpg|alt=Afgreiðsluborð þakið dúk merkt Slysavarnafélaginu Landsbjörg og Flugeldamörkuðum björgunarsveitanna er í forgrunni. Þar eru posar til afgreiðslu og lítill aukavarningur. Bakvið afgreiðsluborðið er pláss fyrir afgreiðslufólk til að standa. Í bakgrunni er METALSISTEM hilla með skottertur, gos, flugeldapakka, og smávarning til sýnis. Ofan á hillunni er skilti Hjálparsveit skáta í Reykjavík sem á stendur "Takk fyrir stuðninginn - Hjálparsveit skáta skaffar dótið".|miðja|thumb|Sölustaður HSSR í Sólheimum um áramót 2025-2026]] === Íslandsspil === Landsbjörg er einn tveggja hluthafa í Íslandsspilum, félag sem rekur fjárhættuspilakassa í fjáröflunarskyni, en [[Rauði krossinn á Íslandi]] er hinn hluthafinn. Hlutur Landsbjargar er 31,25% og hlutur Ruða Krossins er 68,75%. Allur ágóði af rekstri félagsins rennur til Landsbjargar og Rauða Krossins í réttu hlutfalli við eignarhluta þeirra.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/islandsspil-stadreyndir-og-framtidarsyn|title=Íslandsspil - Staðreyndir og framtíðarsýn - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.islandsspil.is/|title=Íslandsspil|last=Íslandsspil|website=Íslandsspil|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> Árið 2024 voru tekjur af söfnunarkössum Íslandsspila 1,034 milljarðar króna. Þar af var hagnaður félagsins 559,42 milljónir króna.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.islandsspil.is/static/files/arsreikningar/2024.pdf|titill=Ársreikningur 2024|útgefandi=Íslandsspil sf.|ár=2024|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2026|bls=6}}</ref> === Bakvarðasveit === Svokölluð "Bakvarðasveit" Slysavarnafélagsins Landsbjargar er fjáröflunarverkefni sem unnið er að allan ársins hringt. Þeir sem ganga í bakvarðasveitina eru einfaldlega að styrkja félagið um frjálst framlag á hverjum mánuði í áskrift, þó hefur verið tekið við einstökum framlögum áður fyrr.<ref name=":1" /> Þegar stofnað var til sveitarinnar árið 2013 söfnuðust 185 milljónir króna á einum degi í kjölfar söfnunarþáttar sem var sendur út á RÚV sama kvöld, þá höfðu 2.500 manns ákveðið að gerast bakverðir og slegið met í innhringingum í símver Sýnar (þá Vodafone).<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2013478045d/sofnudu-185-milljonum|title=Söfnuðu 185 milljónum - Vísir|date=2013-01-06|website=visir.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> Bakvarðasveitin hefur stundum verið kölluð "stærsta björgunarsveit landsins".<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/05/31/staersta_bjorgunarsveit_landsins/|title=„Stærsta björgunarsveit landsins“|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-09-11}}</ref> == Björgunarsveitir og svæði == 93 björgunarsveitir eru starfræktar á Íslandi í dag og er þeim skipt niður á númeruð landssvæði. Enn fremur eru 37 slysavarnadeildir og 48 unglingadeildir aðildareiningar í félaginu.<ref>{{Cite web|url=https://www.landsbjorg.is/adildareiningar|title=Aðildareiningar - Slysavarnafélagið Landsbjörg|website=www.landsbjorg.is|language=is|access-date=2026-09-22}}</ref> Heimildir um þessa svæðisskiptingu eru torfengnar, til dæmis er ekki gott að segja hvað þau eru mörg í heildina, en bregður þessum svæðum oft víða fyrir í umfjöllunum um björgunaraðferðir og þess háttar. Þess vegna eru þau svæði sem til er heimild fyrir talin upp hér:<ref>{{Bókaheimild|titill=Árbók 2021|útgefandi=Slysavarnafélagið Landsbjörg|ár=2021|bls=50-51|url=https://issuu.com/landsbjorg/docs/sl-arbok-2021/50?e=51&o=1|tungumál=Íslenska}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Svæði !Björgunarsveit !Vefur |- | rowspan="10" |Svæði 1 |[[Björgunarhundasveit Íslands]] | |- |Björgunarsveit Hafnarfjarðar |[https://spori.is/ spori.is] |- |[[Björgunarsveitin Ársæll]] |[https://bjorgunarsveit.is/ bjorgunarsveit.is] |- |Björgunarsveitin Kjölur |[https://xn--kjlur-kua.is/ kjölur.is] |- |Björgunarsveitin Kyndill (Mosfellsbæ) |[https://kyndillmos.is/ kyndillmos.is] |- |[[Flugbjörgunarsveitin í Reykjavík]] |[https://fbsr.is/ fbsr.is] |- |Hjálparsveit skáta Garðabæ |[https://hjalparsveit.is/ hjalparsveit.is] |- |[[Hjálparsveit skáta í Kópavogi]] |[https://hssk.is/ hssk.is] |- |[[Hjálparsveit skáta í Reykjavík]] |[https://hssr.is/ hssr.is] |- |Leitarhundar SL | |- | rowspan="5" |Svæði 2 |[[Björgunarsveitin Ægir|Björgunarsveitin Ægir Garði]] | |- |[[Björgunarsveitin Sigurvon]] | |- |Björgunarsveitin Skyggnir | |- |Björgunarsveitin Suðurnes | |- |Björgunarsveitin Þorbjörn | |- | rowspan="9" |Svæði 3 |Björgunarfélag Árborgar | |- |Björgunarfélagið Eyvindur | |- |Björgunarsveit Biskupstunga | |- |Björgunarsveitin Björg Eyrarbakka | |- |Björgunarsveitin Ingunn | |- |Björgunarsveitin Mannbjörg | |- |Björgunarsveitin Sigurgeir | |- |Hjálparsveit skáta Hveragerði | |- |Hjálparsveitin Tintron | |- | rowspan="4" |Svæði 4 |Björgunarfélag Akraness | |- |Björgunarsveitin Brák | |- |Björgunarsveitin Heiðar | |- |Björgunarsveitin Ok | |- | rowspan="6" |Svæði 5 |Björgunarsveitin Berserkir | |- |Björgunarsveitin Elliði | |- |Björgunarsveitin Heimamenn | |- |Björgunarsveitin Klakkur | |- |Björgunarsveitin Lífsbjörg Snæfellsbæ | |- |Björgunarsveitin Ósk | |- | rowspan="5" |Svæði 6 |Björgunarsveitin Blakkur | |- |Björgunarsveitin Bræðrabandið | |- |Björgunarsveitin Kópur | |- |Björgunarsveitin Tálkni | |- |Hjálparsveitin Lómfell | |- | rowspan="7" |Svæði 7 |Björgunarfélag Ísafjarðar | |- |Björgunarsveitin Björg Suðureyri | |- |Björgunarsveitin Dýri | |- |Björgunarsveitin Ernir | |- |Björgunarsveitin Kofri | |- |Björgunarsveitin Sæbjörg Flateyri | |- |Björgunarsveitin Tindar | |- | rowspan="3" |Svæði 8 |Björgunarsveitin Björg Drangsnesi | |- |Björgunarsveitin Dagrenning - Hólmavík | |- |Björgunarsveitin Strandasól | |- | rowspan="3" |Svæði 9 |Björgunarfélagið Blanda | |- |[[Björgunarsveitin Húnar]] | |- |Björgunarsveitin Strönd | |- | rowspan="4" |Svæði 10 |Björgunarsveitin Grettir | |- |Björgunarsveitin Skagfirðingasveit | |- |Björgunarsveitin Strákar | |- |Flugbjörgunarsveitin í Varmahlíð | |- | rowspan="8" |Svæði 11 |Björgunarsveitin Ægir Grenivík | |- |Björgunarsveitin Dalvík | |- |Björgunarsveitin Jörundur | |- |Björgunarsveitin Sæþór | |- |Björgunarsveitin Tindur | |- |Björgunarsveitin Týr | |- |Hjálparsveitin Dalbjörg | |- |Súlur - Björgunarsveitin á Akureyri | |- | rowspan="8" |Svæði 12 |Björgunarsveitin Garðar | |- |Björgunarsveitin Hafliði | |- |Björgunarsveitin Núpar | |- |Björgunarsveitin Pólstjarnan | |- |Björgunarsveitin Stefán | |- |Björgunarsveitin Þingey | |- |Hjálparsveit skáta Aðaldal | |- |Hjálparsveit skáta Reykjadal | |- | rowspan="11" |Svæði 13 |Björgunarsveitin Gerpir | |- |Björgunarsveitin Ársól | |- |Björgunarsveitin Bára | |- |Björgunarsveitin Brimrún | |- |Björgunarsveitin Eining | |- |Björgunarsveitin Geisli | |- |Björgunarsveitin Hérað | |- |Björgunarsveitin Ísólfur | |- |Björgunarsveitin Jökull | |- |Björgunarsveitin Sveinungi | |- |Björgunarsveitin Vopni | |- | rowspan="2" |Svæði 15 |Björgunarfélag Hornafjarðar | |- |Björgunarsveitin Kári | |- | rowspan="8" |Svæði 16 |Björgunarsveit Landeyja | |- |Björgunarsveitin Bróðurhöndin | |- |Björgunarsveitin Dagrenning - Hvolsvöllur | |- |Björgunarsveitin Kyndill Kirkjubæjarklaustri | |- |Björgunarsveitin Lífsgjöf | |- |Björgunarsveitin Stjarnan | |- |Björgunarsveitin Víkverji | |- |Flugbjörgunarsveitin Hellu | |- |Svæði 18 |Björgunarfélag Vestmannaeyja | |} Í ljósi þess að inn á þessa töflu vanti svæði 14 og svæði 17 má geta að þau séu til dæmis án starfandi björgunarsveitar. Einnig er mögulegt að svæðin séu fleiri en þau sem eru talin upp hér. ==Tenglar== * [https://www.landsbjorg.is Vefur Landsbjargar] == Tilvísanir == <references />{{stubbur}} [[Flokkur:Íslenskar björgunarsveitir]] [[Flokkur:Stofnað 1999]] 27j6x64n0sg0tjd2svqeng430ekks5e 0 77865 1979869 1697947 2026-09-23T03:50:26Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979869 wikitext text/x-wiki [[File:Bauta på Frostating.jpg|thumb|Minnisvarði um þingstaðinn, Frostaþing.]] '''Frostaþingslög''' getur merkt tvennt: * Svæðið eða umdæmið, þar sem Frostaþingslögin giltu, upphaflega 8 fylki umhverfis Þrándheimsfjörðinn í [[Noregur|Noregi]]. * Lögin sjálf. == Frostaþingslögin fornu == Frostaþingslögin fornu voru til í einu heillegu skinnhandriti frá því um 1260 (''Codex Resenianus''), í Háskólabókasafninu í Kaupmannahöfn, sem brann 1728. Til eru pappírsuppskriftir sem [[Árni Magnússon]] lét gera, og er textinn því varðveittur að töluverðu leyti. Auk þess eru til brot úr fjórum skinnhandritum í Ríkisskjalasafni Noregs, þau elstu frá fyrri hluta 13. aldar. Kristinrétturinn úr Frostaþingslögunum fornu er betur varðveittur. Hann er yfirleitt prentaður eftir handritinu AM 60 4to, frá því skömmu eftir 1300, en fleiri skinnhandrit eða brot eru til af honum. Íslenska lögbókin [[Járnsíða]] var samin með hliðsjón af Frostaþingslögunum, og eru margir kaflar teknir nánast orðrétt upp. Því hefur verið hægt að nota Járnsíðu til þess að leiðrétta ýmislegt í texta norsku lögbókarinnar. Þekktasta tilvitnun í Frostaþingslögin er: ''„Að lögum skal land vort byggja, en eigi að ólögum eyða“.'' Þetta spakmæli finnst ekki annars staðar í norskum ritum, en er einnig í Járnsíðu og [[Njáls saga|Njáls sögu]], 70. kafla, þar sem það hljóðar svo: ''„Með lögum skal land vort byggja, en [eigi] með ólögum eyða“.'' Norska útgáfan virðist leggja áherslu á að menn eigi að fara eftir lögunum, þ.e. fara að lögum. == Heimildir == * Trygve Knudsen: Frostatingsloven. ''Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder'', 4, Rvík 1959, bls. 656-661. * {{wpheimild | tungumál = de | titill = Frostathingslov | mánuðurskoðað = 28. júlí | árskoðað = 2009}} == Tengt efni == * [[Frostaþing]] * [[Gulaþingslög]] == Tenglar == * [http://da2.uib.no/cgi-win/WebBok.exe?slag=lesside&bokid=ngl1&sideid=129&innhaldid=3&storleik= Frostaþingslög, texti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305185431/http://da2.uib.no/cgi-win/WebBok.exe?slag=lesside&bokid=ngl1&sideid=129&innhaldid=3&storleik= |date=2016-03-05 }} — Norges gamle Love 1 * [http://www.riksarkivet.no/webfelles/skrift-i-tusenaar/middelalderen/storlink4.htm Frostaþingslög, brot úr handriti frá 1220-1250] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926235240/http://www.riksarkivet.no/webfelles/skrift-i-tusenaar/middelalderen/storlink4.htm |date=2007-09-26 }} — riksarkivet.no [[Flokkur:Saga Noregs]] [[Flokkur:Lögfræði]] m3hxy9ekj977yx0s90f3ecjqsmxl3fx 0 79417 1979899 1957728 2026-09-23T10:01:23Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979899 wikitext text/x-wiki {{Leikari | name = Jensen Ackles | image = Jensen Ackles, 2011.jpg | imagesize = 250px | caption = Jensen Ackles | birthdate = {{Fæðingardagur og aldur|1978|03|1}} | deathdate = | location = [[Dallas]] í [[Texas]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | birthname = Jensen Ross Ackles | yearsactive = 1995 - | notable role = '''Dean Winchester''' í [[Supernatural]]<br>'''Jason Teague''' í [[Smallville]] }} '''Jensen Ross Ackles''' (fæddur [[1. mars]] [[1978]]), er bandarískur [[leikari]] sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í [[Smallville]] og [[Supernatural]]. == Fjölskylda == Jensen er fæddur og uppalinn í [[Dallas]], [[Texas]] og er af [[England|enskum]], [[Írland|írskum]] og [[Skotland|skoskum]] ættum. Jensen var búinn að ákveða að fara í nám og læra íþróttalækningar við [[Tækniskólinn í Texas|Tækniskólann í Texas]] og gerast sjúkraþjálfari en í staðinn þá fór hann til [[Los Angeles]] og byrjaði leiklistarferil sinn. Eftir að hafa verið saman í þrjú ár, þá giftist Jensen, leikkonunni [[Danneel Harris]] úr ''[[One Tree Hill]]'' þann 15.maí 2010 í Dallas, Texas.<ref>{{cite news|last=Oh|first=Eunice|title=CW Stars Jensen Ackles and Danneel Harris Tie the Knot|work=[[People Magazine]]|date=2010-05-16|url=http://www.people.com/people/article/0,,20369633,00.html|accessdate=2010-05-16|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303190041/http://www.people.com/people/article/0,,20369633,00.html|url-status=dead}}</ref> Jensen og Danneel eignuðust sitt fyrsta barn í júní 2013.<ref>[https://www.usmagazine.com/celebrity-moms/news/jensen-ackles-and-danneel-harris-welcome-daughter-justice-jay-201376 Greinin ''Jensen Ackles and Danneel Harris Welcome Daughter Justice Jay'' á USmagazine síðunni, 7.júní 2013]</ref> == Ferill == === Leikhús === Jensen lék á móti [[Lou Diamond Phillips]] í ''[[A Few Good Men]]'' við Casa Mañana Theatre í [[Fort Worth, Texas]], sem Lt. Daniel Kaffee. Leikritið var sýnt frá 5. til 10. júní 2007 og fékk Jensen mikið lof fyrir leik sinn. === Sjónvarp === Fyrsta sjónvarpshlutverk Ackles var árið 1996 í ''Wishbone''. Árið 1997 þá var honum boðið hlutverk í sápuóperunni [[Days of Our Lives]] sem Eric Brady, sem hann lék til ársins 2000. Jensen vann ''Soap Opera Digest'' verðlaunin árið 1998 sem besti karlkynsnýliðinn og var tilnefndur þrisvar sinnum (1998, 1999 og 2000) sem ''framúrskarandi ungur leikari í drama-seríu'' til Daytime Emmy verðlaunanna. Jensen var annar í röðinni fyrir [[Clark Kent]] í [[Smallville]], sem féll í skaut [[Tom Welling]]. Eftir að hafa misst af þessu tækifæri þá fékk hann aukahlutverk í sjónvarpsþættinum [[Dark Angel]] árið 2001 sem [[raðmorðinginn]] Ben/X5-493, ''bróðir'' aðalpersónunnar Max/X5-452(leikin af [[Jessica Alba]]). Persóna hans dó í þættinum en Jensen birtist aftur í þættinum þá sem reglubundinn í annarri þáttaröð, þá sem hinn skynsamlegi klóni Bens, Alec/X5-494. Jensen var með þættinum þangað til að hann hætti árið 2002. Jensen sneri aftur til [[Vancouver]] (þar sem ''Dark Angel'' var tekinn upp) árið 2004 til þess að vera reglubundinn leikari í ''Smallville''. Þar lék hann Jason Teague aðstoðarþjálfara ruðningsboltaliðsins. Hefur hann síðan 2005 leikið eitt af aðalhlutverkunum í [[Supernatural]] sem Dean Winchester. Jensen hefur leikstýrt tveim þáttum af [[Supernatural]]. === Kvikmyndir === Fyrsta kvikmyndahlutverk Ackles var árið 2004 í ''The Plight of Clownana'' og hefur hann síðan þá komið fram í tveim öðrum kvikmyndum ''Ten Inch Hero'' og ''My Bloody Valentine'' == Kvikmyndir og sjónvarpsþættir == {{Dökkt þema ferill}} {| class="t-ferill"class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Kvikmynd |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Ár ! style="background: #CCCCCC;" | Kvikmynd ! style="background: #CCCCCC;" | Hlutverk ! style="background: #CCCCCC;" | Athugasemd |- | 2001 | ''Blonde'' | Eddie G | Sjónvarpsmynd |- | 2004 | ''The Plight of Clownana'' | Jensen | |- | 2005 | ''[[Devour]]'' | Jake Gray | |- | 2007 | ''[[Ten Inch Hero]]'' | Priestly | |- | 2009 | ''[[My Bloody Valentine 3D]]'' | Tom Hanniger | |- |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Sjónvarp |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Ár ! style="background: #CCCCCC;" | Titill ! style="background: #CCCCCC;" | Hlutverk ! style="background: #CCCCCC;" | Athugasemd |- | 1996 | ''[[Wishbone]]'' | Michael Duss | Þáttur: ¡Viva Wishbone! |- | 1996 | ''[[Sweet Valley High]]'' | Brad | Þáttur: All Along in the Water Tower |- | 1996-1997 | ''[[Mr. Rhodes]]'' | Malcolm | 7 þættir |- | 1997 | ''[[Cybill]]'' | David | Þáttur: "The Wedding" |- | 1997-2000 | ''[[Days of our Lives]]'' | Eric Brady | Soap Opera Digest Award fyrir besti nýr karlleikari<br> Tilnefndur — 25th Daytime Emmy Awards fyrir besti ungi leikari í drama seríu 1998)<br> Tilnefndur - 26th Daytime Emmy Awards fyrir besti ungi leikari í drama seríu (1999)<br> Tilnefndur — 27th Daytime Emmy Awards fyrir besti ungi leikari í drama seríu (2000) |- | 2001-2002 | ''[[Dark Angel]]'' | Ben/X5-493 <br> Alec McDowell (Alec/X5-494) | 19 þættir |- | 2002-2003 | ''[[Dawson's Creek]]'' | C.J. | Tólf þættir |- | 2003-2004 | ''Still Life'' | Max Morgan | Sex þættir |- | 2004-2005 | ''[[Smallville]]'' | Jason Teague | 22 þættir |- | 2005-2020 | ''[[Supernatural]]'' | Dean Winchester | 149 Þættir |- | 2010 | ''Batman: Under the Red Hood'' | Red Hood | Talaði inn á |- |2011 |Supernatural: The Animation |Dean Winchester |2 þættir |} == Verðlaun og tilnefningar == ===Constellation verðlaunin=== *2013: Tilnefndur sem besti leikari í vísindaskáldskapsseríu fyrir þáttinn ''We Need To Talk About Kevin'' fyrir [[Supernatural]]. *2010: Tilnefndur sem besti leikari í vísindaskáldskapsseríu fyrir þáttinn ''The End'' fyrir [[Supernatural]]. *2009: Tilnefndur sem besti leikari í vísindaskáldskapsseríu fyrir þáttinn ''In the Beginning'' fyrir [[Supernatural]]. *2008: Tilnefndur sem besti leikari í vísindaskáldskapsseríu fyrir þáttinn ''What Is and What Should Never Be'' fyrir [[Supernatural]]. *2007: Tilnefndur sem besti leikari í vísindaskáldskapsseríu fyrir þáttinn ''In My Time of Dying'' fyrir [[Supernatural]]. ===Daytime Emmy verðlaunin=== *2000: Tilnefndur sem besti ungi leikari í dramaseríu fyrir [[Days of Our Lives]]. *1999: Tilnefndur sem besti ungi leikari í dramaseríu fyrir [[Days of Our Lives]]. *1998: Tilnefndur sem besti ungi leikari í dramaseríu fyrir [[Days of Our Lives]]. ===Ewwy verðlaunin=== *2010: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu fyrir [[Supernatural]]. *2008: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu fyrir [[Supernatural]]. ===SFX verðlaunin, Bretland=== *2007: Tilnefndur sem besti leikari fyrir [[Supernatural]]. ===Soap Opera Digest verðlaunin=== *1998: Verðlaun sem besti nýji leikarinn fyrir [[Days of Our Lives]]. ===Teen Choice verðlaunin=== *2006: Tilnefndur sem nýjasta stjarnan fyrir [[Supernatural]]. ===TV Guide verðlaunin=== *2011: Verðlaun sem besti leikari fyrir [[Supernatural]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == *{{Wpheimild|tungumál = en|titill = Jensen Ackles |mánuðurskoðað = 20. nóvember|árskoðað = 2011}} *{{imdb name|id= 010075|name=Jensen Ackles}} == Tenglar == {{commonscat}} *{{imdb name|id= 010075|name=Jensen Ackles}} *[http://www.supernaturalwiki.com/index.php?title=Jensen_Ackles Jensen Ackles á Supernatural Wiki.com síðunni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111218041831/http://supernaturalwiki.com/index.php?title=Jensen_Ackles |date=2011-12-18 }} *[http://smallville.wikia.com/wiki/Jensen_Ackles Jensen Ackles á Smallville wikiasíðunni] *[http://supernatural.wikia.com/wiki/Jensen_Ackles Jensen Ackles á Supernatural wikiasíðunni] [[Flokkur:Bandarískir leikarar|Ackles, Jensen]] {{fe|1978|Ackles, Jensen}} l75ecvqhpstvnwhkoxzkz3h7b3id5vc 0 79548 1979855 1973288 2026-09-22T23:43:54Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979855 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Sjónvarpsþáttur | nafn = CSI: Crime Scene Investigation | mynd = [[Mynd:CSI Logo.png|250px]] | myndatexti = Lógó CSI: Crime Scene Investigation | nafn2 = CSI: Crime Scene Investigation | tegund = Lögreglu réttarrannsóknir, Drama | þróun = [[Anthony E. Zuiker]] | sjónvarpsstöð = CBS | leikarar = [[Ted Danson]]<br />[[George Eads]]<br />[[Eric Szmanda]]<br /> [[Jorja Fox]] <br /> [[Robert David Hall]]<br />[[Wallace Langham]]<br />[[Paul Guilfoyle]] <br />[[David Berman]] <br /> [[Elisabeth Harnois]] <br /> [[Elisabeth Shue]] | Titillag = The Who "Who Are You" | land = Bandaríkin | tungumál = Enska | fjöldi_þáttaraða = 15 | fjöldi_þátta = 277 | staðsetning = Las Vegas | lengd = 40-45 mín (án auglýsinga); 90 mín (1 þáttur, án auglýsinga) | stöð = CBS | myndframsetning = 480i (SDTV)<br />1081i (HDTV) | fyrsti_þáttur = Pilot | frumsýning = 06. október 2000 | lokasýning = 27. september 2015 | vefsíða = http://www.cbs.com/primetime/csi/ | imdb_kenni = http://www.imdb.com/title/tt0247082/ }} '''''CSI: Crime Scene Investigation''''' er bandarískur sjónvarpsþáttur og fylgir eftir Las Vegas réttarrannsóknarmönnum og rannsóknum þeirra á mismunandi glæpum og morðmálum. Viðtökurnar við þættinum hafa verið mjög góðar og hefur þátturinn verið sá vinsælasti á CBS sjónvarpstöðinni, þó að þátturinn hefur oft verið gagnrýndur fyrir að sýna ónákvæma mynd af því hvernig lögreglurannsóknir eru gerðar og einnig hversu ofbeldisfullir glæpirnir eru oft sýndir. Fimmtán þáttaraðir hafa verið gerðar og síðasti þátturinn var sýndur 27. september, 2015 í Bandaríkjunum. == Framleiðsla == === Yfirlit === ''CSI: Crime Scene Investigation'' er framleitt af [[Jerry Bruckheimer]] Television og CBS Productions. Þátturinn hefur verið mikið gagnrýndur alveg síðan hann var frumsýndur af lögreglum og saksóknurum, sem telja að CSI sýni ónákvæma mynd á því hvernig lögreglan leysir glæpamál. Síðan hefur Parents Television Council, gert athugasemdir við ofbeldið, myndir og kynlífs innihald sem sést í þættinum. Þrátt fyrir þessa gagnrýni þá er hann einn sá mesti sem fylgst er með frá 2002. Þessar vinsældir hafa stuðlað að því að CBS hefur búið til fyrirtæki kringum nafnið, byrjaði það allt í maí 2002 með nýrri seríu CSI: Miami og síðan aftur 2004 með CSI: NY. Síðan haustið 2008, óskar CSI eftir um 32.727.838 milljónir fyrir 30 – sekúnda auglýsingar, samkvæmt Advertising Age könnuninni.<ref>{{cite web|url=http://adage.com/mediaworks/article?article_id=131471|title='Sunday Night Football' Beats 'Grey's Anatomy'|date= 6. október, 2008 |publisher=Advertising Age|accessdate=2008-12-04}}</ref> === Hugmynd og þróun === Uppúr 1990, náði Anthony Zuiker athygli framleiðandans Jerry Bruckheimers eftir að hafa skrifað kvikmyndahandrit fyrir hann. Bruckheimer var að leitast eftir hugmynd að sjónvarpsþætti. Zuiker hafði enga hugmynd, en kona hans benti honum á þáttinn ''The New Detectives'' á Discovery Channel sem henni líkaði við, sem fjallaði um réttarrannsóknarmenn sem notuðu DNA og önnur sönnunargögn til þess að leysa gömul glæpamál. <ref>{{cite web |url=http://tv.yahoo.com/csi-crime-scene-investigation/show/461 |title=Interview with Anthony Zuiker and cast at the Paley Center |accessdate=2008-05-15 |year=2001 |publisher= |archive-date=2008-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080515174311/http://tv.yahoo.com/csi-crime-scene-investigation/show/461 |url-status=dead }}</ref>. Zuiker byrjaði að verja tíma sínum með raunverulegum LVMPD rannsóknarmönnum og var ákveðinn að þetta væri hugmynd að sjónvarpsþætti. Bruckheimer var sammála og kom á fundi með yfirmanni Touchstone Pictures, sá líkaði frumhandritið og sýndi það ABC, [[NBC]] og Fox sem allir afþökkuðu. Á meðan yfirmaður CBS þróunardeildarinnar sá möguleika í handritinu og stöðin hafði kaup eða leik samning við leikarann William Petersen sem hafði áhuga á að leika í CSI kynningarþættinum. Framleiðslustjórar stöðvarinnar líkuðu svo mikið við kynningarþáttinn að þeir ákváðu að setja CSI á áætlunina fyrir árið 2000, þar sem þátturinn átti að vera sýndur á föstudögum á eftir ''The Fugetive''. Frá byrjun var talið að CSI myndi fá ágóða frá ''The Fugitive'' sem átti að vera smellur, en í enda ársins 2000 var CSI með miklu meiri áhorfendur.<ref name="heaven">{{cite web |url=http://www.televisionheaven.co.uk/csi.htm |title=CSI: CRIME SCENE INVESTIGATION |accessdate=2008-05-15 |author1=Spadoni, Mike |date=2007-06 |publisher=Television Heaven |archive-date=2008-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216112019/http://www.televisionheaven.co.uk/csi.htm |url-status=dead }}</ref> === Tökustaðir === Til að byrja með var CSI tekinn upp við Rye Canyon, skrifstofusvæði í eigu Lockhead Corporations staðsett í Valencia, Santa Clarita í [[Kalifornía|Kaliforníu]]. Aðrir þættir eins og [[The Unit]] og [[Mighty Morphin Power Rangers]] hafa einnig verið teknir upp þarna<ref>{{cite web |url=http://ludb.clui.org/ex/i/CA6082 |title=Rye Canyon Office Park |accessdate=2008-05-15 |publisher=The Center For Land Use Interpretation |archive-date=2009-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090922161410/http://ludb.clui.org/ex/i/CA6082 |url-status=dead }}</ref>. Eftir aðeins ellefu þætti, voru upptökurnar færðar til Santa Clarita Studio og aðeins auka tökur, eins og senur af Las Vegas götum og stöðum gert í Las Vegas, Nevada. Af og til hefur leikaraliðið tekið upp senur í Las Vegas, þó að mesti hlutinn er tekinn upp á stöðum í Kaliforníu. Santa Clarita var valin vegna þess hversu það svipaði til úthverfa Las Vegas<ref>{{cite web |url=http://members.aol.com/JRD203/csi-locations.htm |title=Filming/Locations |accessdate=2008-05-15 |publisher=Elyse's CSI |archive-date=2008-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080706065808/http://members.aol.com/JRD203/csi-locations.htm |url-status=dead }}</ref>. Nokkir staðir í Kaliforníu hafa staðið fyrir byggingar og senur í þættinum þar á meðal Verdugo Hills menntaskólinn, UCLA Royce Hall, Pasadena ráðhúsið og síðan frá október 2007 Kaliforníu Ríkis Háskólinn. Tökur hafa nýlega færst frá Santa Clarita, þó að borgin og umhverfið eru oft notuð við útitökur.<ref>{{cite web |url=https://www.csifiles.com/news/200505_05.shtml |title="CSI" Moves To Universal |accessdate=2008-05-15 |date=2005-05-21 |publisher=CSI Files.com/LA Daily News}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.csifiles.com/news/120805_01.shtml |title="The Unit" Takes Over CSI's Old Studio |accessdate=2008-05-15 |date=2005-08-12 |publisher=CSI Files.com/LA Daily News}}</ref> === Stíll === Stíll þáttarins hefur verið líkt við ''Quincy M.E.'' og ''The X-Files''.<ref>{{cite web |url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=02/03/01/1648256 |title=The Rise of CSI |accessdate=2008-05-15 |date=2002-03-03 |publisher=Slashdot}}</ref>. Tækin og sú tækni sem er notuð í þættinum hefur fært þátinn í áttina að vísindategundinni og árið 2004 fékk þátturinn Saturn Award tilnefningu fyrir besta sjónvarpsþáttinn. Serían tekur stundum skref í áttina að ímyndunaraflinu, eins og í þættinu "Toe Tags" frá 2006 sem sýndi söguna frá hlið líkanna og umræðuna á milli þeirra um hvernig þau dóu. Serían er þekkt fyrir sjónarhorn kvikmyndavélarinnar, frjálslynda klippingu, hátækni búnað, ítarlega tæknilega umræðu og grafíska lýsingu á ferli byssukúlna, blóðsplettum, líffæra meiðslum, aðferðir í endurheimtingu á sönnunargögnum (t.d. fingraför innan úr latex hönskum) og endursköpun glæpsins. Þessar aðferðir í að taka nærmyndir, með tali frá einum af persónunum í þættinum er oft talað um sem "CSI shot". <ref name="Investigation1">"The CSI Shot: Making It Real", ''CSI: Crime Scene Investigation Season 3 DVD'' (bonus feature), Momentum Pictures, 5. apríl, 2004.</ref>. Margir þættirnir sýna heilar senur þar sem tilraunir, próf, eða önnur tæknileg vinna er lýst nákvæmlega, þá með litlum hljóðbrellum og tónlist – aðferð sem minnir á Mission: Impossible. Lýsing, samsetning og sviðsetning er mjög inflúensuð af framúrstefnulegum kvikmyndum <ref name="Investigation1"/>. === Tónlist === Þemalag þáttarins er ''Who Are You'', skrifað af [[Pete Townshend]] með söng [[Roger Daltrey]] sem eru báðir meðlimir [[The Who]] frá albúmi þeirra síðan 1978.<ref name="uswk">{{cite web | url=http://www.usaweekend.com/02_issues/020120/020120petersen.html | title=A real reality show | publisher=USA Weekend | accessdate=2006-09-16 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Í gegnum seríuna hefur tónlistin skipað stóran þátt; tónlistmenn eins og [[The Wallflowers]], [[John Mayer]], [[Method Man]] og [[Akron]] (með Obie Tric) hafa komið fram í þættinum. Lagið ''Everybody out of the Water'' eftir The Wallflowers finnst á geisladiski CSI. Mogwai heyrist oft meðan senur sýna tækniprófin í vinnslu, eins og [[Radiohead]] og [[Cocteau Twins]], aðrir tónlistmenn hafa lánað tónlist sína í þáttinn eins og [[Rammstein]], [[Sigurrós]], [[Marilyn Manson]], [[Nine Inch Nails]]. Í þættinum''For Warrick'' í seríu 9, má heyra The Martin Brothers í bakgrunni þegar Grissom finnur lík Warricks. === Söguþráður === Þátturinn fylgir eftir glæpamálum sem Rannsóknardeild Las Vegas Lögreglunnar vinnur að hverju sinni. Oftast kallað '''Las Vegas Crime Lab''' af lögreglumönnum. [[Anthony E. Zuiker]] valdi Las Vegas, eins og nefnt er í fyrsta þættinum, rannsóknarstofan er númer tvö hvað varðar virkni á eftir rannsóknarstofu Alríkislögreglunnar í [[Quantico]], Virginíu. <ref name="imdbtriv">{{cite web | url=http://www.imdb.com/title/tt0247082/trivia | title=CSI: Crime Scene Investigation - trivia | publisher=Amazon | work= IMDb | accessdate=2006-09-28}}</ref>. Deildin rannsakar flest mál í gegnum réttar sönnungargögn, sem geta skorið út hvort um morð eða slys sé að ræða hverju sinni. Oftast nær mun niðurstaðan í hverju máli neyða einhvern til þess að spyrjast fyrir um móral, skoðanir og eðli mannsins almennt. Fimm tímamóta þættir hafa verið gerðir: sá 100 ''Ch-Ch-Changes'', sá 150 ''Living Legend'' með [[Roger Daltrey]] úr [[The Who]] sem gestaleikari, sá 200 ''Mascara'', sá 250 ''Cello and Goodbye (Part 2)'' og sá 300 ''Frame by Frame''. === Söguþráðs skipti === Tveggja þátta söguþráður var með [[Without a Trace]] sem voru sýndir 8. nóvember 2007. Fyrri þátturinn gerðist í CSI og sá seinni í [[Without a Trace]]<ref name="crossover">{{cite web|url=http://www.csifanatic.com/2007/07/31/a-csi-without-a-trace-crossover|title=A CSI Without a Trace Crossover|work=CSIfanatic.com|accessdate=2007-07-31|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011051701/http://www.csifanatic.com/2007/07/31/a-csi-without-a-trace-crossover/|url-status=dead}}</ref>!. Þann 8. maí 2008, var þátturinn "Two and a Half Death" skrifaður af [[Two and a Half Men]] höfundunum Chuck Lorre og Lee Aronsohn. Þátturinn fjallaði um dauða sápuóperu leikara byggt á ''Roseanne'', þar sem Lorre hafði verið höfundur. Nokkrir höfundar að CSI skrifuðu þáttinn "Fish in A Drawer" fyrir [[Two and a Half Men]], þar sem hús Charlie var rannsakað vegna láts stjúpföður Charlies. Aðeins George Eads (Nick Stokes) úr CSI kom fram í báðum þáttunum, en sem mismunandi persónur. Leikarar [[Two and a Half Men]] komu fram í þætti CSI. Má sjá þá fyrir utan búningsvagninn, klædda í smóking; virðast þeir vera að reykja en segja ekki neitt. Í seríu 10 var söguþráðs skipti milli allra systraþáttana þegar persónan Laurence Fishburne ferðaðist til Miami og New York við rannsókn á mannsali<ref>{{cite web | url = http://www.buddytv.com/articles/csi/langston-goes-cross-country-th-30575.aspx?pollid=500000522&answer=500001790#poll500000522 | title = Langston Goes Cross-Country: The Whole 'CSI' Franchise Does A Crossover | publisher = TV Guide Magazine | date = 2009-08-07 | accessdate = 2009-08-07 | archive-date = 2012-10-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121023132704/http://www.buddytv.com/articles/csi/langston-goes-cross-country-th-30575.aspx?pollid=500000522&answer=500001790#poll500000522 |url-status=dead }}</ref> === Leikaraskipti === Í fyrstu 8 og hálfri seríunni var '''Dr. Gil Grissom''' aðalperónan, leikin af [[William Petersen]], yfirmaður næturvaktarinnar á rannsóknarstofunni. Um miðja níundu seríu yfirgaf William Petersen þáttinn. Í stað hans kom leikarinn [[Laurence Fishburne]] sem '''Dr. Raymond Langston''', fyrrverandi læknir sem ákvað að fara yfir í réttarrannsóknir til þess að losna undan fortíðardraugum en yfirgefur þáttinn í lok elleftu xeríu. Í tólftu seríunni bætist [[Ted Danson]] við sem '''D.B. Russell''' hinn nýji yfirmaður næturvaktarinnar<ref>{{cite web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/07/12/ted-danson-joins-csi-crime-scene-investigation-as-a-series-regular/97878/ |title=Geymd eintak |access-date=2011-09-14 |archive-date=2011-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110914090501/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/07/12/ted-danson-joins-csi-crime-scene-investigation-as-a-series-regular/97878/ |url-status=dead }}</ref><ref name=DansonCSI>{{cite news|publisher=Variety News|title=Ted Danson Moves to 'CSI'|url=http://www.variety.com/article/VR1118039806?categoryid=4076&cs=1&cmpid=RSS|LatestNews&utm_source=twitterfeed&utm_medium=twitter|date=2011-07-12|access-date=2011-09-14|archive-date=2012-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108162224/http://www.variety.com/article/VR1118039806?categoryid=4076&cs=1&cmpid=RSS|url-status=dead}}</ref>. [[Elisabeth Shue]] bættist í hóp aðalleikara 15. febrúar, 2012, þar sem hún kom í staðinn fyrir [[Marg Helgenberger]] sem yfirgaf þáttinn 25. janúar 2012.<ref>{{cite web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/11/18/elisabeth-shue-joins-the-cast-of-csi-reportedly-to-replace-marg-helgenberger/111210/ |title=Geymd eintak |access-date=2012-02-11 |archive-date=2012-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121111152155/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/11/18/elisabeth-shue-joins-the-cast-of-csi-reportedly-to-replace-marg-helgenberger/111210/ |url-status=dead }}</ref> == Persónur == {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! rowspan="2"|Leikari !! rowspan="2"|Persóna !! rowspan="2"|Starf !! colspan="14"|Sería |- ! style="width:5%;"|1 ! style="width:5%;"|2 ! style="width:5%;"|3 ! style="width:5%;"|4 ! style="width:5%;"|5 ! style="width:5%;"|6 ! style="width:5%;"|7 ! style="width:5%;"|8 ! style="width:5%;"|9 ! style="width:5%;"|10 ! style="width:5%;"|11 ! style="width:5%;"|12 ! style="width:5%;"|13 ! style="width:5%;"|14 |- | [[Ted Danson]] || D.B. Russell || Yfirmaður næturvaktarinnar || colspan="11" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || colspan="3" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[Elisabeth Shue]] || Julie (Finn) Finlay || Aðstoðaryfirmaður næturvaktarinnar || colspan="11" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || colspan="3" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[George Eads]] || Nick Stokes ||CSI Stig 3 || colspan="14" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[Jorja Fox]] || Sara Sidle || CSI Stig 3 || colspan="8" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' || style="background:#fdd; text-align:center;"|Gesta || style="background:#fdd; text-align:center;"|Auka || colspan="4" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[Eric Szmanda]] || Greg Sanders || CSI Stig 3 || colspan="2" style="background:#fdd; text-align:center;"|Auka || colspan="12" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[Robert David Hall]] || Dr. Albert (Al) Robbins || Yfir réttarlæknir || colspan="2" style="background:#fdd; text-align:center;"|Auka || colspan="12" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[Wallace Langham]] || David Hodges ||Efnatæknifræðingur || colspan="2" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || colspan="5" style="background:#fdd; text-align:center;"|Auka || colspan="7" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[David Berman]] || David Phillips || Aðstoðar réttarlæknir || colspan="9" style="background:#fdd; text-align:center;"|Auka || colspan="5" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[Elisabeth Harnois]] || Morgan Brody || CSI Stig 2 || colspan="10" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background:#fdd; text-align:center;"|Gesta || colspan="3" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[Jon Wellner]] || Henry Andrews || Eiturefnafræðingur /DNA tæknifræðingur || colspan="4" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || colspan="8" style="background:#fdd; text-align:center;"|Auka || colspan="2" style="background:#dfd; text-align:center;" | '''Aðal''' |- | [[Paul Guilfoyle]] || Kapteinn James "Jim" Brass || LVPD Rannsóknarfulltrúi || colspan="14" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[Louise Lombard]] || Sofia Curtis || LVPD Rannsóknarfulltrúi || colspan="4" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || colspan="2" style="background:#fdd; text-align:center;"|Auka || style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' || style="background:#fdd; text-align:center;"|Gesta || colspan="2" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background:#fdd; text-align:center;"|Gesta || colspan="3" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| |- | [[Gary Dourdan]] || Warrick Brown || CSI Stig 3 || colspan="9" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' || colspan="5" style="background:#fdd; background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| |- | [[William Petersen]] || Dr. Gilbert (Gil) Grissom || Yfirmaður næturvaktarinnar || colspan="9" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' || style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background:#fdd; text-align:center;"|Gesta || colspan="3" style="background:#fdd; background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| |- | [[Lauren Lee Smith]] || Riley Adams || CSI Stig 2 || colspan="8" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' || colspan="5" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| |- | [[Liz Vassey]] || Wendy Simms || DNA tæknifræðingur || colspan="5" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || colspan="4" style="background:#fdd; text-align:center;"|Auka || style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' || style="background:#fdd; text-align:center;"|Gesta || colspan="3" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| |- | [[Laurence Fishburne]] || Dr. Raymond (Ray) Langston || CSI Stig 2 || colspan="8" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || colspan="3" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' || colspan="3" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| |- | [[Marg Helgenberger]] || Catherine Willows || Yfirmaður/Aðstoðaryfirmaður næturvaktarinnar || colspan="12" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' || style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background:#fdd; text-align:center;"|Gestur |} === Aðal persónur === * '''CSI Stig 3 Yfirmaður næturvaktarinnar: D.B. Russell''' ([[Ted Danson]]) er hinn nýji yfirmaður næturvaktarinnar. Russell vann áður sem CSI í Washington ríki. Russell er giftur og á fjögur börn, þar á meðal soninn Charlie Russell sem er körfuboltaleikmaður og dótturina Maya Russell. Á hann einnig eitt barnabarna gegnum Mayu. * '''CSI Stig 3 Aðstoðaryfirmaður næturvatkarinnar''': Julie "Finn" Finlay ([[Elisabeth Shue]]) er nýjasti meðlimur CSI liðsins. Vann áður með D.B. Russell í Seattle. * '''CSI Stig 3: Nicholas "Nick" Stokes''' ([[George Eads]]). Nick er með gráðu í criminal justice frá Texas A&M háskólanum og talar reiprennandi spænsku. Nick framdi næstum því sjálfmorð eftir að hafa verið grafinn lifandi í "Grave Danger". Var veitt eftirför í þættinum "Stalker" af '''Nigel Crane''' sem hélt að Nick væri vinur hans. Þar sem honum var misþyrmt þegar hann var ungur, þá hefur peróna hans litla hluttekningu en samtarfsmenn hans, sem hefur haft nokkrar afleiðingar í för með sér. Í lok seríu 10 var Nick skotinn af árásarmanni en lifði af. Varð aðstoðaryfirmaður undir Catherine þegar Grissom fór en var lækkaður í tign eftir atburði í enda seríu 11. * '''CSI Stig 3: Sara Sidle''' ([[Jorja Fox]]) er efnagreinir. Hefur gráðu í eðlifræði frá Harvard Háskólanum og vann áður fyrir San Francisco dánarstjórann og rannsóknarstofuna. Sara kom í staðinn fyrir '''Holly Gribbs''' til þess að rannsaka dauða hennar. Hún er mjög holl starfi sínum og fer langar lengdir til þess að réttlætinu er svarað. Oft köld í anda og framkomu, tilfinninglega erfið og á erfitt með að vinna með mál sem tengjast misþyrmingum. Tók við bónorði frá Gil Grissom í "The Case of the Cross-Dressing Carp". Nokkrum þáttum seinna, í "Goodbye and Good Luck", þá yfirgefur Sara liðið eftir erfit mál. Skilur hún eftir miða handa Grissom, þar sem hún þarf að standa auglits við drauga fortíðarinnar, eitthvað sem hún gat ekki í Las Vegas. Kemur fram sem gestaleikari í seríu níu og Grissom hittir hana aftur í þættinum ''One to Go'' í [[Costa Rica]] skóginum. Snéri aftur í seríu 10 og í þætti "Family Affair" kemur fram að Grissom og Sara eru gift.<ref>[http://www.reuters.com/article/televisionNews/idUSTRE56J08H20090720]</ref> * '''CSI Stig 3: Greg Sanders''' ([[Eric Szmanda]]) fyrrverandi DNA rannsóknarmaður á rannsóknarsofunni. Greg byrjaði þjálfun í vettvangsvinnu í þættinum "Who Shot Sherlock?", og varð fullgildur CSI á endanum. Er hálfgerð orðabók þegar kemur að DNA og snefilgreiningum. Í þættinum "Play with Fire" þá slasast hann í sprengingu sem gerist á rannsóknarstofunni. Síðan í þættinum "Fannysmackin" þá er hann illa barinn af ungum unglingspiltum eftir að reyna bjarga fórnarlambi. Greg er skáti og hefur skrifað bók um sögu Las Vegas, sem kemur oft fyrir þegar verið er að rannsaka mál tengt "Gömlu Las Vegas" þegar hún var rekin af mafíunni. Verður CSI 3 í þættinum "19 Down". * '''CSI Stig 2: Morgan Brody''' ([[Elisabeth Harnois]]) er fyrrverandi meðlimur CSI LAPD deildarinnar og gengur til liðs við CSI Las Vegas deildina í byrjun seríu 12. Hún er dóttir undirfótgetans Conrad Ecklies. * '''Yfirréttarlæknir: Dr. Albert "Al" Robbins''' ([[Robert David Hall]]) er yfir dánarstjóri Las Vegas lögreglunnar. Kemur fyrst fram í þættinum "Who Are You?" og verður reglulegur frá seríu 3. Er giftur og á þrjú börn. Náinn vinur Gil Grissoms og eftir brottför hans, þá myndaði hann samskonar samband við Ray Langston. Er einnig góður vinur Davið Phillips, aðstoðarréttarlæknisins. Hefur tvo plastfætur sem hann fékk eftir slys þegar hann var að grafa upp gólf á vettvangi glæps; þessi fötlun er dregin frá leikaranum sjálfum Rober David Hall, sem missti fót sinn í bílslysi. * '''Efnatæknifræðingur: David Hodges''' ([[Wallace Langham]]) er efnatæknifræðingur sem kom frá [[Los Angeles]]. Framkoma Hodges er oft skopleg, þó að flestir finnast hann andstyggilegur og pirrandi. Kom fyrst fram í þættinum "Recipe for Murder" en hefur verið reglulegur frá þættinum "Dead Doll". Náði einu sinni að fá alla tæknimennina í deildinni til þess að vinna að '''The Miniature Killer''' málinu, með því að finna mikilvæga vísbendingu. Hodges er líka annálaður fyrir gott nef fyir lykt og er fær um að greina mörg efnasambönd bara út frá lyktinni. Er rænt ásamt móður sinni í þættinum ''Malice in Wonderland'' í seríu 12. * '''LVPD Rannsóknarfulltrúi: Kapteinn James "Jim" Brass''' ([[Paul Guilfoyle]]) var yfirmaður LV CSI og er frá [[New Jersey]]. Var færður yfir í rannsóknarlögregluna í þættinum "Cool Change" og vinnur mikið með CSI liðinu. Dóttir hans, '''Ellie''' á við vandamál að stríða í seríu 2, hún er fíkniefnaneytandi og vændiskona í Los Angeles. Kom það fram í þættinum "Ellie" að hann er ekki líffræðilegur faðir Ellie. Í þættinum "Bang Bang" Brass er skotinn tvisvar af Willy Cutler '''Currie Graham''' eftir að hafa sannfært hann að sleppa kvenngísli. Í enda þáttarins "Built to Kill", þá má sjá hann á tattú stofu hafa dagsetningu skotárasinnar setta á sig við sárið. Hefur aldrei verið sakaður um að vera "mild lögregla" og hefur sýnt lítið tillit til regla gegnum árin. Í þættinum "Who and What", eftir að FBI '''Jack Malone''' ýtir höfði grunaða á borðið, Brass kemur inn og tekur hann af og segir "Ef þú vilt flytja hann til Gitmo, gjörðu svo vel. Í þessu húsi förum við eftir reglunum". * '''Aðstoðar réttarlæknir: David Phillips''' ([[David Berman]]) (gælunafn "Super Dave") er aðstoðar réttarlæknir til yfirréttarlæknisins Al Robbins. Hefur hann fengið áskipað gælunafn eftir að hafa bjargað lífi fórnarlambs við krufningu. Vegna vinnu sinnar, þá er lítið sem slær hann út af laginu. Í fyrsta seríunum, þá var hann oft stríddur fyrir litla reynslu í samskiptum. David giftist í sjöundu seríunni og eiginkonan finnst gaman að heyra allt sem tengist vinnunni. Í seríu átta, þá koma fram vísbendingar að eiginkonan sé að reyna breyta útliti hans. Í seríu níu þá framkvæmir hann sína fyrstu krufningu sem sýnir hæfni hans. * '''Eiturefnafræðinguri/DNA tæknifræðingur: Henry Andrews''' ([[Jon Wellner]]) er eiturefnafræðingur og DNA tæknifræðingur sem vinnur á næturvaktinni. Vann áður á dagvatkinni en var oft fluttur til af Ecklie áður en hann festist á næturvaktinni. === Fyrrverandi persónur === * '''CSI Stig 2: Riley Adams''' ([[Lauren Lee Smith]]) er fyrrverandi [[St.Louise]] lögreglukona sem varð CSI. Hún varð annars stigs CSI í Las Vegas,kom í staðinn fyrir Warrick Brown. Kom fyrst fram í þættinum "Art Imitates Life", framdi hún endurlífgun á stráki og náði að lífga hann við. Riley hefur sýnt persónulegan áhuga í einu máli "Miscarriage of Justice" þegar hún var að tala við konu þar sem maður hennar hafði drepið sjálfan sig, ekki er vitað hvað gerðist í fortíð Riley en svo virðist sem hún hefur tengingu með ekkjunni. Í þættinum "No Way Out", hún og Ray Langston eru haldin í gíslingu í framhaldi af skotárás í nágrenni, Riley nær að að afvopna hinn grunaða og leyfa þeim að ganga í burtu ómeidd. Leikkonan Lauren Lee Smith mun ekki koma tilbaka í næstu seríu af CSI, samkvæmt framleiðslustjóranum Naren Shankar frá 27.júlí 2009 og segir að ákvörðunin að láta Smith fara og persónu hennar vera "tillfinningarlegt málefni hvernig hópurinn náði saman"[http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2009/07/lauren-lee-smith-leaves-csi.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090925184517/http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2009/07/lauren-lee-smith-leaves-csi.html |date=2009-09-25 }} * '''DNA rannsóknarmaður: Wendy Simms''' ([[Liz Vassey]]) vann í San Francisco, Kaliforníu áður en hún fluttist til Las Vegas til þess að taka við DNA stöðinni í "Secrets and Flies." Í þættinum "Lab Rats," þá hjálpar hún David Hodges að rannsaka The Miniature Killer. Báðar persónurnar hafa átt í samfelldri keppni sem er talið skyggja á gagnvæmt aðdráttarafl þeirra. Hodges kvartar að Simms sé að reyna að taka yfir öllu og að hún sé "of flott" fyrir rannsóknarstofuna. Simms móðgar Hodges með því að kalla hann "furðustrák" og "rolu" en metur mikils hversu ítarlegur hann er í rannsóknum. Wendy virðist vera smá klaufi og hefur orðstír af sér fyrir að vera klunnaleg í vinnunni. Wendy og Dr. Robbins eiga ágreining vegna skemmdra blóð sönnunargagna í, "Let It Bleed." Wendy lék hlutverk í sjálfstæðri hryllingsmynd þar sem hún lék stúlku sem var skorin í tvennt af manni með keðjusög. Hodges finnur fyrir aðdráttarafli hennar en er jafn hræddur um að samband á vinnustað myndi ekki leiða til góðss. Leikkonan Liz Vassey var gerð að aðalleikara í tíundu seríu en yfirgaf CSI í lok seríu 11. * '''CSI Stig 3 Yfirmaður næturvaktarinnar: Dr. Gilbert "Gil" Grissom''' ([[William Petersen]]) var yfirmaðurinn Las Vegas CSI næturvaktarinnar og rannsóknar skordýrafræðingur með gráðu í líffræði frá UCLA. Þekktur fyrir að vera nákvæminn og skipulagður vísindamaður, ásamt því að vera sérvitur og dulur. Í þættinum "Way To Go" kom fram að hann var í sambandi með Söru Sidle og bað hann hennar í þættinum "The Case of the Cross-Dressing Carp". Persónan Grissom er lítiðlega byggt á réttarrannsóknarmanninum (Daniel Holstein). Leikarinn William Petersen var talinn hafa gert samning um að vera í seríu níu, en Associated Press sagði frá því að Petersen myndi yfirgefa þátinn sem regluleg persóna í seríu níu, þar sem hann vildi leggja meiri áherslu á feril sinn á sviði. Hann mun vera gestaleikari í þættinum þegar á þarf. Í lokasenu þáttarins "One to Go" þá sést þegar hann hittir kærustu sína Söru Sidle í regnskóginum í Costa Rica þar sem þau kyssast<ref name="scifimarg">{{cite web |url=http://sci-fi-online.50megs.com/2006_Interviews/06-04-10_MargHelgenberger.htm |title=Interview with Marg Helgenberger |accessdate=2008-05-15 |year=2006 |publisher=Sci-Fi Online |archive-date=2009-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090818010258/http://sci-fi-online.50megs.com/2006_Interviews/06-04-10_MargHelgenberger.htm |url-status=dead }}</ref><ref name=CNNquit>{{cite web |url=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/TV/07/16/petersen.csi.ap/index.html |title=William Petersen's run on 'CSI' coming to end |accessdate=2008-07-16 |author=Associated Press |authorlink=Associated Press |date=2008-07-15 |work=CNN.com |archive-date=2008-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720072024/http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/TV/07/16/petersen.csi.ap/index.html |url-status=dead }}</ref> * '''CSI Stig 3: Warrick Brown''' ([[Gary Dourdan]])var hljóð-vídeó sérfræðingur. Warrick var fæddur og uppalinn í Las Vegas og með gráðu í efnafræði frá UNLV. Aðalhliðin sem oftast sást var að hann var spilafíkill á batavegi, sem var mjög erfitt fyrir hann þar sem hann vinnur í Las Vegas. Holly Gribbs var drepin í fyrsta þættinum, á meðan hann var að veðja í staðinn fyrir að fylgjast með henni. Warrick missti næstum því vinnuna út af þessu, en Grissom kom honum til bjargar og studdi hann í því að komast yfir fíknina. En árátta hans var ein af ástæðu þess að liðinu var skipt upp í seríu fimm. Hann giftist í seríu sex and skildi svo í seríu átta. Persónan kom ekki aftur í seríu níu þar sem Gary Dourdan og CBS náði ekki saman um samning. Í þættinum "For Gedda" Warrick Brown er skotinn til bana; sem var staðfest í fyrsta þætti seríu níu, þátturinn "For Warrick" sýnir að hann var drepinn af undirfógetanum '''Jeff McKeen''', byrjunarsenan sýnir þegar Warrick deyr í örmum Grissom og fram kemur að hann eigi son. <ref name="gdleaves">{{cite work |title=Dourdan moves on from ’CSI’ |url=http://news.bostonherald.com/track/star_tracks/view.bg?articleid=1087184 |publisher=[[Boston Herald]] |date=2008-04-15 |accessdate=2008-05-15 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> * '''LVPD Rannsóknarfulltrúi: Sofia Curtis''' ([[Louise Lombard]]) var CSI sem varð hluti af liði Grissom um miðja seríu fimm, vegna ákvörðunar aðstoðaryfirmannns stofunnar, '''Conrad Ecklie'''. Stuttu eftir þá pælir hún í að segja upp eftir þessa niðurlægingu. Í seríu sex þá breytir hún um feril og verður rannsóknarfulltrúi. Sofia kom fram nokkrum sinnum í seríu fimm og varð svo regluleg í seríu sjö. Í þættinum "Dead Doll" kemur fram að leikkonan Louise Lombard var skráð sem "sérstakur gestaleikari". * '''CSI Stig 2: Dr.Raymond Langston''' ([[Laurence Fishburne]]) kemst í samband við CSI liðið vegna morðrannsóknar og slæst í hópinn sem Stig 1 CSI. Langston vann einu sinni á sjúkrahúsi þar sem samstarfsmaður hans drap 27 sjúklinga. Í "The Grave Shift" þá á hann erfitt með að höndla starfið, í "No Way Out" þá er hann tekinn sem gísl sem afleiðing af skotárás í nágrenninu, í "Mascara" þá er einn af nemendum hans drepinn og í enda "All In," þarf Langston að skjóta og drepa morðingja til að verja sjálfan sig. Samkvæmt framleiðslustjóranum Carol Mendelsohn, í byrjun seríu 10, þá er Ray að útskrifsast sem byrjandi til að verða CSI 2 og hefur hann notað allt líf sitt til að taka hvern einasta kúrs og námskeið sem hann gat, í raunverunni að verða sá CSI sem Gil Grissom sá í honum.[http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_tv/2009/08/csi-fishburne-petersen.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090809054218/http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_tv/2009/08/csi-fishburne-petersen.html |date=2009-08-09 }}. Í lok seríu 10 þá er Langston stunginn af Ray Haskell sem hann drepur í lok seríu 11. Yfirgefur ''CSI'' og flytur til Baltimore til að búa með fyrrverandi eiginkonu sinni eftir árásina sem þau verða fyrir af hendi Ray Haskell. * '''CSI Stig 3 Yfirmaður/Aðstoðaryfirmaður næturvaktarinnar: Catherine Willows''' ([[Marg Helgenberger]]) er fyrrverandi yfirmaður næturvaktarinnar á deildinni. Var henni boðin sú staða eftir afsögn Gil Grissom í þættinum "One to Go". Á eina dóttur, '''Lindsey Willows''' (Kay Panabaker), og átti stormasamt samband við fyrrum eiginmann sinn '''Eddie Willows''' (Timothy Carhart) áður en hann var myrtur í þættinum "Lady Heather´s Box". Samband hennar við föður sinn, '''Sam Braun''' (Scott Wilson), hafði áhrif á sum rannsóknarmál hennar. Í þættinum "Built to Kill" er Braun drepinn og deyr í örmum Catherine´s. Catherine var skelfingu lostin að hafa verið valdur að sprenginu í rannsóknarstofunni þar sem Greg Sanders dó næstum því. Borgaði námið sitt með því að vera strippdansari. Persóna hennar er lítt byggð á CSI Yolanda McCleary<ref name="scifimarg"/>. Yfirgefur ''CSI'' til að vinna hjá alríkislögreglunni. == Þáttaraðir == === Fyrsta þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (1. þáttaröð)}} === Önnur þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (2. þáttaröð)}} === Þriðja þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (3. þáttaröð)}} === Fjórða þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (4. þáttaröð)}} === Fimmta þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (5. þáttaröð)}} === Sjötta þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (6. þáttaröð)}} === Sjöunda þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (7. þáttaröð)}} === Áttunda þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (8. þáttaröð)}} === Níunda þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (9. þáttaröð)}} === Tíunda þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (10. þáttaröð)}} === Ellefta þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (11. þáttaröð)}} === Tólfta þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (12. þáttaröð)}} === Þrettánda þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (13. þáttaröð)}} == Viðtökur == Fyrir 2001 tímabilið ákvað CBS að færa CSI, ásamt Survivor yfir á fimmtudaga með því endaði yfirráð NBC á þessum tíma, þar sem NBC hafði haft vinsæla þætti sýnda (eins og [[Friends]] og [[Will & Grace]]), en þeir gátu ekki keppt við CSI. CBS varð ein mest horft á sjónvarpsstöðin í Bandaríkjunum , þar sem CSI var sá þáttur sem mest var horft á tímabilið 2002-2003<ref name="bbc">{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/tv_and_radio/3049577.stm | title=US crime drama tops Friends | publisher=BBC | accessdate=2006-09-16}}</ref>, og sá mest-skrifaði þáttur sem horft var á fimm tímabil í röð, frá 2002-2003 til 2006-2007. Lokaþátturinn í tímabilinu 2004-2005 var leikstýrt af [[Quentin Taratino]] og hét "Grave Danger", 35 milljónir áhorfenda horfðu á þann 4. maí 2005, tvisvar sinnum meira en þátturinn sem kom næst<ref>{{cite web |url=https://www.csifiles.com/news/210505_03.shtml |title="CSI: Miami" & Original CSI Break Ratings Records |accessdate=2008-05-15 |author=2005-05-21 |publisher=CSI Files.com/Variety}}</ref><!-- , making it one of the most watched shows in history--> === Viðbrögð almennings === Vinsældir CSI hefur leitt til myndunar vefsíðna, internet vettvang fyrir umræður og mjög mikil aðdáenda-myndefni. Þann 27. september 2007 eftir 8 seríur, var lítil stytta af skrifstofu Gil Grissom (sem hann sjálfur var að byggja í seríu sjö) sett til sölu á eBay. Uppboðið endaði 7. október, þar sem styttan var seld fyrir 1.944.228 milljónir og var ágóðinn gefinn National CASA Association af CBS. <ref>[http://cgi.ebay.com/ws/eBayISAPI.dll?ViewItem&rd=1&item=280154305542&ssPageName=STRK:MESC:IT&ih=018 CBS CSI Gil Grissom’s rare office replica TV prop] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011004258/http://cgi.ebay.com/ws/eBayISAPI.dll?ViewItem&rd=1&item=280154305542&ssPageName=STRK:MESC:IT&ih=018 |date=2007-10-11 }}Sótt 2007-10-22.</ref> Grasrótar herferð var sett af stað í ágúst 2007, vegna orðróma að Jorja Fox væri að yfirgefa þáttinn.<ref>[http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Csi-Hunt-New/800019261 "Is CSI On the Hunt for a New Jorja Fox?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016221406/http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Csi-Hunt-New/800019261 |date=2007-10-16 }}, TVGuide.com. Sótt 2007-11-06.</ref> Var hún skipulögð á netinu gegnum Your Tax Dollars At Work. Margir af þeim nítján þúsund meðlimum gáfu pening í málstaðinn, safnaðist allt að 997.040 þúsund í gjafir og atriði handa CBS framleiðslustjórum og framleiðendum CSI og höfundunum. Meðal annars var send brúðkaupsterta til Carol Mendelsohn, 192 súkkulaðihjúpuð skordýr með skilaboðinu ''CSI án Söru pirrar okkur'' til Naren Shankar og flugvél sem flaug yfir Universal Studio í Los Angeles nokkrum sinnum með borða sem á stóð ''Fylgdu sönnunargögnunum haldið Jorja Fox í CSI'' <ref>[http://www.dollarsforsense.net/updates.php Campaign Updates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220141041/http://www.dollarsforsense.net/updates.php |date=2009-02-20 }} Sótt 2007-11-06.</ref><ref>[http://www.dollarforsense.com/Flyover.html Flyover pictures and videos] Sótt 2007-11-06.</ref>. Önnur mótmæli voru að senda framleiðundunum dollar, til þess að bjarga samningi Fox ''einn dollar í einu''. Eftir 16. október 2007 hafði meira en 20.000 bréf með pening eða skeyti verið send til Universal Studio og höfuðstöðva CBS í New York frá allt að 49 löndum síðan herferðin byrjaði, þann 29. september 2007. <ref>[http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Exclusive-Csi-Boss/800024964?forumID=700000049& "CSI Boss Vows Jorja Fox is 'Coming Back'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205160422/http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Exclusive-Csi-Boss/800024964?forumID=700000049& |date=2008-12-05 }}, TVguide. Sótt 2007-11-06.</ref> <ref>[http://www.sptimes.com/2007/10/16/Tv/_CSI__fan_says_losing.shtml "'CSI' fan says losing Sara would be a crime"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018015213/http://www.sptimes.com/2007/10/16/Tv/_CSI__fan_says_losing.shtml |date=2007-10-18 }}. Sótt 2007-11-06.</ref> <ref>[http://hollywoodinsider.ew.com/2007/10/csis-launch-sav.html "'CSI' Fans Launch Save Jorja Fox Campaign"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011204653/http://hollywoodinsider.ew.com/2007/10/csis-launch-sav.html |date=2007-10-11 }}, EW.com. Sótt 2007-11-06.</ref> Fox og Mendelsohn ákváðu að gefa peninginn til CASA, ríkissamtök sem styðja og auglýsa réttartalsmenn fyrir misþyrmt eða yfirgefin börn. <ref>[https://www.csifiles.com/news/011107_02.shtml "Fans donate to charity"], CSI Files. Sótt 15. janúar 2008. </ref> === Gagnrýni vegna ofbeldis og kynferðislegs þema === ''CSI'' hefur oft verið gagnrýndur fyrir djarft grafísk ofbeldi, myndir og kynferðislegt innihald. CSI serían og systurþættirnir hafa ýtt á þau takmörk sem má sýna í sjónvarpi <ref>{{cite web | url=http://www.mensnewsdaily.com/archive/newswire/news2004/1104/111704-csi-toy.htm | title=Pro-Family Group Outraged Over CSI "Toy" | publisher=Men's News Daily | accessdate=2006-10-14 | archive-date=2021-04-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210421213727/http://mensnewsdaily.com/archive/newswire/news2004/1104/111704-csi-toy.htm/ | url-status=dead }}</ref>. Serían hefur sýnt marga þætti tengda kynlífsdýrkun og öðrum formum af kynferðislegri ánægju (dæmi: persónan Lady Heather, atvinnu dómína). Flestar seríur CSI hafa flokkast hátt á meðal þátta sem eru vondir fyrir fjölskylduna samkvæmt Parents Television Council <ref>{{cite web|url=http://www.parentstv.org/ptc/publications/reports/top10bestandworst/2002/main.asp|title=Top 10 Best and Worst Shows on Primetime Network TV 2001-2002|publisher=Parents Television Council|accessdate=2007-06-03|archive-date=2007-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609011639/http://www.parentstv.org/PTC/publications/reports/top10bestandworst/2002/main.asp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.parentstv.org/ptc/publications/reports/top10bestandworst/2004/main.asp|title=Top 10 Best and Worst Shows on Primetime Network TV 2003-2004|publisher=Parents Television Council|accessdate=2007-06-03|archive-date=2012-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120527194146/http://www.parentstv.org/ptc/publications/reports/top10bestandworst/2004/main.asp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.parentstv.org/ptc/publications/reports/top10bestandworst/2005/main.asp|title=Top 10 Best and Worst Shows on Primetime Network TV 2004-2005|publisher=Parents Television Council|accessdate=2007-06-03|archive-date=2012-08-17|archive-url=https://www.webcitation.org/69zPaU8MY?url=http://www.parentstv.org/ptc/publications/reports/top10bestandworst/2005/main.asp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite paper | title = What Are Your Children Watching? | version = | publisher = [[Parents Television Council]] | date = 2007-10-29 | url = http://www.parentstv.org/PTC/publications/reports/top10bestandworst/2007/WAYCW2007.pdf | format = PDF | accessdate = 2007-11-03 | archive-date = 2007-12-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071202100512/http://www.parentstv.org/PTC/publications/reports/top10bestandworst/2007/WAYCW2007.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.parentstv.org/ptc/publications/reports/top10bestandworst/2003/main.asp|title=Top 10 Best and Worst Shows on Primetime Network TV 2002–2003|publisher=Parents Television Council|accessdate=2007-06-03|archive-date=2004-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20040807180541/http://www.parentstv.org/PTC/publications/reports/top10bestandworst/2003/main.asp|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.parentstv.org/ptc/publications/reports/top10bestandworst/2006/main.asp|title=Top 10 Best and Worst Shows on Primetime Network TV 2005–2006|publisher=Parents Television Council|accessdate=2007-06-03|archive-date=2012-08-17|archive-url=https://www.webcitation.org/69zPbBrnR?url=http://www.parentstv.org/ptc/publications/reports/top10bestandworst/2006/main.asp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | last = Bowling | first = Aubree | authorlink = | authors = | title = Best and Worst TV Shows of the Week | work = ParentsTV.org | publisher = [[Parents Television Council]] | date = 2002-10-10 | url = http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2002/101002.asp | archiveurl = https://web.archive.org/web/20051016191616/http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2002/101002.asp | archivedate = 2005-10-16 | doi = | accessdate = 2007-06-28 }}</ref><ref>{{cite web | last = Bowling | first = Aubree | authorlink = | coauthors = | title = Worst TV Show of the Week - CSI | work = ParentsTV.org | publisher = [[Parents Television Council]] | date = 2003-04-27 | url = http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2003/0427worst.asp | archiveurl = https://web.archive.org/web/20050408103625/http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2003/0427worst.asp | archivedate = 2005-04-08 | doi = | accessdate = 2007-06-28 }}</ref><ref>{{cite web | last = Monaco | first = Carl | authorlink = | authors = | title = Worst TV Show of the Week - CSI on CBS | work = ParentsTV.org | publisher = [[Parents Television Council]] | date = 2003-10-30 | url = http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2003/1030worst.asp | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060831190818/http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2003/1030worst.asp | archivedate = 2006-08-31 | doi = | accessdate = 2007-06-28 }}</ref><ref>{{cite web | last = Bowling | first = Aubree | authorlink = | authors = | title = CSI - Worst Family TV Show of the Week | work = ParentsTV.org | publisher = [[Parents Television Council]] | date = 2004-11-01 | url = http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2004/1101worst.asp | archiveurl = https://web.archive.org/web/20050914202343/http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2004/1101worst.asp | archivedate = 2005-09-14 | doi = | accessdate = 2007-06-28 }}</ref><ref>{{cite web | last = Bowling | first = Aubree | authorlink = | authors = | title = CSI - Worst Family TV Show of the Week | work = ParentsTV.org | publisher = [[Parents Television Council]] | date = 2004-11-21 | url = http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2004/1121worst.asp | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070504012636/http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2004/1121worst.asp | archivedate = 2007-05-04 | doi = | accessdate = 2007-06-28 }}</ref><ref name="ptc200502">{{cite web | last = Bowling | first = Aubree | authorlink = | authors = | title = CSI: Crime Scene Investigation - Worst Family TV Shows of the Week | work = ParentsTV.org | publisher = [[Parents Television Council]] | date = 2005-02-20 | url = http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2005/0220worst.asp | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070813002639/http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2005/0220worst.asp | archivedate = 2007-08-13 | doi = | accessdate = 2007-06-28 }}</ref>. PTC hefur sagt ákveðna CSI þætti vera með þeim verstu sem til eru. Ásamt því að PTC hefur valið þáttinn "King Baby" vera sá mest móðgandi þáttur vikunnar, <ref name="ptc200502"/> þetta hefur leitt PTC til að byrja herferð til þess að leggja inn kvartanir til FCC vegna þáttarins; til þessa árið 2007 hafa 13.000 meðlimir PTC kvartað til FCC vegna þáttarins. <ref>[http://www.parentstv.org/PTC/action/CSI/content.htm CSI Content] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218181418/http://www.parentstv.org/PTC/action/CSI/content.htm |date=2008-12-18 }} Sótt 28. nóvember 2007.</ref> <ref>[http://www.parentstv.org/PTC/fcc/Complaints.asp Broadcast Indecency Campaign] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070503021051/http://www.parentstv.org/PTC/fcc/Complaints.asp |date=2007-05-03 }} Sótt 28. nóvember 2007</ref> PTC hefur einnig beðið Clorox um að taka auglýsingar sýnar úr CSI og [[CSI: Miami]] vegna þess hversu ofbeldisfullir þættirnir eru. <ref>{{cite press release | title = PTC Tells Clorox to Clean Up its Advertising | publisher = [[Parents Television Council]] | date = 2006-11-15 | url = http://www.parentstv.org/PTC/publications/release/2006/1115.asp | accessdate = 2007-08-27 | archive-date = 2007-09-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930215851/http://www.parentstv.org/PTC/publications/release/2006/1115.asp |url-status=dead }}</ref> === Viðbrögð lögregluembætta === Önnur gagnrýni sem þátturinn hefur orðið fyrir er lýsing þáttarins á lögregluaðgerðum, sem sumir telja að sé ekki í raunveruleikanum <ref>{{cite news | url=http://www.aic.gov.au/services/careers/csi.html | title=The Real CSI | author=Ross MacDowell | publisher=Australian Sunday Herald | accessdate=2006-10-14 | archive-date=2006-09-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060918000000/http://www.aic.gov.au/services/careers/csi.html |url-status=dead }}</ref>. Til að mynda taka persónurnar ekki aðeins þátt í rannsókninni á vettvangninum, heldur taka þær einnig þátt í áhlaupum, eltingarleikjum og handtökum, yfirheyrslum á grunuðum og leysa málin, sem vanalega falla undir rannsóknarfulltrúana ekki CSI starfsmenn. Þó að sumir rannsóknarfulltrúar eru skráðir sem CSIs, þá er það mjög sjaldan í raunveruleikanum. Það er talið óviðeigandi og ólíklegt verklag að leyfa CSI starfsmönnum að vera viðrinna í rannsóknarvinnu þar sem það gæti gert lítið úr þeirri hlutdrægni sem vísindasönnunargögn gefa og þar að auki mynda það vera tímafrekt. CSI hefur samskonar einkenni og breski sjónvarpsþátturinn, "Silent Witness". Borgirnar norður af Las Vegas og Henderson, og aðliggjandi bæjarumdæmi og sýslur, myndu aldrei leyfa Las Vegas lögreglunni eða fyrirtækjum að koma og vinna í þeirra umdæmi, nema þegar glæpurinn hafi verið framinn í báðum umdæmunum. Þar að auki myndu CSI sem vinna fyrir LVMPD ekki ferðast milli annarra sýsla eins og Nye County, eða Pahrump eða annarra staða í Nevada, þar sem hver sýsla hefur mismunandi lög hvað varðar lögreglu. Sumar lögreglur og saksóknarar hafa gagnrýnt þáttinn fyrir að gefa almenning vitlausa mynd af því hvernig lögreglan rannsakar glæpi. Fórnarlömb og fjölskyldur þeirra eru farnar að vænta þess að fá svör við aðferðum eins og DNA greiningu og fingrafara greiningu, á meðan í raunveruleikanum geta þannig sönnunargögn tekið nokkra daga eða vikur. Saksóknarar taka einnig fram að hlutföll sakfellinga í málum þar sem lítil áþreifanleg sönnunargögn hafa minnkað, er það vegna áhrifa frá CSI á kviðdómendur <ref>{{cite news | url=http://www.usatoday.com/news/nation/2004-08-05-csi-effect_x.htm | title='CSI effect' has juries wanting more evidence | publisher=USA Today |date=2004-08-05}}</ref>. Samt sem áður eru ekki allar lögregludeildir krítsískar á þáttinn, margir CSI rannsakendur hafa verið mjög ánægðir með hversu mikil áhrif þátturinn hefur haft og eru mjög glaðir með þessa nýju frægð. === Lesbíu, samkynheigð, tvíkynhneigð og trans málefni === Þetta samfélag hefur gagnrýnt þáttinn fyir neikvæða lýsingu á þeim <ref>{{cite web| url=http://www.glaad.org/action/al_archive_detail.php?id=324| title=CSI Sensationalizes Transgender Lives| accessdate=2007-07-16| publisher=[[GLAAD]]| archive-date=2007-09-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20070929102652/http://www.glaad.org/action/al_archive_detail.php?id=324|url-status=dead}}</ref>. Þrátt fyrir almenna ónægju, þá hefur þátturinn "Ch-Ch-Changes" í seríu 5 fengið mjög jákvæða umfjöllun frá trans fólki sérstaklega<ref name="afterellen1">{{cite web | url=http://www.afterellen.com/TV/2005/5/csi.html | title=CSI's Mixed Track Record on LGBT Characters | author=Malinda Lo | accessdate=2006-10-01 | publisher=After Ellen | archive-date=2006-10-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061019020504/http://www.afterellen.com/TV/2005/5/csi.html |url-status=dead }}</ref>. Ásamt því að þátturinn "Iced" í seríu 5 hefur sýnt samkynhneigða persónu sem var ekki fórnarlamb eða glæpamaður, heldur nágranni fórnarlambs <ref name="afterellen1"/>. == Verðlaun og tilnefningar == ===ASCAP Film and Television Music verðlaunin=== * 2013: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían. * 2009: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían. * 2006: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían. ===Academy of Science Fiction, Fantasy & Horror Films=== * 2005: Tilnefndur sem besta sjónvarpsserían. * 2004: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían. ===American Cinema Editors=== * 2011: Tilnefndur fyri bestu klippinguna fyrir ''Pilot'' – Alex Mackie og Alec Smight. ===American Society of Cinematographers=== * 2010: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Family Affair'' – Christian Sebaldt. * 2009: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''For Gedda'' – Nelson Cragg. * 2008: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Ending Happy'' – James L. Carter. * 2007: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Killer'' – Nathan Hope. * 2006: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Who Shot Sherlock'' – Nathan Hope. * 2005: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Down the Drain'' – Nathan Hope. * 2003: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Snuff'' – Michael Barrett. * 2003: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Fight Night'' – Frank Byers. * 2002: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Alter Boys'' – Michael Barrett. ===Art Directors Guild=== * 2004: Tilnefndur fyrir bestu leikmyndahönnunina – Richard Berg, Tim Eckel og Debra Wilbur ===BMI Film & TV verðlaunin=== * 2013: Verðlaun fyrir bestu tónlistina - Pete Townshend. * 2009: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – Pete Townshend. * 2008: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – Pete Townshend. * 2005: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – Pete Townshend og John M. Keane. * 2004: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – John M. Keane og Pete Townshend. * 2003: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – John M. Keane og Pete Townshend. * 2002: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – John M. Keane og Pete Townshend. * 2001: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – John M. Keane og Pete Townshend. ===California on Location verðlaunin=== * 2008: Verðlaun sem besti tökustaðsstjóri ársins – Paul Wilson. * 2003: Verðlaun sem besta framleiðslufyrirtæki ársins – CBS Production. ===Casting Society of America=== * 2001: Verðlaun sem leikaravalstjóri í dramaseríu – apríl Webster. ===Cinema Audio Society=== * 2008: Verðlaun fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''Living Doll'' – Michael Fowler, Yuri Reese og William Smith. * 2006: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''Grave Danger: Part 2'' – Yuri Reese, William Smith og Michael Fowler. * 2004: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''Grissom Versus The Volcano'' – Yuri Reese, William Smith og Michael Fowler. * 2003: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''Fight Night'' – Yuri Reese, William Smith og Michael Fowler. * 2002: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''Caged'' – Yuri Reese, William Smith og Michael Fowler. * 2001: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''Crate and Burial'' – Larry Benjamin, Ross Davis, Grover B. Helsley og Michael Fowler. ===Edgar Allan Poe verðlaunin=== * 2006: Tilnefndur fyrir besta sjónvarpshandrit fyrir ''A Bullet Runs Through It: Part 1 og 2'' – Richard Catalani og Carol Mendelsohn. * 2006: Tilnefndur fyrir besta sjónvarpshandrit fyrir ''Grave Danger'' – Anthony E. Zuiker, Carol Mendelsohn, Naren Shankar og [[Quentin Tarantino]]. ===Emmy verðlaunin=== * 2010: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Family Affari'' – Christian Sebaldt. * 2010: Verðlaun fyrir bestu sjónrænubrellu í sjónvarpsseríu fyrir ''Family Affair'' – Sabrina Arnold, Rik Shorten, Steven Meyer, Derek Smith, Christina Spring, Joshua Cushner, Thomas Bremer, Mark R. Byers og Zachariah Zaubi. * 2009: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''For Warrick'' – James L. Carter. * 2009: Tilnefndur fyrir bestu gerviförðunina í sjónvarpsseríu, míniseríu, eða kvikmynd fyrir ''A Space Oddity'' – Matthew W. Mungle, Clinton Wayne, Melanie Levitt og Tom Hoerber. * 2009: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna fyrir ''Mascara'' – Mace Matiosian, Ruth Adelman, Jivan Tahmizian, David F. Van Slyke, Troy Hardy, Joseph T. Sabella og James Bailey. * 2008: Tilnefndur fyrir bestu förðunina í stakri-myndavél fyrir seríu (ekki-gervi) fyrir ''Dead Doll'' – Melanie Levitt, Tom Hoerber, Clinton Wayne og Matthew W. Mungle. * 2008: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna fyrir ''Cockroaches'' – Mace Matiosian, Ruth Adelman, Jivan Tahmizian, David F. Van Slyke, Chad J. Hughes, Joseph T. Sabella, Zane D. Bruce og Troy Hardy. * 2007: Verðlaun fyri besta hljóðmix í grín-dramaseríu fyrir ''Living Doll'' – Michael Fowler, Yuri Reese og William Smith. * 2007: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Built to Kill: Part 1'' – Michael Slovis. * 2007: Tilnefndur fyrir bestu förðun (ekki-gervi) fyrir ''Fannysmackin'' – Melanie Levitt, Tom Hoerber, Matthew W. Mungle og Clinton Wayne. * 2007: Tilnefndur fyrir bestu tónlistarblöndun í dramseríu fyrir ''Law of Gravity'' – John M. Keane. * 2007: Tilnefndur fyrir bestu gerviförðunina í seríu, míniseríu eða kvikmynd fyrir ''Living Legand'' – Melanie Levitt, Tom Hoerber, Matthew W. Mungle og Clinton Wayne. * 2006: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Gum Drops'' – Michael Slovis. * 2006: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix fyrir ''A Bullet Runs Through It'' – Yuri Reese, William Smith og Michael Fowler. * 2006: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna fyrir ''A Bullet Runs Through It'' – Mace Matiosian, Ruth Adelman, David F. Van Slyke, Jivan Tahmizian,, Mark Allen, Troy Hardy, Zane D. Bruce og Joseph T. Sabella * 2005: Tilnefndur sem besti leikstjóri í dramaseríu fyrir ''Grave Danger – [[Quentin Taratino]]. * 2005: Tilnefndur fyrir bestu förðunina (ekki-gervi) fyrir ''Ch-Changes'' – Melanie Levitt, Matthew W. Mungle, Perri Sorel og Pam Phillips. * 2005: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í stakri-myndavél fyrir seríu fyrir ''Down the Drain'' – Michael Fowler, Yuri Reese og William Smith. * 2005: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu fyrir ''Down the Drain'' – Mace Matiosian, Ruth Adelman, Jivan Tahmizian, David F. Van Slyke, Todd Niesen, Christine H. Luethje, Joseph T. Sabella og Zane D. Bruce. * 2004: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna í stakri-myndavél fyrir seríu fyrir ''XX'' – Frank Byers. * 2004: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2004: Tilnefndur fyrir bestu förðunina (ekki-gervi) fyrir ''Assume Nothing & All For Our Country'' – Nicholas Pagliaro, John Goodwin, Melanie Levitt og Jackie Tichenor. * 2004: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í stakri-myndavél fyrir seríu fyrir ''Grissom vs. The Volcano'' – Yuri Reese, William Smith og Michael Fowler. * 2003: Verðlaun fyrir bestu hljóðklippingu fyrir ''Fight Night'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Ruth Adelman, Jivan Tahmizian, Sheri Ozeki, Joseph T. Sabella og Zane D. Bruce. * 2003: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2003: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Marg Helgenberger]]. * 2003: Tilnefndur fyrir bestu förðunina (ekki-gervi) fyrir ''Lady Heather´s Box'' – Nicholas Pagliaro, Melanie Levitt, John Goodwin og Jackie Tichenor. * 2003: Tilnefndur fyrir bestu gerviförðunina fyrir ''Got Murder'' – John Goodwin og Jacie Tichenor. * 2003: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í stakri-myndavél fyrir seríu fyrir ''Revenge Is Best Served Cold'' – Yuri Reese, William Smith og Michael Fowler. * 2002: Verðlaun fyrir bestu förðunina (ekki-gervi) fyrir ''Slaves of Las Vegas'' – Nicholas Pagliaro, John Goodwin og Melanie Levitt. * 2002: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2002: Tilnefndur fyrir bestu gerviförðunina fyrir ''Overload'' – John Goodwin. * 2002: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í stakri-myndavél fyrir seríu fyrir ''Primum Non Nocere'' – Michael Fowler, Yuri Reese og William Smith. * 2002: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna fyrir ''Chasing the Bus'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Ruth Adelman, Jivan Tahmizian, Sheri Ozeki, Zane D. Bruce og Joseph T. Sabella. * 2001: Tilnefndur fyrir bestu liststjórnunina í stakri-myndavél fyrir seríu fyrir ''Friends And Lovers''. * 2001: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Marg Helgenberger]]. * 2001: Tilnefnd fyrir bestu kvikmyndaklippingu fyrir ''Pilot'' – Alex Mackie og Alec Smight. * 2001: Tilnefnd fyrir bestu hljóðklippinguna fyrir ''35K OBO'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Jivan Tahmizian, Ruth Adelman, Stan Jones, Zane D. Bruce og Joseph T. Sabella. ===Environmental Media verðlaunin=== * 2011: Verðlaun fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Fracked''. ===Genesis verðlaunin=== * 2006: Verðlaun sem besta dramaserían fyrir ''Unbearable''. ===Golden Globe verðlaunin=== * 2004: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[William Petersen]]. * 2004: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2003: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Marg Helgenberger]]. * 2002: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Marg Helgenberger]]. * 2002: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2001: Tilnefndur sem besta dramaserían. ===Image verðlaunin=== * 2011: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Laurence Fishburne]]. * 2010: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Laurence Fishburne]]. * 2010: Tilnefndur fyrir bestu leikstjórn í dramaseríu fyrir ''Coup de Grace'' – Paris Barclay. * 2009: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Laurence Fishburne]]. * 2008: Tilnefndur fyrir bestu leikstjórn í dramaseríu fyrir ''Meet Market''. * 2007: Tilnefndur sem besti leikari í aukahluterki í dramaseríu - [[Gary Dourdan]]. * 2007: Tilnefndur fyrir besta sjónvarpshandrit í dramaseríu fyrir ''Killer'' – Naren Shankar. * 2006: Verðlaun sem besti leikari í aukahluterki í dramaseríu – [[Gary Dourdan]]. * 2005: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Gary Dourdan]]. * 2004: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Gary Dourdan]]. * 2003: Verðlaun sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Gary Dourdan]]. ===Logie verðlaunin=== * 2005: Tilnefndur sem vinsælasta erlenda sjónvarpsserían. * 2004: Verðlaun sem vinsælasta erlenda sjónvarpsserían. ===Monte-Carlo TV Festival=== * 2012: Verðlaun sem besta dramaserían. * 2011: Verðlaun sem besta dramaserían. * 2010: Verðlaun sem besta dramaserían. * 2008: Verðlaun sem besta dramaserían. * 2007: Verðlaun sem besta dramaserían. * 2006: Verðlaun sem besta dramaserían. ===Motion Picture Sound Editors=== * 2013: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu tónlistarformi fyrir ''It Was A Very Good Year'' - Troy Hardy. * 2011: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu tónlistarformi fyrir ''Unshockable'' - Troy Hardy. * 2010: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''Mascara'' - Mace Matiosian, Jivan Tahmizian og Ruth Adelman. * 2010: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu tónlistarformi fyrir ''Mascara'' - Troy Hardy. * 2010: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu hljóðbrelluformi og Foley í sjónvarpi fyrir ''Mascara'' - Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Ruth Adelman, James Bailey og Joseph T. Sabella. * 2009: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''Bull'' – Mace Matiosian, Ruth Adelman og Jivan Tahmizian. * 2009: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu hljóðbrelluformi og Foley í sjónvarpi fyrir ''Bull'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Chad Hughes, David Van, Joseph T. Sabella og James Bailey. * 2008: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''Cockroaches'' – Mace Matiosian, Jivan Tahmizian og Ruth Adelman. * 2008: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu hljóðbrelluformi og Foley í sjónvarpi fyrir ''Cockroaches'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Chad J. Hughes, Zane D. Bruce og Joseph T. Sabella. * 2007: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''Fanny Smackin'' – Mace Matiosian, Ruth Adelman og Jivan Tahmizian. * 2006: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í löngu tónlistarformi fyrir ''Grave Danger: Part 1 og 2'' – Christine H. Luethje. * 2006: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í löngu hljóðbrelluformi og Foley fyrir ''Grave Danger'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, William Smith, Zane D. Bruce, Joseph T. Sabella, Shane Bruce og Jeff Gunn. * 2006: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu tónlistarformi fyrir ''Snakes'' – Christine H. Luethje. * 2006: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu hljóðbrelluformi og Foley í sjónvarpi fyrir ''A Bullett Runs Through It'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Mark Allen, William Smith, Zane D. Bruce, Joseph T. Sabella, Shane Bruce og Jeff Gunn. * 2005: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í tónlist fyrir ''No Humans Involved'' – Christine H. Luethje. * 2005: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í stuttu talformi og ADR fyrir ''Down the Drain'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Ruth Adelman, Jivan Tahmizian, Todd Niesen og Yuri Reese. * 2005: Tilnefndur fyrir besti hljóðklippingu í stuttu hljóðbrelluformi og Foley fyrir ''Down the Drain'' – Mace Matiosian og David F. Van Slyke. * 2004: Verðlaun fyrir bestu hljóðklippingu fyrir hljóðbrellu og Foley fyrir ''Grissom Vs The Volcano'' – Mace Matiosian og David F. Van Slyke. * 2003: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í talformi og ADR fyrir ''Fight Night'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Ruth Adelman og Jivan Tahmizian. * 2003: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í hljóðbrelluformi og Foley fyrir ''Fight Night'' – Mace Matiosian og David F. Van Slyke. * 2002: Verðlaun fyrir bestu hljóðklippingu fyrir hljóðbrellu og Foley fyrir ''35k OBO'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Ruth Adelma, Jivan Tahmizian. * 2001: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu fyrir hljóðbrellu og Foley fyrir ''Pilot'' – Mace Matiosian, David Rawlinson og David F. Van Slyke. ===National Television verðlaunin=== * 2004: Tilnefndur sem vinsælasta dramaserían. ===PGA verðlaunin=== * 2005: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2004: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2003: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2002: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2001: Verðlaun sem besta dramaserían. ===People´s Choice verðlaunin=== * 2013: Tilnefndur sem uppáhalds glæpadramaserían. * 2012: Tilnefndur sem uppáhalds glæpadramaserían. * 2009: Tilnefndur sem uppáhalds dramaserían. * 2008: Tilnefndur sem uppáhalds dramaserían. * 2007: Tilnefndur sem uppáhalds dramaserían. * 2006: Verðlaun sem uppáhalds dramaserían. * 2005: Verðlaun sem uppáhalds dramaserían. * 2004: Verðlaun sem uppáhalds dramaserían. * 2003: Verðlaun sem uppáhalds dramaserían. ===Satellite verðlaunin=== * 2003: Verðlaun sem besta dramaserían. * 2002: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[William Petersen]]. * 2002: Tilnefndur sem besta leikkona í dramaseríu – [[Marg Helgenberger]]. ===Screen Actors Guild verðlaunin=== * 2005: Verðlaun sem besti leikhópur í dramaseríu. * 2004: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu. * 2003: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu. * 2002: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu. ===TP de Oro, Spain=== * 2009: Tilnefndur sem besta erlenda serían. * 2007: Tilnefndur sem besta erlenda serían. * 2006: Tilnefndur sem besta erlenda serían. * 2004: Verðlaun sem besta erlenda serían. * 2003: Verðlaun sem besta erlenda serían. ===TV Guide verðlaunin=== * 2001: Verðlaun sem besta nýja serían. * 2001: Tilnefndur sem besti leikari í nýrri seríu – [[William Petersen]]. * 2001: Tilnefndur sem besta leikkona í nýrri seríu – [[Marg Helgenberger]]. ===TV Quick verðlaunin=== * 2006: Verðlaun sem besta alþjóðlega sjónvarpsserían. ===Teen Choice verðlaunin=== * 2010: Verðlaun sem besti andstæðingurinn – [[Justin Bieber]]. * 2006: Tilnefndur sem besti leikari – [[George Eads]]. ===Television Critics Association verðlaunin=== * 2002: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2001: Tilnefndur sem besta nýja serían. * 2001: Tilnefndur sem besta dramaserían. ===Visual Effects Society verðlaunin=== * 2010: Verðlaun sem besti þátturinn fyrir opnunar senuna í ''10.01'' – Steven Meyer, Derek Smith, Christina Spring og Zachariah Zaubi. * 2010: Verðlaun fyrir auka sjónbrellu í þætti fyrir opnunar senuna í ''10.01'' – Sabrina Arnold, Steven Meyer, Rik Shorten og Derek Smith. ===Writers Guild of America=== * 2006: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Grave Danger'' – Anthony E. Zuiker, Carol Mendelsohn, Naren Shankar og Quentin Tarantino. * 2002: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Blood Drops'' – Ann Donahue og Tish McCarthy. ===Young Artist verðlaunin=== * 2009: Tilnefnd sem besta unga gestaleikkonan – Joey King. * 2003: Verðlaun sem besta unga gestaleikkonan – Sara Paxton. == Útgáfa == === Bækur === {| class="wikitable" |- ! Titill !! Höfundur !! Útgáfudagur |- |''Double Dealer'' || Max Allan Collins || nóvember 2001 |- |''Sin City'' || Max Allan Collins || október 2002 |- |''Cold Burn'' || Max Allan Collins || apríl 2003 |- |''Body of Evidence'' || Max Allan Collins || nóvember 2003 |- |''Grave Matters'' || Max Allan Collins || október 2004 |- |''Binding Ties'' || Max Allan Collins || apríl 2005 |- |''Killing Game'' || Max Allan Collins || nóvember 2005 |- |''Snake Eyes'' || Max Allan Collins || september 2006 |- |''In Extremis'' || Ken Goddard || október 2007 |- |''Nevada Rose'' || Jerome Preisler || júní 2008 |- |''Headhunter'' || Greg Cox || október 2008 |- |''Brass In Pocket'' || Jeff Mariotte || ágúst 2009 |- |''The Killing Jar'' || Donn Cortez || nóvember 2009 |- |''Blood Quantum'' || Jeff Mariotte || febrúar 2010 |- |''Dark Sundays'' || Donn Cortez || maí 2010 |- |''Skin Deep'' || Jerome Preisler || ágúst 2010 |- |''Shock Treatment'' || Greg Cox || nóvember 2010 |- |''The Burning Season'' || Jeff Mariotte || júní 2011 |} === DVD útgáfa === ==== Svæði 1 ==== {| class="wikitable" border="1" |- !DVD Nafn !! Þæ# !! Útgáfudagur |- | Öll fyrsta serían || align="center"|23 || 25. mars, 2003 |- | Öll önnur serían || align="center"|23 || 2. september, 2003 |- | Öll þriðja serían || align="center"|23 || 30. mars, 2004 |- | Öll fjórða serían || align="center"|23 || 12. október, 2004 |- | Öll fimmta serían || align="center"|25 || 29. nóvember, 2005 |- | Öll sjötta serían || align="center"|24 || 14. nóvermber, 2006 |- | Öll sjöunda serían || align="center"|24 || 20. nóvember, 2007 |- | Öll áttunda serían || align="center"|17 || 14. október, 2008 |- | Öll níunda serían || align="center"|24 || 1. september, 2009* |- | Öll tíunda serían || align="center"|23 || 28. september, 2010 |- | Öll ellefta serían || align="center"|22 || 27. september, 2011 |- | Öll tólfta serían || align="center"|22 || 26. september, 2012 |- | Öll þrettánda serían || align="center"|22 || 17. september, 2013 |} ''*Serían 9 var gefin út í Bandaríkjunum 1. september. Kanadíska útgáfan er sett 22. september <ref>http://www.amazon.ca/CSI-Season-9/dp/B002I9TYSA/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=dvd&qid=1252264596&sr=8-1</ref>'' ==== Svæði 2 ==== {| class="wikitable" |- !DVD nafn !! Útgáfudagur |- | Sería 1 | 1 mars, 2010* |- | Sería 2 | 1 mars, 2010* |- | Sería 3 | 1 mars, 2010* |- | Sería 1–3 | 23 ágúst, 2004 |- | Sería 4 | 1 mars, 2010* |- | Sería 1–4 | 12 desember, 2005 |- | Sería 5 | 1 mars, 2010* |- | Sería 1–5 | 2 október, 2006 |- | Grave Danger Taratino þættirnir | 10 október, 2005 |- | Sería 6 | 1 mars, 2010* |- | Sería 7 | 1 mars, 2010* |- | Sería 8 | 1 mars, 2010* |- | Sería 1–8 | 26 október, 2009 |- | Sería 9 | 1 mars, 2010 |- | Sería 10 | 27 febrúar, 2011 |- | Sería 11 | 30 apríl, 2012 |- | Sería 12 | 1 júlí, 2013 |} * *Endurútgáfa sem heil sería. Seríur 1–8 voru gefnar út í tveim hlutum milli 2003 og 2009. ==== Svæði 4 ==== {| class="wikitable" border="1" |- !rowspan="2"| DVD Nafn !! colspan="3"| Útgáfu dagur |- !Heil sería !! Hluti 1 !! Hluti 2 |- |Sería 1 | 27. nóvember, 2003 | 21. október, 2002 | 9. apríl, 2003 |- |Sería 2 | 28. október, 2004 | 27. október, 2003 | 30. mars, 2004 |- |Sería 3 | 4. október, 2005 | 18. mars, 2005 | 13. september, 2005 |- |Sería 4 | 8. nóvember, 2006 | 12. maí, 2006 | 17. ágúst, 2006 |- |Sería 5 | 24. janúar, 2007 | útgefið | útgerfið |- |Grave Danger – Tarantino þættirnir | colspan="3"| 6. júní, 2007 |- |Sería 6 | 5. desember, 2007 | útgefið | útgefið |- |Sería 7 | 3. desember, 2008 | útgefið | útgefið |- |Sería 8 | 15. júlí, 2009 | útgefið | útgefið |- |Sería 9 | 2. júní, 2010 | útgefið | útgefið |- |Sería 10 | 3. ágúst, 2011 | útgefið | útgefið |- |Sería 11 | 6. júní, 2012 | | |} == Tengt efni == * [[CSI]] * [[CSI: Miami]] * [[CSI: NY]] == Tilvísanir == {{reflist|2}} == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál= en|titill= CSI: Crime Scene Investigation|mánuðurskoðað= 10. september|árskoðað= 2009}} * {{imdb title|0247082|CSI: Crime Scene Investigation}} * [http://www.cbs.com/primetime/csi/ Heimasíða CSI: Crime Scene Investigation á CBS sjónvarpsstöðinni] == Tenglar == {{commonscat}} * {{imdb title|0247082|CSI: Crime Scene Investigation}} * [http://www.cbs.com/primetime/csi/ Heimasíða CSI: Crime Scene Investigation á CBS sjónvarpsstöðinni] * [http://www.csi-official.co.uk/ Breska Heimasíða CSI: Crime Scene Investigation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181111072828/http://www.csi-official.co.uk/ |date=2018-11-11 }} * [http://www.tvguide.com/tvshows/csi-crime-scene/100100 CSI: Crime Scene Investigation á TVGuide.com síðunni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090908041917/http://www.tvguide.com/tvshows/csi-crime-scene/100100 |date=2009-09-08 }} {{gæðagrein}} [[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]] m0v5yvhgu96kkt62fhno54xbzfo09yt 0 80702 1979864 1779657 2026-09-23T01:54:16Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979864 wikitext text/x-wiki {{Leikari | name = Eric Szmanda | image = Eric Szmanda.jpg | imagesize = 250px | caption = Eric Szmanda | birthdate = {{Fæðingardagur og aldur|1975|7|24}} | location = [[Milwaukee]] í [[Wisconsin]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | birthname = Eric Kyle Szmanda | yearsactive = 1999 - | notable role = '''Greg Sanders''' í [[CSI: Crime Scene Investigation]] }} '''Eric Kyle Szmanda''' (fæddur [[24. júlí]] [[1975]]) er bandarískur [[leikari]] sem erþekktastur fyrir hlutverk sitt sem '''Greg Sanders''' í ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]''. == Einkalíf == Szmanda er fæddur og uppalinn í [[Milwaukee]] í [[Wisconsin]] og er af pólskum ættum. Útskrifaðist hann frá ''American Academy of Dramatic Arts'' í Pasadena.<ref>{{Cite web |url=http://www.tvguide.com/celebrities/eric-szmanda/bio/189919 |title=TV Guide - Eric Szmanda |access-date=2009-10-17 |archive-date=2009-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090302083601/http://www.tvguide.com/celebrities/eric-szmanda/bio/189919 |url-status=dead}}</ref> Szmanda er mikill aðdáendi '''Marilyn Manson'''. Árið 2003 kom hann fram í tónlistarmyndbandi Mansons við lagið „Saint“ ásamt Asia Argento, sem leikstýrði einnig. Myndbandið hefur aldrei verið frumsýnt í Bandaríkjunum. Í fyrstu myndinn sem hann vann við, framleiðandinn bað um að hann skipti um nafn. Szmanda er aðdáandi hljómsveitarinnar [[Sigurrós]]ar. Nafnið hans er borið fram sem „Amanda“ með „z“. Eric Szmanda styrkir bandarísku herferðina fyrir [[Búrma]] og hefur hann ferðast til [[Taíland]]s til þess að sjá aðstæður flóttamanna sem hafa flúið Búrma.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/images/2007/06/20070614172518eric_szmanda_maesot070606_416.jpg |title=Geymd eintak |access-date=2009-10-17 |archive-date=2008-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815001503/http://www.bbc.co.uk/worldservice/images/2007/06/20070614172518eric_szmanda_maesot070606_416.jpg |url-status=dead }}</ref> == Ferill == === Sjónvarp === Fyrsta sjónvarpshlutverk Szmanda var árið 1999 í sjónvarpsmyndinni ''Dodge´s City''. Frá 1998-1999 lék hann Jacob Resh í ''The Net''. Hefur hann síðan 2000 leikið eitt af aðalhlutverkunum í [[CSI: Crime Scene Investigation]] sem Greg Sanders. === Kvikmyndir === Fyrsta kvikmyndahlutverk Szmanda var árið 2000 í ''Big Time''. Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við ''The Rules of Attraction'', ''Little Athens'' og ''Shadow of Fear''. == Kvikmyndir og sjónvarpsþættir == {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Kvikmyndir |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Ár ! style="background: #CCCCCC;" | Kvikmynd ! style="background: #CCCCCC;" | Hlutverk ! style="background: #CCCCCC;" | Athugasemd |- |1999 |''Dodge´s City'' |Johnny Dodge |Sjónvarpsmynd |- |2000 |''Big Time'' |Avery | |- |2000 |''True Vinyl'' |Billy Thompson | |- |2000 |''100 Girls'' |Sam <br> Tölvunörd | |- |2002 |''The Rules of Attraction'' |NYU kvikmyndastúdent | |- |2003 |[[CSI: Crime Scene Investigation]] |Greg Sanders |Tölvuleikur <br> Talaði inn á |- |2004 |''CSI: Crime Scene Investigation – Dark Motives'' |Rannsóknarmaðurinn Greg Sanders |Tölvuleikur <br> Talaði inn á |- |2005 |''Little Athens'' |Derek | |- |2005 |''Snow Wonder'' |Luke |Sjónvarpsmynd |- |2006 |''CSI: 3 Dimensions of Murder'' |Greg Sanders |Tölvuleikur <br> Talaði inn á |- |2007 |''CSI: Crime Scene Investigation – Hard Evidence'' |Greg Sanders |Tölvuleikur <br> Talaði inn á |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Sjónvarp |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Ár ! style="background: #CCCCCC;" | Titill ! style="background: #CCCCCC;" | Hlutverk ! style="background: #CCCCCC;" | Athugasemd |- |1998-1999 |''The Net'' |Jacob Resh |13 þættir |- |2000 |''Oh Baby'' |Brent |Þáttur: What It Should Be and What It is |- |2000 |''Zoe, Duncan, Jack & Jane'' |Max |Þáttur: A Midsummer Night´s Nightmare |- |2000 |''FreakyLinks'' |Eli |Þáttur: Subject: Edith Keeler Must Die |- |2001 |''Three Sisters'' |Dave |Þáttur: The Faculty Party |- |2001 |''The Division'' |Mark |3 þættir |- |2000- til dags |[[CSI: Crime Scene Investigation]] |Greg Sander |250 þættir |} == Verðlaun og tilnefningar == '''Screen Actors Guild verðlaunin''' *2005: Verðlaun sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir [[CSI: Crime Scene Investigation]] *2004: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir [[CSI: Crime Scene Investigation]] *2003: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir [[CSI: Crime Scene Investigation]] *2002: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir [[CSI: Crime Scene Investigation]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál = en|titill = Eric Szmanda|mánuðurskoðað = 17. október|árskoðað = 2009}} * http://www.imdb.com/name/nm0844172/bio == Tenglar == * [http://www.cbs.com/primetime/csi/bio/eric_szmanda/bio.php Eric Szmanda Bio at CBS - CSI: Crime Scene Investigation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225104705/http://www.cbs.com/primetime/csi/bio/eric_szmanda/bio.php |date=2009-02-25 }} * {{imdb name|id=844172|name=Eric Szmanda}} [[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsleikarar|Szmanda, Eric]] [[Flokkur:Bandarískir leikarar|Szmanda, Eric]] [[Flokkur:CSI|Szmanda, Eric]] [[Flokkur:Fólk frá Milwaukee, Wisconsin|Szmanda, Eric]] [[Flokkur:Leikarar frá Wisconsin|Szmanda, Eric]] {{fe|1975|Szmanda, Eric}} 91oio4hsop7qebevz2k84mhbn77xgms 0 81038 1979824 1387112 2026-09-22T20:39:57Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979824 wikitext text/x-wiki '''Annáll''' er [[heimild]] þar sem tíðindi eru rakin frá ári til árs (eða degi til dags, eða viðburðir eru raktir í tímaröð á annan hátt). Annálar eiga rætur að rekja til rómverskrar sagnaritunar. Íslendingar byrjuðu að rita annála mjög snemma, líklega um leið og [[ritöld]] hófst. Íslenskum annálum má skipta í tvo flokka, annars vegar eru fornannálarnir, sem rekja atburði frá upphafi Íslandsbyggðar og fram á [[15. öld]], eða þar til ritun [[Nýi annáll|Nýja annáls]] lýkur [[1430]]. Við það er oft bætt [[Gottskálksannáll|Gottskálksannál]], sem nær til [[1578]], en fyrri hluti hans er byggður á eldri annálum sem eru glataðir en síðari hlutinn er samtímaheimild. Þeir annálar sem varðveittir eru munu raunar margir vera byggðir á eldri annálum sem ekki eru lengur til. Fremst í elstu íslensku annálunum er oft langur bálkur um erlenda atburði frá því fyrir [[landnámsöld]], sem er útdráttur úr erlendum annálum. Einnig er oft getið um erlend tíðindi á síðari tímum. Hlé varð á annálaritun að mestu þar til [[Björn Jónsson á Skarðsá]] hóf að skrifa [[Skarðsárannáll|Skarðsárannál]], sem ætlað var að brúa bilið frá því um 1430 fram á daga höfundarins. Fyrri hluta annálsins byggði Björn á munnlegum og skriflegum heimildum, en annállinn er samtímaheimild um atburði frá því um [[1600]] til [[1640]]. Annálaritun fór mjög í vöxt á 17. og 18. öld og er til fjöldi annála frá þeim tíma, sem flestir eru kenndir við ritunarstað sinn en aðrir við höfunda. Sumir ná aðeins yfir fáein ár, aðrir spanna marga áratugi. Annálarnir eru mismunandi traustir en eru oft helsta eða eina heimildin um ýmsa atburði, einkum á fyrri annálatímanum. == Útgáfur == * [[Gustav Storm]] (útg.): ''Islandske Annaler indtil 1578''. Christiania 1888. — Ljósprentað 1977. [http://da2.uib.no/cgi-win/WebBok.exe?slag=lesbok&bokid=island1 Netútgáfa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609082947/http://da2.uib.no/cgi-win/WebBok.exe?slag=lesbok&bokid=island1 |date=2007-06-09 }} * ''Annálar 1400–1800'' 1-6, Reykjavík 1922–1987. Lykilbók 1–2, Reykjavík 1998 og 2002. [[Flokkur:Saga Íslands]] rmiposx93pp5tt7vi6nzp6evtt5iwpz 0 85544 1979862 1905726 2026-09-23T01:11:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 3 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979862 wikitext text/x-wiki {{Leikari | name = Eddie Cibrian | image = | imagesize = | caption = | birthdate = {{Fæðingardagur og aldur|1973|06|16}} | location = [[Burbank]] [[Kalifornía]], [[Bandaríkin]] | birthname = Edward Bryan Cibrian | yearsactive = 1993 - | notable role = Jesse Cardoza í [[CSI: Miami]]<br> Russell Varon í Invasion <br> Jimmy Doherty í Third Watch }} '''Edward Bryant „Eddie“ Cibrian''' (fæddur [[16. júní]] [[1973]]) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í ''Invasion'', ''Third Watch'' og [[CSI: Miami]]. == Einkalíf == Cibrian er einkabarn og er af kúbönskum-amerískum uppruna.<ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/life/television/news/2008-04-23-ugly-betty_N.htm|title='Betty' spices up its salon, stories and guest stars|date=2008-04-23|publisher=usatoday.com}}</ref> Byrjaði leikferil sinn 12 ára gamall, þegar hann lék í Coca-Cola auglýsingu. Eftir vinsældir auglýsingarinnar, kom Cibrian fram í nokkrum auglýsingum. Þegar hann byrjaði í menntaskóla þá ákvað hann að setja leiklistarferil sinn á hilluna til þess að elta uppi hina ástríðu sína – íþróttir, og meðan hann var við nám við UCLA fótboltaprógrammið, meiðsli á fyrsta ári hans setti hann til hliðar og því ákvað hann að snúa sér að leiklistarferli sínum aftur. Í maí 2001 giftist Cibrian, Brandi Glanville en með henni á hann tvö börn.<ref>{{cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20300969,00.html|title=Eddie Cibrian Is 'Committed to Being a Devoted Father'|last=Chiu|first=Alexis|date=2009-08-29|publisher=people.com|accessdate=2009-08-28|archive-date=2009-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090829223156/http://www.people.com/people/article/0,,20300969,00.html|url-status=dead}}</ref> Skildu þau í júlí-ágúst 2009, eftir að uppkomst að Cibrian hafði átt ástarsamband við hina giftu samleikonu sína úr Northern Lights myndinni, LeAnn Rimes.<ref>{{cite web|url=http://www.usmagazine.com/news/married-leann-rimes-in-steamy-affair-with-costar-2009173|title=EXCLUSIVE: Married LeAnn Rimes Having Steamy Affair With Sexy Costar|date=2009-03-17|publisher=usmagazine.com|access-date=2010-03-02|archive-date=2009-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20090901012747/http://www.usmagazine.com/news/married-leann-rimes-in-steamy-affair-with-costar-2009173|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.usmagazine.com/news/eddie-cibrians-wife-leaves-him-over-affairs-2009217|title=EXCLUSIVE: Eddie Cibrian's Wife Confirms She's Left Him Over Affairs.|date=2009-07-21|publisher=usmagazine.com|access-date=2010-03-02|archive-date=2009-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090815031641/http://www.usmagazine.com/news/eddie-cibrians-wife-leaves-him-over-affairs-2009217|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20299630,00.html|title=LeAnn Rimes and Eddie Cibrian Take Their Love to the Links|last=Pernilla|first=Cedenheim|date=2009-08-21|publisher=people.com|accessdate=2009-08-28|archive-date=2009-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090826093126/http://www.people.com/people/article/0%2C%2C20299630%2C00.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|url = http://www.people.com/people/article/0,,20300202,00.html|publisher = People|title = 'Eddie Cibrian's Wife Sensed Attraction Between Husband & LeAnn Rimes'|date = August 25 2009|accessdate = August 28 2009|archive-date = 2009-09-05|archive-url = https://web.archive.org/web/20090905082441/http://www.people.com/people/article/0,,20300202,00.html|url-status=dead}}</ref> Í apríl 2011 þá giftist Cibrian, LeAnn Rimes í Kaliforníu.<ref>{{cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20484223,00.html|title=LeAnn Rimes and Eddie Cibrian Are Married!|work=[[People (magazine)|People]]|accessdate=April 23, 2011|archive-date=apríl 25, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110425220309/http://www.people.com/people/article/0%2C%2C20484223%2C00.html|url-status=dead}}</ref> == Ferill == Cibrian kom fljótlega fram í nokkrum auglýsingum og stuttu á eftir, kom hann fram í, Kids Killing Kids. Þetta leiddi til þess að hann fékk hlutverk í The Young and the Restless og eftir það í þáttum á borð við: The Bold and the Beautiful, Baywatch Nights, Beverly Hills, 90210, Sabrina the Teenage Witch, Saved by the Bell: The College Years og Sunset Beach. Cibrian lék einnig í sjónvarpsmyndum á borð við: Logan's War: Bound by Honor, Jackie's Back og í sjónvarps míníseríunni In the Beginning. Helstu kvikmyndirnar sem hann hefur leikið í eru: Living Out Loud, Say It Isn't So, But I'm a Cheerleader, The Cave og Not Easily Broken. Árið 2006, þá varð Cibrian hluti af sjónvarpsseríunni ''Vanished'' um miðja seríuna.<ref>{{cite web|url=http://www.tvguide.com/news/Gale-Harold-Vanished-8388.aspx|title=Find Out Why Gale Harold Vanished!|last=Ausiello|first=Michael|date=2006-10-04|publisher=tvguide.com|accessdate=21 November 2009|archive-date=2009-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090525034906/http://www.tvguide.com/news/Gale-Harold-Vanished-8388.aspx|url-status=dead}}</ref> Seríunni var hætt við eftir aðeins níu þætti.<ref>{{cite web|url=http://www.variety.com/article/VR1117954038.html?categoryid=14&cs=1&query=vanished|title=Fox extends 'Death's' life|last=Adalain|first=Josef|date=2006-11-16|publisher=variety.com|accessdate=21 November 2009|archive-date=2009-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090923131137/http://www.variety.com/article/VR1117954038.html?categoryid=14&cs=1&query=vanished|url-status=dead}}</ref> Næsta ár eftir, var hann ráðinn til þess að leika Jason Austin í ósýndum þætti af ''Football Wives'', bandaríska útgáfan af breska þættinum .<ref>{{cite web|url=http://www.tvguide.com/news/exclusive-samantha-snags-8352.aspx|title=Exclusive: Samantha Who? Snags Eddie Cibrian, Lost's Sanchez|last=Ausiello|first=Michael|date=2007-09-27|publisher=tvguide.com|accessdate=21 November 2009|archive-date=2009-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20091026023204/http://www.tvguide.com/news/Exclusive-Samantha-Snags-8352.aspx|url-status=dead}}</ref> Cibrian hefur átt gestahlutverk í ''Samantha Who?'', ''Dirty Sexy Money'' og ''Ugly Betty''. Lék Jesse Cardoza í ''[[CSI: Miami]]'' frá 2009-2010.<ref>{{cite news | author=Matt Mitovich | title=CSI: Miami Gets Hotter as Eddie Cibrian Joins Cast | url=http://www.tvguide.com/News/CSI-Miami-Cibrian-1007232.aspx | work=TV Guide Online | date=24 June 2009 | accessdate=2009-06-25 | archive-date=2009-06-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090626224950/http://www.tvguide.com/News/CSI-Miami-Cibrian-1007232.aspx |url-status=dead }}</ref> == Kvikmyndir og sjónvarp == {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Kvikmyndir |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Ár ! style="background: #CCCCCC;" | Kvikmynd ! style="background: #CCCCCC;" | Hlutverk ! style="background: #CCCCCC;" | Athugasemd |- |1988 |Living Out Loud |Nuddari | |- |1999 |But I´m a Cheerleader |Rock | |- |2001 |Say It Isn´t So |Jack Mitchelson | |- |2005 |The Cave |Tyler McAllister | |- |2009 |Not Easily Broken |Brock Houseman | |- |2012 |Good Deeds |John | |- |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Sjónvarp |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Ár ! style="background: #CCCCCC;" | Titill ! style="background: #CCCCCC;" | Hlutverk ! style="background: #CCCCCC;" | Athugasemd |- |1993 |Save by the Bell: The College Years |Húsvörður |Þáttur: Screech Love <br> óskráður á lista |- |1994-1996 |The Young and the Restless |Matt Clark |ónefndir þættir |- |1995 |CBS Schoolbreak Special |Sterkur maður |Þáttur: Kids Killing Kids |- |1996 |[[Beverly Hills, 90210]] |Casey Watkins |Þáttur: Here We Go Again |- |1996 |Sabrina, the Teenage Witch |Darryl |Þáttur: Dream Date |- |1996-1997 |Baywatch Nights |Griff Walker |34 þættir |- |1998 |Sunset Beach: Shockwave |Cole Deschanel |Sjónvarpsmynd |- |1998 |Logan´s War: Bound by Honor |Logan Fallon |Sjónvarpsmynd |- |1999 |3deep |Eddie |Sjónvarpsmynd |- |1997-1999 |Sunset Beach |Cole Deschanel |377 þættir |- |2000 |In the Beginning |Joseph |Sjónvarpsmynd |- |2001 |Citizen Baines |Curtis Daniel |Þáttur: A Day Like No Other |- |2003 |The Street Lawyer |Michael Brock |Sjónvarpsmynd |- |2005 |Tilt |Edward ´Eddie´ Towne |9 þættir |- |1999-2005 |Third Watch |Jimmy Doherty |92 þættir |- |2005-2006 |Invasion |Russell Varon |22 þættir |- |2006 |Vanished |Alríkisfulltrúinn Daniel Lucas |7 þættir |- |2007 |Football Wives |Jason Austin |Sjónvarpsmynd |- |2007 |[[Criminal Minds]] |Joe Smith |Þáttur: In Name and Blood |- |2007 |Dirty Sexy Money |Sebastion Fleet |Þáttur: The Game |- |1991 |Murder in High Places |Wilhoite |Sjónvarpsmynd |- |2007 |Samantha Who? |Kevin |2 þættir |- |2008 |Ugly Betty |Þjálfarinn Diaz |7 þættir |- |2008 |The Starter Wife |Rannsóknarfulltrúinn Eddie La Roche |3 þættir |- |2009 |Northern Lights |Nate Burns |Sjónvarpsmynd |- |2009 |Washington Field |SA Tommy Diaz |Sjónvarpsmynd |- |2010 |Healing Hands |Buddy Hoyt |Sjónvarpsmynd |- |2009-2010 |[[CSI: Miami]] |Jesse Cardoza |25 þættir |- |2010-2011 |Chase |Ben Crowley |3 þættir |- |2011 |The Playboy Club |Nick Dalton |7 þættir |- |2012 |Rizzoli & Isles |Dennis Rockmond |2 þættir |- |2012 |For Better or Wore |Chris |Þáttur: The Grand Old Opera |} == Verðlaun og tilnefningar == ===ALMA verðlaunin=== *2002: Tilnefndur sem besti leikari í sjónvarpsseríu fyrir [[Third Watch]]. *2000: Tilnefndur sem nýjasti leikarinn í dramaseríu fyrir [[Third Watch]]. ===Soap Opera Digest verðlaunin=== *1999: Tilnefndur sem heitasta karlstjarnan fyrir [[Sunset Beach]]. *1998: Tilnefndur sem besti ungi leikari fyrir [[Sunset Beach]]. == Tlvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál= en|titill= Eddie Cibrian|mánuðurskoðað= 2. mars|árskoðað= 2010 }} * http://www.cbs.com/primetime/csi_miami/bio/eddie_cibrian/bio.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304140330/http://www.cbs.com/primetime/csi_miami/bio/eddie_cibrian/bio.php |date=2010-03-04 }} * {{imdb name|=0004827}} == Tenglar == {{commonscat}} * {{imdb name|=0004827}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar|Cibrian, Eddie]] {{fe|1973|Cibrian,Eddie}} i4jni7czy9uptpawe54d823azonoxm1 0 85718 1979879 1863074 2026-09-23T08:08:01Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979879 wikitext text/x-wiki {{Breiðskífa | Nafn = Home | Gerð = Breiðskífa | Tónlistarmaður = [[Dixie Chicks]] | Forsíða = Dixie Chicks Home.jpg | Bakhlið = | Stærð = 150px | Texti = | Bakgrunnur = Orange | Gefin út = 27. ágúst 2002 | Tónlistarstefna = [[Kántrítónlist]] | Lengdmín = 51 | Lengdsek = 42 | Útgáfufyrirtæki = [[Columbia Records|Columbia]] | Upptökustjóri = Dixie Chicks, [[Lloyd Maines]] | Gagnrýni = *[[Allmusic]] 4,5/5 [http://www.allmusic.com/album/r601380 tengill] *[[Rolling Stone]] 2/5 [http://www.rollingstone.com/artists/dixiechicks/albums/album/128498/review/6067980/home?rating=11 tengill] *[[Entertainment Weekly]] (A) [http://www.ew.com/ew/article/0,,338302,00.html tengill] *[[PopMatters]] (Favorable) [http://www.popmatters.com/music/reviews/d/dixiechicks-home.shtml tengill] | Síðasta breiðskífa =''[[Fly]]''<br />(1999) | Þessi breiðskífa ='''''Home'''''<br />(2002) | Næsta breiðskífa =''[[Top of the World Tour: Live]]''<br />(2003) | }} '''''Home''''' er sjötta hljóðversplata [[Bandaríkin|bandarísku]] [[hljómsveit]]arinnar [[Dixie Chicks]]. Hún kom út [[27. ágúst]] [[2002]]. Á henni er að finna meiri skírskotun í [[bluegrass]] heldur en á tveimur undangengnum plötum sveitarinnar, ''[[Fly]]'' og ''[[Wide Open Spaces]]''. == Lagalisti == # „[[Long Time Gone]]“ ([[Darrell Scott]]) – 4:10 # „[[Landslide (lag)|Landslide]]“ ([[Stevie Nicks]]) – 3:50 # „[[Travelin' Soldier]]“ ([[Bruce Robison]]) – 5:43 # „Truth No. 2“ ([[Patty Griffin]]) – 4:28 # „White Trash Wedding“ (Martie Maguire, Natalie Maines, Emily Robison) – 2:21 # „A Home“ ([[Maia Sharp]], [[Randy Sharp]]) – 4:56 # „More Love“ (Gary Nicholson, [[Tim O'Brien (musician)|Tim O'Brien]]) – 5:07 # „I Believe in Love“ (Maguire, Maines, [[Marty Stuart]]) – 4:14 # „Tortured, Tangled Hearts“ (Maguire, Maines, Stuart) – 3:40 # „Lil' Jack Slade“ ([[Terri Hendrix]], Maguire, [[Lloyd Maines]], E. Robison) – 2:23 # „Godspeed (Sweet Dreams)“ ([[Radney Foster]]) – 4:42 # „[[Top of the World (Dixie Chicks-lag)|Top of the World]]“ (Patty Griffin) – 6:01 # „[[Landslide (lag)|Landslide]]“ (Sheryl Crow-endurgerð) – 3:46 (sérútgáfa í Bandaríkjunum og á DVD-diski sem fylgid hollensku útgáfunni) # „Travelin' Soldier“ (endurupptaka) – 5:09 (á DVD-diski sem fylgid hollensku útgáfunni) # „Top Of The World“ (Greg Collins-endurgerð) – 5:57 (á DVD-diski sem fylgid hollensku útgáfunni) Gefin var út sérútgafa af plötunni í Bandaríkjunum sem innihélt aukalag og fjögurra laga DVD-disk. Í Hollandi kom út aukaútgáfa sem hafði þrjú aukalög og DVD. == Viðtökur == ''[[Rhapsody]]'' setti plötuna í fyrsta sæti á listanum „Country’s Best Albums of the Decade“ (bestu kántríplötur áratugarins).<ref>[http://blog.rhapsody.com/2009/11/countdec.html „Country’s Best Albums of the Decade“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119010448/http://blog.rhapsody.com/2009/11/countdec.html |date=2010-01-19 }} Sótt 12. janúar 2010.</ref> ''[[CMT]]'' kom plötunni á listann „A Dozen Favorite Country Albums of the Decade“ (12 uppáhálds kántríplötur áratugarins).<ref>[http://www.cmt.com/news/country-music/1628784/a-dozen-favorite-country-albums-of-the-decade.jhtml „A Dozen Favorite Country Albums of the Decade“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921124608/http://www.cmt.com/news/country-music/1628784/a-dozen-favorite-country-albums-of-the-decade.jhtml |date=2013-09-21 }} Sótt 10. febrúar 2010.</ref> Bloggið „9513 country music“ setti plötuna í 4. sæti á listanum „Top Country Albums of the Decade“ (bestu kántríplötur áratugarins).<ref>[http://www.the9513.com/top-country-albums-of-the-decade-10-1/ Top Country Albums of the Decade (#10-#1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127101624/http://www.the9513.com/top-country-albums-of-the-decade-10-1/ |date=2010-01-27 }} Sótt 10. febrúar 2010.</ref>''[[Entertainment Weekly]]'' komu plötunni á listann sem þeir gerðu upp í lok áratugarins og sögðu meðal annars: „Jafnvel George W. Bush-aðdáendur verða að bera virðingu fyrir ósviknu [[bluegrass]]i Dixie Chicks í lögunum „Long Time Gone“ og „Landslide“. Okay, kannski ekki. En þeir ættu samt að gera það.“<ref>Geier, Thom; Jensen, Jeff; Jordan, Tina; Lyons, Margaret; Markovitz, Adam; Nashawaty, Chris; Pastorek, Whitney; Rice, Lynette; Rottenberg, Josh; Schwartz, Missy; Slezak, Michael; Snierson, Dan; Stack, Tim; Stroup, Kate; Tucker, Ken; Vary, Adam B.; Vozick-Levinson, Simon; Ward, Kate (11. desember 2009), „THE 100 Greatest MOVIES, TV SHOWS, ALBUMS, BOOKS, CHARACTERS, SCENES, EPISODES, SONGS, DRESSES, MUSIC VIDEOS, AND TRENDS THAT ENTERTAINED US OVER THE PAST 10 YEARS“. Entertainment Weekly. (1079/1080):74-84</ref> ''[[Allmusic]]'' sögðu „Þær hafa sent frá sér ekki bara bestu breiðskífu sínu heldur líka einhverja bestu kántríplötu sem gefin hefur verið út hingað til á þessari öld. Það þarf því ekki að nefna það að þetta er nú þegar orðið sígilt.“ == Verðlaun == '''[[Grammy-verðlaun]]''' {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 width="550px" class=wikitable !align="left"|Ár !align="left"|Sigurvegari !align="left"|Flokkur |- |align="left"|2003 |align="left"|''Home'' |align="left"|[[Grammy-verðlaun fyrir bestu kántríbreiðskífu|Besta kántríbreiðskífa]] |- |align="left"|2003 |align="left"|''Home'' |align="left"|[[Grammy-verðlaun fyrir bestu upptökupakka|Besti upptökupakki]] |- |align="left"|2003 |align="left"|„Lil' Jack Slade“ |align="left"|[[Grammy-verðlaun fyrir besta kántríflutning á söngs|Besti kántríflutningur án söngs]] |- |align="left"|2003 |align="left"|„Long Time Gone“ |align="left"|[[Grammy-verðlaun fyrir besta kántríflutning, dúett eða söngsveit|Besti kántríflutningur, dúett eða söngsveit]] |- |align="left"|2005 |align="left"|„Top of the World“ |align="left"|[[Grammy-verðlaun fyrir besta kántríflutning, dúett eða söngsveit|Besti kántríflutningur, dúett eða söngsveit]] |- |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{The Chicks}} [[Flokkur:Hljómplötur The Chicks]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2002]] [[Flokkur:Bandarískar breiðskífur]] bv878n00wur7g3iqau4hu8brj0wmezh 0 88912 1979915 1831192 2026-09-23T11:18:36Z Psittacuso 102996 image improved 1979915 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Föhr satellite.jpg|thumb|300px|Gervihnattamynd af Föhr. Baðstrendurnar á suðurströndinni sjást greinilega. Til vinstri að ofan er Sylt, að neðan Amrum. Til hægri er meginlandið.]] '''Föhr''' ([[frísneska]]: '''Feer'''; [[danska]]: '''Før''') er þýsk eyja í [[Norðursjór|Norðursjó]] og er hluti af [[Norðurfrísnesku eyjarnar|Norðurfrísnesku eyjunum]]. Hún er stærsta þýska eyjan sem ekki tengist meginlandinu með samgöngumannvirki (brú eða járnbrautarlínu). Íbúar eru rúmlega 8.600 en á ferðamannatímabilinu margfaldast sú tala. == Lega og lýsing == Föhr er næstnyrsta þýska eyjan í Norðursjó og liggur fyrir sunnan og austan eyjuna [[Sylt]]. Reyndar nær nyrsti oddi Föhr norður fyrir syðsta tanga Sylt. Fyrir sunnan liggur eyjan [[Langeness]] og fyrir suðvestan er eyjan [[Amrum]]. Förh er 12 km löng og 6,8 km breið. Flatarmálið er 82 km². Þar sem Föhr liggur nokkurn vegin í skjóli fyrir úthafsöldum innan við Sylt og Amrum, hefur eyjan breyst tiltölulega lítið í gegnum aldirnar. Landbrot er lítið og gróður mikill. Af þeim sökum er Föhr gjarnan nefnd „græna eyjan“. Meginþorri eyjarinnar er gerður úr föstum jarðvegi. Hæsta hæðin er þó eingöngu 13 metra há. Miklir sandar eru meðfram suðurströnd Föhr, sem eru ákaflega vinsælir meðal baðgesta. Baðströndin þar er heilir 15 km löng. Á Föhr eru samtals 16 þorp, flest þeirra smá. Þeirra stærst er Wyk með 4.400 íbúa. == Saga Föhr == [[Mynd:Strand von Utersum bei Ebbe.jpg|thumb|Baðströnd á Föhr]] Föhr var áfast meginlandinu allt til [[1362]]. Þá braut stormflóð landsvæðið frá og þannig myndaðist eyjan. Íbúar hennar voru frísar og gengu þeir Danakonungi á hönd. Norðurhluti eyjarinnar var grunn vík lengi vel, en frísum tókst að þurrka hana [[1523]] og búa til ræktarland. Þremur árum seinna, [[1526]], hófust [[siðaskiptin]] á eynni og lauk því ferli á 4 árum. Á 17. og 18. öld voru [[hvalveiðar]] mikilvæg tekjulind eyjaskeggja. Í lok [[18. öldin|18. aldar]] bjuggu um þúsund sæfarar þar. Mörg gömul glæsihús frá þeim tíma standa enn á Föhr. Þegar hvalveiðarnar lögðust af, fækkaði íbúum, enda varð [[landbúnaður]] þá aftur aðalatvinnuvegur. [[1842]] dvaldi [[Kristján 8.|Kristján VIII]] Danakonungur á Föhr sumarlangt og við það varð baðströndin þar þekkt. Meðan dansk-þýska stríðið geysaði [[1864]] var danski flotaforinginn Otto Christian Hammer í hafnarbænum Wyk á Föhr með lítinn flota. Honum tókst að verjast prússneskum sjóliðum af miklum vaskleik. Danir töpuðu hins vegar stríðinu og var Hammer flotaforingi þá handtekinn. Í stríðslok varð Föhr prússnesk, rétt eins og aðrar norðurfrísneskar eyjar. Gengið var til aðkvæðagreiðslu á eynni [[1920]] þar sem [[Weimar-lýðveldið]] gaf eyjaskeggjum kost á að kjósa til um hvort þeir vildu tilheyra [[Þýskaland]]i áfram eða verða Danir eins og fyrir 1864. Flestir bæirnir kusu áframhald með Þýskalandi. Þrír bæir kusu hins vegar að sameinast [[Danmörk|Danmörku]]. Þar sem ákveðið var að skipta eyjunni ekki upp, var eyjan því áfram þýsk. Aðalatvinnuvegur íbúanna er ferðamennska. Hinar miklu baðstrendur laða að tugþúsundir ferðamanna. Fáeinir stunda þó enn landbúnað og sömuleiðis er örlítið útgerð frá eynni. == Orðsifjar == Eyjan hét áður Foer, Føør og Ford. Það er dregið af germanska orðinu ''fer'' og merkir ''að fara''. Sennilega hefur verið talað um „að fara út í ey“.<ref>Geographische Namen in Deutschland. Duden. 1993. Bls. 99.</ref> Aðrir vilja meina að heitið sé dregið af frísneska orðinu ''feer'', sem merkir ''ófrjósamur''. == Áhugaverðir staðir == === Wyk === [[Mynd:Strandwall Wyk.jpg|thumb|Miðbærinn í Wyk]] Wyk er höfuðstaður Föhr og er með 4.400 íbúa. Bærinn liggur suðaustast á eynni og er eina hafnaraðstaða hennar. [[1819]] varð Wyk opinber baðstaður en [[1910]] hlaut hann borgarréttindi. Í dag starfa flestir íbúanna við ferðamennsku. Árið [[2002]] voru gistinætur í Wyk 492 þúsund. Frá Föhr er hægt að sigla á ferju til Dagebüll á meginlandinu en einnig til eyjarinnar Amrum. Við Wyk eru víðáttumiklar baðstrendur. === Nikulásarkirkjan === [[Mynd:St Nicolai Wyk-Boldixum.jpg|thumb|left|Nikulásarkirkjan]] Á Föhr eru þrjár kirkjur, allar frá 12. og 13. öld. Nikulásarkirkjan er í þorpinu Boldixum nálægt Wyk. Hún var reist á [[13. öldin|13. öld]] og kom fyrst við skjöl [[1240]]. Árið [[1426]] var kirkjan notuð sem fundarstaður fyrir [[lénsherra]] sem rituðu niður frísnesk lög í fyrsta sinn. Lögbók þessi kallast ''Siebenhardenbeliebung''. Altaristaflan er geysifögur. Hún var smíðuð [[1643]] og er í þremur hlutum með alls konar fígúrum og myndum. Orgelið er frá [[1735]]. Í kirkjunni er viðarstytta af heilögum Nikulási sem smíðuð var árið [[1300]]. Nikulás er verndardýrlingur kirkjunnar, sem og sjómanna og barna. === Frísasafnið í Wyk === Í Wyk er Frísasafnið (''Friesenmuseum'') sem gerir grein fyrir menningu og sögu eyjarinnar Föhr. Þar má sjá ýmislegt í sambandi við sjómennsku, stormflóðin, frísneska menningu, [[jarðfræði]] og dýralíf. === Vindmyllur === [[Mynd:Fohr Mill.jpg|thumb|Vindmyllan Venti Amica (Vinur vindsins)]] Á Föhr eru alls fimm [[Vindmylla|vindmyllur]], þar af tvær í Wyk. Flestar eru frá [[19. öldin|19. öld]] og eru í einkaeigu, nema myllan í þorpinu Wrixum. === Vaðhafið === Á fjöru myndast víðáttumiklar leirur í kringum Föhr. Hægt er að ganga langar leiðir á leirunum, til dæmis til nágrannaeyjarinnar Amrum. Leirurnar eru þó varasamar, því það flæðir mjög hratt að. Leirurnar eru mikilvægar fyrir ýmsar [[Fuglar|fuglategundir]] en á Föhr er mikið af [[Tjaldur|tjaldi]], [[æðarfugl]]i og [[brandönd]]. Á fartímanum og á veturna eru milljónir [[Vaðfuglar|vaðfugla]] á leirunum. == Þjóðsaga == Við upphaf siðaskiptanna 1524 átti djákni nokkur í einni kirkjunni að hafa barist mjög á móti nýju trúnni. Hann ákvað að sanna að [[kaþólska kirkjan]] væri eina rétta kirkjan með því að fara ríðandi yfir leirurnar í Vaðhafinu til nágrannaeyjarinnar Amrum. Hann lagði mikla áherslu á það við eyjaskeggja að ef hann ætti ekki afturkvæmt, væri lúterska trúin rétt. Djákni lagði af stað og komst klakklaust til Amrum. En á bakaleiðinni féll hann af hestabaki og hálsbrotnaði. Hann lést á staðnum. Eftir þetta gengu siðaskiptin vandræðalaust fyrir sig. == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál=de|titill=Föhr|mánuðurskoðað=júlí|árskoðað=2010}} {{commons}} [[Flokkur:Norðurfrísnesku eyjarnar]] [[Flokkur:Eyjar við Þýskaland]] rayis2g3w8w80768u3ojh4v79e530ib 0 92180 1979902 1953591 2026-09-23T10:08:08Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979902 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = John Kerry | mynd = John Kerry portrait of Climate Envoy (cropped).jpg | myndatexti1 = John Kerry árið 2021. | titill= Utanríkisráðherra Bandaríkjanna | stjórnartíð_start = [[1. febrúar]] [[2013]] | stjórnartíð_end = [[20. janúar]] [[2017]] | forseti = [[Barack Obama]] | forveri = [[Hillary Clinton]] | eftirmaður = [[Rex Tillerson]] | titill2= [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|Öldungadeildarþingmaður]] fyrir [[Massachusetts]] | stjórnartíð_start2 = [[2. janúar]] [[1985]] | stjórnartíð_end2 = [[1. febrúar]] [[2013]] | forveri2 = [[Paul Tsongas]] | eftirmaður2 = [[Mo Cowan]] | fæðingarnafn = John Forbes Kerry | fæddur= {{Fæðingardagur og aldur|1943|12|11}} | fæðingarstaður = [[Aurora, Colorado|Aurora]], [[Colorado]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | maki = {{gifting|Julia Thorne|1970|1988|orsök=skildu}}<br>{{gifting|Teresa Heinz|1995}} | börn = Alexandra og Vanessa | stjórnmálaflokkur = [[Demókrataflokkurinn]] | háskóli = [[Yale-háskóli]]<br>[[Boston College|Boston-háskóli]] | starf = Stjórnmálamaður | undirskrift = John Kerry Signature2.svg }} '''John Forbes Kerry''' (f. [[11. desember]] [[1943]]) er bandarískur stjórnmálamaður og fyrrum [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|öldungadeildarþingmaður]] á [[Bandaríska þingið|bandaríska þinginu]] fyrir [[demókratar|demókrata]]. Hann er fyrrum formaður þingnefndar öldungardeildaþingsins um utanríkismál (e. Foreign Relations Committee).<ref>{{cite web|url = http://www.boston.com/news/politics/2008/articles/2008/11/20/kerry_poised_to_cap_long_journey/|title = Kerry poised to cap long journey|accessdate = 29. september 2010|archive-date = 2010-04-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20100418093428/http://www.boston.com/news/politics/2008/articles/2008/11/20/kerry_poised_to_cap_long_journey/|url-status = dead}}</ref> Hann var í framboði til forseta fyrir demókrataflokkinn í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2004|kosningunum árið 2004]] en tapaði þar fyrir [[George W. Bush]]. Kerry barðist í [[Víetnam]] en eftir að hann kom heim frá Víetnam var hann talsmaður fyrrverandi hermanna gegn stríðinu. Áður en Kerry settist á þing starfaði hann sem aðstoðarsaksóknari og vararíkisstjóri í Massachusetts,<ref>{{cite web|url = https://www.newyorker.com/archive/2004/05/10/040510fa_fact1|title = Kerry’s Trials|accessdate=29. september 2010}}</ref> heimabæ sínum. Kerry var utanríkisráðherra á seinna kjörtímabili [[Barack Obama|Baracks Obama]] Bandaríkjaforseta, frá 2013 til 2017. Hann var sérstakur loftslagsráðgjafi í ríkisstjórn [[Joe Biden]] Bandaríkjaforseta.<ref>{{Vefheimild|titill=Kerry fær lykilhlutverk í stjórn Bidens|url=https://www.visir.is/g/20202040957d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Tryggvi Páll Tryggvason|ár=2020|mánuður=23. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=3. febrúar}}</ref> == Æviágrip == John Kerry, sonur [[Richard John Kerry]] (f. [[1915]]) og [[Rosemary Forbes Kerry]] (f. [[1913]]) fæddist í Massachusetts árið [[1943]]. Hann og systkini hans þrjú ólust upp í kaþólskri trú. Kerry útskrifaðist úr [[Yale]] árið [[1966]] með BA-gráðu í stjórnmálafræði. Eftir að Kerry útskrifaðist frá [[Yale]] gekk hann í [[Sjóher Bandaríkjanna|bandaríska sjóherinn]].<ref>{{cite web|url = http://www.johnkerry.com/pdf/jkmilservice/Request_For_History_of_Service.pdf|title = Request for History of Service|accessdate=29. september 2010|archive-date = 2004-11-07|archive-url = https://web.archive.org/web/20041107002904/http://www.johnkerry.com/pdf/jkmilservice/Request_For_History_of_Service.pdf|url-status=dead}}</ref> og barðist í [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]]. Hann þjónaði meðal annars sem sjóliðsforingi á hraðbát (e. Swift boat).<ref>{{cite web|url = http://fl1.findlaw.com/news.findlaw.com/hdocs/docs/jkerry/rqstswiftboat.pdf|title = Official Record Copy of request for duty in Vietnam|accessdate=29. september 2010}}</ref> Þegar Kerry sneri heim úr stríðinu í apríl [[1969]] starfaði hann fyrir herinn í ár en baðst þá snemmbúinnar lausnar frá herskyldu vegna þess að hann hugðist bjóða sig fram til þings það haust. Árið [[1970]] gekk Kerry í samtökin VVAW, samtök fyrrverandi bandarískra hermanna sem tóku þátt í Víetnamstríðinu en samtökin mótmæltu Víetnamstríðinu.<ref>{{cite web|url = https://www.vvaw.org/veteran/article/?id=378|title = Still a Force for Peace|accessdate=29. september 2010}}</ref> Kerry var einn helsti talsmaður samtakanna en hann var fyrsti hermaðurinn til að bera vitni um stríðið í Víetnam fyrir þinginu þegar lögð var fram tillaga um að enda stríðið. Kerry tók meðal annars þátt í mótmælum ásamt þúsundum hermanna þar sem þeir hentu heiðursmerkjum og borðum frá hernum yfir girðingu fyrir framan þinghúsið. Kerry giftist [[Julia Thorne]] (f. 1944) árið [[1970]] og eignuðust þau tvær dætur. Kerry og Thorne skildu árið [[1988]] og fengu síðan hjónabandið ógilt árið [[1997]]. Kerry giftist aftur árið [[1995]], þá stúlku að nafni [[Teresa Simões-Ferreira Heinz]]. == Stjórnmálaferill == Árið [[1972]] bauð Kerry sig fram til þings en náði ekki kjöri en hugsanlega höfðu hneykslismál og ádeilur á hann áhrif auk þess sem aðeins nokkrum dögum fyrir kosningarnar dró sjálfstæður frambjóðandi framboð sitt tilbaka en mótframbjóðandi Kerry, [[Repúblikanaflokkurinn|repúblikaninn]] [[Paul W. Cronin]], græddi á því og sigraði kosningarnar. Eftir ósigurinn í þingkosningunum hóf Kerry laganám sem hann lauk árið [[1976]] frá [[Boston-háskóli|Boston-háskóla]] og tók þá strax lögmannspróf og fór að vinna sem saksóknari á skrifstofu ríkissaksóknara í Massachusetts. Síðar varð hann aðstoðarríkissaksóknari og svo ríkisstjóri Massachusetts árið [[1982]]. Árið [[1984]] bauð Kerry sig fram til öldungardeildarþingi Bandaríkjanna og sigraði hann naumlega. Hann sór embættiseið í janúar [[1985]]. == Framboð til forseta == Árið [[2004]] tilkynnti Kerry að hann hygðist bjóða sig fram sem forsetaefni fyrir demókrata. Hlaut hann tilnefningu demókrataflokksins og keppti hann um forsetastólinn við George W. Bush. George W. Bush bar hins vegar sigur úr býtum og þann [[3. nóvember]] 2004 tilkynnti Kerry um ósigur sinn í forsetakosningunum. Hópur fyrrverandi hermanna sem barist höfðu í Víetnam voru meðal þeirra sem börðust gegn því að Kerry ynni kosningabaráttuna. Kölluðu þeir sig „[http://en.wikipedia.org/wiki/Swift_Vets_and_POWs_for_Truth Swift Boat Veterans for Truth]“<ref>{{cite web|url = http://swiftvets.com/index.php|title = Swift Vets and POWs for Truth|accessdate=29. september 2010}}</ref> og er orðatiltækið „swiftboating“ komið frá þeim en það er notað yfir einhvers konar skítkast í kosningabaráttu. Þessi hópur dró í efa afrek Kerry í Víetnamstríðinu og gagnrýndi Kerry fyrir andhernaðar athafnir sínar með VVAW. == Heimildir == <div class='references-small'><references/></div> {{Commonscat|John Kerry}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Utanríkisráðherra Bandaríkjanna | frá = [[1. febrúar]] [[2013]] | til = [[20. janúar]] [[2017]] | fyrir = [[Hillary Clinton]] | eftir = [[Rex Tillerson]] }} {{Töfluendir}} {{Utanríkisráðherrar Bandaríkjanna}} {{DEFAULTSORT:Kerry, John}} [[Flokkur:Bandarískir sjóliðar]] [[Flokkur:Bandarískir öldungadeildarþingmenn]] [[Flokkur:Demókratar|Kerry, John]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 2004]] [[Flokkur:Utanríkisráðherrar Bandaríkjanna]] {{fe|1943|Kerry, John}} e43vz3u8pw7gm76sk61zkywx7lpmsc7 0 92864 1979826 1860006 2026-09-22T20:54:18Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979826 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Donkey in Clovelly, North Devon, England.jpg|thumb|right|370px|Asni á beit.]] '''Asni''' ([[fræðiheiti]]: ''Equus asinus'') er [[hófdýr]] af [[hestaættkvísl]], sem maðurinn tamdi sem [[húsdýr]] fyrir eitthvað fimm þúsund árum.<ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2010/07/100728131717.htm ''Science Daily'' 28. júlí 2010]. Skoðað 19. október 2010.</ref> Einnig finnast í Afríku og Asíu villiasnar, sem er skipt í fjórar tegundir. == Líkamsbygging og lifnaðarhættir == Asnar eru harðgerar og sterkar skepnur, sem þola allvel þurrt loftslag í heitum löndum. Dæmigerður asni er nálægt 125 sentimetrar á hæð um axlirnar (sumir þó talsvert lægri, aðrir nokkru hærri), hefur löng eyru, sem hann er auðkenndur á,<ref>Bjarni Vilhjálmsson og Óskar Halldórsson: ''Íslenzkir málshættir'', 2. útgáfa, bls. 13, Reykjavík 1979.</ref> og er grár að lit en heldur ljósari eða hvítur á kvið og snoppu. Hálsinn er ekki mjög langur, og asnar hafa hárbrúsk neðst á [[skott|halanum]]. Þeir eru fótvissir og geta því ferðast um brattlendi og jafnvel fjöll. Þeir eru grasbítar en leggja sér fleira til munns, ekki síst [[gulrót|gulrætur]] en jafnvel runnagróður, enda eru meltingarfæri þeirra góð. Asnar geta náð meira en 25 ára aldri, jafnvel allt að 50 ára aldri. Þeir verjast árás á sama hátt og [[hestur|hestar]]: sparka með afturfótunum, slá með framfótunum og bíta. Villiasnar eru sprettharðir. Í Asíu munu þeir á stuttri vegalengd geta náð allt að 70 kílómetra hraða á klukkustund, en í tveggja klukkustunda þolhlaupi allt að 25 kílómetra meðalhraða á klukkustund. Villiasnar eru félagslyndir og mynda oft hjarðir (einnig finnst orðið ''asnastóð'' í prentuðu máli). Áætlað hefur verið, að á jörðinni séu að minnsta kosti 44 milljónir af ösnum, ef til vill mun fleiri.<ref>[http://creationwiki.org/Donkey Encyclopedia of Creation Science: ''Donkey''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101018185520/http://creationwiki.org/Donkey |date=2010-10-18 }}. Skoðað 19. október 2010.</ref><ref>[http://www.denstoredanske.dk/Natur_og_miljø/Zoologi/Hovdyr%2c_elefanter_og_klippegrævlinger/æsler Den store danske @ Gyldendal: ''Æsler'']. Skoðað 19. október 2010.</ref><ref>[http://a-z-animals.com/animals/donkey/ a – z animals: ''Donkey'']. Skoðað 19. október 2010.</ref> == Afkvæmi == [[Mynd:Equus asinus Kadzidłowo 001.jpg|thumb|left|260px|Þriggja vikna gamalt folald.]] Karldýrið kallast asni og kvendýrið asna. [[Hestur|Hestar]] og asnar geta átt afkvæmi saman. Afkvæmi asna og hryssu kallast [[múldýr]]. Afkvæmi ösnu og hests kallast [[múlasni]]. [[Sebrahestur]] og asna eiga ógjarnan afkvæmi saman, þótt það hafi komið fyrir í dýragörðum.<ref>[http://illvid.dk/spoerg-os/kan-en-hest-og-en-zebra-faa-et-foel-sammen ''Illustreret videnskab'' IV nr. 7/2006 s. 10]. Skoðað 19. október 2010.</ref><ref>[http://a-z-animals.com/animals/zonkey/ a – z animals: ''Zonkey'']. Skoðað 19. október 2010.</ref> Stungið hefur verið upp á að kalla þá dýrategund ''sebraasna''.<ref>[http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5240 Jón Már Halldórsson: „Af hverju er ekki hægt að temja sebrahesta?“. Vísindavefurinn 2.9.2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715232348/http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5240 |date=2011-07-15 }}. Skoðað 19. október 2010.</ref> Ösnur eru að meðaltali fylfullar í tólf mánuði og eignast eitt afkvæmi hverju sinni, sem er kallað foli eða folald. == Ösnumjólk == Ösnumjólk líkist [[mjólk|móðurmjólk]]. Í henni er meiri mjólkursykur og minni fita en í kúamjólk. Þess vegna hefur ösnumjólk verið gefin ungbörnum, ef mæður þeirra mjólka lítið. Ösnumjólk hefur einnig verið notuð sem áburður á húðina, því að hún geri hana fallegri. Sagt er, að þeirrar skoðunar hafi verið [[Kleópatra]] drottning í Egyptalandi, Poppaea Sabina miðkona [[Neró]]s keisara og Pálína systir [[Napóleon Bonaparte|Napóleons]] keisara. Ösnumjólk er víða ófáanleg, en í sumum löndum er hún verslunarvara, til dæmis á Ítalíu.<ref>[http://www.lattediasina.it/ Latte DI Asina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625123617/http://www.lattediasina.it/ |date=2011-06-25 }}. Skoðað 20. október 2010.</ref><ref>[http://www.aquadesign.be/actu/article-4343.php ''Lait d’ânesse, une véritable fontaine de jouvence'' @ Aquadesign (2006)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100530045150/http://www.aquadesign.be/actu/article-4343.php |date=2010-05-30 }}. Skoðað 19. október 2010.</ref> == Notkun á ösnum == Asnar eru einkum hafðir til reiðar, burðar og dráttar. Hægt er að temja ösnur til að gæta sauðfjár og geita, halda bæði þessum skepnum saman og vernda þær fyrir refum, sléttuúlfum og hundum. Asnar geta tamið hestfola og kálfa að því marki að gera þá bandvana. Einnig er álitið gagnlegt fyrir hestfolöld að geta umgengist asna, þegar þau eru vanin frá mæðrum sínum. Hið sama á við órólega, sjúka og slasaða hesta. Þeir sækja styrk í skapferli asnans. Börn og fatlað fólk eiga oft auðveldara með að ríða ösnum en hestum, því að þeir eru minni, hreyfa sig hægar og fara gætilega. Ösnur eru einnig að nokkru marki notaðar til að gæta barna.<ref>[http://www.donkeys.com/info2.htm Robinson Ranch, Madisonville, Texas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101030003307/http://www.donkeys.com/info2.htm |date=2010-10-30 }}. Skoðað 21. október 2010.</ref> Dvergasnar eru vinsæl [[gæludýr]].<ref>[http://www.miniature-donkey-assoc.com/ Miniature Mediterranean Donkey Association]. Skoðað 21. október 2010.</ref><ref>[http://www.nmdaasset.com/ National Miniature Donkey Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128105456/http://nmdaasset.com/ |date=2011-01-28 }}. Skoðað 21. október 2010.</ref> Í [[Afganistan]] hafa hryðjuverkamenn reynt að koma fyrir sprengiefni á ösnum til að granda fólki.<ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,198637,00.html Fox News 8. júní 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070807140758/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C198637%2C00.html |date=2007-08-07 }}. Skoðað 21. október 2010.</ref> [[Plinius eldri]] ritaði, að menningarvitinn [[Gaius Maecenas]] hefði látið matbúa kjöt af asnafolöldum, en eftir hans dag hafi það ekki verið álitinn góður matur.<ref>''Naturalis Historia'', bók VIII, kafli XLIII.</ref> Asnakjöt hefur þó lengi verið haft til matar bæði á Ítalíu, í Frakklandi og víðar en dregið hefur úr neyslu þess á síðari árum og sumstaðar hefur verið barist gegn sölu á því.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/2061229.stm ''BBC News'' 23. júní 2002]. Skoðað 23. október 2010.</ref> Á Ítalíu hefur það meðal annars verið notað í staðbundna rétti eins og pastasósuna ''stracotto di asino'' í Mantova, svo og í pylsur eins og ''salame di asino''.<ref>Pellegrino Artusi: ''Science in the Kitchen and the Art of Eating Well''. New York 1997.</ref> == Hljóð asnans == Sagt er, að asnar ''hríni'', þegar þeir gefa frá sér hljóð.<ref>{{vísindavefurinn|6801|Hestar hneggja, hundar gelta og kettir mjálma, en hvað gera til dæmis asnar, fílar, selir og gíraffar?}}</ref> Orðið ''asnagnegg'' finnst einnig í ritmálssafni hjá Orðabók Háskólans. Þeir eru ekki alltaf lágværir í tjáskiptum sínum.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=srkarrl2EaU&feature=related ''Screaming Donkey'' @ YouTube (helmits, 2007)]. Skoðað 19. október 2010.</ref> == Asnar í bókmenntum og listum == Í dæmisögum [[Esóp]]s koma asnar á allmörgum stöðum fyrir. Í eitt skiptið bjargar asni sér með hyggindum úr klóm úlfs, en oftar eru atvik ösnunum ekki til sóma eða hamingju. Rómverski rithöfundurinn [[Apuleius]] ritaði seint á annarri öld bókina ''Gullni asninn'' (Asinus Aureus) og lét aðalsöguhetjuna Lucius í upphafi bókar breytast í asna. Á líkan hátt lét [[William Shakespeare]] höfuðið á einni persónu í leikritinu ''Draumur á Jónsmessunótt'' breytast í asnahöfuð. [[Carlo Collodi]] lét í bók sinn um [[Gosi|''Gosa'']] óþæga stráka breytast í asna. Á helgimyndum má sjá heilagan [[Antóníus frá Padúa]] með asna, sem bar svo til, að hann prédikaði eitt sinn iðrun og afturhvarf fyrir bónda nokkrum. Sá skeytti því engu, og hóf þá Antóníus á loft helgaða hostíu. Þegar asni eða múlasni bóndans sá það, kraup hann frammi fyrir kennimanninum, og þá fyrst snérist bónda hugur.<ref>[http://helgisetur.wordpress.com/2009/09/06/antonius-patavinus-1195-1231/ ''Antonius Patavinus'' @ Helgisetur]. Skoðað 19. október 2010.</ref><ref>[http://www.wga.hu/art/h/heintz/joseph_y/miracle.jpg Olíumálverk eftir Jósef yngri Heintz í Basilica dei Santi Giovanni e Paolo, Venezia @ Web Gallery of Art]. Skoðað 21. október 2010.</ref> [[Jesús Kristur]] er sýndur á helgimyndum frá pálmasunnudeginum sem ríðandi inn í Jerúsalem á ösnu.<ref>''Matteusarguðspjall'', 21. kapítuli.</ref><ref>[http://www.wga.hu/art/d/durer/2/12/7smallp/1/06_small.jpg Trérista frá 1511 eftir Albrecht Dürer í British Museum, London @ Web Gallery of Art]. Skoðað 21. október 2010.</ref><ref>[http://www.wga.hu/art/g/giotto/padova/3christ/scenes_2/chris10.jpg Freska frá ca. 1305 eftir Giotto di Bondone í Cappella Scrovegni, Padova @ Web Gallery of Art]. Skoðað 21. október 2010.</ref> Sömuleiðis eru [[María mey]] og Jesúbarnið sýnd á helgimyndum ríðandi á asna á flóttanum til Egyptalands.<ref>''Matteusarguðspjall'', 2. kapítuli, 21. vers.</ref><ref>[http://www.wga.hu/art/a/angelico/11/armadio5.jpg Málverk frá um 1450 eftir Fra Angelico í Museo di San Marco, Firenze @ Web Gallery of Art]. Skoðað 21. október 2010.</ref><ref>[http://www.wga.hu/art/b/bles/flight_e.jpg Málverk eftir Herri met de Bles í Государственный Эрмитаж í Sankti Pétursborg @ Web Gallery of Art]. Skoðað 21. október 2010.</ref> Enn eitt myndefni úr ''Biblíunni'' er af því, þegar asna Bíleams hafði vit fyrir honum á ferðalagi, svo að engill Drottins dræpi hann ekki með sverði sínu. En Bíleam sá ekki það, sem hún sá, og barði hana þrisvar sinnum, þangað til Drottinn lauk upp munni hennar, svo að hún gat talað við húsbónda sinn.<ref>''Fjórða Mósebók'', 22. kapítuli.</ref><ref>[http://www.wga.hu/art/r/rembran/painting/biblic1/balaam.jpg Rembrandt van Rijn: Málverk frá 1626 í Musée Cognacq-Jay, Paris @ Web Gallery of Art]. Skoðað 21. október 2010.</ref><ref>[http://www.wga.hu/art/zgothic/miniatur/1251-300/03f_1250.jpg Myndskreyting úr ''Saltara heilags Lúðvíks'' (ca. 1260) í Bibliothèque Nationale, Paris @ Web Gallery of Art]. Skoðað 21. október 2010.</ref> == Löggjöf um asna == Framkvæmdastjórn [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] ákvað með reglum nr. 504/2008 frá 6. júní 2008, að gefa skuli út vegabréf handa öllum ösnum, sem eiga heima innan sambandsins eða flytja þangað frá öðrum löndum. Folöld fá þó ekki skilríki sín útgefin fyrr en þau ná sex mánaða aldri.<ref>[http://ec.europa.eu/danmark/eu-politik/alle_emner/landbrug/2008/080609_hestepas_da.htm Europa Kommissionen í Danmark, tilkynning frá 9. júní 2008]. Skoðað 21. október 2010.</ref><ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32008R0504:EN:NOT Lex Europa 32008R0504]. Skoðað 21. október 2010.</ref> == Tilvísanir == <references/> == Heimildir, ítarefni == * [http://www.lovelongears.com/ American Donkey and Mule Society]. Skoðað 21. október 2010. * [http://species.wikimedia.org/wiki/Equus_asinus Equus asinus @ Wikispecies]. Skoðað 21. október 2010. * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Equus_asinus.html Huggins, Britton @ University of Michigan Museum of Zoology: ''Equus asinus'']. Skoðað 20. október 2010. * [http://www1.agric.gov.ab.ca/$Department/deptdocs.nsf/all/agdex598 Upplýsingar um asna, sem ríkisstjórnin í Alberta birti 1. nóvember 1990] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121116094249/http://www1.agric.gov.ab.ca/$department/deptdocs.nsf/all/agdex598 |date=2012-11-16 }}. Skoðað 19. október 2010. * [http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=14100004 Wilson & Reeder's Mammal Species of the World: ''Equus asinus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603184502/http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=14100004 |date=2010-06-03 }}. Skoðað 21. október 2010. {{Wiktionary|asni}} {{commonscat|Equus asinus|ösnum}} [[Flokkur:Hestaætt]] [[Flokkur:Húsdýr]] [[Flokkur:Gæludýr]] s0plry8dy3dmqe6mhp0o8zbpuy8nhd7 0 92992 1979842 1954629 2026-09-22T22:01:18Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979842 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Rsz_billoreilly.jpg|thumb|right|alt=Mynd af Bill O'Reilly.|Bill O'Reilly''.]] '''Bill O'Reilly''' (f. [[10. september]] [[1949]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] fyrrum fjölmiðlamaður og þáttastjórnandi sem var með sinn eigin þátt á sjónvarpsfréttastöðinni [[Fox News]]. Þátturinn hét [[The O'Reilly Factor]] en hann var í loftinu alla virka daga síðan 1996 og sneri að beinskeyttum og ögrandi pólitískum umræðum. Í þættinum var svokallað „[[No Spin Zone]]“ en það átti að vera svæði þar sem aðeins var talað um staðreyndir og ekkert reynt að fegra hlutina né tala í kringum þá. O'Reilly er einnig [[rithöfundur]] en hann hefur skrifað bækur út frá þættinum, þær þekktustu eru [[The O'Reilly Factor]] og [[The No Spin Zone: Confrontations with the Powerful and Famous in America]]. Báðar hafa þær náð fyrsta sæti á [[metsölulisti|metsölulista]] ''[[The New York Times]]''. == Ferillinn == Bill O'Reilly er [[Fæðing|fæddur]] og uppalinn á [[Long Island]] í [[New York-borg|New York]] [[fylki]], hann stundaði nám við [[Marist-háskóli|Marist-háskólann]] í [[Poughkeepsie]] í New York og útskrifaðist þaðan með gráðu í [[sagnfræði]]. Eftir það fór hann í [[Boston University]] og aflaði sér [[meistaragráða|meistaragráðu]] í [[fjölmiðlafræði]] með áherslu á [[útsending|útsendingar]] svo sem [[sjónvarp]] og [[útvarp]]. Sjónvarpsferill hans hófst í [[Scranton]] í [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]] með viðkomu, meðal annars, í [[Dallas]], [[Oregon]], [[Hartford]] og [[Boston]]. Árið 1980 stjórnaði hann eigin þætti á WCBS sjónvarpsstöðinni í New York og ekki löngu eftir það starfaði hann sem [[fréttaritari]] fyrir CBS á stríðshrjáðum svæðum í [[El Salvador]] og á [[Falklandseyjar|Falklandseyjum]]. Hann fór að vekja meiri athygli á seinni hluta 9. áratugarins sem fréttaritari fyrir [[Worlds News Tonight]] á ABC fréttastofunni og einnig sem fréttaflytjandi í [[Inside Edition]]. Eftir aðeins þrjár vikur í þættinum tók hann við sem stjórnandi næstu sex árin, á þessum árum fékk þátturinn metáhorf. Árið 1995 hætti O'Reilly sem þáttastjórnandi til að nema meistarafræði í [[stjórnsýsla|stjórnsýslu]] við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]] og eftir útskriftina var honum boðinn sinn eigin þáttur hjá Fox fréttastofunni. Hann greip tækifærið og þannig varð The O'Reilly Factor til.<ref>{{Cite web |url=https://www.foxnews.com/story/0,2933,155,00.html |title=Geymd eintak |access-date=2026-03-30 |archive-date=2009-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090216184002/http://www.foxnews.com/story/0,2933,155,00.html |url-status=dead}}</ref> Árið 2017 var O'Reilly rekinn frá Fox vegna þess að samstarfskonur hans sökuðu hann um kynferðislegt ofbeldi gegn sér. <ref>[https://www.ruv.is/frett/frettathulur-rekinn-fyrir-kynferdisofbeldi Fréttaþulur rekinn fyrir kynferðisofbeldi] Ruv, skoðað 19. apríl, 2017.</ref> == Umdeildur == Bill O'Reilly er umdeildur í Bandaríkjunum fyrir sterkar skoðanir sínar. Nýjasta dæmið er þegar hann var gestur í spjallþættinum [[The View]] og yfirlýsingar hans urðu til þess að tveir af þáttastjórnendunum gengu út. Umræðuefnið var [[moska|moskan]] sem byggja á nærri þar sem [[Tvíburaturnarnir]] féllu í [[Hryðjuverkin 11. september 2001|hryðjuverkaárásinni 11. september 2001]], O'Reilly sagði að þar sem það hefðu verið [[múslimar]] sem urðu fjölda bandarískra borgara að bana þann dag ætti ekki að reisa mosku á þessum stað, það væri einfaldlega óviðeigandi. [[Joy Behar]] og [[Whoopi Goldberg]] var nóg boðið þegar þær heyrðu þetta og gengu því út. O'Reilly hefur verið sakaður um að láta sprengjur líkt og þessar falla til þess að vekja athygli á sér og selja fleiri bækur en það er ljóst að hann er óhræddur við að láta skoðanir sínar í ljós þó að þær séu umdeildar.<ref>http://politics.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474978601984{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> {{DEFAULTSORT:O'Reilly, Bill}} {{fe|1949|O'Reilly, Bill}} [[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsmenn]] prrvyqbuimvtfocrz9ja6rp3myarc23 0 93094 1979830 1977434 2026-09-22T21:16:49Z Fyxi 84003 1979830 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Calgary | nafn_í_eignarfalli = Calgary | nafn_á_frummáli = <!-- ef það er ekki eins og íslenska heitið --> | tegund_byggðar = [[Borg]] | mynd = Calgarymontage18.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Svipmyndir | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Kanada | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Kanada | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Kanada}} | undirskipting_gerð1 = [[Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði|Fylki]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Alberta}} | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1875 | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = Jeromy Farkas | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 820,62 | hæð_m = 1.045 | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web | url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000202&geocode=A000248 | title=Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories, and census subdivisions (municipalities) | publisher=[[Statistics Canada]] | date=February 9, 2022 | accessdate=February 9, 2022}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2021 | mannfjöldi_heild = 1.306.784 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | tímabelti = [[Miðtími|CST]] | utc_hliðrun = −06:00 | tímabelti_sumartími = | utc_hliðrun_sumartími = | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{URL|calgary.ca}} }} '''Calgary''' er stærsta borg [[Alberta (fylki)|Alberta-fylkis]] í Kanada með um 1,3 milljón íbúa (2021) og 3. stærsta borg landsins.<ref name="mannfjöldi" /> Heitir í höfuðið á Calgary á [[Suðureyjar|Suðureyjum]] sem líklegast var gefið nafn af víkingunum sem settust þar að og leitt af 'köldu garðar'. Borgin er í suðurhluta fylkisins við mót Bow River og Elbow River um 90 km austur af [[Klettafjöll]]um. Kúrekahátíðin ''The Stampede'' hefur verið haldin í borginni síðan 1912. ==Íþróttir== [[Vetrarólympíuleikarnir 1988]] voru haldnir í Calgary og nágrenni. Íshokkílið borgarinnar er [[Calgary Flames]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Alberta}} {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Borgir í Alberta]] ksq184d50d8q55vplslzgrtpmakr2qh 0 93679 1979872 1871181 2026-09-23T05:02:46Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979872 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Glenn Lee Beck | mynd = 5.3.10GlennBeckByDavid-Shankbone.jpg | myndastærð = 200px | myndatexti = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1964|2|10}} | fæðingarstaður = | dauðadagur = | dauðastaður = | orsök_dauða = | starf = Útvarps og sjónvarpsþáttarstjórnandi | heimasíða = | niðurmál = | hæð = | þyngd = }} '''Glenn Lee Beck''' (fæddur [[10. febrúar]] [[1964]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] íhaldsmaður,<ref>^http://www.amconmag.com/postright/2009/09/22/things-sean-hannity-would-never-say/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100217155441/http://www.amconmag.com/postright/2009/09/22/things-sean-hannity-would-never-say/ |date=2010-02-17 }}</ref> útvarps- og sjónvarpsþáttarstjórnandi, pólitískur fréttaskýrandi, rithöfundur og athafnamaður. Hann stýrir eigin þætti sem kallast [[The Glenn Beck Program]] og er sendur út samtímis um öll Bandaríkin í gegnum útvarpskeðjuna [[Premiere Radio Networks]]. Hann er einnig stjórnandi eigin fréttaskýringaþáttar, nefndum eftir honum, sem sýndur er á [[Fox fréttastöðinni]] (e. Fox News Channel). Á ferli sínum sem rithöfundur hefur Beck átt sex metsölubækur (samkvæmt lista sem ''New York Times'' gefur út um bækur líklegar til vinsælda) og þarf af hafa fimm farið beint í fyrsta sæti eftir að þær komu fyrst út. Beck er stofnandi og framkvæmdastjóri fyrirtækis sem ber nafnið [[Mercury Radio Arts]], margmiðlunarfyrirtækis sem framleiðir efni ætlað fyrir sviðsframkomu, útvarp, sjónvarp, til útgáfu og fyrir internetið. Fjölmiðlaeign Becks er uppspretta mikilla vinsælda og ríkidæmis en samtímis er hann mjög umdeildur og sætir mikilli gagnrýni. Meðal stuðningsmanna hans er hann lofaður fyrir að vera staðfastur málsvari [[Stjórnarskrá Bandaríkjanna|stjórnarskrárinnar]] og fyrir að standa vörð um hefðbundin bandarísk gildi gegn trúlausum framfarasinnum. Aftur á móti halda gagnrýnendur hans því fram að hann stuðli að samsæriskenningum og skapi múgæsing með ræðumennsku sinni til að auka á vinsældir sínar.<ref>{{cite web |url=http://mediamatters.org/research/200909040030 |title=Geymd eintak |access-date=2010-11-12 |archive-date=2009-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090907211744/http://mediamatters.org/research/200909040030 |url-status=dead }}</ref> == Einkalíf == Glenn Lee Beck fæddist í [[Everett]] í [[Washington (fylki)|Washington-fylki]] og var alinn upp við [[rómversk-kaþólska]] trú. Þegar hann var þrettán ára vann hann keppni þar sem verðlaunin voru að vera skífuþeytir í útvarpsþætti á vegum útvarpsstöðvarinnar [[KBRC]]. Eftir útskrift úr framhaldsskóla starfaði hann á ýmsum útvarpsstöðvum í [[Utah]], [[Washington]] og [[Connecticut]] og hitti hann eiginkonu sína, Claire, á meðan hann starfaði á útvarpsstöðinni WPGV. Saman eiga þau tvær dætur sem heita Hannah og Mary en Mary þjáist af krampalömun vegna heilablóðfalla sem hún fékk á meðan fæðingu hennar stóð. Glenn og Claire skildu árið 1994 og var ástæðan fyrir skilnaðinum fíkniefnanotkun hans. Hann hefur verið greindur með [[ofvirkni]] (ADHD) og er óvirkur alkahólisti og eiturlyfjaneytandi. Beck giftist seinni konu sinni, Tania, árið 1999 og eiga þau tvö börn, Raphe (ættleiddur) og Cheyenne, og hafa þau hjónin bæði skipt yfir í [[mormónatrú]]. == Stjórnmálaskoðanir == Beck lýsir sjálfum sér sem íhaldsmanni með frjálslyndar tilhneigingar og snúast gildi hans um réttinn til lífs, trúfrelsi, takmörkuð afskipti stjórnvalda og fjölskylduna sem hornstein samfélagsins<ref>http://www.amconmag.com/postright/2009/09/22/things-sean-hannity-would-never-say/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100217155441/http://www.amconmag.com/postright/2009/09/22/things-sean-hannity-would-never-say/ |date=2010-02-17 }}. Sótt 12. nóvember 2010.</ref>. Hann styður byssueign almennings og er andvígur [[löggjöf um skotvopn]]<ref>{{Cite web |url=http://www.glennbeck.com/content/articles/article/198/9902/ |title=Geymd eintak |access-date=2010-11-12 |archive-date=2011-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110114020523/http://www.glennbeck.com/content/articles/article/198/9902 |url-status=dead }}</ref> og er [[Afneitun á loftslagsbreytingum|ekki sannfærður]] um að [[hnattræn hlýnun|hlýnun jarðar]] sé í raun af manna völdum<ref>Beck, Glenn (November 2007). ''An Inconvenient Book''. Simon & Schuster. ISBN 978-1-4165-5219-2.</ref>. Hann hefur sætt gagnrýni fyrir að nota framleiðslufyrirtæki sín í pólitískum tilgangi en hann svarar því með að segja að fyrirtæki hans framleiði eingöngu efni til afþreyingar<ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/forbes/2010/0426/entertainment-fox-news-simon-schuster-glenn-beck-inc_print.html |title=Geymd eintak |access-date=2010-11-12 |archive-date=2012-05-25 |archive-url=https://archive.today/20120525020100/http://www.forbes.com/forbes/2010/0426/entertainment-fox-news-simon-schuster-glenn-beck-inc_print.html |url-status=dead }}</ref>. Framfarasinnar eiga ekki upp á pallborðið hjá honum en hann fyrirlítur þá og kallar þá krabbamein í bandarísku samfélagi og telur þá jafnframt ekki bera neina virðingu fyrir frelsi einstaklingsins og einkaeign, því samkvæmt framfarasinnum gangi ríkisvaldið fyrir og er það mjög andstætt frjálshyggjusjónarmiðum<ref>http://www.huffingtonpost.com/alexander-zaitchik/past-is-prologue-glenn-be_b_634826.html?view=print</ref>. Beck hefur stutt [[Teboðshreyfingin|teboðshreyfinguna]] frá byrjun og deilir svipuðum skoðunum með liðsmönnum hennar þegar kemur að takmörkuðum afskiptum stjórnvalda.<ref>„Governor Says Texans May Want to Secede From Union But Probably Won't“. Fox News. Associated Press. 2009-04-15. http://www.foxnews.com/politics/2009/04/15/governor-says-texans-want-secede-union-probably-wont/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101122113735/http://www.foxnews.com/politics/2009/04/15/governor-says-texans-want-secede-union-probably-wont/ |date=2010-11-22 }}. Sótt 12. nóvember 2010.</ref> == Heimildir == <div class="references-small"><references/></div> {{fe|1964|Beck, Glenn}} {{DEFAULTSORT:Beck, Glenn}} [[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsmenn|Beck, Glenn]] [[Flokkur:Bandarískir útvarpsmenn]] i3dnltx4wnjee0sdy5nt9wm4a4wrfyt 0 94632 1979871 1968075 2026-09-23T05:02:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979871 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Sjónvarpsþáttur | nafn = Glee | mynd = Glee title card.svg | myndatexti = Merki þáttanna | nafn2 = | tegund = [[Gaman]]<br />[[Drama]] | skapari = Ryan Murphy<br />Brad Falchuk<br />Ian Brennan | leikstjórn = | þróun = | sjónvarpsstöð = [[20th Century Fox|Fox]] | leikarar = [[Dianna Agron]]<br />[[Chris Colfer]]<br />[[Jessalyn Gilsig]]<br />[[Jane Lynch]]<br />Jayma Mays<br />[[Kevin McHale (leikari)|Kevin McHale]]<br />[[Lea Michele]]<br />[[Cory Monteith]]<br />[[Matthew Morrison]]<br />[[Amber Riley]]<br />[[Mark Salling]]<br />[[Jenna Ushkowitz]]<br />[[Heather Morris]]<br />[[Mike O'Malley]]<br />[[Naya Rivera]]<br />[[Darren Criss]]<br />[[Harry Shum jr.]]<br />[[Chord Overstreet]]<br />[[Jacob Artist]]<br />[[Melissa Benoist]]<br />[[Blake Jenner]]<br />[[Alex Newell]]<br />[[Becca Tobin]]<br />[[Dot Jones]] | raddsetning = | yfirlestur = | höfundur_stefs = [[Steve Perry]], [[Jonathan Cain]], [[Neal Schon]] | upphafsstef = | lokastef = | tónlist = James S. Levine | land = {{USA}} [[Bandaríkin]] | tungumál = [[Enska]] | fjöldi_þáttaraða = 6 | fjöldi_þátta = 121 | thattalisti = | framleiðslufyrirtæki = | framleiðandi = Alexis Martin Woodall<br>Michael Novick<br>Kenneth Silverstein<br>Roberto Aguirre-Saracasa | aðstoðarframleiðandi = | klipping = | staðsetning = [[Hollywood]], [[Kalífórnia]] | myndataka = | lengd = 42-48 mín. | stöð = Fox | myndframsetning = 720p (HDTV) | hljóðsetning = Dolby Surrond 5.1 | fyrsti_þáttur = [[19. maí]] [[2009]] | síðasti_þáttur = [[20. mars]] [[2015]] | frumsýning = [[19. maí]] [[2009]] | lokasýning = [[20. mars]] [[2015]] | undanfari = | framhald = | tengt = | vefsíða = http://www.fox.com/glee/ | imdb_kenni = 1327801 | tv_com_kenni = glee }} '''''Glee''''' er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[sjónvarpsþáttur|söngþáttur]] sem að er framleiddur og sýndur af [[20th Century Fox|Fox]]. Þátturinn fjallar um sönghópinn „New Directions“ í gagnfræðisskólanum [[William McKinley]] High og fylgir öllum meðlimum hópsins og vandamálum þeirra. Í aðalhlutverkum eru [[Matthew Morrison]] sem að leikur leikstjóra hópsins og [[Spænska|spænskukennarann]] Will Schuester, [[Jane Lynch]] leikur hina illkvittnu Sue Sylvester sem að þjálfar klappstýrurnar í skólanum og hatar sönghópinn. Meðlimar sönghópsins eru ellefu alls og fara [[Chris Colfer]], [[Dianna Agron]], [[Kevin McHale]], [[Lea Michele]], [[Cory Monteith]], [[Amber Riley]], [[Mark Salling]] og [[Jenna Ushkowitz]] með hlutverk þeirra. Höfundar þáttanna eru Ryan Murphy, Brad Falchuk og Ian Brennan sem að skrifuðu það upprunalega sem kvikmynd. Prufuþátturinn var sýndur á Foxsjónvarpsstöðinni þann 19. maí árið 2009 og fyrsta serían fór í gang þann [[9. september]] sama ár. Önnur þáttaröðin fór í gang þann [[21. september]] árið [[2010]] og þriðja serían hefur nú þegar verið pöntuð. Í þáttunum setja persónunar upp söngatriði og höfundar þáttanna reyna að nota blöndu af vinsælum lögum og klassískum söngleikjalögum. Lögin sem að leikarar flytja í þættinum hafa einni verið gefin út á geisladiski og eru líka fáanleg til niðurhals á [[iTunes Store|iTunes]]. Annars konar varningur hefur verið gefinn út meðal annars [[Blu-ray]] og [[mynddiskur|mynddiskar]], bókasería, [[iPad]] forrit og [[Wii]]leikur. Fyrsta þáttaröðin fékk mikið lof gagnrýnenda og áhorfenda. Vefsíðan Metacritic sem að safnar saman dómum gagnrýnenda og blandar þeim saman til þess að fá meðaltal gaf fyrstu seríunni af Glee 77 prósent út úr hundraði. Glee var tilnefnd til nítjan [[Emmy]] verðlauna, fjögurra [[Golden Globe]], sex [[Satellite verðlaun]]a og fimmtíu og sjö annarra verðlauna. Af þeim tilnefningum unnu þættirnir Golden Globe verðlaunin fyrir bestu gamanseríu og [[Jane Lynch]] vann einni Emmy verðlaun sem besta leikkona í aukahlutverki. Önnur þáttaröðin var tilnefnd til margra verðlauna þar á meðal fimm [[Golden Globe]] verðlauna þar á meðal verðlaunin fyrir bestu gamanseríu og fyrir besta leik hjá [[Matthew Morrison]], [[Lea Michele]], [[Jane Lynch]] og [[Chris Colfer]]. Verðlaunaafhendingin mun fara fram í janúar [[2011]]. == Framleiðsla == === Sköpun === Hugmyndin á bak við Glee kom frá Ian Brennan sem að byggði það á reynslu sinni í sönghópi gagnfræðiskólanum Prospect High School. Hann hafði upprunalega hugsað Glee sem kvikmynd og skrifaði fyrsta handritið í ágúst árið [[2005]]. <ref>Kom fram í grein í Daily Herald þann 17. mars, 2010</ref> Það var lengi lítill áhugi á handritinu þangað til að vinur Brennans frá Los Angeles sem að var meðlimur sömu líkamsræktarstöðvar og Ryan Murphy, sjónvarpsframleiðanda, og hann gaf honum handritið af Glee. <ref>https://articles.latimes.com/2009/apr/26/entertainment/ca-glee26</ref> Þá var handritið endurskrifað frá byrjun til enda og innan fimmtán klukkutíma að Murphy hafði fengið handritið var [[Fox]] búið að kaupa það. Murphy sagði í viðtali „Það er við hæfi þegar að vinsælasti þáttur stöðvarinnar (''[[American Idol]]'') er söngvaþáttur að gera eitthvað í þá átt“<ref>Schneider, Michael (23. júlí, 2009) http://www.variety.com/article/VR1117989408?refCatld=14{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Murphy tók yfir sem framkvæmdastjóri þáttanna ásamt Ian Brennan og Brad Falchuk. Þeir þrír skrifa einnig alla þættina. <ref>{{Cite web |url=http://www.wired.com/geekdad/2009/12/were-all-gleeks-10-questions-with-glee-co-creator-brad-falchuk/ |title=Geymd eintak |access-date=2012-05-30 |archive-date=2011-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111225072539/http://www.wired.com/geekdad/2009/12/were-all-gleeks-10-questions-with-glee-co-creator-brad-falchuk/ |url-status=dead }}</ref> Glee á sér stað í smáborginni [[Lima]] í [[Ohio]]-fylki í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]].<ref>{{cite web |url=http://www.ohio.com/entertainment/44449937.html |title=Geymd eintak |access-date=2009-07-15 |archive-date=2009-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090715062607/http://www.ohio.com/entertainment/44449937.html }}</ref> Murphy var sá sem að valdi staðsetninguna út af því að hann kemur líka frá miðvesturríki í Bandaríkjunum og vildi heiðra þann hluta af Bandaríkjunum. Þættirnir eru samt kvikmyndaði í [[Hollywood]]-borg í [[Los Angeles]]. <ref>Simpson, Melody (17. mars 2009). http://www.hollywoodthewriteway.com/2009/03/meet-cory-monteith-naya-rivera-of-glee.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102071550/http://www.hollywoodthewriteway.com/2009/03/meet-cory-monteith-naya-rivera-of-glee.html |date=2011-01-02 }} Hollywood the Write Way.</ref> Glee hefur oft verið borið saman við ''[[High School Musical]]'' myndirnar en Murphy heldur því fram að hann hafi aldrei séð þær og Glee sé frekar nútímasöngleikur frekar en „þættir þar sem fólk hoppar í söng inn á milli.“<ref>http://www.nytimes.com/2009/05/17/arts/television/17wyat.html?_r=1, New York Times, 15. maí 2009</ref> Murphy ímyndaði sér Glee sem undankoma frá heiminum út af því að honum fannst allt sem að var í sjónvarpinu á þeim tíma vera vísindaskáldsögur, löggur eða lögfræðingar að hlaupa í hringi. „Þetta er öðruvísi tegund af sjónvarpsefni, það er ekkert í sýningu núna sem að líkist Glee. Það er allt í heiminum svo dimmt núna, þess vegna virkaði [[American Idol|Idol]] af því að það er veruleikaflótti.“ <ref>Schneider, Michael (23. júlí, 2009) http://www.variety.com/article/VR1117989408?refCatld=14{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Murphy hefur planað þrjár þáttaraðir af Glee. <ref>Herrera, Monica http://www.billboard.com/features/glee-rewrites-the-script-on-tv-music-1004030132.story#/features/glee-rewrites-the-script-on-tv-music-1004030132.story {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103111358/http://www.billboard.com/features/glee-rewrites-the-script-on-tv-music-1004030132.story#/features/glee-rewrites-the-script-on-tv-music-1004030132.story |date=2012-11-03 }}, 23. október 2009</ref> === Tónlistarval === Í hverjum þætti af Glee eru fjölmörg lög flutt af leikörunum sem að eru einhvern veginn flétt saman við söguþráð þáttanna. <ref>Kinon, Christina (19. maí, 2009) http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2009/05/18/2009-05-18_glee_puts_edgy_spin_on_top_40_tunes.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090915193815/http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2009/05/18/2009-05-18_glee_puts_edgy_spin_on_top_40_tunes.html |date=2009-09-15 }}</ref> Ryan Murphy velur öll lögin sem að eru flutt og hann reynir að nota góða blöndu af klassískum söngleikjalögum og poppsmellum. Lagaval er ómissandi í skriftarferlinum og Murphy velur lögin vanalega á sama tíma og að hann velur þema fyrir hvern einasta þátt. <ref>Wyatt, Edward (11. október, 2009) http://www.nytimes.com/2009/10/12/business/media/12glee.html, The New York Times</ref> Í annarri þáttaröðinni fór Murphy að nota vinsælli lög frekar heldur en gamla smelli til þess að laða að fleiri unglingum. <ref>Donahue, Ann (13. desember, 2010). http://www.reuters.com/article/idUSTRE6BC0LL20101213, Billboard</ref> Murphy sagði í viðtali að það hafði komið honum á óvart hversu margir listamenn felldust á það að leyfa þeim að nota lögin þeirra. „Ég held að þeim hafi litist vel á tón þáttarins. Þátturinn er um bjartsýni, allaveganna megnið af tímanum, og um að endurtúlka gömlu lögin þeirra fyrir nýja áhorfendur.“<ref>Kinon, Christina (19. maí, 2009) http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2009/05/18/2009-05-18_glee_puts_edgy_spin_on_top_40_tunes.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090915193815/http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2009/05/18/2009-05-18_glee_puts_edgy_spin_on_top_40_tunes.html |date=2009-09-15 }}</ref> Fáir listamenn hafa neitað að leyfa Glee að flytja eitthvað af lögunum þeirra meðal annars [[Bryan Adams]] og hljómsveitin [[Coldplay]]. Í júní árið [[2010]] skiptu meðlimir Coldplay um skoðun og gáfu framleiðendum þáttanna full rétindi á að nota lögin þeirra. <ref>16. júní, 2010, http://www.insideireland.ie/index.cfm/section/news/ext/glee002/category/905 {{Webarchive|url=https://archive.today/20110430001852/http://www.insideireland.ie/index.cfm/section/news/ext/glee002/category/905 |date=2011-04-30 }}, Inside Ireland</ref> Tónlistarmaðurinn [[Billy Joel]] hefur boðið framleiðendum þáttanna að nota lögin hans frítt og margir aðrir listamenn hafa einnig gert hið sama. <ref>Frankel, Daniel (13. janúar, 2009) https://www.variety.com/article/VR1117998492?, Variety</ref> Nokkrar plötur hafa verið gefnar út með lögunum sem að leikararnir syngja á þáttunum hafa verið gefnar út á bæði hljómplötum og á [[iTunes]]. <ref>Donahue, Ann (13. desember, 2010). http://www.reuters.com/article/idUSTRE6BC0LL20101213, Billboard</ref> Hver einasti þáttur kostar um það bil þrjár milljónir bandaríkjadala.<ref>Fernandez, Maria E. (26. apríl, 2009) https://articles.latimes.com/2009/apr/26/entertainment/ca-glee26 </ref> Eftir að Murphy hefur valið hvert einasta lag þarf að plana dansatriði og flutning fyrir það og kaupa sviðsskreytingar fyrir atriðin sem að eru oft mjög kostnaðarsöm.<ref>Donahue, Ann (13. desember, 2010). http://www.reuters.com/article/idUSTRE6BC0LL20101213, Billboard</ref> === Auglýsingarherferð === Á tímabilinu á milli prufuþáttarins og útgáfu annars þáttar Glee fóru aðalleikararnir að ferðast um Bandaríkin til þess að syngja í Hot Topic verslunarmiðstöðunum.<ref>http://tv.broadwayworld.com/article/Photo_Flash_The_GLEEK_Tour_Hits_The_Road_20090820, 20. ágúst, 2009</ref> Þau fengu einnig að syngja bandaríska þjóðsönginn á stórum hafnaboltaleik árið 2009. <ref>Ghosh, Korbi (16. ágúst, 2009) http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2009/10/glee-cast-to-sing-the-national-anthem-at-the-world-series.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014214341/http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2009/10/glee-cast-to-sing-the-national-anthem-at-the-world-series.html |date=2012-10-14 }}</ref> Glee var boðið að syngja í skemmtigöngu [[Macy's]] á Þakkargjörðinni árið 2009 en útsendingaraðili skrúðgöngunnar [[NBC]] sem að er keppinautur [[Fox]] höfnuðu tillögunni.<ref>Starfsfólk TMZ (12. október 2009) http://www.tmz.com/2009/10/12/glee-thanksgiving-parade-nbc-dumped/</ref> Eftir að fyrstu þáttaröðinni lauk fóru leikararnir í tónleikaferðalag til [[Phoenix]], [[Chicago]], [[Los Angeles]] og [[New York]].<ref>Little, Lyneka (2. mars, 2010). http://blogs.wsj.com/speakeasy/2010/03/02/julianne-moore-gets-soapy-glee-tours-holt-halts-hiroshima-book/</ref> [[Matthew Morrison]], [[Lea Michele]], [[Cory Monteith]] og [[Chris Colfer]] hafa öll skrifað undir samning til þess að vera í einum þætti af „The Cleveland Show.“<ref>Keck, William (7. janúar, 2010) http://www.tvguide.com/keywords/tv-guide-magazine {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101227111438/http://www.tvguide.com/keywords/tv-guide-magazine |date=2010-12-27 }}, TvGuide</ref> Jane Lynch, Chris Colfer, Cory Monteith og Amber Riley komu fram á VMA verðlaununum hjá [[MTV]] þann [[12. september]] árið [[2010]].<ref>{{Cite web |url=http://www.tvguide.com/tvshows/glee/296380 |title=Geymd eintak |access-date=2010-12-26 |archive-date=2012-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120201222020/http://www.tvguide.com/tvshows/glee/296380 |url-status=dead}}</ref> Eftir að Dianna Agron, Cory Monteith og Lea Michele sátu fyrir [[GQ]]-blaðið í djörfum myndum þar sem að þær afklæddu sig að hluta til voru þættirnir gagnrýndir af bandarísku foreldrastofnununni „Parents Television Council“ þar sem að forseti stofnunarinnar sagði að leikarannir ættu að vera fyrirmyndir fyrst að þau væru átrúnaðargoð margra unglinga og barna. Hann sagði að þó að engar af myndunum hefðu sýnt nekt þá myndu þær samt senda röng skilaboð til ungra barna um hvernig ætti að klæða sig.<ref>Parents Television Council (20. október 2010). http://www.parentstv.org/ptc/news/release/2010/1020.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101211003833/http://www.parentstv.org/PTC/news/release/2010/1020.asp |date=2010-12-11 }}</ref> == Leikendur og hlutverk == ===Leikarar=== *[[Lea Michele]] sem Rachel Berry *[[Cory Monteith]] sem Finn Hudson *[[Matthew Morrison]] sem Will Schuester *[[Jane Lynch]] sem Sue Sylvester *[[Jayma Mays]] sem Emma Pillsbury *[[Amber Riley]] sem Mercedes Jones *[[Chris Colfer]] sem Kurt Hummel *[[Kevin McHale]] sem Artie Abrams *[[Jenna Ushkowitz]] sem Tina Cohen-Chang *[[Mark Salling]] sem Noah "Puck" Puckerman *[[Dianna Agron]] sem Quinn Fabray *[[Chord Overstreet]] sem Sam Evans *[[Darren Criss]] sem Blaine Anderson *[[Heather Morris]] sem Brittany Pierce *[[Naya Rivera]] sem Santana Lopez [[Mynd:Matthew Morrison 2009.jpg|thumb|right|Murphy fann Matthew Morrison á Broadway]] Þegar að Murphy fór að leita að leikurum fyrir Glee vildi hann fyrst og fremst finna leikara sem að færu létt með það að leika á sviði. Í stað þess að halda hefðbundnar áheyrnarprufur fór Murphy á [[Broadway]] í leit að fólki þar sem að hann fann [[Matthew Morrison]] sem að hafði þá nýlokið að leika í [[Hairspray]], Leu Michele sem að fór með hlutverk í ''[[Spring Awakening]]'' og Jennu Ushkowitz sem að lék í nýrri upfærslu af ''[[The King and I]]''.<ref>Martin, Denise (26. apríl, 2009) https://www.latimes.com/entertainment/news/la-ca-gleestage26-2009apr26,0,1653470.story, ''The Los Angeles Times''</ref> Eftir að hafa fundið þessi þrjú hélt Murphy áheyrnarprufur þar sem að leikarar þurftu að sýna fram á dans og sönghæfileikana sína. [[Chris Colfer]] hafði enga reynslu þegar að hann fór í prufu fyrir hlutverk Arties en Murphy var svo hrifinn af honum að þegar að [[Kevin McHale]] fékk hlutverkið skrifaði hann nýja persónu inn í handritið bara fyrir hann. <ref>Martin, Denise (26. apríl, 2009) https://www.latimes.com/entertainment/news/la-ca-gleestage26-2009apr26,0,1653470.story, ''The Los Angeles Times''</ref> Leikkonan [[Jayma Mays]] söng lagið „Touch-a, Touch-a, Touch-a, Touch Me“ frá „[[The Rocky Horror Picture Show]]“, lag sem að hún fékk seinna að syngja á Glee. [[Cory Monteith]] sendi upprunalega inn myndband þar sem að hann lék aðeins og var síðan beðinn um að senda inn annað myndband þar sem að hann myndi syngja. Cory söng þá lagið „Can't Fight This Feeling“ eftir [[REO Speedwagon]]. Hlutverk [[Jane Lynch]]ar átti upprunalega bara að vera lítið út af því að hún var í annarri seríu á þeim tíma en sú þáttaröð var stuttu seinna aflýst.<ref>Andreeva, Nellie (23. apríl 2009) https://web.archive.org/web/20090427063215/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/news/e3i360cdd62fc9ca5a8b570d3d12fce11cb The Hollywood Reporter</ref> Í samningi leikaranna stendur að þeir séu óafturkallanlega bundnir Glee til þess að gera upp að þremur kvikmyndum byggðar á þáttunum. Enn hafa engar myndir verið planaðar. <ref>Tyler, Matt (21. júní 2010) http://thefilmstage.com/2010/06/21/glee-the-movie-coming-soon/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100902045127/http://thefilmstage.com/2010/06/21/glee-the-movie-coming-soon/ |date=2010-09-02 }}, ''The Film Stage''</ref> [[Mynd:Cory Monteith 2009.jpg|thumb|left|Cory Monteith fer með hlutverk Finns í Glee]] Í ''Glee'' eru fimmtán aðalhlutverk. Morrison leikur [[spænska|spænskukennarann]] Will Schuester sem að verður leikstjóri sönghóps skólans í von um að endurreisa hann. Jane Lynch leikur hina siðspilltu Sue Sylvester, klappstýruþjálfann sem að hatar sönghópinn og alla meðlimina. <ref> Itzkoff, David (18. maí 2009).http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2009/05/18/jane-lynch-brings-her-inner-mean-girl-to-glee/ The New York Times</ref> Jayma Mays fer með hlutverk fer með hlutverk Emmu Pillsbury, nemendaráðgjafa skólans sem að er hrædd við öll óhreinindi og er skotin í Will.<ref>Abrams, Natalie (18. maí 2009) https://uk.eonline.com/uberblog/watch_with_kristin/b124391_time_get_happy_with_cast_of_glee.html, ''E! Online''</ref> [[Lea Michele]] leikur Rachel Berry, hæfileikaríkann nemanda í sönghópnum sem að þráir ekkert heitar heldur en að verða fræg söngkona en er oft strítt af klappstýrum og íþróttafolunum.<ref>Wieselman, Jarett (19. maí 2009) http://www.nypost.com/p/blogs/popwrap/item_sbUrfetlC9ck0hU9lqw0eM;jsessionid=13F9459E60D0F065F4ACDBB2E3FA2D6F {{Webarchive|url=https://archive.today/20120530060558/http://www.nypost.com/p/blogs/popwrap/item_sbUrfetlC9ck0hU9lqw0eM;jsessionid=13F9459E60D0F065F4ACDBB2E3FA2D6F |date=2012-05-30 }}, ''The New York Post''</ref> Cory Monteith leikur Finn Hudson, aðalleikmann [[amerískur fótbolti|ameríska fótboltaliðsins]] sem að stofnar vinsældum sínum í hættu með því að taka þátt í sönghópnum.<ref>Wieselman, Jarett (19. maí 2009) http://www.nypost.com/p/blogs/popwrap/item_sbUrfetlC9ck0hU9lqw0eM;jsessionid=13F9459E60D0F065F4ACDBB2E3FA2D6F {{Webarchive|url=https://archive.today/20120530060558/http://www.nypost.com/p/blogs/popwrap/item_sbUrfetlC9ck0hU9lqw0eM;jsessionid=13F9459E60D0F065F4ACDBB2E3FA2D6F |date=2012-05-30 }}, ''The New York Post''</ref> Í hópnum eru einnig Mercedes Jones (leikin af Amber Riley) sem að sárnar af því að syngja aukaraddir, Kurt Hummel (leikinn af Chris Colfer) sem að er samkynhneigður tenór, Artie Abrams (leikinn af Kevin McHale) sem að er þverlamaður unglingur sem að dreymir um að geta dansað og Tina Cohen-Chang (leikin af Jennu Ushkowitz) sem að er hálf bandarísk-hálf japönsk unglingsstúlka sem að þykist vera með stama. Mark Salling bættist síðan seinna í hópinn sem Noah Puckerman, besta vin Finns. Dianna Agron fer með hlutverk Quinn Fabray, klappstýru sem að er í sambandi með Finn sem að gerist meðlimur sönghópsins.<ref>Wightman, Catriona (28. apríl 2010). https://www.digitalspy.com/ustv/s57/glee/news/a216983/glee-rivera-morris-to-become-regulars.html, ''Digital Spy''</ref> [[Heather Morris]] og [[Naya Rivera]] fara með hlutverk Brittany Pierce og Santönu Lopez sem að voru upprunalega bara aukahlutverk en í annarri seríu fengu þær stöðuhækkun og eru núna aðalleikarar.<ref>Wieselman, Jarett (19. maí 2009) http://www.nypost.com/p/blogs/popwrap/item_sbUrfetlC9ck0hU9lqw0eM;jsessionid=13F9459E60D0F065F4ACDBB2E3FA2D6F {{Webarchive|url=https://archive.today/20120530060558/http://www.nypost.com/p/blogs/popwrap/item_sbUrfetlC9ck0hU9lqw0eM;jsessionid=13F9459E60D0F065F4ACDBB2E3FA2D6F |date=2012-05-30 }}, ''The New York Post''</ref> == Þættir == Í fyrstu þáttaröð Glee voru 22 þættir.<ref>Schneider, Michael (1. desember 2009). http://www.variety.com/article/VR1118012049.html?categoryId=30&cs=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100516232651/http://www.variety.com/article/VR1118012049.html?categoryId=30&cs=1 |date=2010-05-16 }}, Variety</ref> Prufuþátturinn var sýndur þann [[19. maí]] árið [[2009]] og þáttaröðinn hófst þann [[9. september]] hið sama ár og var sýndur á miðvikudögum til jóla en var síðan færður yfir á fimmtudag.<ref>Fox Broadcasting Company (5. mars 2009) http://www.foxflash.com/div.php/main/page?aID=1z2z2z268z1z8&ID=4793 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131022010645/http://www.foxflash.com/div.php/main/page?aID=1z2z2z268z1z8&ID=4793 |date=2013-10-22 }}</ref> Þann [[11. janúar]] árið [[2010]] tilkynntu forstjórar [[Fox]] að þeir hefðu pantað aðra seríu af Glee. <ref> Fox Broadcasting Company (24. nóvember 2009).http://www.foxflash.com/div.php/main/page?aID=1z2z1z25z1z8&ID=5454</ref> Tökur á næstu seríu hófust í júní [[2010]].<ref>Abrams, Natalie (11. janúar 2010) http://www.tvguide.com/News/Glee-Picked-Season-1013581.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140414114023/http://www.tvguide.com/News/Glee-Picked-Season-1013581.aspx |date=2014-04-14 }}, TvGuide</ref> Sýningar á annarri þáttaröðinni hófust þann [[21. september]], [[2010]]<ref>Gorman, Bill (13. júlí 2010) http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/07/13/fox-announces-fall-premiere-dates-for-2010-11-season/56923TV{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} by the Numbers</ref> og þættirnir voru sýndir klukkan átta að kvöldi til á þriðjudögum. [[Fox]] planaði upprunalega að sýna Glee á miðvikudögum en hætti svo við og sýndu [[American Idol]] á þeim tíma í staðinn. <ref>Rice, Lynette (November 19, 2010) http://insidetv.ew.com/2010/11/19/fox-moves-american-idol-to-wednesdays-and-thursdays/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207191706/http://insidetv.ew.com/2010/11/19/fox-moves-american-idol-to-wednesdays-and-thursdays/ |date=2012-02-07 }}, Entertainment Weekly</ref> Þriðja þáttaröðin var pöntuð af [[Fox]] þann [[23. maí]] [[2010]]. == Heimildir == {{reflist|2}} [[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]] {{sa|2009|2015}} 7mnl7dged5buoxekserlwdqxftaxbbj 0 99326 1979865 1954199 2026-09-23T02:09:26Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979865 wikitext text/x-wiki '''Evrópumeistaramót UEFA 21 árs og yngri 2011''' er ellefta [[Evrópumeistaramót undir 21 árs karla í knattspyrnu]] og fer fram í [[Danmörk|Danmörku]] 11.-25. júní. Átta lið keppa til úrslita: Hvít-Rússar, Tékkar, Danir, Englendingar, Íslendingar, Spánverjar, Svisslendingar og Úkraínumenn. Þetta er í fyrsta skiptið sem Íslendingar taka þátt. Aðeins tvær þjóðir sóttu um að verða mótshaldari mótsins, Danmörk og Ísrael.<ref name="bids-submitted">{{cite web |url=https://en.uefa.com/under21/news/newsid=718282.html |title=Denmark and Israel bid for U21 finals |accessdate=9 October 2010 |date=15 June 2008 |publisher=[[UEFA]] }}</ref> Mótsnefnd UEFA fór yfir tilboðin og gaf út meðmæli til yfirstjórnar UEFA sem ákvað [[10. desember]] [[2008]] að Danmörk myndi hýsa keppnina.<ref>{{cite web |url=https://en.uefa.com/under21/news/newsid=786492.html |title=Denmark to host 2011 U21 finals |accessdate=9 October 2010 |date=10 December 2008 |publisher=[[UEFA]] }}</ref> == Undankeppni == {{Aðalgrein|Undankeppni Evrópumeistaramóts undir 21 árs karla í knattspyrnu}} Undankeppni fyrir mótið fór fram á milli mars 2009 og október 2010. Undankeppnin var riðlakeppni með 8 landsliðum sem komust áfram. Þessi 8 lið voru dregin 4. febrúar í 10 riðla í aðalkeppninni eftir frammistöðu þeirra í mótinu. == Leikvangar == Leikvangar mótsins voru allir staðsettir á [[Jótland]]i í [[Aarhus]], [[Álaborg]], [[Herning]] og [[Viborg]]. [[20. september]] [[2010]] var ákveðið að lokaleikur mótsins yrði í Arhus.<ref>{{cite web |url=http://www.u21denmark2011.com/news/articles/finalen-spilles-i-aarhus |title=Finalen spilles i Aarhus |trans-title=Final to be played in Aarhus |publisher=[[Danish Football Association]] |accessdate=9 October 2010 |date=20 September 2010 |language=Danish |archive-date=11 mars 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311181635/http://u21denmark2011.com/news/articles/finalen-spilles-i-aarhus/ |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! [[Aarhus]] ! [[Álaborg]] ! [[Herning]] ! [[Viborg]] |- | [[Atletion|Aarhus Stadion]] | [[Energi Nord Arena|Aalborg Stadion]] | [[MCH Arena|Herning Stadium]] | [[Viborg Stadion]] |- |- | {{Coord|56|7|55|N|10|11|47|E|region:DK_type:landmark|display=inline|name=NRGi Park}} | {{Coord|57|3|5.4|N|9|53|56.76|E|region:DK_type:landmark|display=inline|name=Energi Nord Arena}} | {{Coord|56|7|1|N|8|57|6|E|region:DK_type:landmark|display=inline|name=MCH Arena}} | {{Coord|56|27|21.23|N|9|24|7.43|E|region:DK_type:landmark|display=inline|name=Viborg Stadion}} |- | Sæti: '''20,000''' | Sæti: '''10,500''' | Sæti: '''9,600''' | Sæti: '''9,566''' |- | [[File:Atletion.jpg|150px]] | [[File:Aalborg Stadion.jpg|150px]] | [[File:MCH Arena.jpg|150px]] | [[File:Viborg Stadion (1).jpg|150px]] |- |colspan="4" align="center"|{{Image label begin|image=Denmark location map.svg|width={{{width|400}}}|float={{{float|none}}}}} {{Image label small|x=-211|y=-93|scale={{{width|-1}}}|text=[[Mynd:Green pog.svg|10px]] [[Álaborg]]}} {{Image label small|x=-183|y=-161|scale={{{width|-1}}}|text=[[Mynd:Green pog.svg|10px]] [[Herning]]}} {{Image label small|x=-247|y=-154|scale={{{width|-1}}}|text=[[Mynd:Green pog.svg|10px]] [[Aarhus]]}} {{Image label small|x=-197|y=-127|scale={{{width|-1}}}|text=[[Mynd:Green pog.svg|10px]] [[Viborg]]}} {{Image label end}} |} == Riðlakeppni == === Röðun í riðla === Liðin voru dregin í riðla 9. nóvember 2010 í Álaborg.<ref>{{cite news |url=http://www.uefa.com/under21/draws/season=2011/round=2000005/index.html |title=Final tournament |publisher=[[UEFA]] |date=9 November 2010 |accessdate=30 March 2011 |archive-date=10 febrúar 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110210175200/http://www.uefa.com/under21/draws/season=2011/round=2000005/index.html |url-status=dead }}</ref> Líkt og í fyrri mótum verða leikir í hverjum riðli í tveimur leikvöngum. Lið voru skipt í þrjá potta eftir fjölda stiga og hver riðill hafði eitt lið frá potti eitt og tvö en tvö lið frá potti þrjú.<ref>{{cite web |url=http://www.u21denmark2011.com/news/articles/seedningslag-fastlagt-til-uefa-u21-em-2011 |title=Seedningslag fastlagt til UEFA U21-EM 2011 |trans-title=Seedings for UEFA Under-21 Championship 2011 defined |publisher=[[Danish Football Association]] |date=14 October 2010 |accessdate=14 October 2010 |language=Danish |archive-date=11 mars 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311181807/http://u21denmark2011.com/news/articles/seedningslag-fastlagt-til-uefa-u21-em-2011/ |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |- !width=28%|Pottur 1 !width=24%|Pottur 2 !width=24%|Pottur 3 |- style="vertical-align: top;" | * {{DNK}} Dannmörk * {{CZE}} Tékkland | * {{ESP}} Spánn * {{ISL}} Ísland | * {{ENG}} England * {{CHE}} Sviss * {{BLR}} Hvíta-Rússland * {{UKR}} Úkraína |} === Bráðabani === Í mótinu gilda sömu reglur og í Evrópumeistaramóti undir 21 árs 2009. Ef að tvö eða fleiri lið eru jöfn að stigum í keppnini þá eru eftirfarandi atriði notuð. # Hærri fjöldi stiga á milli þeirra liða sem átt er við # Hærri markamunur á milli þeirra liða sem átt er við # Ef að lið eru enn jöfn þá er atriðunum beitt aftur á þau lið sem eru jöfnust. # Niðurstaða í riðlakeppni :# Markamunur :# Hærri fjöldi marka skoruð :# Atferli í leiknum :5. Dregið um úrslit === A-riðill === Í A-riðli varð bráðabani til að skera úr um þriggja punkta jafntefli á milli Hvíta-Rússlands, Danmerkur og Íslands. Hvíta-rússland komst áfram vegna betri markamun í leikjum á milli þessara liða.<ref>{{cite web|title=Switzerland and Belarus make it through|url=http://en.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000002/match=2003396/postmatch/report/index.html|publisher=UEFA|accessdate=19 June 2011|date=18 June 2011|archive-date=21 júní 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110621075329/http://en.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000002/match=2003396/postmatch/report/index.html|url-status=dead}}</ref> {| |- | {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=175 |Lið ! style="width:20px;" abbr="Spilaðir"|L ! style="width:20px;" abbr="Unnir"|U ! style="width:20px;" abbr="Jafntefli"|J ! style="width:20px;" abbr="Tap"|T ! style="width:20px;" abbr="Skoruð mörk"|Sk ! style="width:20px;" abbr="Mörk fengin"|Fe ! style="width:20px;" abbr="Markamunur"|Mm ! style="width:20px;" abbr="Stig"|Stig |- bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{CHE}} Sviss |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{BLR}} Hvíta-Rússland |3||1||0||2||3||5||−2||'''3''' |- |align=left|{{ISL}} Ísland |3||1||0||2||3||5||−2||'''3''' |- |align=left|{{DNK}} Danmörk |3||1||0||2||3||5||−2||'''3''' |} | Bráðabani {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=175 |Lið ! style="width:20px;" abbr="Spilaðir"|L ! style="width:20px;" abbr="Unnir"|U ! style="width:20px;" abbr="Jafntefli"|J ! style="width:20px;" abbr="Tap"|T ! style="width:20px;" abbr="Skoruð mörk"|Sk ! style="width:20px;" abbr="Mörk fengin"|Fe ! style="width:20px;" abbr="Markamunur"|Mm ! style="width:20px;" abbr="Stig"|Stig |- |align=left|{{BLR}} Hvíta-Rússland |2||1||0||1||3||2||+1||'''3''' |- |align=left|{{ISL}} Ísland |2||1||0||1||3||3||0||'''3''' |- |align=left|{{DNK}} Danmörk |2||1||0||1||3||4||–1||'''3''' |} |} {{handboltasnið | dagsetning = 11 Júní 2011 | tími = 18:00 | lið1 = {{BLR}} Hvíta-Rússland | stig = 2 – 0 | lið2 = {{ISL}} Ísland | report = [https://www.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000002/match=2003388/postmatch/report/index.html Leikskýrsla] | goals1 = [[Andrey Varankow|Varankow]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]77 (víti)<br/>[[Maksim Skavysh|Skavysh]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]87 | goals2 = | stadium = [[Atletion|Aarhus Stadion]], [[Aarhus]] | attendance = 2,815 | dómararar = Aleksandar Stavrev ([[Makedónía|Makedóníu]]) }} ---- {{handboltasnið | dagsetning = 11 Júní 2011 | tími = 20:45 | lið1 = {{DNK}} Danmörk | stig = 0 – 1 | lið2 = {{CHE}} Sviss | report = [https://www.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000002/match=2003387/postmatch/report/index.html Leikskýrsla] | goals1 = | goals2 = [[Xherdan Shaqiri|Shaqiri]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]48 | stadium = [[Energi Nord Arena|Aalborg Stadion]], [[Álaborg]] | attendance = 9,678 | dómararar = Robert Schörgenhofer ([[Austuríki]]) }} ---- {{handboltasnið | dagsetning = 14 Júní 2011 | tími = 18:00 | lið1 = {{CHE}} Sviss | stig = 2 – 0 | lið2 = {{ISL}} Ísland | report = [https://www.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000002/match=2003392/postmatch/report/index.html Leikskýrsla] | goals1 = [[Fabian Frei|Frei]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]1 <br> [[Innocent Emeghara|Emeghara]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]40 | goals2 = | stadium = [[Energi Nord Arena|Aalborg Stadion]], [[Álaborg]] | attendance = 1,903 | dómararar = Marijo Strahonja ([[Króatía|Króatíu]]) }} ---- {{handboltasnið | dagsetning = 14 Júní 2011 | tími = 20:45 | lið1 = {{DNK}} Danmörk | stig = 2 – 1 | lið2 = {{BLR}} Hvíta-Rússland | report = [https://www.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000002/match=2003391/postmatch/report/index.html Leikskýrsla] | goals1 = [[Christian Eriksen|Eriksen]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]22 <br> [[Nicolai Jørgensen|Jørgensen]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]71 | goals2 = [[Dzmitry Baha|Baga]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]20 | stadium = [[Atletion|Aarhus Stadion]], [[Aarhus]] | attendance = 18,152 | dómararar = [[Paolo Tagliavento]] ([[Ítalía|Ítaliu]]) }} ---- {{handboltasnið | dagsetning = 18 Júní 2011 | tími = 20:45 | lið1 = {{ISL}} Ísland | stig = 3 &ndash; 1 | lið2 = {{DNK}} Danmörk | report = [https://www.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000002/match=2003395/postmatch/report/index.html Leikskýrsla] | goals1 = [[Kolbeinn Sigþórsson|Sigþórsson]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]58<br/>[[Birkir Bjarnason|Bjarnason]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]60<br/>[[Hjörtur Logi Valgarðsson|Valgarðsson]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]90+2 | goals2 = [[Bashkim Kadrii|Kadrii]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]81 | stadium = [[Energi Nord Arena|Aalborg Stadion]], [[Álaborg]] | attendance = 9,308 | dómararar = Milorad Mažić ([[Serbía|Serbíu]]) }} ---- {{handboltasnið | dagsetning = 18 Júní 2011 | tími = 20:45 | lið1 = {{CHE}} Sviss | stig = 3 &ndash; 0 | lið2 = {{BLR}} Hvíta-Rússland | report = [https://www.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000002/match=2003396/postmatch/report/index.html Leikskýrsla] | goals1 = [[Admir Mehmedi|Mehmedi]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]6 (víti), 43<br/>[[Frank Feltscher|Feltscher]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]90+3 | goals2 = | stadium = [[Atletion|Aarhus Stadion]], [[Aarhus]] | attendance = 1,604 | dómararar = [[Markus Strömbergsson]] ([[Svíþjóð]]) }} === B-riðill === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=175 |Lið ! style="width:20px;" abbr="Spilaðir"|L ! style="width:20px;" abbr="Unnir"|U ! style="width:20px;" abbr="Jafntefli"|J ! style="width:20px;" abbr="Tap"|T ! style="width:20px;" abbr="Skoruð mörk"|Sk ! style="width:20px;" abbr="Mörk fengin"|Fe ! style="width:20px;" abbr="Markamunur"|Mm ! style="width:20px;" abbr="Stig"|Stig |- bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{ESP}} Spánn |3||2||1||0||6||1||+5||'''7''' |-bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{CZE}} Tékkland |3||2||0||1||4||4||0||'''6''' |- |align=left|{{ENG}} England |3||0||2||1||2||3||−1||'''2''' |- |align=left|{{UKR}} Úkraína |3||0||1||2||1||5||−4||'''1''' |} {{handboltasnið | dagsetning = 12 Júní 2011 | tími = 18:00 | lið1 = {{CZE}} Tékkland | stig = 2 – 1 | lið2 = {{UKR}} Úkraína | report = [https://www.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000002/match=2003389/postmatch/report/index.html leikskýrsla] | goals1 = [[Bořek Dočkal|Dočkal]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]49||56 | goals2 = [[Maksym Bilyi (footballer born 1989)|Bilyi]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]87 | stadium = [[Viborg Stadion]], [[Viborg, Denmark|Viborg]] | attendance = 4,251 | referee = Milorad Mažić ([[Serbía|Serbíu]]) }} ---- {{handboltasnið | dagsetning = 12 Júní 2011 | tími = 20:45 | lið1 = {{ESP}} Spánn | stig = 1 – 1 | lið2 = {{ENG}} England | report = [https://www.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000002/match=2003390/postmatch/report/index.html leikskýrsla] | goals1 = [[Ander Herrera|Herrera]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]14 | goals2 = [[Danny Welbeck|Welbeck]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]88 | stadium = [[MCH Arena|Herning Stadium]], [[Herning]] | attendance = 8,046 | referee = [[Markus Strömbergsson]] ([[Svíþjóð]]) }} ---- {{handboltasnið | dagsetning = 15 Júní 2011 | tími = 18:00 | lið1 = {{CZE}} Tékkland | stig = 0 – 2 | lið2 = {{ESP}} Spánn | report = [https://www.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000002/match=2003393/postmatch/report/index.html leikskýrsla] | goals1 = | goals2 = [[Adrián López Álvarez|Adrián]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]27, 47 | stadium = [[Viborg Stadion]], [[Viborg, Denmark|Viborg]] | attendance = 4,600 | referee = Robert Schörgenhofer ([[Austrian |Austria]]) }} ---- {{handboltasnið | dagsetning = 15 Júní 2011 | tími = 20:45 | lið1 = {{UKR}} Úkraína | stig = 0 – 0 | lið2 = {{ENG}} England | report = [https://www.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000002/match=2003394/postmatch/report/index.html leikskýrsla] | goals1 = | goals2 = | stadium = [[MCH Arena|Herning Stadium]], [[Herning]] | attendance = 3,495 | referee = Aleksandar Stavrev ([[Makedónía|Makedóníu]]) }} ---- {{handboltasnið | dagsetning = 19 Júní 2011 | tími = 20:45 | lið1 = {{ENG}} England | stig = 1 &ndash; 2 | lið2 = {{CZE}} Tékkland | report = [https://www.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000002/match=2003397/postmatch/report/index.html leikskýrsla] | goals1 = [[Danny Welbeck|Welbeck]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]76 | goals2 = [[Jan Chramosta|Chramosta]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]89<br/>[[Tomáš Pekhart|Pekhart]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]90+4 | stadium = [[Viborg Stadion]], [[Viborg, Denmark|Viborg]] | attendance = 5,262 | referee = [[Paolo Tagliavento]] ([[Ítalía|Ítalíu]]) }} ---- {{handboltasnið | dagsetning = 19 Júní 2011 | tími = 20:45 | lið1 = {{UKR}} Úkraína | stig = 0 &ndash; 3 | lið2 = {{ESP}} Spánn | report = [https://www.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000002/match=2003398/postmatch/report/index.html leikskýrsla] | goals1 = | goals2 = [[Juan Manuel Mata|Mata]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]10, 72 (víti) <br> [[Adrián López Álvarez|Adrián]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]27 | stadium = [[MCH Arena|Herning Stadium]], [[Herning]] | attendance = 3,302 | referee = Marijo Strahonja ([[Croatian Football Federation|Croatia]]) }} === Undanúrslit === {{Undanúrslit |RD1 = Undanúrslit |RD2 = Úrslit |Consol = Þriðja sæti <!--Dagsetning|Lið 1|Stig 1|Lið 2|Stig 2 --> <!--Undanúrslit --> |22 Júní – [[Herning]]|'''{{CHE}} Sviss''' ([[Extra time|a.e.t.]])|'''1'''|{{CZE}} Tékkland |0 |22 Júní – [[Viborg]]|'''{{ESP}} Spánn''' ([[Extra time|a.e.t.]])|'''3'''|{{BLR}} Hvíta Rússland |1 <!--Úrslit --> |25 Júní – [[Aarhus]]|{{CHE}} Sviss | 0 |{{ESP}} Spánn| '''2''' <!--3rd/4th Place --> |25 Júní - [[Álaborg]]|{{CZE}} Tékkland | 0 |{{BLR}} Hvíta-Rússland| '''1''' }} {{handboltasnið |dagsetning=22 Júní 2011 |tími=18:00 |lið1={{ESP}} Spánn |stig=3 – 1 ([[Extra tími|a.e.t.]]) |report=[https://www.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000003/match=2003417/postmatch/report/index.html leikskýrsla] |lið2={{BLR}} Hvíta-Rússland |goals1=[[Adrián López Álvarez|Adrián]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]89||105 <br> [[Jeffrén Suárez|Jeffrén]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]113 |goals2=[[Andrey Varankow|Varankow]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]38 |stadium=[[Viborg Stadion]], [[Viborg, Denmark|Viborg]] |attendance=7,521 |dómarar= [[Markus Strömbergsson]] ([[Svíþjóð]]) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=22 Júní 2011 |tími=21:00 |lið1={{CHE}} Sviss |stig=1 – 0 |aet=yes |report=[https://www.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000003/match=2003416/postmatch/report/index.html leikskýrsla] |lið2={{CZE}} Tékkland |goals1=[[Admir Mehmedi|Mehmedi]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal|link=]]114 |goals2= |stadium=[[MCH Arena|Herning Stadium]], [[Herning]] |attendance=5,038 |dómarar= Robert Schörgenhofer ([[Austuríki]]) }} ===Umspil um Ólympíusæti=== {{handboltasnið |dagsetning=25 Júní 2011 |tími=15:00 |lið1={{CZE}} Tékkland |stig=0 - 1 |report=[https://www.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000004/match=2003418/postmatch/report/index.html Leikskýrsla] |lið2={{BLR}} Hvíta Rússland |goals1= |goals2=[[Egor Filipenko|Filipenko]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal]]88' |stadium=[[Energi Nord Arena|Aalborg Stadion]], [[Álaborg]] |attendance=870 |dómarar= Milorad Mažić ([[Serbía|Serbíu]]) }} ===Úrslitaleikur=== {{handboltasnið |dagsetning=25 Júní 2011 |tími=20:45 |lið1={{CHE}} Sviss |stig=0 - 2 |report= [https://www.uefa.com/under21/matches/season=2011/round=2000005/match=2003419/postmatch/report/index.html Leikskýrsla] |lið2={{ESP}} Spánn |goals1= |goals2=[[Ander Herrera|Herrera]] [[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal]]41' <br />[[Thiago Alcântara|Thiago]][[File:Soccerball shade.svg|13px|Goal]]81' |stadium=[[Atletion|Aarhus Stadion]], [[Aarhus]] |attendance= 16.110 |dómarar= [[Paolo Tagliavento]] ([[Ítalía|Ítalíu]])}} == Markaskorarar == ;5 mörk *{{ESP}} [[Adrián López Álvarez|Adrián López]] ;3 mörk *{{CHE}} [[Admir Mehmedi|Admir Mehmedi]] ;2 mörk {{col-begin}} {{col-3}} *{{BLR}} [[Andrey Varankow]] *{{CZE}} [[Bořek Dočkal]] {{col-3}} *{{ESP}} [[Ander Herrera]] *{{ESP}} [[Juan Manuel Mata]] {{col-3}} *{{ENG}} [[Danny Welbeck]] {{col-end}} ;1 mark {{col-begin}} {{col-3}} *{{BLR}} [[Dzmitry Baha]] *{{BLR}} [[Maksim Skavysh]] *{{CZE}} [[Jan Chramosta]] *{{CZE}} [[Tomáš Pekhart]] *{{DNK}} [[Christian Eriksen]] *{{DNK}} [[Nicolai Jørgensen]] {{col-3}} *{{DNK}} [[Bashkim Kadrii]] *{{ISL}} [[Birkir Bjarnason]] *{{ISL}} [[Kolbeinn Sigþórsson]] *{{ISL}} [[Hjörtur Logi Valgarðsson]] *{{ESP}} [[Ander Herrera]] *{{ESP}} [[Jeffrén Suárez]] *{{BLR}} [[Egor Filipenko]] {{col-3}} *{{CHE}} [[Innocent Emeghara]] *{{CHE}} [[Frank Feltscher]] *{{CHE}} [[Fabian Frei]] *{{CHE}} [[Xherdan Shaqiri]] *{{UKR}} [[Maksym Bilyi]] *{{ESP}} [[Thiago Alcântara]] {{col-end}} == Útsendingar == {| class="wikitable" border="1" !Land!!Fjölmiðill!!Heimild |- |'''{{BLR}} Hvíta-Rússland''' |[[National State Television and Radio Company of the Republic of Belarus|Belteleradio]] |<ref name="UEFA_Media_Rights">{{Cite web |url=http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Marketing/01/44/91/72/1449172_DOWNLOAD.pdf |title=Geymd eintak |access-date=2011-06-23 |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102150430/http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Marketing/01/44/91/72/1449172_DOWNLOAD.pdf |url-status=dead}}</ref> |- |'''{{BEL}} Belgía''' |[[Telenet (Belgium)|Telenet]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{BRA}} Braselía''' |[[Globosat]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{BRN}} Brúnei''' |[[Astro SuperSport]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{BGR}} Búlgaría''' |[[Nova Sport (Bulgaria)]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{CAN}} Kanada''' |[[The Sports Network|TSN]] (8 leikir)<br/>[[TSN2]] (9 leikir) |<ref>{{cite web |url=http://www.tsn.ca/soccer/feature/?id=43520 |title=2011 UEFA Under 21 Broadcast Schedule on TSN |access-date=2011-06-23 |archive-date=2012-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020175727/http://www.tsn.ca/soccer/feature/?id=43520 |url-status=dead }}</ref> |- |'''{{COK}} Chile''' |[[Telecanal]] (sumir leikir) || |- |'''{{CZE}} Tékkland''' |[[Česká televize]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{DNK}} Danmörk''' |[[TV 2 (Denmark)|TV 2]] (5 leikir)<br/>[[TV 2 Sport (Denmark)|TV 2 Sport]] (8 leikir)<br/>[[TV 2 Zulu]] (2 leikir) |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{FRA}} Frakkland''' |[[Direct8]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{DEU}} Þýskaland''' |[[Eurosport]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{ISL}} Ísland''' |[[RÚV]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{IDA}} Indónesía''' |[[RCTI]]<br />[[Indovision]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{ISR}} Ísrael''' |Sport 1<br />Sport 1 HD |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{IRL}} Írland''' |[[Sky Sports]] | |- |'''{{ITA}} Ítalía''' |[[RAI]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''[[Suður Ameríka]]''' (fyrir utan Braselíu) |Televideo Services |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{MYS}} Malasía''' |[[Astro SuperSport]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{MEX}} Mexikó''' |[[Organización de Televisión Iberoamericana|OTI]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''[[Miðausturlönd]] og [[Norður Afríka]]''' |[[Al Jazeera Sports|Al Jazeera Sports +4]], [[Al Jazeera Sports|+10]] [[Al Jazeera Sports|Al Jazeera Sports HD1]] |<ref name="Al_Jazeera_Sports">http://www.aljazeerasports.net/</ref> |- |'''{{NOR}} Noregur''' |[[Viasat Fotball]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{PRT}} Portúgal''' |[[Sport TV]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{ZAF}} Suður-Afríka''' |Supersport International |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{ESP}} Spánn''' |[[Cuatro (TV channel)|Cuatro]] (Spain's matches)<br/>[[La Siete]] | |- |'''{{SWE}} Svíþjóð''' |[[Viasat]] |<ref>{{Cite web |url=http://www.tv10.se/u21-em-se-morgondagens-stj%C3%A4rnor-p%C3%A5-tv10 |title=U21-EM: Se morgondagens stjärnor på TV10 |access-date=2011-06-23 |archive-date=2012-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311215213/http://www.tv10.se/u21-em-se-morgondagens-stj%C3%A4rnor-p%C3%A5-tv10 |url-status=dead }}</ref> |- |'''{{CHE}} Sviss''' |[[SRG SSR]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{THA}} Taíland''' |[[Modernine TV|MCOT]] | |- |'''{{UKR}} Úkraína''' |[[ICTV (Ukraine)|ICTV]]<br />[[TRK Ukraina|TRK]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{GMA}} Gvatemala''' |[[Canal 13|Trecevision]]<br />[[Canal 11]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |- |'''{{GBR}} Bretland''' |[[Sky Sports 1]]/Sky Sports HD1 |<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefa/mediaservices/mediareleases/newsid=1641449.html|title=Strong broadcast platform delivered for UEFA European Under-21 Championship 2011|date=10 June 2011|work=UEFA.com|accessdate=11 June 2011|archive-date=13 júní 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613143740/http://www.uefa.com/uefa/mediaservices/mediareleases/newsid=1641449.html|url-status=dead}}</ref> |- |'''{{VEN}} Venesúela''' |[[Meridiano Televisión|Meridiano]] |<ref name="UEFA_Media_Rights" /> |} == Heimildir == <references/> [[Flokkur:Knattspyrnumót og -keppnir landsliða]] miu5v0p7lke5ylt0v55ni6uyds57p86 0 99562 1979819 1979502 2026-09-22T20:34:19Z Fyxi 84003 snið 1979819 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Iqaluit | nafn_í_eignarfalli = Iqaluit | nafn_á_frummáli = {{lang|iu|ᐃᖃᓗᐃᑦ}} ([[inúktitút]]) | tegund_byggðar = [[Höfuðborg|Höfuðstaður]] | mynd = Leg Building Iqaluit 2000-08-27.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Þinghúsið í Iqaluit. | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Kanada | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Kanada | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Kanada}} | undirskipting_gerð1 = [[Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði|Sjálfstjórnarsvæði]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Núnavút}} | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710015501 |title=Population estimates, July 1, by census subdivision, 2021 boundaries |publisher=[[Statistics Canada]] |access-date=2026-09-22}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 8.612 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | tímabelti = [[Austurtími|EST]] | utc_hliðrun = −05:00 | tímabelti_sumartími = [[Austurtími|EDT]] | utc_hliðrun_sumartími = −04:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Iqaluit''' (áður '''Frobisher Bay''') er [[höfuðstaður]] og stærsti þéttbýlisstaður [[sjálfstjórnarhérað]]sins [[Núnavút]] í [[Kanada]]. Bærinn er á suðurströnd [[Baffinsland]]s, við [[Frobisher-flói|Frobisher-flóa]]. Íbúafjöldinn árið [[2025]] var um 8.600.<ref name="mannfjöldi" /> Bærinn varð til sem bandarísk herstöð árið [[1942]] og var þar gerður [[flugvöllur]] til að [[orrustuflugvél]]ar á leið til vígvallanna í Evrópu gætu komið þar við og tekið eldsneyti. Þar hafði þó áður lengi verið viðkomustaður og veiðistöð [[inuítar|Inuíta]], sem kölluðu staðinn Iqaluit, „stað hinna mörgu fiska“, en bandaríska herstöðin var kölluð Frobisher Bay og hélt staðurinn því nafni fram til [[1987]]. Inúítar fóru fljótlega að setjast að í kringum herstöðina og í lok sjötta áratugarins komu kanadísk yfirvöld þar á fót ýmiss konar þjónustu, svo sem læknisþjónustu, skóla og félagsþjónustu. Bandaríkjaher yfirgaf staðinn árið [[1963]] en þá voru þar nokkur hundruð fastir íbúar og bærinn hélt áfram að stækka þótt herinn færi. Í desember [[1995]] var ákveðið með kosningum að Iqaluit yrði höfuðstaður sjálfstjórnarhéraðsins Núnavút, sem var svo komið á laggirnar [[1999]]. Árið 2001 fékk Iqaluit stöðu borgar og er langminnsta borgin í Kanada. Um 60% íbúanna eru inuítar. Iqaluit er á svipaðri breiddargráðu og [[Reykjavík]] en loftslag er þar mun kaldara. Meðalhiti ársins er -9,8&nbsp;°C; meðalhiti í júlí er 7,7&nbsp;°C en í febrúar -28&nbsp;°C. == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál = En|titill = Iqaluit|mánuðurskoðað = 20. júní|árskoðað = 2011}} == Tenglar == {{commons}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylkishöfuðborgir Kanada}} {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Baffinsland]] [[Flokkur:Borgir í Kanada]] [[Flokkur:Norðurslóðir]] [[Flokkur:Núnavút]] 6q4sino338pja2i9gqaly9qu6l7liqn 0 100308 1979808 1943594 2026-09-22T19:42:53Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979808 wikitext text/x-wiki {{Leikari | name = Alan Dale | image = Alan Dale (aka Jim).jpg | imagesize = 250px | caption = Alan Dale fyrir BAFTA verðlaunafhendinguna 2008 | birthdate = {{Fæðingardagur og aldur|1947|5|6}} | location = [[Dunedin]], [[Otago]] [[Nýja-Sjáland]]i | birthname = Alan Hugh Dale | yearsactive = 1979 - | notable role = Jim Robinson í [[Nágrannar|Nágrönnum]] <br /> Caleb Nichol í [[The O.C.]] <br /> Bradford Meade í [[Ugly Betty]] <br /> Charles Widmore í [[Lost]] }} '''Alan Dale''' (fæddur Alan Hugh Dale, [[6. maí]] [[1947]]) er [[Nýja-Sjáland|nýsjálenskur]] [[leikari]] sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í [[Nágrannar|Nágrönnum]], [[The O.C.]], [[Ugly Betty]] og [[Lost]]. == Einkalíf == === Fjölskylda === Dale fæddist í [[Dunedin]], á [[Nýja-Sjáland]]i.<ref name=twenty>{{cite news |url=http://www.whatsonstage.com/index.php?pg=207&story=E8821205155127 |title=20 Questions With ... Alan Dale |accessdate=24. apríl 2008 |date=10. mars 2008 |work=What's on Stage |author=Roger Foss |archive-date=2011-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517105003/http://www.whatsonstage.com/index.php?pg=207&story=E8821205155127 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Celebrity birthdays |accessdate=18. maí 2008 |date=6. maí 2008 |work=[[The Hamilton Spectator]] |page=G02}}</ref> Dale fann ástríðu í leiklist og lék í skólaleikriti þegar hann var þrettán ára þar sem hann lék grínistann [[Shelley Berman]]. Foreldrar hans ráku áhugamannaleikhús í [[Auckland]] sem kallaðist The Little Dolphin Theatre. Dale sá oft um sviðstækin baksviðs.<ref name=sydney/> Árið 1968 þá giftist Dale kærustu sinni Claire og saman áttu þau tvö börn en þau skildu árið 1979.<ref name=tvguide>{{cite web |url=http://www.tvguide.com/celebrities/alan-dale/bio/138509 |title=Alan Dale: Biography |accessdate=12. júní 2008 |work=[[TV Guide]] |archive-date=2008-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726153425/http://www.tvguide.com/celebrities/alan-dale/bio/138509 |url-status=dead}}</ref><ref name=hollywood>{{cite web|url=http://www.hollywood.com/celebrity/Alan_Dale/1239558|title=Alan Dale|accessdate=12. júní 2008|work=Hollywood.com|archiveurl=https://archive.today/20130126025401/http://www.hollywood.com/celebrity/1239558/Alan_Dale|archivedate=2013-01-26}}</ref><ref name=fr>{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/93/Alan-Dale.html |title=Alan Dale Biography (1947–) |accessdate=12. júní 2008 |work=Film Reference}}</ref> Árið 1990 giftist Dale fyrrum ungfrú Ástralíu, Tracey Pearson, og saman eiga þau tvö börn.<ref name=sydney/><ref name=sydney>{{cite news |title=In My Own Words |date=1. júní 2008 |accessdate=4. júní 2008 |work=[[The Daily Telegraph (Australia)|The Sunday Telegraph Magazine]] |page=013 |first=Alan| last=Dale}}</ref>. === Fyrri störf === Lítið var um leiklistarstörf á Nýja-Sjálandi, þannig að Dale vann hin ýmsu störf þar á meðal sem karlfyrirsæta, bílasölumaður og fasteignasali. Þegar Dale var að vinna sem mjólkurmaður þá heyrði hann í útvarpinu að þulurinn sagði upp og fór hann því á útvarpsstöðina og sagðist geta gert vinnuna betur. Fékk hann tímabundna reynslu og var síðan boðið starf sem stjórnandi síðdegisþáttarins sem leiddi til þess að hann fékk fyrsta hlutverk sitt í sjónvarpi,<ref name=times/>. Dale ákvað að gerast atvinnuleikari þegar hann var aðeins 27 ára gamall.<ref name=sydney/> == Sjónvarpsferill == === Nýja-Sjáland === Fyrsta hlutverk Dales sem leikari var sem frumbyggi Ameríku í leikritinu ''The Royal Hunt of the Sun'' í Grafton Theatre í Aucklandi en fyrsta hlutverk hann á skjánum var í nýjsjálenska dramaþættinum ''Radio Waves''.<ref name=twenty/>. === Ástralía === Á seinni hluta áttunda áratugarins fluttist Dale til [[Ástralía|Ástralíu]] þar sem lítið var um leikaravinnu á [[Nýja-Sjáland]]i. Sótti hann um nám við National Institut of Dramatic Art í [[Sydney]] en komst ekki inn þar sem hann var miklu eldri en aðrir í hópnum.<ref name=twenty/>. Fljótlega þá fékk Dale hlutverk sem Dr. John Forrest í áströlsku sápuóperunni [[The Young Doctors]] sem hann lék frá 1979-1983<ref name=twenty/>. Árið 1985 var Dale boðið hlutverk í annarri þekktri sápuóperu sem kallaðist [[Nágrannar]] þar sem hann lék Jim Robinson. Það hlutverk setti Dale á kortið og varð mjög þekktur víðsvegar. Var hann hluti af [[Nágrannar|Nágrönnum]] í átta ár þangað til persóna hans var látin deyja.<ref name=times>{{cite news |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/stage/theatre/article3483853.ece |title=Alan Dale: the journey from Neighbours to king of Spamalot |accessdate=17. maí 2008 |work=The Times |location=UK |date=8. mars 2008 |author=Bruce Dessau |archive-date=2010-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100530111240/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/stage/theatre/article3483853.ece |url-status=dead }}</ref> Eftir Nágranna átti Dale mjög erfitt að fá hlutverk í Ástralíu því honum var alltaf líkt við persónu hans í Nágrönnum. Aðalvinna hans voru talsetningar og útgáfa tímarita um Nágranna. === Bandaríkin === Árið 1999 var Dale boðið hlutverk í bandarískri sjónvarpsmynd sem var tekin upp í Ástralíu. Eftir að hafa uppgvötað að hann gæti leikið vel með bandarískum hreim, þá fluttist Dale með fjölskylduna sína til Bandaríkjanna árið 2000.<ref name=times/><ref name=sydney/> Fyrsta hlutverk Dales í Bandaríkjunum var sjónvarpsserían [[Sign of Life]] sem fjallaði um rokkhljómsveit sem ekkert varð úr á endanum. Dale fékk aðeins nokkrar prufur á fyrsta árinu sínu en fékk síðan hlutverk sem hinn [[Suður-Afríka|suður-afríski]] Al Patterson í fjögurra þátta söguþráði í [[ER]]. Síðan þá hefur Dale fengið hvert hlutverkið á eftir öðru í sjónvarpsþáttum á borð við: [[JAG]], [[The West Wing]], [[Torchwood]], [[NCIS]], [[The X-Files]], [[24 (sjónvarpsþáttur)|24]] og [[The Practice]]. Árið 2003 var Dale boðið hlutverk í unglingadramanu [[The O.C.]] þar sem hann lék Caleb Nichol til ársins 2010. Árið 2006 fékk hann hlutverk í [[Ugly Betty]] sem Bradford Meade eftir að annar leikari hafði verið rekinn. Var persóna Dales drepin í byrjun annarrar þáttaraðar.<ref>{{cite news |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20160549,00.html |title=''Ugly Betty'': Dead Meade |accessdate=21. júní 2008 |date=13. nóvember 2007 |author=Tanner Stransky |work=Entertainment Weekly |archive-date=2008-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080529202926/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C20160549%2C00.html |url-status=dead }}</ref>. Dale var síðan boðið stórt gestahlutverk í vísindaseríunni [[Lost]] þar sem hann lék Charles Widmore og var hluti af seríunni frá 2006-2010. Dale fannst hlutverkið mjög spennandi en honum fannst erfitt að vita hvar persóna hans stæði í söguþræðinum.<ref name=media>{{cite news|url=http://www.mediablvd.com/magazine/the_news/celebrity/alan_dale_on_%27lost%27_201005032079.html|title=Alan Dale on 'Lost'|work=MediaBlvd Magazine|accessdate=6. janúar 2011|author=Ruby, Jamie|date=5. maí 2010|archive-date=2010-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100507024013/http://www.mediablvd.com/magazine/the_news/celebrity/alan_dale_on_%27lost%27_201005032079.html|url-status=dead}}</ref> == Leikhús == Árið 2008 kom Dale í staðinn fyrir [[Peter Davison]] í aðalhlutverkinu sem [[King Arthur]] við London West End framleiðsluna af [[Monty Python]]-leikritinu [[Spamelot]] við Palace-leikhúsið.<ref>{{cite news |url=http://www.broadway.com/Ugly-Betty-Star-Alan-Dale-Headed-for-London-Spamalot/broadway_news/559698 |title=Ugly Betty Star Alan Dale Headed for London Spamalot |date=28. janúar 2008 |accessdate=27. júní 2008 |work=Broadway.com}}</ref> Dale þáði boðið því hann var mikill aðdáendi [[Monty Python]]s hópsins og taldi að „lífið væri of stutt“ fyrir hann að afþakka hlutverk hjá West End-leikhúsi.<ref name=times/> Þó að Dale hafði séð allar sýningar og kvikmyndir hópsins þá hafði hann ekki séð [[Monty Python and the Holy Grail]] sem [[Spamelot]] er gert eftir og keypti Dale því eintak til þess að undirbúa sig fyrir hlutverkið.<ref name=twenty/> == Kvikmyndaferill == Dale byrjaði kvikmyndaferil sinn árið 1982 í [[The Applicant]] sem var áströlsk kvikmynd. Næsta mynd sem hann lék í var árið 2002 þegar Dale fékk hlutverk í [[Star Trek: Nemesis]] sem Praetor Hiren eftir að upprunalega leikari varð veikur<ref>{{cite news |title=Long trek from Ramsay Street |work=[[The Daily Telegraph (Australia)|The Daily Telegraph]] |accessdate=24. júní 2008 |date=6. febrúar 2003 |publisher=Michael Bodey |page=T06}}</ref> Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við: [[Hollywood Homicide]], [[After the Sunset]], [[Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull]], [[Happy New Year]] og [[Priest]]. == Kvikmyndir og sjónvarp == {{Dökkt þema ferill}} {| class="t-ferill"class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Kvikmyndir |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Ár ! style="background: #CCCCCC;" | Kvikmynd ! style="background: #CCCCCC;" | Hlutverk ! style="background: #CCCCCC;" | Athugasemd |- |1982 |The Applicant |ónefnt hlutverk | |- |2002 |Star Trek: Nemesis |Praetor Hiren | |- |2003 |The Extreme Team |Richard Knowles | |- |2003 |Hollywood Homicide |Sjóliðsforinginn Preston | |- |2004 |Straight Eye: The Movie |Faðir Kellys | |- |2004 |After the Sunset |Yfirmaður öryggismála | |- |2008 |Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull |General Ross | |- |2010 |Don't Be Afraid of the Dark |Jacoby | |- |2011 |Happy New Year |Bill | |- |2011 |A Little Bit of Heaven |Dr. Sanders | |- |2011 |Priest |Mosignor Chamberlain | |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Sjónvarp |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Ár ! style="background: #CCCCCC;" | Titill ! style="background: #CCCCCC;" | Hlutverk ! style="background: #CCCCCC;" | Athugasemd |- |1979-1983 |The Young Doctors |John Forrest |10 þættir |- |1988 |The Far Country |Dave Marshall |Sjónvarpsmynd |- |1985-1993 |Neighbours |Jim Robinson |805 þættir |- |1994 |Janus |Richard Issacs |Þáttur: Malice Aforethought |- |1994 |Time Trax |Mr. Bergdorf |Þáttur: The Crash |- |1995 |Space: Above and Beyond |Colonial Ríksstjórinn Borman |Þáttur: Pilot |- |1997 |Frontline |Dave |Þáttur: Dick on the Line |- |1997 |Blue Heelers |Rod Wright |Þáttur: Off the Air |- |1997-1998 |State Coroner |Saksóknarinn Dudley Mills |8 þættir |- |1999 |Alien Cargo |Eichorn, Explorer Dolphin |Sjónvarpsmynd |- |1999 |First Daughter |Daly |Sjónvarpsmynd |- |2000 |The Lost World |Phelan |Þáttur: Thw Chosen One |- |2001 |Sign of Life |Clive |Þáttur: Pilot |- |2000-2001 |[[ER]] |Al Patterson |3 þættir |- |2001 |The Lone Gunmen |Michael Wilhelm |Þáttur: Eine Kleine Frohike |- |2001 |Philly |Bruce Frohman |Þáttur: Loving Sons |- |2002 |The X-Files |Toothpick Man |3 þættir |- |2002 |American Dreams |Kapteinn Andrews |Þáttur: Soldier Boy |- |2002 |The Practice |Dómarinn Robert Brenford |2 þættir |- |2003 |JAG |Tom Morrow |2 þættir |- |2002-2003 |[[The West Wing]] |Secretary of Commerce Mitch Bryce |2 þættir |- |2003 |[[CSI: Miami]] |Seniráðsfulltrúi fyrir Kanada General Dubay |Þáttur: Blood Brothers |- |2002 |[[Friends]] |Katie |Þáttur. The One With the Cooking Class |- |2003 |Rent Control |George |Sjónvarpsmynd |- |2004 |Crossing Jordan |Carl Logan |Þáttur: Slam Dunk |- |2003-2004 |[[24 (sjónvarpsþáttur)|24]] |Varaforsetinn Jim Prescott |8 þættir |- |2005 |Bow |ónefnt hlutverk |Sjónvarpsmynd |- |2003-2005 |[[The O.C.]] |Caleb Nichol |35 þættir |- |2003-2005 |[[NCIS]] |Tom Morrow |7 þættir |- |2005 |E-Ring |Raymond Metcalf |3 þættir |- |2006-2007 |Ugly Betty |Bradford Meade |33 þættir |- |2008 |Torchwood |Copley |Þáttur: Reset |- |2008 |Midnight Man |Donald Hagan |2 þættir |- |2008 |Sea Patrol |Ray Walsman |6 þættir |- |2009 |The Flight of the Conchords |Sendiherra Ástralíu |Þáttur: Tough Brets |- |2009 |Law & Order: Special Victims Unit |Dómarinn Joshua Koehler |Þáttur: Liberties |- |2010 |Important Things with Demetri Martin |Mafíuforingi |Þáttur: Attention |- |2006-2010 |[[Lost]] |Charles Widmore |17 þættir |- |2010 |[[Burn Notice]] |Ken Bocklage |Þáttur: Entry Point |- |2008-2010 |Entourage |John Ellis |4 þættir |- |2010 |Undercovers |James Kelvin |3 þættir |- |2011 |Californication |Lloyd Alan Philips Jr. |Þáttur: The Recused |- |2011 |The Killing |Þingmaðurinn Eaton |2 þættir |} == Verðlaun og tilnefningar == Academy of Science Fiction, Fantasy & Horror Films * 2009: Tilnefndur sem besti gestaleikari í sjónvarpsseríu fyrir [[Lost]] Screen Actors Guild Awards * 2008: Tilnefndur sem besti leikhópur í grínseríu fyrir [[Ugly Betty]] * 2007: Tilnefndur sem besti leikhópur í grínseríu fyrir [[Ugly Betty]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|tungumál = en|titill = Alan Dale|mánuðurskoðað = 1. ágúst|árskoðað = 2011}} * {{imdb name|id= 0197638|name=Alan Dale}} == Tenglar == * {{imdb name|id= 0197638|name=Alan Dale}} * http://memory-alpha.org/wiki/Alan_Dale Alan Dale á Memory Alpha [[Star Trek]]-heimasíðunni {{fe|1947|Dale, Alan}} [[Flokkur:Nýsjálenskir leikarar|Dale, Alan]] 4dl5f32yxfn539dvgc20skli12tfgd5 0 103272 1979905 1870057 2026-09-23T10:18:19Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979905 wikitext text/x-wiki {{Leikari | name = Josh Stewart | image = | imagesize = | caption = | birthdate = {{Fæðingardagur og aldur|1977|2|6}} | location = [[Diana]] í [[Vestur-Virginía|Vestur-Virginíu]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | birthname = Joshua Regnall Stewart | yearsactive = 1999 - | notable role = Brendan Finney í [[Third Watch]] <br> Holt McLaren í [[Dirt]] <br> William LaMontagne Jr. í [[Criminal Minds]] }} '''Josh Stewart''' (fæddur Joshua Regnall Stewart, [[6. febrúar]] [[1977]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[leikari]] sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í [[Criminal Minds]], [[Third Watch]] og [[Dirt]]. == Einkalíf == Stewart fæddist í [[Diana]], [[Vestur-Virginía|Vestur-Virginíu]]. Stewart stundaði nám við ''West Virginia Wesleyan College'' í eitt ár áður en hann flutti sig yfir til ''West Virginia'' háskólann, en þaðan útskrifaðist hann með gráðu í markaðsfræði. Stewart lærði leiklist við ''T. Schreiber Studio'' í [[New York-borg]], ásamt því að vera meðlimur að ''13th Street Repertory Theatre''. Hélt hann áfram að koma fram í leikhúsum í [[Los Angeles]], þar sem hann lék á móti [[Robert Forster]] og [[Brooke Shields]] í ''Beacon''.<ref>[http://www.imdb.com/name/nm1577637/bio Ævisaga Josh Stewart á IMDB síðunni]</ref> Stewart er giftur Deanna Brigidi og saman eiga þau tvö börn. == Ferill == === Sjónvarp === Fyrsta hlutverk Stewart var sem aukaleikari í þættinum ''To Green, With Love'' í [[Dawson's Creek]]. Árið 2004 þá fékk hann hlutverk sem lögreglumaðurinn Brendan Finney í [[Third Watch]] sem hann lék til ársins 2005. Frá 2007-2008 þá lék hann á móti [[Courteney Cox Arquette]] í [[Dirt]]. Kom Stewart síðan fram sem gestaleikari í þáttum á borð við [[ER]], [[CSI: Miami]], [[The Mentalist]] og [[Ghost Whisperer]]. Hefur síðan 2007 verið með stórt gestahlutverk í [[Criminal Minds]] sem William LaMontagne Jr., sem barnsfaðir og kærasti Jennifer Jareau. === Kvikmyndir === Fyrsta kvikmyndahlutverk Stewart var árið 2006 í ''Lenexa, 1 Mile''. Síðan þá hefur hann komið fram í kvikmyndum á borð við ''Jekyll'', [[The Curious Case of Benjamin Button]], [[Law Abiding Citizen]] og ''Rehab''. == Kvikmyndir og sjónvarp == {{Dökkt þema ferill}} {| class="t-ferill"class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Kvikmyndir |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Ár ! style="background: #CCCCCC;" | Kvikmynd ! style="background: #CCCCCC;" | Hlutverk ! style="background: #CCCCCC;" | Athugasemd |- |2006 |Lenexa, 1 Mile |T.J. Ketting | |- |2007 |The Death and Life of Bobby Z |Monk | |- |2007 |Jekyll |Tommy | |- |2008 |The Haunting of Molly Hartley |Mr. Draper | |- |2008 |The Curious Case of Benjamin Button |Pleasant Curtis | |- |2009 |The Collector |Arkin | |- |2009 |Law Abiding Citizen |Rupert Ames |sem Joshua Stewart |- |2010 |Beneath the Dark |Paul | |- |2011 |Rehab |Aaron McCreary/Carl | |- |2011 |The Collection |Arkin |Í eftirvinnslu |- |2011 |The Big Valley |Claude |Í eftirvinnslu |- |2012 |The Dark Knight Rises |ónefnt hlutverk |Kvikmyndatökur í gangi |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Sjónvarp |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Ár ! style="background: #CCCCCC;" | Titill ! style="background: #CCCCCC;" | Hlutverk ! style="background: #CCCCCC;" | Athugasemd |- |2003 |Then Came Jones |Bill Jenkins |Sjónvarpsmynd |- |2004 |[[CSI: Crime Scene Investigation]] |Sean Cleary |Þáttur: Bad to the Bone |- |2004-2005 |[[Third Watch]] |Lögreglumaðurinn Brendan Finney |20 þættir |- |2007-2008 |Dirt |Holt McLaren |20 þættir |- |2008 |[[ER]] |Daniel |Þáttur: Under Pressure |- |2008 |Raising the Bar |Dan Denton |Þáttur: Hang Time |- |2009 |[[CSI: Miami]] |Colin Astor |Þáttur: Smoke Gets in Your CSIs |- |2009 |Southland |Vid Holmes |Þáttur: Unknown Trouble |- |2009 |[[The Mentalist]] |Harlan McAdoo |Þáttur: The Scarlet Letter |- |2010 |[[Ghost Whisperer]] |Robert Wharton |Þáttur: Living Nightmare |- |2010 |Miami Medical |Elroy |Þáttur: An Arm and a Leg |- |2010-2011 |No Ordinary Family |The Watcher/Joshua |14 þættir |- |2007-2011 |[[Criminal Minds]] |William LaMontagne Jr. |7 þættir |} == Tilvísanir == {{Reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|tungumál = en|titill = Josh Stewart |mánuðurskoðað = 13. nóvember|árskoðað = 2011}} * {{imdb name|id= 1577637|name=Josh Stewart}} == Tenglar == * {{imdb name|id= 1577637|name=Josh Stewart}} * [http://www.tv.com/josh-stewart/person/278797/summary.html Josh Stewart á TV.com síðunni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110525210656/http://www.tv.com/josh-stewart/person/278797/summary.html |date=2011-05-25 }} * [http://www.tvguide.com/celebrities/josh-stewart/190247 Josh Stewart á TVGuide.com síðunni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021055730/http://www.tvguide.com/celebrities/josh-stewart/190247 |date=2020-10-21 }} * [http://criminalminds.wikia.com/wiki/Josh_Stewart Josh Stewart á Criminal Minds wikiasíðunni] [[Flokkur:Bandarískir leikarar|Stewart, Josh]] {{fe|1977|Stewart, Josh}} tv4wlzbashqmqld8pcx82vaemfn4oov 0 103543 1979828 1959098 2026-09-22T21:02:58Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979828 wikitext text/x-wiki {{Kvikmynd | nafn = Avatar | mynd = Avatar-Logo-avatar.svg | alt = Textinn Avatar með hvítum stöfum og bláum bláma á svörtum grunni. | leikstjóri = [[James Cameron]] | framleiðandi = <div class="plainlist"> *James Cameron *[[Jon Landau (kvikmyndaframleiðandi)|Jon Landau]]</div> | handritshöfundur = James Cameron | leikarar = <!--DO ''not'' CHANGE. PER BILLING BLOCK--><div class="plainlist"> *[[Sam Worthington]] *[[Zoe Saldana]] *[[Stephen Lang]] *[[Michelle Rodriguez]] *[[Sigourney Weaver]]</div> | tónlist = James Horner | kvikmyndagerð = Mauro Fiore | klipping = <div class="plainlist"> *[[Stephen Rivkin]] *[[John Refoua]] *James Cameron</div> | fyrirtæki = <div class="plainlist"> *[[Lightstorm Entertainment]]<ref name="afi">{{cite web |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/55800?sid=661491dd-58f6-4229-b4e2-708dfe2e063a&sr=0.8563489&cp=1&pos=1 |title=Avatar |work=[[AFI Catalog of Feature Films]] |accessdate=6. júlí 2018}}</ref> *[[Dune Entertainment]]<ref name="afi" /> *[[Ingenious Film Partners]]<ref name="afi" /></div> | dreifingaraðili = [[20th Century Fox]]<ref name="afi" /> | útgáfudagur = 18. desember, 2009 (Ísland)<br /> 18. desember, 2009 (Bandaríkin) | sýningartími = 161 mínútur<!--Theatrical runtime: 161:00--><ref>{{cite web |url=http://bbfc.co.uk/releases/avatar-2009-0 |title=''AVATAR'' [3D] (12A) |work=[[British Board of Film Classification]] |date=8. desember 2009 |accessdate=19. ágúst 2014 |archive-date=2014-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140821145155/http://bbfc.co.uk/releases/avatar-2009-0 |url-status=dead }}</ref> | tungumál = Enska | ráðstöfunarfé = $237 milljónir<ref name="Patten (2009)">{{cite news |last=Patten |first=D. |title='Avatar's' True Cost&nbsp;– and Consequences |url=http://www.thewrap.com/article/true-cost-and-consequences-avatar-11206?page=1 |date=3. desember 2009 |publisher=The Wrap |accessdate=12. desember 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091205175252/http://www.thewrap.com/article/true-cost-and-consequences-avatar-11206 |archivedate=5. desember 2009 }}</ref> }} '''''Avatar''''' er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[Vísindaskáldskapur|vísindaskáldskaparmynd]] frá árinu [[2009]].<ref>{{cite news |author=French, Philip |title=Avatar was the year's real milestone, never mind the results |date=14. mars 2010 |work=The Observer |location=UK |url=https://www.theguardian.com/film/2010/mar/14/avatar-kathryn-bigelow-hollywood-history |accessdate=29. mars 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100317150833/http://www.guardian.co.uk/film/2010/mar/14/avatar-kathryn-bigelow-hollywood-history |archivedate=17. mars 2010 }}</ref><ref>{{cite news |first=Rich |last=Johnston |title=Review: AVATAR&nbsp;– The Most Expensive American Film Ever&nbsp;... And Possibly The Most Anti-American One Too. |date=11. desember 2009 |publisher=[[Bleeding Cool]] |url=http://www.bleedingcool.com/2009/12/11/review-avatar-the-most-expensive-american-film-ever-and-the-most-anti-american-one-too/ |accessdate=29. mars 2010}}</ref> Henni var leikstýrt og framleidd af [[James Cameron]]. Í aðalhlutverkum eru [[Sam Worthington]], [[Zoe Saldana]], [[Stephen Lang]], [[Michelle Rodriguez]] og [[Sigourney Weaver]]. Myndin gerist á 22. öldinni þegar mennirnir eru að hertaka Pandora, lífvænlegt tungl gasplánetu í Alpha Century stjörnukerfinu, til þess að grafa fyrir unobtanium<ref>{{cite news |first=Charles Q. |last=Choi |title=Moons like Avatar's Pandora could be found |publisher=[[MSNBC]] |date=28. desember 2009 |accessdate=27. febrúar 2010 |url=http://www.space.com/7709-moons-avatar-pandora.html}}</ref><ref name="Horwitz2009">{{cite news |first=Jane |last=Horwitz |title=Family Filmgoer |date=24. desember 2009 |work=Boston Globe |url=http://www.boston.com/lifestyle/family/articles/2009/10/29/family_filmgoer/?page=3 |accessdate=9. janúar 2010 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604021830/http://www.boston.com/lifestyle/family/articles/2009/10/29/family_filmgoer/?page=3 |url-status=dead}}</ref>, efni sem leiðir rafmagn mjög vel við stofuhita.<ref>Þessi eiginleiki Unobtanium er tilgreindur í kynningarefni, en ekki í myndinni sjálfri.{{cite book |last=Wilhelm |first=Maria |author2=Dirk Mathison |title=James Cameron's Avatar: A Confidential Report on the Biological and Social History of Pandora |publisher=[[HarperCollins]] |date=Nóvember 2009 |page=4 |isbn=978-0-06-189675-0 |url=https://archive.org/details/avatarconfidenti00mari }}</ref> Stækkun námunar er ógn við tilvist ættbálksins Navi, mannlega tegund sem eru frumbyggjar plánetunar. Titill kvikmyndarinnar á við erfðafræðilegan Navi-líkama sem stjórnast af heila manns úr fjarlægð til að hafa samskipti við frumbyggja Pandoru.<ref name="Time">{{cite news |url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1576622,00.html |title=Q&A with James Cameron |work=[[Time (magazine)|Time]] |last=Winters Keegan |first=Rebecca |date=11. janúar 2007 |accessdate=26. desember 2009 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709035305/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1576622,00.html |url-status=dead }}</ref> Þróun ''Avatar'' hófst 1994, þegar Cameron skrifaði 80 blaðsíðna uppkast að myndinni.<ref name="QA">{{cite news |author=Jeff Jensen |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20007998,00.html |title=Great Expectations |work=Entertainment Weekly |date=10. janúar 2007 |accessdate=28. janúar 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070124101323/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C20007998%2C00.html |archivedate=24. janúar 2007 |df=}}</ref><ref name="abc">{{cite web |url=http://abcnews.go.com/Entertainment/avatars-james-cameron-borrow-soviet-sci-fi-novels/story?id=9561339 |title=Did Avatar Borrow from Soviet Sci-Fi Novels? |author=Alexander Marquardt |date=14. janúar, 2010 |publisher=[[ABC News]] |accessdate=8. mars 2012}}</ref> Byrja átti á myndinni eftir að lokið var við myndina ''[[Titanic (kvikmynd frá 1997)|Titanic]]'' og gefa átti hana út 1999,<ref name="autogenerated2">{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?nid=888&dat=19960812&id=8rsMAAAAIBAJ&sjid=Al8DAAAAIBAJ&pg=6553,2562816 |title=Synthetic actors to star in ''Avatar'' |work=[[St. Petersburg Times]] |date=12. ágúst, 1996 |accessdate=1. febrúar, 2010 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{dead link|date=Desember 2010}}</ref> en samkvæmt Cameron var nauðsynleg tækni ekki til á þeim tíma.<ref name="autogenerated1996">{{cite news |author=Judy Hevrdejs |author2=Mike Conklin |title=Channel 2 has Monday morning team in place |work=Chicago Tribune |date=9. ágúst, 1996}}</ref> Vinna við tungumál veranna byrjaði 2005 og Cameron byrjaði á handriti og umhverfi myndarinnar 2006.<ref name="USCMarshall">{{cite web |url=http://www.marshall.usc.edu/news/releases/2009/crafting-alien-language-hollywood-style |title=Crafting an Alien Language, Hollywood-Style: Professor's Work to Hit the Big Screen in Upcoming Blockbuster Avatar |accessdate=31. maí, 2011 |work=USC Marshall |publisher=University of Southern California Marshall School of Business |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110526133613/http://www.marshall.usc.edu/news/releases/2009/crafting-alien-language-hollywood-style |archivedate=26. maí, 2011 |url-status=dead |df=}}</ref><ref name="radionz1">{{Cite episode |title=Avatar Language |series=Nine to Noon |airdate=15. desember, 2009 |url=http://www.radionz.co.nz/audio/national/ntn/2009/12/15/avatar_language}}</ref> ''Avatar'' hafði 237 milljón bandaríska dali í ráðstöfunarfé.<ref name="Patten (2009)" /> Samkvæmt öðrum heimildur nam kostnaðinn $280 milljónum auk $310 milljóna fyrir framleiðslu og $150 milljóna fyrir markaðssetningu.<ref name="www.nytimes.com">{{cite news |first=Brooks |last=Barnes |title='Avatar' Is No. 1 but Without a Record |work=The New York Times |date=20. desember, 2009 |accessdate=20. desember, 2009 |url=https://www.nytimes.com/2009/12/21/movies/21box.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111113023114/http://www.nytimes.com/2009/12/21/movies/21box.html |archivedate=13. nóvember, 2011 }}</ref><ref name="latimes budget">{{cite news |url=http://latimesblogs.latimes.com/entertainmentnewsbuzz/2009/12/could-avatar-hit-1-billion.html |title=Could 'Avatar' hit $1&nbsp;billion? |work=Los Angeles Times |author=Fritz, Ben |date=20. desember, 2009 |accessdate=20. desember, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091222081117/http://latimesblogs.latimes.com/entertainmentnewsbuzz/2009/12/could-avatar-hit-1-billion.html |archivedate=22. desember, 2009 }}</ref> <ref name="vanityfair">{{cite news |last=Keegan |first=R. |title=How Much Did Avatar Really Cost? |url=http://www.vanityfair.com/online/oscars/2009/12/how-much-did-avatar-really-cost.html |date=3. desember, 2009 |work=Vanity Fair |accessdate=23. desember, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100114015407/http://www.vanityfair.com/online/oscars/2009/12/how-much-did-avatar-really-cost.html |archivedate=14. janúar, 2010 |url-status=dead |df=}}</ref> Kvikmyndin notaði nýjar aðferðir til að festa hreyfingu á filmu og var gefin út fyrir hefðbundnar sýningar, [[Þrívídd|3D]] sýningar og í 4D fyrir suðurkóresk kvikmyndahús.<ref name="4-D">{{cite news |author=Han Sunhee |url=http://www.variety.com/article/VR1118014803.html |title='Avatar' goes 4D in Korea |date=5. febrúar, 2010 |accessdate=8. febrúar, 2010 |work=Variety |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100210010141/http://www.variety.com/article/VR1118014803.html |archivedate=10. febrúar, 2010 |df=}}</ref> ''Avatar'' var frumsýnd í kvikmyndahúsinu á [[Odeon Leicester Square]] í London 10. desember 2009 og síðan í Bandaríkjunum 10. desember 2009 í dreifingu [[20th Century Fox]]. Kvikmyndin hlaut jákvæða dóma gagnrýnenda, sem lofuðu framúrskarandi tæknibrellur hennar en gagnrýndu þó söguþráðinn fyrir skort á frumleika. Myndin sló fjölda aðsóknarmeta og velti ''[[Titanic (kvikmynd frá 1997)|Titanic]]'' úr sessi sem [[Tekjuhæstu kvikmyndir allra tíma|tekjuhæsta kvikmynd allra tíma]]. ''Avatar'' var jafnframt fyrsta kvikmyndin sem þénaði mera en tvo milljarða bandaríkjadala og var söluhæsta kvikmyndin á mynddiskum í Bandaríkjunum árið 2010. Með tilliti til verðbólguþróunar er ''Avatar'' önnur tekjuhæsta kvikmynd allra tíma, á eftir ''[[Á hverfanda hveli (kvikmynd)|Á hverfanda hveli]]'' (1939). ''Avatar'' var tilnefnd til níu Óskarsverðlauna og vann þrenn. Velgengni kvikmyndarinnar leiddi til aukningar í vinsældum þrívíddarkvikmynda og í eftirspurn á þrívíddarsjónvörpum.<ref>{{cite web |last1=Jimenez |first1=Jorge |title=James Cameron says he knows what led to the downfall of 3D TVs |url=https://www.pcgamer.com/james-cameron-says-he-knows-what-led-to-the-downfall-of-3d-tvs/ |website=pcgamer.com |access-date=21 January 2026 |quote=The Avatar: Limited 3D Edition Blu-ray's home release spearheaded the 3D TV craze}}</ref> Árið 2022 kom út framhaldsmyndin ''[[Avatar: The Way of Water]]'' og síðan ''[[Avatar: Fire and Ash]]'' árið 2025. Tvær framhaldsmyndir til viðbótar eru í vinnslu. == Heimildir == *{{wpheimild |tungumál= en |titill= Avatar (2009 film) |mánuðurskoðað= 4. september |árskoðað= 2019 }} <references/> == Tenglar == [http://www.imdb.com/title/tt0499549/?ref_=nv_sr_1 Avatar] á [[Internet_Movie_Database|Internet Movie Database]] {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:20th Century Fox-kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 2009]] [[Flokkur:Kvikmyndir í leikstjórn James Cameron]] [[Flokkur:Vísindaskáldsögumyndir]] ch2i7mhg1dhis44r98fhclvzat9q98n 0 105346 1979821 1727834 2026-09-22T20:37:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979821 wikitext text/x-wiki {{Leikari | name = Angel M. Wainwright | image = | imagesize = 250px | caption =Actress, Poet, Philanthropist | birthdate = {{Fæðingardagur og aldur|1986|5|09}} | location = [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | birthname = Angel M. Wainwright | yearsactive = 2000 - | notable role = Regina Thompson [[General Hospital]] <br> Betsy Blane [[The Unit]] Laura [[Underemployed]] }} '''Angel M. Wainright''' er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[leikari|leikkona]] sem er þekktust fyrir hlutverk sín í [[The Unit]] og [[General Hospital]]. == Einkalíf == Wainright fæddist í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. == Ferill == === Sjónvarp === Fyrsta sjónvarpshlutverk Wainright var árið 1994 í [[Homicide: Life on the Street]] og hefur hún síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við [[The Wire]] og [[Strong Medicine]]. Árið 2007 þá var henni boðið hlutverk í [[General Hospital]] sem Regina Thompson, sem hún lék til ársins 2008. Wainright var með stórt gestahlutverk í [[The Unit]] sem Betsy Blane, sem hún lék frá 2006-2009. == Kvikmyndir og sjónvarp == {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Sjónvarp |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Ár ! style="background: #CCCCCC;" | Titill ! style="background: #CCCCCC;" | Hlutverk ! style="background: #CCCCCC;" | Athugasemd |- |1994-1999 |Homicide: Life on the Street |Shy Kay |2 þættir |- |2000 |The Corner |Unglings Fran |Þáttur: Gary´s Blues |- |2002 |The Wire |Tywanda |Þáttur: The Pager <br> óskráð á lista |- |2005 |Strong Medicine |Lola |Þáttur: We Wish You a Merry Cryst-Meth |- |2007 |General Hospital: Night Shift |Regina Thompson |13 þættir |- |2007-2008 |General Hospital |Regina Thompson |27 þættir |- |2006-2009 |[[The Unit]] |Betsy Blane |7 þættir |- |2012 |Underemployed |Laura |Sjónvarpsmynd |} == Tilvísanir == {{Reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|tungumál = en|titill = Angel M. Wainright |mánuðurskoðað = 19. febrúar|árskoðað = 2012}} * {{imdb name|id= 0906526|name=Angel M. Wainright}} == Tenglar == * {{imdb name|id= 0906526|name=Angel M. Wainright}} * [http://www.tvguide.com/celebrities/angel-m-wainwright/bio/220349 Angel M. Wainright á TVGuide síðunni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104135942/http://www.tvguide.com/celebrities/angel-m-wainwright/bio/220349 |date=2012-11-04 }} * [http://www.tv.com/people/angel-m-wainwright/ Angel M. Wainright á TV.com síðunni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120818103916/http://www.tv.com/people/angel-m-wainwright/ |date=2012-08-18 }} [[Flokkur:Bandarískir leikarar|Wainwright, Angel M.]] {{fe|1980|Wainright, Angel M.}} au5y5ihy8mr82mspa8easr586jnews2 0 108639 1979847 1925794 2026-09-22T22:25:38Z Carnby 11469 Update colors in Gasoline unit.svg legend 1979847 wikitext text/x-wiki [[Mynd:GasCan.jpg|thumb|Bandarískur [[bensín]]brúsi sem tekur eitt gallon.]] [[Mynd:Gasoline unit.svg|thumb|[[Bensín]]einingar sem notaðar eru um allan heim: {{legend|#6baed6|[[Lítri]]}} {{legend|#e41a1c|Bandarísk gallon}}{{legend|#ff8800|Bresk gallon}}{{legend|#d9d9d9|Engar upplýsingar}}]] '''Gallon''' er [[rúmmál]]seining sem er aðallega notuð í enskumælandi löndum. Mælieiningin hefur verið skilgreind með ólíkum hætti í gegnum söguna. Nú til dags eru þrjár skilgreiningar algengastar: breskt gallon (≈ 4,546 [[Lítri|L]]), bandarískt gallon (≈ 3,79 L) og bandarískt þurrgallon (≈ 4,40 L). {{stubbur}} [[Flokkur:Rúmmálseiningar]] per7j1z9z3f2lc9ywpm5iqcu18yz4wu 0 109622 1979874 1954116 2026-09-23T06:38:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979874 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Hailemariam Desalegn | nafn_á_frummáli = {{nobold|ኃይለማሪያም ደሳለኝ ቦሼ}} | búseta = | mynd = Hailemariam Desalegn - Closing Plenary- Africa's Next Chapter - World Economic Forum on Africa 2011.jpg | myndatexti1 = Hailemariam Desalegn árið 2011. | titill= Forsætisráðherra Eþíópíu | stjórnartíð_start = [[20. ágúst]] [[2012]] | stjórnartíð_end = [[2. apríl]] [[2018]] | forseti = [[Girma Wolde-Giorgis]]<br>[[Mulatu Teshome]] | forveri = [[Meles Zenawi]] | eftirmaður = [[Abiy Ahmed]] | fæðingarnafn = Hailemariam Desalegn | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1965|7|19}} | fæðingarstaður = [[Boloso Sore]], [[Eþíópía|Eþíópíu]] | starf = Stjórnmálamaður | stjórnmálaflokkur = [[Suður-eþíópíska lýðræðislega alþýðuhreyfingin]] | trúarbrögð = [[Mótmælendatrú|Mótmælandi]] | maki = Roman Tesfaye | börn = 3 | háskóli = Háskólinn í Addis Ababa<br>Arba Minch-rannsóknarháskólinn<br>Tækniháskólann í Tampere | undirskrift = }} '''Hailemariam Desalegn''' (fæddur [[19. júlí]] [[1965]]) er eþíópískur stjórnmálamaður og var forsætisráðherra [[Eþíópía|Eþíópíu]] frá 20. ágúst 2012 til 15. febrúar 2018.<ref name=BBC>http://www.bbc.com/news/world-africa-43073285</ref> Hann hafði áður gengt stöðu staðgengils forsætisráðherra og utanríkisráðherra í ríkisstjórninni frá 2010. Hann er fyrsti forystumaður í ríkisstjórn Eþíópíu sem er mótmælendatrúar.<ref>http://www.awrambatimes.com/?p=2702</ref> == Upphafsár == Hailemariam fæddist árið 1965 í Boloso Sore héraði Suður-Eþíópíu. Hann er af þjóðflokki Welayta sem aðallega byggja Suður-Eþíópíu. Þar lærði hann og varði stærstum hluta æsku sinnar. Árið 1988 útskrifaðist hann í byggingarverkfræði frá Háskólanum í Addis Ababa. Hann starfaði síðan í tvö ár sem aðstoðarmaður við Arba Minch rannsóknarháskólann. Hann hlaut námsstyrk til að sækja meistaranám í verkfræði við Tækniháskólann í Tampere í [[Finnland|Finnlandi]]. Að námi loknu snéri hann aftur til Eþíópíu og starfaði við ýmis fræðileg verkefni og stjórnunarleg. Hann var forseti Vatnstæknistofnunarinnar við Araba Minch í 13 ár. Þá sótti hann einnig leiðtoganám í Azusa Pacific University, í [[Kalifornía|Kaliforníu]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. == Stjórnmálaþátttaka == Í lok síðustu aldar hóf hann þátttöku í stjórnmálum sem aðili að [[Lýðræðis- og byltingarhreyfing eþíópísku þjóðarinnar|Lýðræðis- og byltingarhreyfingu eþíópísku þjóðarinnar]] (EPRDF) sem er stjórnarflokkurinn. Hann varð varaforseti SNNPR sem er eitt sambandslýðvelda Eþíópíu (2000–2002); og forseti þess frá 2002 til 2006.<ref>{{cite web |url=http://www.theafricareport.com/index.php/east-horn-africa/hailemariam-desalegne-ethiopias-s-next-premier-501817372.html |title=Geymd eintak |access-date=2012-09-03 |archive-date=2012-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120823161557/http://www.theafricareport.com/index.php/east-horn-africa/hailemariam-desalegne-ethiopias-s-next-premier-501817372.html |url-status=dead }}</ref> Árið 2010 var hann gerður að staðgengli forsætisráðherra og utanríkisráðherra <ref>[http://www.sudantribune.com/spip.php?article36497 „Opposition dismiss new 'one party' Ethiopian government“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829152812/http://www.sudantribune.com/spip.php?article36497 |date=2012-08-29 }}, ''Sudan Tribune'', Dags. 6. október 2010 (skoðað 3. septemer 2012)</ref> Hann var kjörinn á eþíópíska þingið árið 2005. Hann gegndi síðan ýmsum trúnaðarstörfum fyrir forsætisráðherrann, meðal annars í félagsmálum. Hann veitti aganefnd stjórnarflokksins forstöðu. Þá var hann í framkvæmdastjórn EPRDF og varaformaður frá 2010. ==Afsögn== Desalegn sagði af sér sem forsætisráðherra í byrjun ársins 2018 í kjölfar nærri tveggja ára stöðugra mótmæla. Þar höfðu þjóðarbrotin [[Orómóar|Orómó]] og [[Amharar|Amhara]] verið í fararbroddi. Hundruð höfðu látið lífið í óeirðunum og þúsundir verið teknar höndum.<ref>{{cite web|url=https://www.ruv.is/frett/neydarlogum-aflett-i-ethiopiu|publisher=''RÚV''|title=Neyðarlögum aflétt í Eþíópíu|date=5. júní 2018|accessdate=1. október 2018|author=Kristján Róbert Kristjánsson}}</ref> Desalegn er fyrsti leiðtogi í nútímasögu Eþíópíu sem hefur viljugur látið af völdum; forverar hans hafa ýmist dáið í embætti eða verið steypt af stóli. == Tilvísanir== {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|tungumál = en|titill = Hailemariam Desalegn|mánuðurskoðað = 3. september|árskoðað = 2012}} * [http://www.dailyethiopia.com/index.php?aid=894 "A New Leader in Office"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014033258/http://www.dailyethiopia.com/index.php?aid=894 |date=2013-10-14 }}, Viðtal ''Ethiopia News'' við Hailemariam Desalegn frá 9. nóvember 2010 - á ensku. * [http://www.guardian.co.uk/world/2012/aug/22/hailemariam-desalegn-run-ethiopia-2015 Hailemariam Desalegn stýrir Eþíópíu til 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120822184136/http://www.guardian.co.uk/world/2012/aug/22/hailemariam-desalegn-run-ethiopia-2015 |date=2012-08-22 }} Frétt á vef Guardian 22. ágúst 2012 - á ensku. *[http://www.tut.fi/en/current/ethiopian-minister-of-foreign-affairs-visits-his-alma-mater-p026901c2 Hailemariam Desalegn heimsækir TUT] Tækniháskólann í Tampere í Finnlandi, 20. mars 2012 - á ensku. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Forsætisráðherra Eþíópíu | frá = [[20. ágúst]] [[2012]] | til = [[2. apríl]] [[2018]] | fyrir = [[Meles Zenawi]] | eftir = [[Abiy Ahmed]] }} {{Töfluendir}} {{DEFAULTSORT:Desalegn, Hailemariam }} {{f|1965}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Eþíópíu]] [[Flokkur:Utanríkisráðherrar Eþíópíu]] n061jmpux5stkipudordzffqbi8xihh 0 113944 1979858 1779173 2026-09-23T00:09:58Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979858 wikitext text/x-wiki [[File:Conrad Bain Arthur Harmon Maude 1975.JPG|thumb|right|250px|Bain árið 1975]] '''Conrad Stafford Bain''' ([[4. febrúar]] [[1923]] – [[14. janúar]] [[2013]]) var kanadískur-bandarískur [[leikari]]. Hann er best þekktur fyrir hlutverk sitt sem Phillip Drummond í ''Diff'rent Strokes '' og sem Dr Arthur Hermon í ''Maude''. Bain fæddist 4. febrúar árið 1923 í [[Lethbridge]], [[Alberta]], [[Kanada]]. Hann var kvæntur Monicu Sloan frá 1945 til dauða hennar árið 2009 og áttu þau áttu þrjú börn saman. Bain lést þann 14. janúar 2013 í heimili sínu í [[Livermore]], [[Kalifornía|Kaliforníu]] af náttúrulegum orsökum 89 ára gamall. == Heimildir == * {{cite web|title='Diffrent Strokes' dad Conrad Bain dies at age 89; co-star Todd Bridges calls him 'father figure'|url=http://www.foxnews.com/entertainment/2013/01/16/diffrent-strokes-dad-conrad-bain-dies-at-age-8/|publisher=Fox News|accessdate=16. janúar 2013|archive-date=2013-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116201020/http://www.foxnews.com/entertainment/2013/01/16/diffrent-strokes-dad-conrad-bain-dies-at-age-8/|url-status=dead}} == Tenglar == {{commonscat}} * {{imdb nafn|0047699}} {{DEFAULTSORT:Bain, Conrad}} [[Flokkur:Kanadískir leikarar|Bain, Conrad]] {{fd|1923|2013|Bain, Conrad}} j24nlupk08d7frh359716ayzqnv9vj1 0 116007 1979870 1905845 2026-09-23T04:57:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979870 wikitext text/x-wiki {{Leikari | name = Gina Ravera | imagesize = 250px | caption = | birthdate = {{Fæðingardagur og aldur|1966|5|20}} | location = [[San Francisco]], [[Kalifornía|Kaliforníu]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | birthname = Gina D. Ravarra | yearsactive = 1990 - | notable role = Jocelyn House í [[Time of Your Life]] <br /> Dr. Bettina DeJesus í [[ER]] <br /> Irene Daniels í [[The Closer]] }} '''Gina Ravera''' (fædd Gina D. Ravarra [[20. maí]] [[1966]]) er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[leikari|leikkona]] sem er þekktust fyrir hlutverk sín í [[Time of Your Life]], [[ER]] og [[The Closer]]. == Einkalíf == Ravera fæddist í [[San Francisco]], [[Kalifornía|Kaliforníu]] og er af [[Afríka|afrískum]]-[[ameríka|Amerískum]] og [[Púertó Ríkó|púertórískum]] uppruna. Hún er lærður klassískur dansari.<ref>[http://www.imdb.com/name/nm0712406/bio Ævisaga Gina Ravera á IMDB síðunni]</ref> == Ferill == === Sjónvarp === Fyrsta sjónvarpshlutverk Ravera var árið 1990 í [[The Fresh Prince of Bel-Air]]. Hefur hún síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við ''Reasonable Doubts'', ''Where I Live'', [[Frasier]], [[NYPD Blue]], [[Charmed]], [[Boston Legal]] og [[Lie to Me]]. Ravera lék Jocelyn House í dramaþættinum [[Time of Your Life]] á móti [[Jennifer Love Hewitt]] og [[Jennifer Garner]], frá 1999-2001. Var hún síðan með stórt gestahlutverk í [[ER]] sem Dr. Bettina DeJuses frá 2006-2008. Árið 2005 var henni boðið hlutverk í drama-lögregluþættinum [[The Closer]] sem rannsóknarfulltrúinn Irene Daniels, sem hún lék til ársins 2009. === Kvikmyndir === Fyrsta kvikmyndahlutverk Ravera var árið 1990 í ''Lambada''. Hefur hún síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við [[Steal America]], [[Soul Food]], [[Kiss the Girls]] og [[The Great Debaters]]. == Kvikmyndir og sjónvarp == {{Dökkt þema ferill}} {| class="t-ferill"class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Kvikmyndir |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Ár ! style="background: #CCCCCC;" | Kvikmynd ! style="background: #CCCCCC;" | Hlutverk ! style="background: #CCCCCC;" | Athugasemd |- |1990 |Lambada |Fönk Drottning |sem Gina Ravarra |- |1991 |The Five Heartbeats |ónefnt hlutverk |óskráð á lista |- |1992 |Steal America |Jeena | |- |1995 |Showgirls |Molly Abrams | |- |1996 |Get on the Bus |Gina | |- |1997 |Soul Food |Faith | |- |1997 | Kiss the Girls | Naomi Cross | |- |1999 |A Luv Tale |ónefnt hlutverk | |- |2003 |Chasing Papi |Dómari fegurðarsamkeppnar |óskráð á lista |- |2004 |Gas |Presturinn Sheila | |- |2007 |The Great Debaters |Ruth Tolson | |- |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Sjónvarp |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Ár ! style="background: #CCCCCC;" | Titill ! style="background: #CCCCCC;" | Hlutverk ! style="background: #CCCCCC;" | Athugasemd |- |1990 |[[The Fresh Prince of Bel-Air]] |Cheryl |Þáttur: Someday Your Prince Will Be in Effect: Part 2 <br> sem Gina Ravarra |- |1991 |In Living Color |ónefnt hlutverk |Þáttur nr. 2.24 |- |1991 |True Colors |Anita |Þáttur: Yo´ House, Mama: Part 2 |- |1991 |Reasonable Doubts |LaTasha Richardson |Þáttur: Pure Gold <br /> sem Gina Ravarra |- |1992 |[[Melrose Place]] |Theresa |Þáttur: My Way <br /> sem Gina Ravarra |- |1993 |Where I Live |Robin |Þáttur: Dontay´s Inferno |- |1993 |[[Days of Our Lives]] |Vanessa Mitchell |Þáttur nr. 1.7060 <br /> aðeins skráð á lista <br /> sem Gina Ravarra |- |1993 |[[Frasier]] |Þjónn |Þáttur: The Good Son <br /> sem Gina Ravarra |- |1993 |[[Star Trek: The Next Generation]] |Ensign Tyler |Þáttur: Phantasms <br /> sem Gina Ravarra |- |1993-1994 |Silk Stalkings |Dr. Diana Roth |7 þættir |- |1994 |White Mile |Alma |Sjónvarpsmynd <br /> sem Gina Ravarra |- |1995 |[[NYPD Blue]] |Shawanda Wilson |Þátttur: For Whom the Skell Rolls |- |1995 |W.E.I.R.D. World |Dr. Patty Provost |Sjónvarpsmynd |- |1996 |Soul of the Game |Grace |Sjónvarpsmynd |- |1997 |In the House |Sam |Þáttur: Men in the Black |- |1998 |The Temptations |Josephine |Sjónvarpsmynd |- |1998 |Malcolm & Eddie |Tracy Burke |Þáttur: Dream Girl |- |2000 |Rhapsody |Lenore Foxwood |Sjónvarpsmynd |- |2000 |919 Fifth Avenue |Sheila |Sjónvarpsmynd <br /> sem Gina Ravarra |- |1999-2001 |Time of Your Life |Jocelyn House |19 þættir |- |2000-2001 |The Fugitive |Sara Gerard |3 þættir |- |2002 |Saint Sinner |Rachel Dressler |Sjónvarpsmynd |- |2003 |Miracles |Raina Bauer |Þáttur: The Patient |- |2003 |[[Charmed]] |Mary |Þáttur: My Three Witches |- |2004 |Pryor Offenses |Tameka |Sjónvarpsmynd |- |2004 |The Handler |Fulltrúinn Ridgeway |Þáttur: Acts of Congress |- |2004 |[[Boston Legal]] |Dr. Amanda Gerard |Þáttur: A Greater Good |- |???? |Inconceivable |Tricia Santos |Þáttur: The Last Straw |- |2005 |Everwood |Stacey |Þáttur: Pro Choice |- |2007 |Raines |Lisa Lincoln |Þáttur: Stone Dead |- |2006-2008 |[[ER]] |Dr. Bettina DeJesus |13 þættir |- |2005-2009 |[[The Closer]] |Rannsóknarfulltrúinn Irene Daniels |46 þættir |- |2009 |[[Private Practice]] |Dawn |Þáttur: The Hard Part |- |2011 |[[Lie to Me]] |Paula |Þáttur: Rebound |- |2012 |[[CSI: Crime Scene Investigation]] |Dr. Paula O´Keefe |Þáttur: Risky Business Class |- |2014 |[[Castle]] |Marsha Stoller |Þáttur: Montreal |} == Verðlaun og tilnefningar == ===ALMA verðlaun=== * 1999: Tilnefnd sem besta leikkona í sjónvarpsmynd eða sjónvarpsseríu fyrir hlutverkaskipti fyrir [[The Temptations]]. ===Imagen Foundation verðlaun=== * 2009: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í sjónvarpi fyrir [[The Closer]]. * 2006: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í sjónvarpi fyrir [[The Closer]]. ===NAMIC Vision verðlaun=== * 2007: Tilnefnd sem besta leikona í dramaseríu fyrir [[The Closer]]. ===[[Screen Actors Guild-verðlaun]]=== * 2009: Tilnefnd sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir [[The Closer]]. * 2008: Tilnefnd sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir [[The Closer]]. == Tilvísanir == {{Reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|tungumál = en|titill = Gina Ravera|mánuðurskoðað = 1. maí|árskoðað = 2013}} * {{imdb name|id= 0712406|name=Gina Ravera}} * [http://www.tvguide.com/celebrities/gina-ravera/bio/189985 Gina Ravera á TVGuide.com síðunni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111225010437/http://www.tvguide.com/celebrities/gina-ravera/bio/189985 |date=2011-12-25 }} == Tenglar == * {{imdb name|id= 0712406|name=Gina Ravera}} * [http://www.tvguide.com/celebrities/gina-ravera/bio/189985 Gina Ravera á TVGuide.com síðunni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111225010437/http://www.tvguide.com/celebrities/gina-ravera/bio/189985 |date=2011-12-25 }} {{fe|1966|Ravera, Gina}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar|Ravera, Gina]] nrbxe6i915uk5a7b215mrwt1n9usurv 0 118004 1979916 1961426 2026-09-23T11:27:50Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979916 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Fjölmiðill| Nafn=Kjarninn| Merki=Kjarninn-logo.png| Stofnár=2013| Ritstjóri=Þórður Snær Júlíusson| Útgáfuform=Vefmiðill| Dreifing/upplag/áhorfendafjöldi=10.000 skráðra appa| Útgefandi=Kjarninn miðlar ehf.| Útgáfustaður=Reykjavík| Land=Ísland| Vefsíða=http://www.kjarninn.is| }} '''''Kjarninn''''' var íslenskur vefmiðill. Upphaflega kom Kjarninn út sem stafrænt fréttatímarit sem kom út fyrir snjalltæki og á vefnum á fimmtudögum. Einkahlutafélagið [[Kjarninn miðlar ehf.]] reka Kjarnann út og ritstjóri er Þórður Snær Júlíusson. ''Kjarninn'' var fyrsti íslenski [[Fjölmiðill|fjölmiðillinn]] sem sérstaklega er hannaður fyrir [[Spjaldtölva|spjaldtölvur]].<ref name="Frétt Eyjunnar um fyrstu útgáfu Kjarnans">{{vefheimild|höfundur=Ritstjórn Eyjunnar|titill=Ritstjóri Kjarnans: Höfum tröllatrú á því sem við erum að gera|url=http://eyjan.pressan.is/frettir/2013/08/22/ritstjori-kjarnans-hofum-trollatru-a-thvi-sem-vid-erum-ad-gera/|publisher=Eyjan.is|mánuðurskoðað=4. október|árskoðað=2013}}</ref> [[Hlaðvarp]] miðilsins heitir ''Hlaðvarp Kjarnans'' og kemur út á vefnum. ''Kjarninn'' kom fyrst út [[22. ágúst]] [[2013]] og kom út vikulega þar til 2. október 2014 þegar útgáfan var færð alfarið á vefinn. Ritstjórnarstefna Kjarnans byggist á sjálfstæðum fréttaflutning, gagnrýni og skemmtilegheit, að því er stendur í opinberri ritstjórnarstefnu miðilsins.<ref>Kjarninn. [https://kjarninn.is/sidur/um-kjarnann/ „Um Kjarnann“], skoðað 22. ágúst 2017.</ref> ''Kjarninn'' er frímiðill og byggir tekjur sínar á auglýsingum og styrkjum frá almenningi. Efnistökin eru ekki háð sérsviðum heldur ráðast af „því sem skiptir máli“.<ref name="Leyfisspjald Kjarnans á vefsíðu Fjölmiðlanefndar">{{vefheimild|höfundur=Fjölmiðlanefnd|titill=Kjarninn miðlar ehf.|url=http://fjolmidlanefnd.is/kjarninn-midlar-ehf/|publisher=Fjölmiðlanefnd|mánuðurskoðað=4. október|árskoðað=2013}}</ref> Í desember 2022 samdi ''Kjarninn'' um samruna við ''[[Stundin]]a'' í nýjan fjölmiðil.<ref>{{Vefheimild|url=https://stundin.is/grein/16362/|titill=Stundin sameinast Kjarnanum|útgefandi=''Stundin''|dags=21. desember 2022|skoðað=4. janúar 2023}}</ref> Miðlarnir mynduðu saman fréttamiðilinn ''[[Heimildin]]a'', sem hóf útgáfu þann 13. janúar 2023.<ref>{{Vefheimild|url=https://heimildin.is/grein/16476/velkomin-i-heimildina/ |titill=Velkomin í Heimildina|útgefandi=''[[Heimildin]]''|dags=13. janúar 2023|skoðað=14. janúar 2023|höfundur=Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir|höfundur2=Þórður Snær Júlíusson}}</ref> == Eignarhald == Eigendur ''Kjarnans'' eru HG80 ehf., í eigu Hjálmars Gíslasonar (16,55%), Miðeind ehf., í eigu Vilhjálms Þorsteinssonar (15,98%), Magnús Halldórsson (13,79%), Þórður Snær Júlíusson (12,20%), Birna Anna Björnsdóttir (9,39%), Hjalti Harðarson (9,25%), Milo ehf., í eigu Gumma Hafsteinssonar og Eddu Hafsteinsdóttur, (5,69%), Fagriskógur ehf. í eigu Stefáns Hrafnkelssonar (5,69%), Ágúst Ólafur Ágústsson (5,69%), Birgir Þór Harðason (2,9%) og Jónas Reynir Gunnarsson (2,9%).<ref>Fjölmiðlanefnd. [http://fjolmidlanefnd.is/kjarninn-midlar-ehf/ „Kjarninn miðlar ehf.“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190308062730/http://fjolmidlanefnd.is/kjarninn-midlar-ehf/ |date=2019-03-08 }}, sótt 22. ágúst 2017.</ref> == Tilvísanir == <references/> == Tenglar == *[http://www.kjarninn.is Vefsíða Kjarnans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005232025/http://kjarninn.is/ |date=2013-10-05 }} *[https://itunes.apple.com/us/app/kjarninn/id688160011?ls=1&mt=8 App Kjarnans í Apple App Store] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131016045852/https://itunes.apple.com/us/app/kjarninn/id688160011?ls=1&mt=8 |date=2013-10-16 }} *[http://www.kjarninn.is/um-kjarnann Um Kjarnann og starfsmenn á vef Kjarnans]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *[https://kjarninn.is/hladvarp/ Hlaðvarp Kjarnans] {{sa|2013|2023}} [[Flokkur:Íslensk tímarit]] [[Flokkur:Íslenskir fjölmiðlar]] [[Flokkur:Nýmiðlar]] [[Flokkur:Fjölmiðlar]] ojuvjunwa7bse1226itk5f0fq54mz21 0 125262 1979859 1874349 2026-09-23T00:25:22Z ~2026-51346-17 121017 /* */ 1979859 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |mynd= [[File:Aron_Gunnarsson_2018.jpg|250px]] |nafn= Aron Gunnarsson |fullt nafn= Aron Einar Malmquist Gunnarsson |fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1989|4|22}} |fæðingarbær=[[Akureyri]] |fæðingarland=Ísland |hæð= 1,81 m |staða= miðjumaður |núverandi lið= Þór |númer= 17 |ár í yngri flokkum=2004-2005 |yngriflokkalið= [[Íþróttafélagið Þór Akureyri|Þór]] |ár1=2005-2006 |ár2=2006-2008 |ár3=2008-2011 |ár4=2011-2019 |ár5=2019-2024 |ár6=2024- |lið1=[[Íþróttafélagið Þór Akureyri|Þór]] |lið2=[[AZ Alkmaar]] |lið3=[[Coventry City]] |lið4=[[Cardiff City]] |lið5= [[Al-Arabi]] |lið6=[[Íþróttafélagið Þór Akureyri|Þór]] |leikir (mörk)1=11 (0) |leikir (mörk)2= 1 (0) |leikir (mörk)3= 123 (6) |leikir (mörk)4= 263 (25) |leikir (mörk)5=79 (7) |leikir (mörk)6= 1 (0) |landsliðsár=2005<br>2006-2008<br>2007-2011<br>2011- |landslið=Ísland U17<br> Ísland U19<br>Ísland U21<br>[[Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ísland]] |landsliðsleikir (mörk)=7 (2)<br>16 (1)<br>11 (1)<br>103 (5) |mfuppfært= júlí 2024 |lluppfært= maí 2024 }} [[Mynd:2014-05-30 Austria - Iceland football match, Aron Gunnarsson 0265-crop.jpg|thumb|Aron Gunnarsson með landsliðinu.]] '''Aron Einar Gunnarsson''' (f. [[22. apríl]] [[1989]]) er [[Ísland|íslenskur]] [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]] sem spilar fyrir Þór Akureyri og [[íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu]]. Staða hans á vellinum er varnarsinnaður miðjumaður eða miðlægur miðjumaður. Aron var 8 ár hjá [[Cardiff City]]. Aron var fyrirliði íslenska landsliðsins 2012-2021. Hann spilaði alla fimm leikina á [[EM 2016]] og var í hópnum fyrir HM 2018. Bróðir Arons er [[Arnór Þór Gunnarsson]] sem hefur verið með íslenska handknattleikslandsliðinu. {{stubbur|æviágrip|fótbolti}} ==Tilvísanir== {{F|1989}} [[Flokkur:Íslenskir knattspyrnumenn]] 14aa4780mb08v1whrn23x815afsdh7b 0 130827 1979816 1979501 2026-09-22T20:27:00Z Fyxi 84003 snið 1979816 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Yellowknife | nafn_í_eignarfalli = Yellowknife | nafn_á_frummáli = <!-- ef það er ekki eins og íslenska heitið --> | tegund_byggðar = [[Höfuðborg|Höfuðstaður]] | mynd = Downtown_Yellowknife_2_second_version.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Miðbær Yellowknife | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Kanada | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Kanada | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Kanada}} | undirskipting_gerð1 = [[Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði|Sjálfstjórnarsvæði]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Norðvesturhéruðin}} | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710015501 |title=Population estimates, July 1, by census subdivision, 2021 boundaries |publisher=[[Statistics Canada]] |access-date=2026-09-19}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 22.858 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | tímabelti = NTT | utc_hliðrun = −06:00 | tímabelti_sumartími = | utc_hliðrun_sumartími = | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} [[Mynd:Yellowknife,_NT,_city_hall.jpg|thumb|250px|Ráðhús Yellowknife]] '''Yellowknife''' er höfuðborg og stærsta sveitarfélag [[Norðvesturhéruðin|Norðvesturhéraðanna]] í [[Kanada]]. Íbúar voru um 22.900 árið 2025.<ref name="mannfjöldi" /> Borgin liggur við norðurströnd [[Stóra þrælavatn]]s, um það bil 400 km sunnan við [[Norðurheimskautsbaugurinn|Norðurheimskautsbauginn]], við vestanverðan Yellowknife-flóa við mynni [[Yellowknife-á]]rinnar. Yellowknife („Gulihnífur“) dregur nafn sitt af ættflokki sem var einu sinni kallaður „indíánar gulu hnífanna“, sem versluðu með verkfæri úr [[kopar]]. Íbúarnir eru af blönduðu þjóðerni í dag. Fimm hinna ellefu opinbera mála Norðvesturhéraðanna eru töluð í Yellowknife: [[denesuline]], [[dogrib]], [[suðurslavey|suður-]] og [[norðurslavey]], [[enska]] og [[franska]]. Á dogrib heitir borgin ''Somba K’e'', sem þýðir „þar sem peningar eru“. Borgin er talin hafa verið stofnuð árið [[1934]] eftir að [[gull]] fannst í nágrenninu, en hafnarstarfsemi borgarinnar hófst ekki fyrir en árið [[1936]]. Yellowknife varð fljótlega miðpunktur verslunar í Norðvesturhéruðunum, og var skipuð höfuðborg héraðanna árið [[1967]]. Þegar dró úr framleiðslu gulls á níunda áratugnum varð Yellowknife að miðstöð opinberrar þjónustu. Þegar að [[Demantur|demantar]] uppgötvuðust norðan við Yellowknife árið [[1991]] hefur þróunin byrjað að snúast við. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylkishöfuðborgir Kanada}} {{stubbur}} [[Flokkur:Norðvesturhéruðin]] [[Flokkur:Borgir í Kanada]] ksd50mvi0utcq2mfz71sghu88zri1a9 1979817 1979816 2026-09-22T20:27:35Z Fyxi 84003 1979817 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Yellowknife | nafn_í_eignarfalli = Yellowknife | nafn_á_frummáli = <!-- ef það er ekki eins og íslenska heitið --> | tegund_byggðar = [[Höfuðborg|Höfuðstaður]] | mynd = Downtown_Yellowknife_2_second_version.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Miðbær Yellowknife | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Kanada | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Kanada | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Kanada}} | undirskipting_gerð1 = [[Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði|Sjálfstjórnarsvæði]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Norðvesturhéruðin}} | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710015501 |title=Population estimates, July 1, by census subdivision, 2021 boundaries |publisher=[[Statistics Canada]] |access-date=2026-09-22}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 22.858 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | tímabelti = NTT | utc_hliðrun = −06:00 | tímabelti_sumartími = | utc_hliðrun_sumartími = | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} [[Mynd:Yellowknife,_NT,_city_hall.jpg|thumb|250px|Ráðhús Yellowknife]] '''Yellowknife''' er höfuðborg og stærsta sveitarfélag [[Norðvesturhéruðin|Norðvesturhéraðanna]] í [[Kanada]]. Íbúar voru um 22.900 árið 2025.<ref name="mannfjöldi" /> Borgin liggur við norðurströnd [[Stóra þrælavatn]]s, um það bil 400 km sunnan við [[Norðurheimskautsbaugurinn|Norðurheimskautsbauginn]], við vestanverðan Yellowknife-flóa við mynni [[Yellowknife-á]]rinnar. Yellowknife („Gulihnífur“) dregur nafn sitt af ættflokki sem var einu sinni kallaður „indíánar gulu hnífanna“, sem versluðu með verkfæri úr [[kopar]]. Íbúarnir eru af blönduðu þjóðerni í dag. Fimm hinna ellefu opinbera mála Norðvesturhéraðanna eru töluð í Yellowknife: [[denesuline]], [[dogrib]], [[suðurslavey|suður-]] og [[norðurslavey]], [[enska]] og [[franska]]. Á dogrib heitir borgin ''Somba K’e'', sem þýðir „þar sem peningar eru“. Borgin er talin hafa verið stofnuð árið [[1934]] eftir að [[gull]] fannst í nágrenninu, en hafnarstarfsemi borgarinnar hófst ekki fyrir en árið [[1936]]. Yellowknife varð fljótlega miðpunktur verslunar í Norðvesturhéruðunum, og var skipuð höfuðborg héraðanna árið [[1967]]. Þegar dró úr framleiðslu gulls á níunda áratugnum varð Yellowknife að miðstöð opinberrar þjónustu. Þegar að [[Demantur|demantar]] uppgötvuðust norðan við Yellowknife árið [[1991]] hefur þróunin byrjað að snúast við. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylkishöfuðborgir Kanada}} {{stubbur}} [[Flokkur:Norðvesturhéruðin]] [[Flokkur:Borgir í Kanada]] q34fd114j8azrs4i8t0s71ssrg33qu1 0 131138 1979810 1979510 2026-09-22T19:58:49Z Berserkur 10188 1979810 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]]. == Atburðir == ===Janúar=== * [[1. janúar]]: **[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]]. ** 41 lést í eldsvoða sem varð í á bar í skíðabænum [[Crans Montana]] í [[Sviss]]. ** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum. * [[3. janúar]]: ** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins. ** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]]. ** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]]. * [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland. * [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda. * [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]] gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust. * [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]]. * [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið. * [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl. * [[18. janúar]]: ** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna. ** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni. ** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]]. Titillinn var síðar sviptur af þeim og Marokkó afhentur titillinn. * [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers. * [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram. * [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins. * [[22. janúar]]: ** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni. ** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur. * [[23. janúar]] - [[Ílíjana Jotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rúmen Radev]]. * [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið. * [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning. * [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]]. * [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. ===Febrúar=== * [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]]. * [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu. * [[8. febrúar]]: **Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]]. ** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals. * [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig. * [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. * [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi. * [[20. febrúar]]: ** [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni. ** [[Sagrada Família]] í [[Barselóna]] varð hæsta kirkja í heimi þegar hún tók fram úr [[dómkirkjan í Ulm|dómkirkjunni í Ulm]]. * [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes. * [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s. * [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]]. * [[28. febrúar]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið hófst þegar Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess. ===Mars=== * [[2. mars]]: ** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]]. ** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]]. * [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Srí Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust. * [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]]. * [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s. * [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan. * [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]]. * [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi. * [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands. * [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði. * [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]]. ===Apríl=== [[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]] * [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]]. * [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km. * [[7. apríl]]: **[[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé. ** [[Tô Lâm]] var kosinn forseti [[Víetnam]]s. * [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]] þar sem yfir 300 létust. * [[10. apríl]] - Áhöfn Artemis II lenti í sjónum við Kyrrahaf nálægt [[San Diego]]. * [[12. apríl]] - Þingkosningar fóru fram í [[Ungverjaland]]i. [[Fidesz]]-flokkur [[Viktor Orbán]] tapaði fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza-flokkurinn|Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar]]. * [[16. apríl]] - [[Donald Trump]] boðaði 10 daga [[vopnahlé]] milli [[Ísrael]]s og [[Líbanon]]s. * [[17. apríl]] - [[Íran]] opnaði [[Hormússund]] fyrir skipaumferð tímabundið. * [[19. apríl]] - Þingkosningar í [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Flokkur [[Rúmen Radev]], fyrrum forseti, hlaut flest atkvæði. * [[22. apríl]] - Íran gerði árásir á vöruflutningaskip við [[Hormússund]]. * [[25. apríl]] - Íslamskir vígahópar gerðu árásir á byggðir í [[Malí]]. * [[28. apríl]] - Úkraína gerði þriðju árás sína í mánuðinum á olíubirgðastöð Rússa í Tuapse í [[Krasnodarfylki]]. ===Maí=== * [[1. maí]] - [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] yfirgáfu [[Samtök olíuútflutningslanda]] (OPEC). * [[10. maí]] - Farþegar á hollensku skemmtiferðaskipi voru fluttir til sinna heimalanda frá [[Tenerife]] eftir að [[hantaveira|hantaveirufaraldur]] hafði verið um borð og létust þrír farþega. * [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] var haldið í Austurríki. Lagið ''Bangaranga'' frá Búlgaríu vann. * [[14. maí]] - [[Evika Siliņa]], forsætisráðherra [[Lettland]]s, sagði af sér vegna viðbragða stjórnarinnar við [[Drónahernaður|drónahernaði]] Úkraínu. * [[16. maí]]: **[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar. Sjálfstæðisflokkurinn átti góðu gengi að fagna í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu. ** Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinaðist [[Borgarbyggð]]. * [[19. maí]] - [[Arsenal]] varð meistari í ensku úrvalsdeildinni í fyrsta sinn í 22 ár. * [[23. maí]] - Rússland gerði yfir 600 dróna og loftskeytaárásir á Úkraínu. * [[24. maí]] - 82 létust í námuslysi í norður-[[Kína]]. * [[26. maí]] - Hitamet var sett fyrir maí á Englandi þegar hiti fór í 35,1 C° í [[Konunglegi grasagarðurinn í Kew|Kew-grasagarðinum]] í London. * [[27. maí]] - [[Sjálfstæðisflokkur]], [[Viðreisn]] og [[Framsókn]] mynduðu meirihluta í [[borgarstjórn Reykjavíkur]]. * [[29. maí]] - Rússneskt [[flygildi]] hafnaði á fjölbýlishúsi í borginni [[Galaţi]] í Rúmeníu, nálægt landamærum Úkraínu. Rúmenía rak í kjölfarið rússneska ræðismanninn í borginni [[Constanta]]. ===Júní=== * [[2. júní]] - [[Hildur Björnsdóttir]] tók við sem [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. * [[3. júní]]: ** Íran gerði loftárás á alþjóðaflugvöllinn í [[Kúveit]]. ** Úkraína gerði drónaárás á olíuvinnslu við [[Sankti Pétursborg]]. Nokkrum dögum síðar voru enn frekari árásir gerðar á hernaðarskotmörk. * [[7. júní]]: ** Þingkosningar voru haldnar í [[Armenía|Armeníu]]. Stjórn [[Níkol Pasjínjan]] hélt velli. ** Íran gerði loftárásir á norður-Ísrael. Ísrael svaraði í sömu mynt. * [[8. júní]] - [[Jarðskjálfti]] af stærð 7,8 varð á Filippseyjum, sá stærsti síðan 1990. * [[9. júní]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árásir á Íran eftir að bandarísk þyrla var skotin niður. Íran gerði eldflaugaárásir á bandarískar herstöðvar í Barein, Jórdaníu og Kúveit. * [[11. júní]] - [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] hófst. Mótið var haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada. * [[12. júní]] - [[Elon Musk]] varð fyrsti billjónamæringur sögunnar eftir að opnað var fyrir viðskipti með fyrirtæki hans, [[SpaceX]], á [[NASDAQ]]-hlutabréfamarkaðnum. * [[14. júní]]: ** Bandaríkin og Íran gerðu samkomulag til að binda enda á [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]. ** [[New York Knicks]] varð [[NBA]]-meistari í fyrsta sinn síðan 1973. * [[18. júní]] - Úkraína gerði mestu árásir sínar á Moskvu síðan [[innrás Rússlands í Úkraínu]] hófst. * [[21. júní]] - Hægrimaðurinn [[Abelardo de la Espriella]] sigraði í forsetakosningum í [[Kólumbía|Kólumbíu]]. * [[22. júní]]: ** [[Keir Starmer]] tilkynnti um afsögn sína sem [[forsætisráðherra Bretlands]] og sem formaður Breska verkamannaflokksins. ** Fyrstu hvalirnir voru veiddir við Ísland frá árinu 2023, tvær [[langreyður|langreyðar]] af [[Hvalur 9 RE-399|Hval 9]]. * [[24. júní]]: ** [[Jarðskjálftarnir í Venesúela 2026|Jarðskjálftar af stærðinni 7,2 og 7,2 riðu yfir Venesúela]] vestur af [[Karakas]]. Fjölbýlishús hrundu og týndu mörg þúsund lífi. ** Ný brú yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð. Brúin leysti af einbreiða brú sem byggð var árið [[1961]] og stytti [[hringvegurinn|hringveginn]] um 12 kílómetra. * [[26. júní]] - Íran gerði drónaárás á flutningaskip við [[Hormússund]]. Bandaríkin svöruðu með árásum á dróna- og vopnageymslur í Íran. * Hitamet voru slegin í Danmörku, Þýskalandi, Póllandi og Tékklandi. ===Júlí=== * [[1. júlí]] - [[Háskóli Íslands]] og [[Hólaskóli (háskóli)|Háskólinn á Hólum]] sameinuðust. * [[3. júlí]] - Rússar gerðu loftárásir á [[Kýiv]] þar sem tugir létust. * [[8. júlí]] - Vopnahléi lauk í [[Íransstríðið 2026|Íransstríðinu]] þegar Íran skaut á olíuflutningaskip og Bandaríkin svöruðu með árásum á Íran. * [[17. júlí]] - Yfir 100 hús brunnu í [[Drammen]] í Noregi. * [[19. júlí]] - [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] vann [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] í úrslitum [[HM 2026]] í knattspyrnu. * [[20. júlí]]: **[[Andy Burnham]] tók við sem [[forsætisráðherra Bretlands]] af [[Keir Starmer]]. ** [[Daniel Ortega]], forseti [[Níkaragva]] lýsti yfir að framvegis yrðu engar kosningar í landinu. * [[23. júlí]] - Neyðarástandi var lýst yfir í [[Sjálfstjórnarhéraðið Madríd|héraðinu Madríd]] á Spáni vegna [[skógareldar|skógarelda]]. Einnig geisuðu skógareldar í Frakklandi og Portúgal. * [[28. júlí]]: ** Jarðskjálfti að stærð 6,8 varð á [[Kyushu]] í Japan nálægt borginni [[Kumamoto]] þar sem verslunarmiðstöð og verksmiðja voru meðal mannvirkja sem eyðilögðust. Yfir 30 létust og hundruð slösuðust. ** [[Keiko Fujimori]], tók við sem forseti [[Perú]]. * [[29. júlí]]: ** Nokkur þúsund [[minkur|minkar]] sluppu úr minkabúi í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]] eftir innbrot í búið. ** [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Sádi-Arabía gerðu árásir á herstöðvar í Írak þar sem hópar hliðhollir Íran dvöldu. * [[30. júlí]]: ** Landhelgisgæslan og sérsveit ríkislögreglustjóra tóku við stjórn Bandero, skipi [[Paul Watson]]-samtakanna vegna ógnana við hvalveiðiskipið [[Hvalur 9|Hvals 9]] og neitun á samvinnu við yfirvöld. Skipið var fært til hafnar og 21 skipverja var vísað úr landi. ** 111 létust þegar um 80.000 flóttafólks fóru yfir til spænsku [[hólmlenda|hólmlendunnar]] [[Ceuta]] frá norðurodda [[Marokkó]]. ===Ágúst=== * [[7. ágúst]] - Skógareldar í sunnanverðri [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] ollu því að 20.000 íbúar rýmdu svæðið og einn lést. * [[10. ágúst]]: ** [[Úkraína]] gerði drónárásir í fjölda rússneskra héraða, þ.á.m. á olíuhreinsunarstöð í [[Tatarstan]] þar sem 13 létust. ** Yfir 330 manns létust í [[Jarðskjálftinn í Kólumbíu 2026|jarðskjálfta í vestanverðri Kólumbíu]]. * [[11. ágúst]]: ** Sýrlenskur dómstóll dæmdi [[Bashar Al-Assad]] fyrrum forseta landsins, bróður hans Maher og embættismenn eins og varnarmálaráðherrann og yfirmann öryggissveitanna, til dauða. ** Nálægt 100 létust í ferjuslysi í [[Simbabve]]. * [[12. ágúst]]: ** [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] átti sér stað á [[norðurhvel]]i. Á Íslandi, Spáni og Grænlandi var hægt að sjá almyrkva. ** Úkraínuher gerði loftárásir á flotastöð í rússnesku borginni [[Novorossíjsk]] við [[Svartahaf]]. * [[14. ágúst]] - 103 létust þegar jarðskjálfti af stærðinni 7,7 varð nálægt eyjunni [[Flores]] við [[Litlu-Sundaeyjar]] í Indónesíu. * [[18. ágúst]] - Yfir 100 létust í námuslysi í [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afríkulýðveldinu]]. * [[19. ágúst]] - [[András Baka]] varð forseti [[Ungverjaland]]s. * [[20. ágúst]]: [[Rojava|Lýðræðislega fylkjasambandið í Norður-Sýrlandi]] var að fullu innlimað af ríkisstjórn [[Sýrland]]s. * [[26. ágúst]] - [[Flóðin í Nepal 2026|Skyndiflóð varð í Trishuli-fljóti]] vegna jökulshruns á mörkum [[Nepal]]s og [[Tíbet]]s með þeim afleiðingum að yfir 1.400 létust og um 5.000 eru týndir. * [[28. ágúst]] - [[Hákon krónprins]] varð [[Hákon 8.]], konungur Noregs, eftir andlát föðurs síns [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haralds 8.]] * [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|Þjóðaratkvæðagreiðsla]] um áframhaldandi aðildarviðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]] fór fram. Þeim var hafnað. * [[31. ágúst]] - Síðustu kvöldfréttir [[Sýn]]ar, áður [[Stöð 2]], voru fluttar. Þær höfðu gengið í tæp 40 ár. ===September=== * [[1. september]]: ** Duane Davis var dæmdur sekur fyrir morðið á rapparanum [[Tupac Shakur]] sem gerðist 30 árum fyrr. ** Einstaklingar máttu [[blóðgjöf|gefa blóð]] óháð [[kyn]]i eða [[kynhneigð]] á Íslandi. * [[3. september]] - [[Hútar]] gerðu áhlaup á svæði sem stjórnað var af stjórnarher [[Jemen]]s og brutu þar með vopnahlé. * [[5. september]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árás á þrjú írönsk olíuskip við [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]]. * [[13. september]] - Þingkosningar voru haldnar í Svíþjóð. Jafnaðarmannaflokkurinn með [[Magdalena Andersson]] í forystu var hlutskarpastur. * [[14. september]] - Fyrstu ráðherrar [[Skotland]]s, [[Norður-Írland]]s og [[Wales]] undirrituðu sameiginlega yfirlýsingu um sjálfsákvörðunarrétt þjóðanna í [[Cardiff]]. * [[15. september]] - Fyrsta [[vindorka|vindorkuvirkjunin]] var opnuð á Íslandi við Vaðöldu nálægt [[Sultartangavirkjun]]. * [[16. september]] - [[Hashim Thaçi]], fyrrum forseti Kósovó, var dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir stríðsglæpi. * [[17. september]] - ''[[Leopardus tilcayo]]'', fyrsta nýja kattategundin sem fundist hafði í yfir 100 ár, fannst í [[Bólivía|Bólivíu]]. ===Október=== * [[4. október]] - Þingkosningar verða í Brasilíu. ===Nóvember=== * [[3. nóvember]] - Kosningar verða haldnar í Bandaríkjunum. * [[7. nóvember]] - Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum. ===Desember=== ==Dáin== * [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]]) * [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]). * [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]). * [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]). * [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]). * [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]]) * [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]). * [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]]) * [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]]) * [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]). * [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]]) * [[18. febrúar]]: ** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]]) ** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]). * [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]]) * [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]). * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]). * [[5. mars]] - [[António Lobo Antunes]], portúgalskur rithöfundur (f. [[1942]]). * [[13. mars]]: **[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]). ** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]]) * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]). * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]). * [[20. mars]]: ** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]). ** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]). * [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]). * [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]]) * [[9. apríl]] - [[Björgvin Halldórsson]], íslenskur söngvari (f. [[1951]]). * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk söngkona (f. [[1952]]). * [[17. apríl]] - [[Oscar Schmidt]], brasilískur körfuknattleiksmaður (f. [[1958]]). * [[19. apríl]] - [[Desmond Morris]], breskur dýrafræðingur (f. [[1928]]) * [[20. apríl]] - [[Valdimar Örnólfsson]], íþróttamaður og fimleikakennari (f. [[1932]]). * [[6. maí]] - [[Ted Turner]], bandarískur viðskiptamaður og sjónvarpsframleiðandi (f. [[1938]]). * [[28. maí]]: ** [[Aðalsteinn Bergdal]], íslenskur leikari og tónlistarmaður (f. [[1949]]). ** [[Abdrabbuh Mansur Hadi]], jemenskur stjórnmálamaður (f. [[1945]]). * [[4. júní]] - [[Marjane Satrapi]], íransk-franskur rithöfundur (f. [[1969]]). * [[8. júní]] - [[Tryggvi Gíslason]], skólameistari Menntaskólans á Akureyri (f. [[1938]]). * [[17. júní]] - [[Margrét Helga Jóhannsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1940]]). * [[5. júlí]] - [[Þrúður Vilhjálmsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1973]]) * [[6. júlí]] - [[Magnús Þór Jónsson]] (Megas), tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[8. júlí]] - [[Bonnie Tyler]], velsk söngkona (f. [[1951]]). * [[9. júlí]] - [[Ann Widdecombe]], bresk þingkona og ráðherra (f. [[1947]]). * [[10. júlí]] - [[Kinu Rochford]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1990]]) * [[11. júlí]] - [[Lindsey Graham ]], bandarískur þingmaður (f. [[1955]]). * [[13. júlí]] - [[Sam Neill]], nýsjálenskur leikari (f. [[1947]]). * [[20. júlí]] - [[Kevin Keegan]], enskur knattspyrnumaður og knattspyrnustjóri (f. [[1951]]). * [[24. júlí]] - [[Gunnar Rósinkranz]], íslenskur byggingarverkfræðingur (f. [[1941]]). * [[29. júlí]]: **[[Glen Hansard]], írskur tónlistarmaður (f. [[1970]]) ** [[Gunnar Þórðarson]], íslenskur tónlistarmaður (f. [[1945]]) * [[31. júlí]] - [[Franco Baresi]], ítalskur knattspyrnumaður (f. [[1960]]). * [[9. ágúst]] - [[Don Nelson]], bandarískur körfuknattleiksþjálfari og leikmaður (f. [[1940]]). * [[13. ágúst]] - [[Bogi Ísak Nilsson]], ríkissaksóknari og ríkislögreglustjóri (f. [[1940]]). * [[14. ágúst]] - [[Yayoi Kusama]], japönsk listakona (f. [[1929]]. * [[17. ágúst]] - [[Frank Beard]], bandarískur trommari ([[ZZ Top]]) (f. [[1949]]). * [[21. ágúst]] - [[Steinn Ármann Magnússon]], íslenskur leikari (f. [[1964]]). * [[25. ágúst]]: **[[Dolly Parton]], bandarísk söngkona (f. [[1946]]). **[[Tim Curry]], enskur leikari (f. [[1946]]). * [[26. ágúst]] - [[Eyvindur P. Eiríksson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1935]]). * [[27. ágúst]] - [[Ratko Mladić]], bosníu-serbneskur hershöfðingi (f. [[1942]]). * [[28. ágúst]] - [[Haraldur 5. Noregskonungur]] (f. [[1937]]). * [[31. ágúst]] - [[Sigríður Þorvaldsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1941]]). * [[2. september]] - [[Gloria Steinem]], bandarískur femínisti, blaðamaður og pólitískur aktívisti (f. [[1934]]). * [[16. september]] - [[Karl Th. Birgisson]], ritstjóri, útvarpsmaður og rithöfundur (f. [[1963]]). [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:2021-2030]] 3dqknvijcprcwrlbegi61hgixkuebia 1979906 1979810 2026-09-23T10:21:42Z Berserkur 10188 1979906 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]]. == Atburðir == ===Janúar=== * [[1. janúar]]: **[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]]. ** 41 lést í eldsvoða sem varð í á bar í skíðabænum [[Crans Montana]] í [[Sviss]]. ** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum. * [[3. janúar]]: ** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins. ** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]]. ** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]]. * [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland. * [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda. * [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]] gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust. * [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]]. * [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið. * [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl. * [[18. janúar]]: ** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna. ** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni. ** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]]. Titillinn var síðar sviptur af þeim og Marokkó afhentur titillinn. * [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers. * [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram. * [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins. * [[22. janúar]]: ** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni. ** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur. * [[23. janúar]] - [[Ílíjana Jotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rúmen Radev]]. * [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið. * [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning. * [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]]. * [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. ===Febrúar=== * [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]]. * [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu. * [[8. febrúar]]: **Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]]. ** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals. * [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig. * [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. * [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi. * [[20. febrúar]]: ** [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni. ** [[Sagrada Família]] í [[Barselóna]] varð hæsta kirkja í heimi þegar hún tók fram úr [[dómkirkjan í Ulm|dómkirkjunni í Ulm]]. * [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes. * [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s. * [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]]. * [[28. febrúar]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið hófst þegar Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess. ===Mars=== * [[2. mars]]: ** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]]. ** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]]. * [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Srí Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust. * [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]]. * [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s. * [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan. * [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]]. * [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi. * [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands. * [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði. * [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]]. ===Apríl=== [[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]] * [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]]. * [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km. * [[7. apríl]]: **[[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé. ** [[Tô Lâm]] var kosinn forseti [[Víetnam]]s. * [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]] þar sem yfir 300 létust. * [[10. apríl]] - Áhöfn Artemis II lenti í sjónum við Kyrrahaf nálægt [[San Diego]]. * [[12. apríl]] - Þingkosningar fóru fram í [[Ungverjaland]]i. [[Fidesz]]-flokkur [[Viktor Orbán]] tapaði fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza-flokkurinn|Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar]]. * [[16. apríl]] - [[Donald Trump]] boðaði 10 daga [[vopnahlé]] milli [[Ísrael]]s og [[Líbanon]]s. * [[17. apríl]] - [[Íran]] opnaði [[Hormússund]] fyrir skipaumferð tímabundið. * [[19. apríl]] - Þingkosningar í [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Flokkur [[Rúmen Radev]], fyrrum forseti, hlaut flest atkvæði. * [[22. apríl]] - Íran gerði árásir á vöruflutningaskip við [[Hormússund]]. * [[25. apríl]] - Íslamskir vígahópar gerðu árásir á byggðir í [[Malí]]. * [[28. apríl]] - Úkraína gerði þriðju árás sína í mánuðinum á olíubirgðastöð Rússa í Tuapse í [[Krasnodarfylki]]. ===Maí=== * [[1. maí]] - [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] yfirgáfu [[Samtök olíuútflutningslanda]] (OPEC). * [[10. maí]] - Farþegar á hollensku skemmtiferðaskipi voru fluttir til sinna heimalanda frá [[Tenerife]] eftir að [[hantaveira|hantaveirufaraldur]] hafði verið um borð og létust þrír farþega. * [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] var haldið í Austurríki. Lagið ''Bangaranga'' frá Búlgaríu vann. * [[14. maí]] - [[Evika Siliņa]], forsætisráðherra [[Lettland]]s, sagði af sér vegna viðbragða stjórnarinnar við [[Drónahernaður|drónahernaði]] Úkraínu. * [[16. maí]]: **[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar. Sjálfstæðisflokkurinn átti góðu gengi að fagna í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu. ** Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinaðist [[Borgarbyggð]]. * [[19. maí]] - [[Arsenal]] varð meistari í ensku úrvalsdeildinni í fyrsta sinn í 22 ár. * [[23. maí]] - Rússland gerði yfir 600 dróna og loftskeytaárásir á Úkraínu. * [[24. maí]] - 82 létust í námuslysi í norður-[[Kína]]. * [[26. maí]] - Hitamet var sett fyrir maí á Englandi þegar hiti fór í 35,1 C° í [[Konunglegi grasagarðurinn í Kew|Kew-grasagarðinum]] í London. * [[27. maí]] - [[Sjálfstæðisflokkur]], [[Viðreisn]] og [[Framsókn]] mynduðu meirihluta í [[borgarstjórn Reykjavíkur]]. * [[29. maí]] - Rússneskt [[flygildi]] hafnaði á fjölbýlishúsi í borginni [[Galaţi]] í Rúmeníu, nálægt landamærum Úkraínu. Rúmenía rak í kjölfarið rússneska ræðismanninn í borginni [[Constanta]]. ===Júní=== * [[2. júní]] - [[Hildur Björnsdóttir]] tók við sem [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. * [[3. júní]]: ** Íran gerði loftárás á alþjóðaflugvöllinn í [[Kúveit]]. ** Úkraína gerði drónaárás á olíuvinnslu við [[Sankti Pétursborg]]. Nokkrum dögum síðar voru enn frekari árásir gerðar á hernaðarskotmörk. * [[7. júní]]: ** Þingkosningar voru haldnar í [[Armenía|Armeníu]]. Stjórn [[Níkol Pasjínjan]] hélt velli. ** Íran gerði loftárásir á norður-Ísrael. Ísrael svaraði í sömu mynt. * [[8. júní]] - [[Jarðskjálfti]] af stærð 7,8 varð á Filippseyjum, sá stærsti síðan 1990. * [[9. júní]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árásir á Íran eftir að bandarísk þyrla var skotin niður. Íran gerði eldflaugaárásir á bandarískar herstöðvar í Barein, Jórdaníu og Kúveit. * [[11. júní]] - [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] hófst. Mótið var haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada. * [[12. júní]] - [[Elon Musk]] varð fyrsti billjónamæringur sögunnar eftir að opnað var fyrir viðskipti með fyrirtæki hans, [[SpaceX]], á [[NASDAQ]]-hlutabréfamarkaðnum. * [[14. júní]]: ** Bandaríkin og Íran gerðu samkomulag til að binda enda á [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]. ** [[New York Knicks]] varð [[NBA]]-meistari í fyrsta sinn síðan 1973. * [[18. júní]] - Úkraína gerði mestu árásir sínar á Moskvu síðan [[innrás Rússlands í Úkraínu]] hófst. * [[21. júní]] - Hægrimaðurinn [[Abelardo de la Espriella]] sigraði í forsetakosningum í [[Kólumbía|Kólumbíu]]. * [[22. júní]]: ** [[Keir Starmer]] tilkynnti um afsögn sína sem [[forsætisráðherra Bretlands]] og sem formaður Breska verkamannaflokksins. ** Fyrstu hvalirnir voru veiddir við Ísland frá árinu 2023, tvær [[langreyður|langreyðar]] af [[Hvalur 9 RE-399|Hval 9]]. * [[24. júní]]: ** [[Jarðskjálftarnir í Venesúela 2026|Jarðskjálftar af stærðinni 7,2 og 7,2 riðu yfir Venesúela]] vestur af [[Karakas]]. Fjölbýlishús hrundu og týndu mörg þúsund lífi. ** Ný brú yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð. Brúin leysti af einbreiða brú sem byggð var árið [[1961]] og stytti [[hringvegurinn|hringveginn]] um 12 kílómetra. * [[26. júní]] - Íran gerði drónaárás á flutningaskip við [[Hormússund]]. Bandaríkin svöruðu með árásum á dróna- og vopnageymslur í Íran. * Hitamet voru slegin í Danmörku, Þýskalandi, Póllandi og Tékklandi. ===Júlí=== * [[1. júlí]] - [[Háskóli Íslands]] og [[Hólaskóli (háskóli)|Háskólinn á Hólum]] sameinuðust. * [[3. júlí]] - Rússar gerðu loftárásir á [[Kýiv]] þar sem tugir létust. * [[8. júlí]] - Vopnahléi lauk í [[Íransstríðið 2026|Íransstríðinu]] þegar Íran skaut á olíuflutningaskip og Bandaríkin svöruðu með árásum á Íran. * [[17. júlí]] - Yfir 100 hús brunnu í [[Drammen]] í Noregi. * [[19. júlí]] - [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] vann [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] í úrslitum [[HM 2026]] í knattspyrnu. * [[20. júlí]]: **[[Andy Burnham]] tók við sem [[forsætisráðherra Bretlands]] af [[Keir Starmer]]. ** [[Daniel Ortega]], forseti [[Níkaragva]] lýsti yfir að framvegis yrðu engar kosningar í landinu. * [[23. júlí]] - Neyðarástandi var lýst yfir í [[Sjálfstjórnarhéraðið Madríd|héraðinu Madríd]] á Spáni vegna [[skógareldar|skógarelda]]. Einnig geisuðu skógareldar í Frakklandi og Portúgal. * [[28. júlí]]: ** Jarðskjálfti að stærð 6,8 varð á [[Kyushu]] í Japan nálægt borginni [[Kumamoto]] þar sem verslunarmiðstöð og verksmiðja voru meðal mannvirkja sem eyðilögðust. Yfir 30 létust og hundruð slösuðust. ** [[Keiko Fujimori]], tók við sem forseti [[Perú]]. * [[29. júlí]]: ** Nokkur þúsund [[minkur|minkar]] sluppu úr minkabúi í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]] eftir innbrot í búið. ** [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Sádi-Arabía gerðu árásir á herstöðvar í Írak þar sem hópar hliðhollir Íran dvöldu. * [[30. júlí]]: ** Landhelgisgæslan og sérsveit ríkislögreglustjóra tóku við stjórn Bandero, skipi [[Paul Watson]]-samtakanna vegna ógnana við hvalveiðiskipið [[Hvalur 9|Hvals 9]] og neitun á samvinnu við yfirvöld. Skipið var fært til hafnar og 21 skipverja var vísað úr landi. ** 111 létust þegar um 80.000 flóttafólks fóru yfir til spænsku [[hólmlenda|hólmlendunnar]] [[Ceuta]] frá norðurodda [[Marokkó]]. ===Ágúst=== * [[7. ágúst]] - Skógareldar í sunnanverðri [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] ollu því að 20.000 íbúar rýmdu svæðið og einn lést. * [[10. ágúst]]: ** [[Úkraína]] gerði drónárásir í fjölda rússneskra héraða, þ.á.m. á olíuhreinsunarstöð í [[Tatarstan]] þar sem 13 létust. ** Yfir 330 manns létust í [[Jarðskjálftinn í Kólumbíu 2026|jarðskjálfta í vestanverðri Kólumbíu]]. * [[11. ágúst]]: ** Sýrlenskur dómstóll dæmdi [[Bashar Al-Assad]] fyrrum forseta landsins, bróður hans Maher og embættismenn eins og varnarmálaráðherrann og yfirmann öryggissveitanna, til dauða. ** Nálægt 100 létust í ferjuslysi í [[Simbabve]]. * [[12. ágúst]]: ** [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] átti sér stað á [[norðurhvel]]i. Á Íslandi, Spáni og Grænlandi var hægt að sjá almyrkva. ** Úkraínuher gerði loftárásir á flotastöð í rússnesku borginni [[Novorossíjsk]] við [[Svartahaf]]. * [[14. ágúst]] - 103 létust þegar jarðskjálfti af stærðinni 7,7 varð nálægt eyjunni [[Flores]] við [[Litlu-Sundaeyjar]] í Indónesíu. * [[18. ágúst]] - Yfir 100 létust í námuslysi í [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afríkulýðveldinu]]. * [[19. ágúst]] - [[András Baka]] varð forseti [[Ungverjaland]]s. * [[20. ágúst]]: [[Rojava|Lýðræðislega fylkjasambandið í Norður-Sýrlandi]] var að fullu innlimað af ríkisstjórn [[Sýrland]]s. * [[26. ágúst]] - [[Flóðin í Nepal 2026|Skyndiflóð varð í Trishuli-fljóti]] vegna jökulshruns á mörkum [[Nepal]]s og [[Tíbet]]s með þeim afleiðingum að yfir 1.400 létust og um 5.000 eru týndir. * [[28. ágúst]] - [[Hákon krónprins]] varð [[Hákon 8.]], konungur Noregs, eftir andlát föðurs síns [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haralds 8.]] * [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|Þjóðaratkvæðagreiðsla]] um áframhaldandi aðildarviðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]] fór fram. Þeim var hafnað. * [[31. ágúst]] - Síðustu kvöldfréttir [[Sýn]]ar, áður [[Stöð 2]], voru fluttar. Þær höfðu gengið í tæp 40 ár. ===September=== * [[1. september]]: ** Duane Davis var dæmdur sekur fyrir morðið á rapparanum [[Tupac Shakur]] sem gerðist 30 árum fyrr. ** Einstaklingar máttu [[blóðgjöf|gefa blóð]] óháð [[kyn]]i eða [[kynhneigð]] á Íslandi. * [[3. september]] - [[Hútar]] gerðu áhlaup á svæði sem stjórnað var af stjórnarher [[Jemen]]s og brutu þar með vopnahlé. * [[5. september]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árás á þrjú írönsk olíuskip við [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]]. * [[13. september]] - Þingkosningar voru haldnar í Svíþjóð. Jafnaðarmannaflokkurinn með [[Magdalena Andersson]] í forystu var hlutskarpastur. * [[14. september]] - Fyrstu ráðherrar [[Skotland]]s, [[Norður-Írland]]s og [[Wales]] undirrituðu sameiginlega yfirlýsingu um sjálfsákvörðunarrétt þjóðanna í [[Cardiff]]. * [[15. september]] - Fyrsta [[vindorka|vindorkuvirkjunin]] var opnuð á Íslandi við Vaðöldu nálægt [[Sultartangavirkjun]]. * [[16. september]] - [[Hashim Thaçi]], fyrrum forseti Kósovó, var dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir stríðsglæpi. * [[17. september]] - ''[[Leopardus tilcayo]]'', fyrsta nýja kattategundin sem fundist hafði í yfir 100 ár, fannst í [[Bólivía|Bólivíu]]. * [[22. september]] - Varnarsamningur var gerður milli Bandaríkjanna, Grænlands og Danmerkur. ===Október=== * [[4. október]] - Þingkosningar verða í Brasilíu. ===Nóvember=== * [[3. nóvember]] - Kosningar verða haldnar í Bandaríkjunum. * [[7. nóvember]] - Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum. ===Desember=== ==Dáin== * [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]]) * [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]). * [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]). * [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]). * [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]). * [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]]) * [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]). * [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]]) * [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]]) * [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]). * [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]]) * [[18. febrúar]]: ** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]]) ** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]). * [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]]) * [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]). * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]). * [[5. mars]] - [[António Lobo Antunes]], portúgalskur rithöfundur (f. [[1942]]). * [[13. mars]]: **[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]). ** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]]) * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]). * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]). * [[20. mars]]: ** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]). ** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]). * [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]). * [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]]) * [[9. apríl]] - [[Björgvin Halldórsson]], íslenskur söngvari (f. [[1951]]). * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk söngkona (f. [[1952]]). * [[17. apríl]] - [[Oscar Schmidt]], brasilískur körfuknattleiksmaður (f. [[1958]]). * [[19. apríl]] - [[Desmond Morris]], breskur dýrafræðingur (f. [[1928]]) * [[20. apríl]] - [[Valdimar Örnólfsson]], íþróttamaður og fimleikakennari (f. [[1932]]). * [[6. maí]] - [[Ted Turner]], bandarískur viðskiptamaður og sjónvarpsframleiðandi (f. [[1938]]). * [[28. maí]]: ** [[Aðalsteinn Bergdal]], íslenskur leikari og tónlistarmaður (f. [[1949]]). ** [[Abdrabbuh Mansur Hadi]], jemenskur stjórnmálamaður (f. [[1945]]). * [[4. júní]] - [[Marjane Satrapi]], íransk-franskur rithöfundur (f. [[1969]]). * [[8. júní]] - [[Tryggvi Gíslason]], skólameistari Menntaskólans á Akureyri (f. [[1938]]). * [[17. júní]] - [[Margrét Helga Jóhannsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1940]]). * [[5. júlí]] - [[Þrúður Vilhjálmsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1973]]) * [[6. júlí]] - [[Magnús Þór Jónsson]] (Megas), tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[8. júlí]] - [[Bonnie Tyler]], velsk söngkona (f. [[1951]]). * [[9. júlí]] - [[Ann Widdecombe]], bresk þingkona og ráðherra (f. [[1947]]). * [[10. júlí]] - [[Kinu Rochford]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1990]]) * [[11. júlí]] - [[Lindsey Graham ]], bandarískur þingmaður (f. [[1955]]). * [[13. júlí]] - [[Sam Neill]], nýsjálenskur leikari (f. [[1947]]). * [[20. júlí]] - [[Kevin Keegan]], enskur knattspyrnumaður og knattspyrnustjóri (f. [[1951]]). * [[24. júlí]] - [[Gunnar Rósinkranz]], íslenskur byggingarverkfræðingur (f. [[1941]]). * [[29. júlí]]: **[[Glen Hansard]], írskur tónlistarmaður (f. [[1970]]) ** [[Gunnar Þórðarson]], íslenskur tónlistarmaður (f. [[1945]]) * [[31. júlí]] - [[Franco Baresi]], ítalskur knattspyrnumaður (f. [[1960]]). * [[9. ágúst]] - [[Don Nelson]], bandarískur körfuknattleiksþjálfari og leikmaður (f. [[1940]]). * [[13. ágúst]] - [[Bogi Ísak Nilsson]], ríkissaksóknari og ríkislögreglustjóri (f. [[1940]]). * [[14. ágúst]] - [[Yayoi Kusama]], japönsk listakona (f. [[1929]]. * [[17. ágúst]] - [[Frank Beard]], bandarískur trommari ([[ZZ Top]]) (f. [[1949]]). * [[21. ágúst]] - [[Steinn Ármann Magnússon]], íslenskur leikari (f. [[1964]]). * [[25. ágúst]]: **[[Dolly Parton]], bandarísk söngkona (f. [[1946]]). **[[Tim Curry]], enskur leikari (f. [[1946]]). * [[26. ágúst]] - [[Eyvindur P. Eiríksson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1935]]). * [[27. ágúst]] - [[Ratko Mladić]], bosníu-serbneskur hershöfðingi (f. [[1942]]). * [[28. ágúst]] - [[Haraldur 5. Noregskonungur]] (f. [[1937]]). * [[31. ágúst]] - [[Sigríður Þorvaldsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1941]]). * [[2. september]] - [[Gloria Steinem]], bandarískur femínisti, blaðamaður og pólitískur aktívisti (f. [[1934]]). * [[16. september]] - [[Karl Th. Birgisson]], ritstjóri, útvarpsmaður og rithöfundur (f. [[1963]]). [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:2021-2030]] 70atk1vmbipbttn50b3e5s7z2rdsjnt 0 132299 1979890 1906434 2026-09-23T09:34:12Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979890 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Infobox film | nafn = Into the Storm | leikstjóri = [[Steven Quale]] | framleiðandi = [[Todd Garner]] | handritshöfundur = John Swetnam | leikarar = {{Plainlist| * [[Richard Armitage (actor)|Richard Armitage]] * [[Sarah Wayne Callies]] * [[Matt Walsh (comedian)|Matt Walsh]] * [[Alycia Debnam-Carey]] * [[Arlen Escarpeta]] }} <!-- per poster billing block --> | tónlist = [[Brian Tyler]] | kvikmyndagerð = Brian Pearson | klipping = Eric A. Sears | fyrirtæki = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]]<ref name=afi>{{cite web|url=https://catalog.afi.com/Film/70688-INTO-THE-STORM|title=Into the Storm (2014)|work=[[AFI Catalog of Feature Films]]|access-date=2020-09-07}}</ref> * Broken Road Productions<ref name=afi/> * [[Village Roadshow Pictures]]<ref name=afi/> }} | dreifiaðili = [[Warner Bros. Pictures]]<ref name=afi/> | frumsýning = {{Film date|2014|08|08|Bandaríkin}} | lengd = 89 mínútur<!--Theatrical runtime: 89:08--><ref>{{cite web|title=''INTO THE STORM'' (12A)|url=https://www.bbfc.co.uk/releases/storm-2014|work=[[Warner Bros.]]|publisher=[[British Board of Film Classification]]|date=April 3, 2014|access-date=April 3, 2014|archive-date=ágúst 8, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808112426/http://www.bbfc.co.uk/releases/storm-2014|url-status=dead}}</ref> | land = Bandaríkin | tungumál = enska | ráðstöfunarfé = $50 milljónir<ref>{{cite web |last=Giardina |first=Carolyn |title=How 'Into the Storm' Built a Better Tornado on a Budget |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/how-storm-built-a-better-722118 |work=[[The Hollywood Reporter]] |date=August 1, 2014 |access-date=August 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140802032013/http://www.hollywoodreporter.com/news/how-storm-built-a-better-722118 |archive-date=August 2, 2014 |url-status=live |df=mdy-all }}</ref> | heildartekjur = $161.5 milljónir<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=intothestorm.htm|title=Into The Storm (2014) - Box Office Mojo|access-date=December 27, 2015}}</ref> }} '''''Into the Storm''''' er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[kvikmynd]] frá árinu [[2014]]. == Heimildir == <references/> {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:Bandarískar kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 2014]] pu59jgl510ugrfrzsj2xk1h2iy3flle 0 132300 1979914 1952363 2026-09-23T11:09:25Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979914 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | nafn = Kassatröllin | upprunalegt heiti = The Boxtrolls | director = {{Plainlist| * [[Graham Annable]] * [[Anthony Stacchi]] }} | screenplay = {{Plainlist| * Irena Brignull * Adam Pava }} | based_on = ''[[Here Be Monsters!]]'' eftir [[Alan Snow]] | producer = {{Plainlist| * David Bleiman Ichioka * [[Travis Knight]] }} | starring = {{Plainlist|<!-- This order is according to the film's end credits. --> * [[Ben Kingsley]] * [[Isaac Hempstead Wright]] * [[Elle Fanning]] * [[Dee Bradley Baker]] * [[Steve Blum]] * [[Toni Collette]] * [[Jared Harris]] * [[Nick Frost]] * [[Richard Ayoade]] * [[Tracy Morgan]] * [[Simon Pegg]] }} | cinematography = John Ashlee Prat | editing = Edie Ichioka | music = [[Dario Marianelli]]<ref name="filmmusicreporter.com">{{cite news|title=Dario Marianelli to Score 'The Boxrolls'|url=http://filmmusicreporter.com/2013/12/04/dario-marianelli-to-score-the-boxrolls/|access-date=February 12, 2014|newspaper=Film Music Reporter|date=December 4, 2013}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | studio = [[Laika, LLC|Laika]] | distributor = [[Focus Features]] (Norður-Ameríka)<br>[[Universal Pictures]] (á alþjóðavísu) | released = {{Film date|2014|08|31|[[Kvikmyndahátíðin í Feneyjum|Feneyjar]]|2014|09|26|Bandaríkin}} | runtime = 97 mínútur<!--Theatrical runtime: 96:36--><ref>{{cite web | url=https://www.bbfc.co.uk/releases/boxrolls-film-0 | title=''THE BOXROLLS'' [2D] (PG) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=August 12, 2014 | access-date=August 13, 2014}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{dead link|date=April 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> | country = Bandaríkin | language = Enska | budget = $60 milljónir<ref name="Variety">{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/news/the-equalizer-gunning-for-nearly-40-million-at-weekend-box-office-1201314852/|title='The Equalizer' Gunning for Nearly $40 Million at Weekend Box Office|date=September 27, 2014|work=Variety|access-date=September 27, 2014|archive-date=September 28, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140928132342/http://variety.com/2014/film/news/the-equalizer-gunning-for-nearly-40-million-at-weekend-box-office-1201314852/|url-status=live}}</ref> | gross = $108 milljónir<ref name="mojo">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=laika2014.htm|title=The Boxrolls (2014) - Box Office Mojo|work=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[IMDb]]|access-date=August 8, 2021|archive-date=September 24, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924143139/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=laika2014.htm|url-status=live}}</ref> }} '''''Kassatröllin''''' (enska: ''The Boxtrolls'') er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[teiknimynd]] frá árinu [[2014]]. == Tilvísanir == <references/> {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:Laika-kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 2014]] i1040q3204klt8q8nuwbdubu13clikh 0 132312 1979877 1906428 2026-09-23T07:40:16Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979877 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Infobox film | leikstjóri = [[Brett Ratner]] | handritshöfundur = {{Plainlist| * [[Ryan J. Condal]] * [[Evan Spiliotopoulos]] }} | byggt_á = ''[[Hercules (Radical Comics)|Hercules]]'' eftir [[Steve Moore (myndasöguhöfundur)|Steve Moore]] | producer = {{Plainlist| * Barry Levine * [[Beau Flynn]] * Brett Ratner }} | leikarar = {{Plainlist|<!--Per billing block--> * [[Dwayne Johnson]] * [[Ian McShane]] * [[Rufus Sewell]] * [[Joseph Fiennes]] * [[Peter Mullan]] * [[John Hurt]] }} | kvikmyndagerð = [[Dante Spinotti]] | klipping = {{Plainlist| * [[Mark Helfrich (film editor)|Mark Helfrich]] * [[Julia Wong (film editor)|Julia Wong]] }} | tónlist = [[Fernando Velázquez (composer)|Fernando Velázquez]] | fyrirtæki = {{Plainlist| * [[Paramount Pictures]]<ref name="afi">{{cite web|title=Hercules (2014)|work=[[AFI Catalog of Feature Films]]|accessdate=15 February 2021|url=http://catalog.afi.com/Film/70665-HERCULES?sid=e599cb87-ac87-4504-b88e-781b73b0a6b2&sr=10.352514&cp=1&pos=1}}</ref> * [[Metro-Goldwyn-Mayer Pictures]]<ref name="afi"/> * Flynn Picture Company<ref name="afi"/> * [[Radical Studios]]<ref name="afi"/> * [[Peter Berg|Film 44]]<ref name="afi"/> * [[RatPac Entertainment]]<ref>{{cite web |title=Hercules (DVD) |url=https://ratpacentertainment.com/store/ic36g2cuj1xsfep2wos70s5acookcr |website=[[RatPac Entertainment]] |access-date=17 November 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Hercules (Blu-ray) |url=https://ratpacentertainment.com/store/f8vmeyrfyi4ibfb3tv7oz6cp8j93ed |website=[[RatPac Entertainment]] |access-date=17 November 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=THE ART AND MAKING OF HERCULES; Introduction by Brett Ratner |url=https://ratpacentertainment.com/store/the-art-and-making-of-hercules-introduction-by-brett-ratner |website=[[RatPac Entertainment]]}}</ref> * Mid Atlantic Films<ref>{{cite web |title=Hercules (2014) |url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/53c99d8eb5d34 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331014750/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/53c99d8eb5d34 |url-status=dead |archive-date=March 31, 2016 |website=[[British Film Institute]] |access-date=17 November 2022}}</ref> }} | dreifiaðili = Paramount Pictures | frumsýning = {{Film date|2014|07|25}} | lengd = 98 mínútur<!--Theatrical runtime: 98:00--><ref>{{cite web|title=''HERCULES'' (12A)|url=https://www.bbfc.co.uk/releases/hercules-film|work=[[Paramount Pictures]]|publisher=[[British Board of Film Classification]]|date=July 15, 2014|access-date=July 16, 2014|archive-date=ágúst 28, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828064249/https://bbfc.co.uk/releases/hercules-film|url-status=dead}}</ref> | land = Bandaríkin | tungumál = enska | ráðstöfunarfé = $100 milljónir<ref name="boxofficemojo1">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=hercules2014.htm|title=Hercules (2014)|website=[[Box Office Mojo]]|date=July 25, 2014|access-date=November 20, 2014}}</ref> | heildartekjur = $244.8 milljónir<ref name="boxofficemojo1"/> }} '''''Herkúles''''' er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[kvikmynd]] frá árinu [[2014]] == Heimildir == <references/> {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:Bandarískar kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 2014]] jja3er7flzdyntdn4tn45vxizvszifl 0 133188 1979822 1979503 2026-09-22T20:38:55Z Fyxi 84003 snið 1979822 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Whitehorse | nafn_í_eignarfalli = Whitehorse | nafn_á_frummáli = <!-- ef það er ekki eins og íslenska heitið --> | tegund_byggðar = [[Höfuðborg|Höfuðstaður]] | mynd = Yukon River at Whitehorse -b.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Borgin við [[Júkon-fljót]] | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Kanada | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Kanada | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Kanada}} | undirskipting_gerð1 = [[Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði|Sjálfstjórnarsvæði]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Júkon}} | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710015501 |title=Population estimates, July 1, by census subdivision, 2021 boundaries |publisher=[[Statistics Canada]] |access-date=2026-09-22}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 34.129 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | tímabelti = [[Fjallatími|MST]] | utc_hliðrun = −07:00 | tímabelti_sumartími = | utc_hliðrun_sumartími = | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} [[Mynd:Aerial view of Whitehorse and the Yukon River.jpg|thumbnail|Loftmynd af Whitehorse.]] '''Whitehorse''' er höfuðstaður og stærsta borg [[Júkon]] í [[Kanada]]. Borgin stendur við [[Júkon-fljót]] og er með um 34.000 íbúa (2025).<ref name="mannfjöldi" /> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylkishöfuðborgir Kanada}} {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Borgir í Kanada]] [[Flokkur:Júkon]] swo2ebuaeab9397mshbran5cabq2ynd 0 135320 1979917 1931636 2026-09-23T11:27:55Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979917 wikitext text/x-wiki {{coord|51|23|23|N|30|05|57|E|display=title}} [[Mynd:View of Chernobyl taken from Pripyat zoomed.JPG|thumb|267px|Tsjernobyl séð frá [[Pripyat]].]] '''Kjarnorkuslysið í Tsjernobyl''' átti sér stað 26. apríl árið 1986 í [[Tsjernobyl]]-kjarnorkuverinu í [[Úkraína|Úkraínu]], sem þá tilheyrði [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]]. Slysið átti sér stað þegar verið var að gera tilraunir með [[kjarnaofn]], ofninn sprakk þegar kæling brást. Í kjölfarið braust út eldsvoði í aðal-<nowiki/>[[Rafall|rafal]] sem kallaður var ''rafall 4'', þetta varð til þess að gífurlegt magn [[geislavirkni|geislavirkra]] efna slapp út í [[andrúmsloft]]ið. Nokkrir menn fóru niður hjá rafal 4 og náðu að minnka sprengikraftinn sem ella hefði orðið tvisvar sinnum meiri heldur en [[Hiroshima]] kjarnorkusprengingin. Slysið er mesta kjarnorkuslys sem orðið hefur með tilliti til kostnaðar og dauðsfalla. Tsjernobyl slysið er eitt af tveimur kjarnorkuslysum sem fengið hafa flokkunina 7 (hámarks flokkun) á hinum alþjóðlega skala um [[kjarnorkuvá]], hitt slysið er [[Fukushima Daiichi kjarnorkuslysið]] sem átti sér stað árið 2011. Rýma þurfti borgina og nærliggjandi héruð og bæi eftir slysið þar sem geislavirkni var það mikil að hún ógnaði heilsu og lífi manna. Enginn býr lengur í Tsjernobyl og borgin er í eyði. ==Atburðarásin== [[Mynd:Chernobyl Reactor 4 model inside.jpg|thumb|Eftirlíking af rafali 4 úr Tsjernobyl.]] Þann 26. apríl 1986 fór fram æfing í kjarnorkuverinu til að athuga hvort kælikerfi þess virkaði sem skyldi. Innan nokkra sekúndna fór þrýstingur í rafal 4 úr böndunum, gufan sem myndaðist sprengdi þakið af kjarnaofninum og geislavirk efni sluppu út. Nokkrum sekúndum síðar kom líka upp eldur í rafal 3. Sjálfvirk öryggiskerfi kjarnorkuversins fóru ekki í gang því það hafði verið slökkt á þeim vegna æfingarinnar. Nokkrum mínútum eftir að eldurinn braust út komu slökkviliðsmenn á vettvang og fóru að berjast við eldinn, en þeir voru án hlífðarfatnaðar. Margir þeirra létust skömmu síðar vegna geislunar því þeir höfðu ekki verið í hlífðarfatnaði sem verndaði þá fyrir geislun. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.history.com/topics/1980s/chernobyl|titill=Chernobyl|höfundur=History.com|útgefandi=A&E Television Networks|mánuður=apríl|ár=2018|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2021}}</ref> Að minnsta kosti 28 manns létu lífið og meira en 100 særðust í kjarnorkuslysinu sjálfu. Fyrstu dagana eftir sprenginguna dreifðist mikið af geislavirku efni til bæði norðurs og vesturs frá kjarnorkuverinu. Það var ákveðið að rýma þau landsvæði sem verst urðu úti og 187 bæir og þorp í [[Úkraína|Úkraínu]], [[Hvíta-Rússland|Hvíta-Rússlandi]] og [[Rússland|Rússlandi]] voru rýmd, alls um 116 þúsund íbúar. Á meðal þeirra bæja sem rýmdir voru var bærinn [[Pripyat]] þar sem bjuggu um 50 þúsund manns. Svæðið sem rýmt var er á stærð við [[Reykjanesskagi|Reykjanesskagann]] eða um 10 þúsund ferkílómetrar. <ref>{{Cite web|url=http://www.visindavefur.is/svar.php?id=3650|title=Hver urðu eftirköst Tsjernobyl-slyssins?|website=Vísindavefurinn|language=is|access-date=2021-04-13}}</ref> Sovétmenn reyndu að halda slysinu leyndu og það var ekki fyrir en geislun fór að greinast í [[Vestur-Evrópa|Vestur-Evrópu]] að umheiminn fór að gruna að eitthvað hafði farið úrskeiðis. Geislavirkni greindist um alla [[Evrópa|Evrópu]] nema á [[Íberíuskagi|Íberíuskaga]]. Þeir fyrstu sem urður varir við geislavirknina voru starfsmenn Forsmark kjarnorkuversins, sem er 1.100 kílómetra frá Chernobyl, þegar þeir urðu varir við geislavirkar agnir á fötum sínum. ==Áhrif slyssins til lengri tíma== Vísindamenn hafa áætlað að um 4.000 manns hafi orðið fyrir það mikilli geislun að það olli krabbameini og þar fyrir utan hafi um 5.000 manns orðið fyrir minni geislun en þó það mikli að þeir eru líklegri að fá krabbamein en ella. <ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/culture/article/chernobyl-disaster|title=Chernobyl disaster facts and information|date=2019-05-17|website=Culture|language=en|access-date=2021-04-13}}</ref> Slysið hefur haft langvarandi áhrif á heilsu íbúa svæðisins í kringum Tsjernobyl-kjarnorkuverið. Geislun getur valdið krabbameini og fjölgaði krabbameinssjúklingum verulega á árunum eftir slysið. Fimm árum eftir slysið fjölgaði tilfellum krabbameins hjá börnum meira en 90%. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur áætlað að um það bil 5 þúsund dauðsföll af völdum krabbameins megi rekja til Tsjernobyl-slyssins, en þessi niðurstaða er umdeild. Árið 2005 fengu 19 þúsund fjölskyldur lífeyri frá úkraínskum stjórnvöldum því fyrirvinna þeirra var látin vegna ástæðna sem rekja má til slyssins. Enn þann dag í dag fæðast börn með erfðagalla á þessu svæði. <ref>{{Cite web|url=https://time.com/5255663/chernobyl-disaster-book-anniversary/|title=The True Cost of the Chernobyl Disaster Has Been Greater Than It Seems|website=Time|access-date=2021-04-13|archive-date=2019-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107051853/https://time.com/5255663/chernobyl-disaster-book-anniversary/|url-status=dead}}</ref> Á árunum 1986 - 1987 unnu um 290 þúsund manns að hreinsun og annars konar verkefnum og er talið fullvíst að þau hafi líka orðið fyrir hættulegri geislun á meðan starfinu stóð. === Áhrif á gróður og dýralíf === [[Mynd:Chernobyl radiation warning sign.jpg|thumb|285x285dp|Skógur fyrir utan Tsjernobyl.]] Skóglendið í kringum Tsjernobyl varð strax fyrir miklu tjóni vegna geislunnar. Svæðið er þekkt í dag sem „Rauði skógurinn“ því trén sem drápust fengu á sig ryðrauðan blæ. Vísindamenn eru ósammála um hvort mengunin eftir slysið hafi slæm áhrif á dýralíf svæðisins. Sumar rannsóknir benda til þess að Tsjernobyl sé athvarf fyrir dýralíf vegna þess að svæðið er mannlaust en aðrar rannsóknir sýna fram á alvarlegar afleiðingar fyrir dýralífið. <ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/060418-chernobyl-wildlife-thirty-year-anniversary-science|title=How Radiation is Affecting Wildlife Thirty Years After the Chernobyl Disaster|date=2016-04-18|website=Animals|language=en|access-date=2021-04-13|archive-date=2021-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223045247/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/060418-chernobyl-wildlife-thirty-year-anniversary-science|url-status=dead}}</ref> ==Tsjernobyl í dag== Kjarnorkuofninn sem skemmdist hefur nú verið hulinn steypu og innsiglaður til að koma í veg fyrir að frekari geislun sleppi út. Þrátt fyrir mengun svæðisins, og áhættu sem fylgir því að reka kjarnorkuver með alvarlegum hönnunargöllum, þá hélt Tsjernobyl-kjarnorkuverið áfram rekstri til að mæta orkuþörf Úkraínu til ársins 2000. Ekki er búist við að búið verði að ganga frá svæðinu til framboðar til 2028. Bæirnir [[Prypjat]], Tsjernobyl og svæðið þar í kring, um 2600 ferkílómetrar, er nú lokað svæði. Aðeins vísinda- og embættismenn mega fara um svæðið. Árið 2011 opnaði Úkraína svæðið fyrir ferðamönnum sem vildu sjá afleiðingarnar hamfaranna, en aðeins í fylgd með leiðsögumönnum. <ref>{{Cite web|url=https://www.livescience.com/39961-chernobyl.html|title=Chernobyl: Facts About the Nuclear Disaster|last=Lallanilla|first=Marc|website=livescience.com|language=en|access-date=2021-04-13}}</ref> ==Heimildaskrá== * Blakemore, E. (17. maí, 2019) The Chernobyl disaster: What happened, and the long-term impacts. Sótt af * https://www.nationalgeographic.com/culture/topics/reference/chernobyl-disaster/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190517230215/https://www.nationalgeographic.com/culture/topics/reference/chernobyl-disaster/ |date=2019-05-17 }} * History.com. (24. apríl, 2018) Chernobyl. Sótt af https://www.history.com/topics/1980s/chernobyl * Lallanilla, M. (20. júní, 2019) Chernobyl: Facts About the Nuclear Disaster. Sótt af https://www.livescience.com/39961-chernobyl.html * Plokhy, S. (26. apríl, 2018) The True Cost of the Chernobyl Disaster Has Been Greater Than It Seems. Sótt af https://time.com/5255663/chernobyl-disaster-book-anniversary/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191107051853/https://time.com/5255663/chernobyl-disaster-book-anniversary/ |date=2019-11-07 }} * Wendle, o. (18. apríl, 2016) Animals Rule Chernobyl Tree Decades After Nuclear Disaster. Sótt af https://www.nationalgeographic.com/news/2016/04/060418-chernobyl-wildlife-thirty-year-anniversary-science/ * Örn Helgason. (12. ágúst, 2003) Hver urðu eftirköst Tsjernobyl-slyssins? Sótt af https://www.visindavefur.is/svar.php?id=3650 {{Commonscat|Chernobyl disaster|Kjarnorkuslysinu í Tsjernobyl}} ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Kjarnorkuslys]] [[Flokkur:Saga Úkraínu]] [[Flokkur:Saga Sovétríkjanna]] [[Flokkur:1986]] dx4rzivqp12u3x3ml9vwyaak2m6vs64 0 135322 1979841 1735243 2026-09-22T21:59:15Z Fyxi 84003 snið 1979841 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Hamilton | nafn_í_eignarfalli = Hamilton | nafn_á_frummáli = <!-- ef það er ekki eins og íslenska heitið --> | tegund_byggðar = [[Borg]] | mynd = View to Hamilton from the Mountain (6577549603).jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Miðbær | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Kanada | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Kanada | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Kanada}} | undirskipting_gerð1 = [[Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði|Fylki]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Ontaríó}} | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1815 | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 1118,31 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000203&geocode=A000235 |title=Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories, census divisions and census subdivisions (municipalities), Ontario |publisher=[[Statistics Canada]] |date=February 9, 2022 |access-date=March 27, 2022 |archive-date=May 12, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220512141434/https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000203&geocode=A000235 |url-status=live }}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2021 | mannfjöldi_heild = 569.353 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | tímabelti = [[Austurtími|EST]] | utc_hliðrun = −05:00 | tímabelti_sumartími = [[Austurtími|EDT]] | utc_hliðrun_sumartími = −04:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Hamilton''' er borg í [[Ontaríó]]-fylki í [[Kanada]]. Borgin er hafnarborg og stendur við [[Ontaríó-vatn]] á Níagaraskaga. Íbúar voru ca. 569.500 árið 2021 en á stórborgarsvæðinu búa ca. 729.500 manns.<ref name="mannfjöldi" /> Hamilton er nefnd eftir George Hamilton, breskum kaupmanni sem stofnaði borgina árið 1815. Níagarahjallinn liggur í gegnum miðja borgina og skiptir henni í neðra og efra hverfi. Meðal áhugaverðra staða eru: Konunglegi grasagarðurinn, Kanadíska stríðsflugvélasafnið og McMaster-háskólinn. [[Mynd:Hamilton Panoramic.jpg|thumb|800px|center|Hamilton séð frá Níagarahjallanum.]] ==Myndir== <gallery> Mynd:Hamilton8.jpg|Háhýsi í Hamilton. Mynd:DundurnCastleSummer.JPG|Dundurn kastali, fyrrum aðsetur forætisráðherra Efra-Kanada. Mynd:Hamilton5.jpg|Kirkja heilags Patreks. </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} ==Heimild== {{wpheimild|tungumál= en|titill= Hamilton, Ontario|mánuðurskoðað= 25. okt. |árskoðað= 2016 }} == Tenglar == {{commons||Hamilton}} * {{Opinber vefsíða}} [[Flokkur:Borgir í Ontaríó]] jhrr4ouqpo7pm3m43vgujqoh8y0o1ib 0 136794 1979832 1599399 2026-09-22T21:25:12Z Fyxi 84003 snið 1979832 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Mississauga | nafn_í_eignarfalli = Mississauga | nafn_á_frummáli = <!-- ef það er ekki eins og íslenska heitið --> | tegund_byggðar = [[Borg]] | mynd = MississaugaMontage.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Svipmyndir | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Mississauga overview map.svg | kort_texti = Gróft kort af borginni | teiknibóla_kort = Kanada | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Kanada | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Kanada}} | undirskipting_gerð1 = [[Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði|Fylki]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Ontaríó}} | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1875 | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 292,43 | hæð_m = 156 | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Census Profile, 2021 Census Mississauga Population |url= https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&GENDERlist=1&STATISTIClist=1&HEADERlist=0&DGUIDlist=2021A00053521005&SearchText=mississauga|website=[[Census Canada]] | date=9 February 2022 |access-date=February 9, 2022}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2021 | mannfjöldi_heild = 717.961 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | tímabelti = [[Austurtími|EST]] | utc_hliðrun = −05:00 | tímabelti_sumartími = [[Austurtími|EDT]] | utc_hliðrun_sumartími = −04:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Missisauga''' er borg í suður-[[Ontaríó]] í [[Kanada]]. Hún er 7. stærsta borg landsins með 717.961 íbúa (2021).<ref name="mannfjöldi" /> Borgin er hluti af Stór-Torontó svæðinu, er samtengd [[Torontó]] og er yfirleitt talin úthverfi hennar. Borgin heitir eftir Algonkinsku frumbyggjunum [[Missisauga (frumbyggjar)|Mississauga]]. Þeir hröktu annan frumbyggjahóp [[Írókesar|Írókesa]] af svæðinu á 18. öld. Uppruna borgarinnar má rekja til 1805 þegar embættismenn frá York (síðar Torontó) keyptu land af frumbyggjum. Í dag er borgin [[fjölmenning]]arborg og eru stærstu minnihlutahópar árið 2011: Suður-Asíubúar: 21,8%, Kínverjar: 7,1%, svartir: 6,3%, Filippseyjingar: 5,6%. Hvítir eru 45,8%. Rúmlega helmingur hefur annað móðurmál en ensku. Á hverju ári í maí er fjölmenningarhátíðin [[Carassauga]] haldin í borginni. Ein stærsta verslunarmiðstöð Kanada er í Missisauga: Square One Shopping Centre. Flugvöllurinn [[Toronto Pearson International Airport]] er innan borgarinnar. == Tilvísanir == {{reflist}} ==Heimild== {{commons|Mississauga}} {{wpheimild|tungumál= en|titill= Mississauga|mánuðurskoðað= 14 feb.|árskoðað= 2017 }} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} [[Flokkur:Borgir í Ontaríó]] 5r50plqlzthdxn0lwvilphdx9x6jupe 1979834 1979832 2026-09-22T21:31:51Z Fyxi 84003 1979834 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Mississauga | nafn_í_eignarfalli = Mississauga | nafn_á_frummáli = <!-- ef það er ekki eins og íslenska heitið --> | tegund_byggðar = [[Borg]] | mynd = MississaugaMontage.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Svipmyndir | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Mississauga overview map.svg | kort_texti = Gróft kort af borginni | teiknibóla_kort = Kanada | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Kanada | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Kanada}} | undirskipting_gerð1 = [[Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði|Fylki]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Ontaríó}} | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1875 | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 292,43 | hæð_m = 156 | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Census Profile, 2021 Census Mississauga Population |url= https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&GENDERlist=1&STATISTIClist=1&HEADERlist=0&DGUIDlist=2021A00053521005&SearchText=mississauga|website=[[Census Canada]] | date=9 February 2022 |access-date=February 9, 2022}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2021 | mannfjöldi_heild = 717.961 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | tímabelti = [[Austurtími|EST]] | utc_hliðrun = −05:00 | tímabelti_sumartími = [[Austurtími|EDT]] | utc_hliðrun_sumartími = −04:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Missisauga''' er borg í suður-[[Ontaríó]] í [[Kanada]]. Hún er 7. stærsta borg landsins með 717.961 íbúa (2021).<ref name="mannfjöldi" /> Borgin er hluti af Stór-Torontó svæðinu, er samtengd [[Torontó]] og er yfirleitt talin úthverfi hennar. Borgin heitir eftir Algonkinsku frumbyggjunum [[Missisauga (frumbyggjar)|Mississauga]]. Þeir hröktu annan frumbyggjahóp [[Írókesar|Írókesa]] af svæðinu á 18. öld. Uppruna borgarinnar má rekja til 1805 þegar embættismenn frá York (síðar Torontó) keyptu land af frumbyggjum. Í dag er borgin [[fjölmenning]]arborg og eru stærstu minnihlutahópar árið 2021: Suður-Asíubúar: 25,4%, Kínverjar: 7,3%, svartir: 6,9%, Filippseyjingar: 5,4%. Hvítir eru 37,6%.<ref name="2021censusB">{{Cite web |last=Government of Canada |first=Statistics Canada |date=2022-10-26 |title= Census Profile, 2021 Census of Population |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&SearchText=Mississauga&DGUIDlist=2021A00053521005&GENDERlist=1,2,3&STATISTIClist=1&HEADERlist=0 |access-date=2023-01-11 |website=www12.statcan.gc.ca}}</ref> Rúmlega helmingur hefur annað móðurmál en ensku. Á hverju ári í maí er fjölmenningarhátíðin [[Carassauga]] haldin í borginni. Ein stærsta verslunarmiðstöð Kanada er í Missisauga: Square One Shopping Centre. Flugvöllurinn [[Toronto Pearson International Airport]] er innan borgarinnar. == Tilvísanir == {{reflist}} ==Heimild== {{wpheimild|tungumál= en|titill= Mississauga|mánuðurskoðað= 14 feb.|árskoðað= 2017 }} == Tenglar == {{commons|Mississauga}} * {{Opinber vefsíða}} [[Flokkur:Borgir í Ontaríó]] 9r7of4go5otezrxforhg8cny5q0ae6j 0 139401 1979901 1963897 2026-09-23T10:06:15Z TKSnaevarr 53243 1979901 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Josip Broz Tito | nafn_á_frummáli = {{nobold|Јосип Броз Тито}} | mynd = Josip Broz Tito uniform portrait.jpg | myndatexti1 = Tito árið 1961. | titill= Forseti Júgóslavíu | stjórnartíð_start = [[14. janúar]] [[1953]] | stjórnartíð_end = [[4. maí]] [[1980]] | forsætisráðherra = {{Collapsible list|title = Listi|1=Hann sjálfur (1953–1963)<br />[[Petar Stambolić]] (1963–1967)<br />[[Mika Špiljak]] (1967–1969)<br />[[Mitja Ribičič]] (1969–1971)<br />[[Džemal Bijedić]] (1971–1977)<br />[[Veselin Đuranović]] (1977–1980)}} | vara_forseti= {{Collapsible list|title = Listi|1=[[Aleksandar Ranković]] (1963–1966)<br />[[Koča Popović]] (1966–1967)<br />[[Krste Crvenkovski]] (1971–1972)<br />[[Ratomir Dugonjić]] (1972–1973)<br />[[Mitja Ribičič]] (1973–1974)<br />[[Petar Stambolić]] (1974–1975)<br />[[Vladimir Bakarić]] (1975–1976)<br />[[Vidoje Žarković]] (1976–1977)<br />[[Stevan Doronjski]] (1977–1978)<br />[[Fadil Hoxha]] (1978–1979)<br />[[Lazar Koliševski]] (1979–1980)}} | forveri = [[Ivan Ribar]] {{small|(sem forseti forsætisnefndar alþýðuráðs Júgóslavíu)}} | eftirmaður = [[Lazar Koliševski]] {{small|(sem forseti forsætisráðs)}} | titill2 = Forsætisráðherra Júgóslavíu | stjórnartíð_start2 = [[2. nóvember]] [[1944]] | stjórnartíð_end2 = [[29. júní]] [[1963]] | forseti2 = [[Ivan Ribar]]<br>''Hann sjálfur'' (frá 1953) | forveri2 = [[Ivan Šubašić]] | eftirmaður2 = [[Petar Stambolić]] | fæddur = [[7. maí]] [[1892]] | fæðingarstaður = [[Kumrovec]], [[Konungsríkið Króatía-Slavonía|Króatíu-Slavoníu]], [[Austurríki-Ungverjaland|austurrísk-ungverska keisaradæminu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1980|5|4|1892|5|7}} | dánarstaður = [[Ljubljana]], [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|Júgóslavíu]] | stjórnmálaflokkur = [[Kommúnistasamband Júgóslavíu]] | starf = Herforingi, byltingarmaður, stjórnmálamaður | maki = {{gifting|Pelagija Belousova|1920|1939|orsök=skildu}}<br>{{gifting|Lucia Bauer|1936|1937|orsök=dó}}<br>{{gifting|Herta Haas|1940|1943|orsök=skildu}}<br>{{gifting|Jovanka Budisavljević|1952}} | börn = 5 |undirskrift = Tito signature.svg }} '''Josip Broz Tito''' ([[kýrillískt stafróf]]: Јосип Броз Тито), fæddur undir nafninu '''Josip Broz''' ([[7. maí]] [[1892]] – [[4. maí]] [[1980]]) var [[Júgóslavía|júgóslavneskur]] [[Kommúnismi|kommúnisti]], byltingarmaður og stjórnmálamaður sem var helsti pólitíski leiðtogi Júgóslavíu frá árinu 1943 til dauðadags árið 1980.<ref name=britannica>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/597295/Josip-Broz-Tito|title=Josip Broz Tito|publisher=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=27 April 2010}}</ref> Í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldinni]] var Tito leiðtogi [[Andspyrnuhreyfingin í Júgóslavíu|júgóslavnesku andspyrnuhreyfingarinnar]], sem oft var talin farsælasta andspyrnuhreyfing í hernumdu landi á stríðsárunum.<ref name="JJR2013_OxfordPress">{{cite book|author=Rhodri Jeffreys-Jones|title=In Spies We Trust: The Story of Western Intelligence|url=https://books.google.com/books?id=3gK7e8LpXvcC&pg=PA87|date=13 June 2013|publisher=OUP Oxford|page=87}}</ref> Eftir stríð varð hann forsætisráðherra og síðan forseti [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|Sósíalíska sambandslýðveldisins Júgóslavíu]]. Á valdatíma sínum var Tito oft gagnrýndur fyrir gerræðislega stjórnarhætti<ref name=Andjelic>{{cite book|last=Andjelic|first=Neven|title=Bosnia-Herzegovina: The End of a Legacy|publisher=Frank Cass|year=2003|page=36}}</ref> og fyrir bælingu á pólitísku andófi en sumir sagnfræðingar líta engu að síður á hann sem „velviljaðan einræðisherra“.<ref>{{cite book|last1=Shapiro|first1=Susan|last2=Shapiro|first2=Ronald|title=The Curtain Rises: Oral Histories of the Fall of Communism in Eastern Europe|publisher=McFarland|year=2004|url=https://books.google.com/books?id=oCqWFQ1WKlkC&pg=PA180|ref=Shapiro_2004}}</ref> Hann var vinsæll leiðtogi bæði í Júgóslavíu og erlendis á sínum tíma.<ref>Melissa Katherine Bokovoy, Jill A. Irvine, Carol S. Lilly, ''State-society relations in Yugoslavia, 1945–1992''; Palgrave Macmillan, 1997 bls. 36.</ref> Innanlands var litið á Tito sem sameiningartákn<ref>Martha L. Cottam, Beth Dietz-Uhler, Elena Mastors, Thomas Preston, ''Introduction to political psychology'', Psychology Press, 2009 bls. 243</ref> og hann rak innanríkisstefnu sem miðaði að því að viðhalda friðsamlegri sambúð ríkjanna innan júgóslavneska ríkjasambandsins. Tito vakti einnig athygli á alþjóðasviði sem helsti foringi [[Samtök hlutlausra ríkja|Samtaka hlutlausra ríkja]] ásamt [[Jawaharlal Nehru]] frá Indlandi, [[Gamal Abdel Nasser]] frá Egyptalandi og [[Sukarno]] frá Indónesíu.<ref name="nonaligned-chief">Peter Willetts, ''The non-aligned movement: the origins of a Third World alliance'' (1978) bls. xiv</ref> Túlkun Titos á kommúnisma er kennd við hann og nefnist [[títóismi]]. ==Æviágrip== Josip Broz fæddist í þorpinu Kumrovec í [[Króatía|Króatíu]] og var sonur króatísks föður og [[Slóvenía|slóvenskrar]] móður. Hann var kvaddur í [[Austurríki-Ungverjaland|austurrísk-ungverska]] herinn og gegndi enn herþjónustu þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] braust út árið 1914. Árið 1915 var Josip Broz yfirliðþjálfi 90 króatískra fótgönguliða sem börðust á móti rússneska hernum í [[Karpatafjöll]]um. Hann særðist og var tekinn til fanga af rússneskum hermönnum og dvaldi í rúmt ár sem stríðsfangi í búðum nærri [[Kazan]].<ref name=samvinnan>{{Tímarit.is|4292050|Menn sem settu svip á öldina: Jósef Broz Tító|blað=[[Samvinnan]]|útgáfudagsetning=1. febrúar 1969|blaðsíða=12–18}}</ref> Broz var sleppt úr haldi ásamt fleiri stríðsföngum eftir [[Febrúarbyltingin|febrúarbyltinguna]] í [[Petrograd]] árið 1917. Hann tók þátt í [[októberbyltingin|októberbyltingunni]] og gekk síðar til liðs við varðsveit rauðliða í [[Omsk]].<ref name=samvinnan/> Þegar Broz sneri heim var búið að stofna [[Konungsríkið Júgóslavía|sjálfstætt konungsríki]] í Júgóslavíu. Hann gekk óðara til liðs við neðanjarðarhreyfingu kommúnista þar í landi en var tekinn höndum og dæmdur í fimm ára fangelsi árið 1930. Eftir lausnina úr fangelsi flúði hann til [[Austurríki]]s og gerðist starfsmaður júgóslavneska kommúnistaflokksins, sem hafði verið bannaður í heimalandinu.<ref>{{Tímarit.is|1526396|Josip Broz Tító: Kommúnistaforingi – þjóðhetja – stjórnmálaskörungur –1892–1980|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=6. maí 1980|blaðsíða=18–19}}</ref> Josip Broz Tito var fulltrúi á 7. heimsþingi [[Komintern]] og kenndi við tvo flokksskóla kommúnista í Moskvu, [[Vesturskólinn|Vesturskólann]] og [[Lenínskólinn|Lenínskólann]].<ref>{{Tímarit.is|4103999|Tító látinn|blað=[[Réttur]]|útgáfudagsetning=1. apríl 1980|blaðsíða=72–83|höfundur=[[Einar Olgeirsson]]}}</ref> Hann var aðalritari (síðar formaður) Kommúnistasambands Júgóslavíu (1939–80) og átti síðar eftir að leiða skæruhernað júgóslavneskra andspyrnumanna gegn hernámi [[Nasismi|nasista]] (1941–45).<ref>{{cite book |title=The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall|url=https://archive.org/details/jcurvenewwaytoun0000brem|last=Bremmer|first=Ian|year=2007|publisher=Simon & Schuster|page=[https://archive.org/details/jcurvenewwaytoun0000brem/page/174 175]}}</ref> Eftir að stríðinu lauk varð Tito forsætisráðherra Júgóslavíu (1944–63), síðan forseti (síðar forseti til lífstíðar) (1953–80) [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|sósíalíska sambandslýðveldisins Júgóslavíu]]. Frá árinu 1943 til dauðadags var hann [[marskálkur]] Júgóslavíu og æðsti yfirmaður [[Júgóslavíuher|júgóslavneska hersins]]. Í [[Kalda stríðið|kalda stríðinu]] var Tito virtur beggja megin við [[Járntjaldið]] og hlaut 98 erlend heiðursverðlaun, þar á meðal í Frakklandi og Bretlandi. Tito var helsti hönnuður síðara júgóslavneska ríkisins, sósíalísks ríkjasambands sem entist frá árinu 1942 til ársins 1992. Þrátt fyrir að vera einn stofnenda [[Kominform]]sins, alþjóðasambands kommúnistaflokka, varð Tito fyrsti meðlimur þess sem óhlýðnaðist yfirráðum [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] og sá eini sem tókst að segja sig úr Kominforminu og reka áfram eigin túlkun á sósíalisma. Tito studdi sjálfstæðar brautir til sósíalisma (sem stundum voru kallaðar „þjóðerniskommúnismi“). Árið 1951 innleiddi hann sjálfsstjórnarkerfi verkamanna sem skar Júgóslavíu mjög úr hópi annarra sósíalískra ríkja. Eftir að hafa innleitt kerfi byggt á markaðssósíalisma óx hagkerfi Júgóslavíu á sjötta og sjöunda áratugnum en skrapp aftur saman á þeim áttunda. Í innanríkismálum beitti Tito sér fyrir bælingu á [[Þjóðernishyggja|þjóðerniskennd]] stakra ríkja innan Júgóslavíu og ræktun „bræðralags og sameiningar“ á milli þeirra. Eftir að Tito lést árið 1980 óx ágreiningur milli júgóslavnesku lýðveldanna á árunum 1991–92 og [[Upplausn Júgóslavíu|ríkið leystist upp]] í hrinu styrjalda og óeirðar sem entist út áratuginn og hefur enn áhrif á mörg fyrrverandi júgóslavnesk lýðveldi. == Tenglar == * [http://www.marxists.org/archive/tito/index.htm Ritsafn Títós] á Marxists.org ==Tilvísanir== <references/> {{Commonscat|Josip Broz Tito}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál|saga}} {{DEFAULTSORT:Tito, Josip Broz}} {{fd|1892|1980}} [[Flokkur:Aðalritarar Samtaka hlutlausra ríkja]] [[Flokkur:Forsetar sósíalíska sambandslýðveldisins Júgóslavíu]] [[Flokkur:Júgóslavneskir andspyrnumenn]] [[Flokkur:Kommúnistaleiðtogar]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni]] ka5vdjjrwdbsb2wmow582l5bhg5ksxf 0 139565 1979852 1979715 2026-09-22T23:35:49Z Berserkur 10188 1979852 wikitext text/x-wiki [[File:Mayor of Reykjavik, Jón Gnarr, designates the 2011 Reykjavik Tree.jpg|thumb|Borgarstjóri Reykjavíkur, [[Jón Gnarr]], tilnefnir Reykjavíkurtréð 2011]] [[Skógræktarfélag Íslands]] útnefnir árlega '''Tré ársins''' og hefur gert svo síðan [[1989]]. {| class="wikitable" style="width:100%; font-size:89%; margin-top:0.5em;" ! Ár !Tré !Staðsetning !Hnit !Mynd |- | 1989||Birki ([[Betula pubescens]])||[[Vaglaskógur|Vaglaskógi]]|| || |- | 1993||Birki (Betula pubescens)||[[Fljótsdalur|Fljótsdal]]|| {{hnit|65|3|47.84|N|14|51|7.44|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 1993}} || |- | 1994||Garðahlynur ([[Acer pseudoplatanus]])||[[Suðurgata|Suðurgötu]], [[Reykjavík]]|| {{hnit|64|8|48.26|N|21|56|34.92|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 1994}} || [[File:Hlynur við Suðurgötu.jpg|200px]] |- | 1995||Ilmreynir ([[Sorbus aucuparia]])||Ferstiklu, Hvalfirði|| {{hnit|64|24|36.96|N|21|35|48.96|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 1995}} || [[Mynd:FB IMG 1727646419189.jpg|200px]] |- | 1996||Evrópulerki ([[Larix decidua]])||[[Skrúður|Skrúð]], Dýrafirði|| {{hnit|65|55|45.15|N|23|34|18.85|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 1996}} || [[File:Evropulerki.jpg|200px]] |- | 1997||Tvö lerkitré, líklega rússalerki ([[Larix sibirica|Larix sukaczewii]])||Aðalstræti 52, [[Akureyri]]|| {{hnit|65|40|3.06|N|18|5|11.81|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 1997}}|| [[File:Tré ársins 1997 Aðalstræti Akureyri 0352.jpg|200px]] |- | 1998||Birki (Betula pubescens)||Sniðgötu, [[Akureyri]]|| {{hnit|65|41|3.52|N|18|5|45.19|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 1998}} || [[File:Tré ársins 1998.jpg|200px]] |- | 1999||Álmur ([[Ulmus glabra]])||Túngötu 6, Reykjavík|| {{hnit|64|8|50.98|N|21|56|37.84|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 1999}}|| [[File:Almur, túngötu.jpg|200px]] |- | 2000||Garðahlynur (Acer pseudoplatanus)||húsið Sólheimar, [[Bíldudalur|Bíldudal]]|| {{hnit|65|41|6.62|N|23|36|4.24|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2000}} || [[Mynd:Tré ársins 2000.jpg|200px]] |- | 2001||Strandavíðir ([[Salix phylicifolia]] ‘Strandir’)||Tröllatungu, [[Arnkötludalur|Arnkötludal]]|| {{hnit|65|37|40.49|N|21|41|29.84|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2001}} || |- | 2002||Tvö [[sitkagreni]] ([[Picea sitchensis]])||Stóru-Giljá, [[Austur-Húnavatnssýsla|Austur-Húnavatnssýslu]]||{{hnit|65|33|3.1|N|20|20|43.6|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2002}}|| [[File:Stóra Giljá Tré ársins 2002 (778).jpg|200px]] |- | 2003||Garðahlynur (Acer pseudoplatanus)||Bröttuhlíð 4, [[Hveragerði]]|| {{hnit|64|0|13.36|N|21|11|22.64|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2003}}|| |- | 2004||Evrópulerki (Larix decidua)||Hafnargötu 48, [[Seyðisfjörður|Seyðisfirði]]|| {{hnit|65|15|59.39|N|13|59|26.44|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2004}}|| [[File:Tré ársins 2004.jpg|200px]] |- | 2005||Rússalerki (Larix sukaczewii)||Digranesvegi, austurhluta Kópavogs|| {{hnit|64|6|24.49|N|21|52|52.55|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2005}} || |- | 2006||Gráösp ([[Populus x canescens]])||Austurgötu 12, Hafnarfirði||{{hnit|64|4|11.54|N|21|57|23.29|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2006}} || |- | 2007||Lindifura ([[Pinus sibirica]])||Mörkinni, Hallormsstað||{{hnit|65|5|30.85|N|14|45|21.44|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2007}} || [[Mynd:TA2007.jpg|200px|Tré ársins 2007.]] |- | 2008||Garðahlynur (Acer pseudoplatanus ‘Purpureum’)||Borgarbraut 27, [[Borgarnes|Borgarnesi]]|| {{hnit|64|32|25.57|N|21|55|6.2|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2008}}||[[Mynd:BorgarnesTreArsins2008.jpg|200px|Tré ársins 2008, hlynur í Borgarnesi]] |- | 2009||Hengibjörk ([[Betula pendula]])||[[Kjarnaskógur|Kjarnaskógi]], [[Akureyri]]||{{hnit|65|38|40.78|N|18|5|3.28|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2009}} ||[[File:Hengibirki.jpg|200px]] |- | 2010||Álmur (Ulmus glabra)||Heiðarvegi 35, Vestmannaeyjum|| {{hnit|63|26|20.86|N|20|16|38.97|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2010}}|| |- | 2011||Fjallagullregn ([[Laburnum alpinum]])||Greniteigi 9, [[Reykjanesbær]]|| {{hnit|64|0|24.16|N|22|33|56.45|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2011}}|| [[File:Tré ársins 2011 Greniteigi 9 0071.jpg|200px]] |- | 2012||Gráösp (Populus x canescens)||Brekkugötu 8, [[Akureyri]]|| {{hnit|65|40|59.96|N|18|5|35.39|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2012}}||[[File:GRÁOSP.jpg|200px|Tré ársins 2012]] |- | 2013||Alaskaösp ([[Populus balsamifera]] ssp. trichocarpa)||Freyshólum, [[Fljótsdalur|Fljótsdal]]|| {{hnit|65|8|3|N|14|39|58.9|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2013}}|| |- | 2014||Evrópulerki (Larix decidua)||Arnarholti, [[Stafholtstungnahreppur|Stafholtstungum]]|| {{hnit|64|40|30.8|N|21|37|49.7|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2014}}|| [[Mynd:TA2014.jpg|200px|Tré ársins 2014.]] |- | 2015||Ilmreynir (Sorbus aucuparia)||[[Sandfell í Öræfum|Sandfelli]], Öræfum||{{hnit|63|56|37.5|N|16|47|29.4|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2015}} ||[[Mynd:SandfellTreArsins2015.jpg|200px|Tré ársins 2015. Sandfelli í Öræfum.]] |- | 2016||Alaskaösp (Populus balsamifera ssp. trichocarpa)||Garðastræti 11a, Reykjavík|| {{hnit|64|8|55.58|N|21|56|35.73|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2016}}|| [[File:Reykjavík - tree of the year 2016.jpeg|200px]] |- | 2017||Skógarbeyki ([[Fagus sylvatica]])||[[Hellisgerði]], Hafnarfirði||{{hnit|64|4|17.68|N|21|57|34.66|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2017}} ||[[Mynd:HellisgerdiTreArsins2017.jpg|200px|Tré ársins 2017. Skógarbeyki (Fagus sylvatica) í Hellisgerði, Hafnarfirði.]] |- | 2018||Vesturbæjarvíðir ([[Salix viminalis]])||[[Skógar|Ytri Skógar]]||{{hnit|63|31|46.31|N|19|30|3.39|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2018}}||[[Mynd:TA2018.jpg|200px|Tré ársins 2018.]] |- | 2019||Rauðgreni ([[Picea abies]])||[[Elliðaárhólmi]] <ref>[https://www.skog.is/tre-arsins-2019/ Tré ársins 2019] Skog.is, Skoðað 4. nóv, 2019.</ref>||{{hnit|64|7|1.06|N|21|49|49.48|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2019}} ||[[Mynd:TA2019.jpg|200px|Tré ársins 2019.]] |- | 2020||[[Gráreynir]] ([[Sorbus hybrida]])<ref>{{Cite web|url=http://www.bb.is/2020/09/tre-arsins-2020-er-grareynir/|title=Tré ársins 2020 er gráreynir|last=Bjarnason|first=Björgvin|date=2020-09-03|website=Bæjarins Besta|language=is|access-date=2020-11-06}}</ref>||[[Þorskafjörður|Skógar, Þorskafirði]]||{{hnit|65|35|59.54|N|22|5|14.45|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2020}}||[[Mynd:TA2020.jpg|200px|Tré ársins 2020.]] |- | 2021||[[Heggur]] ([[Prunus padus]])<ref>{{Cite web|url=https://www.skogur.is/is/um-skograektina/frettir-og-vidburdir/frettir-og-pistlar/riflega-aldargamall-heggur-er-tre-arsins-2021|title=Ríflega aldargamall heggur er tré ársins 2021|last=|date=2021-08-26|website=Skógræktin|language=is|access-date=2022-01-11|archive-date=2022-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111190346/https://www.skogur.is/is/um-skograektina/frettir-og-vidburdir/frettir-og-pistlar/riflega-aldargamall-heggur-er-tre-arsins-2021|url-status=dead}}</ref>||[[Rauðavatn]], Reykjavík || {{hnit|64|6|11.9|N|21|45|29|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2021}} || |- | 2022||Sitkagrenitré ([[Picea sitchensis]]) nálægt [[Systrafoss|Systrafossi]]. Þetta er fyrsta tréð á Íslandi í nútímanum sem nær 30 metra hæð. Það var gróðursett árið 1949. Við verðlaunaafhendinguna var hæð trésins mæld af [[Katrín Jakobsdóttir]] forsætisráðherra. Mæld hæð var 30,15 metrar og stofnþvermál í brjósthæð var 49,9 cm.<ref>{{Cite web|url=https://www.skog.is/2022-sitka-spruce/|title=2022 – Sitka spruce (Picea sitchensis) in Kirkjubæjarklaustur, S-Iceland|last=|date=2023-01-06|website=Skógræktarfélag Íslands|language=en|access-date=2025-06-16}}</ref>|| [[Kirkjubæjarklaustur|Kirkjubæjarklaustri]]||{{hnit|63|47|12.63|N|18|3|37.12|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2022}} || |- | 2023||[[Sitkagreni]] ([[Picea sitchensis]] sem stóð af sér aurskriðu á Seyðisfirði.|| [[Seyðisfjörður|Seyðisfirði]]||{{hnit|65|15|52.9|N|13|59|32.8|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2023}} || |- |2024||[[Skógarfura]] ([[Pinus sylvestris]]) í Varmahlíð, Skagafirði.|| [[Varmahlíð]]|| {{hnit|65|33|5.64|N|19|26|43.09|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2024}} || [[Mynd:Tré ársins 2024 474.jpg|200px]] |- |2025|| [[Sitkagreni]] á Jórukletti í Ölfusá|| Selfoss|| {{hnit|63|56|23.2|N|21|00|01.6|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2025}}|| [[Mynd:Ölfusá at Selfoss, Iceland.jpg|200px]] |- |2026|| [[Evrópuaskur]] við [[Mógilsá]] sem gróðursettur var af [[Haraldur 5.|Haraldi 5. Noregskonungi]] <ref>[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-09-22-haraldur-heitinn-noregskonungur-grodursetti-tre-arsins-487775 Haraldur heitinn Noregskonungur gróðursetti tré ársins] Rúv, sótt 22. september 2026</ref> <ref> [https://www.skog.is/tre-arsins-2026-utnefnt/ Tré ársins útnefnt] Skógræktarfélag Íslands, sótt 21. september 2026</ref> ||Undir [[Esja|Esju]]|| |} ==Tenglar== * [https://w.wiki/4fWh Kort] {{Commonscat|Tree of the Year in Iceland}} ==Tilvísanir== <references/> ==Heimildir== * {{Cite web | title = Tré ársins | work = skog.is | accessdate = 2025-06-14 | url = https://www.skog.is/tre-arsins/ }} [[Flokkur:Skógrækt á Íslandi]] [[Flokkur:Tré]] [[Flokkur:stofnað 1989]] <ref>[[</ref> 1gkk8ss3l9m828miib9wpumb6f2ww0w 1979853 1979852 2026-09-22T23:39:46Z Berserkur 10188 1979853 wikitext text/x-wiki [[File:Mayor of Reykjavik, Jón Gnarr, designates the 2011 Reykjavik Tree.jpg|thumb|Borgarstjóri Reykjavíkur, [[Jón Gnarr]], tilnefnir Reykjavíkurtréð 2011]] [[Skógræktarfélag Íslands]] útnefnir árlega '''Tré ársins''' og hefur gert svo síðan [[1989]]. {| class="wikitable" style="width:100%; font-size:89%; margin-top:0.5em;" ! Ár !Tré !Staðsetning !Hnit !Mynd |- | 1989||Birki ([[Betula pubescens]])||[[Vaglaskógur|Vaglaskógi]]|| || |- | 1993||Birki (Betula pubescens)||[[Fljótsdalur|Fljótsdal]]|| {{hnit|65|3|47.84|N|14|51|7.44|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 1993}} || |- | 1994||Garðahlynur ([[Acer pseudoplatanus]])||[[Suðurgata|Suðurgötu]], [[Reykjavík]]|| {{hnit|64|8|48.26|N|21|56|34.92|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 1994}} || [[File:Hlynur við Suðurgötu.jpg|200px]] |- | 1995||Ilmreynir ([[Sorbus aucuparia]])||Ferstiklu, Hvalfirði|| {{hnit|64|24|36.96|N|21|35|48.96|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 1995}} || [[Mynd:FB IMG 1727646419189.jpg|200px]] |- | 1996||Evrópulerki ([[Larix decidua]])||[[Skrúður|Skrúð]], Dýrafirði|| {{hnit|65|55|45.15|N|23|34|18.85|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 1996}} || [[File:Evropulerki.jpg|200px]] |- | 1997||Tvö lerkitré, líklega rússalerki ([[Larix sibirica|Larix sukaczewii]])||Aðalstræti 52, [[Akureyri]]|| {{hnit|65|40|3.06|N|18|5|11.81|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 1997}}|| [[File:Tré ársins 1997 Aðalstræti Akureyri 0352.jpg|200px]] |- | 1998||Birki (Betula pubescens)||Sniðgötu, [[Akureyri]]|| {{hnit|65|41|3.52|N|18|5|45.19|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 1998}} || [[File:Tré ársins 1998.jpg|200px]] |- | 1999||Álmur ([[Ulmus glabra]])||Túngötu 6, Reykjavík|| {{hnit|64|8|50.98|N|21|56|37.84|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 1999}}|| [[File:Almur, túngötu.jpg|200px]] |- | 2000||Garðahlynur (Acer pseudoplatanus)||húsið Sólheimar, [[Bíldudalur|Bíldudal]]|| {{hnit|65|41|6.62|N|23|36|4.24|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2000}} || [[Mynd:Tré ársins 2000.jpg|200px]] |- | 2001||Strandavíðir ([[Salix phylicifolia]] ‘Strandir’)||Tröllatungu, [[Arnkötludalur|Arnkötludal]]|| {{hnit|65|37|40.49|N|21|41|29.84|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2001}} || |- | 2002||Tvö [[sitkagreni]] ([[Picea sitchensis]])||Stóru-Giljá, [[Austur-Húnavatnssýsla|Austur-Húnavatnssýslu]]||{{hnit|65|33|3.1|N|20|20|43.6|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2002}}|| [[File:Stóra Giljá Tré ársins 2002 (778).jpg|200px]] |- | 2003||Garðahlynur (Acer pseudoplatanus)||Bröttuhlíð 4, [[Hveragerði]]|| {{hnit|64|0|13.36|N|21|11|22.64|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2003}}|| |- | 2004||Evrópulerki (Larix decidua)||Hafnargötu 48, [[Seyðisfjörður|Seyðisfirði]]|| {{hnit|65|15|59.39|N|13|59|26.44|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2004}}|| [[File:Tré ársins 2004.jpg|200px]] |- | 2005||Rússalerki (Larix sukaczewii)||Digranesvegi, austurhluta Kópavogs|| {{hnit|64|6|24.49|N|21|52|52.55|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2005}} || |- | 2006||Gráösp ([[Populus x canescens]])||Austurgötu 12, Hafnarfirði||{{hnit|64|4|11.54|N|21|57|23.29|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2006}} || |- | 2007||Lindifura ([[Pinus sibirica]])||Mörkinni, Hallormsstað||{{hnit|65|5|30.85|N|14|45|21.44|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2007}} || [[Mynd:TA2007.jpg|200px|Tré ársins 2007.]] |- | 2008||Garðahlynur (Acer pseudoplatanus ‘Purpureum’)||Borgarbraut 27, [[Borgarnes|Borgarnesi]]|| {{hnit|64|32|25.57|N|21|55|6.2|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2008}}||[[Mynd:BorgarnesTreArsins2008.jpg|200px|Tré ársins 2008, hlynur í Borgarnesi]] |- | 2009||Hengibjörk ([[Betula pendula]])||[[Kjarnaskógur|Kjarnaskógi]], [[Akureyri]]||{{hnit|65|38|40.78|N|18|5|3.28|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2009}} ||[[File:Hengibirki.jpg|200px]] |- | 2010||Álmur (Ulmus glabra)||Heiðarvegi 35, Vestmannaeyjum|| {{hnit|63|26|20.86|N|20|16|38.97|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2010}}|| |- | 2011||Fjallagullregn ([[Laburnum alpinum]])||Greniteigi 9, [[Reykjanesbær]]|| {{hnit|64|0|24.16|N|22|33|56.45|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2011}}|| [[File:Tré ársins 2011 Greniteigi 9 0071.jpg|200px]] |- | 2012||Gráösp (Populus x canescens)||Brekkugötu 8, [[Akureyri]]|| {{hnit|65|40|59.96|N|18|5|35.39|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2012}}||[[File:GRÁOSP.jpg|200px|Tré ársins 2012]] |- | 2013||Alaskaösp ([[Populus balsamifera]] ssp. trichocarpa)||Freyshólum, [[Fljótsdalur|Fljótsdal]]|| {{hnit|65|8|3|N|14|39|58.9|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2013}}|| |- | 2014||Evrópulerki (Larix decidua)||Arnarholti, [[Stafholtstungnahreppur|Stafholtstungum]]|| {{hnit|64|40|30.8|N|21|37|49.7|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2014}}|| [[Mynd:TA2014.jpg|200px|Tré ársins 2014.]] |- | 2015||Ilmreynir (Sorbus aucuparia)||[[Sandfell í Öræfum|Sandfelli]], Öræfum||{{hnit|63|56|37.5|N|16|47|29.4|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2015}} ||[[Mynd:SandfellTreArsins2015.jpg|200px|Tré ársins 2015. Sandfelli í Öræfum.]] |- | 2016||Alaskaösp (Populus balsamifera ssp. trichocarpa)||Garðastræti 11a, Reykjavík|| {{hnit|64|8|55.58|N|21|56|35.73|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2016}}|| [[File:Reykjavík - tree of the year 2016.jpeg|200px]] |- | 2017||Skógarbeyki ([[Fagus sylvatica]])||[[Hellisgerði]], Hafnarfirði||{{hnit|64|4|17.68|N|21|57|34.66|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2017}} ||[[Mynd:HellisgerdiTreArsins2017.jpg|200px|Tré ársins 2017. Skógarbeyki (Fagus sylvatica) í Hellisgerði, Hafnarfirði.]] |- | 2018||Vesturbæjarvíðir ([[Salix viminalis]])||[[Skógar|Ytri Skógar]]||{{hnit|63|31|46.31|N|19|30|3.39|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2018}}||[[Mynd:TA2018.jpg|200px|Tré ársins 2018.]] |- | 2019||Rauðgreni ([[Picea abies]])||[[Elliðaárhólmi]] <ref>[https://www.skog.is/tre-arsins-2019/ Tré ársins 2019] Skog.is, Skoðað 4. nóv, 2019.</ref>||{{hnit|64|7|1.06|N|21|49|49.48|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2019}} ||[[Mynd:TA2019.jpg|200px|Tré ársins 2019.]] |- | 2020||[[Gráreynir]] ([[Sorbus hybrida]])<ref>{{Cite web|url=http://www.bb.is/2020/09/tre-arsins-2020-er-grareynir/|title=Tré ársins 2020 er gráreynir|last=Bjarnason|first=Björgvin|date=2020-09-03|website=Bæjarins Besta|language=is|access-date=2020-11-06}}</ref>||[[Þorskafjörður|Skógar, Þorskafirði]]||{{hnit|65|35|59.54|N|22|5|14.45|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2020}}||[[Mynd:TA2020.jpg|200px|Tré ársins 2020.]] |- | 2021||[[Heggur]] ([[Prunus padus]])<ref>{{Cite web|url=https://www.skogur.is/is/um-skograektina/frettir-og-vidburdir/frettir-og-pistlar/riflega-aldargamall-heggur-er-tre-arsins-2021|title=Ríflega aldargamall heggur er tré ársins 2021|last=|date=2021-08-26|website=Skógræktin|language=is|access-date=2022-01-11|archive-date=2022-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111190346/https://www.skogur.is/is/um-skograektina/frettir-og-vidburdir/frettir-og-pistlar/riflega-aldargamall-heggur-er-tre-arsins-2021|url-status=dead}}</ref>||[[Rauðavatn]], Reykjavík || {{hnit|64|6|11.9|N|21|45|29|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2021}} || |- | 2022||Sitkagrenitré ([[Picea sitchensis]]) nálægt [[Systrafoss|Systrafossi]]. Þetta er fyrsta tréð á Íslandi í nútímanum sem nær 30 metra hæð. Það var gróðursett árið 1949. Við verðlaunaafhendinguna var hæð trésins mæld af [[Katrín Jakobsdóttir]] forsætisráðherra. Mæld hæð var 30,15 metrar og stofnþvermál í brjósthæð var 49,9 cm.<ref>{{Cite web|url=https://www.skog.is/2022-sitka-spruce/|title=2022 – Sitka spruce (Picea sitchensis) in Kirkjubæjarklaustur, S-Iceland|last=|date=2023-01-06|website=Skógræktarfélag Íslands|language=en|access-date=2025-06-16}}</ref>|| [[Kirkjubæjarklaustur|Kirkjubæjarklaustri]]||{{hnit|63|47|12.63|N|18|3|37.12|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2022}} || |- | 2023||[[Sitkagreni]] ([[Picea sitchensis]] sem stóð af sér aurskriðu á Seyðisfirði.|| [[Seyðisfjörður|Seyðisfirði]]||{{hnit|65|15|52.9|N|13|59|32.8|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2023}} || |- |2024||[[Skógarfura]] ([[Pinus sylvestris]]) í Varmahlíð, Skagafirði.|| [[Varmahlíð]]|| {{hnit|65|33|5.64|N|19|26|43.09|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2024}} || [[Mynd:Tré ársins 2024 474.jpg|200px]] |- |2025|| [[Sitkagreni]] á Jórukletti í Ölfusá|| Selfoss|| {{hnit|63|56|23.2|N|21|00|01.6|W|display=inline|region:IS|name=Tré ársins 2025}}|| [[Mynd:Ölfusá at Selfoss, Iceland.jpg|200px]] |- |2026|| [[Evrópuaskur]] við [[Mógilsá]] sem gróðursettur var af [[Haraldur 5.|Haraldi 5. Noregskonungi]] <ref>[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-09-22-haraldur-heitinn-noregskonungur-grodursetti-tre-arsins-487775 Haraldur heitinn Noregskonungur gróðursetti tré ársins] Rúv, sótt 22. september 2026</ref> <ref> [https://www.skog.is/tre-arsins-2026-utnefnt/ Tré ársins útnefnt] Skógræktarfélag Íslands, sótt 21. september 2026</ref> ||Undir [[Esja|Esju]]|| |} ==Tenglar== * [https://w.wiki/4fWh Kort] {{Commonscat|Tree of the Year in Iceland}} ==Tilvísanir== <references/> ==Heimildir== * {{Cite web | title = Tré ársins | work = skog.is | accessdate = 2025-06-14 | url = https://www.skog.is/tre-arsins/ }} [[Flokkur:Skógrækt á Íslandi]] [[Flokkur:Tré]] [[Flokkur:stofnað 1989]] dvz6qvkewwzn8hsub9endv8yz3wfr9f 0 140048 1979772 1943124 2026-09-22T13:59:57Z TKSnaevarr 53243 1979772 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Georges Jacques Danton | mynd = Anonyme - Portrait de Georges Danton (1759-1794), orateur et homme politique - P712 - musée Carnavalet.jpg | fæðingardagur = [[26. október]] [[1759]] | fæðingarstaður = [[Arcis-sur-Aube]], [[Konungsríkið Frakkland|Frakkland]]i | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1794|4|5|1759|10|26}} | dauðastaður = [[París]], [[Fyrsta franska lýðveldið|Frakklandi]] | orsök_dauða = [[Afhöfðun|Hálshöggvinn]] með [[fallöxi]] | stjórnmálaflokkur = [[Fjallið]] (1792–1794) | börn = 3 | starf = Lögfræðingur, stjórnmálamaður | trú = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] | maki = Antoinette Gabrielle Charpentier (g. 1787, d. 1793)<br>Louise Sébastienne Gély (g. 1793–1794) | undirskrift = GeorgesDantonSignature.jpg }} '''Georges Jacques Danton''' (26. október 1759 – 5. apríl 1794) var franskur lögfræðingur og stjórnmálamaður. Danton var einn af lykilpersónunum í [[Franska byltingin|frönsku byltingunni]]. Danton var kraftmikill ræðumaður og þótti mikil andstæða [[Maximilien Robespierre|Maximiliens Robespierre]] hvað varðaði bæði persónuleika og hæfileikasvið. Danton skaut Frökkum eldmóð í brjóst þegar innrásir vofðu yfir Frakklandi í byrjun [[Frönsku byltingarstríðin|frönsku byltingarstríðanna]] og lét þau orð falla að til þess að bjarga Frakklandi þyrfti „eldmóð, meiri eldmóð og ávallt meiri eldmóð“ (''„Il nous faut de l’audace, encore de l’audace, toujours de l’audace, et la France est sauvée!“''). Danton hikaði þó ekki við að reyna að semja við konungsveldin sem sóttu að [[Fyrsta franska lýðveldið|franska lýðveldinu]] um skjótan frið. Danton var hálshöggvinn á [[Fallöxi|fallöxinni]] að frumkvæði Robespierre þann 5. apríl 1794.<ref>Mathiez, Albert, ''Franska byltingin, síðara bindi'', Mál og menning (Reykjavík), 1972, bls. 300.</ref> Þegar hann var leiddur fram hjá Robespierre á leið í fallöxina kallaði Danton til hans: „Robespierre, þú átt eftir að fylgja mér! Húsið þitt verður jafnað við jörðu og salti stráð yfir!“ Líkt og Robespierre hefur goðsögn myndast í kringum Danton sem erfitt er að skilja frá manninum. Orðspor Dantons er mjög ólíkt meðal stuðningsmanna hans og Robespierre. Á meðal hinna síðarnefndu er Danton talinn hugsjónalaus og spilltur klækjarefur sem var reiðubúinn til að svíkja byltinguna en meðal hinna fyrrnefndu er hann talinn hafa verið tryggur lýðveldissinni og föðurlandsvinur. ==Tilvísanir== <references/> {{Commons|Georges Jacques Danton}} {{DEFAULTSORT:Danton, Georges Jacques}} {{fde|1759|1794|Danton, Georges Jacques}} [[Flokkur:Franskir byltingarmenn]] [[Flokkur:Franskir stjórnmálamenn]] [[Flokkur:Jakobínar]] n65z5ujn7ukny16l2hjv3dwgi3syvss 0 147585 1979876 1940198 2026-09-23T07:15:32Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979876 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Aghagower St Patrick Statue 2007 08 12.jpg|alt=stytta af heilögum Patrek|thumb|right|Stytta af Heilögum Patrek í [[Aghagower]] í [[County Mayo]] á Írlandi.]] '''Heilagur Patrekur''' var kristniboði á [[Ármiðaldir|ármiðöldum]] og [[verndardýrlingur]] [[Írland]]s. Patrekur fæddist í lok 4. aldar og er talinn hafa látist á seinni hluta 5. aldar en dánardagur hans er 17. mars. Patrekur ólst upp við þorpið Bannavem Taburniae sem var á rómversku yfirráðasvæði á vesturströnd Bretlands. Tvö merkisrit eru til eftir Patrek sjálfan á latínu, ''Confessio, Játning, Yfirlýsing'', og ''Epistola ad miletes Coroticui'', ''Bréf til hermanna Coroticusar''. Heilagur Patrekur er talinn ásamt fleirum hafa kristnað Írland á 5.öld. == Æviágrip == Þegar Patrekur var 16 ára gamall var hann tekinn í þrældóm til Írlands. Þar var hann látinn gæta sauða á stað sem að núna heitir Patreksfjörður. Eftir sex ár í þrældómi slapp hann og sneri aftur til Englands. Þar menntaði hann sig í kristnum fræðum. Þegar hann var búinn að því fékk hann þörf til að snúa aftur til Írlands til þess að boða kristna trú. Hann fékk Íra til þess að taka upp kristna trú sem að þeir gerðu á árunum 430-460. Írsk kristni þróaðist án tengsla við kaþólsku kirkjuna á tímum [[Þjóðflutningatímabilið|þjóðflutninganna]] á miðöldum. Miðstöðvar írsku kirkjunnar voru klaustur. [[Dagur heilags Patreks|Patreksdegi]] er fagnað sem þjóðhátíðardegi [[Írska lýðveldið|írska lýðveldisins]], sem frídegi á [[Norður-Írland]]i og víða í veröldinni þar sem írsk ítök eru. Nú halda Írar hátíðlega upp á dag Heilags Patreks 17. mars ár hvert. Í írskri þjóðtrú er sagt að Patrekur hafi rekið alla [[Snákar|snáka]] í burtu frá Írlandi.<ref>Robinson, William Erigena. New Haven Hibernian Provident Society. ''St. Patrick and the Irish: an oration, before the Hibernian Provident Society, of New Haven, 17 March 1842''. p. 8. [https://books.google.com/books?id=-TcNAAAAYAAJ&pg=PA8&dq=saint+patrick+snakes&hl=en&ei=DrxcTMrkL4KB8ga6oJzVAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDAQ6AEwAQ#v=onepage&q=saint%20patrick%20snakes&f=false]</ref> Patrekur á að hafa notað staf sinn til að reka alla snáka og önnur skriðdýr á Írlandi út í hafið þegar þau trufluðu hann við 40 daga föstu.<ref name="news.nationalgeographic.com">{{cite web|title=Snakeless in Ireland: Blame Ice Age, Not St. Patrick|first=James|last=Owen|date=March 13, 2008|website=National Geographic News|accessdate=19. nóvember 2018|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2008/03/080313-snakes-ireland.html|archive-date=mars 14, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080314172313/http://news.nationalgeographic.com/news/2008/03/080313-snakes-ireland.html|url-status=dead}}</ref> Fornleifarannsóknir benda þó til þess að snákar hafi aldrei verið á Írlandi frá ísöld. Kenningar hafa verið lagðar fram um að snákagoðsögnin sé ekki bókstafleg og eigi við að Patrekur hafi rekið [[Drúídar|drúída]] (þ.e.a.s. heiðni) frá Írlandi.<ref name="Fleischer2015">{{cite book|last=Fleischer|first=Aylmer von|title=Megalith: The Black Builders of Stonehenge|year=2015|publisher=Aylmer von Fleischer|language=enska|page=75|quote=Metaphorically the sankes were the Black Druids. St. Patrick's Christian religion superseded the serpent-worship of the Back Druids, hence the snakes were drive out of Ireland.}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Patrekur}} [[Flokkur:Fólk fætt á 4. öld]] [[Flokkur:Fólk dáið á 5. öld]] [[Flokkur:Kristnir dýrlingar]] 87xy9u9lweewuvhm0fz9d6312af0xcf 0 148661 1979868 1857634 2026-09-23T03:31:55Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979868 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite journal | author = Farjon, A. | title = ''Pinus jeffreyi'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2013 | page = e.T42371A2975870 | publisher = [[IUCN]] | date = 2013 | url = http://www.iucnredlist.org/details/42371/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42371A2975870.en | access-date = 10 November 2017}}</ref> | image = Mature Jeffrey Pine.JPG | image_caption = Freysfurulundur suður af Mono Lake, Kaliforníu | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'') | classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'') | ordo = ''[[Pinales]]'' | familia = [[Þallarætt]] (''Pinaceae'') | genus = [[Furur]] ''Pinus'' | subgenus = ''Pinus'' <br>section ''Trifoliae'' <br>subsection ''Ponderosa'' | species = '''''P. jeffreyi''''' | binomial = ''Pinus jeffreyi'' | binomial_authority = [[John Hutton Balfour|Balf.]] | range_map = Pinus jeffreyi range map 1.png | synonyms = ''Pinus ponderosa'' var.'' malletii'' <small>([[Seraphin Joseph Mottet|Mottet]]) [[Ludwig Beissner|Beissn.]]</small><br>''Pinus ponderosa'' var.'' jeffreyi'' <small>([[John Hutton Balfour|Balf.]]) [[George Vasey|Vasey]]</small><br>''Pinus ponderosa'' subsp.'' jeffreyi'' <small>([[John Hutton Balfour|Balf.]]) [[Georg Engelmann|Engelm.]]</small><br>''Pinus peninsularis'' <small>([[John Gill Lemmon|Lemmon]]) [[John Gill Lemmon|Lemmon]]</small><br>''Pinus malletii'' <small>hort. ex [[Seraphin Joseph Mottet|Mottet]]</small><br>''Pinus jeffreyi'' var.'' peninsularis'' <small>[[John Gill Lemmon|Lemmon]]</small><br>''Pinus jeffreyi'' var.'' deflexa'' <small>([[John Torrey|Torr.]]) [[John Gill Lemmon|Lemmon]]</small><br>''Pinus jeffreyi'' var.'' baja-californica'' <small>[[John Silba|Silba]]</small><br>''Pinus deflexa'' <small>[[John Torrey|Torr.]]</small> }} '''''Pinus jeffreyi''''' er [[Norður-Ameríka|Norður-Amerísk]] [[furur|fura]]<ref>{{cite journal|last1= Elliot|first1= Daniel Giraud|title= A List of Mammals obtained by Edmund Heller from the Coast Region of Northern California and Oregon|journal=Zoological Series no 76|volume=III|issue=11|url=https://books.google.com/books?id=a95EAAAAYAAJ|year=1904|publisher=Field Museum of Natural History}}</ref><ref name=itis>[https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=183345#null "Pinus jeffreyi".] Integrated Taxonomic Information System.</ref> sem finnst aðallega í [[Kalifornía|Kaliforníu]], en einnig vestast í [[Nevada]], suðvestur [[Oregon]], og norður [[Baja California]].<ref name=NRVYP>Safford, H.D. 2013. Natural Range of Variation (NRV) for yellow pine and mixed conifer forests in the bioregional assessment area, including the Sierra Nevada, southern Cascades, and Modoc and Inyo National Forests. Unpublished report. USDA Forest Service, Pacific Southwest Region, Vallejo, CA, [http://www.fs.usda.gov/Internet/FSE_DOCUMENTS/stelprdb5434331.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150529154515/http://www.fs.usda.gov/Internet/FSE_DOCUMENTS/stelprdb5434331.pdf |date=2015-05-29 }}</ref> Hún er nefnd til heiðurs grasafræðingnum [[John Jeffrey]]. [[File:Jeffrey pine Siskiyou Wilderness.jpg|thumb|vinstri|upright=1.8|''Freysfura'' í [[Siskiyou Mountains]] í norðvestur Kaliforníu]] ==Lýsing== ''Freysfura'' er stórvaxin [[furur|fura]] sem verður 25 til 40 m há, einstaka sinnum að 53m, en minni þegar hún vex við eða á [[Trjálína|trjálínu]].<ref name="silvics"/> Barrnálarnar eru þrjár saman í búnti, gildar, blá-grágrænar, 12 til 23 sm langar. Könglarnir eru 12 til 24 sm langir, dökkfjólubláir óþroskaðir, fölbrúnir við þroska, með með þunnar köngulskeljar með stuttum hvasst innsnúnum gaddi. Fræin eru 10 til 12 mm löng með stórum (15 til 25mm) væng. ''Pinus jeffreyi'' er náskyld [[Gulfura|gulfuru]] ''(Pinus ponderosa)'' og er svipuð í útliti. Eitt af því sem greinir á milli þeirra eru könglarnir. Each has barbs at the end of the scales. The sharp Könglarnir á ''Pinus jeffreyi'' eru með gadda á köngulskeljunum sem snúa inn, svo köngullin virkar sléttur þegar strokið er niður eftir honum. Gaddarnir á köngulskeljum ''Pinus ponderosa'' snúa út, svo könglarnir eru hrjúfir og stingandi þegar haldið er á þeim. Annað sem greinir á milli þeirra er að barrið á ''Pinus jeffreyi'' blágrænt til stálblátt, og minna skærgrænt en á ''Pinus ponderosa'', einnig eru könglarnir gildari og þyngri með stærri fræjum en á gulfurunni.<ref name="Moore2008">{{cite book |last1=Moore|first1=Gerry |last2=Kershner|first2=Bruce |first3=Craig|last3=Tufts |first4=Daniel|last4=Mathews |first5=Gil|last5=Nelson |last6=Spellenberg|first6=Richard |last7=Thieret|first7=John W. |first8=Terry|last8=Purinton |last9=Block|first9=Andrew|display-authors=4 |title=National Wildlife Federation Field Guide to Trees of North America |url=https://archive.org/details/nationalwildlife0000unse|publisher=Sterling |location=New York |year=2008 |page=[https://archive.org/details/nationalwildlife0000unse/page/86 86] |isbn=1-4027-3875-7}}</ref> ''Pinus jeffreyi'' að einhverju leiti er hægt að greina á berkinum hvor er hvor, en gulfura er með grófari (stærri plötur) og rauðleitari börk. Lyktin af ''Pinus jeffreyi'' er ýmist talin líkjast vanillu, sítrónu, ananas, fjólum, eplum,<ref>{{cite web|url=http://www.enature.com/flashcard/show_flash_card.asp?recordNumber=TS0040|title=Jeffrey Pine|work=enature.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110614142314/http://www.enature.com/flashcard/show_flash_card.asp?recordNumber=TS0040|archivedate=2011-06-14}}</ref> og, nokkuð oft, rjómakaramellu;<ref>{{cite book|title=Wild Plants of the Sierra Nevada|url=https://archive.org/details/wildplantsofsier0000vizg|first1=Ray S.|last1=Vizgirdas|first2=Edna M.|last2=Rey-Vizgirdas|year=2006|publisher=University of Nevada Press|location=Reno, Nevada}}</ref> Hægt er að finna lyktina með því að brjóta af sprota eða kremja nálar, eða þefa á milli barkarplatanna. Lyktin kemur til vegna óvenjulegrar samsetningar kvoðunnar, en hún er næstum hreint [[heptan]]. Stærsta ''freysfuran'' að viðarmagni er "Eureka Valley Giant", í [[Stanislaus National Forest]]. Bolurinn hefur mælst 193 m3 tilmburs, og 2,5m í þvermál.<ref>{{cite book|title=Forest Giants of the Pacific Coast|url=https://archive.org/details/forestgiantsofpa0000vanp|first=Robert|last=Van Pelt|year=2001|page=[https://archive.org/details/forestgiantsofpa0000vanp/page/108 108]|publisher=Global Forest Society}}</ref> ==Útbreiðsla og búsvæði== ''Pinus jeffreyi'' er frá suðvestur [[Oregon]] suður um mestalla [[Kalifornía|Kaliforníu]] (aðallega í [[Sierra Nevada]]), til norður [[Baja California]] í Mexíkó. Þetta er háfjallategund; í norðurhluta svæðisins vex hún víða í 1500 til 2100 m hæð, og í 1800 til 2900 m hæð á suðurhluta svæðisins.<ref name="silvics">Jenkinson, James L. (1990). [https://srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_1/pinus/jeffreyi.htm "Pinus jeffreyi".] In Burns, Russell M.; Honkala, Barbara H. [https://srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_1/vol1_table_of_contents.htm Conifers.] Silvics of North America. Washington, D.C.: United States Forest Service (USFS), United States Department of Agriculture (USDA). 1 – via Southern Research Station (www.srs.fs.fed.us).</ref> ''Freysfura'' þolir meira álag (stress tolerant) en ''gulfura''. Hærra uppi, í næringarsnauðari jarðvegi, kaldara loftslagi og þurrara, tekur ''freysfura'' við af ''gulfuru'' sem ríkjandi trjátegund.<ref name=NRVYP/> ''Pinus jeffreyi'' þolir einnig [[:en:Serpentine_soil|serpentine soil]]<!--vantar þýðingu en þetta er jarðvegur sem er snauður af fosfór, nitri og kalí, og ríkur af þungmálmum eins og nikkel og kadmíum--> og er oft ríkjandi þar.<ref name="silvics"/> ==Nytjar== Viður ''Pinus jeffreyi'' er svipaður viði gulfuru, og er með sömu nytjar. Einstakur hreinleiki n-heptans sem er einangrað úr kvoðu ''Pinus jeffreyi'' leiddi til að n-heptan var valið núllpunktur [[Bensín#Oktantölur bensíns|oktantölu bensíns]]. Þar sem kvoðan inniheldur aðallega n-heptan, er ''Pinus jeffreyi'' léleg uppspretta [[terpentína|terpentínu]].<ref>{{cite web|url=http://plants.usda.gov/plantguide/pdf/pg_pije.pdf|title=Jeffrey Pine|work=NRCS Plant Guide|publisher=USDA|access-date=2019-01-27|archive-date=2017-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801165746/https://plants.usda.gov/plantguide/pdf/pg_pije.pdf|url-status=dead}}</ref> Áður en ''Pinus jeffreyi'' var greind frá gulfuru sem sjálfstæð tegund 1853, lentu þeir sem eimuðu kvoðuna í gulfuru í óútskýrðum sprengingum við eiminguna, sem skýrist af mismunandi efnainnihaldi kvoðu tegundanna. ==Tilvísanir== {{Reflist}} ==Viðbótarlesning== *{{cite book | last1 = Chase| first1 = J. Smeaton| authorlink1 = J. Smeaton Chase| title = Cone-bearing Trees of the California Mountains | url = https://archive.org/details/conebearingtrees00chas| location = Chicago | publisher = [[A. C. McClurg & Co.]] | pages = [https://archive.org/details/conebearingtrees00chas/page/99 99] | isbn = |year=1911 | oclc = 3477527|lccn=11004975}} {{LCC|QK495.C75 C4}}, with illustrations by [[Carl Eytel]] - [http://www.cslfdn.org/pdf/bulletin-95.pdf Kurut, Gary F. (2009), "Carl Eytel: Southern California Desert Artist", ''California State Library Foundation'', Bulletin No. 95, pp. 17-20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923211534/http://www.cslfdn.org/pdf/bulletin-95.pdf |date=2015-09-23 }} retrieved Nov. 13, 2011 ==Tenglar== *[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?195,210,223 Pinus jeffreyi] Jepson Manual treatment *[https://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?where-taxon=Pinus+jeffreyi Pinus jeffreyi] in the CalPhotos Photo Database, University of California, Berkeley {{commonscat|Pinus jeffreyi}} {{Wikilífverur|Pinus jeffreyi}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Furur]] [[Flokkur:Barrtré]] 0jrs6j7wu39yhrt5le168fstomtvnv4 0 150392 1979881 1870809 2026-09-23T08:49:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979881 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Img ulmus americana 2209.jpg | image_caption = ''Ulmus americana'' (Hvítálmur) í Longwood Gardens, [[Pennsylvania]] | status = G5 | status_system = TNC | status_ref = <ref name=natureserve>{{cite web | publisher = NatureServe | title = Ulmus americana | work = NatureServe Explorer | url = http://www.natureserve.org/explorer/servlet/NatureServe?searchName=Ulmus+americana+ | accessdate = 2007-07-06 | archive-date = 2007-09-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070929102950/http://www.natureserve.org/explorer/servlet/NatureServe?searchName=Ulmus+americana+ |url-status=dead }}</ref> | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Álmsætt]] (''Ulmaceae'') | genus = ''[[Álmur (ættkvísl)|Ulmus]]'' | parent = Ulmus sect. Blepharocarpus | species = '''''U. americana''''' | binomial = ''Ulmus americana'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | range_map = Ulmus americana range map 2.png | synonyms ={{collapsible list|bullets = true |* ''Ulmus alba'' <small> Raf.</small> |* ''Ulmus americana'' <small> Planch.</small> |* ''Ulmus americana'' <small>L.</small> f. ''alba'' <small> (Aiton) Fern. </small> |* ''Ulmus americana'' <small>L.</small> f. ''americana'' |* ''Ulmus americana'' <small>L.</small> f. ''ascendens'' <small>Slavin</small> |* ''Ulmus americana'' <small>L.</small> f. ''columnaris'' <small>Rehd.</small> |* ''Ulmus americana'' <small>L.</small> f. ''intercedens'' <small>Fern. </small> |* ''Ulmus americana'' <small>L.</small> f. ''laevior'' <small>Fern. </small> |* ''Ulmus americana'' <small>L.</small> f. ''pendula'' <small>(Aiton) Fern. </small> |* ''Ulmus americana'' <small>L.</small> f. ''viridis'' <small>Seym. </small> |* ''Ulmus americana'' <small>L.</small> var. ''alba'' <small>Aiton </small> |* ''Ulmus americana'' <small>L.</small> var. ''americana'' |* ''Ulmus americana'' <small>L.</small> var. ''aspera'' <small>Chapm. </small> |* ''Ulmus americana'' <small>L.</small> var. ''aurea'' <small>Temple </small> |* ''Ulmus americana'' <small>L.</small> var. ''bartramii'' <small>Planch. </small> |* ''Ulmus americana'' <small>L.</small> var. ''floridana'' <small>(Chapm.) Little </small> |* ''Ulmus americana'' <small>L.</small> var. ''glabra'' <small>Planch. </small> |* ''Ulmus americana'' <small>L.</small> var. ''pendula'' <small>Aiton </small> |* ''Ulmus americana'' <small>L.</small> var. ''scabra'' <small>Spach </small> |* ''Ulmus dentata'' <small>Raf. </small> |* ''Ulmus floridana'' <small>Chapm. </small> |* ''Ulmus mollifolia'' <small>Marshall </small> |* ''Ulmus obovata'' <small>Raf. </small> |* ''Ulmus pendula'' <small>Willd.</small> |* ''Ulmus pubescens'' <small>Walter</small> }} }} '''Hvítálmur''' ([[fræðiheiti]]: ''Ulmus americana'') er álmtegund sem er ættuð frá austurhluta Norður-Ameríku, frá [[Nova Scotia]] vestur til [[Alberta]] og [[Montana]], og suður til [[Florida]] og mið [[Texas]]. Hann er mjög harðgerður og þolir niður að −42 °[[Celsius|C]]. Tré á svæðum sem hafa ekki orðið fyrir barðinu á „hollenskri álmsýki“ geta orðið mörg hundruð ára gömul.<ref>'Lord of the Elms', [https://web.archive.org/web/20110711013315/http://www.flyingsquirrels.com/sauble_elm/ web.archive.org/web/20110711013315/http://www.flyingsquirrels.com/sauble_elm/]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.emmitsburg.net/nfs/articles/re/2008/elms.htm|title=Of Elms and Orioles|publisher=Emmitsburg News-Journal: The New Forest Society|accessdate=December 15, 2014}}</ref> Lengst af, eða í 80 ár, hefur ''U. americana'' verið talinn fjórlitna (þ.e. með tvöfaldan venjulegan fjölda litninga, 2n=56), sem er óvenjulegt innan ættkvíslarinnar. Hinsvegar hefur rannsókn sem var gerð 2011 af [[Agricultural Research Service]] hjá [[United States Department of Agriculture|USDA]] sýnt að um 20% villtra hvítálma eru tvílitna (2n=28)<ref>{{cite journal|last1=Whittemore|first1=A. T.|last2=Olsen|first2=R. T.|year=2011|title=''Ulmus americana'' (Ulmaceae) is a Polyploid Complex|journal=American Journal of Botany|volume=98|issue=4|pages=754–760|doi=10.3732/ajb.1000372|url=https://naldc-legacy.nal.usda.gov/naldc/download.xhtml?id=50198&content=PDF|access-date=2018-04-29|df=|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028052850/https://naldc-legacy.nal.usda.gov/naldc/download.xhtml?id=50198&content=PDF|url-status=dead}}</ref> og gætu eins verið í raun önnur tegund. Að auki eru nokkkur þrílitna tré í ræktun og hafa þau sýnt nokkuð þol gegn hollensku álmveikinni<ref name=Whittemore>Whittemore, A. & Olsen, R. (2011). Ulmus americana (Ulmaceae) is a polyploidy complex. ''American Journal of Botany'' 98(4): 754–760. 2011. Botanical Society of America.</ref><ref name="Kaplan">Kaplan, K. (2011). [http://www.ars.usda.gov/is/pr/2011/110330.htm Hidden elm population may hold genes to combat Dutch elm disease]. ARS News, 30 March 2011. USDA.</ref> Hvítálmur getur orðið um 30m hár og 152 sm í þvermál. Hann er hraðvaxta í æsku og byrjar snemma að fella fræ. Hann stýrist ekki af daglengd og vex fram í fyrstu frost.<ref name="Downs">{{cite journal|last1=Downs|first1=R. J.|last2=Borthwick|first2=H. A. |year=1956|title=Effects of Photoperiod on Growth of Trees|journal=Botanical Gazette|volume=117|pages=310–326|doi=10.1086/335918}}</ref> ==Flokkun== ''Ulmus americana'' var fyrst lýst og nefndur af [[Carl Linnaeus]] í riti hans ''[[Species Plantarum]]'', útgefnu 1753. Engar undirtegundir eða afbrigði eru viðurkennd. Illa hefur gengið að blanda honum við aðrar tegundir.<ref name=Ager>{{cite journal|last1=Ager|first1= A. A.|last2=Guries|first2=R. P.|title= Barriers to Interspecific Hybridization in ''Ulmus americana''|journal=Euphytica|volume= 31|year=1982|pages=909–920|doi=10.1007/bf00039231}}</ref> <gallery> File:Lovers' Elm, Gwynne estate, Dufferin Street.jpg|''U. americana'', Toronto, c.1914 Image:ElmBark.jpg|Börkur Image:Ulmus americana (5102579562).jpg|Blað Image:Ulmus americana (5101983801).jpg|Blöð Image:Ulmus americana seedlings.jpg|Smáplöntur </gallery> == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == ** [http://www.efloras.org/object_page.aspx?object_id=7177&flora_id=1 Flora of North America: distribution map for ''Ulmus americana''] * [https://web.archive.org/web/20060911042700/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/ulam.htm ''Ulmus americana'' images] * [https://web.archive.org/web/20020122113838/http://www.elmpost.org/ Saving the American Elm, by Bruce Carley] * [https://web.archive.org/web/20061205022500/http://www.ces.ncsu.edu/fletcher/programs/nursery/metria/metria11/warren/elm.htm Keith Warren, J. Frank Schmidt & Son Co. (2002): 'The Status of Elms in the Nursery Industry in 2000'] * [http://www.plantatlas.usf.edu/synonyms.asp?plantID=3530 Plant atlas synonyms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006045513/http://www.plantatlas.usf.edu/synonyms.asp?plantID=3530 |date=2008-10-06 }} * [http://www.ipni.org/ipni/advPlantNameSearch.do?find_genus=Ulmus&output_format=normal&back_page=plantsearch&find_rankToReturn=all&query_type=by_query&find_isAPNIRecord=on&find_publicationTitle=&find_includePublicationAuthors=on&find_species=americana&find_isIKRecord=on&find_sortByFamily=on&find_includeBasionymAuthors=on&find_isGCIRecord=on&find_authorAbbrev=&find_infraspecies= The International Plant Names Index] * [http://www.saylorplants.com/pd.asp?pid=3214 Michigan State University ''Plant Encyclopedia'': ''Ulmus americana'' fact-page and photographs pg. 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716012220/http://www.saylorplants.com/pd.asp?pid=3214 |date=2011-07-16 }} ** [http://www.saylorplants.com/pd.asp?pid=1931 Michigan State University ''Plant Encyclopedia'': photographs pg. 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716012259/http://www.saylorplants.com/pd.asp?pid=1931 |date=2011-07-16 }} * [http://www.nps.gov/.../ElmsoftheMonuCore_HistandMgmtPlan_122009.pdf 'Elms of the Monumental Core' (Washington D.C.)] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} — ''National Park Service (2009), by James L. Sherald''. {{commonscat|Ulmus americana}} {{wikilífverur|Ulmus americana}} [[Flokkur:Álmsætt]] [[Flokkur:Lauftré]] 98on6ymzlsle0em6f78pystjjprexul 0 154224 1979850 1979331 2026-09-22T22:52:06Z TKSnaevarr 53243 /* Tilvísanir */ 1979850 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Abdrabbuh Mansur Hadi | nafn_á_frummáli = {{nobold|عبدربه منصور هادي}} | mynd = Abdrabbuh Mansur Hadi.jpg | myndatexti1 = Abdrabbuh Mansur Hadi árið 2013. | titill= Forseti Jemen | stjórnartíð_start = [[27. febrúar]] [[2012]] | stjórnartíð_end = [[7. apríl]] [[2022]] | forsætisráðherra = [[Ali Muhammad Mujawar]]<br>[[Mohammed Basindawa]]<br>[[Khaled Bahah]]<br>[[Ahmed Obaid Bin Dagher]]<br>[[Maeen Abdulmalik Saeed]] | vara_forseti = [[Khaled Bahah]]<br>[[Ali Mohsen al-Ahmar]] | forveri = [[Ali Abdullah Saleh]] | eftirmaður = [[Rashad al-Alimi]] {{small|(sem formaður leiðtogaráðs)}} | fæddur= {{fæðingardagur|1945|9|1}} | fæðingarstaður = [[Abyan]], [[Adennýlendan|Adennýlendunni]] (nú [[Jemen]]) | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2026|5|28|1945|9|1}} | dánarstaður = [[Ríad]], [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] | starf = Hermaður, stjórnmálamaður | þjóðerni =[[Jemen]]skur | trú = [[Súnní]] | stjórnmálaflokkur= [[Alþýðufylkingin (Jemen)|Alþýðufylkingin]] }} '''Abdrabbuh Mansur Hadi''' (1. september 1945 – 28. maí 2026) var [[jemen]]skur stjórnmálamaður og fyrrum herforingi sem naut alþjóðlegrar viðurkenningar sem forseti Jemen. Hadi tók við embætti forseta landsins í kjölfar [[Jasmínbyltingin|jasmínbyltingarinnar]] árið 2012 og gegndi því til ársins 2022 að orðinu til en eiginleg völd hans voru þá orðin lítil sem engin vegna [[Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)|yfirstandandi borgarastyrjaldar í landinu]]. Þar sem bæði höfuðborgin [[Sana]] og önnur stærsta borgin, [[Aden]], hafa fallið í hendur uppreisnarmanna hafði Hadi aðsetur í [[Ríad]] í boði [[Sádi-Arabía|sádi-arabískra]] bandamanna sinna. Hadi sagði af sér sem forseti í apríl 2022 og framseldi vald sitt sérstöku leiðtogaráði. ==Æviágrip== Abrabbuh Mansur Hadi fæddist árið 1945 á tíma breskra nýlenduyfirráða í Jemen. Hann útskrifaðist úr hernaðarháskóla í Jemen árið 1966 og nam við herskóla í Egyptalandi og Sovétríkjunum á áttunda áratugnum. Á næstu árum gegndi hann ýmsum ábyrgðarstöðum í her [[Suður-Jemen]] en eftir að sitjandi stjórn landsins bað ósigur í [[Borgarastyrjöldin í Suður-Jemen|borgarastríði árið 1986]] flúði hann til nágrannaríkisins [[Norður-Jemen]] ásamt forseta landsins. Norður- og Suður-Jemen sameinuðust í eitt ríki árið 1990 en árið 1994 kom til [[Borgarastyrjöldin í Jemen (1994)|borgarastyrjaldar]] þegar sunnanmenn reyndu að lýsa yfir sjálfstæði sínu á ný. Í stríðinu barðist Hadi með stjórn [[Ali Abdullah Saleh]], forseta Jemen, og var útnefndur varnarmálaráðherra í stjórn hans.<ref name="alar19feb">{{cite news|title=Saleh's successor: low-profile warrior of consensus in Yemen|url=http://www.alarabiya.net/articles/2012/02/19/195733.html|accessdate=21. september 2019|newspaper=Al Arabiya|date=19 February 2012|agency=AFP|location=Sanaa}}</ref> Eftir sigur þeirra í stríðinu var Hadi síðan útnefndur varaforseti Jemen árið 1994. Árið 2012 neyddist Saleh til að segja af sér sem forseti Jemen í kjölfar fjöldamótmæla sem brutust út í [[Arabíska vorið|arabíska vorinu]]. Saleh lét völdin ganga til Hadi, sem var síðan kjörinn forseti í kosningum sem haldnar voru þann 23. febrúar árið 2012. Hadi var eini frambjóðandinn á kjörseðlunum og samkvæmt opinberum talningum hlaut hann 99,8% atkvæða með um 66% kjörsókn.<ref>{{Vefheimild|titill=Kjör­inn for­seti með 99,85 at­kvæða|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2012/02/24/kjorinn_forseti_med_99_85_atkvaeda/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2012|mánuður=24. febrúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=21. september}}</ref> Þrátt fyrir forsetaskiptin hélt Saleh þó verulegum völdum sem formaður [[Alþýðufylkingin (Jemen)|Alþýðufylkingarinnar]], stjórnarflokksins sem þeir Hadi tilheyrðu báðir. Eftir að Hadi hvatti [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] til að samþykkja refsiaðgerðir gegn Saleh árið 2014 var hann rekinn úr stjórn flokksins og margir ráðherrar í ríkisstjórn hans sem hliðhollir voru Saleh sögðu af sér.<ref>{{Vefheimild|titill=Ný ríkisstjórn tekin við í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/ny-rikisstjorn-tekin-vid-i-jemen|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=21. september|árskoðað=2019|ár=2014|mánuður=9. nóvember}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Hadi rekinn úr stjórn flokks síns|url=https://www.ruv.is/frett/hadi-rekinn-ur-stjorn-flokks-sins|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=21. september|árskoðað=2019|ár=2014|mánuður=8. nóvember}}</ref> Haustið 2014 tókst uppreisnarher [[Hútí-fylkingin|Hútí-fylkingarinnar]] að hertaka stóra hluta Jemen. Í byrjun árs hertóku Hútar höfuðborgina [[Sana]], hnepptu Hadi í stofufangelsi og neyddu hann til að tilkynna afsögn sína úr embætti forseta. Hadi tókst hins vegar að flýja úr haldi til borgarinnar [[Aden]], þar sem hann afturkallaði þvingaða afsögn sína og hóf að setja saman eigin ríkisstjórn.<ref>{{Vefheimild|titill=Sádí Arabía og Íran berjast í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/sadi-arabia-og-iran-berjast-i-jemen|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=21. september|árskoðað=2019|ár=2015|mánuður=10. mars}}</ref> Í [[Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)|borgarastyrjöldinni]] sem fylgt hefur í kjölfarið nýtur stjórn Hadi alþjóðlegrar viðurkenningar og ríkulegs hernaðarstuðnings frá [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]], sem óttast að Hútar njóti stuðnings keppinauta Sáda í [[Íran]]. Þann 11. ágúst árið 2019 glataði stjórn Hadi yfirráðum í Aden þegar [[Umbreytingaráð suðursins]], samtök sem vilja endurheimta sjálfstæði Suður-Jemen, snerist gegn Hadi og hertók borgina með hjálp [[Sameinuðu arabísku furstadæmin|Sameinuðu arabísku furstadæmanna]].<ref>{{Vefheimild|titill=Brestir í hernaðarbandalagi gegn Hútum í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/brestir-i-hernadarbandalagi-gegn-hutum-i-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=11. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Að­skilnaðar­sinnar ná yfir­ráðum á for­seta­höllinni í Jemen|url=https://www.visir.is/g/2019190819885|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=11. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Hadi hafði aðsetur í [[Ríad]], höfuðborg Sádi-Arabíu, og fékk aðeins að ferðast til og frá Jemen með velþóknun sádi-arabískra stjórnvalda, sem önnuðust mestallan stríðsreksturinn í nafni stjórnar hans.<ref>{{cite news|title=Yemeni President Hadi 'under house arrest' in Riyadh|url=https://www.aljazeera.com/news/2017/11/yemen-president-hadi-house-arrest-riyadh-171107082638642.html|accessdate=30 January 2018|work=Al-Jazeera|date=7 November 2017}}</ref> Þann 7. apríl 2022 tilkynnti Hadi að hann hygðist stíga til hliðar og framselja sérstöku leiðtogaráði völd sín sem forseti.<ref>{{Vefheimild|titill=Forseti Jemen færir leiðtogaráði völd sín|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/07/forseti-jemen-faerir-leidtogaradi-vold-sin|útgefandi=RÚV|ár=2022|mánuður=7. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=7. apríl|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill = Forseti Jemen | frá = [[27. febrúar]] [[2012]] | til = [[7. apríl]] [[2022]] | fyrir = [[Ali Abdullah Saleh]] | eftir = [[Rashad al-Alimi]]<br>{{small|(sem formaður leiðtogaráðs)}} }} {{töfluendir}} {{DEFAULTSORT:Hadi, Abdrabbuh Mansur}} {{fd|1945|2026}} [[Flokkur:Forsetar Jemen]] [[Flokkur:Fólk tengt borgarastyrjöldinni í Jemen (2014–)]] plamk1tjfwo9x4s53pbize5lu51xby0 4 154362 1979806 1979656 2026-09-22T19:29:23Z TKSnaevarr 53243 1979806 wikitext text/x-wiki [[Mynd: Hashim Thaçi official portrait.jpg |170px|right|alt=Hashim Thaçi|Hashim Thaçi]] * [[17. september]]: '''[[Ulf Kristersson]]''' segir af sér sem forsætisráðherra Svíþjóðar eftir að stjórn hans missir meirihluta sinn í þingkosningum. * [[16. september]]: '''[[Hashim Thaçi]]''' (''sjá mynd''), fyrrum forseti [[Kósovó]], er dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]]. * [[29. ágúst]]: '''[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið]]''' fór fram. Aðildarviðræðum var hafnað. * [[28. ágúst]]: '''[[Hákon 8.]]''' tekur við norsku krúnunni eftir andlát föður síns, [[Haraldur 5.|Haraldar 5. Noregskonungs]]. * [[26. ágúst]]: [[Flóðin í Nepal 2026|Skyndilegt jökulhrun]] á mörkum '''[[Nepal]]s''' og [[Kína]] verður meira en í 1.300 manns að bana í flóðum sem fylgdu. '''Yfirstandandi:''' [[Innrás Rússa í Úkraínu]] / [[Stríð Rússlands og Úkraínu]] &nbsp;• [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]] <br> '''Nýleg andlát''': [[Gloria Steinem]] (2. september) &nbsp;• [[Sigríður Þorvaldsdóttir]] (31. ágúst) &nbsp;• [[Haraldur 5.]] (28. ágúst) &nbsp;• [[Ratko Mladić]] (27. ágúst) &nbsp;• [[Eyvindur P. Eiríksson]] (26. ágúst) &nbsp;• [[Dolly Parton]] (25. ágúst) o21z6pzt7ci3ngmyop3q9z1tkks7l6f 1979883 1979806 2026-09-23T09:09:10Z TKSnaevarr 53243 1979883 wikitext text/x-wiki [[Mynd: Hashim Thaçi official portrait.jpg |170px|right|alt=Hashim Thaçi|Hashim Thaçi]] * [[17. september]]: '''[[Ulf Kristersson]]''' segir af sér sem [[forsætisráðherra Svíþjóðar]] eftir að stjórn hans missir meirihluta sinn í þingkosningum. * [[16. september]]: '''[[Hashim Thaçi]]''' (''sjá mynd''), fyrrum forseti [[Kósovó]], er dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]]. * [[29. ágúst]]: '''[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið]]''' fór fram. Aðildarviðræðum var hafnað. * [[28. ágúst]]: '''[[Hákon 8.]]''' tekur við norsku krúnunni eftir andlát föður síns, [[Haraldur 5.|Haraldar 5. Noregskonungs]]. * [[26. ágúst]]: [[Flóðin í Nepal 2026|Skyndilegt jökulhrun]] á mörkum '''[[Nepal]]s''' og [[Kína]] verður meira en í 1.300 manns að bana í flóðum sem fylgdu. '''Yfirstandandi:''' [[Innrás Rússa í Úkraínu]] / [[Stríð Rússlands og Úkraínu]] &nbsp;• [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]] <br> '''Nýleg andlát''': [[Gloria Steinem]] (2. september) &nbsp;• [[Sigríður Þorvaldsdóttir]] (31. ágúst) &nbsp;• [[Haraldur 5.]] (28. ágúst) &nbsp;• [[Ratko Mladić]] (27. ágúst) &nbsp;• [[Eyvindur P. Eiríksson]] (26. ágúst) &nbsp;• [[Dolly Parton]] (25. ágúst) p6uyrwoc4yk8ylwdurcv68355cy5wf3 10 155680 1979860 1805805 2026-09-23T00:32:15Z TKSnaevarr 53243 1979860 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Sovétlýðveldi |title = [[Sovétlýðveldi|Lýðveldi]] [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] (1922–1991) |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = {{#if:{{{1|}}} | |[[Image:Coat of arms of the Soviet Union 1.svg|75px|Merki Sovétríkjanna]]}} |group1 = Helstu lýðveldin |list1 = *[[Sovétlýðveldið Armenía|Armenía]] *[[Sovétlýðveldið Aserbaísjan|Aserbaísjan]] *[[Sovétlýðveldið Hvíta-Rússland|Hvíta-Rússland]] *[[Sovétlýðveldið Eistland|Eistland]]¹ *[[Sovétlýðveldið Georgía|Georgía]] *[[Sovétlýðveldið Kasakstan|Kasakstan]] *[[Sovétlýðveldi Kirgisa|Kirgisía]] *[[Sovétlýðveldið Lettland|Lettland]]¹ *[[Sovétlýðveldið Litáen|Litáen]]¹ *[[Sovétlýðveldið Moldóva|Moldóva]] *[[Sovétlýðveldið Rússland|Rússland]] *[[Sovétlýðveldi Tadsika|Tadsikistan]] *[[Sovétlýðveldi Túrkmena|Túrkmenía]] *[[Sovétlýðveldið Úkraína|Úkraína]] *[[Sovétlýðveldi Úsbeka|Úsbekistan]] |group2 = Skammlíf |list2 = *[[Sovétlýðveldi Kirjála og Finna|Kirjálar og Finnar]] (1940–1956) *[[Sovétlýðveldið Transkákasía|Transkákasía]] (1922–1936) |group3 = Utan bandalagsins |list3 = *[[Sovétlýðveldið Abkasía|Abkasía]] (1921–1931) *[[Sovétlýðveldið Búkara|Búkara]] (1920–1925) *[[Sovétlýðveldið Kórasmía|Kórasmía]] (1920–1925) *[[Sovétlýðveldið Naktsivan|Naktsivan]] (1920–1923) *[[Sovétlýðveldið Pridnestrovia|Pridnestrovia]] (1990–1991) *[[Suður-Ossetía]] (1990–1991) | below = {{small|¹[[Hernám Eystrasaltslandanna|Innlimun Eistlands, Lettlands og Litáen]] árið 1940 er álitin ólöglegt hernám og var ekki viðurkennt af meirihluta annarra ríkja. Sovétríkin viðurkenndu sjálfstæði ríkjanna 6. september 1991, áður en þau leystust formlega upp þremur mánuðum síðar.}} }}<noinclude> [[Flokkur:Sovétlýðveldi]] </noinclude> r74x9r0mcjush0ib0wdm5yzjoqe4bgg 0 160284 1979892 1943663 2026-09-23T09:42:41Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979892 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Ivanka Trump | mynd = Ivanka_Trump_official_portrait_(cropped).jpg | myndastærð = 200px | myndatexti = Ivanka Trump þann 12. febrúar 2020 | titill = Aðstoðarmaður Bandaríkjaforseta | stjórnartíð_start = [[29. mars]] [[2017]] | stjórnartíð_end = [[20. janúar]] [[2021]] | fæðingarnafn = Ivana Marie Trump | fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1981|10|30}} | fæðingarstaður = [[Manhattan]], [[New York-borg]], [[New York-fylki|New York]], [[Bandaríkin]] | maki = [[Jared Kushner]] (g. 2009) | dauðadagur = | dauðastaður = | stjórnmálaflokkur = [[Repúblikanaflokkurinn]] | starf = Aðstoðarmaður bandaríkjaforseta }}'''Ivana Marie "Ivanka" Trump''' ([[:en:Help:IPA/English|/ɪˈvɑːŋkə/;]] fædd [[30. október]] [[1981]])<ref>{{Cite web|url=https://www.algemeiner.com/2016/03/28/ivanka-trump-gives-birth-to-third-jewish-baby/|title=Ivanka Trump Gives Birth to Third Jewish Baby|website=Algemeiner.com|language=en-US|access-date=2020-11-25}}</ref> er bandarísk kaupsýslukona og aðstoðarmaður föður síns [[Donald Trump|Donalds Trump]], [[Forseti Bandaríkjanna|bandaríkjaforseta]]<ref>{{Vefheimild|url=https://www.whitehouse.gov/sites/whitehouse.gov/files/docs/disclosures/07012017-report-final.pdf|titill=Report final|höfundur=|útgefandi=|mánuður=|ár=|mánuðurskoðað=|árskoðað=|safnár=}}</ref> frá [[2017]] til [[2021]]. Þá gegndi hún embætti stjórnanda Frumkvöðlastofnunar Bandaríkjanna, [[:en:Office_of_American_Innovation|The Office of Economic Initiatives and Entrepreneurship.]]<ref>{{Vefheimild|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDIR-2018-10-29/pdf/CDIR-2018-10-29-STATISTICALINFORMATION-13.pdf|titill="Congressional Directory for the 115th Congress (2017-2018), October 2018 - Executive Office"|höfundur=United states government publishing office|útgefandi=|mánuður=|ár=|mánuðurskoðað=|árskoðað=|safnár=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/trump-touts-daughter-ivanka-as-creating-millions-of-jobs-ivanka-slams-guaranteed-minimum/|title=Is it true that Ivanka Trump created "millions" of jobs?|website=www.cbsnews.com|language=en-US|access-date=2020-11-25}}</ref> Hún er næst elst barna Donalds Trump og fyrstu eiginkonu hans, [[Ivana Trump|Ivönu Trump]], kaupsýslukonu, fyrirsætu og rithöfundar. Hún er fyrsti gyðingurinn sem er hluti af fjölskyldu bandaríkjaforseta, en hún snerist til gyðingdóms þegar hún giftist eiginmanni sínum, [[Jared Kushner]].<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/opinion/2016/07/05/jews-american-politics-history-bernie-lieberman-joe-hadassah-orthodox-clinton-ivanka-mickve-touro-president-column/86429860/|title=A Jewish first whether it's Trump or Clinton: Column|last=Harris|first=David|website=USA TODAY|language=en-US|access-date=2020-11-25}}</ref> Hún gegndi stöðu aðstoðarstjórnanda í fjölskyldufyrirtækinu [[:en:The_Trump_Organization|Trump Organization]]. Hún var einnig dómari í raunveruleikaþætti föður síns [[:en:The_Apprentice_(U.S._TV_series)|The Apprentice]].<ref>{{cite web|url=http://www.trump.com/the-next-generation/ivanka-trump/|title=Ivanka M. Trump: Trump Organization Hotel Collection Real Estate Casinos Golf Clubs Restaurants Merchandise Corporation Company Publications|date=2016-10-24|website=web.archive.org|access-date=2020-11-25|archive-date=2016-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20161024233040/http://www.trump.com/the-next-generation/ivanka-trump/|url-status=unfit}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.thedailybeast.com/cheats/2017/01/09/report-jared-kushner-to-be-named-senior-adviser-to-trump|titill="Jared Kushner Named Senior Adviser to Trump"|höfundur=The Daily Beast|útgefandi=|mánuður=febrúar|ár=2020|mánuðurskoðað=|árskoðað=|safnár=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://politi.co/2EL6i0s|title=Ivanka Trump: 'I try to stay out of politics'|last=Nelson|first=Louis|website=POLITICO|language=en|access-date=2020-11-25}}</ref> Hún sagði upp starfi sínu hjá Trump Organization í mars 2017 til að taka við embætti innan [[:en:Presidency_of_Donald_Trump|ríkisstjórnar föður síns]] ásamt eiginmanni sínum. Ivanka var gagnrýnd vegna aðgengis að [[:en:Classified_information|trúnaðarupplýsingum]] á sama tíma og hún hafði frjálsari hendur en aðrir opinberir starfsmenn. Í kjölfarið bauðst hún sjálfviljug til að senda hinu opinbera „gögn sem krafist var af opinberum starfsmönnum samhliða því að gegna sömu siðareglum og aðrir.“<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/03/29/us/politics/ivanka-trump-federal-employee-white-house.html|title=Ivanka Trump, Shifting Plans, Will Become a Federal Employee (Published 2017)|last=Haberman|first=Maggie|date=2017-03-29|work=The New York Times|access-date=2020-11-25|last2=Abrams|first2=Rachel|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.politico.com/story/2017/03/elizabeth-warren-tom-carper-ethics-letter-ivanka-trump-236636|title=Warren, Carper petition Ethics Office for information on Ivanka Trump’s White House role|last=Sutton|first=Kelsey|website=POLITICO|language=en|access-date=2020-11-25}}</ref> Samhliða stöðu sinni í Hvíta húsinu starfaði hún einnig við eigið tískufyrirtæki, allt fram í júlí 2018. Sú ákvörðun var gagnrýnd vegna hagsmunaárekstra.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.washingtonpost.com/business/2018/07/24/ivanka-trump-shuts-down-her-namesake-clothing-brand/|titill="Ivanka Trump shuts down her namesake clothing brand"|höfundur=Bhattarai, Abha; Harwell, Drew|útgefandi=The Washington Post|mánuður=júlí|ár=2020|mánuðurskoðað=|árskoðað=|safnár=}}</ref> Hún var ætíð talin tilheyra innsta hring forsetans, líka áður en hún tók við opinberri stöðu.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/0/donald-trumps-inner-circle-key-figures-driving-presidents-policy/|title=Donald Trump's inner circle: Who are the key figures driving the president's policy agenda?|last=Staff|first=Our Foreign|date=2017-02-02|work=The Telegraph|access-date=2020-11-25|last2=Krol|first2=Charlotte|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> == Uppvöxtur == Ivanka er fædd á Manhattan í New York og er næst-elsta barn Tékknesk-amerísku fyrirsætunnar Ivönu Trump (áður Zelníčková)<ref>{{Cite web|url=https://www.cosmopolitan.com/politics/a56426/ivana-trump-donald-trump-first-wife/|title=6 Things You Need to Know About Donald Trump's First Wife, Ivana|last=Gupta|first=Prachi|date=2017-03-16|website=Cosmopolitan|language=en-US|access-date=2020-11-25}}</ref> og Donalds Trump, sem í júlí 2017 varð 45. forseti Bandaríkjanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.cosmopolitan.com/politics/news/a61670/who-is-ivanka-trump/|title=10 Things You Should Know About Ivanka Trump|last=Friedman|first=Megan|date=2017-08-29|website=Cosmopolitan|language=en-US|access-date=2020-11-25}}</ref> Hún hefur alltaf notað nafnið Ivanka, sem er [[Slavnesk tungumál|slavnesk]] útgáfa af nafninu Ivana<ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/usa/ivanka-trump-model-businesswoman-daughter-republican-nominee|title=Ivanka Trump: Model, Businesswoman, Daughter to Republican Nominee {{!}} Voice of America - English|website=www.voanews.com|language=en|access-date=2020-11-25|archive-date=2020-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021629/https://www.voanews.com/usa/ivanka-trump-model-businesswoman-daughter-republican-nominee|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/ivankatrump/status/19712318984159232|title=https://twitter.com/ivankatrump/status/19712318984159232|website=Twitter|language=en|access-date=2020-11-25}}</ref>. Foreldrar hennar skildu árið 1992 þegar hún var 10 ára gömul.<ref>{{Cite web|url=https://www.cosmopolitan.com/politics/news/a61670/who-is-ivanka-trump/|title=10 Things You Should Know About Ivanka Trump|last=Friedman|first=Megan|date=2017-08-29|website=Cosmopolitan|language=en-US|access-date=2020-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/us-news/2017/mar/16/ivana-trump-write-memoir-about-raising-us-presidents-donald-children|title=Ivana Trump to write memoir about raising US president's children|last=Press|first=Associated|date=2017-03-16|website=the Guardian|language=en|access-date=2020-11-25}}</ref> Hún á tvo bræður, [[Donald Jr.]] og [[Eric Trump|Eric]], auk hálfsysturinnar [[Tiffany Trump|Tiffany]] og hálfbróðurins [[Barron Trump|Barron]]. Hún gekk í [[:en:Chapin_School|Chapin stúlknaskólann á Manhattan]] til 15 ára aldurs, en þá skipti hún yfir í [[:en:Choate_Rosemary_Hall|Choate Rosemary Hall-einkaskólann]] í Wallingford í [[Connecticut]]. Hún segist hafa upplifað námsárin í Choate eins og fangavist, á meðan vinir hennar voru að skemmta sér í [[New York-borg|New York]].<ref>{{Cite web|url=https://www.marieclaire.com/career-money/jobs/ivanka-trump|title=Trump Power|last=Gurley|first=George|date=2007-01-29|website=Marie Claire|language=en-US|access-date=2020-11-25}}</ref> Eftir útskrift frá Choate árið 2000 <ref>{{Cite web|url=https://nymag.com/nymetro/news/people/features/10610/|title=Donald Trump's Children - The Real Apprentices - Nymag|website=New York Magazine|language=en-us|access-date=2020-11-25}}</ref>hóf hún nám við [[:en:Georgetown_University|Georgetown háskóla]] í tvö ár, áður en hún færði sig yfir í [[:en:Wharton_School_of_the_University_of_Pennsylvania|Wharton-viðskiptaskólann]] við háskólann í Pensyllvaníu. Hún útskrifaðist með  [[Baccalaureus Artium|bakkalárgráðu]] í [[hagfræði]] árið 2004.<ref>{{Cite web|url=https://highline.huffingtonpost.com/articles/en/is-ivanka-for-real/|title=What Really Drives Ivanka Trump?|last=Seligson|first=Hannah|website=The Huffington Post|access-date=2020-11-25}}</ref><ref name=":0">{{Vefheimild|url=https://web.archive.org/web/20121114234209/http://www.ivankatrump.com/about-ivanka|titill="About Ivanka"|höfundur=|útgefandi=Archived from The Original.|mánuður=nóvember|ár=2012|mánuðurskoðað=|árskoðað=|safnár=}}</ref> == Viðskiptaferill == Eftir útskrift frá Wharton starfaði Ivanka stuttlega hjá [[:en:Forest_City_Enterprises|Forest City Enterprises]] sem verkefnastjóri fasteignaviðskipta áður en hún gekk til liðs við Trump Organization árið 2005.<ref>{{Cite web|url=https://www.politico.com/magazine/story/2017/05/13/to-understand-ivanka-dont-read-her-new-book-read-her-old-one-215134|title=To Understand Ivanka, Don’t Read Her New Book. Read Her Old One.|last=Filipovic|first=Jill|website=POLITICO Magazine|language=en|access-date=2020-11-25}}</ref> Hún gegndi þar stöðu framkvæmdastjóra þróunarsviðs.<ref>{{Cite web|url=https://finance.yahoo.com/|title=Yahoo Finance - Stock Market Live, Quotes, Business & Finance News|website=finance.yahoo.com|language=en-US|access-date=2020-11-25}}</ref> Árið 2007 hóf hún samstarf með Dynamic Diamond Group, fyrirtæki demantabraskarans Moshe Lax, til að framleiða Ivanka Trump Fine Jewelry, skartgripalínu demanta og gullskartgripa sem seld var í samnefndri verslun á Manhattan.<ref name=":1">{{cite web|url=http://instoremag.com/indesign/if-i-owned/4002-if-i-owned-ivanka-trump.html|title=If I Owned: Ivanka Trump - INSTOREMAG.COM|date=2015-09-18|website=web.archive.org|access-date=2020-11-25|archive-date=2015-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150918083842/http://instoremag.com/indesign/if-i-owned/4002-if-i-owned-ivanka-trump.html|url-status=unfit}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=http://www.ivankatrump.com/about/|titill=About Ivanka Trump|höfundur=|útgefandi=|mánuður=|ár=|mánuðurskoðað=|árskoðað=|safnár=}}</ref> Í nóvember 2011 fluttist verslunin frá Madison Avenue til 109 Mercer Street, í stærra húsnæði í hinu vinsæla SoHo hverfi borgarinnar.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/anthonydemarco/2011/07/12/luxury-jewelry-brands-ivanka-trump-and-aaron-basha-relocate-n-y-boutiques/|title=Luxury Jewelry Brands Ivanka Trump and Aaron Basha Relocate N.Y. Boutiques|last=DeMarco|first=Anthony|website=Forbes|language=en|access-date=2020-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thecut.com/2011/11/inside-ivanka-trumps-new-boutique.html|title=Inside Ivanka Trump’s New Diamond-Packed Boutique|date=2011-11-29|website=The Cut|language=en-us|access-date=2020-11-25}}</ref> Í desember 2012 kusu konur 100 vogunarsjóða Ivönku Trump í í stjórnarnefnd.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Í október árið 2015 sögðu fjölmiðlar frá því að Ivanka Trump skartgripaverslunin á Mercer Street virtist lokuð og bættu við að allt liti út fyrir að húsnæðið stæði autt.<ref>{{Cite web|url=https://ny.racked.com/2015/10/2/9440019/ivanka-trump-soho-store-closed|title=Ivanka Trump's Soho Flagship Has Quietly Shuttered|last=Gurfein|first=Laura|date=2015-10-02|website=Racked NY|language=en|access-date=2020-11-25|archive-date=2020-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903231944/https://ny.racked.com/2015/10/2/9440019/ivanka-trump-soho-store-closed|url-status=dead}}</ref> Í október 2016 fengust skartgripir Ivönku aðeins til sölu í verslunarhúsnæði í Trump Tower á Manhattan, en vörurnar fengust einnig í verslunum Hudson’s Bay og í öðrum skartgripaverslunum um Bandaríkin og Kanada. Einnig voru vörur hennar til sölu í Barein, Kúveit, Katar, Sádi Arabíu og Arabísku furstadæmunum.<ref>{{cite web|url=http://www.ivankatrumpfinejewelry.com/international/|title=International — Ivanka Trump Collection|date=2016-10-22|website=web.archive.org|access-date=2020-11-25|archive-date=2016-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022031501/http://www.ivankatrumpfinejewelry.com/international/|url-status=unfit}}</ref> === Gagnrýni og pólítískir hagsmunaárekstrar === Ivanka Trump átti einnig fata- og aukahlutalínu sem sem seld var í vöruhúsum í Bandaríkjunum og Kanada, meðal annars Macy’s og Hudson’s Bay.<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2016/07/21/who-is-ivanka-trump-fashion-designer-trusted-adviser/87406736/|title=Who is Ivanka Trump? Fashion designer, trusted adviser|last=Collins|first=Eliza|website=USA TODAY|language=en-US|access-date=2020-11-25}}</ref> Ivanka var sökuð um hönnunarþjófnað<ref>{{cite web|url=http://gawker.com/5870437/ivanka-trump-accused-of-stealing-designs-from-actual-fashion-designer|title=Ivanka Trump Accused of Stealing Designs from Actual Fashion Designer|date=2016-06-06|website=web.archive.org|access-date=2020-11-25|archive-date=2016-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160606104831/http://gawker.com/5870437/ivanka-trump-accused-of-stealing-designs-from-actual-fashion-designer|url-status=unfit}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mashable.com/2016/03/21/ivanka-trump-aquazzura-shoe-copy/|title=Ivanka Trump accused of copying popular shoe design|last=Yi|first=David|website=Mashable|language=en|access-date=2020-11-25}}</ref> auk þess sem [[PETA]] og önnur dýraverndunarsamtök létu í sér heyra vegna notkunar hennar á kanínufeld<ref>{{Cite web|url=http://www.pubpolitica.com/2016/02/17/peta-tries-to-pull-the-rabbit-out-of-ivanka-trumps-hat/|title=PETA tries to pull the rabbit out of Ivanka Trump's hat {{!}}|date=2016-06-30|website=web.archive.org|access-date=2020-11-25|archive-date=2016-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630095805/http://www.pubpolitica.com/2016/02/17/peta-tries-to-pull-the-rabbit-out-of-ivanka-trumps-hat/|url-status=unfit}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2016/02/17/politics/ivanka-trump-peta-rabbit-fur/index.html|title=PETA tries to pull the rabbit out of Ivanka Trump's hat - CNNPolitics|last=CNN|first=Gregory Krieg|website=CNN|access-date=2020-11-25}}</ref>. Árið 2016 voru treflar úr línu Ivönku innkallaðir en flíkurnar uppfylltu ekki skilyrði Bandarísku neytendasamtakanna um eldhættu. <ref>{{Cite web|url=https://blogs.wsj.com/washwire/2016/04/06/safety-agency-recalls-ivanka-trump-brand-scarves-over-burn-risk/|title=Safety Agency Recalls Ivanka Trump-Brand Scarves Over ‘Burn Risk’|last=Tau|first=Byron|date=2016-04-06|website=WSJ|language=en-US|access-date=2020-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/US/ivanka-trump-scarves-recalled-burn-risk/story?id=38206629|title=Ivanka Trump Scarves Recalled Over 'Burn Risk'|last=News|first=A. B. C.|website=ABC News|language=en|access-date=2020-11-25}}</ref> Árið 2016 leiddi athugun í ljós að stærstur hluti af vörunum var framleiddur utan Bandaríkjanna.<ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/Politics/donald-trump-decries-outsourcing-family-brand-manufactured-abroad/story?id=37502012|title=Donald Trump Decries Outsourcing but Much of Family Brand Is Manufactured Abroad|last=News|first=A. B. C.|website=ABC News|language=en|access-date=2020-11-25}}</ref> Ivanka Trump skórnir hafa verið framleiddir af Chengdu Kameido skóverksmiðjunni í Sichuan og Hangzhou HS Fasion (innan G-III samsteypunnar) í Zhejiang.<ref>{{Cite web|url=https://politi.co/2zipJyN|title=As trade war rages, the shoe biz goes on for Ivanka Trump and her Chinese suppliers|last=Post|first=Kinling Lo {{!}} South China Morning|website=POLITICO|language=en|access-date=2020-11-25}}</ref> Í febrúar árið 2017, vegna dræmrar sölu og sniðgöngu viðskiptavina,<ref>{{Bókaheimild|titill=Ivanka first|útgefandi=Vanity Fair|ár=2018|bls=78|ISBN=}}</ref> hættu vöruhúsin Neimann Marcus og Nordstrom viðskiptum með vörur Ivönku Trump, og tilgreindu „lélega frammistöðu“ sem ástæðu ákvörðunarinnar.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/nordstrom-drops-ivanka-trump-line-citing-poor-performance-n716361|title=Nordstrom drops Ivanka Trump line, citing poor 'performance'|website=NBC News|language=en|access-date=2020-11-25}}</ref> Aðrar stórverslanir á borð við Marshall’s, TJ Maxx og Hudson’s Bay Company tóku vörurnar einnig úr hillum sínum.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/07/24/business/ivanka-trump-brand-clothing.html|title=Ivanka Trump Is Shutting Down Her Fashion Brand (Published 2018)|last=Abrams|first=Rachel|date=2018-07-24|work=The New York Times|access-date=2020-11-25|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Í febrúar 2017 hvatti ráðgjafi forsetans, Kellyanne Conway, áhorfendur Fox News sjónvarpsstöðvarinnar til að kaupa vörur Ivönku Trump, og sætti gagnrýni fyrir.<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2017/02/09/514317345/kellyanne-conway-tells-americans-to-buy-ivanka-trumps-products|title=Kellyanne Conway Tells Americans To Buy Ivanka Trump's Products|website=NPR.org|language=en|access-date=2020-11-25}}</ref> Í júní 2017 voru þrír starfsmenn samtakanna China Labor Watch, sem berjast gegn þrælkun, handteknir við rannsókn á Huajian International, sem framleiðir vörur fyrir ýmis amerísk fyrirtæki, þar á meðal tískulínu Ivönku Trump. Bandarísk stjórnvöld, undir stjórn Donalds Trump, fóru fram á að þeir yrðu leystir úr haldi.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/06/06/business/china-labor-activists-ivanka-trump-shoes.html|title=U.S. Presses China to Free Activists Scrutinizing Ivanka Trump Shoe Factory (Published 2017)|last=Bradsher|first=Keith|date=2017-06-06|work=The New York Times|access-date=2020-11-25|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=http://time.com/4808484/china-ivanka-trump-shoe-supplier|titill="China Defends Arrest of Men Investigating Ivanka Trump's Shoe Supplier"|höfundur=|útgefandi=|mánuður=|ár=|mánuðurskoðað=|árskoðað=|safnár=}}</ref> Í júlí 2018 tilkynnti Ivanka síðan að hún hyggðist loka fyrirtækinu og sinna stjórnmálaferli sínum í staðinn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/business/consumer/ivanka-trump-closing-down-her-fashion-business-citing-conflict-white-n894141|title=Ivanka Trump is closing down her fashion business|website=NBC News|language=en|access-date=2020-11-25}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-trump-ivanka-idUSKBN1KE2JN|title=Ivanka Trump closes fashion line to focus on helping her father|last=Staff|first=Reuters|date=2018-07-24|work=Reuters|access-date=2020-11-25|language=en}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.washingtonpost.com/business/2018/07/24/ivanka-trump-shuts-down-her-namesake-clothing-brand/|titill="Ivanka Trump shuts down her namesake clothing brand"|höfundur=Bhattarai, Abha; Harwell, Drew|útgefandi=The Washington Post|mánuður=júlí|ár=2018|mánuðurskoðað=|árskoðað=|safnár=}}</ref> ==Tilvísanir== <references responsive="" /> {{f|1981}} {{DEFAULTSORT:Trump, Ivanka}} [[Flokkur:Bandarískir athafnamenn]] [[Flokkur:Ráðgjafar Bandaríkjaforseta]] [[Flokkur:Repúblikanar]] [[Flokkur:Trump-ættin|Ivanka]] rvb7zw5qx4r2m2snxe900qlkvut4zz1 0 160494 1979854 1918472 2026-09-22T23:43:26Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979854 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|nafn=Charles Everett Koop|fæðingardagur=[[14. október]] [[1916]]|dauðadagur={{Dánardagur og aldur|2013|2|25|1916|10|14}}|mynd=C. Everett Koop, 1980s.jpg|þjóðerni=Bandarískur|stjórnmálaflokkur=Repúblíkani|starf=Þrettándi aðalskurðlæknir Bandaríkjanna}} '''Charles Everett Koop''' (14. október, 1916 – 25. febrúar, 2013)<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2013-02-25/c-everett-koop-surgeon-general-who-took-on-tobacco-dies-at-96|title=C. Everett Koop, Surgeon General Who Took on Tobacco, Dies at 96|date=2013-02-26|work=Bloomberg.com|access-date=2020-12-03|language=en}}</ref> var bandarískur barnaskurðlæknir og deildarstjóri. Hann var stjórnandi í Almenna heilbrigðiskerfinu (PHSCC) og starfaði sem þrettándi aðalskurðlæknir Bandaríkjanna í stjórnartíð Ronalds Reagans forseta frá 1982 til 1989. Koop var þekktur fyrir rannsóknir sínar á tóbaksfíkn, alnæmi og þungunarrofi og fyrir stuðning við réttindi fatlaðra barna.<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/|title=The Washington Post: Breaking News, World, US, DC News and Analysis|website=Washington Post|language=en|access-date=2020-12-03}}</ref> == Starfsferill == Frá 1946 til 1981 starfaði Koop sem skurðlæknir við Barnaspítala Fíladelfíu (CHOP). Koop stofnaði fyrstu barnagjörgæsludeild Bandaríkjanna þar árið 1956. Koop hannaði nýjar byltingakenndar aðferðir sem eru almennt notaðar í aðgerðum á ungbörnum í dag.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://profiles.nlm.nih.gov/spotlight/qq/feature/biographical|title=Biographical Overview|website=C. Everett Koop - Profiles in Science|language=en|access-date=2020-12-03|archive-date=2020-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209132419/https://profiles.nlm.nih.gov/spotlight/qq/feature/biographical|url-status=dead}}</ref> Koop var tilnefndur aðalskurðlæknir Bandaríkjanna af Reagan árið 1981. Tilnefning hans var staðfest af öldungadeild Bandaríkjaþings 16. nóvember 1981. Hann tók við embættinu 21. janúar 1982.<ref>{{Cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=IckdAAAAIBAJ&pg=2328,2875603&dq=c-everett-koop+surgeon-general+confirmation&hl=en|title=The Pittsburgh Press - Google News Archive Search|website=news.google.com|access-date=2020-12-03}}</ref> == Þungunarrof == Í kjölfar dómúrskurðsins Roe gegn Wade (1973) varð C. Everett Kropp áberandi maður í evangelísku hreyfingunni sem barðist gegn fjölgun þungunarrofa. Margir telja að starf hans sem skurðlæknir, þar sem hann bjargaði lífi fjölda ungbarna, hafi ýtt undir andstöðu hans gegn þungunarrofi.<ref>{{Cite web|url=https://www.newyorker.com/news/news-desk/postscript-c-everett-koop-1916-2013|title=Postscript: C. Everett Koop, 1916-2013|last=Specter|first=Michael|website=The New Yorker|language=en-us|access-date=2020-12-03}}</ref> Samkvæmt Læknastofnun Bandaríkjanna, sagði Koop einu sinni: {{Tilvitnun2|Áhyggjur mínar af þeim sem eru ófæddir truflar nætursvefn minn, en á daginn snúast áhyggjur mínar um þá sem eru nýfæddir. Hvernig get ég samþykkt tortímingu þeirra ófæddu eftir að hafa bjargað ófullburða nýbara og séð hamingjuna sem hann veitir fjölskyldu sinni?</sub><ref name=":2">{{Cite web|url=https://rewirenewsgroup.com/article/2013/02/28/c-everett-koop-the-surgeon-general-who-put-science-before-personal-ideology/|title=C. Everett Koop: The Surgeon General Who Put Science Before Personal Ideology|website=Rewire News Group|language=en|access-date=2020-12-03}}</ref>}} Koop óttaðist að ef þungunarrof væru leyfð undir flestum kringumstæðum þá myndi það skapa  siðferðilegan grundvöll fyrir líknarmorð á öryrkjum og öldruðum. Árið 1975 stofnuðu Koop og Harold O. J. Brown, evangelískur guðfræðingur, Aðgerðarráð kristinna manna sem voru fyrstu stóru evangelísku hagsmunasamtökin á Capitol Hill. Aðgerðarráð kristinna manna hjálpaði mörgum stjórnmálamönnum, sem voru gegn þungunarrofi, að ná kjöri. Árið 1976 skrifaði Koop bókina „The Right to Live, The Right to Die“ og ásamt guðfræðingnum Francis Shaeffer bjó hann til margmiðlunarherferðina, sem bar titilinn „Whatever Happened to the Human Race?“. Í margmiðlunarherferðinni voru notaðar fimm kvikmyndir ásamt fyrirlestri.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://blog.acton.org/archives/87862-how-evangelicals-became-gop-culture-war-soldiers.html|title=How Evangelicals Became GOP Culture War Soldiers|last=July 12|first=Anthony Bradley •|last2=2016|date=2016-07-12|website=Acton Institute PowerBlog|language=en-US|access-date=2020-12-03}}</ref> Kvikmyndir Francis Schaeffers og fyrirlestur Koops vöktu athygli margra evangelískra manna á stöðnun vestrænnar menningar og málefnum eins og þungunarrofi, efnishyggju, veraldarhyggju, kennslu í ríkisreknum skólum, ofríki, orkumálefnum og fleiru.<ref name=":3" /> === Kooper-skýrslan === Þegar Koop var tilnefndur aðalskurðlæknir árið 1981 voru margir frjálslyndir stjórnmálamenn og kvenréttindahópar á móti tilnefningunni. Það var vegna þess að þeir höfðu miklar áhyggjur af íhaldsömu skoðununum sem Koop hafði áður tjáð sig um, en þó sérstaklega varðandi þungunarrof. Það var bent á að þótt hann væri reyndur skurðlæknir þá hafði hann enga reynslu af opinberum heilbrigðismálum. Því grunaði menn að tilnefning hans væri pólitísk en ekki hæfnismiðuð.<ref name=":2" /> Koop taldi hins vegar að þungunarrof félli ekki undir umsjón aðalskurðlæknis. Honum fannst þungunarrof vera siðferðilegt mál sem væri aðeins hægt að leysa með siðferðilegri umræðu. Þetta ætti ekki að vera opinbert málefni ríkisins sem væri hægt að leysa með vísindalegum rannsóknum. Undir lok annars kjörtímabils Reagans fékk forsetinn Koop til að taka þátt í umræðunni um þungunarrof. Hann gerði það með því að skipa Koop að rannsaka og skrifa skýrslu um hugsanleg andlega skaðleg áhrif sem þungunarrof gæti haft á konur. Koop fól George Walter aðstoðarmanni sínum það verkefni að rannsaka málið. Walter fór yfir rannsóknir sem höfðu komið frá Miðstöð sjúkdómavarna (CDC), og hafði samráð við starfsmenn Alan Guttmacher stofnunarinnar. Walter skrifaði drög að skýrslu um niðurstöður sínar og sendi Koop. Eftir að Koop fór yfir skýrsluna komst hann að þeirri niðurstöðu að það væri ósannað að hægt væri að rekja augljós skaðleg áhrif á konur sem færu í þungunarrof. Niðurstaða skýrslunnar kom bæði íhaldsmönnum og frjálslyndum á óvart.<ref>{{Cite web|url=https://www.msnbc.com/msnbc/c-msna19220|title=C. Everett Koop, a conservative who told the truth|website=MSNBC.com|language=en|access-date=2020-12-03}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1989/01/11/us/koop-s-stand-on-abortion-s-effect-surprises-friends-and-foes-alike.html|title=Koop's Stand on Abortion's Effect Surprises Friends and Foes Alike (Published 1989)|last=Tolchin|first=Martin|date=1989-01-11|work=The New York Times|access-date=2020-12-03|last2=Times|first2=Special To the New York|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> == Alnæmi == Stærsta málið sem Koop þurfti að glíma við þegar hann starfaði sem aðalskurðlæknir var kynsjúkdómar sem farsótt. Alnæmi hafði ekki verið greint þegar Koop tók við embætti. Í byrjun farsóttarinnar tilkynnti CDC fimm greinda samkynhneigða karla í Los Angeles sem voru að deyja úr lungnabólgu. Þessi kynsjúkdómur veikti ónæmiskerfið hjá þeim sem smituðust. Það þýddi að þeir sem smituðust voru í meiri hættu við að deyja úr öðrum sjúkdómum sem hefðu annars ekki verið banvænir. Mánuði eftir að CDC tilkynnti greiningu á þessum fimm mönnum þá tilkynnti stofnunin um 26 sjúklinga sem voru HIV greindir, og voru að deyja úr sjaldgæfu húðkrabbameini. Á fjörutíu ára ferli sínum sem læknir hafði Koop aðeins séð tvö tilfelli af þessari tegund krabbameins. Hann vissi þar að leiðandi samstundis að þetta yrði alvarlegt lýðheilsuvandamál. Á næstu árum var HIV veiran greind bæði í Frakklandi og Bandaríkjunum. Án þess að hafa lækningu eða bóluefni stungu margir upp á að eina leiðin til þess að stöðva útbreiðsluna væri að setja alla smitaða í sóttkví. Koop var ósammála. Hann taldi að sóttkví væri óþörf frá faraldsfræðilegu sjónarmiði og væri brot á réttindum einstaklinga sem væru smitaðir. Hann taldi að besta leiðin til að koma í veg fyrir útbreiðsluna var að upplýsa almenning um hvernig veiran dreifði sér og taka mörg sýni. Reagan-stjórnin greip hins vegar ekki til aðgerða í nokkur ár. Koop skrifaði síðar að ríkisstjórnin hefði brugðist of seint við veirunni og hefði látið pólitíska andúð á samkynhneigðum koma í veg fyrir aðgerðir. === Alnæmi skýrslan === Koop gætti þess að alnæmisskýrslan væri ekki samin undir pólitískum þrýstingi. Hann skrifaði skýrsluna að mestu leyti sjálfur með fáu starfsfólki sér til aðstoðar. Þessi 36 blaðsíðna skýrsla útskýrði alnæmi á einföldu máli sem allir gátu skilið. Í henni kom fram hvernig veiran dreifði sér, hvernig hún dreifði sér ekki og hvernig hægt væri að koma í veg fyrir að smitast af henni. Skýrslan ráðlagði smokkanotkun og smokkfræðsluherferð. Það ætti að veita öllum nemendum í þriðja bekk og eldri kynfræðslu. Sumir íhaldsmenn voru ósáttir við skýrsluna því að í henni var mælt með kynfræðslu og vildu að Koop yrði sagt upp. Árið 1987 fór Koop til Hollywood þar sem hann hitti rithöfunda og framleiðendur sjónvarpsefnis til að fá þá til að semja þætti um HIV og alnæmi til að upplýsa almenning og vara við hættum af kynsjúkdómum. Koop hvatti einnig rithöfunda til að sýna samúð við sjúklinga sem höfðu alnæmi og gera fólk ekki hrætt við þá. Árið eftir, stytti Koop skýrslu sína og birti hana almenningi. Þessi útgáfa skýrslunnar hét „What Every American Needs to Know About AIDS“ og henni var dreift til 107 milljóna heimila í Bandaríkjunum. Það var stærsta póstsendingin í sögu Bandaríkjanna og var í fyrsta skiptið sem alríkisstjórnin reyndi að upplýsa almenning um kynlíf. Skýrsla Koop lagði grunninn að almennri kynfræðslu í Bandaríkjunum. Kynfræðsla stóð frammi fyrir niðurskurði á áttunda áratugnum en Koop kom í veg fyrir það.<ref name=":1" /> == Tópak == Koop hélt því fram í skýrslu sinni frá 1988 að nikótín væri ávanabindandi efni sem væri svipað og heróín eða kókaín. Skýrsla Koop kom mörgum á óvart, sérstaklega þeim sem bjuggust við að hann myndi viðhalda óbreyttu áliti sérfræðinga á tóbaki. Koop skoraði á Bandaríkin að vera reyklaus fyrir árið 2000. Undir forystu hans samþykkti bandaríska þingið árið 1984 lög um ný viðvörunarmerki á öllum sígarettupökkum. Þau merki eru óbreytt í dag. Koop gaf út átta skýrslur um afleiðingar af notkun tóbaks á heilsu manna, þar á meðal um heilsufarslegar afleiðingar óbeinna reykinga. Í embættistíð Koops lækkaði hlutfall reykinga í Bandaríkjunum verulega, úr 38% í 27%.<ref>{{Cite web|url=https://profiles.nlm.nih.gov/spotlight/nn|title=Reports of the Surgeon General|website=Profiles in Science|language=en|access-date=2020-12-03}}</ref> == Dauði og arfleifð == Koop dó 25. febrúar 2013, 96 ára gamall, á heimili sínu í Hanover, New Hampshire. Samkvæmt aðstoðarmanni hans hafði hann verið veikur í nokkra mánuði og hafði orðið fyrir nýrnabilun. Koop hafði mikil áhrif á lýðheilsu og menntun. Hann er vel þekktur fyrir afstöðu sína til þungunarrofs en áhriffamesta framlag hans til bandarískrar menningar var skýrsla hans um alnæmi sem lagði grunninn að kynfræðslu um öll Bandaríkin.<ref name=":0" /> == Tilvísanir == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Koop, C. Everett}} {{fd|1916|2013}} [[Flokkur:Bandarískir læknar]] 5fum1tgmx8vhwhmrexa24zae31b7b0s 0 160501 1979900 1875088 2026-09-23T10:04:23Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979900 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | nafn = Joe Arpaio | búseta = | mynd = Joe Arpaio (27482869280).jpg | myndastærð = | myndatexti1 = {{small|Joe Arpaio árið 2016.}} | titill= Sýslumaður Maricopa | stjórnartíð_start = [[1. janúar]] [[1993]] | stjórnartíð_end = [[1. janúar]] [[2017]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1932|6|14}} | fæðingarstaður = [[Springfield, Massachusetts|Springfield]], [[Massachusetts]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | stjórnmálaflokkur = [[Repúblikanaflokkurinn]] | maki = Ava Lam ​(g. 1958; d. 2021) | börn = 2 | undirskrift = Joe Arpaio signature.svg }} '''Joseph Michael Arpaio''' (fæddur 17. júní, 1932) er fyrrum lögreglumaður og stjórnmálamaður. Hann var [[sýslumaður]] í Maricopa-sýslu í [[Arizona]] í 24 ár, frá 1993 til 2017. Árið 2005 var Arpaio mjög djarfmæltur varðandi ólöglega inflytjenda og titlaði sjálfan sig sem „harðasta sýslumann Bandaríkjanna“.<ref name=azcentral20150911>{{Cite journal|url=http://www.azcentral.com/story/news/arizona/investigations/2015/09/11/sheriff-joe-arpaio-legacy/71888720/|title=Sheriff Joe Arpaio has always done it his way: Chapter 2; A lone wolf from the outset|first=Michael|last=Kiefer|journal=[[The Arizona Republic]]|date=September 11, 2015|access-date=September 14, 2015}}</ref><ref name="NYT_2002-05-16">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2002/05/16/us/another-plot-against-tough-sheriff-with-a-twist.html|title=Another Plot Against Tough Sheriff, With a Twist|work=[[The New York Times]]|author=Janofsky, Michael|date=May 16, 2002|access-date=July 14, 2010}}</ref> Árið 2010 komst hann í sviðsljósið fyrir að lofa stranga innflytjendalöggjöf Arizona áður en henni var hafnað af [[Hæstiréttur Bandaríkjanna|Hæstarétti Bandaríkjanna]].<ref>{{cite web|author=JONATHAN J. COOPER (AP) – August 15, 2010 |url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5hyEB-YKayBF5GLBBKfF7TBQyO0JgD9HKC34O0 |title=Tea party activists rally on Arizona-Mexico border|agency=Associated Press|date=August 15, 2010 |access-date=August 29, 2010}}</ref> Arpaio er einnig þekktur fyrir að hafa rannsakað fæðingarvottorð fyrrum Bandaríkjaforsetans [[Barack Obama]], sem hann hélt fram að væri falsað. Arpaio átti ekki erindi sem erfiði og fann engar sannanir um fölsun. Hann hélt þó áfram að fullyrða að það væri falsað.<ref>{{Cite news|url=http://www.azcentral.com/story/news/local/phoenix/2016/12/15/sheriff-joe-arpaio-5-year-investigation-proves-obama-birth-certificate-fake/95444730/|title=Sheriff Joe Arpaio, still a 'birther,' says 5-year investigation proves Obama birth certificate is 'fake'|work=azcentral|access-date=2017-08-28|language=en}}</ref> Arpaio hefur verið sakaður um margskonar ósæmilega hegðun í sínu starfi sem sýslumaður, þar á meðal að misnota vald sitt, fara illa með fjármagn, rannsaka ekki kynferðisglæpi, refsivert gáleysi, ólöglega framkvæmd innflytjendalaga og kosningasvindl. Alríkisdómsstóllinn skipaði eftirlitsmann til að fylgjast með Arpaio og skrifstofu hans vegna kvartana um rasisma og kynþáttamismunun. Dómsmálaráðuneytið komst að því að Arpaio sýndi mjög rasískt mynstur í sínu starfi og höfðaði mál gegn honum vegna þessa.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2017/aug/25/donald-trump-joe-arpaio-pardon-arizona-sheriff|title=Donald Trump pardons Joe Arpaio, former sheriff convicted in racial profiling case|last=Washington|first=Julia Carrie Wong Lauren Gambino in|date=August 26, 2017|work=The Guardian|access-date=August 26, 2017|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.yahoo.com/news/pardon-trump-arpaio-remains-law-133406132.html|title=With a pardon from Trump, Arpaio remains above the law|access-date=August 26, 2017|language=en-US}}</ref> Í gegnum árin var Arpaio aðalefnið í nokkrum ákærum vegna mannréttindabrota. Í máli sem dróst í áratug þar sem Arpaio var sakborningur, gaf alríkisdómstóll út lögbann á hann sem bannaði honum að framkvæma frekari innflytjendasmölun. Alríkisdómstóll komst að því í kjölfarið eftir að tilskipunin var gefin út að Arpaio og hans menn héldu samt áfram að halda einstaklingum til frekari rannsókna þrátt fyrir lítil sem enginn grunur væri til staðar um glæpur hafi verið framinn.<ref name="Cassidy">Megan Cassidy, [http://www.azcentral.com/story/news/local/phoenix/2017/07/31/maricopa-county-sheriff-joe-arpaio-found-guilty-criminal-contempt-court/486278001/ Former Maricopa County Sheriff Joe Arpaio found guilty of criminal contempt of court], ''The Arizona Republic'' (31. júlí 2017).</ref> Í júlí 2017 var Arpaio dæmdur fyrir vanvirðingu við réttinn, en var síðan náðaður af [[Donald Trump]], Bandaríkjaforseta, í ágúst sama ár.<ref>{{Cite web|url=http://www.phoenixnewtimes.com/news/sheriff-joe-arpaio-gets-pardon-from-donald-trump-9606956|last1=Moore|first1=Lindsay |first2=Joseph|last2=Flaherty|title=Sheriff Joe Arpaio gets pardon from Donald Trump|work=The Phoenix New Times|date=August 25, 2017|access-date=August 25, 2017}}</ref> Arpaio bauð sig aftur fram til embættis sýslumanns í Maricopa sýslu árið 2016, en fylgi hans hafði fallið mjög eftir að hann var dæmdur. Paul Penzone, [[Demókrataflokkurinn|demókrati]], hafði betur gegn Arpaio og breytti algjörlega um kúrs frá stjórnartíð Arpaio eftir að hann tók við. Arpaio reyndi einnig fyrir sér sem frambjóðandi til [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|öldungadeildar Bandaríkjaþings]] árið 2018, án árangurs. Ári síðar sendi hann frá sér yfirlýsingu um að hann myndi bjóða sig fram aftur til sýslumanns í Maricopa-sýslu árið 2020.<ref name="Johnson">{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/ex-sheriff-joe-arpaio-pardoned-trump-wants-his-old-job-n1046226|title=Ex-sheriff Joe Arpaio, pardoned by Trump, wants his old job back|last=Johnson|first=Alex|date=August 25, 2019|work=NBC News|access-date=26 August 2019}}</ref> Hann tapaði forkosningunum í ágúst 2020.<ref>{{cite web |title=Joe Arpaio loses sheriff's race in second failed comeback bid |url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/joe-arpaio-loses-sheriff-s-race-second-failed-comeback-bid-n1236210 |website=NBC News |access-date=August 7, 2020 |language=en}}</ref> ==Fyrstu árin== Arpaio fæddist í Springfield, [[Massachusetts]] þann 14. júní 1932. Foreldrar hans voru ítalskir, bæði frá Lacedonia, Italy. Móðir hans lést af barnsförum, hann var alinn upp af föður sínum. Faðir hans var kaupmaður.<ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/nation/la-na-arpaio-timeline-20170801-story.html|title=Timeline: The rise and fall of Arizona Sheriff Joe Arpaio|newspaper=Los Angeles Times|date=1 August 2017|author=Pearce, Matt}}</ref> Arpaio vann í búðinni hans til 18 ára aldurs, fór síðan í herinn frá 1950 til 1954 og var í sjúkradeildinni, einnig var hann sendur til Frakklands og starfaði sem herlögregluþjónn.<ref name="JoiningTheArmy">{{cite web |url=http://www.sheriffjoe.org/index.php?option=com_content&task=view&id=20&Itemid=30 |last=Arpaio |first=Joe |title=Joining the Army |work=Re-Elect Sheriff Joe Arpaio |publisher=Committee to Re-Elect Joe Arpaio |date=2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218232919/http://www.sheriffjoe.org/index.php?option=com_content&task=view&id=20&Itemid=30 |archive-date=December 18, 2008}}</ref> Eftir herskyldu fluttist hann til Washington, D.C. og gerðist þar lögreglumaður, þaðan flutti hann til Las Vegas, Nevada árið 1957. Hann starfaði sem lögreglumaður í sex mánuði þar til hann var skipaður njósnari fyrir Alríkisstofnun fíkniefna (FBN) sem síðar varð að „Drug Enforcement Administation“; DEA. Hann starfaði þar í 25 ár, var sendur til [[Argentína|Argentínu]], [[Tyrkland|Tyrklands]] og [[Mexíkó]].<ref>{{cite web|url=http://www.sheriffjoe.org/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=35 |title=Re-elect Sheriff Joe Arpaio 2012 |publisher=encyclopedia.com |access-date=July 14, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218232909/http://www.sheriffjoe.org/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=35 |archive-date=December 18, 2008 }}</ref> ==Arpaio sem sýslumaður== Arpaio var fyrst kostinn í starf sýslumanns árið 1992. Hann var endurkosinn árin 1996, 2000, 2004, 2008 og 2012.<ref>{{cite web |url=http://recorder.maricopa.gov/electionresults/archivedelectionresults.aspx |title=Maricopa County Election Results |publisher=maricopa.gov |access-date=2021-05-09 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510161928/https://recorder.maricopa.gov/electionresults/archivedelectionresults.aspx |url-status=dead }} <!-- Requires a search by each election --></ref> Alla tíð sem sýslumaður sóttist hann eftir umfjöllun í fjölmiðlum og kom fram í mörgum þáttum um allan heim. Hann hélt því fram að hann væri að meðaltali í 200 sjónvarpsþáttum á mánuði.<ref>{{cite news|title=When a Taste for Publicity Bites Back|author=Fernanda Santos|newspaper=[[The New York Times]]|date=August 1, 2012|url=https://www.nytimes.com/2012/08/02/us/an-arizona-sheriffs-fondness-for-publicity-may-bite-back.html?pagewanted=all }}</ref> === Aðbúnaður í fangelsum === Arpaio lét til sín taka í fangelsum Maricopa. Agaviðurlög tíð hans voru meðal annars þau að takmarka máltíðir við tvær á dag og færa þeim ansi lélegan mat. Hann bannaði föngum að fá dónablöð eftir að kvenkyns fangaverðir kvörtuðu yfir því að þeir væru að fróa sér fyrir framan þær. Banninu var mótmælt með vísun í fyrstu stjórnarskrárbreytinguna, en var síðar samþykkt.<ref>{{cite news| url=http://www.cnn.com/2003/US/Southwest/10/29/chain.gang.reut/ | work=CNN | title=Sheriff runs female chain gang | date=October 29, 2003 | access-date=May 6, 2010}}</ref> Alríkisdómarinn Neil V. Wake sakaði Maricopa-sýslu um að hafa brotið á rétti fanga til læknisaðstoðar og annarrar heilbrigðisaðstoðar, bæði 2008 og 2010.<ref name="azcentral.com">{{cite news|last=Hensley|first=JJ|title=Judge: County failed to improve jails' medical, mental-health conditions|url=http://www.azcentral.com/news/articles/2010/04/08/20100408maricopa-county-jail-conditions.html|date=April 8, 2010|access-date=May 17, 2010}}</ref> Árið 1993 bjó Arpaio til tjaldbúðir (Tent City), sem hann lýsti sem fangabúðum og áttu aðeins að vera tímabundin lausn.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=D7reZOp2Qco|title=Sheriff Joe Arpaio Brags His Tent City Jail Is A Concentration Camp|last=Attwood|first=Shaun|date=7 December 2010|website=Youtube|access-date=30 August 2019}}</ref> Í júlí 2011 náði hitastig alveg upp í 48°C, Arpaio mældi hitastigið inn í tjöldum fanganna sem gat náð 63°C. Fangar kvörtuðu yfir því að vifturnar þeirra virkuðu ekki og að skórnir þeirra bráðnuðu í hitanum.<ref>{{cite web|last=Scott |first=Eugene |url=http://www.azcentral.com/arizonarepublic/local/articles/2011/07/03/20110703tent-city-temperatures-rise-145.html |title=Temperatures rise to 145 inside Tent City |publisher=Azcentral.com |date=July 3, 2011 |access-date=September 29, 2011}}</ref> Þegar fangar kvörtuðu sagði hann, „Það eru 49°C í Írak og hermennirnir okkar búa í tjöldum og ekki eru þeir sekir um glæpi, svo haldið kjafti.“<ref>{{cite web|url=http://www.signonsandiego.com/news/nation/20030725-2230-phoenixheat.html |title=Phoenix is sizzling through what could be the hottest July on record |author=Ananda Shorey |date=July 25, 2003 |publisher=signonsandiego.com |access-date=October 20, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071009182800/http://www.signonsandiego.com/news/nation/20030725-2230-phoenixheat.html |archive-date=October 9, 2007 }}</ref> Árið 1997 sagði [[Amnesty International]] að tjaldbúðir Arpaio væru ekki mannúðlegar eða hentugar sem fangelsi. Tjaldbúðirnar voru gagnrýndar af mörgum hópum sem sögðu þau brot á mannréttindum. Þegar Paul Penzone var kosinn sýslumaður 2016 lokaði hann tjaldbúðunum.<ref>{{cite news|last1=Kennedy|first1=Merritt|title=Joe Arpaio's Infamous Tent City Jail In Maricopa County Will Shut Down|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2017/04/05/522707158/joe-arpaios-infamous-tent-city-jail-in-maricopa-county-will-shut-down|access-date=April 5, 2017|work=The Two-Way Breaking News From NPR|agency=National Public Radio|date=April 5, 2017}}</ref> Árið 1995 tók Arpaio aftur upp keðjugengi (chain gangs) þar sem kvenkyns fangar unnu sjö tíma á dag, sex daga vikunnar. Einnig setti hann í gang keðjugengi fyrir unga fanga til að sækja framhaldskólamenntun.<ref>{{Cite journal|url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0403/11/lt.01.html |title=CNN reporter Eric Phillips interviews Sheriff Arpaio and a juvenile offender|date=March 11, 2004|publisher=CNN|access-date=October 20, 2007}} (CNN Live Today transcript)</ref> Hann skipaði föngum að klæðast bleikum nærfötum til að koma í veg fyrir að þeir myndu stela þeim þegar þeim yrði sleppt. Arpaio hélt því fram að þessi ráðstöfun hefði sparað sýslunni 70.000 dollar fyrsta árið eftir að reglan var sett. Hann byrjaði svo að selja bleikar boxer nærbuxur með lógói stöðvarinnar og “Go Joe” til fjáröflunar. Þrátt fyrir áskanir um misnotkun á fjármunum sem tengdust sölunni, neitaði hann að sýna alvöru gögn til að sanna sakleysi sitt.<ref>{{cite web|url=http://www.mcso.org/JailInformation/CustodySupport/Default.aspx?t=LaundryServices |title=Custody Operations: Laundry Services |publisher=Maricopa County Sheriff's Office |access-date=May 8, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518065318/http://www.mcso.org/JailInformation/CustodySupport/Default.aspx?t=LaundryServices |archive-date=May 18, 2015 }}</ref> Arpaio var umdeildur sýslumaður, gjörðir hans voru gagnrýndar af embættum ríkisins, s.s. dómsmálaráðuneytinu og héraðsdómi, mannréttindasamtökum á borð við Amnesty International, kirkjuþinginu og Bandarísku gyðinganefndinni. Ritstjórn [[The New York Times]] skrifuðu um hann sem „versta lögreglusjóra Bandaríkjanna“. Hann var oft ásakaður um kynþáttafordóma og það var oft höfðað mál gegn honum vegna þess.<ref name="AIill">{{cite journal |url=http://web.amnesty.org/library/Index/ENGAMR510511997?open&of=ENG-2AM |archive-url=https://web.archive.org/web/20030909151038/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGAMR510511997?open&of=ENG-2AM |archive-date=September 9, 2003 |date=August 1, 1997 |title=Ill-treatment of inmates in Maricopa County jails, Arizona |publisher=Amnesty International }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.jewishaz.com/issues/story.mv?080425+statement |date=July 24, 2009 |title=Valley rabbis' statement on Sheriff Joe Arpaio |newspaper=Jewish News of Greater Phoenix |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029144216/http://www.jewishaz.com/issues/story.mv?080425%2Bstatement |archive-date=October 29, 2010 |df=mdy }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.azcentral.com/arizonarepublic/news/articles/0413gordonarpaio0413.html |archive-url=https://archive.today/20120718234826/http://www.azcentral.com/arizonarepublic/news/articles/0413gordonarpaio0413.html |url-status=dead |archive-date=July 18, 2012 |date=April 13, 2008 |title=Phoenix Mayor Gordon calls for FBI investigation of Arpaio |newspaper=The Arizona Republic}}</ref> ===Rannsóknir á kynferðisglæpum=== Á árunum 2004 - 2007 voru allavega 400 kynferðisglæpamálum sópað undir teppi á stöðinni hjá Arpaio. Sum mál voru aðeins rannsökuð en flest voru ekkert rannsökuð. Arpaio fylgdi ekki eftir 32 tilkynningum varðandi barnaníðinga, þrátt fyrir að þeir grunuðu væru þekktir barnaníðingar. Flest fórnarlömbin voru börn ólöglegra innflytjenda.<ref>{{cite news |last=Billeaud |first=Jacques |url=http://www.boston.com/news/nation/articles/2011/12/04/critics_tough_sheriff_botched_sex_crime_cases/?page=full |title=Critics: 'Tough' sheriff botched sex-crime cases |publisher=[[Boston.com]] |date=December 4, 2011 |access-date=March 3, 2013 |archive-date=ágúst 14, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120814043236/http://www.boston.com/news/nation/articles/2011/12/04/critics_tough_sheriff_botched_sex_crime_cases/?page=full |url-status=dead}}</ref> Í umdeildu máli var stöðin hans ákærð fyrir að hunsa mál 13 ára fatlaðrar stelpu sem var nauðgað af frænda sínum. Sýni voru tekin en ekki unnið nógu vel úr þeim. Málinu var lokað þar til fjórum árum síðar, þá var tekið sýni úr gerandanum, hann fundinn sekur og dæmdur í 24 ára fangelsi.<ref>{{cite web |last=Lemons |first=Stephen |url=http://www.phoenixnewtimes.com/blogs/joe-arpaios-deputy-told-to-work-fraud-cases-instead-of-child-rape-crime-6500460 |title=Joe Arpaio's Deputy Told to Work Fraud Cases Instead of Child Rape Crime |website=Phoenix New Times |date=August 20, 2012 |access-date=March 3, 2013 |archive-date=janúar 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117031037/http://www.phoenixnewtimes.com/blogs/joe-arpaios-deputy-told-to-work-fraud-cases-instead-of-child-rape-crime-6500460 |url-status=dead }}</ref> ===Hópmálssókn fyrir alríkisdómstól=== Í september 2012 þurfti Arpaio að taka til varna fyrir alríkisdómstól vegna hópmálsóknar gegn honum og ákæru dómsmálaráðuneytisins þar sem sakargiftirnar voru kynþáttamismunun. Arpaio neitaði ávallt að hann væri með kynþáttafordóma, þrátt fyrir að stöðin hefðu enga stefnu eða aðferðir sem tryggðu að kynþáttafordómar ættu sér ekki stað.<ref>{{cite web|last=Hensley |first=JJ |url=http://www.azcentral.com/arizonarepublic/local/articles/2012/08/01/20120801arizona-arpaio-racial-profiling-trial-traffic-stop-focus-testimony.html |title=Racial-profiling trial: Former MCSO deputy testifies |newspaper=The Arizona Republic |date=August 1, 2012 |access-date=March 3, 2013}}</ref> Árið 2007 höfðaði Manuel De Jesus Ortega, mexíkóskur ferðamaður, mál gegn Arpaio. Ortega var farþegi í bíl sem var stoppaður af lögreglunni í Cave Creek í Maricopa-sýslu. Ortega kærði Arpaio og stöðina fyrir að hafa verið haldið án lagalegra ástæðna í 9 klukkustundir og vildi meina að það hafi einugis verið vegna kynþáttar hans. Kæran varð stærri þegar fleri einstaklingar komu saman og vildu einnig kæra Arpaio fyrir kynþáttafordóma. Arpaio og stöðin voru kærð fyrir ólöglega verkferla við handtökur á bílstjórum og farþegum af rómönskum uppruna og héldu mönnum of lengi án úrskurðar.<ref>{{cite web|url=https://www.aclu.org/immigrants-rights-racial-justice/ortega-melendres-et-al-v-arpaio-et-al |title=Ortega Melendres, et al. v. Arpaio, et al. |publisher=American Civil Liberties Union |date=September 25, 2012 |access-date=March 3, 2013}}</ref> Þessu máli var úthlutað dómaranum Mary Murguia, hún sagði síðar af sér og málinu var úthlutað dómaranum Murray Snow. Arpaio sagðist aldrei hafa lesið málið eða ástæðuna fyrir kærunni, hann var ókunnugur smáatriðunum og hafði aldrei lesið [[Stjórnarskrá Bandaríkjanna|stjórnarskrá]] Bandaríkjanna eða leiðbeiningar frá dómsmálaráðuneytinu varðandi notkun á kynþáttahugtakinu í málum.<ref name="Deposition">{{cite web |last=Lemons |first=Stephen |url=http://blogs.phoenixnewtimes.com/bastard/2009/12/joe_arpaio_clueless_or_cagey_s.php |title=Joe Arpaio, Clueless or Cunning? Sheriff Does His Sgt. Schultz Impersonation During Seven Hour Depo in Racial Profiling Lawsuit |newspaper=Phoenix New Times |date=December 30, 2009 |access-date=March 3, 2013 |archive-date=maí 3, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503152905/http://blogs.phoenixnewtimes.com/bastard/2009/12/joe_arpaio_clueless_or_cagey_s.php |url-status=dead }}</ref> ===Fæðingarvottorð Baracks Obama=== Á tveimur blaðamannafundum sem haldnir voru í mars 2012 fullyrti Arpaio að fæðingarvottorð Baracks Obama væri falsað. Fæðingarvottorðið var birt af [[Hvíta húsið|Hvíta húsinu]] árinu áður.<ref>{{cite news|title=Sheriff Arpaio says Obama's birth certificate is forged|url=http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=7400631n|publisher=CBS News|access-date=2021-05-09|archive-date=2013-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520161545/http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=7400631n|url-status=dead}}</ref> Sérstakur aðstoðarmaður dómsmálaráðherra, Joshua A. Wisch, sendi frá sér yfirlýsingu um að Obama hafði fæðst á Hawaii og að fæðingavottorð hans væri gilt. Hann sakaði Arpaio um rangar fullyrðingar, ósannar og mistúlkun á lögum Hawaii.<ref>{{cite web|url=http://www.politico.com/news/stories/0712/78645.html |title=Joe Arpaio: Obama birth certificate a fraud |agency=Associated Press |work=Politico |access-date=July 17, 2015}}</ref> [[Ríkisstjóri (Bandaríkin)|Ríkisstjóri]] Arizona-sýslu, [[Jan Brewer]], fullyrti einnig að ríkisborgararéttur móður Obama dygði Obama til bandarísks ríkisborgararéttar óháð fæðingarstað.<ref>{{cite news |url=http://latino.foxnews.com/latino/news/2012/05/23/arizona-officially-accepts-obama-birth-record/ |title=Arizona Officially Accepts Obama's Birth Record |publisher=Fox News Latino |date=May 23, 2012 |access-date=maí 9, 2021 |archive-date=júlí 2, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120702095746/http://latino.foxnews.com/latino/news/2012/05/23/arizona-officially-accepts-obama-birth-record/ |url-status=dead }}</ref> 2007 sagði Arpaio að það væri honum heiður að deildin hans hafi verið líkt við [[Ku Klux Klan]], samtök hvítra kynþáttahatara en tók það til baka þegar hann var í vitnastúkunni árið 2012 í réttarhöldum.<ref name="KlanArpaio">{{Cite web|url=http://www.pressherald.com/2012/07/24/ariz-sheriff-back-tracks-on-kkk-support/|title=Ariz. sheriff backtracks on praise for KKK|agency=Associated Press|date= July 24, 2012}}</ref> ===Arpaio sakfelldur=== Þann 31. júlí  2017 var Arpaio fundinn sekur fyrir að vanvirðingu Bandaríska dómstóla. Susan Bolt, héraðsdómari sagði að Arpaio hafi viljandi brotið fyrirskipanir dómsstóla eftir að hafa brugðist því að tryggja það að fólki skuli ekki vera haldið of lengi án úrskurðar. Arpaio átti að vera dæmdur fyrir brot sín í október 2017.<ref name="Cassidy"/> ===Náðaður af Donald Trump=== Þann 25. ágúst 2017 var Arpaio náðaður af [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseta, en sú ákvörðun var mjög umdeild.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2017/aug/25/donald-trump-joe-arpaio-pardon-arizona-sheriff|title=Donald Trump pardons Joe Arpaio, former sheriff convicted in racial profiling case|last=Washington|first=Julia Carrie Wong Lauren Gambino in|date=August 26, 2017|work=The Guardian|access-date=August 26, 2017|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Trump tilkynnti ákvörðun sína á [[X (samfélagsmiðill)|Twitter]] þar sem hann sagði að Arpaio væri bandarískur föðurlandsvinur sem sæi til þess að Arizona-sýsla væri örugg. Arpaio þakkaði Trump fyrir í tístum ásamt að þakka stuðningsmönnum sínum.<ref>{{cite tweet|number = 901263061511794688|first = Donald J.|last = Trump|author-link = Donald Trump|user = realDonaldTrump|title = I am pleased to inform you that I have just granted a full Pardon to 85 year old American patriot Sheriff Joe Arpaio. He kept Arizona safe!|date = August 25, 2017|access-date = August 27, 2017|url-status = live|archive-date = August 26, 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170826213312/https://twitter.com/realdonaldtrump/status/901263061511794688}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Arpaio, Joe}} {{f|1932}} [[Flokkur:Bandarískir lögreglumenn]] [[Flokkur:Repúblikanar]] 3zokztwqo8891vdhjxzi6k1ctps1ew8 0 161095 1979866 1945792 2026-09-23T02:20:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979866 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Fotbal Club Steaua București | Mynd = | Gælunafn = Roș-Albaștrii (''Þeir rauð-bláu'') | Stytt nafn = FCSB | Stofnað = 7.júní sem ''1947 ASA București'' | Leikvöllur = [[Arena Națională]]([[Búkarest]]) | Stærð = 55.634 | Stjórnarformaður = Gigi Becali | Knattspyrnustjóri = Anton Petrea | Deild = [[Liga I]] | Tímabil = 2024-25 | Staðsetning = 6. sæti | pattern_la1 = _dbucuresti2021h | pattern_b1 = _dbucuresti2021h | pattern_ra1 = _dbucuresti2021h | pattern_sh1 = _dbucuresti2021h | pattern_so1 = _whitetop | leftarm1 = FF0000 | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FF0000 | kit_alt2 = | pattern_la2 = _dbucuresti2021a | pattern_b2 = _dbucuresti2021a | pattern_ra2 = _dbucuresti2021a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = 00CC30 | body2 = 00CC30 | rightarm2 = 00CC30 | shorts2 = 00CC30 | socks2 = 00CC30 | kit_alt3 = | pattern_la3 = | pattern_b3 = | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = | socks3 = }} '''Fotbal Club Dinamo Bucureșt''' er [[Rúmenía|Rúmenskt]] [[Knattspyrna|Knattspyrnufélag]] frá [[Búkarest]] . Félagið var stofnað á 1948. Það er næst sigursælasta félag [[Rúmenía|Rúmeníu]] á eftir [[FCSB|Steaua Búkarest]]. Þeir spiluðu við [[KR]] árið 1997 í [[Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu|Evrópukeppni félagsliða ]] og töpuðu þeirri viðureign. * '''Rúmenska Úrvalsdeildin: (18)''' 1955, 1962, 1963, 1964, 1965, 1971, 1973, 1975, 1977, 1982, 1983, 1984, 1990, 1992, 2000, 2002, 2004, 2007 * '''Rúmenska Bikarkeppnin: (12)''' 1959, 1964, 1968, 1982, 1984, 1986, 1990, 2000, 2001, 2003, 2004, 2005 * '''Rúmeski Deildarbikarinn: (1)''' 2004/05 == þekktir leikmenn/fyrverandi leikmenn == * [[Dudu Georgescu]] * [[Mircea Lucescu]] * [[Dorin Mateuț]] * [[Rodion Cămătaru]] * [[Ioan Andone]] * [[Mircea Rednic]] * [[Bogdan Stelea]] * [[Ioan Sabău]] * [[Florin Răducioiu]] * [[Cătălin Munteanu]] * [[Dorinel Munteanu]] * [[Viorel Moldovan]] * [[Marius Niculae]] * [[Florentin Petre]] * [[Cosmin Contra]] * [[Adrian Mutu]] == Tenglar == * [https://www.fcdinamo.ro/ Heimasíða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210103005903/https://www.fcdinamo.ro/ |date=2021-01-03 }} == Heimildir == *https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=205943 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109123934/https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=205943 |date=2021-01-09 }} *https://www.uefa.com/memberassociations/teams/50098--dinamo-bucuresti/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115130455/https://www.uefa.com/memberassociations/teams/50098--dinamo-bucuresti/ |date=2021-01-15 }} [[Flokkur:Rúmensk knattspyrnufélög]] pnf33d9m7s8q4f7kuuu4yux60a45j24 0 162407 1979920 1963140 2026-09-23T11:40:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979920 wikitext text/x-wiki {{Hreingera}} [[Knattspyrna]] er vinsælasta íþróttagreinin á [[Ísland]]i.<ref name="visir1"/><ref>{{cite news|author=Marcus Christenson |url=https://www.theguardian.com/football/2013/nov/11/lars-lagerback-iceland-world-cup-qualifier |title=How Lars Lagerback took Iceland to the brink of the World Cup finals |work=The Guardian |date=11 November 2013 |access-date=15 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/08/01/sports/soccer/iceland-makes-its-mark-on-european-soccer.html?_r=1&ref=soccer |title=Iceland Makes Its Mark on European Soccer |author=Jack Bell |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=15 November 2013 |date=31 July 2012}}</ref> Hún er stunduð af fólki af ýmsum aldri og kynjum, ýmist óformlega s.s. á sparkvöllum við barnaskóla og af vinahópum í íþróttasölum eða með formlegum hætti innan fjölmargra aðildarfélaga [[Knattspyrnusamband Íslands|Knattspyrnusambands Íslands]], KSÍ. Skráðir iðkendur á vegum aðildarfélaganna eru yfir 20 þúsund talsins.<ref name="visir1">{{cite web|url=http://www.visir.is/er-fotbolti-fyrir-alla-/article/2012712069981 |title=Vísir - Er fótbolti fyrir alla? |publisher=Visir.is |access-date=15 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.uefa.com/news/newsid=116392.html |title=Iceland stars set up academy – |publisher=Uefa.com |date=7 October 2003 |access-date=15 November 2013 |archive-date=3 desember 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004254/http://www.uefa.com/news/newsid=116392.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://sport.stv.tv/football/international/301436-scotland-should-look-to-iceland-to-arrest-talent-freeze/ |title=Scotland should look to Iceland as inspiration to arrest talent freeze |work=STV Sport |date=23 March 2012 |access-date=15 November 2013 |archive-date=3 desember 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000533/http://sport.stv.tv/football/international/301436-scotland-should-look-to-iceland-to-arrest-talent-freeze/ |url-status=dead }}</ref> KSÍ heldur úti keppnum í nokkrum aldurshópum, en einnig eru ýmis mót haldin á vegum héraðssambanda. Íslandsmót karla var sett á laggirnar árið 1912 en keppt hefur verið um Íslandsmeistaratitil kvenna frá 1972. Jafnframt ber KSÍ ábyrgð á landsliðum Íslands í erlendum keppnum. Sjö sinnum hafa landslið Íslands í meistaraflokki komist í lokakeppni stórmóts - [[Íslenska kvennalandsliðið í knattspyrnu|kvennalandsliðið]] fimm sinnum (á EM UEFA kvenna [[Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2009|2009]], [[Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2013|2013]], [[Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2017|2017,]] [[Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] og [[Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2025|2025]]) og [[Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu|karlalandsliðið]] tvisvar sinnum ([[Evrópukeppnin í knattspyrnu 2016]] og [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|Heimsmeistaramótið í knattspyrnu árið 2018]]). Á EM 2013 tókst kvennaliðinu að komast áfram úr riðlakeppninni og karlaliðið lék það afrek eftir árið 2016. Allmargir íslenskir knattspyrnumenn hafa reynt fyrir sér sem atvinnumenn í öðrum löndum. Kunnastur þeirra er almennt talinn [[Eiður Smári Guðjohnsen|Eiður Guðjohnsen]].<ref>{{cite news|author=World Cup |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup/10444971/Eidur-Gudjohnsen-ready-to-take-final-step-to-World-Cup-with-Iceland.html |title=Eidur Gudjohnsen ready to take final step to World Cup with Iceland |work=The Daily Telegraph |date= 13 November 2013|access-date=6 January 2014 |location=London}}</ref><ref>{{cite web|last=Nunns |first=Hector |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24931524 |title=World Cup play-offs: How Iceland can set World Cup record |work=BBC Sport|date=1 January 1970 |access-date=15 November 2013}}</ref><ref>{{cite web|author=Jacob Steinberg |url=https://www.theguardian.com/football/2013/nov/14/eidur-gudjohnsen-iceland-croatia-world-cup |title=Iceland's Eidur Gudjohnsen aims for a fairytale finish by beating Croatia |work=The Guardian |access-date=15 November 2013}}</ref> Hann hefur unnið tvo [[Enska úrvalsdeildin|úrvalsdeildarmeistaratitla]] fyrir [[Chelsea F.C.|Chelsea]] sem og [[La Liga|spænska meistaratitilinn]], [[Copa del Rey|Konungsbikarinn]] og [[Meistaradeild Evrópu|UEFA-meistaratitilinn]] með [[FC Barcelona|Barcelona]].<ref>{{cite news|author=Jack Pitt-Brooke |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/international/eidur-gudjohnsen-lifts-iceland-golden-boys-to-the-brink-of-world-cup-playoffs-8879928.html |title=Eidur Gudjohnsen lifts Iceland 'golden boys' to the brink of World Cup play-offs |work=The Independent |date=14 October 2013 |access-date=15 November 2013 |location=London}}</ref> == Uppruni fótboltans á Íslandi== Útilokað er að ákvarða upphaf fótboltaíþróttarinnar á Íslandi með fullri vissu. Undir lok nítjándu aldar tók áhugi landsmanna á ýmsum íþróttum að glæðast. Tengdist það bæði skipulagðri íþróttakennslu í skólakerfinu, s.s. í [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] og [[Flensborgarskóli|Flensborg]] en einnig var um að ræða áhrif frá erlendum skipshöfnum og útlendingum sem búsettir voru í landinu. Boltar fengust í verslunum og eru ýmsar heimildir um hvers kyns knattleiki víða um land, þótt margt sé á huldu um reglurnar í þeim leikjum. Engum eiginlegum fótboltavöllum var til að dreifa og fóru þessir leikir því fram við frumstæðar aðstæður, s.s. á þýfðum túnum og grýttum melum. Hefð er fyrir að telja James B. Ferguson, [[Skotland|skoskan]] prentara sem starfaði í Reykjavík um 1895, föður fótboltaíþróttarinnar á Íslandi. Hann skipulagði æfingar í [[fimleikar|fimleikum]] og fótbolta. Sumir úr hópi lærisveina hans stofnuðu árið 1899 ''Fótboltafélag Reykjavíkur'' sem enn starfar. Nafni þess var síðar breytt í [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]], skammstafað KR, eftir að málverndarsinninn [[Bjarni frá Vogi]] lagði til orðið ''knattspyrna'' í staðinn fyrir ''fótbolti'', sem talið var enskuskotið heiti. KR var eina raunverulega fótboltaliðið í Reykjavík næstu árin, en á árunum 1908-11 bættust [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]], [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] og [[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] í hópinn. Þau voru þó öll stofnuð af smástrákum eða unglingum og höfðu því lítil áhrif í fyrstu. Nokkrir af gömlu fimleikapiltunum úr flokki Ferguson komu árið 1907 að stofnun [[Íþróttafélag Reykjavíkur|Íþróttafélags Reykjavíkur]]. Félagið tók fótbolta ekki upp á dagskrá sína fyrr en mörgum áratugum síðar, en eitt fyrsta verk þess var þó að láta þýða og gefa út knattspyrnureglur, sem var mikilvæg forsenda þess að koma iðkun íþróttarinnar í fastar skorður. Annarri stórri hindrun var rutt úr vegi með vígslu [[Íþróttavöllurinn á Melunum|Íþróttavallarins á Melunum]] árið 1911, sem var fyrsti eiginlegi knattspyrnuvöllur landsins. == Íslandsmótið í knattspyrnu == Tilkoma íþróttavallarins gjörbylti aðstöðu fótboltamanna. Á vígsludaginn léku Fram og KR opinberan kappleik. Góður árangur Framara í þessum fyrstu formlegu leikjum sínum urðu til þess að félagið stofnsetti [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótið í knattspyrnu]]. Það var fyrst haldið sumarið 1912 með þátttöku þriggja liða og lauk með sigri KR. Fram til 1929 voru keppnisliðin ýmist þrjú eða fjögur talsins og léku einfalda umferð. Reykjavíkurfélögin einokuðu mótið og voru Framarar og KR-ingar sigursælastir í fyrstu. Á þessu gelgjuskeiði íslensks fótbolta var [[Friðþjófur Thorsteinsson]] einn mesti markaskorarinn, en hann varð fyrsti leikmaðurinn til að reyna fyrir sér erlendis, lék bæði í [[Skotland|Skotlandi]] og [[Kanada]]. Bróðir hans, [[Samúel Thorsteinsson]], varð fyrsti íslenski landsliðsmaðurinn þegar hann lék nokkra leiki með [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|danska landsliðinu]] og var m.a. í landsliðshópi þeirra á [[Sumarólympíuleikarnir 1920|Ólympíuleikunum 1920]]. Samúel var líka í kappliði Danmerkurmeistaranna [[Akademisk Boldklub]] sem varð fyrsta erlenda liðið til að heimsækja Ísland. == Erlend áhrif == Nokkur erlend félög heimsóttu Ísland á þriðja og fjórða áratugnum, einkum bresk áhugamannalið. Erlendir þjálfarar voru fengnir til landsins og ýttu þeir mjög undir framfarir í íþróttinni. Fyrsti íslenski atvinnumaðurinn í knattspyrnu varð [[Albert Guðmundsson]] sem var nærri genginn til liðs við enska stórliðið [[Arsenal F.C.]] en gerði svo garðinn frægan hjá frönskum og ítölskum liðum á fimmta og sjötta áratugnum.<ref>{{cite web |url=http://www.uefa.com/memberassociations/association=isl/news/newsid=1457874.html |title=Iceland honours football pioneer Gudmundsson |website=UEFA.com |date=2010-03-04 |access-date=2016-06-30 |archive-date=2015-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150913151831/http://www.uefa.com/memberassociations/association=isl/news/newsid=1457874.html |url-status=dead}}</ref> Albert var meðal leikmanna í fyrsta landsliðshópi Íslands sem tapaði 0:3 fyrir Dönum árið 1946. == Íslandsmót þenst út == Einokun Reykjavíkurliðanna var rofin á Íslandsmótinu árið 1951 þegar [[Íþróttabandalag Akraness]] varð meistari í fyrsta en fjarri því síðasta sinn. Árangur Skagamanna varð líklega öðrum liðum utan höfuðborgarinnar hvatning, í það minnsta tóku lið víða um land að láta á sér kræla. Árið 1955 var deildakeppni tekin upp þegar [[2. deild karla í knattspyrnu|2. deild]] var stofnsett og færðust lið þá milli efstu og næstefstu deildar. [[3. deild karla í knattspyrnu|3. deild karla]] var stofnuð árið 1966 og árið 1982 bættist [[4. deild karla í knattspyrnu|4. deild karla]] við. Árið 2013 var keppnisfyrirkomulagið enn stokkað upp og landshlutaskiptri fimmtu deild bætt við. Samsvarandi deildarkeppni í kvennaflokki hóf göngu sína árið 1972 þegar stofnað var til Íslandsmóts, en KSÍ hafði fáeinum misserum áður brugðist við ákalli FIFA og UEFA með því að hvetja konur til að æfa íþróttina, en fáeinum árum fyrr hefði sú hugmynd þótt fráleit. == Deildakerfi == :''Aðalgreinar: [[Íslenska karlaknattspyrnudeildakerfið]]'' {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan="1" width="4%" | Stig !colspan="8" width="96%" | Deildir |- |colspan="1" width="4%" | 1 |colspan="8" width="96%" | '''[[Pepsideild karla]]'''<br /> ''Deild fyrir öll félög landsins''<br /> ''12 félög'' |- |colspan="1" width="4%" | 2 |colspan="8" width="96%" | '''[[1. deild karla í knattspyrnu|1. deild karla]]'''<br /> ''Deild fyrir öll félög landsins'' <br /> ''12 félög'' |- |colspan="1" width="4%" | 3 |colspan="8" width="96%" | '''[[2. deild karla í knattspyrnu|2. deild karla]]'''<br /> ''Deild fyrir öll félög landsins'' <br /> ''12 félög'' |- |colspan="1" width="4%" | 4 |colspan="8" width="96%" | '''[[3. deild karla í knattspyrnu|3. deild karla]]'''<br /> ''Deild fyrir öll félög landsins'' <br /> ''10 félög'' |- |colspan="1" width="4%" | 5 |colspan="2" width="24%" | '''[[4. deild karla í knattspyrnu|4. deild karla]] Riðill A'''<br /> ''Svæðisdeild''<br /> ''7 félög'' |colspan="2" width="24%" | '''[[4. deild karla í knattspyrnu|4. deild karla]] Riðill B'''<br /> ''Svæðisdeild''<br /> ''8 félög'' |colspan="2" width="24%" | '''[[4. deild karla í knattspyrnu|4. deild karla]] Riðill C'''<br /> ''Svæðisdeild''<br /> ''7 félög'' |colspan="2" width="24%" | '''[[4. deild karla í knattspyrnu|4. deild karla]] Riðill D'''<br /> ''Svæðisdeild''<br /> ''7 félög'' |} == Aðrar keppnir == * [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Bikarkeppni Íslands]] hefur verið skipulögð síðan 1960. Þar koma saman klúbbar fimm landsdeilda í landinu og er leikið frá maí til október, með lokahófinu jafnan á þjóðarleikvanginum, [[Laugardalsvöllur]]. Sigurvegarinn kemst í Evrópudeildina. * [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|Deildabikar]] er keppni fyrir félög í tveimur efstu landsdeildunum. Ólíkt Íslandsbikarnum er það fyrsta riðlakeppnin áður en það endar með útsláttarleikjum úr fjórðungsúrslitum. * [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Íslenski ofurbikarinn]], spilaður síðan 1969, sér um meistara úrvalsdeildar og bikarmeistara á Íslandi. Þetta er jafnan leikurinn sem vígir tímabilið áður en meistaratitillinn hófst. Ef eitt félag hefur unnið úrvalsdeildarmeistaratitilinn og bikarinn, þá mætir það félaginu í öðru sæti deildarinnar. == Nútíma þróun == Árið 2012 var íslenska karlalandsliðið í fótbolta komið í 122. sæti á heimslista FIFA. Síðan þá hefur liðið hækkað um næstum 88 sæti í stigakeppninni og komist á [[Evrópukeppnin í knattspyrnu 2016|EM 2016]] í sæti 34 á stigum.<ref name=Betts>{{cite web|url=http://www.slate.com/blogs/the_spot/2016/06/13/how_the_iceland_national_team_transformed_from_a_soccer_weakling_to_a_european.html |title=How Iceland Transformed From a Soccer Weakling to a European Strongman |first=Eric |last=Betts |work=The Spot |publisher=[[Slate (magazine)|Slate]] |date=13 June 2016 |access-date=14 June 2013}}</ref> Liðið missti naumlega af sæti á heimsmeistarakeppninni 2014, féll í umspili gegn Króatíu. Það komst á EM 2016 og komst áfram í fjórðungsúrslit. Í undankeppninni fyrir síðastnefnda mótið sigraði liðið [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]], [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]] og [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]] á heimavelli og sigraði einnig Holland á útivelli.<ref name=Betts/> Kvennalandsliðið hefur einnig hækkað jafnt og þétt á heimslista FIFA kvenna og náði 15. sæti árið 2011. Landið er komið upp í þessar áður fáheyrðu hæðir þrátt fyrir miklar áskoranir. Árið 2016 voru íbúar landsins, sem eru um 330.000, sambærilegir íbúum [[Corpus Christi]], Texas,<ref name=Betts/><ref name=Blickenstaff>{{cite web |url=https://sports.vice.com/en_us/article/life-as-struggle-how-iceland-became-the-worlds-best-pound-for-pound-soccer-team |title=Life as Struggle: How Iceland Became the World's Best Pound-for-Pound Soccer Team |first=Brian |last=Blickenstaff |publisher=Vice Sports |date=17 December 2014 |access-date=14 June 2016 |archive-date=15 júní 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160615150533/https://sports.vice.com/en_us/article/life-as-struggle-how-iceland-became-the-worlds-best-pound-for-pound-soccer-team |url-status=dead }}</ref> og voru færri skráðir knattspyrnumenn (af báðum kynjum) en [[Rhode Island]] í Bandaríkjunum.<ref name=Harper>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2016/jan/30/volcano-iceland-national-football-team |title=Volcano! The incredible rise of Iceland's national football team |first=Davis |last=Harper |work=[[The Guardian]] |date=30 January 2016 |access-date=14 June 2016}}</ref> Íþróttahús sem notuð voru fyrir knattspyrnuiðkun voru reist víða um landið. Framtakið bar sinn fyrsta ávöxt árið 2000 þegar KSÍ reisti fyrsta fótboltahúsið í [[Keflavík]].<ref name=Harper/> Að lokum voru alls 15 knattspyrnuhús tekin í notkun,<ref name=Betts/> sum með velli í fullri stærð og önnur með hálfa velli,<ref name=Harper/> auk þess var bætt við meira en 20 gervivöllum í fullri stærð úti og yfir 100 minni gervivöllum um allt land.<ref name=Betts/> Allir barnaskólar landsins hafa nú að minnsta kosti fimm manna fótboltavöll.<ref name=Harper/> Að auki eru öll knattspyrnuhúsin í opinberri eigu, sem gerir aðgengi auðveldara og mun ódýrara en sambærileg aðstaða í mörgum öðrum löndum.<ref name=Bird>{{cite web|url=https://www.si.com/planet-futbol/2015/09/10/iceland-qualify-euro-2016-uefa |title=Iceland's place at Euro 2016 a result of calculated development, growth |first=Liviu |last=Bird |work=Planet Fútbol |publisher=[[Sports Illustrated]] |date=10 September 2015 |access-date=14 June 2013}}</ref><ref name=Lynskey/><ref>{{cite news |url=http://in.reuters.com/article/2013/10/21/soccer-world-iceland-idINDEE99K0DJ20131021 |title=Iceland's success is no laughing matter {{pipe}} Reuters |publisher=In.reuters.com |date=21 October 2013 |access-date=15 November 2013 |archive-date=2 desember 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202224920/http://in.reuters.com/article/2013/10/21/soccer-world-iceland-idINDEE99K0DJ20131021 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |author=Scott Murray |url=https://www.theguardian.com/football/2016/mar/26/iceland-football-team-euro-2016-bjarni-fel-felixson |title=Bjarni Fel: the legend who brought football to warm the heart of Iceland |work=The Guardian |access-date=10 June 2016}}</ref> Á sama tíma fjárfesti KSí mikið í þjálfun þjálfara g hlutu þjálfarar UEFA „A“ og „B“ leyfi. Samtökin völdu að halda öll námskeið í höfuðstöðvum sínum í [[Reykjavík]] og kusu að græða ekki á námskeiðunum og lækka kostnað fyrir þátttakendur.<ref name=Bird/> Í janúar 2016 voru yfir 180 íslenskir ​​þjálfarar með A-leyfi og tæplega 600 með B-leyfi;<ref name=Harper/> 13 til viðbótar voru með hæsta atvinnuleyfi UEFA.<ref name=Lynskey>{{cite web|last=Lynskey |first=Joe |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30012357 |title=BBC Sport - Iceland: How a country with 329,000 people reached Euro 2016 |work=BBC Sport |date=15 November 2015 |access-date=19 November 2015}}</ref> Þetta þýðir að um það bil einn af hverjum 500 Íslendingum er þjálfari með UEFA leyfi. Hins vegar er samsvarandi hlutfall á Englandi um það bil 1 af hverjum 10.000.<ref name=Harper/> Mörg helstu félög í landinu hafa B-leyfi og jafnvel A-þjálfara sem hafa umsjón með börnum allt niður í 6. ára aldur.<ref name=Harper/> Allir þjálfarar með UEFA leyfi í landinu eru með þjálfarastöðu á launum, þó aðeins fáir fái fullt starf.<ref name=Bird/> == Kvennafótbolti á Íslandi == Kvennaboltinn á Íslandi er skipulagður af KSÍ, Knattspyrnusambandi Ísland og heldur það utan um landsmeistaratitilinn og kvennalandsliðið.<ref>{{cite news|author=Sigridur Jonsdottir |url=https://www.theguardian.com/football/when-saturday-comes-blog/2016/jun/29/iceland-men-heroes-euro-2016-womens-team |title=Iceland's men became heroes at Euro 2016 – and emulated their women's team {{pipe}} Football |newspaper=[[The Guardian]] |date=2016-06-01 |access-date=2016-06-30}}</ref> [[Breiðablik|Breiðablik UBK]] er ríkjandi lið í deildakeppni efstu deildar á Íslandi. [[Íslenska kvennalandsliðið í knattspyrnu]] lék sinn fyrsta opinbera leik árið 1981. Jafnvel þó að það hafi aldrei tekið þátt í heimsmeistarakeppni í knattspyrnu hefur það komist í í Evrópukeppnina og í í 8-liða úrslitin [[Evrópumót kvenna í knattspyrnu 1995|1995]] og [[Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2013|2013]]. == Karlalandsliðið í fótbolta == :''Aðalgreinar: [[Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu]]'' Landsliðið spilaði fyrsta leik sinn árið 1930 gegn Færeyjum þar sem leikurinn vannst með einu marki að núll. Í kjölfar aðildar sambandsins að [[Alþjóðaknattspyrnusambandið|FIFA]] árið 1947 og [[Knattspyrnusamband Evrópu|UEFA]] árið 1954 var liðið valið í fyrsta skipti í undankeppni heimsmeistarakeppninnar 1957. Ísland komst í fyrstu úrslitakeppni sína í alþjóðlegri keppni á [[Evrópukeppnin í knattspyrnu 2016|EM 2016]] og komst í fjórðungsúrslit þeirrar keppni. Liðið leikur heimaleiki sína á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]], 10.000 sæta velli sem var byggður árið 1958 og er staðsettur í Laugardal, Reykjavík. Núverandi stjóri liðsins er [[Arnar Gunnlaugsson|Arnar Þór Viðarsson]]. Fyrri þjálfari er [[Heimir Hallgrímsson]], sem starfaði sem meðstjórnandi við hlið Svíans [[Lars Lagerbäck]] áður en sá síðarnefndi fór í kjölfar [[Evrópukeppnin í knattspyrnu 2016]] og tók stöðu [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregs]]. Ísland endaði 2015 í 36. sæti á FIFA heimslistanum og náði hæstu stöðu sinni í 18. sæti í febrúar/mars 2018. Lægsta sætið var árið 2012 eða 131 sæti. Ísland varð fámennasta þjóðin að íbúum sem hefur nokkurn tíma komist á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla|heimsmeistarakeppni FIFA]] þegar það tryggði sig á keppnina 201 9. október 2017 með því að sigra Kósóvó 2–0.<ref>{{Cite web |title=Iceland become smallest nation ever to qualify for World Cup finals |work=The Guardian |date=9 October 2017 |access-date=10 October 2017 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/oct/09/iceland-qualify-world-cup-smallest-nation}}</ref> == Tengt efni == *[[Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu]] *[[Íslenska kvennalandsliðið í knattspyrnu]] == Tilvísanir== {{Reflist}} ==Heimildir== * {{bókaheimild|höfundur=Sigurður Á Friðþjófsson|titill=Íþróttir í Reykjavík|útgefandi=Íþróttabandalag Reykjavíkur|ár=1994|ISBN=ISBN 9979-60-082-9}} * {{bókaheimild|höfundur=Víðir Sigurðsson & Sigurður Á Friðþjófsson|titill=Knattspyrna í heila öld|útgefandi=Knattspyrnusamband Íslands|ár=1997|ISBN=ISBN 9979-60-299-6}} * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Football in Iceland | mánuðurskoðað = 8. mars| árskoðað = 2021}} [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] 0qq7y9zqtip2x1zuboiokn32jpvrki9 0 167419 1979904 1947864 2026-09-23T10:18:16Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979904 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk | heiti = Josh Dun | mynd = Twenty One Pilots - Southside Festival 2022 - IMG 6036 - 1 (cropped).jpg | mynd_langsnið = yes | mynd_texti = Dun með Twenty One Pilots árið 2022 | fæðingarnafn = Joshua William Dun | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1988|6|18}} | fæðingarstaður = [[Columbus (Ohio)|Columbus]], [[Ohio]], [[Bandaríkin|BNA]] | starf = Tónlistarmaður | ár = 2010–í dag | maki = {{g|[[Debby Ryan]]|2019}} | hljóðfæri = {{flatlist| * Trommur * ásláttarhljóðfæri * trompet }} | stefna = {{flatlist| * [[Öðruvísi hipphopp]] * [[indípopp]] * [[jaðarrokk]] * [[rafpopp]] * [[rapp rokk]] * [[popp rokk]] }} | meðlimur_í = [[Twenty One Pilots]] | áður_meðlimur = House of Heroes }} '''Joshua William Dun''' (f. 18. júní 1988) er [[Bandaríkin|bandarískur]] tónlistarmaður. Hann er best þekktur fyrir að vera trommuleikari hljómsveitarinnar [[Twenty One Pilots]] þar sem hann spilar með [[Tyler Joseph]]. Einnig spilar hann á önnur ásláttarhljóðfæri, trompet og hljómborð. ==Æska== Dun var fæddur í [[Columbus (Ohio)|Columbus]], [[Ohio]]. Hann á tvær systur og einn bróður. Hann byrjaði að æfa á trompet áður en hann ákvað að kenna sjálfum sér á trommur. Ein aðferð sem hann notaði við æfingar var að endurtaka takta sem hann heyrði í lögum.<ref>{{Cite web |date=2013-11-12 |title=Mass Attack: Interview with twenty one pilots |url=http://www.onestowatch.com/blog/mass-attack-interview-with-twenty-one-pilots |access-date=2017-02-11 |publisher=Ones to Watch |archive-date=2014-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729020526/http://www.onestowatch.com/blog/mass-attack-interview-with-twenty-one-pilots |url-status=dead }}</ref> Hann vann hjá [[Guitar Center]] í þrjú ár þar sem hann vann með fyrrverandi meðlim [[Twenty One Pilots]], Chris Salih, sem seinna kynnti hann fyrir [[Tyler Joseph]].<ref>{{cite web|date=2013-01-14 |title=Vessel: Chatting With Twenty One Pilots' Tyler Joseph, Plus Reintroducing The Johnny Stallings Arts Program and Six Market Blvd |work=Huffington Post |url=http://www.huffingtonpost.com/mike-ragogna/emvesselem-chatting-with_b_2469647.html |access-date=2014-06-26}}</ref> ==Ferill== ===House of Heroes=== Í mars 2010 byrjaði Dun í hljómsveitinni House of Heroes eftir að trommarinn, Colin Rigsby, tók sér hlé. Í stað Rigsby spilaði Dun undir mörgum lögum breiðskífunnar ''Suburba''. Hann tók þátt í tónleikaferðalagi hljómsveitarinnar þangað til að Rigsby snéri aftur.<ref>{{cite web |date=2010-03-03 |title=House of Heroes Band Changes |url=http://www.stereotruth.net/2010/03/house-of-heroes-band-changes-for-awake-tonight-tour/ |access-date=2014-06-27 |publisher=Stereo Truth |archive-date=2011-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110104135800/http://www.stereotruth.net/2010/03/house-of-heroes-band-changes-for-awake-tonight-tour/ |url-status=dead }}</ref> ===Twenty One Pilots=== {{Aðalgrein|Twenty One Pilots}} Dun planaði upprunalega að flytja til [[Nashville]], [[Tennessee]] til að sækjast eftir feril í trommuleik, en var stoppaður af þáverandi trommara Twenty One Pilots, Chris Salih, sem bauð honum plássið sitt. Hann spilaði undir á einum tónleikum með [[Tyler Joseph]] eftir að Salih og bassaleikarinn Nick Thomas yfirgáfu sveitina. Þeir spiluðu eitt lag áður en lögreglan aflýsti sýningunni. Eftir það varð Dun varanlegur meðlimur hljómsveitarinnar. Hann hefur unnið í öllum breiðskífum hennar frá árinu 2011. Dun og Joseph skrifuðu undir [[Plötusamningur|plötusamning]] hjá [[Fueled By Ramen]] árið 2012. Þeir hlutu [[Grammy-verðlaunin|Grammy verðlaun]] árið 2017 í flokknum ''besti poppflutningur tvíeykis/hóps''.<ref>{{cite web|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/twenty-one-pilots|title=Twenty One Pilots|publisher=The Recording Academy|access-date=2017-10-16|archive-date=2019-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327013617/https://www.grammy.com/grammys/artists/twenty-one-pilots|url-status=dead}}</ref> ==Einkalíf== Bæði Dun og Tyler Joseph eru með „X“ [[húðflúr]] sem þeir létu tattóvera á sig á sviði. Merkið táknar tileinkun þeirra til aðdáenda þeirra í Columbus, Ohio.<ref>{{cite web |title=Twenty One Pilots Show Off Their Favorite Tattoos |url=http://www.mtv.com/videos/news/909631/twenty-one-pilots-show-off-their-favorite-tattoos.jhtml |access-date=2014-07-02 |publisher=[[MTV]].com |archive-date=2016-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161021105938/http://www.mtv.com/videos/news/909631/twenty-one-pilots-show-off-their-favorite-tattoos.jhtml |url-status=dead }}</ref> Dun byrjaði í sambandi með leikkonunni [[Debby Ryan]] árið 2013 og voru þau gift þann 31. desember 2019.<ref>{{Cite web |last=Macon |first=Alexandra |title=Actress Debby Ryan and Twenty One Pilots' Joshua Dun Planned Their Whirlwind Austin Wedding in Just 28 Days |url=https://www.vogue.com/slideshow/debby-ryan-joshua-dun-twenty-one-pilots-wedding |access-date=2020-05-21 |website=[[Vogue]] |language=en}}</ref> ==Sjá einnig== * [[Tyler Joseph]] ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Tenglar== {{Commons category|Josh Dun}} * [https://www.twentyonepilots.com/ Opinber vefsíða] * {{IMDb name|5888678}} * {{Twitter}} {{Twenty One Pilots}} {{DEFAULTSORT:Dun, Josh}} {{f|1988}} [[Flokkur:Twenty One Pilots]] [[Flokkur:Bandarískir tónlistarmenn]] [[Flokkur:Bandarískir trommarar]] l6t9isuzqdlshuwri2ra41q8bvu78so 0 170616 1979851 1781845 2026-09-22T23:18:32Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979851 wikitext text/x-wiki '''''BusinessWeek''''' er bandarískt viðskiptatímarit gefið út af [[McGraw-Hill]]. Það var fyrst gefið út árið [[1929]] (sem ''The Business Week'') undir stjórn [[Malcolm Muir]], sem var á þeim tíma yfirmaður McGraw-Hill Publishing Company.<ref>{{Cite web|url=http://www.mcgraw-hill.com/aboutus/history_development.shtml|title=Corporate History-Development|website=[[McGraw-Hill]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070807120035/http://www.mcgraw-hill.com/aboutus/history_development.shtml|archive-date=7. august 2007|access-date=2007-08-07}}</ref> Helstu keppinautar tímaritsins í viðskiptafréttum eru ''[[Fortune]]'' og ''[[Forbes]]'', sem bæði koma út á tveggja vikna fresti. Frá 1988 hefur ''BusinessWeek'' gefið út árlegan lista yfir [[MBA-nám]] við viðskiptaháskóla í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]].<ref>{{Cite web|url=http://www.businessweek.com/bschools/06/full_time.htm|title=BusinessWeek Business School Rankings|website=BusinessWeek|access-date=2007-01-23}}</ref> Þann [[12. október]] [[2007]] kom ''BusinessWeek'' út í fyrsta skipti í fjögur ár með nýju endurhönnuðu útliti. Nokkrir hlutar fengu nýtt útlit til að afmarka innihald tímaritsins betur við fréttir og alþjóðamál, en hlutinn „Executive Life“ var skorinn niður. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.businessweek.com/ Vefur tímaritsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19961019132104/http://www.businessweek.com/ |date=1996-10-19 }} {{s|1929}} [[Flokkur:Bandarísk tímarit]] cwzbcbvrjcvjo37fheelxqcdtstywdv 828 170850 1979787 1968494 2026-09-22T16:06:51Z Snævar 16586 1979787 Scribunto text/plain local mf = require('Module:Mapframe') local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local yesno = require('Module:Yesno') local infoboxImage = require('Module:InfoboxImage').InfoboxImage -- Defaults local DEFAULT_FRAME_WIDTH = "270" local DEFAULT_FRAME_HEIGHT = "200" local DEFAULT_ZOOM = 10 local DEFAULT_GEOMASK_STROKE_WIDTH = "1" local DEFAULT_GEOMASK_STROKE_COLOR = "#777777" local DEFAULT_GEOMASK_FILL = "#888888" local DEFAULT_GEOMASK_FILL_OPACITY = "0.25" local DEFAULT_SHAPE_STROKE_WIDTH = "2" local DEFAULT_SHAPE_STROKE_COLOR = "#FF0000" local DEFAULT_SHAPE_FILL = "#606060" local DEFAULT_SHAPE_FILL_OPACITY = "0.1" local DEFAULT_LINE_STROKE_WIDTH = "5" local DEFAULT_LINE_STROKE_COLOR = "#FF0000" local DEFAULT_MARKER_COLOR = "#5E74F3" local util = {} function util.noop(info) local DEFAULT_NOOP_OUTPUT = "" -- uncomment this when debugging -- DEFAULT_NOOP_OUTPUT = "debug: mapframe no-op: " .. info -- mw.log(DEFAULT_NOOP_OUTPUT) return DEFAULT_NOOP_OUTPUT end -- Trim whitespace from args, and remove empty args function util.trimArgs(argsTable) local cleanArgs = {} for key, val in pairs(argsTable) do if type(val) == 'string' then val = val:match('^%s*(.-)%s*$') if val ~= '' then cleanArgs[key] = val end else cleanArgs[key] = val end end return cleanArgs end function util.getBestStatement(item_id, property_id) if not(item_id) or not(mw.wikibase.isValidEntityId(item_id)) or not(mw.wikibase.entityExists(item_id)) then return false end local statements = mw.wikibase.getBestStatements(item_id, property_id) if not statements or #statements == 0 then return false end local hasNoValue = ( statements[1].mainsnak and statements[1].mainsnak.snaktype == 'novalue' ) if hasNoValue then return false end return statements[1] end function util.hasWikidataProperty(item_id, property_id) return util.getBestStatement(item_id, property_id) and true or false end function util.getStatementValue(statement) return statement and statement.mainsnak and statement.mainsnak.datavalue and statement.mainsnak.datavalue.value or nil end function util.relatedEntity(item_id, property_id) local value = util.getStatementValue( util.getBestStatement(item_id, property_id) ) return value and value.id or false end function util.idType(id) if not id then return nil elseif mw.ustring.match(id, "[Pp]%d+") then return "property" elseif mw.ustring.match(id, "[Qq]%d+") then return "item" else return nil end end function util.shouldAutoRun(frame) -- Check if should be running local pargs = frame.getParent(frame).args local explicitlyOn = yesno(mw.text.trim(pargs.mapframe or "")) -- true of false or nil if pargs.coordinates == "&#123;&#123;&#123;coordinates&#125;&#125;&#125;" then explicitlyOn = false end local onByDefault = (explicitlyOn == nil) and yesno(mw.text.trim(frame.args.onByDefault or ""), false) -- true or false return explicitlyOn or onByDefault end function util.argsFromAuto(frame) -- Get args from the frame (invoke call) and the parent (template call). -- Frame arguments are default values which are overridden by parent values -- when both are present local args = getArgs(frame, {parentFirst = true}) -- Discard args not prefixed with "mapframe-", remove that prefix from those that remain local fixedArgs = {} for name, val in pairs(args) do local fixedName = string.match(name, "^mapframe%-(.+)$" ) if fixedName then fixedArgs[fixedName] = val -- allow coord, coordinates, etc to be unprefixed elseif name == "coordinates" or name == "coord" or name == "coordinate" and not fixedArgs.coord then fixedArgs.coord = val -- allow id, qid to be unprefixed, map to id (if not already present) elseif name == "id" or name == "qid" and not fixedArgs.id then fixedArgs.id = val -- allow captionstyle to be unprefixed, for compatibility with [[Module:Infobox]] elseif name == "captionstyle" and not fixedArgs.captionstyle then fixedArgs.captionstyle = val end end return fixedArgs end function util.parseCustomWikitext(customWikitext) -- infoboxImage will format an image if given wikitext containing an -- image, or else pass through the wikitext unmodified return infoboxImage({ args = { image = customWikitext } }) end function util.trackAndWarn(trackingCat, warning) local title = mw.title.getCurrentTitle() local results = title and title.namespace == 0 and trackingCat and '[[Category:'..trackingCat..']]' or '' if warning then local warn = require('Module:If preview')._warning results = results..warn({warning}) end return results end function util.ternary(flag, other) other = other or 'other' flag = flag == 'none' and 'no' or flag local yesNoOut = yesno(flag,other) local yes = (yesNoOut == true) local no = (yesNoOut == false) return yes, no end local p = {} p._caption = function(args) if args.caption then return args.caption elseif args.switcher then return util.noop("no caption or switcher") end local maskItem local maskType = util.idType(args.geomask) if maskType == 'item' then maskItem = args.geomask elseif maskType == "property" then maskItem = util.relatedEntity(args.id or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage(), args.geomask) end local maskItemLabel = maskItem and mw.wikibase.getLabel( maskItem ) return maskItemLabel and "Staðsetning í "..maskItemLabel or util.noop("maskItemLabel vantar með gerðinni " .. (maskType or "nil") .. " og hlutnum " .. (maskItem or "nil")) end --A list of types for objects that are too small to allow Kartographer to take over zoom local tinyType = { landmark=true, railwaystation=true, edu=true, pass=true, camera=true } p._main = function(_config) -- accumulate tracking cats local tracking = '' -- `config` is the args passed to this module local config = util.trimArgs(_config) -- allow alias for config.coord config.coord = config.coord or config.coordinates -- Require wikidata item, or specified coords local wikidataId = config.id or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() if not(wikidataId) and not(config.coord) then return false, util.trackAndWarn('Síður sem nota infoboxx mapframe án hnits') end -- Require coords (specified or from wikidata), so that map will be centred somewhere -- (P625 = coordinate location) local wdCoordinates = util.getStatementValue(util.getBestStatement(wikidataId, 'P625')) if not (config.coord or wdCoordinates) then return false, util.trackAndWarn('Síður sem nota infoboxx mapframe án hnits') end -- `args` is the arguments which will be passed to the mapframe module local args = {} -- Some defaults/overrides for infobox presentation args.display = "inline" args.frame = "yes" args.plain = "yes" args["frame-width"] = config["frame-width"] or config.width or DEFAULT_FRAME_WIDTH args["frame-height"] = config["frame-height"] or config.height or DEFAULT_FRAME_HEIGHT args["frame-align"] = "center" args["frame-coord"] = config["frame-coordinates"] or config["frame-coord"] -- Note: config["coordinates"] or config["coord"] should not be used for the alignment of the frame; -- see talk page ( https://en.wikipedia.org/wiki/Special:Diff/876492931 ) -- deprecated lat and long parameters args["frame-lat"] = config["frame-lat"] or config["frame-latitude"] args["frame-long"] = config["frame-long"] or config["frame-longitude"] -- if zoom isn't specified from config, first check wikidata local zoom = config.zoom or util.getStatementValue(util.getBestStatement(wikidataId, 'P6592')) if not zoom then -- Calculate zoom from length or area (converted to km or km2) -- Zoom so that length or area is completely included in mapframe local getZoom = require('Module:Infobox dim')._zoom zoom = getZoom({length_km=config.length_km, length_mi=config.length_mi, width_km=config.width_km, width_mi=config.width_mi, area_km2=config.area_km2, area_mi2=config.area_mi2, area_ha=config.area_ha, area_acre=config.area_acre, type=config.type, population=config.population, viewport_px=math.min(args["frame-width"],args["frame-height"]), latitude=wdCoordinates and wdCoordinates.latitude}) end args.zoom = zoom or DEFAULT_ZOOM -- Use OSM relation ID if available; otherwise use geoshape if that is available -- (geoshape is required for defunct entities, which are outside OSM's scope) local hasOsmRelationId = util.hasWikidataProperty(wikidataId, 'P402') -- P402 is OSM relation ID local hasGeoshape = util.hasWikidataProperty(wikidataId, 'P3896') -- P3896 is geoshape local wikidataProvidesGeo = hasOsmRelationId or hasGeoshape -- determine marker argument value, determine whether to show marker local forcePoint, suppressPoint = util.ternary(config.point) local forceMarker, suppressMarker = util.ternary(config.marker,true) forcePoint = forcePoint or forceMarker suppressPoint = suppressPoint or suppressMarker local showMarker = not suppressPoint and (forcePoint or not wikidataProvidesGeo or config.coord) -- wikidata = "yes" turns on both shape and line -- wikidata = "no" turns off both shape and line -- otherwise show both if wikidata provides geo local forceWikidata, suppressWikidata = util.ternary(config.wikidata) local showShape = not suppressWikidata and (forceWikidata or wikidataProvidesGeo or not config.coord) local showLine = showShape -- determine shape parameter value, determine whether to show or suppress shape -- also determine whether to invert shape local forceShape, suppressShape = util.ternary(config.shape) showShape = wikidataId and not suppressShape and (forceShape or showShape) local shapeType = config.shape == 'inverse' and 'shape-inverse' or 'shape' -- determine line parameter value, determine whether to show or suppress line local forceLine, suppressLine = util.ternary(config.line) showLine = wikidataId and not suppressLine and (forceLine or showLine) local maskItem -- Switcher if config.switcher == "zooms" then -- switching between zoom levels local maxZoom = math.max(tonumber(args.zoom), 3) -- what zoom would have otherwise been (if 3 or more, otherwise 3) local minZoom = 1 -- completely zoomed out local midZoom = math.floor((maxZoom + minZoom)/2) -- midway between maxn and min args.switch = "zoomed in, zoomed midway, zoomed out" args.zoom = string.format("SWITCH:%d,%d,%d", maxZoom, midZoom, minZoom) elseif config.switcher == "auto" then -- switching between P276 and P131 areas with recursive lookup, e.g. item's city, -- that city's state, and that state's country args.zoom = nil -- let kartographer determine the zoom local maskLabels = {} local maskItems = {} local maskItemId = util.relatedEntity(wikidataId, "P276") or util.relatedEntity(wikidataId, "P131") local maskLabel = mw.wikibase.getLabel(maskItemId) while maskItemId and maskLabel and mw.text.trim(maskLabel) ~= "" do table.insert(maskLabels, maskLabel) table.insert(maskItems, maskItemId) maskItemId = maskItemId and util.relatedEntity(maskItemId, "P131") maskLabel = maskItemId and mw.wikibase.getLabel(maskItemId) end if #maskLabels > 1 then args.switch = table.concat(maskLabels, "###") maskItem = "SWITCH:" .. table.concat(maskItems, ",") elseif #maskLabels == 1 then maskItem = maskItemId[1] end elseif config.switcher == "geomasks" and config.geomask then -- switching between items in geomask parameter args.zoom = nil -- let kartographer determine the zoom local separator = (mw.ustring.find(config.geomask, "###", 0, true ) and "###") or (mw.ustring.find(config.geomask, ";", 0, true ) and ";") or "," local pattern = "%s*"..separator.."%s*" local maskItems = mw.text.split(mw.ustring.gsub(config.geomask, "SWITCH:", ""), pattern) local maskLabels = {} if #maskItems > 1 then for i, item in ipairs(maskItems) do table.insert(maskLabels, mw.wikibase.getLabel(item)) end args.switch = table.concat(maskLabels, "###") maskItem = "SWITCH:" .. table.concat(maskItems, ",") end end -- resolve geomask item id (if not using geomask switcher) if not maskItem then -- local maskType = util.idType(config.geomask) if maskType == 'item' then maskItem = config.geomask elseif maskType == "property" then maskItem = util.relatedEntity(wikidataId, config.geomask) end end -- if asking for shape or line from Wikidata -- and if Wikidata actually has shape/line data (wikidataProvidesGeo=true) -- and if no geomask -- and if zoom not explicitly set -- and if the object size inferred from its type is not too small -- then let Kartographer "take over" zoom if (showLine or showShape) and wikidataProvidesGeo and not maskItem and not config.zoom and not (config.type and tinyType[config.type]) then args.zoom = nil end if not maskItem and not showShape and not showLine and not showMarker then return false, util.trackAndWarn('Pages using infobox mapframe with no geometry','No geometry specified for mapframe') end -- Keep track of arg numbering local argNumber = '' local function incrementArgNumber() if argNumber == '' then argNumber = 2 else argNumber = argNumber + 1 end end -- Geomask if maskItem then args["type"..argNumber] = "shape-inverse" args["id"..argNumber] = maskItem args["stroke-width"..argNumber] = config["geomask-stroke-width"] or DEFAULT_GEOMASK_STROKE_WIDTH args["stroke-color"..argNumber] = config["geomask-stroke-color"] or config["geomask-stroke-colour"] or DEFAULT_GEOMASK_STROKE_COLOR args["fill"..argNumber] = config["geomask-fill"] or DEFAULT_GEOMASK_FILL args["fill-opacity"..argNumber] = config["geomask-fill-opacity"] or DEFAULT_SHAPE_FILL_OPACITY -- Let kartographer determine zoom and position, unless it is explicitly set in config if not config.zoom and not config.switcher then args.zoom = nil args["frame-coord"] = nil args["frame-lat"] = nil args["frame-long"] = nil local maskArea = util.getStatementValue( util.getBestStatement(maskItem, 'P2046') ) end incrementArgNumber() -- Hack to fix phab:T255932 if not args.zoom then args["type"..argNumber] = "line" args["id"..argNumber] = maskItem args["stroke-width"..argNumber] = 0 incrementArgNumber() end end -- Shape (or shape-inverse) if showShape then args["type"..argNumber] = shapeType if hasGeoshape and not hasOsmRelationId then args["from"..argNumber] = string.sub( util.getStatementValue( util.getBestStatement(wikidataId, 'P3896') ), 6) elseif config.id then args["id"..argNumber] = config.id end args["stroke-width"..argNumber] = config["shape-stroke-width"] or config["stroke-width"] or DEFAULT_SHAPE_STROKE_WIDTH args["stroke-color"..argNumber] = config["shape-stroke-color"] or config["shape-stroke-colour"] or config["stroke-color"] or config["stroke-colour"] or DEFAULT_SHAPE_STROKE_COLOR args["fill"..argNumber] = config["shape-fill"] or DEFAULT_SHAPE_FILL args["fill-opacity"..argNumber] = config["shape-fill-opacity"] or DEFAULT_SHAPE_FILL_OPACITY incrementArgNumber() end -- Line if showLine then args["type"..argNumber] = "line" if hasGeoshape and not hasOsmRelationId then args["from"..argNumber] = string.sub( util.getStatementValue( util.getBestStatement(wikidataId, 'P3896') ), 6) elseif config.id then args["id"..argNumber] = config.id end args["stroke-width"..argNumber] = config["line-stroke-width"] or config["stroke-width"] or DEFAULT_LINE_STROKE_WIDTH args["stroke-color"..argNumber] = config["line-stroke-color"] or config["line-stroke-colour"] or config["stroke-color"] or config["stroke-colour"] or DEFAULT_LINE_STROKE_COLOR incrementArgNumber() end -- Point marker if showMarker then args["type"..argNumber] = "point" if config.id then args["id"..argNumber] = config.id end if config.coord then args["coord"..argNumber] = config.coord end if config.marker then args["marker"..argNumber] = config.marker end args["marker-color"..argNumber] = config["marker-color"] or config["marker-colour"] or DEFAULT_MARKER_COLOR incrementArgNumber() end -- if Wikidata doesn't link to OSM and the map has no mask or point, -- then center the map on the coordinates either from the infobox or from wikidata if not maskItem and not showMarker and not wikidataProvidesGeo then if config.coord then args["frame-coord"] = args["frame-coord"] or config.coord else args["frame-lat"] = args["frame-lat"] or wdCoordinates.latitude args["frame-long"] = args["frame-long"] or wdCoordinates.longitude end tracking = tracking..util.trackAndWarn('Síður sem nota infobox mapframe með þvingaðri miðjusetningu') end -- protect against nil frame arguments args["frame-coord"] = args["frame-coord"] or "" args["frame-lat"] = args["frame-lat"] or "" args["frame-long"] = args["frame-long"] or "" local mapframe = args.switch and mf.multi(args) or mf._main(args) tracking = tracking..((showLine or showShape) and not wikidataProvidesGeo and util.trackAndWarn('Síður sem nota infobox mapframe án forms á Wikidata') or '') return true, mapframe.. tracking end -- Entry points p.main = function(frame) local parent = frame.getParent(frame) local parentArgs = parent.args local _, mapframe = p._main(parentArgs) return frame:preprocess(mapframe) end p.auto = function(frame) if not util.shouldAutoRun(frame) then return util.noop("auto should not autorun") end local args = util.argsFromAuto(frame) if args.custom then return frame:preprocess(util.parseCustomWikitext(args.custom)) end local _, mapframe = p._main(args) return frame:preprocess(mapframe) end p.autocaption = function(frame) if not util.shouldAutoRun(frame) then return util.noop("autocaption should not autorun") end local args = util.argsFromAuto(frame) local caption = p._caption(args) return caption end p.autoWithCaption = function(frame) if not util.shouldAutoRun(frame) then return util.noop("autoWithCaption should not autorun") end local args = util.argsFromAuto(frame) local wikitext local caption local ok if args.custom then ok = true wikitext = util.parseCustomWikitext(args.custom) else ok, wikitext = p._main(args) end if not ok then return wikitext end wikitext = frame:preprocess(wikitext) caption = p._caption(args) local data = mw.html.create():wikitext(wikitext) data:tag('div') :addClass('infobox-caption') :cssText(args.captionstyle) :wikitext(caption) return tostring(data) end return p ie06hmjiyqc6z7xa2g7dw26ujkj4ent 0 176620 1979823 1957912 2026-09-22T20:39:24Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979823 wikitext text/x-wiki {{Vísindamaður | svæði = Eðlisfræði| tímabil = 20. og 21. öld| color = #B0C4DE | image_name = Anne LHuiller 01.JPG | nafn = Anne L'Huillier | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1958|8|16}}<br>[[París]], [[Frakkland]]i| svið = [[Attósekúndueðlisfræði]]<br>[[Kjarneðlisfræði]]| helstu_viðfangsefni = | markverðar_kenningar = | helstu_ritverk = ''Ionisation Multiphotonique et Multielectronique'' (1986)| alma mater = [[Université Paris-Saclay]] ([[Magister Scientiae|MSc]], [[Philosophiae Doctor|PhD]])| stofnun = [[Lundarháskóli]] | verðlaun_nafnbætur = [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði]] [[2023]]| }} '''Anne Geneviève L'Huillier''' (f. 16 ágúst 1958<ref>{{Cite web |title=The Nobel Prize in Physics 2023 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2023/lhuillier/facts/ |access-date=2023-10-04 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref>) er fransk-sænskur eðlisfræðingur<ref name=":2" /> og prófessor í [[kjarneðlisfræði]] við [[Lundarháskóli|Lundarháskóla]] í [[Svíþjóð]]. Hún er leiðtogi teymis sem sérhæfir sig í [[attósekúndueðlisfræði]] og rannsakar hreyfingar [[rafeind]]a í rauntíma, sem gerir þeim kleift að skilja efnahvörf á frumeindastigi.<ref>{{Cite web |title=Carl Zeiss Research Award |url=https://www.zeiss.com/corporate/int/innovation-and-technology/research-award-winners.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219003440/https://www.zeiss.com/corporate/int/innovation-and-technology/research-award-winners.html |archive-date=19 February 2017 |access-date=29 April 2017 |website=ZEISS International |language=en}}</ref> Árið 2003 slógu L'Huillier og teymi hennar heimsmet með því að framkalla stysta ljóspúlsinn við 170 [[attósekúndur]].<ref>{{Cite book |title=Fysik i Lund: i tid och rum |publisher=Fysiska institutionen i samarbete med Gidlunds förlag |year=2016 |isbn=9789178449729 |editor-last=Forkman |editor-first=Bengt |location=Lund |pages=371, 374 |language=sv |editor-last2=Holmin Verdozzi |editor-first2=Kristina}}</ref> L'Huillier hefur unnið til margra eðlisfræðiverðlauna, meðal annars [[Wolf-verðlaunin í eðlisfræði|Wolf-verðlaunanna í eðlisfræði]] árið 2022 og [[Nóbelsverðlaunin í eðlisfræði|Nóbelsverðlaunanna í eðlisfræði]] árið 2023.<ref name="davis-2023"> {{cite news | last1 = Davis | first1 = Nicola | title = Nobel prize in physics awarded to three scientists for work on electrons | date = 3 October 2023 | work = The Guardian | location = London, United Kingdom | issn = 0261-3077 | url = https://www.theguardian.com/science/2023/oct/03/nobel-prize-in-physics-awarded-to-three-scientists-for-work-on-electrons | access-date = 3 October 2023 }} </ref> ==Æviágrip== Anne L'Huillier fæddist í [[París]] árið 1958.<ref name=":2">{{Cite web |title=Anne L'Huillier |url=https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html |access-date=3 October 2023 |website=National Academy of Sciences |archive-date=4 október 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004074344/https://www.nasonline.org/member-directory/members/20044049.html |url-status=dead}}</ref> Hún er með mastersgráðu í fræðilegri eðlisfræði og stærðfræði<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.academia-net.org/profil/prof-anne-lhuillier/1135203|title=Prof. Anne L'huillier – AcademiaNet|website=www.academia-net.org|language=en|access-date=29 April 2017|archive-date=9 ágúst 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809064938/http://www.academia-net.org/profil/prof-anne-lhuillier/1135203|url-status=dead}}</ref> en skipti síðan yfir í doktorsnám í tilraunaeðlisfræði við Atómorkunefnd Frakklands hjá [[CEA Paris-Saclay]]. Doktorsritgerð hennar fjallaði um margfalda [[jónun]] í sterkum [[Leysir|leysisviðum]].<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.upmc.fr/en/university/history_and_famous_people/doctors_honoris_causa/dhc_2013/anne_l_huillier.html|title=Anne L'Huillier|last=UPMC|first=Université Pierre et Marie Curie -|date=12 December 2013|access-date=29 April 2017}}</ref> Í eftirdoktorsnámi sínu fór L'Huillier til [[Gautaborg]]ar í [[Svíþjóð]] og [[Los Angeles]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Árið 1986 var hún fastráðin til starfa hjá CEA [[Paris-Saclay]]. Árið 1992 tók hún þátt í tilraun í [[Lund]]i þar sem búið var að setja upp eitt fyrsta [[títan]]-[[Safír (eðalsteinn)|safír]]-leysigeislakerfið fyrir [[Femtósekúnda|femtósekúnduslætti]] í Evrópu. Hún flutti til Svíþjóðar árið 1994 og varð fyrirlesari við [[Lundarháskóli|Lundarháskóla]] næsta ár og síðan prófessor þar árið 1997.<ref>{{Cite web|url=https://www.atomic.physics.lu.se/research/attosecond_physics/group_members/anne_lhuillier/|title=Anne L'Huillier|work=Atomic Physics, Faculty of Engineering, LTH|access-date=5 May 2014}}</ref> == Verðlaun og viðurkenningar == L'Huillier sat í Nóbelsverðlaunanefndinni í eðlisfræði frá 2007 til 2015<ref name=":0" /> og hefur verið meðlimur í [[Sænska vísindaakademían|Sænsku vísindaakademíunni]] frá 2004.<ref>{{Cite web|url=https://www.kva.se/sv/nyheter/nya-ledamoter-2|title=Nya ledamöter|date=19 April 2004|website=Kungl. Vetenskapsakademien|access-date=29 April 2017}}</ref> Árið 2003 hlaut hún {{ill|Julius Springer-verðlaunin|de|Julius-Springer-Preis für angewandte Physik}}. Árið 2011 hlaut hún [[UNESCO L'Oréal-verðlaunin]]. Árið 2013 hlaut hún [[Carl-Zeiss-rannsóknarverðlaunin]], [[Blaise Pascal-orðan|Blaise Pascal-orðuna]] og heiðurgráðu frá [[Université Pierre-et-Marie-Curie]] í París.<ref name=":1" /> Hún hlaut aðild að [[National Academy of Sciences|Vísindaakademíu Bandaríkjanna]] sem erlendur heiðursfélagi árið 2018. Einu ári síðar var hún sæmd Verðlaunum fyrir grundvallarþætti skammtafræði rafeinda og ljósfræði af [[Evrópska eðlisfræðifélagið|Evrópska eðlisfræðifélaginu]]. Anne L'Huillier er meðlimur í [[American Physical Society|Bandaríska eðlisfræðifélaginu]] og ljósfræðisamtökunum [[Optica]].<ref>{{cite news |title=EPS Quantum Electronics Prizes |url=http://qeod.epsdivisions.org/QEOD%20Prizes/eps-quantum-electronics-prize |access-date=13 June 2020 |archive-date=5 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505062134/http://qeod.epsdivisions.org/QEOD%20Prizes/eps-quantum-electronics-prize |url-status=dead }}</ref> Árið 2022 hlaut L'Huillier Wolf-verðlaunin í eðlisfræði fyrir „frumkvöðlaframlag til ofurhraðra leysigeisla og attósekúndueðlisfræði“ ásamt [[Ferenc Krausz]] og [[Paul Corkum]].<ref name=":3">{{Cite web |url=https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/ |title=Wolf Prize in Physics 2022 |access-date=2023-10-04 |archive-date=2022-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208173351/https://wolffund.org.il/2022/02/08/anne-lhuillier/ |url-status=dead }}</ref> Árið 2023 hlaut L'Huillier [[Nóbelsverðlaunin í eðlisfræði]] ásamt Krausz og [[Pierre Agostini]] fyrir „að finna aðferð til að rannsaka rafeindir í atómum og sameindum með örstuttum ljóspúlsum“.<ref name="davis-2023"/> ==Works== *{{cite journal | last1 = Ferray | first1 = M | last2 = L'Huillier | first2 = A |last3 = Li | first3 = XF | last4 = Lompre | first4 = LA | last5 = Mainfray | first5 = G | last6 = Manus | first6 = C | year = 1988 | title = Multiple-harmonic conversion of 1064 nm radiation in rare gases | journal = J. Phys. B: At. Mol. Opt. Phys. | volume = 21 | issue = 3| page = L31 | doi=10.1088/0953-4075/21/3/001 | bibcode=1988JPhB...21L..31F| s2cid = 250827054 }} ==References== {{reflist}} {{Nóbelsverðlaun í eðlisfræði}} {{DEFAULTSORT:L'Huillier, Anne}} {{f|1958}} [[Flokkur:Franskir eðlisfræðingar]] [[Flokkur:Nóbelsverðlaunahafar í eðlisfræði]] [[Flokkur:Sænskir eðlisfræðingar]] 0i37a0ctfd7mssi1dqwctc6bfp27bie 0 179589 1979838 1964769 2026-09-22T21:47:33Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979838 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Benjavalurt | image = Symphytum ×uplandicum plant 2009-05-20, cropped.jpg | image_caption = | image_width = 250px | image2 = | image2_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | familia = [[Munablómaætt]] (''Boraginaceae'') | genus = [[Valurtir]] (''Symphytum'') | species = '''Benjavalurt''' (''S. × uplandicum'') | binomial = Symphytum × uplandicum | binomial_authority = [[Carl Fredrik Nyman|Nyman]]<ref name = "col53595956">Nym. (1855) , In: Syll. 80</ref> | range_map = | range_map_caption = | synonyms = ''Symphytum × coeruleum'' <small>Petitm. ex Thell. </small><br>''Symphytum × densiflorum'' <small>Buckn.</small><br>''Symphytum × discolor'' <small>Buckn.</small><br>''Symphytum × lilacinum'' <small>(Bucknall)</small><br>''Symphytum peregrinum'' <small>auct. non Ledeb.</small> }} '''Benjavalurt'''<ref>{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/symphytum-x-upplandicum|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2024-04-01}}</ref> ([[fræðiheiti]]: ''Symphytum × uplandicum''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/53QH5|title=Symphytum × uplandicum Nyman {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-04-01}}</ref>) er [[fjölær jurt]] af [[munablómaætt]], ættuð frá Evrasíu. Hún ber fjólublá til himinblá blóm í margblóma kvíslskúf. Öll jurtin er bursthærð. Blöðin stór, hjartalaga. Hún er algengur blendingur [[Valurt|valurtar]] og [[Burstavalurt|burstavalurtar]] og myndast náttúrulega í Kákasus þar sem útbreiðsla móðurtegundanna mætist, en aðallega í görðum þar sem báðar eru ræktaðar. Benjavalurt er talin góð fóðurplanta fyrir býflugur.<ref name="Pollinators">{{cite web |title=Which flowers are the best source of nectar? |publisher=Conservation Grade |url=http://www.conservationgrade.org/2014/10/which_flowers_best_source_nectar/ |accessdate=2017-10-18 |date=2014-10-15 |archive-date=2019-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214024659/http://www.conservationgrade.org/2014/10/which_flowers_best_source_nectar/ |url-status=dead }}</ref> Einnig er hún ræktuð sem lækningaplanta<ref name="ratgHeilpfl">{{cite web|access-date=2012-02-22|language=de|title=Trauma-Beinwell (lat. Symphytum x uplandicum Nyman)|url=http://www.heilpflanzen-online.com/heilpflanzen-a-z/trauma-beinwell.html|website=ratgeber heilpflanzen medizin.de|archive-date=2013-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130103204012/http://www.heilpflanzen-online.com/heilpflanzen-a-z/trauma-beinwell.html|url-status=dead}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --></ref> eins og móðurtegundirnar, svo og sem fóðurplanta og til að bæta jarðvegsástand. Hún er harðgerð og hefur reynst vel í görðum hérlendis. [[File:Symphytum uplandicum x Bocking 14.jpg|thumb|Afbrigðið "Bocking #14"]] Þekktustu ræktunarafbrigðin "Bocking No. 4" og "Bocking No. 14" frá ''HDRA'' (Henry Doubleday Research Association), sem og "Harras"<ref name="Schmidt2008">Schmidt(?), 2008: High-performance cultivar ’Harras’ as a contribution to quality, efficacy and safety of comfrey (Symphytum × uplandicum Nyman), in: Zeitschrift für Arznei- & Gewürzpflanzen (journal of medicinal and spice plants), Erling Verlag</ref> sem er fyrsta afbrigðið án pyrrolizidine alkólíóða sem hafa verið bendlaðir við lifrarskemmdir.<ref name="FDA">{{cite web |url=https://www.fda.gov/Food/RecallsOutbreaksEmergencies/SafetyAlertsAdvisories/ucm111219.htm |title=FDA/CFSAN – FDA Advises Dietary Supplement Manufacturers to Remove Comfrey Products From the Market |website=[[Food and Drug Administration]] |access-date=2007-06-01 |language=en |archive-date=2017-11-14 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/7993/20171114115012/https://www.fda.gov/Food/RecallsOutbreaksEmergencies/SafetyAlertsAdvisories/ucm111219.htm |url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Symphytum × uplandicum}} {{wikilífverur|Symphytum × uplandicum}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Munablómaætt]] [[Flokkur:Lækningajurtir]] 5mwzg0wsjvinc895yqphhjrrxojljxd 0 179883 1979867 1918628 2026-09-23T02:25:38Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979867 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Fatíma Jinnah | nafn_á_frum={{nobold|فاطمہ جناح}} | mynd = Muhammad Ali Jinnah with sister Fatima Jinnah (cropped).JPG | myndatexti = {{small|Vaxstytta af Fatímu Jinnah á Madame Tussauds-safninu í London.}} | fæðingardagur = [[31. júlí]] [[1893]] | fæðingarstaður = [[Kathiawar]], [[Forsetaumdæmið Bombay|Bombay]], [[breska Indland]]i (nú [[Gújarat]], [[Indland]]i) | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1967|7|9|1893|7|31}} | dauðastaður = [[Karachi]], [[Vestur-Pakistan]], [[Pakistan]] (nú [[Sind (fylki)|Sind]], Pakistan) | þjóðerni = [[Pakistan|Pakistönsk]] | háskóli = [[Háskólinn í Kalkútta]] (D.D.S) | ættingjar = [[Muhammad Ali Jinnah]] (bróðir) }} '''Fatíma Jinnah''' ([[úrdú]]: فاطمہ جناح) (31. júlí 1893 – 9. júlí 1967) var [[Pakistan|pakistönsk]] stjórnmálakona. Hún var yngri systir [[Muhammad Ali Jinnah|Muhammads Ali Jinnah]], stofnanda og fyrsta landstjóra Pakistans. Fatíma Jinnah var leiðtogi pakistönsku stjórnarandstöðunnar frá árinu 1960 til dauðadags árið 1967. Fatíma Jinnah er þekkt fyrir stuðning sinn við [[borgaraleg réttindi]]. Hún er gjarnan kölluð ''Madar-e-Millat'' („móðir þjóðarinnar“) og ''Khatun-e-Pakistan'' („lafði Pakistans“). Margar stofnanir og opinberir staðir í Pakistan bera nafn hennar. ==Æviágrip== Fatíma Jinnah tók árið 1954 árangursríkan þátt í kosningabaráttu pakistanska [[Múslimabandalagið (Pakistan)|Múslimabandalagsins]], stjórnmálaflokksins sem bróðir hennar heitinn, landsfaðirinn [[Muhammad Ali Jinnah]], hafði stofnað. Í næstu kosningum þar á eftir var flokkurinn hins vegar gersigraður og tapaði öllum þingsætum sínum. Fatíma Jinnah var lítið áberandi næsta áratuginn í pakistönskum stjórnmálum.<ref name=lesbók/> Í forsetakosningum Pakistans árið 1964 bauð Fatíma Jinnah sig fram fyrir bandalag sameinaðrar stjórnarandstöðu á móti sitjandi forsetanum [[Ayub Khan]]. Jinnah sakaði Khan um að hafa svikið málstað Muhammads Ali Jinnah og um að hafa troðið fótum lýðræði í Pakistan.<ref name=mbl/> Ayub Khan var þá afar óvinsæll og stjórnarandstöðuflokkar þvert yfir pólitíska litrófið sammældust um að Fatíma yrði forsetaframbjóðandi þeirra gegn honum. Meðal annars aflaði hún sér stuðnings herforingjans [[Azam Khan]], sem hafði hjálpað Ayub Khan að ræna völdum í landinu árið 1958. Fatíma Jinnah ávann sér mikla alþýðuhylli í kosningabaráttunni og var víða kölluð ''Madar-e-Millat'', móðir þjóðarinnar.<ref name=lesbók>{{Tímarit.is|3288948|Fatíma Jinnah|útgáfudagsetning=6. desember 1964|blaðsíða=2|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]}}</ref> Forsetakosningarnar fóru þannig að í kjörmannaráðinu, sem taldi til sín um 80.000 meðlimi, hlaut Ayub Khan um 50 þúsund atkvæði en Jinnah um 29 þúsund. Fatíma Jinnah grunaði Khan um græsku og sagði kosningarnar bera þess merki að þjóðin hefði ekki fengið kost á að láta skoðun sína í ljós.<ref name=mbl>{{Tímarit.is|1363184|Forsetakosningarnar í Pakistan|útgáfudagsetning=9. janúar 1965|blaðsíða=10|blað=[[Morgunblaðið]]}}</ref> ===Andlát=== Fatíma Jinnah lést í [[Karachi]] þann 9. júlí 1967. Opinber dánarorsök var hjartagalli en orðrómar fóru fljótt á kreik um að hún hefði verið myrt af sömu aðilum og drápu forsætisráðherrann [[Liaquat Ali Khan]]. Árið 2003 endurvakti frændi hennar, Akbar Pirbhai, deilurnar með því að leiða líkur að því að hún hefði verið myrt.<ref>{{Cite web|url=http://beta.dawn.com/news/112727/new-twist-to-miss-jinnah-controversy|title=New twist to Miss Jinnah controversy|date=23 July 2003|website=DAWN.COM}}</ref><ref>{{cite news |title=Fatima Jinnah: Mother Of Nation (Mader-e Millat) |url=http://www.pakistanherald.com/newprofile.aspx?hofid=1174 |newspaper=Pakistan Herald |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401001936/http://www.pakistanherald.com/newprofile.aspx?hofid=1174 |archive-date=1 April 2012 |access-date=31 December 2011}}</ref> Þegar Fatíma Jinnah lést árið 1967 fór greftrunarathöfnin fram í samræmi við siði [[sjía]]trúar og hún hlaut ríkisútför.<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/404111/the-quaid-and-the-quetta-massacre|title=The Quaid and the Quetta massacre}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.outlookindia.com/blog/story/shias-and-their-future-in-pakistan/2915|title=Shias And Their Future In Pakistan|access-date=2024-04-11|archive-date=2021-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731093100/https://www.outlookindia.com/blog/story/shias-and-their-future-in-pakistan/2915|url-status=dead}}</ref> Hún var grafin við hlið bróður síns, Muhammad Ali Jinnah, í [[Mazar-e-Quaid]] í Karachi. ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|æviágrip}} {{DEFAULTSORT:Jinnah, Fatíma}} {{fd|1893|1967}} [[Flokkur:Pakistanskir stjórnmálamenn]] 7n451vypslibn04nnfbazd491enpnbt 0 180731 1979818 1972025 2026-09-22T20:31:48Z TKSnaevarr 53243 /* 1970-1979 */ 1979818 wikitext text/x-wiki '''Óskarsverðlaun fyrir bestu kvikmynd''' (e. ''Academy Award for Best Picture'') eru ein af verðlaunum [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlaunanna]] sem veitt eru árlega af [[Bandaríska kvikmyndaakademían|Bandarísku kvikmyndaakademíunni]]. Verðlaunin eru þau síðustu sem veitt eru hverju sinni og eru almennt talin virtustu verðlaun hátíðarinnar. == Sigurvegarar == === 1920-1929 === {| class="wikitable" !'''Útgáfuár''' '''kvikmyndar''' !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Kvikmyndaver |- ! colspan="1" rowspan="3" |1927/28 (1.) |style="background:#FAEB86" |'''''Wings''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Famous Players–Lasky''' |- |''7th Heaven'' | |Fox |- |''The Racket'' | |The Caddo Company |- ! colspan="1" rowspan="5" |1928/29 (2.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Broadway Melody''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Metro-Goldwyn-Mayer''' |- |''Alibi'' | |Feature Productions |- |''Hollywood Revue'' | |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''In Old Arizona'' | |Fox |- |''The Patriot'' |''Frelsishetjan'' |Paramount Famous Lasky |} === 1930-1939 === {| class="wikitable" !'''Útgáfuár''' '''kvikmyndar''' !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Kvikmyndaver (Framleiðandi/endur) |- ! colspan="1" rowspan="5" |1929/30 (3.) |style="background:#FAEB86" |'''''All Quiet on the Western Front''''' |style="background:#FAEB86" |'''''[[Tíðindalaust á vesturvígstöðvunum (kvikmynd frá 1930)|Tíðindalaust á vesturvígstöðvunum]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''Universal (Carl Laemmle Jr.)''' |- |''The Big House'' |''Stóra húsið'' |Cosmopolitan (Irving Thalberg) |- |''Disraeli'' | |Warner Bros. (Jack L. Warner & Darryl F. Zanucks) |- |''The Divorcee'' | |Metro-Goldwyn-Mayer (Robert Z. Leonard) |- |''The Love Parade'' |''Eiginmaður drottningarinnar'' |Paramount Famous Lasky ([[Ernst Lubitsch]]) |- ! colspan="1" rowspan="5" |1930/31 (4.) |style="background:#FAEB86" |'''''Cimarron''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''RKO Radio (William LeBaron)''' |- |''East Lynne'' | |Fox |- |''The Front Page'' |''Fyrstir með fréttirnar'' |The Caddo Company (Howard Hughes & Lewis Milestones) |- |''Skippy'' | |Paramount Publix (Jesse L. Lasky, B.P. Schulberg, & Adolph Zukors) |- |''Trader Horn'' | |Metro-Goldwyn-Mayer (Irving Thalberg) |- ! colspan="1" rowspan="8" |1931/32 (5.) |style="background:#FAEB86" |'''''Grand Hotel''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Metro-Goldwyn-Mayer (Irving Thalberg)''' |- |''Arrowsmith'' | |Samuel Goldwyn Productions (Samuel Goldwyn) |- |''Bad Girl'' | |Fox |- |''The Champ'' | |Metro-Goldwyn-Mayer (King Vidor) |- |''Five Star Final'' | |First National (Hal B. Wallis) |- |''One Hour with You'' | |Paramount Publix (Ernst Lubitsch) |- |''Shanghai Express'' | |Paramount Publix (Adolph Zukor) |- |''The Smiling Lieutenant'' | |Paramount Publix (Ernst Lubitsch) |- ! colspan="1" rowspan="10" |1932/33 (6.) |style="background:#FAEB86" |'''''Cavalcade''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Fox (Frank Lloyd & Winfield Sheehans)''' |- |''42nd Street'' | |[[Warner Bros.]] |- |''A Farewell to Arms'' |''Vopnin kvödd'' |Paramount |- |''I Am a Fugitive from a Chain Gang'' | |[[Warner Bros.]] |- |''Lady for a Day'' | |Columbia |- |''Little Women'' | |RKO Radio |- |''The Private Life of Henry VIII'' | |London Films |- |''She Done Him Wrong'' | |Paramount |- |''Smilin' Through'' | |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''State Fair'' | |Fox |- ! colspan="1" rowspan="12" |1934 (7.) |style="background:#FAEB86" |'''''It Happened One Night''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Það gerðist um nótt''''' |style="background:#FAEB86" |'''Columbia (Frank Capra & Harry Cohn)''' |- |''The Barretts of Wimpole Street'' |''Barrettfjölskyldan í Wimpolestræti'' |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''Cleopatra'' | |Paramount |- |''Flirtation Walk'' |''Ástarstígur'' |First National |- |''The Gay Divorcee'' | |RKO Radio |- |''Here Comes the Navy'' |''Nú kemur flotinn'' |[[Warner Bros.]] |- |''The House of Rothschild'' |''Bræðurnir Rothschild'' |20th Century |- |''Imitation of Life'' | |Universal |- |''One Night of Love'' | |Columbia |- |''The Thin Man'' | |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''Viva Villa!'' | |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''The White Parade'' |''Hvíta fylkingin'' |Jesse L. Lasky (production company) |- ! colspan="1" rowspan="12" |1935 (8.) |style="background:#FAEB86" |'''''Mutiny on the Bounty''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Uppreisnin á Bounty''''' |style="background:#FAEB86" |'''Metro-Goldwyn-Mayer (Frank Lloyd & Irving Thalbergs)''' |- |''Alice Adams'' | |RKO Radio |- |''Broadway Melody of 1936'' | |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''Captain Blood'' |''Víkingurinn'' |Cosmopolitan |- |''David Copperfield'' | |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''The Informer'' | |RKO Radio |- |''The Lives of a Bengal Lancer'' |''Synir Englands'' |Paramount |- |''A Midsummer Night's Dream'' |''Draumur á Jónsmessunótt'' |[[Warner Bros.]] |- |''Les Misérables'' |''Vesalingarnir'' |20th Century |- |''Naughty Marietta'' |''Léttúðuga Marietta'' |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''Ruggles of Red Gap'' |''Vistaskipti'' |Paramount |- |''Top Hat'' | |RKO Radio |- ! colspan="1" rowspan="10" |1936 (9.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Great Ziegfeld''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Ziegfeld hinn mikli''''' |style="background:#FAEB86" |'''Metro-Goldwyn-Mayer (Hunt Stromberg)''' |- |''Anthony Adverse'' | |[[Warner Bros.]] |- |''Dodsworth'' | |Samuel Goldwyn Productions (Samuel Goldwyn) |- |''Libeled Lady'' | |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''Mr. Deeds Goes to Town'' |''Herra Deeds fer til borgarinnar'' |Columbia |- |''Romeo and Juliet'' |''Rómeó og Júlía'' |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''San Francisco'' | |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''The Story of Louis Pasteur'' |''Louis Pasteur'' |Cosmopolitan |- |''A Tale of Two Cities'' |''Saga tveggja borga'' |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''Three Smart Girls'' |''Þrjár kænar stúlkur'' |Universal |- ! colspan="1" rowspan="10" |1937 (10.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Life of Emile Zola''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Warner Bros. (Henry Blanke)''' |- |''The Awful Truth'' | |Columbia |- |''Captains Courageous'' | |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''Dead End'' | |Samuel Goldwyn Productions (Samuel Goldwyn) |- |''The Good Earth'' | |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''In Old Chicago'' | |[[20th Century Fox|20th Century-Fox]] |- |''Lost Horizon'' |''Horfin sjónarmið'' |Columbia |- |''One Hundred Men and a Girl'' | |Universal |- |''Stage Door'' | |RKO Radio |- |''A Star Is Born'' |''Leikaralíf í Hollywood'' eða ''Stjarna fæðist'' |Selznick International Pictures |- ! colspan="1" rowspan="10" |1938 (11.) |style="background:#FAEB86" |'''''You Can't Take It with You''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Þú tekur það ekki með þér''''' |style="background:#FAEB86" |'''Columbia (Frank Capra)''' |- |''The Adventures of Robin Hood'' | |Warner Bros.-First National |- |''Alexander's Ragtime Band'' | |[[20th Century Fox|20th Century-Fox]] |- |''Boys Town'' | |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''The Citadel'' | |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''Four Daughters'' | |Warner Bros.-First National |- |''La Grande Illusion'' |''Sjónhverfingin mikla'' |Réalisation d'art Cinématographique |- |''Jezebel'' | |[[Warner Bros.]] |- |''Pygmalion'' | |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''Test Pilot'' | |Metro-Goldwyn-Mayer |- ! colspan="1" rowspan="10" |1939 (12.) |style="background:#FAEB86" |'''''Gone with the Wind''''' |style="background:#FAEB86" |''[[Á hverfanda hveli (kvikmynd)|'''Á hverfanda hveli''']]'' |style="background:#FAEB86" |'''Selznick International Pictures (David O. Selznick)''' |- |''Dark Victory'' | |Warner Bros.-First National |- |''Goodbye, Mr. Chips'' | |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''Love Affair'' | |RKO Radio |- |''Mr. Smith Goes to Washington'' |''Mr. Smith gerist þingmaður'' eða ''Herra Smith fer á þing'' |Columbia |- |''Ninotchka'' | |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''Of Mice and Men'' |''Mýs og menn'' |Hal Roach (production company) |- |''Stagecoach'' |''Póstvagninn'' |Walter Wanger (production company) |- |''The Wizard of Oz'' |''Galdrakarlinn í Oz'' |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''Wuthering Heights'' |''Fýkur yfir hæðir'' |Samuel Goldwyn Productions |} ===1940-1949=== {| class="wikitable" !'''Útgáfuár''' '''kvikmyndar''' !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Kvikmyndaver (Framleiðandi/endur) |- ! colspan="1" rowspan="10" |1940 (13.) |style="background:#FAEB86" |'''''Rebecca''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Selznick International Pictures (David O. Selznick)''' |- |''All This, and Heaven Too'' |''Þetta allt og himinninn líka'' eða ''Dæmið ekki'' |Warner Bros. |- |''Foreign Correspondent'' |''Utanríkisréttarritarinn'' |Walter Wanger (production company) |- |''The Grapes of Wrath'' |''Þrúgur reiðinnar'' |20th Century-Fox |- |''The Great Dictator'' | |Charles Chaplin Productions |- |''Kitty Foyle'' | |RKO Radio |- |''The Letter'' | |Warner Bros. |- |''The Long Voyage Home'' |''Á heimleið'' |Argosy-Wanger |- |''Our Town'' | |Sol Lesser (production company) |- |''The Philadelphia Story'' |''Kenjótt kona'' |Metro-Goldwyn-Mayer |- ! colspan="1" rowspan="10" |1941 (14.) |style="background:#FAEB86" |'''''How Green Was My Valley''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Heima er best'' eða ''Grænn varstu dalur'' eða ''Grænadalsfjölslyldan''''' |style="background:#FAEB86" |'''20th Century-Fox (Darryl F. Zanuck)''' |- |''Blossoms in the Dust'' |''Móðurást'' |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''Citizen Kane'' |''Blaðakóngurinn'' |Mercury |- |''Here Comes Mr. Jordan'' |''Örlagavaldurinn'' eða ''Hinn framliðni snýr aftur'' |Columbia |- |''Hold Back the Dawn'' |''Rödd hjartans'' |Paramount |- |''The Little Foxes'' |''Refirnir'' |Samuel Goldwyn Productions (Samuel Goldwyn) |- |''The Maltese Falcon'' |''Möltufálkinn'' |Warner Bros. |- |''One Foot in Heaven'' | |Warner Bros. |- |''Sergeant York'' | |Warner Bros. |- |''Suspicion'' |''Illur grunur'' |RKO Radio |- ! colspan="1" rowspan="10" |1942 (15.) |style="background:#FAEB86" |'''''Mrs. Miniver''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Frú Miniver''''' |style="background:#FAEB86" |'''Metro-Goldwyn-Mayer (Sidney Franklin)''' |- |''49th Parallel'' | |Ortus |- |''Kings Row'' | |Warner Bros. |- |''The Magnificent Ambersons'' |''Dýrðardagar Amberson-fjölskyldunnar'' |Mercury |- |''The Pied Piper'' |''Flóttafólk'' |20th Century-Fox |- |''The Pride of the Yankees'' | |Samuel Goldwyn Productions (Samuel Goldwyn) |- |''Random Harvest'' |''Í leit að liðinni ævi'' |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''The Talk of the Town'' |''Bæjarslúðrið'' |Columbia |- |''Wake Island'' |''Vörnin frækna'' |Paramount |- |''Yankee Doodle Dandy'' | |Warner Bros. |- ! colspan="1" rowspan="10" |1943 (16.) | colspan="2" style="background:#FAEB86" |'''''[[Casablanca (kvikmynd)|Casablanca]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''Warner Bros. (Hal B. Wallis)''' |- |''For Whom the Bell Tolls'' |''Hverjum klukkan glymur'' |Paramount |- |''Heaven Can Wait'' |''Himnaríki má bíða'' |20th Century-Fox |- |''The Human Comedy'' |''Þeir sem heima bíða'' |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''In Which We Serve'' |''Undir gunnfána'' |Two Cities Films |- |''Madame Curie'' | |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''The More the Merrier'' |''Glatt á hjalla'' |Columbia |- |''The Ox-Bow Incident'' |''Ógnarnóttin'' eða ''Atvikið við Uxaklafa'' |20th Century-Fox |- |''The Song of Bernadette'' |''Óður Bernadettu'' |20th Century-Fox |- |''Watch on the Rhine'' |''Vörður við Rín'' |Warner Bros. |- ! colspan="1" rowspan="5" |1944 (17.) |style="background:#FAEB86" |'''''Going My Way''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Leyf mér þig að leiða''''' |style="background:#FAEB86" |'''Paramount (Leo McCarey)''' |- |''Double Indemnity'' |''Tvöfaldar tjónabætur'' |Paramount |- |''Gaslight'' |''Gasljós'' |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''Since You Went Away'' |''Langt finnst þeim sem bíður'' |Selznick International Pictures (David O. Selznick) |- |''Wilson'' | |20th Century-Fox |- ! colspan="1" rowspan="5" |1945 (18.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Lost Weekend''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Glötuð helgi''''' |style="background:#FAEB86" |'''Paramount (Charles Brackett)''' |- |''Anchors Aweigh'' |''Sjóliðar dáðadrengir'' |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''The Bells of St. Mary's'' |''Klukkur heilagrar Maríu'' |Rainbow Productions |- |''Mildred Pierce'' | |Warner Bros. |- |''Spellbound'' |''Í álögum'' |Selznick International Pictures (David O. Selznick) |- ! colspan="1" rowspan="5" |1946 (19.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Best Years of Our Lives''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Beztu ár ævinnar''''' |style="background:#FAEB86" |'''Samuel Goldwyn Productions (Samuel Goldwyn)''' |- |''Henry V'' | |Two Cities Films |- |''It's a Wonderful Life'' |''Lífið er dásamlegt'' |Liberty Films |- |''The Razor's Edge'' |''Í leit að lífshamingju'' eða ''Blað skilur bakka og egg'' |20th Century-Fox |- |''The Yearling'' |''Landnemalíf'' |Metro-Goldwyn-Mayer |- ! colspan="1" rowspan="5" |1947 (20.) |style="background:#FAEB86" |'''''Gentleman's Agreement''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Heiður að veði''''' |style="background:#FAEB86" |'''20th Century-Fox (Darryl F. Zanuck)''' |- |''The Bishop's Wife'' |''Kona biskupsins'' |Samuel Goldwyn Productions (Samuel Goldwyn) |- |''Crossfire'' |''Hatur'' |RKO Radio |- |''Great Expectations'' |''Glæstar vonir'' |J. Arthur Rank-Cineguild |- |''Miracle on 34th Street'' |''Jólasveinninn'' eða ''Kraftaverkið á 34. stræti'' |20th Century-Fox |- ! colspan="1" rowspan="5" |1948 (21.) | colspan="2" style="background:#FAEB86" |'''''Hamlet''''' |style="background:#FAEB86" |'''J. Arthur Rank-Two Cities Films (Laurence Olivier)''' |- |''Johnny Belinda'' | |Warner Bros. |- |''The Red Shoes'' |''Rauðu skórnir'' |J. Arthur Rank-Archers |- |''The Snake Pit'' |''Ormagryfjan'' |20th Century-Fox |- |''The Treasure of the Sierra Madre'' |''Gullið í Sierra Madre'' |Warner Bros. |- ! colspan="1" rowspan="5" |1949 (22.) |style="background:#FAEB86" |'''''All the King's Men''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Við stjórnvölin''''' |style="background:#FAEB86" |'''Columbia (Robert Rossen)''' |- |''Battleground'' |''Orrustuvöllur'' |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''The Heiress'' | |Paramount |- |''A Letter to Three Wives'' |''Bréf til þriggja kvenna'' |20th Century-Fox |- |''Twelve O'Clock High'' | |20th Century-Fox |} === 1950-1959 === {| class="wikitable" !'''Útgáfuár''' '''kvikmyndar''' !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Kvikmyndaver (Framleiðandi/endur) |- ! colspan="1" rowspan="5" |1950 (23.) |style="background:#FAEB86" |'''''All About Eve''''' |style="background:#FAEB86" |'''''[[Allt um Evu]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''20th Century-Fox (Darryl F. Zanuck)''' |- |''Born Yesterday'' |''Fædd í gær'' |Columbia |- |''Father of the Bride'' |''Faðir brúðarinnar'' |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''King Solomon's Mines'' |''Námur Salomons konungs'' |Metro-Goldwyn-Mayer |- |''Sunset Boulevard'' | |Paramount |- ! colspan="1" rowspan="5" |1951 (24.) |style="background:#FAEB86" |'''''An American in Paris''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Ameríkumaður í París''''' |style="background:#FAEB86" |'''Arthur Freed''' |- |''Decision Before Dawn'' |''Voru það landráð?'' |Anatole Litvak and Frank McCarthy |- |''A Place in the Sun'' |''Þar sem sólin skín'' |George Stevens |- |''Quo Vadis'' | |Sam Zimbalist |- |''A Streetcar Named Desire'' |''Á girndarleiðum'' eða ''Sporvagninn Girnd'' |Charles K. Feldman |- ! colspan="1" rowspan="5" |1952 (25.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Greatest Show on Earth''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Heimsins mesta gleði og gaman'' eða ''Fjölleikahúsið''''' |style="background:#FAEB86" |'''Cecil B. DeMille''' |- |''High Noon'' |''Háski á hádegi'' eða ''12 á hádegi'' |Stanley Kramer |- |''Ivanhoe'' |''Ívar Hlújárn'' |Pandro S. Berman |- | colspan="2" |''Moulin Rouge'' |John and James Woolf |- |''The Quiet Man'' |''Hægláti maðurinn'' |John Ford og Merian C. Cooper |- ! colspan="1" rowspan="5" |1953 (26.) |style="background:#FAEB86" |'''''From Here to Eternity''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Héðan til eilífðar''''' |style="background:#FAEB86" |'''Buddy Adler''' |- |''Julius Caesar'' | |John Houseman |- |''The Robe'' |''Kyrtillinn'' |Frank Ross |- |''Roman Holiday'' |''Gleðidagur í Róm'' |William Wyler |- |''Shane'' | |George Stevens |- ! colspan="1" rowspan="5" |1954 (27.) |style="background:#FAEB86" |'''''On the Waterfront''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Á eyrinni''''' |style="background:#FAEB86" |'''Sam Spiegel''' |- |''The Caine Mutiny'' |''Uppreisnin á Caine'' |Stanley Kramer |- |''The Country Girl'' |''Sveitastúlkan'' |William Perlberg |- |''Seven Brides for Seven Brothers'' |''Adam átti syni sjö'' |Jack Cummings |- |''Three Coins in the Fountain'' |''Óskabrunnurinn'' |Sol C. Siegel |- ! colspan="1" rowspan="5" |1955 (28.) | colspan="2" style="background:#FAEB86" |'''''Marty''''' |style="background:#FAEB86" |'''Harold Hecht''' |- |''Love Is a Many-Splendored Thing'' |''Í viðjum ásta og örlaga'' |Buddy Adler |- |''Mister Roberts'' |''Roberts sjóliðsforingi'' |Leland Hayward |- |''Picnic'' |''Skógarferðin'' |Fred Kohlmar |- |''The Rose Tattoo'' |''Tattóveraða rósin'' |Hal B. Wallis |- ! colspan="1" rowspan="5" |1956 (29.) |style="background:#FAEB86" |'''''[[Umhverfis jörðina á 80 dögum (kvikmynd frá 1956)|Around the World in 80 Days]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''''[[Umhverfis jörðina á 80 dögum (kvikmynd frá 1956)|Umhverfis jörðina á 80 dögum]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''Michael Todd''' |- |''Friendly Persuasion'' |''Elska skaltu náungann'' |William Wyler |- |''Giant'' |''Risi'' |George Stevens and Henry Ginsberg |- |''The King and I'' |''Kóngurinn og ég'' |Charles Brackett |- |''The Ten Commandments'' |''Boðorðin'' |Cecil B. DeMille |- ! colspan="1" rowspan="5" |1957 (30.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Bridge on the River Kwai''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Brúin yfir Kwai''''' |style="background:#FAEB86" |'''Sam Spiegel''' |- |''12 Angry Men'' |''12 reiðir menn'' |Henry Fonda and Reginald Rose |- |''Peyton Place'' |''Sámsbær'' |Jerry Wald |- |''Sayonara'' | |William Goetz |- |''Witness for the Prosecution'' |''Vitni saksóknarans'' |Arthur Hornblow Jr. |- ! colspan="1" rowspan="5" |1958 (31.) | colspan="2" style="background:#FAEB86" |'''''Gigi''''' |style="background:#FAEB86" |'''Arthur Freed''' |- |''Auntie Mame'' |''Frænka mín'' |Jack L. Warner |- |''Cat on a Hot Tin Roof'' |''Köttur á heitu þaki'' |Lawrence Weingarten |- |''The Defiant Ones'' |''Flótti í hlekkjum'' |Stanley Kramer |- |''Separate Tables'' |''Frá borði til borðs'' eða ''Aðskilin borð'' |Harold Hecht |- ! colspan="1" rowspan="5" |1959 (32.) |style="background:#FAEB86" |'''''[[Ben Húr (kvikmynd frá 1959)|Ben-Hur]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''''[[Ben Húr (kvikmynd frá 1959)|Ben Húr]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''Sam Zimbalist''' |- |''Anatomy of a Murder'' |''Sá einn er sekur'' |Otto Preminger |- |''The Diary of Anne Frank'' |''Dagbók Önnu Frank'' |George Stevens |- |''The Nun's Story'' |''Nunnan'' |Henry Blanke |- |''Room at the Top'' |''Dýrkeyptur sigur'' |John Woolf and James Woolf |} === 1960-1969 === {| class="wikitable" !Útgáfuár kvikmyndar !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Framleiðendur |- ! colspan="1" rowspan="5" |1960 (33.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Apartment''''' |style="background:#FAEB86" |''[[Lykillinn undir mottunni|'''Lykillinn undir mottunni''']]'' |style="background:#FAEB86" |[[Billy Wilder|'''Billy Wilder''']] |- |''The Alamo'' |''Orustan um Alamo'' |[[John Wayne]] |- |''Elmer Gantry'' | |[[Bernard Smith]] |- |''Sons and Lovers'' |''Synir og elskendur'' |[[Jerry Wald]] |- |''The Sundowners'' |''Fjarlægðin gerir fjöllin blá'' |[[Fred Zinnemann]] |- ! colspan="1" rowspan="5" |1961 (34.) |style="background:#FAEB86" |'''''West Side Story''''' |style="background:#FAEB86" |'''''[[Saga úr Vesturbænum (kvikmynd frá 1960)|Saga úr Vesturbænum]]''''' |style="background:#FAEB86" |[[Robert Wise|'''Robert Wise''']] |- |''Fanny'' | |[[Joshua Logan]] |- |''The Guns of Navarone'' |''[[Byssurnar í Navarone]]'' |[[Carl Foreman]] |- |''The Hustler'' |''Fjárhættuspilarinn'' |[[Robert Rossen]] |- |''Judgment at Nuremberg'' |''[[Réttarhöldin í Nürnberg (kvikmynd frá 1961)|Réttarhöldin í Nürnberg]]'' |[[Stanley Kramer]] |- ! colspan="1" rowspan="5" |1962 (35.) |style="background:#FAEB86" |'''''Lawrence of Arabia''''' |style="background:#FAEB86" |''[[Arabíu-Lawrence (kvikmynd)|'''Arabíu-Lawrence''']]'' |style="background:#FAEB86" |[[Sam Spiegel|'''Sam Spiegel''']] |- |''The Longest Day'' |''Lengstur dagur'' |[[Darryl F. Zanuck]] |- |''The Music Man'' |''Tónlistarmaðurinn'' |[[Morton DaCosta]] |- |''Mutiny on the Bounty'' |''Uppreisnin á Bounty'' |[[Aaron Rosenberg]] |- |''To Kill a Mockingbird'' |''[[Að granda söngfugli (kvikmynd)|Að granda söngfugli]]'' |[[Alan J. Pakula]] |- ! colspan="1" rowspan="5" |1963 (36.) |style="background:#FAEB86" colspan="2" |'''''Tom Jones''''' |style="background:#FAEB86" |[[Tony Richardson|'''Tony Richardson''']] |- |''America America'' | |[[Elia Kazan]] |- |''Cleopatra'' | |[[Walter Wanger]] |- |''How the West Was Won'' |''Villta Vestrið sigrað'' |[[Bernard Smith]] |- |''Lilies of the Field'' |''Liljur vallarins'' |[[Ralph Nelson]] |- ! colspan="1" rowspan="5" |1964 (37.) |style="background:#FAEB86" |'''''My Fair Lady''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Mín liljan fríð''''' |style="background:#FAEB86" |[[Jack L. Warner|'''Jack L. Warner''']] |- | colspan="2" |''Becket'' |[[Hal B. Wallis]] |- |''Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb'' |''[[Dr. Strangelove, eða: Hvernig ég vann bug á óttanum og lærði að elska sprengjuna]]'' |[[Stanley Kubrick]] |- |''[[Mary Poppins (kvikmynd)|Mary Poppins]]'' | |[[Walt Disney]] og [[Bill Walsh]] |- |''Alexis Zorbas'' |''[[Grikkinn Zorba]]'' |[[Michael Cacoyannis]] |- ! colspan="1" rowspan="5" |1965 (38.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Sound of Music''''' |style="background:#FAEB86" |'''''[[Söngvaseiður (kvikmynd)|Söngvaseiður]]''''' |style="background:#FAEB86" |[[Robert Wise|'''Robert Wise''']] |- |''Darling'' | |[[Joseph Janni]] |- |''Doctor Zhivago'' |''[[Doktor Sívagó]]'' |[[Carlo Ponti]] |- |''Ship of Fools'' |''Fíflaskipið'' |[[Stanley Kramer]] |- |''A Thousand Clowns'' | |[[Fred Coe]] |- ! colspan="1" rowspan="5" |1966 (39.) |style="background:#FAEB86" |'''''A Man for All Seasons''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Maður allra tíma''''' |style="background:#FAEB86" |[[Fred Zinnemann|'''Fred Zinnemann''']] |- | colspan="2" |''Alfie'' |[[Lewis Gilbert]] |- |''The Russians Are Coming, the Russians Are Coming'' |''Rússarnir koma, Rússarnir koma'' |[[Norman Jewison]] |- |''The Sand Pebbles'' |''Stormar og stríð'' |[[Robert Wise]] |- |''Who's Afraid of Virginia Woolf?'' |''[[Hver er hræddur við Virginu Woolf?]]'' |[[Ernest Lehman]] |- ! colspan="1" rowspan="5" |1967 (40.) |style="background:#FAEB86" |'''''In the Heat of the Night''''' |style="background:#FAEB86" |''[[Í næturhitanum|'''Í næturhitanum''']]'' |style="background:#FAEB86" |[[Walter Mirisch|'''Walter Mirisch''']] |- |''Bonnie and Clyde'' |''[[Bonnie og Clyde (kvikmynd frá 1967)|Bonnie og Clyde]]'' |[[Warren Beatty]] |- |''Doctor Dolittle'' |''Dagfinnur dýralæknir'' |[[Arthur P. Jacobs]] |- |''The Graduate'' |''[[Frú Robinson]]'' |[[Lawrence Turman]] |- |''Guess Who's Coming to Dinner'' |''Gestur til miðdegisverðar'' |[[Stanley Kramer]] |- ! colspan="1" rowspan="5" |1968 (41.) |style="background:#FAEB86" |'''''Oliver!''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |[[John Woolf|'''John Woolf''']] |- |''Funny Girl'' | |[[Ray Stark]] |- |''The Lion in Winter'' |''Vetrarljón'' |[[Martin Poll]] |- |''Rachel, Rachel'' | |[[Paul Newman]] |- |''Romeo and Juliet'' |''Rómeó og Júlía'' |[[Anthony Havelock-Allan]] og [[John Brabourne]] |- ! colspan="1" rowspan="5" |1969 (42.) |style="background:#FAEB86" |'''''Midnight Cowboy''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |[[Jerome Hellman|'''Jerome Hellman''']] |- |''Anne of the Thousand Days'' | |[[Hal B. Wallis]] |- |''Butch Cassidy and the Sundance Kid'' |''[[Butch Cassidy og Sundance strákurinn]]'' |[[John Foreman]] |- |''Hello, Dolly!'' | |[[Ernest Lehman]] |- |''Z'' | |[[Jacques Perrin]] og [[Ahmed Rachedi]] |} === 1970-1979 === {| class="wikitable" !Útgáfuár kvikmyndar !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Framleiðendur |- ! colspan="1" rowspan="5" |1970 (43.) | colspan="2" style="background:#FAEB86" |'''''[[Patton (kvikmynd)|Patton]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''Frank McCarthy''' |- |''Airport'' | |Ross Hunter |- |''Five Easy Pieces'' |''Svik og lauslæti'' |Bob Rafelson og Richard Wechsler |- |''Love Story'' |''Ástarsaga'' |Howard G. Minsky |- |''M*A*S*H'' | |Ingo Preminger |- ! colspan="1" rowspan="5" |1971 (44.) |style="background:#FAEB86" |'''''The French Connection''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Philip D'Antoni''' |- |''A Clockwork Orange'' | |[[Stanley Kubrick]] |- |''Fiddler on the Roof'' |''Fiðlarinn á þakinu'' |Norman Jewison |- |''The Last Picture Show'' | |Stephen J. Friedman |- |''Nicholas and Alexandra'' | |Sam Spiegel |- ! colspan="1" rowspan="5" |1972 (45.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Godfather''''' |style="background:#FAEB86" |'''''[[Guðfaðirinn]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''Albert S. Ruddy''' |- |''Cabaret'' | |Cy Feuer |- |''Deliverance'' |''Leikur við dauðann'' |[[John Boorman]] |- |''Utvandrarna'' |''Vesturfararnir'' |Bengt Forslund |- |''Sounder'' | |Robert B. Radnitz |- ! colspan="1" rowspan="5" |1973 (46.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Sting''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Gildran''''' |style="background:#FAEB86" |'''Tony Bill, Michael Phillips og Julia Phillips''' |- |''American Graffiti'' | |[[Francis Ford Coppola]] og Gary Kurtz |- |''Viskningar och rop'' |''Hvísl og hróp'' |[[Ingmar Bergman]] |- |''The Exorcist'' |''Særingamaðurinn'' |William Peter Blatty |- |''A Touch of Class'' |''Vottur af glæsibrag'' |Melvin Frank |- ! colspan="1" rowspan="5" |1974 (47.) |style="background:#FAEB86" |'''''[[Guðfaðirinn II|The Godfather Part II]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''''[[Guðfaðirinn II]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Francis Ford Coppola]], Gray Frederickson og Fred Roos''' |- |''Chinatown'' |''Kínahverfið'' |Robert Evans |- |''The Conversation'' | |[[Francis Ford Coppola]] |- |''Lenny'' | |Marvin Worth |- |''The Towering Inferno'' |''Logandi viti'' |Irwin Allen |- ! colspan="1" rowspan="5" |1975 (48.) |style="background:#FAEB86" |'''''One Flew Over the Cuckoo's Nest''''' |style="background:#FAEB86" |'''''[[Gaukshreiðrið]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''Michael Douglas og Saul Zaentz''' |- |''Barry Lyndon'' | |[[Stanley Kubrick]] |- |''Dog Day Afternoon'' | |Martin Bregman og Martin Elfand |- |''[[Ókindin (kvikmynd)|Jaws]]'' |''[[Ókindin (kvikmynd)|Ókindin]]'' |Richard D. Zanuck og David Brown |- | colspan="2" |''Nashville'' |[[Robert Altman]] |- ! colspan="1" rowspan="5" |1976 (49.) | colspan="2" style="background:#FAEB86" |'''''Rocky''''' |style="background:#FAEB86" |'''Irwin Winkler og Robert Chartoff''' |- |''All the President's Men'' |''Allir menn forsetans'' |Walter Coblenz |- |''Bound for Glory'' |''Woody Guthrie'' |Robert F. Blumofe og Harold Leventhal |- |''Network'' |''Sjónvarpsstöðin'' |Howard Gottfried |- |''Taxi Driver'' | |Michael Phillips og Julia Phillips |- ! colspan="1" rowspan="5" |1977 (50.) | colspan="2" style="background:#FAEB86" |'''''Annie Hall''''' |style="background:#FAEB86" |'''Charles H. Joffe''' |- |''The Goodbye Girl'' | |Ray Stark |- |''Julia'' | |Richard Roth |- |''Star Wars'' |''[[Stjörnustríð: Ný von|Stjörnustríð]]'' |Gary Kurtz |- |''The Turning Point'' |''Á krossgötum'' |Herbert Ross og Arthur Laurents |- ! colspan="1" rowspan="5" |1978 (51.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Deer Hunter''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Dádýraveiðarinn'' eða ''Hjartarbaninn''''' |style="background:#FAEB86" |'''Barry Spikings, Michael Deeley, Michael Cimino og John Peverall''' |- |''Coming Home'' |''Heimkoman'' |Jerome Hellman |- |''Heaven Can Wait'' |''Himnaríki má bíða'' |[[Warren Beatty]] |- |''Midnight Express'' |''Miðnæturhraðlestin'' |Alan Marshall og David Puttnam |- |''An Unmarried Woman'' |''Kona á lausu'' |Paul Mazursky og Anthony Ray |- ! colspan="1" rowspan="5" |1979 (52.) |style="background:#FAEB86" |'''''Kramer vs. Kramer''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Kramer gegn Kramer''''' |style="background:#FAEB86" |'''Stanley R. Jaffe''' |- |''All That Jazz'' | |Robert Alan Aurthur |- |''Apocalypse Now'' |''[[Apocalypse Now|Dómsdagur nú]]'' |[[Francis Ford Coppola]], Fred Roos, Gray Frederickson og Tom Sternberg |- |''Breaking Away'' |''Kapp er best með forsjá'' |[[Peter Yates]] |- |''Norma Rae'' | |Tamara Asseyev og Alex Rose |} === 1980-1989 === {| class="wikitable" !Útgáfuár kvikmyndar !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Framleiðendur |- ! colspan="1" rowspan="5" |1980 (53.) |style="background:#FAEB86" |'''''Ordinary People''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Venjulegt fólk''''' |style="background:#FAEB86" |'''Ronald L. Schwary''' |- |''Coal Miner's Daughter'' |''Dóttir kolanámumannsins'' |Bernard Schwartz |- |''The Elephant Man'' |''[[The Elephant Man|Fílamaðurinn]]'' |Jonathan Sanger |- |''Raging Bull'' |''Óður tuddi'' |Irwin Winkler og Robert Chartoff |- |''Tess'' | |Claude Berri og Timothy Burrill |- ! colspan="1" rowspan="5" |1981 (54.) |style="background:#FAEB86" |'''''Chariots of Fire''''' |style="background:#FAEB86" |''[[Chariots of Fire|'''Eldvagninn''']]'' |style="background:#FAEB86" |'''David Puttnam''' |- |''Atlantic City'' | |Denis Héroux |- |''On Golden Pond'' |''Síðsumar'' |Bruce Gilbert |- |''Raiders of the Lost Ark'' |''[[Ránið á týndu örkinni]]'' |Frank Marshall |- |''Reds'' | |Warren Beatty |- ! colspan="1" rowspan="5" |1982 (55.) | colspan="2" style="background:#FAEB86" |'''''Gandhi''''' |style="background:#FAEB86" |[[Richard Attenborough|'''Richard Attenborough''']] |- |''E.T. the Extra-Terrestrial'' | |[[Steven Spielberg]] og Kathleen Kennedy |- |''Missing'' |''Týndur'' eða ''Saknað'' |Edward Lewis og Mildred Lewis |- |''Tootsie'' | |[[Sydney Pollack]] og Dick Richards |- |''The Verdict'' |''Dómsorð'' |Richard D. Zanuck og David Brown |- ! colspan="1" rowspan="5" |1983 (56.) |style="background:#FAEB86" |'''''Terms of Endearment''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Í blíðu og stríðu''''' |style="background:#FAEB86" |'''James L. Brooks''' |- |''The Big Chill'' |''Kuldahrollurinn'' |Michael Shamberg |- |''The Dresser'' | |[[Peter Yates]] |- |''The Right Stuff'' |''Ofurhugar'' |Irwin Winkler og Robert Chartoff |- |''Tender Mercies'' | |Philip S. Hobel |- ! colspan="1" rowspan="5" |1984 (57.) | colspan="2" style="background:#FAEB86" |'''''Amadeus''''' |style="background:#FAEB86" |'''Saul Zaentz''' |- |''The Killing Fields'' |''Vígvellir'' |David Puttnam |- |''A Passage to India'' |''Ferðin til Indlands'' |John Brabourne og Richard B. Goodwin |- |''Places in the Heart'' |''Í fylgsnum hjartans'' |Arlene Donovan |- |''A Soldier's Story'' |''Saga hermanns'' |[[Norman Jewison]], Ronald L. Schwary og Patrick Palmer |- ! colspan="1" rowspan="5" |1985 (58.) |style="background:#FAEB86" |'''''Out of Africa''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |[[Sydney Pollack|'''Sydney Pollack''']] |- |''The Color Purple'' |''Purpuraliturinn'' |[[Steven Spielberg]], Kathleen Kennedy, Frank Marshall og Quincy Jones |- |''Kiss of the Spider Woman'' |''Koss köngulóarkonunnar'' |David Weisman |- |''Prizzi's Honor'' |''Heiður Prizzis'' |John Foreman |- |''Witness'' |''Vitnið'' |Edward S. Feldman |- ! colspan="1" rowspan="5" |1986 (59.) |style="background:#FAEB86" |'''''Platoon''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Arnold Kopelson''' |- |''Children of a Lesser God'' |''Guð gaf mér eyra'' |Burt Sugarman og Patrick J. Palmer |- |''Hannah and Her Sisters'' |''Hanna og systur hennar'' |Robert Greenhut |- |''The Mission'' |''Trúboðsstöðin'' |Fernando Ghia og David Puttnam |- |''A Room with a View'' |''Herbergi með útsýni'' |Ismail Merchant |- ! colspan="1" rowspan="5" |1987 (60.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Last Emperor''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Síðasti keisarinn''''' |style="background:#FAEB86" |'''Jeremy Thomas''' |- |''Broadcast News'' |''Sjónvarpsfréttir'' |James L. Brooks |- |''Fatal Attraction'' |''Hættuleg kynni'' |Stanley R. Jaffe og Sherry Lansing |- |''Hope and Glory'' |''Von og vegsemd'' |[[John Boorman]] |- |''Moonstruck'' |''Fullt tungl'' |Patrick J. Palmer og Norman Jewison |- ! colspan="1" rowspan="5" |1988 (61.) |style="background:#FAEB86" |'''''Rain Man''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Regnmaðurinn''''' |style="background:#FAEB86" |'''Mark Johnson''' |- |''The Accidental Tourist'' |''Á faraldsfæti'' |Lawrence Kasdan, Charles Okun og Michael Grillo |- |''Dangerous Liaisons'' |''Hættuleg sambönd'' |Norma Heyman og Hank Moonjean |- |''Mississippi Burning'' |''Í ljósum logum'' |Frederick Zollo og Robert F. Colesberry |- |''Working Girl'' |''Ein útivinnandi'' |Douglas Wick |- ! colspan="1" rowspan="5" |1989 (62.) |style="background:#FAEB86" |'''''Driving Miss Daisy''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Ekið með Daisy''''' |style="background:#FAEB86" |'''Richard D. Zanuck og Lili Fini Zanuck''' |- |''Born on the Fourth of July'' |''Fæddur 4. júlí'' |A. Kitman Ho og Oliver Stone |- |''Dead Poets Society'' |''Bekkjarfélagið'' |Steven Haft, Paul Junger Witt og Tony Thomas |- |''Field of Dreams'' |''Draumavöllurinn'' |Lawrence Gordon og Charles Gordon |- |''My Left Foot'' |''Vinstri fóturinn'' |Noel Pearson |} === 1990-1999 === {| class="wikitable" !Útgáfuár kvikmyndar !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Framleiðendur |- ! colspan="1" rowspan="5" |1990 (63.) |style="background:#FAEB86" |'''''Dances with Wolves''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Úlfadansar''''' |style="background:#FAEB86" |'''Jim Wilson og [[Kevin Costner]]''' |- |''Awakenings'' |''Uppvakningar'' |Walter Parkes og Lawrence Lasker |- |''Ghost'' |''Vofan'' |Lisa Weinstein |- |''The Godfather Part III'' |''[[Guðfaðirinn 3]]'' |[[Francis Ford Coppola]] |- |''Goodfellas'' |''Góðir gæjar'' |Irwin Winkler |- ! colspan="1" rowspan="5" |1991 (64.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Silence of the Lambs''''' |style="background:#FAEB86" |''[[Lömbin þagna (kvikmynd)|'''Lömbin þagna''']]'' |style="background:#FAEB86" |'''Edward Saxon, Kenneth Utt og Ron Bozman''' |- |''Beauty and the Beast'' |''[[Fríða og dýrið (kvikmynd frá 1991)|Fríða og Dýrið]]'' |Don Hahn |- |''Bugsy'' | |Mark Johnson, Barry Levinson og [[Warren Beatty]] |- |''JFK'' | |A. Kitman Ho og Oliver Stone |- |''The Prince of Tides'' |''Óður til hafsins'' |Barbra Streisand og Andrew S. Karsch |- ! colspan="1" rowspan="5" |1992 (65.) |style="background:#FAEB86" |'''''Unforgiven''''' |style="background:#FAEB86" |''[[Hinir vægðarlausu|'''Hinir vægðarlausu''']]'' |style="background:#FAEB86" |[[Clint Eastwood|'''Clint Eastwood''']] |- |''The Crying Game'' |''Ljótur leikur'' |Stephen Woolley |- |''A Few Good Men'' |''Fáeinir góðir menn'' |David Brown, Rob Reiner og Andrew Scheinman |- |''Howards End'' |''Hávarðsendi'' |Ismail Merchant |- |''Scent of a Woman'' |''Konuilmur'' |Martin Brest |- ! colspan="1" rowspan="5" |1993 (66.) |style="background:#FAEB86" |'''''Schindler's List''''' |style="background:#FAEB86" |''[[Listi Schindlers (kvikmynd)|'''Listi Schindlers''']]'' |style="background:#FAEB86" |'''[[Steven Spielberg]], Gerald R. Molen og Branko Lustig''' |- |''The Fugitive'' |''Flóttamaðurinn'' |Arnold Kopelson |- |''In the Name of the Father'' |''Í nafni föðurins'' |[[Jim Sheridan]] |- |''The Piano'' |''Píanó'' |Jan Chapman |- |''The Remains of the Day'' |''Dreggjar dagsins'' |Mike Nichols, John Calley og Ismail Merchant |- ! colspan="1" rowspan="5" |1994 (67.) | colspan="2" style="background:#FAEB86" |''[[Forrest Gump|'''Forrest Gump''']]'' |style="background:#FAEB86" |'''Wendy Finerman, Steve Tisch og Steve Starkey''' |- |''Four Weddings and a Funeral'' |''Fjögur brúðkaup og jarðarför'' |Duncan Kenworthy |- |''Pulp Fiction'' |''Sorprit'' |Lawrence Bender |- |''Quiz Show'' |''Gettu betur'' |Michael Jacobs, Julian Krainin, Michael Nozik og [[Robert Redford]] |- |''The Shawshank Redemption'' |''[[Shawshank-fangelsið]]'' |Niki Marvin |- ! colspan="1" rowspan="5" |1995 (68.) |style="background:#FAEB86" |'''''Braveheart''''' |style="background:#FAEB86" |'''''[[Frelsishetjan]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Mel Gibson]], Alan Ladd Jr. og Bruce Davey''' |- | colspan="2" |''Apollo 13'' |Brian Grazer |- | colspan="2" |''Babe'' |Bill Miller, George Miller og Doug Mitchell |- |''Il Postino'' | |Mario Cecchi Gori, Vittorio Cecchi Gori og Gaetano Daniele |- |''Sense and Sensibility'' |''Vonir og væntingar'' |Lindsay Doran |- ! colspan="1" rowspan="5" |1996 (69.) |style="background:#FAEB86" |'''''The English Patient''''' |style="background:#FAEB86" |''[[Enski sjúklingurinn|'''Enski sjúklingurinn''']]'' |style="background:#FAEB86" |'''Saul Zaentz''' |- | colspan="2" |''Fargo'' |[[Ethan Coen]] |- | colspan="2" |''Jerry Maguire'' |[[James L. Brooks]], Laurence Mark, Richard Sakai og Cameron Crowe |- |''Secrets & Lies'' |''Leyndarmál og lygar'' |Simon Channing-Williams |- |''Shine'' | |Jane Scott |- ! colspan="1" rowspan="5" |1997 (70.) | colspan="2" style="background:#FAEB86" |'''''[[Titanic (kvikmynd frá 1997)|Titanic]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''James Cameron og Jon Landau''' |- |''As Good as It Gets'' |''Það gerist ekki betra'' |[[James L. Brooks]], Bridget Johnson og Kristi Zea |- |''The Full Monty'' |''Með fullri reisn'' |[[Uberto Pasolini]] |- |''Good Will Hunting'' | |Lawrence Bender |- |''L.A. Confidential'' | |Curtis Hanson, Arnon Milchan og Michael Nathanson |- ! colspan="1" rowspan="5" |1998 (71.) |style="background:#FAEB86" |'''''Shakespeare in Love''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''David Parfitt, Donna Gigliotti, [[Harvey Weinstein]], [[Edward Zwick]] og Marc Norman''' |- |''Elizabeth'' | |Alison Owen, Eric Fellner og Tim Bevan |- |''La vita è bella'' |''Lífið er fallegt'' |Elda Ferri og Gianluigi Braschi |- |''Saving Private Ryan'' |''Björgun óbreytts Ryans'' |[[Steven Spielberg]], Ian Bryce, Mark Gordon og Gary Levinsohn |- |''The Thin Red Line'' |''Hin hárfína lína'' |Robert Michael Geisler, John Roberdeau og Grant Hill |- ! colspan="1" rowspan="5" |1999 (72.) |style="background:#FAEB86" |'''''American Beauty''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Amerísk fegurð''''' |style="background:#FAEB86" |'''Bruce Cohen og Dan Jinks''' |- |''The Cider House Rules'' |''Reglur hússins'' |Richard N. Gladstein |- |''The Green Mile'' |''Græna mílan'' |[[Frank Darabont]] og David Valdes |- |''The Insider'' |''Innherjinn'' |Pieter Jan Brugge og [[Michael Mann]] |- |''The Sixth Sense'' |''[[Sjötta skilningarvitið]]'' |Frank Marshall, Kathleen Kennedy og Barry Mendel |} === 2000-2009 === {| class="wikitable" !Útgáfuár kvikmyndar !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Framleiðendur |- ! colspan="1" rowspan="5" |2000 (73.) |style="background:#FAEB86" |'''''Gladiator''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Skylmingaþrællinn''''' |style="background:#FAEB86" |'''Douglas Wick, David Franzoni og Branko Lustig''' |- |''Chocolat'' | |David Brown, Kit Golden og Leslie Holleran |- |''卧虎藏龙'' |''Krjúpandi tígur, falinn dreki'' eða ''Skríðandi tígur, dreki í leynum'' |William Kong, Hsu Li-kong og [[Ang Lee]] |- |''Erin Brockovich'' | |[[Danny DeVito]], Michael Shamberg og Stacey Sher |- |''Traffic'' | |[[Edward Zwick]], Marshall Herskovitz og Laura Bickford |- ! colspan="1" rowspan="5" |2001 (74.) |style="background:#FAEB86" |'''''[[Fögur hugsun|A Beautiful Mind]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''''[[Fögur hugsun]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''Brian Grazer og [[Ron Howard]]''' |- |''Gosford Park'' | |[[Robert Altman]], Bob Balaban og David Levy |- |''In the Bedroom'' |''Í svefnherberginu'' |Graham Leader, Ross Katz og Todd Field |- |''The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring'' |''[[Hringadróttinssaga: Föruneyti hringsins]]'' |[[Peter Jackson]], Fran Walsh og Barrie M. Osborne |- |''Moulin Rouge!'' | |Martin Brown, [[Baz Luhrmann]] og Fred Baron |- ! colspan="1" rowspan="5" |2002 (75.) | colspan="2" style="background:#FAEB86" |'''''Chicago''''' |style="background:#FAEB86" |'''Martin Richards''' |- |''Gangs of New York'' |''Gengi New York-borgar'' |Alberto Grimaldi og [[Harvey Weinstein]] |- |''The Hours'' |''Stundirnar'' |Scott Rudin og Robert Fox |- |''The Lord of the Rings: The Two Towers'' |''[[Hringadróttinssaga: Tveggja turna tal]]'' |Barrie M. Osborne, Fran Walsh og [[Peter Jackson]] |- |''The Pianist'' |''Píanóleikarinn'' |[[Roman Polanski]], Robert Benmussa og Alain Sarde |- ! colspan="1" rowspan="5" |2003 (76.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Lord of the Rings: The Return of the King''''' |style="background:#FAEB86" |'''''[[Hringadróttinssaga: Hilmir snýr heim]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''Barrie M. Osborne, [[Peter Jackson]] og Fran Walsh''' |- |''Lost in Translation'' |''Týnd í þýðingu'' |Ross Katz og [[Sofia Coppola]] |- |''Master and Commander: The Far Side of the World'' |''Sjóliðsforingi á hjara veraldar'' |Samuel Goldwyn Jr., [[Peter Weir]] og Duncan Henderson |- |''Mystic River'' |''Falda fljótið'' |Robert Lorenz, Judie G. Hoyt og [[Clint Eastwood]] |- |''Seabiscuit'' | |Kathleen Kennedy, Frank Marshall og Gary Ross |- ! colspan="1" rowspan="5" |2004 (77.) |style="background:#FAEB86" |'''''Million Dollar Baby''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''[[Clint Eastwood]], Albert S. Ruddy og Tom Rosenberg''' |- |''The Aviator'' |''Flugkappinn'' |[[Michael Mann]] og Graham King |- |''Finding Neverland'' |''Fundið Hvergiland'' |Richard N. Gladstein og Nellie Bellflower |- |''Ray'' | |Taylor Hackford, Stuart Benjamin og Howard Baldwin |- |''Sideways'' | |Michael London |- ! colspan="1" rowspan="5" |2005 (78.) |style="background:#FAEB86" |'''''Crash''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Paul Haggis og Cathy Schulman''' |- |''Brokeback Mountain'' | |Diana Ossana og James Schamus |- |''Capote'' | |Caroline Baron, William Vince og Michael Ohoven |- |''Good Night, and Good Luck'' |''Góða nótt og gangi ykkur vel'' |Grant Heslov |- |''Munich'' |''München'' |[[Steven Spielberg]], Kathleen Kennedy og Barry Mendel |- ! colspan="1" rowspan="5" |2006 (79.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Departed''''' |style="background:#FAEB86" |''[[Hinir framliðnu|'''Hinir framliðnu''']]'' |style="background:#FAEB86" |'''Graham King''' |- |''Babel'' | |[[Alejandro González Iñárritu]], Steve Golin og Jon Kilik |- |''Letters from Iwo Jima'' |''Bréf frá Iwo Jima'' |[[Clint Eastwood]], [[Steven Spielberg]] og Robert Lorenz |- |''Little Miss Sunshine'' |''Litla ungfrú sólskin'' |David T. Friendly, Peter Saraf og Marc Turtletaub |- |''The Queen'' |''Drottningin'' |Andy Harries, Christine Langan og Tracey Seaward |- ! colspan="1" rowspan="5" |2007 (80.) |style="background:#FAEB86" |'''''No Country for Old Men''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Ekki fyrir gamla menn''''' |style="background:#FAEB86" |'''Scott Rudin, [[Coen-bræður|Joel Coen og Ethan Coen]]''' |- |''Atonement'' |''Friðþæging'' |Tim Bevan, Eric Fellner og Paul Webster |- | colspan="2" |''Juno'' |Lianne Halfon, Mason Novick og Russell Smith |- | colspan="2" |''Michael Clayton'' |Jennifer Fox, Kerry Orent og [[Sydney Pollack]] |- |''There Will Be Blood'' |''Blóði verður úthellt'' |[[Paul Thomas Anderson]], Daniel Lupi og JoAnne Sellar |- ! colspan="1" rowspan="5" |2008 (81.) |style="background:#FAEB86" |'''''Slumdog Millionaire''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Villtu vinna milljarð''''' |style="background:#FAEB86" |'''Christian Colson''' |- |''The Curious Case of Benjamin Button'' | |Kathleen Kennedy, Frank Marshall og Ceán Chaffin |- |''Frost/Nixon'' | |[[Ron Howard]], Brian Grazer og Eric Fellner |- |''Milk'' | |Bruce Cohen og Dan Jinks |- |''The Reader'' | |Anthony Minghella, [[Sydney Pollack]], Donna Gigliotti og Redmond Morris |- ! colspan="1" rowspan="10" |2009 (82.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Hurt Locker''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''[[Kathryn Bigelow]], Mark Boal, Nicolas Chartier og Greg Shapiro''' |- |''Avatar'' | |[[James Cameron]] og Jon Landau |- |''The Blind Side'' | |Gil Netter, Andrew A. Kosove og Broderick Johnson |- |''District 9'' | |[[Peter Jackson]] og Carolynne Cunningham |- |''An Education'' | |Finola Dwyer og Amanda Posey |- |''Inglourious Basterds'' | |Lawrence Bender |- |''Precious: Based on the Novel 'Push' by Sapphire'' | |Lee Daniels, Sarah Siegel-Magness og Gary Magness |- |''A Serious Man'' | |[[Coen-bræður|Joel Coen og Ethan Coen]] |- |''Up'' | |Jonas Rivera |- |''Up in the Air'' | |Daniel Dubiecki, Ivan Reitman og [[Jason Reitman]] |} === 2010-2019 === {| class="wikitable" !Útgáfuár kvikmyndar !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Framleiðendur |- ! colspan="1" rowspan="10" |2010 (83.) |style="background:#FAEB86" |'''''The King's Speech''''' |style="background:#FAEB86" |'''''[[The King's Speech|Ræða konungs]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''Iain Canning, Emile Sherman og Gareth Unwin''' |- |''Black Swan'' | |Scott Franklin, Mike Medavoy og Brian Oliver |- |''The Fighter'' | |David Hoberman, Todd Lieberman og [[Mark Wahlberg]] |- |''Inception'' |''[[Hugljómun]]'' |[[Christopher Nolan]] og Emma Thomas |- |''The Kids Are All Right'' | |Gary Gilbert, Jeffrey Levy-Hinte og Celine Rattray |- |''127 Hours'' |''[[127 klukkustundir]]'' |[[Danny Boyle]], John Smithson og Christian Colson |- |''The Social Network'' | |Dana Brunetti, Ceán Chaffin, Michael De Luca og Scott Rudin |- |''Toy Story 3'' |''[[Leikfangasaga 3]]'' |Darla K. Anderson |- |''True Grit'' | |[[Joel Coen]], [[Coen-bræður|Ethan Coen]] og Scott Rudin |- |''Winter's Bone'' | |Alix Madigan og Anne Rosellini |- ! colspan="1" rowspan="9" |2011 (84.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Artist''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Thomas Langmann''' |- |''The Descendants'' |''Afkomendurnir'' |Jim Burke, [[Alexander Payne]] og Jim Taylor |- |''Extremely Loud & Incredibly Close'' | |Scott Rudin |- |''The Help'' |''[[Húshjálpin (kvikmynd)|Húshjálpin]]'' |Brunson Green, Chris Columbus og Michael Barnathan |- |''Hugo'' | |Graham King og [[Martin Scorsese]] |- |''Midnight in Paris'' | |Letty Aronson og Stephen Tenenbaum |- |''Moneyball'' | |Michael De Luca, Rachael Horovitz og [[Brad Pitt]] |- |''The Tree of Life'' |''Lífsins tré'' |Sarah Green, Bill Pohlad, Dede Gardner og Grant Hill |- |''War Horse'' | |[[Steven Spielberg]] og Kathleen Kennedy |- ! colspan="1" rowspan="9" |2012 (85.) |style="background:#FAEB86" |'''''Argo''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Grant Heslov, [[Ben Affleck]] og [[George Clooney]]''' |- |''Amour'' |''Ást'' |Margaret Menegoz, Stefan Arndt, Veit Heiduschka og Michael Katz |- |''Beasts of the Southern Wild'' |''Skepnur suðursins villta'' |Dan Janvey, Josh Penn og Michael Gottwald |- |''Django Unchained'' | |Stacey Sher, Reginald Hudlin og Pilar Savone |- |''Life of Pi'' |''Sagan af Pí'' |Gil Netter, [[Ang Lee]] og David Womark |- |''[[Lincoln (kvikmynd)|Lincoln]]'' | |[[Steven Spielberg]] og Kathleen Kennedy |- |''Les Misérables'' |''Vesalingarnir'' |Tim Bevan, Eric Fellner, Debra Hayward og Cameron Mackintosh |- |''Silver Linings Playbook'' | |Donna Gigliotti, Bruce Cohen og Jonathan Gordon |- |''Zero Dark Thirty'' | |Mark Boal, [[Kathryn Bigelow]] og Megan Ellison |- ! colspan="1" rowspan="9" |2013 (86.) |style="background:#FAEB86" |'''''12 Years a Slave''''' |style="background:#FAEB86" |'''''Þræll í 12 ár''''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Brad Pitt]], Dede Gardner, Jeremy Kleiner, Steve McQueen og Anthony Katagas''' |- |''American Hustle'' | |Charles Roven, Richard Suckle, Megan Ellison og Jonathan Gordon |- |''Captain Phillips'' | |Scott Rudin, Dana Brunetti og Michael De Luca |- |''Dallas Buyers Club'' | |Robbie Brenner og Rachel Winter |- |''[[Gravity (kvikmynd)|Gravity]]'' | |[[Alfonso Cuarón]] og David Heyman |- |''Her'' | |Megan Ellison, Spike Jonze og Vincent Landay |- |''Nebraska'' | |Albert Berger og Ron Yerxa |- |''Philomena'' | |Gabrielle Tana, Steve Coogan og Tracey Seaward |- |''The Wolf of Wall Street'' | |[[Martin Scorsese]], [[Leonardo DiCaprio]], Joey McFarland og Emma Tillinger Koskoff |- ! colspan="1" rowspan="8" |2014 (87.) |style="background:#FAEB86" |'''''Birdman or (The Unexpected Virtue of Ignorance)''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''[[Alejandro G. Iñárritu]], John Lesher og James W. Skotchdopole''' |- |''American Sniper'' | |[[Clint Eastwood]], Andrew Lazar, Robert Lorenz, [[Bradley Cooper]] og Peter Morgan |- |''Boyhood'' | |[[Richard Linklater]] og Cathleen Sutherland |- |''The Grand Budapest Hotel'' | |[[Wes Anderson]], Scott Rudin, Steven Rales og Jeremy Dawson |- |''The Imitation Game'' | |Nora Grossman, Ido Ostrowsky og Teddy Schwarzman |- |''Selma'' | |Christian Colson, Oprah Winfrey, Dede Gardner og Jeremy Kleiner |- |''The Theory of Everything'' | |Tim Bevan, Eric Fellner, Lisa Bruce og Anthony McCarten |- |''Whiplash'' | |Jason Blum, Helen Estabrook og David Lancaster |- ! colspan="1" rowspan="8" |2015 (88.) |style="background:#FAEB86" |'''''Spotlight''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Blye Pagon Faust, Steve Golin, Nicole Rocklin og Michael Sugar''' |- |''The Big Short'' | |Dede Gardner, Jeremy Kleiner og [[Brad Pitt]] |- |''Bridge of Spies'' | |[[Steven Spielberg]], Marc Platt og Kristie Macosko Krieger |- |''Brooklyn'' | |Finola Dwyer og Amanda Posey |- |''Mad Max: Fury Road'' | |Doug Mitchell og George Miller |- |''The Martian'' | |Simon Kinberg, [[Ridley Scott]], Michael Schaefer og Mark Huffam |- |''The Revenant'' |''Afturgangan'' |Arnon Milchan, Steve Golin, [[Alejandro G. Iñárritu]], Mary Parent og Keith Redmon |- |''Room'' | |Ed Guiney |- ! colspan="1" rowspan="9" |2016 (89.) |style="background:#FAEB86" |'''''Moonlight''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Adele Romanski, Dede Gardner og Jeremy Kleiner''' |- |''Arrival'' | |Shawn Levy, Dan Levine, Aaron Ryder og David Linde |- |''Fences'' | |Scott Rudin, [[Denzel Washington]] og Todd Black |- |''Hacksaw Ridge'' | |Bill Mechanic og David Permut |- |''Hell or High Water'' | |Carla Hacken og Julie Yorn |- |''Hidden Figures'' | |Donna Gigliotti, Peter Chernin, Jenno Topping, [[Pharrell Williams]] og Theodore Melfi |- |''La La Land'' | |Fred Berger, Jordan Horowitz og Marc Platt |- |''Lion'' | |Emile Sherman, Iain Canning og Angie Fielder |- |''Manchester by the Sea'' | |[[Matt Damon]], Kimberly Steward, Chris Moore, Lauren Beck og Kevin J. Walsh |- ! colspan="1" rowspan="9" |2017 (90.) |style="background:#FAEB86" |'''''The Shape of Water''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''[[Guillermo del Toro]] og J. Miles Dale''' |- |''Call Me by Your Name'' | |Peter Spears, Luca Guadagnino, Emilie Georges og Marco Morabito |- |''Darkest Hour'' | |Tim Bevan, Eric Fellner, Lisa Bruce, Anthony McCarten og Douglas Urbanski |- |''Dunkirk'' | |Emma Thomas og [[Christopher Nolan]] |- |''Get Out'' | |Sean McKittrick, Jason Blum, Edward H. Hamm Jr. og [[Jordan Peele]] |- |''Lady Bird'' | |Scott Rudin, Eli Bush og Evelyn O'Neill |- |''Phantom Thread'' | |JoAnne Sellar, [[Paul Thomas Anderson]], Megan Ellison og Daniel Lupi |- |''The Post'' | |Amy Pascal, [[Steven Spielberg]] og Kristie Macosko Krieger |- |''Three Billboards Outside Ebbing, Missouri'' | |Graham Broadbent, Pete Czernin og Martin McDonagh |- ! colspan="1" rowspan="8" |2018 (91.) |style="background:#FAEB86" |'''''Green Book''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Jim Burke, Charles B. Wessler, Brian Currie, Peter Farrelly og Nick Vallelonga''' |- |''Black Panther'' | |Kevin Feige |- |''BlacKkKlansman'' | |Sean McKittrick, Jason Blum, Raymond Mansfield, Jordan Peele og [[Spike Lee]] |- |''Bohemian Rhapsody'' | |Graham King |- |''The Favourite'' |''Dálætið'' |Ceci Dempsey, Ed Guiney, Lee Magiday og [[Gíorgos Lanþímos]] |- |''Roma'' | |Gabriela Rodríguez og [[Alfonso Cuarón]] |- |''A Star Is Born'' | |Bill Gerber, [[Bradley Cooper]] og Lynette Howell Taylor |- |''Vice'' | |Dede Gardner, Jeremy Kleiner, [[Adam McKay]] og Kevin Messick |- ! colspan="1" rowspan="9" |2019 (92.) |style="background:#FAEB86" |'''''기생충 / Gisaengchung''''' |style="background:#FAEB86" |'''''[[Sníkjudýrin]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''Kwak Sin-ae og [[Bong Joon-ho]]''' |- |''Ford v Ferrari'' | |Peter Chernin, Jenno Topping og James Mangold |- |''The Irishman'' | |[[Martin Scorsese]], [[Robert De Niro]], Jane Rosenthal og Emma Tillinger Koskoff |- |''Jojo Rabbit'' | |Carthew Neal, [[Taika Waititi]] og Chelsea Winstanley |- |''Joker'' | |Todd Phillips, [[Bradley Cooper]] og Emma Tillinger Koskoff |- |''Little Women'' | |Amy Pascal |- |''Marriage Story'' | |[[Noah Baumbach]] og David Heyman |- |''1917'' | |[[Sam Mendes]], Pippa Harris, Jayne-Ann Tenggren og Callum McDougall |- |''Once Upon a Time in Hollywood'' |''Einu sinni var í Hollywood'' |David Heyman, Shannon McIntosh og [[Quentin Tarantino]] |} === 2020- === {| class="wikitable" !Útgáfuár kvikmyndar !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Framleiðendur |- ! colspan="1" rowspan="8" |2020 (93.) |style="background:#FAEB86" |'''''Nomadland''''' |style="background:#FAEB86" |''Hirðingjaland'' |style="background:#FAEB86" |'''[[Frances McDormand]], Peter Spears, Mollye Asher, Dan Janvey og Chloé Zhao''' |- |''The Father'' | |David Parfitt, Jean-Louis Livi og Philippe Carcassonne |- |''Judas and the Black Messiah'' | |Shaka King, Charles D. King og Ryan Coogler |- |''Mank'' | |Ceán Chaffin, Eric Roth og Douglas Urbanski |- |''Minari'' |''Draumalíf'' |Christina Oh |- |''Promising Young Woman'' | |Ben Browning, Ashley Fox, Emerald Fennell og Josey McNamara |- |''Sound of Metal'' | |Bert Hamelinck og Sacha Ben Harroche |- |''The Trial of the Chicago 7'' | |Marc Platt og Stuart M. Besser |- ! colspan="1" rowspan="10" |2021 (94.) |style="background:#FAEB86" |'''''CODA''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Philippe Rousselet, Fabrice Gianfermi og Patrick Wachsberger''' |- |''Belfast'' | |Laura Berwick, [[Kenneth Branagh]], Becca Kovacik og Tamar Thomas |- |''Don't Look Up'' |''Ekki horfa upp'' |[[Adam McKay]] og Kevin Messick |- |''Doraibu Mai Kā'' |''Keyrðu bílinn minn'' |Teruhisa Yamamoto |- |''Dune'' | |Mary Parent, [[Denis Villeneuve]] og Cale Boyter |- |''King Richard'' | |Tim White, Trevor White og [[Will Smith]] |- |''Licorice Pizza'' | |Sara Murphy, Adam Somner og [[Paul Thomas Anderson]] |- |''Nightmare Alley'' | |[[Guillermo del Toro]], J. Miles Dale og [[Bradley Cooper]] |- |''The Power of the Dog'' |''Völd vesalingsins'' |[[Jane Campion]], Tanya Seghatchian, Emile Sherman, Iain Canning og Roger Frappier |- |''West Side Story'' | |[[Steven Spielberg]] og Kristie Macosko Krieger |- ! colspan="1" rowspan="10" |2022 (95.) |style="background:#FAEB86" |'''''Everything Everywhere All at Once''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Daniel Kwan, Daniel Scheinert og Jonathan Wang''' |- |''Im Westen nichts Neues'' |''Tíðindalaust á vesturvígstöðvunum'' |Malte Grunert |- |''Avatar: The Way of Water'' | |[[James Cameron]] og Jon Landau |- |''The Banshees of Inisherin'' |''Dauðavættirnar frá Insherin'' |Graham Broadbent, Pete Czernin og Martin McDonagh |- | colspan="2" |''Elvis'' |[[Baz Luhrmann]], Catherine Martin, Gail Berman, Patrick McCormick og Schuyler Weiss |- |''The Fabelmans'' | |Kristie Macosko Krieger, [[Steven Spielberg]] og Tony Kushner |- |''Tár'' | |Todd Field, Alexandra Milchan og Scott Lambert |- |''Top Gun: Maverick'' | |[[Tom Cruise]], Christopher McQuarrie, David Ellison og [[Jerry Bruckheimer]] |- |''Triangle of Sadness'' |''Sorgarþríhyrningur'' |Erik Hemmendorff og Philippe Bober |- |''Women Talking'' |''Konur ræða málin'' |Dede Gardner, Jeremy Kleiner og [[Frances McDormand]] |- ! colspan="1" rowspan="10" |2023 (96.) | colspan="2" style="background:#FAEB86" |'''''[[Oppenheimer (kvikmynd)|Oppenheimer]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''Emma Thomas, Charles Roven og [[Christopher Nolan]]''' |- |''American Fiction'' | |Ben LeClair, Nikos Karamigios, Cord Jefferson og Jermaine Johnson |- |''Anatomie d'une chute'' |''Fallið er hátt'' |Marie-Ange Luciani og David Thion |- |''[[Barbie (kvikmynd)|Barbie]]'' | |David Heyman, [[Margot Robbie]], Tom Ackerley og Robbie Brenner |- |''The Holdovers'' | |Mark Johnson |- |''Killers of the Flower Moon'' | |Dan Friedkin, Bradley Thomas, [[Martin Scorsese]] og Daniel Lupi |- |''Maestro'' | |[[Bradley Cooper]], [[Steven Spielberg]], Fred Berner, Amy Durning og Kristie Macosko Krieger |- |''Past Lives'' | |David Hinojosa, Christine Vachon og Pamela Koffler |- |''Poor Things'' |''Greyin'' |Ed Guiney, Andrew Lowe, [[Gíorgos Lanþímos]] og [[Emma Stone]] |- |''The Zone of Interest'' | |James Wilson |- ! rowspan="10" |2024 (97.) |style="background:#FAEB86" |'''''Anora''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Alex Coco, Samantha Quan''' '''og [[Sean Baker]]''' |- |''The Brutalist'' |''Brútalistinn'' |Nick Gordon, Brian Young, Andrew Morrison, D.J. Gugenheim og Brady Corbet |- |''A Complete Unknown'' | |Fred Berger, James Mangold og Alex Heineman |- |''Conclave'' | |Tessa Ross, Juliette Howell og Michael A. Jackman |- |''Dune: Part Two'' | |Mary Parent, Cale Boyter, Tanya Lapointe og [[Denis Villeneuve]] |- | colspan="2" |''Emilia Pérez'' |Pascal Caucheteux og [[Jacques Audiard]] |- |''Ainda Estou Aqui'' | |Maria Carlota Bruno og Rodrigo Teixeira |- |''Nickel Boys'' | |Dede Gardner, Jeremy Kleiner og Joslyn Barnes |- |''The Substance'' | |Coralie Fargeat, Tim Bevan og Eric Fellner |- |''Wicked'' | |Marc Platt |- ! rowspan="10" |2025 (98.) |style="background:#FAEB86" |'''''One Battle After Another''''' |style="background:#FAEB86" | |style="background:#FAEB86" |'''Adam Somner, Sara Murphy, og [[Paul Thomas Anderson]]''' |- |''Bugonia'' | |Ed Guiney, Andrew Lowe, [[Gíorgos Lanþímos]], [[Emma Stone]], og Lars Knudsen |- | colspan="2" |''F1'' |Chad Oman, [[Brad Pitt]], Dede Gardner, Jeremy Kleiner, Joseph Kosinski og [[Jerry Bruckheimer]] |- | colspan="2" |''Frankenstein'' |[[Guillermo del Toro]], J. Miles Dale, og Scott Stuber |- |''Hamnet'' | |Liza Marshall, Pippa Harris, Nicolas Gonda, [[Steven Spielberg]] og [[Sam Mendes]] |- |''Marty Supreme'' | |Eli Bush, Ronald Bronstein, Josh Safdie, Anthony Katagas og Timothée Chalamet |- |''O Agente Secreto'' |''Leyniþjónustumaðurinn'' |Emilie Lesclaux |- |''Affeksjonsverdi'' | |Maria Ekerhovd og Andrea Berentsen Ottmar |- |''Sinners'' | |Zinzi Coogler, Sev Ohanian og Ryan Coogler |- |''Train Dreams'' | |Marissa McMahon, Teddy Schwarzman, Will Janowitz, Ashley Schlaifer og Michael Heimler |} [[Flokkur:Óskarsverðlaunamyndir í flokki bestu kvikmyndarinnar| ]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunin]] [[Flokkur:Kvikmyndaverðlaun]] htmb85r4jpzbgzdhfzzjq2fbaeutie7 0 181040 1979895 1946115 2026-09-23T09:57:41Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Gullbjörn]] á [[Gullbjörninn]] yfir tilvísun 1946115 wikitext text/x-wiki {{Verðlaun | nafn = Gullbjörn | mynd = Golden Bear Logo.png | veitt_fyrir = Framúrskarandi árangur í alþjóðlegri kvikmyndagerð | staðsetning = [[Berlín]] | land = Þýskaland | kynnir = [[Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Berlín]] | ár = 1951 | vefsíða = {{URL|www.berlinale.de}} | undirtitill = ''Goldener Bär'' ([[þýska]]) | sigurvegari = [[Dag Johan Haugerud]]<br /> ''Draumar'' (2025) | sigurvegari_titill = Núverandi sigurvegari | mynd_stærð = 100px | ár2 = 2025 }} '''Gullbjörn''' ([[þýska]]: '''''Goldener Bär''''') eru aðalverðlaun [[Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Berlín|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðarinnar í Berlín]] og eru veitt kvikmynd í fullri lengd. Verðlaunin eru veitt árlega og voru fyrst veitt árið 1951. Björn er ákveðin táknmynd [[Berlín|Berlínar]] og er bæði í [[skjaldarmerki]] og [[Fáni|fána]] borgarinnar. == Sigurvegarar == {| class="wikitable" !Ár !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Leikstjóri !Framleiðsluland |- ! colspan="5" |1951 |- ! rowspan="5" |1951 (1.) |''Die Vier im Jeep'' | |[[Leopold Lindtberg]] |{{Fáni|Sviss}} |- |''...Sans laisser d'adresse'' | |[[Jean-Paul Le Chanois]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''In Beaver Valley'' (Heimildarmynd) | |[[James Algar]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |''Justice est faite'' |''Vegir réttvísinnar'' |[[André Cayatte]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Cinderella'' (Söngvamynd) | |[[Wilfred Jackson]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- ! colspan="5" |1952-1955: Áhorfenda kosning |- !1952 (2.) |''Hon dansade en sommar'' |''Sumardansinn'' |[[Arne Mattsson]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- !1953 (3.) |''Le salaire de la peur'' |''Laun óttans'' |[[Henri-Georges Clouzot]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Ítalía}} |- !1954 (4.) |''Hobson's Choice'' |''Tengdasynir óskast'' |[[David Lean]] |{{Fáni|Bretland}} |- !1955 (5.) |''Die Ratten'' |''Rotturnar'' |[[Robert Siodmak]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- ! colspan="5" |1956-1959 |- !1956 (6.) |''Invitation to the Dance'' |''Boðið upp í dans'' |[[Gene Kelly]] | rowspan="2" |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !1957 (7.) |''12 Angry Men'' |''12 reiðir menn'' |[[Sidney Lumet]] |- !1958 (8.) |''Smultronstället'' |''Sælureiturinn'' |[[Ingmar Bergman]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- !1959 (9.) |''Les Cousins'' |''Frændur'' |[[Claude Chabrol]] |{{Fáni|Frakkland}} |- ! colspan="5" |1960-1969 |- !1960 (10.) |''El Lazarillo de Tormes'' |''Lasarus frá Tormes'' |[[César Fernández Ardavín]] |{{Fáni|Spánn}} |- !1961 (11.) |''La Notte'' |''Nóttin'' |[[Michelangelo Antonioni]] |{{Fáni|Ítalía}} |- !1962 (12.) |''A Kind of Loving'' |''Eins konar ást'' |[[John Schlesinger]] |{{Fáni|Bretland}} |- ! rowspan="2" |1963 (13.) |''Bushido, Samurai Saga'' | |[[Tadashi Imai]] |{{Fáni|Japan}} |- |''Il diavolo'' | |[[Gian Luigi Polidoro]] |{{Fáni|Ítalía}} |- !1964 (14.) |''Susuz yaz'' | |[[Metin Erksan]] |{{Fáni|Tyrkland}} |- !1965 (15.) |''Alphaville, une étrange aventure de Lemmy Caution'' |''Lemmy í undraverðum ævintýrum'' |[[Jean-Luc Godard]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Ítalía}} |- !1966 (16.) |''Cul-de-Sac'' |''Blindgata'' |[[Roman Polanski]] |{{Fáni|Bretland}} |- !1967 (17.) |''Le départ'' | |[[Jerzy Skolimowski]] |{{Fáni|Belgía}} |- !1968 (18.) |''Ole dole doff'' |''Úllen dúllen doff'' |[[Jan Troell]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- !1969 (19.) |''Rani radovi'' | |[[Želimir Žilnik]] |{{Fáni|Júgóslavía}}ia |- ! colspan="5" |1970-1979 |- !1970 (20.) | colspan="4" |Verðlaun ekki veitt |- !1971 (21.) |''Il giardino dei Finzi Contini'' |''Sælureitur'' |[[Vittorio De Sica]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}}, {{Fáni|Ítalía}} |- !1972 (22.) |''I racconti di Canterbury'' | |[[Pier Paolo Pasolini]] |{{Fáni|Ítalía}} |- !1973 (23.) |Ashani Sanket |''Ógnarmáttur stríðsins'' |[[Satyajit Ray]] |{{Fáni|Indland}} |- !1974 (24.) |''The Apprenticeship of Duddy Kravitz'' |''Ungur fjármálamaður'' |[[Ted Kotcheff]] |{{Fáni|Kanada}} |- !1975 (25.) |''Örökbefogadás'' |''Ættleiðing'' |[[Márta Mészáros]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |- !1976 (26.) |''Buffalo Bill and the Indians, or Sitting Bull's History Lesson'' | |[[Robert Altman]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !1977 (27.) |Восхождение |''Uppgangan'' eða ''Uppstigning'' |[[Larisa Shepitko]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- ! rowspan="3" |1978 (28.) |''Ascensor'' | |[[Tomás Muñoz]] | rowspan="3" |{{Fáni|Spánn}} |- |''Las truchas'' |''Silungarnir'' |[[José Luis García Sánchez]] |- |''Las palabras de Max'' |''Orð Max'' |[[Emilio Martínez-Lázaro]] |- !1979 (29.) |''David'' | |[[Peter Lilienthal]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- ! colspan="5" |1980-1989 |- ! rowspan="2" |1980 (30.) |''Heartland'' | |[[Richard Pearce]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |''Palermo oder Wolfsburg'' | |[[Werner Schroeter]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- !1981 (31.) |''Deprisa, deprisa'' |''Fljótt, fljótt'' |[[Carlos Saura]] |{{Fáni|Spánn}} |- !1982 (32.) |''Die Sehnsucht der Veronika Voss'' |''Löngun Veróniku Voss'' |[[Rainer Werner Fassbinder]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- ! rowspan="2" |1983 (33.) |''Ascendancy'' |''Yfirráð'' |[[Edward Bennett]] |{{Fáni|Bretland}} |- |''La colmena'' |''Býkúpan'' |[[Mario Camus]] |{{Fáni|Spánn}} |- !1984 (34.) |''Love Streams'' |''Ástarstraumar'' |[[John Cassavetes]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- ! rowspan="2" |1985 (35.) | colspan="2" |''Wetherby'' |[[David Hare]] |{{Fáni|Bretland}} |- |''Die Frau und der Fremde'' |''Konan og ókunni maðurinn'' |[[Rainer Simon]] |{{Fáni|Austur-Þýskaland}} |- !1986 (36.) |''Stammheim – Die Baader-Meinhof-Gruppe vor Gericht'' |''Stammheim'' |[[Reinhard Hauff]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- !1987 (37.) |Teмa | |[[Gleb Panfilov]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- !1988 (38.) |红高粱 |''Rauði lampinn'' |[[Zhang Yimou]] |{{Fáni|Kína}} |- !1989 (39.) |''Rain Man'' |''Regnmaðurinn'' |[[Barry Levinson]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- ! colspan="5" |1990-1999 |- ! rowspan="2" |1990 (40.) |''Skrivánci na niti'' |''Lævirkjar í bandi'' |[[Jirí Menzel]] |{{Fáni|Tékkóslóvakía}} |- |''Music Box'' | |[[Costa-Gavras]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !1991 (41.) |''La casa del sorriso'' |''Hús brosanna'' |[[Marco Ferreri]] |{{Fáni|Ítalía}} |- !1992 (42.) |''Grand Canyon'' |''Miklagljúfur'' |[[Lawrence Kasdan]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- ! rowspan="2" |1993 (43.) |Xi yan |''Brúðkaupsveislan'' |[[Ang Lee]] |{{Fáni|Taívan}}, {{Fáni|Bandaríkin}} |- |''Xiāng hún nǚ'' |''Konan frá vatni hinna ilmandi sálna'' |[[Xie Fei]] |{{Fáni|Kína}} |- !1994 (44.) |''In the Name of the Father'' |''Í nafni föðurins'' |[[Jim Sheridan]] |{{Fáni|Bretland}}, {{Fáni|Írland}} |- !1995 (45.) |''L'appât'' |''Tálbeitan'' |[[Bertrand Tavernier]] |{{Fáni|Frakkland}} |- !1996 (46.) |''Sense and Sensibility'' |''Aðgát og örlyndi'' |[[Ang Lee]] | rowspan="2" |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !1997 (47.) |''The People vs. Larry Flynt'' |''Málið gegn Larry Flynt'' |[[Miloš Forman]] |- !1998 (48.) |''Central do Brasil'' |''Aðalstöðin'' |[[Walter Salles]] |{{Fáni|Brasilía}}, {{Fáni|Frakkland}} |- !1999 (49.) |''The Thin Red Line'' |''Hin hárfína lína'' |[[Terrence Malick]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- ! colspan="5" |2000-2010 |- !2000 (50.) |''Magnolia'' | |[[Paul Thomas Anderson]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !2001 (51.) |''Intimité'' |''Nánd'' |[[Patrice Chéreau]] |{{Fáni|Frakkland}} |- ! rowspan="2" |2002 (52.) |''Bloody Sunday'' |''Blóðugur sunnudagur'' |[[Paul Greengrass]] |{{Fáni|Bretland}}, {{Fáni|Írland}} |- |''Sen to Chihiro no Kamikakushi'' |''[[Chihiro og álögin]]'' |[[Hayao Miyazaki]] |{{Fáni|Japan}} |- !2003 (53.) |''In This World'' |''Í veröld þessari'' |[[Michael Winterbottom]] |{{Fáni|Bretland}} |- !2004 (54.) |''Gegen die Wand'' |''Beint á vegginn'' |[[Fatih Akin]] |{{Fáni|Þýskaland}} |- !2005 (55.) |''U-Carmen eKhayelitsha'' | |[[Mark Dornford-May]] |{{Fáni|Suður-Afríka}} |- !2006 (56.) | colspan="2" |''Grbavica'' |[[Jasmila Žbanic]] |{{Fáni|Bosnía og Hersegóvína}} |- !2007 (57.) |图雅的婚事 |''Hjónaband Tuyu'' |[[Wang Quan'an]] |{{Fáni|Kína}} |- !2008 (58.) |''Tropa de Elite'' |''Sérsveitin'' |[[José Padilha]] |{{Fáni|Brasilía}} |- !2009 (59.) |''La teta asustada'' |''Mjólk sorgarinnar'' |[[Claudia Llosa]] |{{Fáni|Spánn}}, {{Fáni|Perú}} |- ! colspan="5" |2010-2019 |- !2010 (60.) |''Bal'' |''Hunang'' |[[Semih Kaplanoglu]] |{{Fáni|Tyrkland}} |- !2011 (61.) |''Jodâyi-e Nâder az Simin'' |''Aðskilnaður'' eða ''Skilnaður Nader og Simin'' |[[Asghar Farhadi]] |{{Fáni|Íran}} |- !2012 (62.) |''Cesare deve morire'' |''Sesar verður að deyja'' |[[Paolo og Vittorio Taviani]] |{{Fáni|Ítalía}} |- !2013 (63.) |''Poziția copilului'' |''Staða barnsins'' |[[Calin Peter Netzer]] |{{Fáni|Rúmenía}} |- !2014 (64.) |''Báirì Yànhuǒ'' |''Svört kol, þunnur ís'' |[[Diao Yinan]] |{{Fáni|Kína}} |- !2015 (65.) |تاکسی |''Taxi'' |[[Jafar Panahi]] |{{Fáni|Íran}} |- !2016 (66.) |''Fuocoammare'' |''Eldur á hafi'' |[[Gianfranco Rosi]] |{{Fáni|Ítalía}} |- !2017 (67.) |''Testrol és lélekrol'' |''Af líkama og sál'' |[[Ildikó Enyedi]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |- !2018 (68.) |''Nu ma atinge-ma'' |''Snertu mig ekki'' |[[Adina Pintilie]] |{{Fáni|Rúmenía}} |- !2019 (69.) |''Synonymes'' |''Samheiti'' |[[Nadav Lapid]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Ísrael}} |- ! colspan="5" |2020-2029 |- !2020 (70.) |''Sheytân vojūd nadârad'' | |[[Mohammad Rasoulof]] |{{Fáni|Íran}} |- !2021 (71.) |''Babardeala cu bucluc sau porno balamuc'' |''Ógæfureið eða klikkað klám'' |[[Radu Jude]] |{{Fáni|Rúmenía}} |- !2022 (72.) |''Alcarràs'' | |[[Carla Simón]] |{{Fáni|Spánn}}, {{Fáni|Ítalía}} |- !2023 (73.) |''Sur l’Adamant'' |''Flotið á Adamant'' |[[Nicolas Philibert]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Japan}} |- !2024 (74.) |Dahomey | |[[Mati Diop]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Senegal}}, {{Fáni|Benín}} |- !2025 (75.) |''Drømmer'' |''Draumar'' |[[Dag Johan Haugerud]] |{{Fáni|Noregur}} |} [[Flokkur:Kvikmyndaverðlaun]] 2aprgi80wh61r0kbkwyx1jg13jab5c3 1979897 1979895 2026-09-23T09:57:58Z TKSnaevarr 53243 1979897 wikitext text/x-wiki {{Verðlaun | nafn = Gullbjörninn | mynd = Golden Bear Logo.png | veitt_fyrir = Framúrskarandi árangur í alþjóðlegri kvikmyndagerð | staðsetning = [[Berlín]] | land = Þýskaland | kynnir = [[Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Berlín]] | ár = 1951 | vefsíða = {{URL|www.berlinale.de}} | undirtitill = ''Goldener Bär'' ([[þýska]]) | sigurvegari = [[Dag Johan Haugerud]]<br /> ''Draumar'' (2025) | sigurvegari_titill = Núverandi sigurvegari | mynd_stærð = 100px | ár2 = 2025 }} '''Gullbjörninn''' ([[þýska]]: '''''Goldener Bär''''') eru aðalverðlaun [[Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Berlín|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðarinnar í Berlín]] og eru veitt kvikmynd í fullri lengd. Verðlaunin eru veitt árlega og voru fyrst veitt árið 1951. Björn er ákveðin táknmynd [[Berlín|Berlínar]] og er bæði í [[skjaldarmerki]] og [[Fáni|fána]] borgarinnar. == Sigurvegarar == {| class="wikitable" !Ár !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Leikstjóri !Framleiðsluland |- ! colspan="5" |1951 |- ! rowspan="5" |1951 (1.) |''Die Vier im Jeep'' | |[[Leopold Lindtberg]] |{{Fáni|Sviss}} |- |''...Sans laisser d'adresse'' | |[[Jean-Paul Le Chanois]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''In Beaver Valley'' (Heimildarmynd) | |[[James Algar]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |''Justice est faite'' |''Vegir réttvísinnar'' |[[André Cayatte]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Cinderella'' (Söngvamynd) | |[[Wilfred Jackson]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- ! colspan="5" |1952-1955: Áhorfenda kosning |- !1952 (2.) |''Hon dansade en sommar'' |''Sumardansinn'' |[[Arne Mattsson]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- !1953 (3.) |''Le salaire de la peur'' |''Laun óttans'' |[[Henri-Georges Clouzot]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Ítalía}} |- !1954 (4.) |''Hobson's Choice'' |''Tengdasynir óskast'' |[[David Lean]] |{{Fáni|Bretland}} |- !1955 (5.) |''Die Ratten'' |''Rotturnar'' |[[Robert Siodmak]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- ! colspan="5" |1956-1959 |- !1956 (6.) |''Invitation to the Dance'' |''Boðið upp í dans'' |[[Gene Kelly]] | rowspan="2" |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !1957 (7.) |''12 Angry Men'' |''12 reiðir menn'' |[[Sidney Lumet]] |- !1958 (8.) |''Smultronstället'' |''Sælureiturinn'' |[[Ingmar Bergman]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- !1959 (9.) |''Les Cousins'' |''Frændur'' |[[Claude Chabrol]] |{{Fáni|Frakkland}} |- ! colspan="5" |1960-1969 |- !1960 (10.) |''El Lazarillo de Tormes'' |''Lasarus frá Tormes'' |[[César Fernández Ardavín]] |{{Fáni|Spánn}} |- !1961 (11.) |''La Notte'' |''Nóttin'' |[[Michelangelo Antonioni]] |{{Fáni|Ítalía}} |- !1962 (12.) |''A Kind of Loving'' |''Eins konar ást'' |[[John Schlesinger]] |{{Fáni|Bretland}} |- ! rowspan="2" |1963 (13.) |''Bushido, Samurai Saga'' | |[[Tadashi Imai]] |{{Fáni|Japan}} |- |''Il diavolo'' | |[[Gian Luigi Polidoro]] |{{Fáni|Ítalía}} |- !1964 (14.) |''Susuz yaz'' | |[[Metin Erksan]] |{{Fáni|Tyrkland}} |- !1965 (15.) |''Alphaville, une étrange aventure de Lemmy Caution'' |''Lemmy í undraverðum ævintýrum'' |[[Jean-Luc Godard]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Ítalía}} |- !1966 (16.) |''Cul-de-Sac'' |''Blindgata'' |[[Roman Polanski]] |{{Fáni|Bretland}} |- !1967 (17.) |''Le départ'' | |[[Jerzy Skolimowski]] |{{Fáni|Belgía}} |- !1968 (18.) |''Ole dole doff'' |''Úllen dúllen doff'' |[[Jan Troell]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- !1969 (19.) |''Rani radovi'' | |[[Želimir Žilnik]] |{{Fáni|Júgóslavía}}ia |- ! colspan="5" |1970-1979 |- !1970 (20.) | colspan="4" |Verðlaun ekki veitt |- !1971 (21.) |''Il giardino dei Finzi Contini'' |''Sælureitur'' |[[Vittorio De Sica]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}}, {{Fáni|Ítalía}} |- !1972 (22.) |''I racconti di Canterbury'' | |[[Pier Paolo Pasolini]] |{{Fáni|Ítalía}} |- !1973 (23.) |Ashani Sanket |''Ógnarmáttur stríðsins'' |[[Satyajit Ray]] |{{Fáni|Indland}} |- !1974 (24.) |''The Apprenticeship of Duddy Kravitz'' |''Ungur fjármálamaður'' |[[Ted Kotcheff]] |{{Fáni|Kanada}} |- !1975 (25.) |''Örökbefogadás'' |''Ættleiðing'' |[[Márta Mészáros]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |- !1976 (26.) |''Buffalo Bill and the Indians, or Sitting Bull's History Lesson'' | |[[Robert Altman]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !1977 (27.) |Восхождение |''Uppgangan'' eða ''Uppstigning'' |[[Larisa Shepitko]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- ! rowspan="3" |1978 (28.) |''Ascensor'' | |[[Tomás Muñoz]] | rowspan="3" |{{Fáni|Spánn}} |- |''Las truchas'' |''Silungarnir'' |[[José Luis García Sánchez]] |- |''Las palabras de Max'' |''Orð Max'' |[[Emilio Martínez-Lázaro]] |- !1979 (29.) |''David'' | |[[Peter Lilienthal]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- ! colspan="5" |1980-1989 |- ! rowspan="2" |1980 (30.) |''Heartland'' | |[[Richard Pearce]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |''Palermo oder Wolfsburg'' | |[[Werner Schroeter]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- !1981 (31.) |''Deprisa, deprisa'' |''Fljótt, fljótt'' |[[Carlos Saura]] |{{Fáni|Spánn}} |- !1982 (32.) |''Die Sehnsucht der Veronika Voss'' |''Löngun Veróniku Voss'' |[[Rainer Werner Fassbinder]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- ! rowspan="2" |1983 (33.) |''Ascendancy'' |''Yfirráð'' |[[Edward Bennett]] |{{Fáni|Bretland}} |- |''La colmena'' |''Býkúpan'' |[[Mario Camus]] |{{Fáni|Spánn}} |- !1984 (34.) |''Love Streams'' |''Ástarstraumar'' |[[John Cassavetes]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- ! rowspan="2" |1985 (35.) | colspan="2" |''Wetherby'' |[[David Hare]] |{{Fáni|Bretland}} |- |''Die Frau und der Fremde'' |''Konan og ókunni maðurinn'' |[[Rainer Simon]] |{{Fáni|Austur-Þýskaland}} |- !1986 (36.) |''Stammheim – Die Baader-Meinhof-Gruppe vor Gericht'' |''Stammheim'' |[[Reinhard Hauff]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- !1987 (37.) |Teмa | |[[Gleb Panfilov]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- !1988 (38.) |红高粱 |''Rauði lampinn'' |[[Zhang Yimou]] |{{Fáni|Kína}} |- !1989 (39.) |''Rain Man'' |''Regnmaðurinn'' |[[Barry Levinson]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- ! colspan="5" |1990-1999 |- ! rowspan="2" |1990 (40.) |''Skrivánci na niti'' |''Lævirkjar í bandi'' |[[Jirí Menzel]] |{{Fáni|Tékkóslóvakía}} |- |''Music Box'' | |[[Costa-Gavras]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !1991 (41.) |''La casa del sorriso'' |''Hús brosanna'' |[[Marco Ferreri]] |{{Fáni|Ítalía}} |- !1992 (42.) |''Grand Canyon'' |''Miklagljúfur'' |[[Lawrence Kasdan]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- ! rowspan="2" |1993 (43.) |Xi yan |''Brúðkaupsveislan'' |[[Ang Lee]] |{{Fáni|Taívan}}, {{Fáni|Bandaríkin}} |- |''Xiāng hún nǚ'' |''Konan frá vatni hinna ilmandi sálna'' |[[Xie Fei]] |{{Fáni|Kína}} |- !1994 (44.) |''In the Name of the Father'' |''Í nafni föðurins'' |[[Jim Sheridan]] |{{Fáni|Bretland}}, {{Fáni|Írland}} |- !1995 (45.) |''L'appât'' |''Tálbeitan'' |[[Bertrand Tavernier]] |{{Fáni|Frakkland}} |- !1996 (46.) |''Sense and Sensibility'' |''Aðgát og örlyndi'' |[[Ang Lee]] | rowspan="2" |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !1997 (47.) |''The People vs. Larry Flynt'' |''Málið gegn Larry Flynt'' |[[Miloš Forman]] |- !1998 (48.) |''Central do Brasil'' |''Aðalstöðin'' |[[Walter Salles]] |{{Fáni|Brasilía}}, {{Fáni|Frakkland}} |- !1999 (49.) |''The Thin Red Line'' |''Hin hárfína lína'' |[[Terrence Malick]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- ! colspan="5" |2000-2010 |- !2000 (50.) |''Magnolia'' | |[[Paul Thomas Anderson]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !2001 (51.) |''Intimité'' |''Nánd'' |[[Patrice Chéreau]] |{{Fáni|Frakkland}} |- ! rowspan="2" |2002 (52.) |''Bloody Sunday'' |''Blóðugur sunnudagur'' |[[Paul Greengrass]] |{{Fáni|Bretland}}, {{Fáni|Írland}} |- |''Sen to Chihiro no Kamikakushi'' |''[[Chihiro og álögin]]'' |[[Hayao Miyazaki]] |{{Fáni|Japan}} |- !2003 (53.) |''In This World'' |''Í veröld þessari'' |[[Michael Winterbottom]] |{{Fáni|Bretland}} |- !2004 (54.) |''Gegen die Wand'' |''Beint á vegginn'' |[[Fatih Akin]] |{{Fáni|Þýskaland}} |- !2005 (55.) |''U-Carmen eKhayelitsha'' | |[[Mark Dornford-May]] |{{Fáni|Suður-Afríka}} |- !2006 (56.) | colspan="2" |''Grbavica'' |[[Jasmila Žbanic]] |{{Fáni|Bosnía og Hersegóvína}} |- !2007 (57.) |图雅的婚事 |''Hjónaband Tuyu'' |[[Wang Quan'an]] |{{Fáni|Kína}} |- !2008 (58.) |''Tropa de Elite'' |''Sérsveitin'' |[[José Padilha]] |{{Fáni|Brasilía}} |- !2009 (59.) |''La teta asustada'' |''Mjólk sorgarinnar'' |[[Claudia Llosa]] |{{Fáni|Spánn}}, {{Fáni|Perú}} |- ! colspan="5" |2010-2019 |- !2010 (60.) |''Bal'' |''Hunang'' |[[Semih Kaplanoglu]] |{{Fáni|Tyrkland}} |- !2011 (61.) |''Jodâyi-e Nâder az Simin'' |''Aðskilnaður'' eða ''Skilnaður Nader og Simin'' |[[Asghar Farhadi]] |{{Fáni|Íran}} |- !2012 (62.) |''Cesare deve morire'' |''Sesar verður að deyja'' |[[Paolo og Vittorio Taviani]] |{{Fáni|Ítalía}} |- !2013 (63.) |''Poziția copilului'' |''Staða barnsins'' |[[Calin Peter Netzer]] |{{Fáni|Rúmenía}} |- !2014 (64.) |''Báirì Yànhuǒ'' |''Svört kol, þunnur ís'' |[[Diao Yinan]] |{{Fáni|Kína}} |- !2015 (65.) |تاکسی |''Taxi'' |[[Jafar Panahi]] |{{Fáni|Íran}} |- !2016 (66.) |''Fuocoammare'' |''Eldur á hafi'' |[[Gianfranco Rosi]] |{{Fáni|Ítalía}} |- !2017 (67.) |''Testrol és lélekrol'' |''Af líkama og sál'' |[[Ildikó Enyedi]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |- !2018 (68.) |''Nu ma atinge-ma'' |''Snertu mig ekki'' |[[Adina Pintilie]] |{{Fáni|Rúmenía}} |- !2019 (69.) |''Synonymes'' |''Samheiti'' |[[Nadav Lapid]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Ísrael}} |- ! colspan="5" |2020-2029 |- !2020 (70.) |''Sheytân vojūd nadârad'' | |[[Mohammad Rasoulof]] |{{Fáni|Íran}} |- !2021 (71.) |''Babardeala cu bucluc sau porno balamuc'' |''Ógæfureið eða klikkað klám'' |[[Radu Jude]] |{{Fáni|Rúmenía}} |- !2022 (72.) |''Alcarràs'' | |[[Carla Simón]] |{{Fáni|Spánn}}, {{Fáni|Ítalía}} |- !2023 (73.) |''Sur l’Adamant'' |''Flotið á Adamant'' |[[Nicolas Philibert]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Japan}} |- !2024 (74.) |Dahomey | |[[Mati Diop]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Senegal}}, {{Fáni|Benín}} |- !2025 (75.) |''Drømmer'' |''Draumar'' |[[Dag Johan Haugerud]] |{{Fáni|Noregur}} |} [[Flokkur:Kvikmyndaverðlaun]] jgvkqzcuzv2p6caqt7yqkrkjnd2g8dv 0 182400 1979778 1959761 2026-09-22T14:50:42Z Jólasveinninn 30990 /* Útgefið efni */ 1979778 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Drake | mynd = Drake July 2016.jpg<!--Leita skal til spjallsíðunnar áður en mynd er skipt út--> | mynd_alt = Drake, á sviðinu, heldur á hljóðnema og snýr fram | mynd_texti = Drake árið 2016 | fæðingarnafn = Aubrey Drake Graham | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1986|10|24}} | fæðingarstaður = [[Torontó]], [[Ontario]], Kanada | ríkisfang = {{hlist|Kanada|Bandaríkin}} | starf = {{hlist|Rappari|söngvari|lagasmiður|athafnamaður|leikari}} | ár = 2001–í dag | börn = 1 | ættingjar = {{unbulleted list|[[Larry Graham]] (frændi)|[[Teenie Hodges]] (frændi)}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | genre = {{flatlist| * [[Hipphopp]] * [[popp-rapp]] * [[taktur og tregi]] * [[dægurtónlist]] * [[trap-tónlist]] }} | label = {{flatlist| * [[OVO Sound]] * [[Republic Records|Republic]] * [[Young Money]] * [[Cash Money Records|Cash Money]] }}}} | vefsíða = {{URL|drakerelated.com}} }} '''Aubrey Drake Graham''' (f. [[24. október]] [[1986]]), betur þekktur aðeins sem '''Drake''', er [[Kanada|kanadískur]] [[Rapp|rappari]], [[Söngur|söngvari]] og [[leikari]]. Hann er mikill áhrifamaður varðandi nútímatónlist og hefur hlotið viðurkenningu fyrir að auka hylli [[Taktur og tregi|takts og trega]]. Hann er einnig oft talinn meðal bestu rappara nú um stundir. Hann náði frægð er hann tók sér hlutverk Jimmy Brooks í unglingaþáttaröð CTV ''Degrassi: The Next Generation'', en hann hóf tónlistarferil sinn með útgáfu blandspólunnar ''Room for Improvement'' árið 2006, sem var frumraun hans. Í framhaldinu gaf hann út blandspólurnar ''Comeback Season'' og ''So Far Gone'' (2009) áður en hann samdi við Young Money Entertainment. Fyrstu þrjár skífur hans Drake, ''Thank Me Later'' (2010), ''Take Care'' (2011) og ''Nothing Was the Same'' (2013) voru hver um sig í efsta sæti [[Billboard 200|''Billboard'' 200]]<nowiki/>-listans við útgáfu sína og gátu af sér topplög á [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]<nowiki/>-vinsældarlistanum yfir smáskífur „[[Find Your Love]]“, „[[Take Care (lag)|Take Care]]“ (ásamt [[Rihanna]]), „[[Started from the Bottom]]“, og „[[Hold On, We're Going Home]]“ (ásamt [[Majid Jordan]]).<ref>{{Cite web|url=https://www.xxlmag.com/drake-nothing-was-the-same-album-essay/|title=How 'Nothing Was the Same' Made Drake the Face of Hip-Hop – XXL|last=XXL Staff|date=September 24, 2018|website=XXL Mag|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516185858/https://www.xxlmag.com/drake-nothing-was-the-same-album-essay/|archive-date=May 16, 2022|access-date=May 28, 2022}}</ref> Fjórða skífan hans ''[[Views (plata)|Views]]'' (2016) var í efsta sæti ''Billboard'' 200-listans í 13 vikur og í henni voru lögin „[[Hotline Bling]]“ og bandaríska topplagið „[[One Dance]]“ (ásamt [[WizKid]] og [[Kyla (bresk söngkona)|Kyla]]), sem hefur fengið viðurkenningu fyrir að hafa hjálpað til við að auka vinsældir [[Dancehall|dancehall-tónlistarstíls]] og [[Afríkufönk|afríkufönks]] í bandarískri nútímatónlist.<ref name="High-2019">{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/2019/08/afrobeats-p2j-interview-beyonce-the-gift-goldlink-diaspora|title=How Afrobeats Is Influencing American Pop Music, According to Producer P2J|website=Complex|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811165726/https://www.complex.com/music/2019/08/afrobeats-p2j-interview-beyonce-the-gift-goldlink-diaspora|archive-date=2019-08-11|access-date=2019-08-25}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2016/sep/05/sean-paul-drake-kanye-dancehall-bieber|title=Sean Paul: 'Drake and Bieber do dancehall but don't credit where it came from'|last=Ellis-Petersen|first=Hannah|date=September 5, 2016|work=The Guardian|access-date=December 28, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615002046/https://www.theguardian.com/music/2016/sep/05/sean-paul-drake-kanye-dancehall-bieber|archive-date=June 15, 2021|issn=0261-3077}}</ref> Í framhaldinu af útgáfu ''Views'' kom ''[[Scorpion (plata)|Scorpion]]'' út árið 2018, þar sem þrjú lög í skífunni slefuðu upp í fyrsta sæti bandaríska vinsældarlistans: „[[God's Plan (lag)|God's Plan]]“, „[[Nice for What]]“, og „[[In My Feelings]]“. Sjötta skífan hans ''[[Certified Lover Boy]]'' (2021) sló þáverandi met, sem var 9, yfir flest lög af sömu breiðskífu á bandaríska Billboard topp tíu-listanum, með helstu smáskífunni „[[Way 2 Sexy]]“ (ásamt Future og Young Thug) sem komst í fyrsta sæti vinsældarlistans. Árið 2022 gaf hann út skífu sína innblásna af hústónlist ''[[Honestly, Nevermind]]'' og skífu hans í samstarfi við 21 Savage, ''Her Loss'', sem gat af sér topplagið í útgáfu smáskífu „Jimmy Cooks“. Áttunda skífa hans, ''[[For All the Dogs]]'' (2023), var með tólfta og þrettánda topplagið hans, „[[Slime You Out]]“ (ásamt [[SZA]]) og „[[First Person Shooter (lag)|First Person Shooter]]“ (ásamt [[J. Cole]]). Árið 2024 átti Drake í mikilli opinberri rimmu við [[Kendrick Lamar]] og gaf út lögin „Push Ups“, „Taylor Made Freestyle“,{{Efn|Taylor Made Freestyle var fjarlægt af samfélagsmiðlum vegna notkunar lagsins á gervigreindarmynduðum röddum rapparans Tupac Shakur. Aðstandendur hans Shakur hótuðu að fara í mál við Drake og lögmaður sagði að aðstandendur hefðu aldrei samþykkt slíka notkun.}}„[[Family Matters (lag)|Family Matters]]“ og „The Heart Part 6“, svokölluð diss-lög þar sem Drake úthúðar honum Kendrick.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2024-05-16-allt-a-sudupunkti-i-rappheiminum-412837|title=Allt á suðupunkti í rappheiminum - RÚV.is|last=Kristjánsdóttir|first=Lovísa Rut|last2=Bjarkason|first2=Atli Fannar|date=2024-05-16|website=RÚV|access-date=2024-09-15}}</ref> Drake er meðal söluhæstu tónlistarmanna heims, með yfir 170 milljónir seldra eintaka, og er á listanum sem mest vottaði listamaður varðandi stafrænar smáskífur í Bandaríkjunum af [[Recording Industry Association of America]] (RIAA). Hann hefur unnið fimm [[Grammy-verðlaunin|Grammy-verðlaun]], sex [[American Music-verðlaunin|American Music-verðlaun]], 39 [[Billboard Music-verðlaunin|''Billboard Music''-]]<nowiki/>verðlaun, tvö [[Brit-verðlaunin|Brit-verðlaun]] og þrjú [[Juno-verðlaunin|Juno-verðlaun]]. Hann hefur náð 13 topplögum á [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]], sem er sameiginlegt met fyrir flest topplög af karlkyns sóló-listamanni (sem [[Michael Jackson]] á einnig).<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/drake-gets-no-1-album-and-single-tying-michael-jackson-for-billboard-hot-100-record/|title=Drake Gets No. 1 Album and Single, Tying Michael Jackson for Billboard Hot 100 Record|last=Hussey|first=Allison|last2=Lindert|first2=Hattie|date=October 16, 2023|website=Pitchfork|archive-url=https://web.archive.org/web/20231022043002/https://pitchfork.com/news/drake-gets-no-1-album-and-single-tying-michael-jackson-for-billboard-hot-100-record/|archive-date=October 22, 2023|access-date=October 21, 2023}}</ref> Drake á enn fleiri Hot 100-met, þar á meðal flestar smáskífur í efstu tíu sætum listans (78) og flest lög á vinsældarlistanum (338). Árin 2018-2023 átti Drake metið yfir flest lög samtímis á vinsældarlista á einni viku (27), flestar Hot 100-frumraunir á einni viku (22); og átti lengsta samfellda tíma á Hot 100 (431 vikur).{{Efn|Þetta undanskilur framkomu hans á toppskífunni „[[Sicko Mode]]“ sem hann fékk ekki formlega viðurkenningu fyrir.}} Hann er auk þess með flest topplög í formi smáskífu á R&B/Hip-Hop Airplay-, Hot R&B/Hip-Hop Songs-, Hot Rap Songs- og Rhythmic Airplay-vinsældarlistunum. == Útgefið efni == '''Breiðskífur''' {{div col}} * ''[[Thank Me Later]]'' (2010) * ''[[Take Care (plata)|Take Care]]'' (2011) * ''[[Nothing Was the Same]]'' (2013) * ''[[Views (plata)|Views]]'' (2016) * ''[[Scorpion (plata)|Scorpion]]'' (2018) * ''[[Certified Lover Boy]]'' (2021) * ''[[Honestly, Nevermind]]'' (2022) * ''[[For All the Dogs]]'' (2023) * ''[[Iceman]]'' (2026) * ''[[Maid of Honour]]'' (2026) * ''[[Habibti]]'' (2026) {{div col end}} ;Samstarfsplötur * ''[[Her Loss]]'' (með [[21 Savage]]) (2022) * ''[[Some Sexy Songs 4 U]]'' (með [[PartyNextDoor]]) (2025) == Heimildir == === Skýringar === {{Notelist}} === Tilvísanir === {{Reflist}} {{f|1986}} [[Flokkur:Kanadískir tónlistarmenn]] [[Flokkur:Grammy-verðlaunahafar]] ocyydcraezol3of76ggcuypcxkzpcpv 1979780 1979778 2026-09-22T15:07:31Z Jólasveinninn 30990 1979780 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Drake | mynd = Drake July 2016.jpg<!--Leita skal til spjallsíðunnar áður en mynd er skipt út--> | mynd_alt = Drake, á sviðinu, heldur á hljóðnema og snýr fram | mynd_texti = Drake árið 2016 | fæðingarnafn = Aubrey Drake Graham | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1986|10|24}} | fæðingarstaður = [[Torontó]], [[Ontario]], Kanada | ríkisfang = {{hlist|Kanada|Bandaríkin}} | starf = {{hlist|Rappari|söngvari|lagasmiður|athafnamaður|leikari}} | ár = 2001–í dag | börn = 1 | ættingjar = {{unbulleted list|[[Larry Graham]] (frændi)|[[Teenie Hodges]] (frændi)}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | genre = {{flatlist| * [[Hipphopp]] * [[popp-rapp]] * [[taktur og tregi]] * [[dægurtónlist]] * [[trap-tónlist]] }} | label = {{flatlist| * [[OVO Sound]] * [[Republic Records|Republic]] * [[Young Money]] * [[Cash Money Records|Cash Money]] }}}} | vefsíða = {{URL|drakerelated.com}} }} '''Aubrey Drake Graham''' (f. [[24. október]] [[1986]]), betur þekktur aðeins sem '''Drake''', er [[Kanada|kanadískur]] [[Rapp|rappari]], [[Söngur|söngvari]] og [[leikari]]. Hann er mikill áhrifamaður varðandi nútímatónlist og hefur hlotið viðurkenningu fyrir að auka hylli [[Taktur og tregi|takts og trega]]. Hann er einnig oft talinn meðal bestu rappara nú um stundir. Hann náði frægð er hann tók sér hlutverk Jimmy Brooks í unglingaþáttaröð CTV ''Degrassi: The Next Generation'', en hann hóf tónlistarferil sinn með útgáfu blandspólunnar ''Room for Improvement'' árið 2006, sem var frumraun hans. Í framhaldinu gaf hann út blandspólurnar ''Comeback Season'' og ''So Far Gone'' (2009) áður en hann samdi við [[Young Money Entertainment]]. Hann stofnaði eigin plötuútgáfu, [[OVO Sound]], árið 2012 ásamt íslensk-kanadíska umboðsmanni sínum [[Oliver El-Khatib]] og upptökustjóranum [[Noah „40“ Shebib]]. Fyrstu þrjár skífur hans Drake, ''Thank Me Later'' (2010), ''Take Care'' (2011) og ''Nothing Was the Same'' (2013) voru hver um sig í efsta sæti [[Billboard 200|''Billboard'' 200]]<nowiki/>-listans við útgáfu sína og gátu af sér topplög á [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]<nowiki/>-vinsældarlistanum yfir smáskífur „[[Find Your Love]]“, „[[Take Care (lag)|Take Care]]“ (ásamt [[Rihanna]]), „[[Started from the Bottom]]“, og „[[Hold On, We're Going Home]]“ (ásamt [[Majid Jordan]]).<ref>{{Cite web|url=https://www.xxlmag.com/drake-nothing-was-the-same-album-essay/|title=How 'Nothing Was the Same' Made Drake the Face of Hip-Hop – XXL|last=XXL Staff|date=September 24, 2018|website=XXL Mag|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516185858/https://www.xxlmag.com/drake-nothing-was-the-same-album-essay/|archive-date=May 16, 2022|access-date=May 28, 2022}}</ref> Fjórða skífan hans ''[[Views (plata)|Views]]'' (2016) var í efsta sæti ''Billboard'' 200-listans í 13 vikur og í henni voru lögin „[[Hotline Bling]]“ og bandaríska topplagið „[[One Dance]]“ (ásamt [[WizKid]] og [[Kyla (bresk söngkona)|Kyla]]), sem hefur fengið viðurkenningu fyrir að hafa hjálpað til við að auka vinsældir [[Dancehall|dancehall-tónlistarstíls]] og [[Afríkufönk|afríkufönks]] í bandarískri nútímatónlist.<ref name="High-2019">{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/2019/08/afrobeats-p2j-interview-beyonce-the-gift-goldlink-diaspora|title=How Afrobeats Is Influencing American Pop Music, According to Producer P2J|website=Complex|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811165726/https://www.complex.com/music/2019/08/afrobeats-p2j-interview-beyonce-the-gift-goldlink-diaspora|archive-date=2019-08-11|access-date=2019-08-25}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2016/sep/05/sean-paul-drake-kanye-dancehall-bieber|title=Sean Paul: 'Drake and Bieber do dancehall but don't credit where it came from'|last=Ellis-Petersen|first=Hannah|date=September 5, 2016|work=The Guardian|access-date=December 28, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615002046/https://www.theguardian.com/music/2016/sep/05/sean-paul-drake-kanye-dancehall-bieber|archive-date=June 15, 2021|issn=0261-3077}}</ref> Í framhaldinu af útgáfu ''Views'' kom ''[[Scorpion (plata)|Scorpion]]'' út árið 2018, þar sem þrjú lög í skífunni slefuðu upp í fyrsta sæti bandaríska vinsældarlistans: „[[God's Plan (lag)|God's Plan]]“, „[[Nice for What]]“, og „[[In My Feelings]]“. Sjötta skífan hans ''[[Certified Lover Boy]]'' (2021) sló þáverandi met, sem var 9, yfir flest lög af sömu breiðskífu á bandaríska Billboard topp tíu-listanum, með helstu smáskífunni „[[Way 2 Sexy]]“ (ásamt Future og Young Thug) sem komst í fyrsta sæti vinsældarlistans. Árið 2022 gaf hann út skífu sína innblásna af hústónlist ''[[Honestly, Nevermind]]'' og skífu hans í samstarfi við 21 Savage, ''Her Loss'', sem gat af sér topplagið í útgáfu smáskífu „Jimmy Cooks“. Áttunda skífa hans, ''[[For All the Dogs]]'' (2023), var með tólfta og þrettánda topplagið hans, „[[Slime You Out]]“ (ásamt [[SZA]]) og „[[First Person Shooter (lag)|First Person Shooter]]“ (ásamt [[J. Cole]]). Árið 2024 átti Drake í mikilli opinberri rimmu við [[Kendrick Lamar]] og gaf út lögin „Push Ups“, „Taylor Made Freestyle“,{{Efn|Taylor Made Freestyle var fjarlægt af samfélagsmiðlum vegna notkunar lagsins á gervigreindarmynduðum röddum rapparans Tupac Shakur. Aðstandendur hans Shakur hótuðu að fara í mál við Drake og lögmaður sagði að aðstandendur hefðu aldrei samþykkt slíka notkun.}}„[[Family Matters (lag)|Family Matters]]“ og „The Heart Part 6“, svokölluð diss-lög þar sem Drake úthúðar honum Kendrick.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2024-05-16-allt-a-sudupunkti-i-rappheiminum-412837|title=Allt á suðupunkti í rappheiminum - RÚV.is|last=Kristjánsdóttir|first=Lovísa Rut|last2=Bjarkason|first2=Atli Fannar|date=2024-05-16|website=RÚV|access-date=2024-09-15}}</ref> Drake er meðal söluhæstu tónlistarmanna heims, með yfir 170 milljónir seldra eintaka, og er á listanum sem mest vottaði listamaður varðandi stafrænar smáskífur í Bandaríkjunum af [[Recording Industry Association of America]] (RIAA). Hann hefur unnið fimm [[Grammy-verðlaunin|Grammy-verðlaun]], sex [[American Music-verðlaunin|American Music-verðlaun]], 39 [[Billboard Music-verðlaunin|''Billboard Music''-]]<nowiki/>verðlaun, tvö [[Brit-verðlaunin|Brit-verðlaun]] og þrjú [[Juno-verðlaunin|Juno-verðlaun]]. Hann hefur náð 13 topplögum á [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]], sem er sameiginlegt met fyrir flest topplög af karlkyns sóló-listamanni (sem [[Michael Jackson]] á einnig).<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/drake-gets-no-1-album-and-single-tying-michael-jackson-for-billboard-hot-100-record/|title=Drake Gets No. 1 Album and Single, Tying Michael Jackson for Billboard Hot 100 Record|last=Hussey|first=Allison|last2=Lindert|first2=Hattie|date=October 16, 2023|website=Pitchfork|archive-url=https://web.archive.org/web/20231022043002/https://pitchfork.com/news/drake-gets-no-1-album-and-single-tying-michael-jackson-for-billboard-hot-100-record/|archive-date=October 22, 2023|access-date=October 21, 2023}}</ref> Drake á enn fleiri Hot 100-met, þar á meðal flestar smáskífur í efstu tíu sætum listans (78) og flest lög á vinsældarlistanum (338). Árin 2018-2023 átti Drake metið yfir flest lög samtímis á vinsældarlista á einni viku (27), flestar Hot 100-frumraunir á einni viku (22); og átti lengsta samfellda tíma á Hot 100 (431 vikur).{{Efn|Þetta undanskilur framkomu hans á toppskífunni „[[Sicko Mode]]“ sem hann fékk ekki formlega viðurkenningu fyrir.}} Hann er auk þess með flest topplög í formi smáskífu á R&B/Hip-Hop Airplay-, Hot R&B/Hip-Hop Songs-, Hot Rap Songs- og Rhythmic Airplay-vinsældarlistunum. == Útgefið efni == '''Breiðskífur''' {{div col}} * ''[[Thank Me Later]]'' (2010) * ''[[Take Care (plata)|Take Care]]'' (2011) * ''[[Nothing Was the Same]]'' (2013) * ''[[Views (plata)|Views]]'' (2016) * ''[[Scorpion (plata)|Scorpion]]'' (2018) * ''[[Certified Lover Boy]]'' (2021) * ''[[Honestly, Nevermind]]'' (2022) * ''[[For All the Dogs]]'' (2023) * ''[[Iceman]]'' (2026) * ''[[Maid of Honour]]'' (2026) * ''[[Habibti]]'' (2026) {{div col end}} ;Samstarfsplötur * ''[[Her Loss]]'' (með [[21 Savage]]) (2022) * ''[[Some Sexy Songs 4 U]]'' (með [[PartyNextDoor]]) (2025) == Heimildir == === Skýringar === {{Notelist}} === Tilvísanir === {{Reflist}} {{f|1986}} [[Flokkur:Kanadískir tónlistarmenn]] [[Flokkur:Grammy-verðlaunahafar]] h0qeg3o5ww3b56g1abk12iabkvbdi7q 1979781 1979780 2026-09-22T15:08:16Z Jólasveinninn 30990 1979781 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Drake | mynd = Drake July 2016.jpg<!--Leita skal til spjallsíðunnar áður en mynd er skipt út--> | mynd_alt = Drake, á sviðinu, heldur á hljóðnema og snýr fram | mynd_texti = Drake árið 2016 | fæðingarnafn = Aubrey Drake Graham | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1986|10|24}} | fæðingarstaður = [[Torontó]], [[Ontario]], Kanada | ríkisfang = {{hlist|Kanada|Bandaríkin}} | starf = {{hlist|Rappari|söngvari|lagasmiður|athafnamaður|leikari}} | ár = 2001–í dag | börn = 1 | ættingjar = {{unbulleted list|[[Larry Graham]] (frændi)|[[Teenie Hodges]] (frændi)}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | genre = {{flatlist| * [[Hipphopp]] * [[popp-rapp]] * [[taktur og tregi]] * [[dægurtónlist]] * [[trap-tónlist]] }} | label = {{flatlist| * [[OVO Sound]] * [[Republic Records|Republic]] * [[Young Money]] * [[Cash Money Records|Cash Money]] }}}} | vefsíða = {{URL|drakerelated.com}} }} '''Aubrey Drake Graham''' (f. [[24. október]] [[1986]]), betur þekktur aðeins sem '''Drake''', er [[Kanada|kanadískur]] [[Rapp|rappari]], [[Söngur|söngvari]] og [[leikari]]. Hann er mikill áhrifamaður varðandi nútímatónlist og hefur hlotið viðurkenningu fyrir að auka hylli [[Taktur og tregi|takts og trega]]. Hann er einnig oft talinn meðal bestu rappara nú um stundir. Hann náði frægð er hann tók sér hlutverk Jimmy Brooks í unglingaþáttaröð CTV ''Degrassi: The Next Generation'', en hann hóf tónlistarferil sinn með útgáfu blandspólunnar ''Room for Improvement'' árið 2006, sem var frumraun hans. Í framhaldinu gaf hann út blandspólurnar ''Comeback Season'' og ''So Far Gone'' (2009) áður en hann samdi við [[Young Money Entertainment]]. Hann stofnaði eigin plötuútgáfu, [[OVO Sound]], árið 2012 ásamt íslensk-kanadíska umboðsmanni sínum [[Oliver El-Khatib]] og upptökustjóranum [[Noah „40“ Shebib]].<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/business/business-news/drake-record-label-signs-distribution-partnership-music-deals-1235589682/|title=The Deals: Drake’s OVO Sound Heads to Santa Anna for Distribution; WMG Strikes A&R Deal in Pakistan|last=Eggertsen|first=Chris|date=2024-01-25|website=Billboard|language=en-US|access-date=2026-09-22}}</ref> Fyrstu þrjár skífur hans Drake, ''Thank Me Later'' (2010), ''Take Care'' (2011) og ''Nothing Was the Same'' (2013) voru hver um sig í efsta sæti [[Billboard 200|''Billboard'' 200]]<nowiki/>-listans við útgáfu sína og gátu af sér topplög á [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]<nowiki/>-vinsældarlistanum yfir smáskífur „[[Find Your Love]]“, „[[Take Care (lag)|Take Care]]“ (ásamt [[Rihanna]]), „[[Started from the Bottom]]“, og „[[Hold On, We're Going Home]]“ (ásamt [[Majid Jordan]]).<ref>{{Cite web|url=https://www.xxlmag.com/drake-nothing-was-the-same-album-essay/|title=How 'Nothing Was the Same' Made Drake the Face of Hip-Hop – XXL|last=XXL Staff|date=September 24, 2018|website=XXL Mag|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516185858/https://www.xxlmag.com/drake-nothing-was-the-same-album-essay/|archive-date=May 16, 2022|access-date=May 28, 2022}}</ref> Fjórða skífan hans ''[[Views (plata)|Views]]'' (2016) var í efsta sæti ''Billboard'' 200-listans í 13 vikur og í henni voru lögin „[[Hotline Bling]]“ og bandaríska topplagið „[[One Dance]]“ (ásamt [[WizKid]] og [[Kyla (bresk söngkona)|Kyla]]), sem hefur fengið viðurkenningu fyrir að hafa hjálpað til við að auka vinsældir [[Dancehall|dancehall-tónlistarstíls]] og [[Afríkufönk|afríkufönks]] í bandarískri nútímatónlist.<ref name="High-2019">{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/2019/08/afrobeats-p2j-interview-beyonce-the-gift-goldlink-diaspora|title=How Afrobeats Is Influencing American Pop Music, According to Producer P2J|website=Complex|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811165726/https://www.complex.com/music/2019/08/afrobeats-p2j-interview-beyonce-the-gift-goldlink-diaspora|archive-date=2019-08-11|access-date=2019-08-25}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2016/sep/05/sean-paul-drake-kanye-dancehall-bieber|title=Sean Paul: 'Drake and Bieber do dancehall but don't credit where it came from'|last=Ellis-Petersen|first=Hannah|date=September 5, 2016|work=The Guardian|access-date=December 28, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615002046/https://www.theguardian.com/music/2016/sep/05/sean-paul-drake-kanye-dancehall-bieber|archive-date=June 15, 2021|issn=0261-3077}}</ref> Í framhaldinu af útgáfu ''Views'' kom ''[[Scorpion (plata)|Scorpion]]'' út árið 2018, þar sem þrjú lög í skífunni slefuðu upp í fyrsta sæti bandaríska vinsældarlistans: „[[God's Plan (lag)|God's Plan]]“, „[[Nice for What]]“, og „[[In My Feelings]]“. Sjötta skífan hans ''[[Certified Lover Boy]]'' (2021) sló þáverandi met, sem var 9, yfir flest lög af sömu breiðskífu á bandaríska Billboard topp tíu-listanum, með helstu smáskífunni „[[Way 2 Sexy]]“ (ásamt Future og Young Thug) sem komst í fyrsta sæti vinsældarlistans. Árið 2022 gaf hann út skífu sína innblásna af hústónlist ''[[Honestly, Nevermind]]'' og skífu hans í samstarfi við 21 Savage, ''Her Loss'', sem gat af sér topplagið í útgáfu smáskífu „Jimmy Cooks“. Áttunda skífa hans, ''[[For All the Dogs]]'' (2023), var með tólfta og þrettánda topplagið hans, „[[Slime You Out]]“ (ásamt [[SZA]]) og „[[First Person Shooter (lag)|First Person Shooter]]“ (ásamt [[J. Cole]]). Árið 2024 átti Drake í mikilli opinberri rimmu við [[Kendrick Lamar]] og gaf út lögin „Push Ups“, „Taylor Made Freestyle“,{{Efn|Taylor Made Freestyle var fjarlægt af samfélagsmiðlum vegna notkunar lagsins á gervigreindarmynduðum röddum rapparans Tupac Shakur. Aðstandendur hans Shakur hótuðu að fara í mál við Drake og lögmaður sagði að aðstandendur hefðu aldrei samþykkt slíka notkun.}}„[[Family Matters (lag)|Family Matters]]“ og „The Heart Part 6“, svokölluð diss-lög þar sem Drake úthúðar honum Kendrick.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2024-05-16-allt-a-sudupunkti-i-rappheiminum-412837|title=Allt á suðupunkti í rappheiminum - RÚV.is|last=Kristjánsdóttir|first=Lovísa Rut|last2=Bjarkason|first2=Atli Fannar|date=2024-05-16|website=RÚV|access-date=2024-09-15}}</ref> Drake er meðal söluhæstu tónlistarmanna heims, með yfir 170 milljónir seldra eintaka, og er á listanum sem mest vottaði listamaður varðandi stafrænar smáskífur í Bandaríkjunum af [[Recording Industry Association of America]] (RIAA). Hann hefur unnið fimm [[Grammy-verðlaunin|Grammy-verðlaun]], sex [[American Music-verðlaunin|American Music-verðlaun]], 39 [[Billboard Music-verðlaunin|''Billboard Music''-]]<nowiki/>verðlaun, tvö [[Brit-verðlaunin|Brit-verðlaun]] og þrjú [[Juno-verðlaunin|Juno-verðlaun]]. Hann hefur náð 13 topplögum á [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]], sem er sameiginlegt met fyrir flest topplög af karlkyns sóló-listamanni (sem [[Michael Jackson]] á einnig).<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/drake-gets-no-1-album-and-single-tying-michael-jackson-for-billboard-hot-100-record/|title=Drake Gets No. 1 Album and Single, Tying Michael Jackson for Billboard Hot 100 Record|last=Hussey|first=Allison|last2=Lindert|first2=Hattie|date=October 16, 2023|website=Pitchfork|archive-url=https://web.archive.org/web/20231022043002/https://pitchfork.com/news/drake-gets-no-1-album-and-single-tying-michael-jackson-for-billboard-hot-100-record/|archive-date=October 22, 2023|access-date=October 21, 2023}}</ref> Drake á enn fleiri Hot 100-met, þar á meðal flestar smáskífur í efstu tíu sætum listans (78) og flest lög á vinsældarlistanum (338). Árin 2018-2023 átti Drake metið yfir flest lög samtímis á vinsældarlista á einni viku (27), flestar Hot 100-frumraunir á einni viku (22); og átti lengsta samfellda tíma á Hot 100 (431 vikur).{{Efn|Þetta undanskilur framkomu hans á toppskífunni „[[Sicko Mode]]“ sem hann fékk ekki formlega viðurkenningu fyrir.}} Hann er auk þess með flest topplög í formi smáskífu á R&B/Hip-Hop Airplay-, Hot R&B/Hip-Hop Songs-, Hot Rap Songs- og Rhythmic Airplay-vinsældarlistunum. == Útgefið efni == '''Breiðskífur''' {{div col}} * ''[[Thank Me Later]]'' (2010) * ''[[Take Care (plata)|Take Care]]'' (2011) * ''[[Nothing Was the Same]]'' (2013) * ''[[Views (plata)|Views]]'' (2016) * ''[[Scorpion (plata)|Scorpion]]'' (2018) * ''[[Certified Lover Boy]]'' (2021) * ''[[Honestly, Nevermind]]'' (2022) * ''[[For All the Dogs]]'' (2023) * ''[[Iceman]]'' (2026) * ''[[Maid of Honour]]'' (2026) * ''[[Habibti]]'' (2026) {{div col end}} ;Samstarfsplötur * ''[[Her Loss]]'' (með [[21 Savage]]) (2022) * ''[[Some Sexy Songs 4 U]]'' (með [[PartyNextDoor]]) (2025) == Heimildir == === Skýringar === {{Notelist}} === Tilvísanir === {{Reflist}} {{f|1986}} [[Flokkur:Kanadískir tónlistarmenn]] [[Flokkur:Grammy-verðlaunahafar]] h1rjisp4w762pjfunbk8ocedp5hloji 0 183563 1979861 1888086 2026-09-23T00:36:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979861 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Dendroctonus pseudotsugae'' | status = | image = 1942. Douglas-fir beetle. Coleoptera. Scolytidae. Dendroctonus pseudotsugae Hopk. (34505280220).jpg | image_caption = | regnum = [[Dýraríkið]] (''Animalia'') | phylum = [[Liðdýr]] (''Arthropoda'') | classis = [[Skordýr]] (''Insecta'') | ordo = [[Bjöllur]] (''Coleoptera'') | superfamilia = [[Curculionoidea]] | familia= [[Ranabjöllur]] (''[[Curculionidae]]'') | genus = [[Dendroctonus]] | species = '''D. pseudotsugae''' | binomial = Dendroctonus pseudotsugae | binomial_authority = [[Andrew Delmar Hopkins|Hopkins]], 1905 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''Dendroctonus pseudotsugae'''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/34Q2K|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 30073266|accessdate= 2024-11-17}}</ref> er [[barkarbjöllur|barkarbjalla]] sem er ættuð frá vesturhluta N-Ameríku. Lirfur hennar bora sig um innri börk trjánna. Þær leggjast á [[degli]], en finnast einnig stundum á föllnum lerkitrjám.<ref name="FS Leaflet 5">{{cite web|last1=Furniss|first1=Malcolm|last2=Kegley|first2=Sandra|title=Forest Insect & Disease Leaflet 5|url=http://www.fs.usda.gov/Internet/FSE_DOCUMENTS/fsbdev2_043201.pdf|website=USDA Forest Service|publisher=USDA Forest Service, Pacific Northwest Region (R6), Portland, Oregon|access-date=23 July 2016|archive-date=20 október 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020161238/https://fs.usda.gov/Internet/FSE_DOCUMENTS/fsbdev2_043201.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== {{Reflist}} {{commonscat|Dendroctonus pseudotsugae}} {{wikilífverur|Dendroctonus pseudotsugae}} {{stubbur|liðdýr}} [[Flokkur:Meindýr]] [[Flokkur:Barkarbjöllur]] bx7imr6fs7gah167dvve291k7ypqf9k 0 185888 1979805 1952836 2026-09-22T19:22:58Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979805 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Abdullah Gül | mynd = Абдуллах Гюль (8613568906).jpg | titill = [[Forseti Tyrklands]] | stjórnartíð_start = [[28. ágúst]] [[2007]] | stjórnartíð_end = [[28. ágúst]] [[2014]] | forsætisráðherra = [[Recep Tayyip Erdoğan]] | forveri = [[Ahmet Necdet Sezer]] | eftirmaður = [[Recep Tayyip Erdoğan]] | titill2 = Forsætisráðherra Tyrklands | stjórnartíð_start2 = [[18. nóvember]] [[2002]] | stjórnartíð_end2 = [[14. mars]] [[2003]] | forseti2 = [[Ahmet Necdet Sezer]] | forveri2 = [[Bülent Ecevit]] | eftirmaður2 = [[Recep Tayyip Erdoğan]] | myndatexti1 = Gül árið 2013. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1950|10|29}} | fæðingarstaður = [[Kayseri]], [[Tyrkland]]i | þjóderni = [[Tyrkland|Tyrkneskur]] | maki = Hayrünnisa Özyurt ​(g. 1980) | stjórnmálaflokkur = [[Réttlætis- og þróunarflokkurinn]] (AKP) | börn = 3 | háskóli = [[Háskólinn í Istanbúl]]<br>[[Háskólinn í Exeter]] | undirskrift = Abdullah Gül's signature.png }} '''Abdullah Gül''' (f. 29. október 1950) er [[Tyrkland|tyrkneskur]] stjórnmálamaður úr [[Réttlætis- og þróunarflokkurinn|Réttlætis- og þróunarflokknum]] (AKP) sem var [[forseti Tyrklands]] frá árinu 2007 til ársins 2014. Gül var áður forsætisráðherra landsins í fimm mánuði frá 2002 til 2003 og varð aðstoðarforsætisráðherra og utanríkisráðherra árið 2003. Í apríl 2007 valdi stjórn [[Recep Tayyip Erdoğan|Receps Tayyip Erdoğan]] Gül sem frambjóðanda sinn til embættis forseta landsins. Eftir hörð mótmæli stjórnarandstöðunnar, sem meðal annars sniðgekk atkvæðagreiðslu um kjör forsetans, dró Gül framboð sitt til baka þann 6. maí 2007. Veraldarsinnaðir tyrkneskir stjórnmálamenn lýstu yfir áhyggjum af Gül vegna fortíðar hans í [[Velferðarflokkurinn|Velferðarflokknum]] og vegna þess að eiginkona hans bar ''[[hijab]]'', sem sumir álitu merki um pólitískt [[íslam]].<ref>{{webbref | publdatum=14 augusti 2007 | utgivare = CNN Türk | titel = Gül'ün adaylığını doğru bulmuyoruz | url = http://www.cnnturk.com/TURKIYE/haber_detay.asp?PID=318&haberID=384226 | hämtdatum = 2007-08-29}}</ref> Eftir að AKP vann þingkosningar í Tyrklandi í júlí sama ár var Gül kjörinn forseti þann 28. ágúst 2007 og sór embættiseið sama dag. == Uppvöxtur == Gül fæddist í [[Kayseri]] og er úr [[Íhaldsstefna|íhaldssamri]] fjölskyldu. Fjölskylda hans hefur búið í Güllük Camii í Kayseri um það bil hundrað ár.<ref>{{webbref |publdatum=14 augusti 2007 |författare=Kurt, Süleyman |titel="Cumhur" İkinci Kez Köşk Yolunda |url=http://www.zaman.com.tr/webapp-tr/haber.do?haberno=575942 |hämtdatum=2007-08-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930184807/http://www.zaman.com.tr/webapp-tr/haber.do?haberno=575942 |arkivdatum=30 september 2007 }}</ref> === Menntun === Gül nam [[hagfræði]] við [[Háskólinn í Istanbúl|Háskólann í Istanbúl]] og skrifaði doktorsritgerð sína þar. Á námsárum sínum stundaði hann skiptinám í tvö ár í [[London]] og [[Exeter]]. Frá 1983 til 1991 vann hann hjá [[Íslamski þróunarbankinn|Íslamska þróunarbankanum]]. Árið 1991 varð Gül [[lektor]] í alþjóðlegri hagfræði. === Stjórnmálaferill === Gül hóf þátttöku í stjórnmálum á námsárum sínum. Sem háskólanemi gekk hann í stúdentahreyfingu [[Þjóðernishyggja|þjóðernissinnaðra]] [[Íslam|múslima]], ''Millî Türk Talebe Birliği'' (Þjóðarsamtök tyrkneskra stúdenta), sem var undir áhrifum af hugmyndum [[Necip Fazıl Kısakürek|Necips Fazıl]] um „hið mikla austur“.<ref>{{webbref |publdatum=15 augusti 2007 |utgivare=World Bulletin |titel=Abdullah Gul's Unknown Sides/Exclusive |url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=8888 |hämtdatum=2007-08-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070929181612/http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=8888 |arkivdatum=29 september 2007 }}</ref> Gül gekk í [[Velferðarflokkurinn|Velferðarflokkinn]] (''Refah Partisi'', ''RP'') og var kjörinn á tyrkneska þingið árin 1991 og 1995. Á þessum árum gagnrýndi Gül stjórnmálakerfi Tyrklands, sem var mótað af [[Veraldarhyggja|veraldlegum]] hugmyndum [[Kemal Atatürk|Kemals Atatürk]], sem varð umdeilt þegar Gül varð forsetaframbjóðandi árið 2007.<ref>{{webbref | publdatum = 20 augusti 2007 | utgivare = DW World | titel = Abdullah Gül: The Man Who Would be Turkey's President | url = http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,2745136,00.html | hämtdatum = 2007-08-28}}</ref> Velferðarflokkurinn var leystur upp af stjórnlagadómstól Tyrklands vegna stjórnarskrárbrots. Gül var árið 1999 kjörinn á þing fyrir nýjan flokk, [[Dyggðaflokkurinn|Dyggðaflokkinn]] (''Fazilet Partisi'', FP), sem var síðar einnig leystur upp af stjórnlagadómstólnum. Gül var einn af stofnendum [[Réttlætis- og þróunarflokkurinn|Réttlætis- og þróunarflokksins]] (''Adalet ve Kalkınma Partisi'' AKP), og var kjörinn á þing fyrir flokkinn árið 2002. == Forsætisráðherra == Eftir stórsigur AKP í þingkosningum ársins 2002 myndaði Gül ríkisstjórn og varð forsætisráðherra, þar sem flokksleiðtoganum [[Recep Tayyip Erdoğan]] hafði verið bannað að gegna opinberu embætti eftir dóm gegn honum nokkrum árum fyrr. Eftir að Gül tók við völdum náði stjórn hans fram lagabreytingu sem gaf Erdoğan pólitísk réttindi á ný. Í kjölfarið tók Erdoğan sæti á þingi og tók við af Gül sem forsætisráðherra þann 14. mars 2003. Gül varð aðstoðarforsætisráðherra og utanríkisráðherra í stjórn Erdoğans. == Utanríkisráðherra == [[Mynd:Gül et Rice.jpg|thumb|left|Abdullah Gül með bandaríska þjóðaröryggisráðgjafanum [[Condoleezza Rice|Condoleezzu Rice]] í [[Hvíta húsið|Hvíta húsinu]] í júlí 2003.]] Sem utanríkisráðherra var Gül virkur í aðildarviðræðum Tyrklands við [[Evrópusambandið]] og í því að ryðja úr vegi hindrunum gegn mögulegri aðild Tyrklands. Hann lék jafnframt mikilvægt hlutverk í viðleitni Tyrkja til að bæta samband landsins við [[Sýrland]] og viðhalda sambandi Tyrkja við tyrkneskumælandi þjóðir í [[Mið-Asía|Mið-Asíu]] og [[Kákasus]]. == Forseti == Þann 24. apríl 2007 tilkynnti Erdoğan að Gül yrði frambjóðandi AKP í forsetakosningum Tyrklands það ár. Áður höfðu verið uppi vangaveltur um að Erdoğan yrði sjálfur forsetaefni flokksins, sem veraldarsinnaðir stjórnmálamenn voru mjög mótfallnir.<ref>[http://english.people.com.cn/200704/24/eng20070424_369332.html "Turkey's ruling party announces FM Gül as presidential candidate"], Xinhua (''People's Daily Online''), 24. april 2007.</ref><ref name=Must>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6587061.stm "Turkey 'must have secular leader'"], BBC News, 24. apríl 2007.</ref> Þegar þingmenn stjórnarandstöðunnar sniðgengu atkvæðagreiðslu um kjör forsetans dró Gül framboð sitt formlega til baka þann 6. maí 2007. Nokkrum dögum síðar, þann 11. maí, var stjórnarskrá Tyrklands breytt þannig að forsetinn varð þjóðkjörinn.<ref>{{tidningsref |url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/6497246.asp?gid=180 |rubrik=Gül: Adaylığımız devam ediyor |språk=turkiska |tidning=Hürriyet |datum=11 maj 2007 |hämtdatum=2007-05-11}}</ref><ref name="Gulcandidacy">{{tidningsref |url=http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=6466839&tarih=2007-05-06 |språk=turkiska |tidning=Hürriyet |rubrik=Gül adaylıktan çekildi |datum=6 maj 2007 |hämtdatum=2007-05-11}}</ref> Eftir þingkosningarnar árið 2007 tilnefndi AKP Gül aftur forsetaefni sitt þann 13. ágúst. Aftur var kjörið um forsetann á þingi þar sem stjórnarskrárbreytingin hafði enn ekki tekið gildi.<ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2007-08/14/content_6526529.htm "Turkey's ruling party renominates Gül as presidential candidate"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304095330/http://news.xinhuanet.com/english/2007-08/14/content_6526529.htm |date=2016-03-04 }}, Xinhua (''People's Daily Online''), 13. ágúst 2007.</ref> Þann 28. ágúst 2007 var Gül kjörinn forseti í þriðju atkvæðagreiðslu á þingi. Í fyrstu tveimur atkvæðagreiðslunum var krafist stuðnings tveggja þriðju þingmanna en í þeirri þriðju nægði einfaldur meirihluti. Gül sór embættiseið sem forseti Tyrklands stuttu síðar.<ref>[https://web.archive.org/web/20080617174929/http://www.iht.com/articles/ap/2007/08/28/europe/EU-GEN-Turkey-Presidency.php "Turkish foreign minister wins presidency, in victory for Islamic-rooted government"], Associated Press (''International Herald Tribune''), 28. ágúst 2007.</ref> Gül varð fyrsti forseti landsins með bakgrunn í íslömskum stjórnmálum frá því að [[Kemal Atatürk]] stofnaði veraldlegt lýðveldi í Tyrklandi árið 1923.<ref>[http://www.svd.se/dynamiskt/utrikes/did_16905870.asp TT – Gül vald till Turkiets president (28. ágúst 2007)]</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Tyrklands | frá=[[18. nóvember]] [[2002]]| til=[[14. mars]] [[2003]]| fyrir=[[Bülent Ecevit]]| eftir=[[Recep Tayyip Erdoğan]]| }} {{Erfðatafla| titill=Forseti Tyrklands | frá=[[28. ágúst]] [[2007]]| til=[[28. ágúst]] [[2014]]| fyrir=[[Ahmet Necdet Sezer]]| eftir=[[Recep Tayyip Erdoğan]] | }} {{Töfluendir}} {{Forseti Tyrklands}} {{DEFAULTSORT:Gül, Abdullah}} {{f|1950}} [[Flokkur:Forsetar Tyrklands]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Tyrklands]] 6ui3qix5amu9e5aeql5rakmj9ibf1p0 0 187108 1979789 1925162 2026-09-22T16:29:19Z Akigka 183 1979789 wikitext text/x-wiki '''Gramsverslun''' (einnig kölluð „gamla kaupfélagið“) var verslun á [[Þingeyri]] í eigu [[Niels Christian Gram]] (f. 1838 í [[Danmörk]]u), frá 1865 þar til hann lést árið 1898. Árið 1873 byggði hann verslunarhús úr norskum viði sem var talið sérstaklega veglegt. Gram átti hönd í uppbyggingu Þingeyrar þar sem hann kom til landsins með útgerðarskip með sér og jók þar með útgerð Þingeyringa. Hann átti ríkan part í að styðja iðnaðinn sem byggðist upp í kjölfarið, til að mynda við hótelrekstur, seglasaum og grútarbræðslu. Einnig var hann fyrsti [[konsúll]] Ameríku á íslandi. Í gegn um verslunina sína styrkti Gram Guðmund J. Sigurðsson til náms í vélsmíði og setti á laggirnar með honum [[Gamla smiðjan|vélsmiðju á Þingeyri]] sem starfaði frá 1913 til 1995.<ref>{{cite web|url=https://www.nedsti.is/velsmi%C3%B0ja-gjsc1ddee82|title=Vélsmiðja GJS á Þingeyri|website=Byggðasafn Vestfjarða|access-date=22.9.2026}}</ref> ==Verslunarhúsið== Eftir dauða Grams var það fyrst [[Milljónarfélagið]], svo bræðurnir Proppé, og loks hlutafélagið Dofri sem áttu verslunarhúsið þar til [[Kaupfélag Dýrfirðinga]] keypti það og hélt áfram rekstri til ársins 2004 þegar [[Ísafjarðarbær]] eignast það.<ref>{{cite web|url=https://husaflutningar.is/vallargata-1-thingeyri/|title=Vallargata 1, Þingeyri|website=Með hús í farangrinum|author=Guðlaug Vilborgardóttir|date=3. september 2025}}</ref> Ísafjarðarbær auglýsti húsið árið 2022<ref>{{cite web|url=https://www.isafjordur.is/is/moya/news/auglyst-eftir-umsoknum-um-ad-taka-yfir-gramsverslun|title=Auglýst eftir umsóknum um að taka yfir Gramsverslun|publisher=Ísafjarðarbær|date=17.10.2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2022-10-29-vilja-ekki-ad-hver-sem-er-fai-gramsverslun|title=Vilja ekki að hver sem er fái Gramsverslun|author=Elsa María Guðlaugs Drífudóttir|date=29. október 2022|website=RÚV}}</ref> Félagið Þingeyri ehf. tók við því með þeim skilyrðum um að það yrði endurbætt. Húsið var í mikilli niðurníðslu og enginn rekstur þar á meðan húsið var í eigu Ísafjarðarbæjar.<ref>{{cite web|url=https://www.isafjordur.is/is/moya/news/gramsverslun-lagt-til-ad-samid-verdi-vid-fasteignafelag-thingeyrar|title=Gramsverslun: Lagt til að samið verði við Fasteignafélag Þingeyrar|publisher=Ísafjarðarbær|date=14.12.2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.frettabladid.is/frettir/hundrad-milljona-krona-uppbygging/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308064824/https://www.frettabladid.is/frettir/hundrad-milljona-krona-uppbygging/|title=Hundrað milljón króna uppbygging|archive-date=2023-03-08|author=Kristinn Haukur Guðnason|date=7. mars 2023|website=Fréttablaðið}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{sa|1865|1898}} [[Flokkur:Þingeyri]] 8eot04nkefj6do4ezmia0qxxf5lgy7m 1979791 1979789 2026-09-22T16:32:23Z Akigka 183 1979791 wikitext text/x-wiki '''Gramsverslun''' (einnig kölluð „gamla kaupfélagið“) var verslun á [[Þingeyri]] í eigu [[Niels Christian Gram]] (f. 1838 í [[Danmörk]]u), frá 1865 þar til hann lést árið 1898. Árið 1873 byggði hann verslunarhús úr norskum viði sem var talið sérstaklega veglegt. Gram átti hönd í uppbyggingu Þingeyrar þar sem hann kom til landsins með útgerðarskip með sér og jók þar með útgerð Þingeyringa. Hann átti ríkan part í að styðja iðnaðinn sem byggðist upp í kjölfarið, til að mynda við hótelrekstur, seglasaum og grútarbræðslu. Einnig var hann fyrsti [[ræðismaður]] Bandaríkjanna á íslandi.<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/gegnir/991005864539706886|title=Gloucestermenn í lúðuleit|author=Ragnheiður Mósesdóttir|year=1987|volume=1|number=1|journal=Ný saga|page=21}}</ref> Í gegnum verslunina sína styrkti Gram Guðmund J. Sigurðsson til náms í vélsmíði og setti á laggirnar með honum [[Gamla smiðjan|vélsmiðju á Þingeyri]] sem starfaði frá 1913 til 1995.<ref>{{cite web|url=https://www.nedsti.is/velsmi%C3%B0ja-gjsc1ddee82|title=Vélsmiðja GJS á Þingeyri|website=Byggðasafn Vestfjarða|access-date=22.9.2026}}</ref> ==Verslunarhúsið== Eftir dauða Grams var það fyrst [[Milljónarfélagið]], svo bræðurnir Proppé, og loks hlutafélagið Dofri sem áttu verslunarhúsið þar til [[Kaupfélag Dýrfirðinga]] keypti það og hélt áfram rekstri til ársins 2004 þegar [[Ísafjarðarbær]] eignast það.<ref>{{cite web|url=https://husaflutningar.is/vallargata-1-thingeyri/|title=Vallargata 1, Þingeyri|website=Með hús í farangrinum|author=Guðlaug Vilborgardóttir|date=3. september 2025}}</ref> Ísafjarðarbær auglýsti húsið árið 2022<ref>{{cite web|url=https://www.isafjordur.is/is/moya/news/auglyst-eftir-umsoknum-um-ad-taka-yfir-gramsverslun|title=Auglýst eftir umsóknum um að taka yfir Gramsverslun|publisher=Ísafjarðarbær|date=17.10.2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2022-10-29-vilja-ekki-ad-hver-sem-er-fai-gramsverslun|title=Vilja ekki að hver sem er fái Gramsverslun|author=Elsa María Guðlaugs Drífudóttir|date=29. október 2022|website=RÚV}}</ref> Félagið Þingeyri ehf. tók við því með þeim skilyrðum um að það yrði endurbætt. Húsið var í mikilli niðurníðslu og enginn rekstur þar á meðan húsið var í eigu Ísafjarðarbæjar.<ref>{{cite web|url=https://www.isafjordur.is/is/moya/news/gramsverslun-lagt-til-ad-samid-verdi-vid-fasteignafelag-thingeyrar|title=Gramsverslun: Lagt til að samið verði við Fasteignafélag Þingeyrar|publisher=Ísafjarðarbær|date=14.12.2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.frettabladid.is/frettir/hundrad-milljona-krona-uppbygging/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308064824/https://www.frettabladid.is/frettir/hundrad-milljona-krona-uppbygging/|title=Hundrað milljón króna uppbygging|archive-date=2023-03-08|author=Kristinn Haukur Guðnason|date=7. mars 2023|website=Fréttablaðið}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{sa|1865|1898}} [[Flokkur:Þingeyri]] b820sqo9q6dt7yz4gc842j9vqipiloq 0 188044 1979771 1957279 2026-09-22T13:59:06Z Jólasveinninn 30990 Lagaði innsláttarvillu 1979771 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Icelandic population in North America Map v3.jpg|thumb|right|Kort sem sýnir dreifingu fólks af íslenskum ættum í Norður-Ameríku.]] '''Kanadískir Íslendingar''' eða '''Kanada-Íslendingar''' (enska: Icelandic Canadians; franska: Canadiens islandais) eru kanadískir ríkisborgarar af íslenskum ættum og [[Íslendingar]] sem flutt hafa til [[Kanada]]. Fyrir utan Ísland sjálft býr flest fólk af íslenskum uppruna Í Kanada, samkvæmt kanadíska manntalinu árið 2021 voru 101.795 einstaklingar af meira eða mina af íslenskum uppruna. <ref>{{Vefheimild|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/index.cfm?Lang=E|titill=Census Profile, 2021 Census of Population|útgefandi=Statistics Canada|ár=2021}}</ref> Stærsti hópurinn býr í [[Winnipeg]], eða 15,870 samkvæmt manntalinu 2021.<ref>{{Vefheimild|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&GENDERlist=1,2,3&STATISTIClist=1&HEADERlist=0&DGUIDlist=2021A00054611040&SearchText=winnipeg|titill=Census Profile, 2021 Census of Population Profile table Winnipeg, City (CY) Manitoba|útgefandi=Statistics Canada|ár=2021}}</ref> En hlutfall fólks af íslenskum uppruna er þó stærst í [[Gimli]] í Manitoba eða 28.4% af íbúum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?DGUIDlist=2021A00054618031&GENDERlist=1&HEADERlist=0&Lang=E&STATISTIClist=1&SearchText=Gimli|titill=Census Profile, 2021 Census of Population Profile table Gimli, Rural municipality (RM) Manitoba|útgefandi=Statistic Canada|ár=2021}}</ref> ==Söguágrip== ===1870-1914=== Vesturferðir Íslendinga voru mestar á tímabilinu 1870-1914 þegar um 15.000 manns settust að í Norður-Ameríku, eða um tuttugu prósent íslensku þjóðarinnar. Ástæður vesturferðanna voru margar, svo sem fátækt, þröngbýli, ófrelsi og jafnvel hungur. Jarðhræringar og veðurskilyrði á 19. öld voru veigamiklir þættir í vesturfarasögunni. Hörð lífskjör og fábrotin atvinnutækifæri ýtti undir að menn freistuðu gæfunnar annars staðar. Fregnir um möguleika á betra lífi í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] og hvatning umboðsmanna erlendra skipafélaga bauð upp á augljósan valkost. Vesturfarir Íslendiga voru hluti af stórfelldum þjóðflutningum frá [[Evrópa|Evrópu]] til Ameríku frá 1846 til 1914, en talið er að um 52 milljónir hafi flust vestur á þessum tíma. Langflestir aðrir Evrópubúar fluttu til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] en Íslendingarnir fluttu flestir til Kanada.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=56482|titill=Hvar settust íslenskir vesturfarar aðallega að og af hverju?|höfundur=[Leifur Reynisson|útgefandi=Vísindavefur|ár=2010}}</ref> Síðustu þrjá áratugi 19. aldar fluttu fjöldi Íslendinga til Norður-Ameríku. Fyrsti Íslendingurinn sem flutti til Kanada var [[Sigtryggur Jónasson]], sem þá var 22 ára gamall, en hann kom til [[Québecborg|Quebec]]-borgar 12. september 1872. Hann átti eftir að hafa mikil áhrif á vesturfarir á næstu áratugum þar sem hann fékk umboð fyrir flutningum til Kanada á Íslandi í lok árs 1872. Reyndist það hafa mikil áhrif á vesturferðir því það var upphafið á skipulegum hópflutningum til Kanada og upplýsingar um vesturferðir fóru að birtast frá skipafélögum og kanadíska innflytjendaráðinu. Þá höfðu kanadísk stjórnvöld nýlega farin að bjóða upp á ókeypis land til að lokka innflytjendur til sín. Árið 1873 komu um 150 Íslendingar til Quebec. Kanadíska ríkisstjórnin veitti þeim ókeypis flutninga til [[Ontario]], sem og boð um ókeypis land. Fyrstu árin í Ontaríó voru innflytjendunum erfið og samþykktu stjórnvöld í Ontaríó sumarið 1875 að styðja íslenska innflytjendur í leit að öðru landsvæði. Fyrir valinu var landsvæði vestan við [[Winnipegvatn]] í Manitóba og 21. október árið 1875 flutti fyrsti hópur íslenskra innflytjenda þangað, um 250 manns. Íslendingarnir fengu leyfi kanadískra yfirvalda að stofna þar eins konar sjálfstjórnarnýlendu sem þeir kölluðu [[Nýja Ísland|Nýja-Ísland]], þrátt fyrir að hafa áður eyrnamerkt það Cree indíánum.<ref>{{Bókaheimild|titill=An Experiment in Immigrant Colonization: Canada and the Icelandic Reserve, 1875-1897.|höfundur=Eyford, R.|útgefandi=Doktorsritgerð: Háskólinn í Manitoba. b|ár=2010|bls=145}}</ref> [[Eldgos]] í [[Askja (fjall)|Öskju]] árið 1875 varð til þess að vesturförum fjölgaði mjög árið eftir. Árið 1876 bættust 1200 í hópinn á Nýja-Íslandi. Fimmtíu innflytjendur höfðu dvalið í Winnipeg fyrsta árið og 200 það síðara, og þannig skapað grunninn að fyrstu varanlegu þéttbýlisbyggð Íslendinga í Kanada. Nýlendan Nýja Ísland samanstóð af byggðarlögunum Víðinesbyggð, Árnesbyggð, Fljótsbyggð og Mikleyjarbyggð. Á Nýja-Íslandi settu landnemarnir sín eigin lög, héldu uppi eigin skólum og stjórnuðu almennt sínum málum. Í upphafi bjuggu í nýlendunni einungis Íslendingar og Indíánar af Ojibwa (Chippewa, Anishinabi) og [[Cree]] þjóðerni. Seinna fluttu þangað innflytjendur frá [[Úkraína|Úkraínu]] og [[Pólland|Póllandi]] sem lögðu sitt í það samfélag sem í dag byggir Nýja Ísland. Landsvæðið, sem Íslendingarnir höfðu valið sér sjálfir, reyndist erfitt til ræktunar og margvíslegir aðrir erfiðleikar gerðu mönnum lífið leitt fyrstu árin. Slæm landgæði, flóð og [[Bólusótt|bólusóttarfaraldur]] 1876-1877 urðu til þess að mikill fólksflótti hófst til Winnipeg og [[Norður-Dakóta]] árið 1878. Árið 1881 hafði íbúafjöldi á Nýja-Íslandssvæðinu minnkað niður í um 250 manns. Árið 1887 varð Nýja-Ísland hluti af Manitobafylki og lauk þar með sjálfstæði byggðarinnar. Bærinn [[Gimli]] <ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=82105|titill=Af hverju nefndu íslenskir landnemar í Kanada byggð sína þar Gimli?|höfundur=Birna Bjarnadóttir|útgefandi=Vísindavefur|ár=2021}}</ref>var og er höfuðstaður Nýja-Íslands og þar er enn í dag haldin árleg Íslendingahátíð. Erfiður harðindakafli á Íslandi á 9. áratug 19. aldar leiddi til mestu búferlaflutninga tímabilsins en þá fóru tæplega sjö þúsund Íslendingar til Ameríku. Þetta var fyrsti hluti stórrar bylgju Íslenskra innflytjenda sem settust að á kanadísku sléttunum, en meirihluti þeirra kom til að setjast að í þéttbýlum í Manitoba.<ref>{{Bókaheimild|titill="Settling the West: Immigration to the Prairies from 1867 to 1914".|höfundur=Gagnon, Erica.|útgefandi=Canadian Museum of Immigration at Pier 21}}</ref> Árið 1914 höfðu yfir 14.000 Íslendingar, eða um það bil 20% af þáverandi 75.000 íbúum Íslands, sest að í Norður-Ameríku. Vísbendingar benda til þess að um 17.000 Íslendingar hafi flust úr landi en að um það bil 2.000 hafi snúið aftur til Íslands.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=5525|titill=Hve margir fluttust til Vesturheims?|höfundur=Helgi Skúli Kjartansson|útgefandi=Vísindavefur|ár=2005}}</ref> Eftir 1890 dró verulega úr vesturferðunum þó þær væru enn töluverðar. Íslendingar héldu áfram að flytja til Kanada síðustu áratugi 19. aldar og þeirra fyrstu á 20. öld. Seinna voru byggðir stofnaðar í dreifbýli [[Saskatchewan]] og [[Alberta (fylki)|Alberta]], en þær voru að mestu leyti byggðar af fjölskyldum og einstaklingum sem fluttu frá Manitoba og frá Íslendingabyggðum í Bandaríkjunum. Með tímanum settust flestir Vestur-Íslendingar að í Winnipegborg. ===1914 === Strangari kröfur um [[Ríkisborgararéttur|ríkisborgararétt]] í Kanada voru settar 1914.<ref>{{Bókaheimild|titill=Naturalization Act|útgefandi=Canadian Museum of Immigration at Pier 21|url=https://pier21.ca|ár=1914}}</ref> Þessi breyting ásamt [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]] gerði að það fækkaði mjög Íslendingum sem settust að í Kanada. Upphaf seinni heimstyrjaldarinnar hafði mikil áhrif og olli miklum deilum meðal Íslendinga í Kanada. Heit þjóðernisstefna blossaði upp í Kanada á fyrstu dögum og vikum heimstyrjaldarinnar. Margir innflytjendur, þar á meðal Íslendingar, vildu sanna hollustu sína við Kanada og skráðu sig í herinn. En Vestur-Íslendingar voru ekki einhuga um þátttöku í stríðinu. Skáldið [[Stephan G. Stephansson]], var til dæmis mjög andvígur þátttöku í stríðinu og deildi hart á stríðsæsingar landa sinna. Aðrir litu á það sem sjálfsagða skyldu Vestur-Íslendinga að berjast fyrir hið nýja föðurland. Vitað er að 1.245 Vestur-Íslendingar voru skráðir sem hermenn í stríðinu. Af þeim voru 989 börðust fyrir Kanada en 256 börðust fyrir Bandaríkin. Af þessum 1.245 hermönnum fæddust 456 í Kanada, 391 á Íslandi og 304 í Bandaríkjunum. Af þessum létust að minnsta kosti 144 hermenn í fyrri heimsstyrjöldinni (96 í bardaga, 19 af sárum sem þeir hlutu í bardögum, 2 af slysum og 27 af sjúkdómum). Þar að auki hafa fundist rúmlega hundrað íslensk nöfn á herskrám sem lítið eða ekkert er vitað um. 10 konur af íslenskum uppruna og 4 konur fæddar á Íslandi þjónuðu sem hjúkrunarfræðingar í fyrri heimsstyrjöldinni. Ein kona er talin meðal vestur-íslenskra fórnarlamba stríðsins, Christine Fredericksen (Kristín Friðriksdóttir) hjúkrunarkona. Tíu vestur-íslenskir hermenn voru teknir til fanga af Þjóðverjum og dvöldu um lengri eða skemmri tíma í fangabúðum í Þýskalandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2142|titill=Dóu Vestur-Íslendingar í skotgröfum fyrri heimstyrjaldarinnar?|höfundur=Gunnar Þór Bjarnason|útgefandi=Vísindavefur|ár=2014}}</ref> ==Menningarmál== ===Mataræði=== Íslendingarnir höfðu með sér og héldu við sumum matarhefðum sínum til Kanada. Þar á meðal [[hangikjöt]] og [[Harðfiskur|harðfiskur]]. Eins eru enn vinsælar [[Kleina|kleinur]], [[Rúgbrauð|rúgbrauð]] og [[Pönnukaka|pönnukökur]]. En það sem er sennilegast táknrænast fyir samfélag Vestur-Íslendinga er [[Vínarterta|vínarterta]]. Engin samkoma Vest-Íslendinga er fullkominn án þess að að minnsta kosti ein af þessum tertum séu í boði ásamt líflegum umræðum um rétta uppskrift og gerð kræsingarinnar.<ref>{{Bókaheimild|titill="The Mystery of Vínarterta: In Search of an Icelandic Ethnic Identity".|höfundur=Helgason, Jón Karl|útgefandi=Scandinavian-Canadian Studies.|bls=17: 36–52.|ár=2007}}</ref> ===Vesturíslenska=== Vesturíslenska er heiti á mállýsku íslenskra vesturfara og afkomenda þeirra í Norður-Ameríku sem þróaðist aðallega í Íslendingabyggðum í Manitoba og Norður-Dakóta og er eina gerð íslensku sem ekki er töluð á Íslandi. Ensk tökuorð í nýrri tækni og samfélagsfyirbærum urðu fljótlega einráða. Gamalla máleinkenna frá Íslandi gætir í hljóðkerfi og beygingum einstakra orða. Til dæmis er [[flámæli]] mjög algengt í vesturíslensku, einnig [[þágufallssýki]] og ýmsar algengar beygingarmyndir frá 19. öld. Vel fram yfir seinni heimsstyrjöld fóru messur fram á íslensku og málið var almennt samskiptamál á götum í þorpum og bæjum í Nýja-Íslandi og við fiskveiðar á Winnipegvatni. Í byrjun 21. aldar eru mjög fáir sem enn tala vesturíslensku.<ref>{{Bókaheimild|titill=North American Icelandic: the life of a language|höfundur=Birna Arnbjörnsdóttir|útgefandi=Univ. of Manitoba Press|ár=2006|ISBN=978-0-88755-694-4}}</ref> === Útgáfustarfsemi === Vesturfararnir töldu nauðsynlegt að gefa út frumsamið efni á íslensku fyrir samfélag Íslendinga í Kanada. Fyrsta fréttablaðið sem gefið var út í Norður-Ameríku af innflytjendum frá Íslandi var handskrifað af Jóni Guðmundssyni árið 1876 og hét Nýi Þjóðólfur. Árið 1877 kom fyrsta útgáfa prentaðs dagblaðs, Framfari, út í Lundi í Manitoba og varð það gefið út á árunum 1877 til 1880.[32] Leifur, sem var jafn skammlífur, fylgdi í kjölfarið og kom út í Winnipeg frá 1883 til 1886. Í lok áratugarins komu út stærri og endingarbestu vikublöðina á íslensku í Kanada, Heimskringla árið 1886 og Lögberg árið 1888. Blöðin tvö, sem bæði voru gefin út í Winnipeg, voru sameinuð árið 1959 og mynduðu [[Lögberg-Heimskringla|Lögberg-Heimskringlu]], sem er gefið út en er nú næstum eingöngu á [[Enska|ensku]]. Margir vesturfarar fengust við að yrkja og semja sögur á íslensku og eru þekktastir þeir Stephan G. Stephansson og Jóhann Magnús Bjarnason. Einnig má nefna Káinn, Jakobínu Johnson og Guttorm J. Guttormsson. Fjöldi afkomenda vesturfaranna hafa gerst ljóðskáld og rithöfundar á ensku en íslenskan hvarf sem bókmenntamáli vestan hafs með annarri og þriðju kynslóð Vestur-Íslendinga í Kanada. [https://ait.arnastofnun.is/grein.php?id=705] ===Íslendingadagurinn í Manitoba=== Íslendingadagurinn í Manitoba er árleg hátíð sem haldin er í Gimli í Manitoba og er helstu hátíðarhöld á vegum fólks af íslenskum uppruna í Kanada. Hann er jafnan haldinn hátíðlegur fyrstu helgina í ágúst. Fyrsta íslendingahátíðin í Norður-Ameríku var haldin í [[Milwaukee]] árið 1874. Fyrsta íslendingahátíðin í Manitoba var haldin í Winnipeg árið 1890; hún var haldin þar árlega fram til 1931 en hefur verið haldin í Gimli frá 1932.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.gimli.ca|titill="History of the Icelandic festival".|höfundur=Jlittle|útgefandi=Gimli Municipal Office|ár=2023}}</ref> [[Fjallkonan]] í Gimli var fyrst valin árið 1924, þessi hefð er því eldri en á Íslandi þar sem fjallkonan kom fyrst fram árið 1947. Mikil dagskrá er í tilefni dagsins en hápunktur er skrúðganga þar sem fjölmargir hópar Vestur-Íslendinga taka þátt. Fjallkona er útnefnd árlega og er þá kona valin sem hefur verið í tengslum við Ísland og frætt aðra um sögu forfeðranna á Íslandi og viðhaldið íslenskri menningu og þjóðararfi. Á hátíðinni situr fjallkonan á hásæti sínu, klædd í hvítum kjól og grænum skikkju, gullbelti, háum höfuðfati og hvítum slæðum sem falla niður að mitti. Hvíti kjóllinn táknar jöklarna og græna skikkjan sveitina. Höfuðbúnaðurinn snæviþakin fjöllin og í kórónunni er skjaldarmerkið.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.icelandicfestival.com|titill="History {{!}} Icelandic Festival of Manitoba".|útgefandi=The Icelandic Festival of Manitoba|ár=2023}}</ref> ===Söfn og minjastaðir=== Minjasafn Nýja-Íslands (''New Iceland Heritage Museum''), í Gimli í Manitoba, var stofnað 1972. Safnið er tileinkað sögu þeirra Íslendinga sem fluttu til Interlake-héraðsins í Manitoba, þess svæðis sem er þekkt sem Nýja-Ísland. Safnið hýsir fjölda gripa frá tímabili landnámsins. Það hýsir einnig stafræna verkefnið „The Book of Life“ („Bók lífsins“), sem skráir fjölskyldusögur Vestur-Íslendinganna í Manitoba.[ "Book of Life". New Iceland Heritage Museum. Retrieved 2023-12-17.] Minjasafn Fljótsbyggðar við Íslendingafljót (''Icelandic River Heritage Sites'') í Bifröst í Manitoba var stofnað árið 2007, og stundar aðallega viðhald á stöðum og minjagripum tengdum svæðinu. Minjasafnið fjármagnar einnig uppákomur um Vestur-Íslendinga og atburði sem hafa sögulega þýðingu.[https://www.icelandicriverheritage.ca/abouticelandicriver.html] Sögustaðurinn Stephansson House í Markerville í Alberta er helgður ljóðskáldinu Stephan G. Stephansson, þekktan sem „Skáld Klettafjallanna“ („Poet of the Rocky Mountains“), sem fæddist á Íslandi árið 1853 og flutti til Norður-Ameríku árið 1873.[ About". stephanssonhouse.ca. ] Reynsla Stephans G. af að nema land og byggja bú er á margan hátt dæmigerð fyrir sögu Íslendingabyggðarinnar í Alberta, Kanada og allri Norður-Ameríku. Hús Sephans og safnið er í eigu og rekið sem sögustaður héraðsins af Alberta Culture and Community Spirit.[https://www.historicplaces.ca/en/rep-reg/place-lieu.aspx?id=5892] Vesturfarasetrið er safn og ættfræðimiðstöð á Hofsósi á Íslandi sem var upphaflega stofnað 1996 en var breytt í sjálfseignastofnun 2006. Tilgangur Vesturfarasetursins er að veita grundvöll fyrir ræktun tengsla afkomenda vesturfaranna og Íslendinga og varðveita sameiginlega menningararf þeirra. Miðstöðin veitir þjónustu og hýsir sýningar sem tengjast sögu Íslenskra innflytjenda til Kanada, Bandaríkjanna og Brasilíu.[https://www.hofsos.is/is] Vesturfaramiðstöð Austurlands er staðsett í menningarmiðstöðinni Kaupvangur á Vopnafirði. Vesturfarinn er félag áhugasamra um að efla samband við afkomendur vesturfara sem fóru frá Austur- og Norðausturlandi, sérstaklega frá Vopnafirði og öðrum stöðum í Múlasýslum og Þistilfirði eftir Öskjugosið 1875. Líkt og setrið á Hofsósi býður setrið á Vopnafirði upp á ættfræðiþjónustu og heldur sýningar.[https://www.ferdalag.is/is/thjonusta/east-iceland-emigration-center] == Nokkrir þekktir Kanada-Íslendingar == *[[David Arnason]], rithöfundur *[[Sturla Gunnarsson]], kvikmynda leikstjóri *[[Guttormur J. Guttormsson]] skáld *[[Haldor Halderson]], íshokkíleikari *[[Jakobína Johnson]] skáld *[[Jóhann Magnús Bjarnason]] *[[Káinn]] skáld *[[Konrad Johannesson|Konnie Johannesson]], íshokkíleikari *[[Guðmundur Sigurjónsson Hofdal|Gordon Sigurjonsson]], íshokkíþjálfari. *[[Vilhjálmur Stefánsson|Vilhjálmur Stefansson]], landkönnuður og mannfræðingur *[[Stephan G. Stephansson]], ljóðskáld *[[William Stephenson]], leyniþjónistumaður *[[Charles Thorson]], skopmyndateiknari *[[Joseph Thorson|Joseph Thorarinn Thorson]], stjónmálamaður *[[Torfhildur Hólm|Torfhildur Þorsteinsdóttir]], rithöfundur *[[Bjarni Tryggvason]], geimfari ==Tengt efni== * [[Vesturfarar]] == Tilvísanir == <references/> ==Heimildir og ítarefni== ===Bækur=== * {{bókaheimild|titill=Híbýli vindanna|höfundur=Böðvar Guðmundsson|útgefandi=Mál og manning, Reykjavík|ár=1995}} * {{Bókaheimild|titill=Endurminningar, Seinna bindi|höfundur=Friðrik Guðmundsson|ár=1972-1973|url=|bls=172-281|ISBN=|útgefandi=Víkurútgáfan, Reykjavík}} * {{Bókaheimild|titill= Nýja Ísland: Örlagasaga vesturfaranna í máli og myndum|höfundur=Guðjón Arngrímsson|ár=1997|url=|bls=|ISBN=|útgefandi=Mál og Menning, Reykjavík}} * {{Bókaheimild|titill= Annað Ísland: Gullöld Vestur-Íslendinga í máli og myndum|höfundur=Guðjón Arngrímsson|ár=1998|url=|bls=|ISBN=|útgefandi=Mál og Menning, Reykjavík}} * {{bókaheimild|titill=Vesturfarar|höfundur=Helgi Skúli Kjartansson|útgefandi=[[Námsgagnastofnun]]|ár=1995}} * {{bókaheimild|titill=Framtíð handan hafs: Vesturfarir frá Íslandi|höfundur=Helgi Skúli Kjartansson og Steinþór Heiðarsson|útgefandi=[[Háskólaútgáfan]], Reykjavík|ár=2003}} * {{bókaheimild|titill=Landnemarnir|höfundur=Vilhelm Moberg|útgefandi=Salka, Reykjavík|ISBN=978-9935-418-59-3|ár=2010}} ===Greinar í blöðum og tímaritum=== * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3313378 ''Deilur magnast um vesturferðir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920170108/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3313378 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297060 ''Þættir úr sögu Vesturheimsferða''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297066 ''Íslendingarnir og árið þeirra í Ontario''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920164251/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297066 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297782 ''Í sólskini Nýja Íslands''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155737/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297782 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3312860 ''Annað land, annað líf''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155718/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3312860 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3268275 ''Íslenskir frumbyggjar í Ameríku''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1927] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155744/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3268275 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3278168 ''Föðurland þitt og mitt''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1949] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920160254/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3278168 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3276259 ''Fór til Ameríku fyrir forvitnissakir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920162300/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3276259 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3289166 ''Ræða Gunnars Björnssonar á degi Vestur-Íslendinga 1940''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920161147/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3289166 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3290860 ''Ameríku-farganið''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920170035/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3290860 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275238 ''Við vildum vera sjálfbjarga''; bréf frá gömlum vesturfara; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1943] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155556/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275238 |date=2019-09-20 }} *[http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=377404 ''Brasilíufararnir''; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1998] *[https://timarit.is/page/4798636?iabr=on ''Vesturferðir 1874-1900'', Tjaldbúðin - 1. tölublað (01.01.1902)] == Tenglar == {{commonscat|Icelandic diaspora|Vesturförum}} * [https://www.hofsos.is/ Heimasíða Vesturfarasetursins á Hofsósi] * [http://servefir.ruv.is/vesturfarar/ Sérvefur RÚV: Vesturfararnir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130211102501/http://servefir.ruv.is/vesturfarar/ |date=2013-02-11 }} * [http://www.thjodminjasafn.is/fraedsla/fyrirlestrar/hadegisfyrirlestrar-thjodminjasafns/nr/4388 Upptaka af fyrirlestri Dr. Ágústu Edwald: Vesturfarar í deiglu ólíkra þjóða - Hefðir, nýbreytni og sjálfsmynd.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305133956/http://www.thjodminjasafn.is/fraedsla/fyrirlestrar/hadegisfyrirlestrar-thjodminjasafns/nr/4388 |date=2016-03-05 }} * {{vísindavefur|5525|Hve margir Íslendingar fluttust til Vesturheims og hve margir sneru heim aftur?}} * {{vísindavefur|56482|Hvar settust íslenskir vesturfarar aðallega að og af hverju?}} * {{vísindavefur|56117|Hverjar voru meginástæður vesturferðanna?}} * {{vefheimild|url=https://skemman.is/bitstream/1946/17838/1/Katrín%206.%20maí.pdf|titill=Blómlegar byggðir: Landnám Íslendinga í Saskatchewan|höfundur=Katrín Níelsdóttir|skoðað=26. febrúar 2020|snið=PDF}} * {{vefheimild|url=http://sites.rootsweb.com/~cansk/Iceland/|titill=Iceland to Saskatchewan|höfundur= Julia Adamson|skoðað=26. febrúar 2020|snið=PDF}} * {{vefheimild|url=https://www.icelandicroots.com/emigration-whereto|titill=Where did they go to|höfundur=Icelandic Roots|skoðað=26. febrúar 2020|snið=PDF}} * [https://timarit.is/page/5466864?iabr=on#page/n24/mode/1up/search/%22Kristleifur%20Þorsteinsson%22 Borgfirskir sagnaþættir frá 19. öld;] Kristleifur Þorsteinsson, Akranes október 1957, bls. 229&ndash;236 og 243. * [https://timarit.is/page/4660242?iabr=on Ágrip af landnámssögu Vestur-Íslendinga, Almanak Ólafs S. Thorgeirssonar - 1. Tölublað (01.01.1896)] [[Flokkur:Saga Kanada]] [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:Fólksflutningar]] [[Flokkur:Dreifing Íslendinga]] 4cudaofrzcr9mtawth1v1411j8qwfdz 1979773 1979771 2026-09-22T13:59:59Z Jólasveinninn 30990 Lagaði innsláttarvillu 1979773 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Icelandic population in North America Map v3.jpg|thumb|right|Kort sem sýnir dreifingu fólks af íslenskum ættum í Norður-Ameríku.]] '''Kanadískir Íslendingar''' eða '''Kanada-Íslendingar''' (enska: Icelandic Canadians; franska: Canadiens islandais) eru kanadískir ríkisborgarar af íslenskum ættum og [[Íslendingar]] sem flutt hafa til [[Kanada]]. Fyrir utan Ísland sjálft býr flest fólk af íslenskum uppruna Í Kanada, samkvæmt kanadíska manntalinu árið 2021 voru 101.795 einstaklingar af meira eða mina af íslenskum uppruna. <ref>{{Vefheimild|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/index.cfm?Lang=E|titill=Census Profile, 2021 Census of Population|útgefandi=Statistics Canada|ár=2021}}</ref> Stærsti hópurinn býr í [[Winnipeg]], eða 15,870 samkvæmt manntalinu 2021.<ref>{{Vefheimild|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&GENDERlist=1,2,3&STATISTIClist=1&HEADERlist=0&DGUIDlist=2021A00054611040&SearchText=winnipeg|titill=Census Profile, 2021 Census of Population Profile table Winnipeg, City (CY) Manitoba|útgefandi=Statistics Canada|ár=2021}}</ref> En hlutfall fólks af íslenskum uppruna er þó stærst í [[Gimli]] í Manitoba eða 28.4% af íbúum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?DGUIDlist=2021A00054618031&GENDERlist=1&HEADERlist=0&Lang=E&STATISTIClist=1&SearchText=Gimli|titill=Census Profile, 2021 Census of Population Profile table Gimli, Rural municipality (RM) Manitoba|útgefandi=Statistic Canada|ár=2021}}</ref> ==Söguágrip== ===1870-1914=== Vesturferðir Íslendinga voru mestar á tímabilinu 1870-1914 þegar um 15.000 manns settust að í Norður-Ameríku, eða um tuttugu prósent íslensku þjóðarinnar. Ástæður vesturferðanna voru margar, svo sem fátækt, þröngbýli, ófrelsi og jafnvel hungur. Jarðhræringar og veðurskilyrði á 19. öld voru veigamiklir þættir í vesturfarasögunni. Hörð lífskjör og fábrotin atvinnutækifæri ýtti undir að menn freistuðu gæfunnar annars staðar. Fregnir um möguleika á betra lífi í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] og hvatning umboðsmanna erlendra skipafélaga bauð upp á augljósan valkost. Vesturfarir Íslendiga voru hluti af stórfelldum þjóðflutningum frá [[Evrópa|Evrópu]] til Ameríku frá 1846 til 1914, en talið er að um 52 milljónir hafi flust vestur á þessum tíma. Langflestir aðrir Evrópubúar fluttu til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] en Íslendingarnir fluttu flestir til Kanada.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=56482|titill=Hvar settust íslenskir vesturfarar aðallega að og af hverju?|höfundur=[Leifur Reynisson|útgefandi=Vísindavefur|ár=2010}}</ref> Síðustu þrjá áratugi 19. aldar fluttu fjöldi Íslendinga til Norður-Ameríku. Fyrsti Íslendingurinn sem flutti til Kanada var [[Sigtryggur Jónasson]], sem þá var 22 ára gamall, en hann kom til [[Québecborg|Quebec]]-borgar 12. september 1872. Hann átti eftir að hafa mikil áhrif á vesturfarir á næstu áratugum þar sem hann fékk umboð fyrir flutningum til Kanada á Íslandi í lok árs 1872. Reyndist það hafa mikil áhrif á vesturferðir því það var upphafið á skipulegum hópflutningum til Kanada og upplýsingar um vesturferðir fóru að birtast frá skipafélögum og kanadíska innflytjendaráðinu. Þá höfðu kanadísk stjórnvöld nýlega farin að bjóða upp á ókeypis land til að lokka innflytjendur til sín. Árið 1873 komu um 150 Íslendingar til Quebec. Kanadíska ríkisstjórnin veitti þeim ókeypis flutninga til [[Ontario]], sem og boð um ókeypis land. Fyrstu árin í Ontaríó voru innflytjendunum erfið og samþykktu stjórnvöld í Ontaríó sumarið 1875 að styðja íslenska innflytjendur í leit að öðru landsvæði. Fyrir valinu var landsvæði vestan við [[Winnipegvatn]] í Manitóba og 21. október árið 1875 flutti fyrsti hópur íslenskra innflytjenda þangað, um 250 manns. Íslendingarnir fengu leyfi kanadískra yfirvalda að stofna þar eins konar sjálfstjórnarnýlendu sem þeir kölluðu [[Nýja Ísland|Nýja-Ísland]], þrátt fyrir að hafa áður eyrnamerkt það Cree indíánum.<ref>{{Bókaheimild|titill=An Experiment in Immigrant Colonization: Canada and the Icelandic Reserve, 1875-1897.|höfundur=Eyford, R.|útgefandi=Doktorsritgerð: Háskólinn í Manitoba. b|ár=2010|bls=145}}</ref> [[Eldgos]] í [[Askja (fjall)|Öskju]] árið 1875 varð til þess að vesturförum fjölgaði mjög árið eftir. Árið 1876 bættust 1200 í hópinn á Nýja-Íslandi. Fimmtíu innflytjendur höfðu dvalið í Winnipeg fyrsta árið og 200 það síðara, og þannig skapað grunninn að fyrstu varanlegu þéttbýlisbyggð Íslendinga í Kanada. Nýlendan Nýja Ísland samanstóð af byggðarlögunum Víðinesbyggð, Árnesbyggð, Fljótsbyggð og Mikleyjarbyggð. Á Nýja-Íslandi settu landnemarnir sín eigin lög, héldu uppi eigin skólum og stjórnuðu almennt sínum málum. Í upphafi bjuggu í nýlendunni einungis Íslendingar og Indíánar af Ojibwa (Chippewa, Anishinabi) og [[Cree]] þjóðerni. Seinna fluttu þangað innflytjendur frá [[Úkraína|Úkraínu]] og [[Pólland|Póllandi]] sem lögðu sitt í það samfélag sem í dag byggir Nýja Ísland. Landsvæðið, sem Íslendingarnir höfðu valið sér sjálfir, reyndist erfitt til ræktunar og margvíslegir aðrir erfiðleikar gerðu mönnum lífið leitt fyrstu árin. Slæm landgæði, flóð og [[Bólusótt|bólusóttarfaraldur]] 1876-1877 urðu til þess að mikill fólksflótti hófst til Winnipeg og [[Norður-Dakóta]] árið 1878. Árið 1881 hafði íbúafjöldi á Nýja-Íslandssvæðinu minnkað niður í um 250 manns. Árið 1887 varð Nýja-Ísland hluti af Manitobafylki og lauk þar með sjálfstæði byggðarinnar. Bærinn [[Gimli]] <ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=82105|titill=Af hverju nefndu íslenskir landnemar í Kanada byggð sína þar Gimli?|höfundur=Birna Bjarnadóttir|útgefandi=Vísindavefur|ár=2021}}</ref>var og er höfuðstaður Nýja-Íslands og þar er enn í dag haldin árleg Íslendingahátíð. Erfiður harðindakafli á Íslandi á 9. áratug 19. aldar leiddi til mestu búferlaflutninga tímabilsins en þá fóru tæplega sjö þúsund Íslendingar til Ameríku. Þetta var fyrsti hluti stórrar bylgju Íslenskra innflytjenda sem settust að á kanadísku sléttunum, en meirihluti þeirra kom til að setjast að í þéttbýlum í Manitoba.<ref>{{Bókaheimild|titill="Settling the West: Immigration to the Prairies from 1867 to 1914".|höfundur=Gagnon, Erica.|útgefandi=Canadian Museum of Immigration at Pier 21}}</ref> Árið 1914 höfðu yfir 14.000 Íslendingar, eða um það bil 20% af þáverandi 75.000 íbúum Íslands, sest að í Norður-Ameríku. Vísbendingar benda til þess að um 17.000 Íslendingar hafi flust úr landi en að um það bil 2.000 hafi snúið aftur til Íslands.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=5525|titill=Hve margir fluttust til Vesturheims?|höfundur=Helgi Skúli Kjartansson|útgefandi=Vísindavefur|ár=2005}}</ref> Eftir 1890 dró verulega úr vesturferðunum þó þær væru enn töluverðar. Íslendingar héldu áfram að flytja til Kanada síðustu áratugi 19. aldar og þeirra fyrstu á 20. öld. Seinna voru byggðir stofnaðar í dreifbýli [[Saskatchewan]] og [[Alberta (fylki)|Alberta]], en þær voru að mestu leyti byggðar af fjölskyldum og einstaklingum sem fluttu frá Manitoba og frá Íslendingabyggðum í Bandaríkjunum. Með tímanum settust flestir Vestur-Íslendingar að í Winnipegborg. ===1914 === Strangari kröfur um [[Ríkisborgararéttur|ríkisborgararétt]] í Kanada voru settar 1914.<ref>{{Bókaheimild|titill=Naturalization Act|útgefandi=Canadian Museum of Immigration at Pier 21|url=https://pier21.ca|ár=1914}}</ref> Þessi breyting ásamt [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]] gerði að það fækkaði mjög Íslendingum sem settust að í Kanada. Upphaf seinni heimstyrjaldarinnar hafði mikil áhrif og olli miklum deilum meðal Íslendinga í Kanada. Heit þjóðernisstefna blossaði upp í Kanada á fyrstu dögum og vikum heimstyrjaldarinnar. Margir innflytjendur, þar á meðal Íslendingar, vildu sanna hollustu sína við Kanada og skráðu sig í herinn. En Vestur-Íslendingar voru ekki einhuga um þátttöku í stríðinu. Skáldið [[Stephan G. Stephansson]], var til dæmis mjög andvígur þátttöku í stríðinu og deildi hart á stríðsæsingar landa sinna. Aðrir litu á það sem sjálfsagða skyldu Vestur-Íslendinga að berjast fyrir hið nýja föðurland. Vitað er að 1.245 Vestur-Íslendingar voru skráðir sem hermenn í stríðinu. Af þeim voru 989 börðust fyrir Kanada en 256 börðust fyrir Bandaríkin. Af þessum 1.245 hermönnum fæddust 456 í Kanada, 391 á Íslandi og 304 í Bandaríkjunum. Af þessum létust að minnsta kosti 144 hermenn í fyrri heimsstyrjöldinni (96 í bardaga, 19 af sárum sem þeir hlutu í bardögum, 2 af slysum og 27 af sjúkdómum). Þar að auki hafa fundist rúmlega hundrað íslensk nöfn á herskrám sem lítið eða ekkert er vitað um. 10 konur af íslenskum uppruna og 4 konur fæddar á Íslandi þjónuðu sem hjúkrunarfræðingar í fyrri heimsstyrjöldinni. Ein kona er talin meðal vestur-íslenskra fórnarlamba stríðsins, Christine Fredericksen (Kristín Friðriksdóttir) hjúkrunarkona. Tíu vestur-íslenskir hermenn voru teknir til fanga af Þjóðverjum og dvöldu um lengri eða skemmri tíma í fangabúðum í Þýskalandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2142|titill=Dóu Vestur-Íslendingar í skotgröfum fyrri heimstyrjaldarinnar?|höfundur=Gunnar Þór Bjarnason|útgefandi=Vísindavefur|ár=2014}}</ref> ==Menningarmál== ===Mataræði=== Íslendingarnir höfðu með sér og héldu við sumum matarhefðum sínum til Kanada. Þar á meðal [[hangikjöt]] og [[Harðfiskur|harðfiskur]]. Eins eru enn vinsælar [[Kleina|kleinur]], [[Rúgbrauð|rúgbrauð]] og [[Pönnukaka|pönnukökur]]. En það sem er sennilegast táknrænast fyir samfélag Vestur-Íslendinga er [[Vínarterta|vínarterta]]. Engin samkoma Vestur-Íslendinga er fullkomin án þess að minnsta kosti ein af þessum tertum séu í boði ásamt líflegum umræðum um rétta uppskrift og gerð kræsingarinnar.<ref>{{Bókaheimild|titill="The Mystery of Vínarterta: In Search of an Icelandic Ethnic Identity".|höfundur=Helgason, Jón Karl|útgefandi=Scandinavian-Canadian Studies.|bls=17: 36–52.|ár=2007}}</ref> ===Vesturíslenska=== Vesturíslenska er heiti á mállýsku íslenskra vesturfara og afkomenda þeirra í Norður-Ameríku sem þróaðist aðallega í Íslendingabyggðum í Manitoba og Norður-Dakóta og er eina gerð íslensku sem ekki er töluð á Íslandi. Ensk tökuorð í nýrri tækni og samfélagsfyirbærum urðu fljótlega einráða. Gamalla máleinkenna frá Íslandi gætir í hljóðkerfi og beygingum einstakra orða. Til dæmis er [[flámæli]] mjög algengt í vesturíslensku, einnig [[þágufallssýki]] og ýmsar algengar beygingarmyndir frá 19. öld. Vel fram yfir seinni heimsstyrjöld fóru messur fram á íslensku og málið var almennt samskiptamál á götum í þorpum og bæjum í Nýja-Íslandi og við fiskveiðar á Winnipegvatni. Í byrjun 21. aldar eru mjög fáir sem enn tala vesturíslensku.<ref>{{Bókaheimild|titill=North American Icelandic: the life of a language|höfundur=Birna Arnbjörnsdóttir|útgefandi=Univ. of Manitoba Press|ár=2006|ISBN=978-0-88755-694-4}}</ref> === Útgáfustarfsemi === Vesturfararnir töldu nauðsynlegt að gefa út frumsamið efni á íslensku fyrir samfélag Íslendinga í Kanada. Fyrsta fréttablaðið sem gefið var út í Norður-Ameríku af innflytjendum frá Íslandi var handskrifað af Jóni Guðmundssyni árið 1876 og hét Nýi Þjóðólfur. Árið 1877 kom fyrsta útgáfa prentaðs dagblaðs, Framfari, út í Lundi í Manitoba og varð það gefið út á árunum 1877 til 1880.[32] Leifur, sem var jafn skammlífur, fylgdi í kjölfarið og kom út í Winnipeg frá 1883 til 1886. Í lok áratugarins komu út stærri og endingarbestu vikublöðina á íslensku í Kanada, Heimskringla árið 1886 og Lögberg árið 1888. Blöðin tvö, sem bæði voru gefin út í Winnipeg, voru sameinuð árið 1959 og mynduðu [[Lögberg-Heimskringla|Lögberg-Heimskringlu]], sem er gefið út en er nú næstum eingöngu á [[Enska|ensku]]. Margir vesturfarar fengust við að yrkja og semja sögur á íslensku og eru þekktastir þeir Stephan G. Stephansson og Jóhann Magnús Bjarnason. Einnig má nefna Káinn, Jakobínu Johnson og Guttorm J. Guttormsson. Fjöldi afkomenda vesturfaranna hafa gerst ljóðskáld og rithöfundar á ensku en íslenskan hvarf sem bókmenntamáli vestan hafs með annarri og þriðju kynslóð Vestur-Íslendinga í Kanada. [https://ait.arnastofnun.is/grein.php?id=705] ===Íslendingadagurinn í Manitoba=== Íslendingadagurinn í Manitoba er árleg hátíð sem haldin er í Gimli í Manitoba og er helstu hátíðarhöld á vegum fólks af íslenskum uppruna í Kanada. Hann er jafnan haldinn hátíðlegur fyrstu helgina í ágúst. Fyrsta íslendingahátíðin í Norður-Ameríku var haldin í [[Milwaukee]] árið 1874. Fyrsta íslendingahátíðin í Manitoba var haldin í Winnipeg árið 1890; hún var haldin þar árlega fram til 1931 en hefur verið haldin í Gimli frá 1932.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.gimli.ca|titill="History of the Icelandic festival".|höfundur=Jlittle|útgefandi=Gimli Municipal Office|ár=2023}}</ref> [[Fjallkonan]] í Gimli var fyrst valin árið 1924, þessi hefð er því eldri en á Íslandi þar sem fjallkonan kom fyrst fram árið 1947. Mikil dagskrá er í tilefni dagsins en hápunktur er skrúðganga þar sem fjölmargir hópar Vestur-Íslendinga taka þátt. Fjallkona er útnefnd árlega og er þá kona valin sem hefur verið í tengslum við Ísland og frætt aðra um sögu forfeðranna á Íslandi og viðhaldið íslenskri menningu og þjóðararfi. Á hátíðinni situr fjallkonan á hásæti sínu, klædd í hvítum kjól og grænum skikkju, gullbelti, háum höfuðfati og hvítum slæðum sem falla niður að mitti. Hvíti kjóllinn táknar jöklarna og græna skikkjan sveitina. Höfuðbúnaðurinn snæviþakin fjöllin og í kórónunni er skjaldarmerkið.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.icelandicfestival.com|titill="History {{!}} Icelandic Festival of Manitoba".|útgefandi=The Icelandic Festival of Manitoba|ár=2023}}</ref> ===Söfn og minjastaðir=== Minjasafn Nýja-Íslands (''New Iceland Heritage Museum''), í Gimli í Manitoba, var stofnað 1972. Safnið er tileinkað sögu þeirra Íslendinga sem fluttu til Interlake-héraðsins í Manitoba, þess svæðis sem er þekkt sem Nýja-Ísland. Safnið hýsir fjölda gripa frá tímabili landnámsins. Það hýsir einnig stafræna verkefnið „The Book of Life“ („Bók lífsins“), sem skráir fjölskyldusögur Vestur-Íslendinganna í Manitoba.[ "Book of Life". New Iceland Heritage Museum. Retrieved 2023-12-17.] Minjasafn Fljótsbyggðar við Íslendingafljót (''Icelandic River Heritage Sites'') í Bifröst í Manitoba var stofnað árið 2007, og stundar aðallega viðhald á stöðum og minjagripum tengdum svæðinu. Minjasafnið fjármagnar einnig uppákomur um Vestur-Íslendinga og atburði sem hafa sögulega þýðingu.[https://www.icelandicriverheritage.ca/abouticelandicriver.html] Sögustaðurinn Stephansson House í Markerville í Alberta er helgður ljóðskáldinu Stephan G. Stephansson, þekktan sem „Skáld Klettafjallanna“ („Poet of the Rocky Mountains“), sem fæddist á Íslandi árið 1853 og flutti til Norður-Ameríku árið 1873.[ About". stephanssonhouse.ca. ] Reynsla Stephans G. af að nema land og byggja bú er á margan hátt dæmigerð fyrir sögu Íslendingabyggðarinnar í Alberta, Kanada og allri Norður-Ameríku. Hús Sephans og safnið er í eigu og rekið sem sögustaður héraðsins af Alberta Culture and Community Spirit.[https://www.historicplaces.ca/en/rep-reg/place-lieu.aspx?id=5892] Vesturfarasetrið er safn og ættfræðimiðstöð á Hofsósi á Íslandi sem var upphaflega stofnað 1996 en var breytt í sjálfseignastofnun 2006. Tilgangur Vesturfarasetursins er að veita grundvöll fyrir ræktun tengsla afkomenda vesturfaranna og Íslendinga og varðveita sameiginlega menningararf þeirra. Miðstöðin veitir þjónustu og hýsir sýningar sem tengjast sögu Íslenskra innflytjenda til Kanada, Bandaríkjanna og Brasilíu.[https://www.hofsos.is/is] Vesturfaramiðstöð Austurlands er staðsett í menningarmiðstöðinni Kaupvangur á Vopnafirði. Vesturfarinn er félag áhugasamra um að efla samband við afkomendur vesturfara sem fóru frá Austur- og Norðausturlandi, sérstaklega frá Vopnafirði og öðrum stöðum í Múlasýslum og Þistilfirði eftir Öskjugosið 1875. Líkt og setrið á Hofsósi býður setrið á Vopnafirði upp á ættfræðiþjónustu og heldur sýningar.[https://www.ferdalag.is/is/thjonusta/east-iceland-emigration-center] == Nokkrir þekktir Kanada-Íslendingar == *[[David Arnason]], rithöfundur *[[Sturla Gunnarsson]], kvikmynda leikstjóri *[[Guttormur J. Guttormsson]] skáld *[[Haldor Halderson]], íshokkíleikari *[[Jakobína Johnson]] skáld *[[Jóhann Magnús Bjarnason]] *[[Káinn]] skáld *[[Konrad Johannesson|Konnie Johannesson]], íshokkíleikari *[[Guðmundur Sigurjónsson Hofdal|Gordon Sigurjonsson]], íshokkíþjálfari. *[[Vilhjálmur Stefánsson|Vilhjálmur Stefansson]], landkönnuður og mannfræðingur *[[Stephan G. Stephansson]], ljóðskáld *[[William Stephenson]], leyniþjónistumaður *[[Charles Thorson]], skopmyndateiknari *[[Joseph Thorson|Joseph Thorarinn Thorson]], stjónmálamaður *[[Torfhildur Hólm|Torfhildur Þorsteinsdóttir]], rithöfundur *[[Bjarni Tryggvason]], geimfari ==Tengt efni== * [[Vesturfarar]] == Tilvísanir == <references/> ==Heimildir og ítarefni== ===Bækur=== * {{bókaheimild|titill=Híbýli vindanna|höfundur=Böðvar Guðmundsson|útgefandi=Mál og manning, Reykjavík|ár=1995}} * {{Bókaheimild|titill=Endurminningar, Seinna bindi|höfundur=Friðrik Guðmundsson|ár=1972-1973|url=|bls=172-281|ISBN=|útgefandi=Víkurútgáfan, Reykjavík}} * {{Bókaheimild|titill= Nýja Ísland: Örlagasaga vesturfaranna í máli og myndum|höfundur=Guðjón Arngrímsson|ár=1997|url=|bls=|ISBN=|útgefandi=Mál og Menning, Reykjavík}} * {{Bókaheimild|titill= Annað Ísland: Gullöld Vestur-Íslendinga í máli og myndum|höfundur=Guðjón Arngrímsson|ár=1998|url=|bls=|ISBN=|útgefandi=Mál og Menning, Reykjavík}} * {{bókaheimild|titill=Vesturfarar|höfundur=Helgi Skúli Kjartansson|útgefandi=[[Námsgagnastofnun]]|ár=1995}} * {{bókaheimild|titill=Framtíð handan hafs: Vesturfarir frá Íslandi|höfundur=Helgi Skúli Kjartansson og Steinþór Heiðarsson|útgefandi=[[Háskólaútgáfan]], Reykjavík|ár=2003}} * {{bókaheimild|titill=Landnemarnir|höfundur=Vilhelm Moberg|útgefandi=Salka, Reykjavík|ISBN=978-9935-418-59-3|ár=2010}} ===Greinar í blöðum og tímaritum=== * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3313378 ''Deilur magnast um vesturferðir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920170108/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3313378 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297060 ''Þættir úr sögu Vesturheimsferða''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297066 ''Íslendingarnir og árið þeirra í Ontario''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920164251/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297066 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297782 ''Í sólskini Nýja Íslands''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155737/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297782 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3312860 ''Annað land, annað líf''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155718/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3312860 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3268275 ''Íslenskir frumbyggjar í Ameríku''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1927] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155744/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3268275 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3278168 ''Föðurland þitt og mitt''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1949] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920160254/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3278168 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3276259 ''Fór til Ameríku fyrir forvitnissakir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920162300/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3276259 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3289166 ''Ræða Gunnars Björnssonar á degi Vestur-Íslendinga 1940''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920161147/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3289166 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3290860 ''Ameríku-farganið''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920170035/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3290860 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275238 ''Við vildum vera sjálfbjarga''; bréf frá gömlum vesturfara; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1943] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155556/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275238 |date=2019-09-20 }} *[http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=377404 ''Brasilíufararnir''; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1998] *[https://timarit.is/page/4798636?iabr=on ''Vesturferðir 1874-1900'', Tjaldbúðin - 1. tölublað (01.01.1902)] == Tenglar == {{commonscat|Icelandic diaspora|Vesturförum}} * [https://www.hofsos.is/ Heimasíða Vesturfarasetursins á Hofsósi] * [http://servefir.ruv.is/vesturfarar/ Sérvefur RÚV: Vesturfararnir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130211102501/http://servefir.ruv.is/vesturfarar/ |date=2013-02-11 }} * [http://www.thjodminjasafn.is/fraedsla/fyrirlestrar/hadegisfyrirlestrar-thjodminjasafns/nr/4388 Upptaka af fyrirlestri Dr. Ágústu Edwald: Vesturfarar í deiglu ólíkra þjóða - Hefðir, nýbreytni og sjálfsmynd.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305133956/http://www.thjodminjasafn.is/fraedsla/fyrirlestrar/hadegisfyrirlestrar-thjodminjasafns/nr/4388 |date=2016-03-05 }} * {{vísindavefur|5525|Hve margir Íslendingar fluttust til Vesturheims og hve margir sneru heim aftur?}} * {{vísindavefur|56482|Hvar settust íslenskir vesturfarar aðallega að og af hverju?}} * {{vísindavefur|56117|Hverjar voru meginástæður vesturferðanna?}} * {{vefheimild|url=https://skemman.is/bitstream/1946/17838/1/Katrín%206.%20maí.pdf|titill=Blómlegar byggðir: Landnám Íslendinga í Saskatchewan|höfundur=Katrín Níelsdóttir|skoðað=26. febrúar 2020|snið=PDF}} * {{vefheimild|url=http://sites.rootsweb.com/~cansk/Iceland/|titill=Iceland to Saskatchewan|höfundur= Julia Adamson|skoðað=26. febrúar 2020|snið=PDF}} * {{vefheimild|url=https://www.icelandicroots.com/emigration-whereto|titill=Where did they go to|höfundur=Icelandic Roots|skoðað=26. febrúar 2020|snið=PDF}} * [https://timarit.is/page/5466864?iabr=on#page/n24/mode/1up/search/%22Kristleifur%20Þorsteinsson%22 Borgfirskir sagnaþættir frá 19. öld;] Kristleifur Þorsteinsson, Akranes október 1957, bls. 229&ndash;236 og 243. * [https://timarit.is/page/4660242?iabr=on Ágrip af landnámssögu Vestur-Íslendinga, Almanak Ólafs S. Thorgeirssonar - 1. Tölublað (01.01.1896)] [[Flokkur:Saga Kanada]] [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:Fólksflutningar]] [[Flokkur:Dreifing Íslendinga]] apl7h1rsrh5noosdupotw77sqduuo4i 1979776 1979773 2026-09-22T14:43:51Z Jólasveinninn 30990 /* Nokkrir þekktir Kanada-Íslendingar */ 1979776 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Icelandic population in North America Map v3.jpg|thumb|right|Kort sem sýnir dreifingu fólks af íslenskum ættum í Norður-Ameríku.]] '''Kanadískir Íslendingar''' eða '''Kanada-Íslendingar''' (enska: Icelandic Canadians; franska: Canadiens islandais) eru kanadískir ríkisborgarar af íslenskum ættum og [[Íslendingar]] sem flutt hafa til [[Kanada]]. Fyrir utan Ísland sjálft býr flest fólk af íslenskum uppruna Í Kanada, samkvæmt kanadíska manntalinu árið 2021 voru 101.795 einstaklingar af meira eða mina af íslenskum uppruna. <ref>{{Vefheimild|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/index.cfm?Lang=E|titill=Census Profile, 2021 Census of Population|útgefandi=Statistics Canada|ár=2021}}</ref> Stærsti hópurinn býr í [[Winnipeg]], eða 15,870 samkvæmt manntalinu 2021.<ref>{{Vefheimild|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&GENDERlist=1,2,3&STATISTIClist=1&HEADERlist=0&DGUIDlist=2021A00054611040&SearchText=winnipeg|titill=Census Profile, 2021 Census of Population Profile table Winnipeg, City (CY) Manitoba|útgefandi=Statistics Canada|ár=2021}}</ref> En hlutfall fólks af íslenskum uppruna er þó stærst í [[Gimli]] í Manitoba eða 28.4% af íbúum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?DGUIDlist=2021A00054618031&GENDERlist=1&HEADERlist=0&Lang=E&STATISTIClist=1&SearchText=Gimli|titill=Census Profile, 2021 Census of Population Profile table Gimli, Rural municipality (RM) Manitoba|útgefandi=Statistic Canada|ár=2021}}</ref> ==Söguágrip== ===1870-1914=== Vesturferðir Íslendinga voru mestar á tímabilinu 1870-1914 þegar um 15.000 manns settust að í Norður-Ameríku, eða um tuttugu prósent íslensku þjóðarinnar. Ástæður vesturferðanna voru margar, svo sem fátækt, þröngbýli, ófrelsi og jafnvel hungur. Jarðhræringar og veðurskilyrði á 19. öld voru veigamiklir þættir í vesturfarasögunni. Hörð lífskjör og fábrotin atvinnutækifæri ýtti undir að menn freistuðu gæfunnar annars staðar. Fregnir um möguleika á betra lífi í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] og hvatning umboðsmanna erlendra skipafélaga bauð upp á augljósan valkost. Vesturfarir Íslendiga voru hluti af stórfelldum þjóðflutningum frá [[Evrópa|Evrópu]] til Ameríku frá 1846 til 1914, en talið er að um 52 milljónir hafi flust vestur á þessum tíma. Langflestir aðrir Evrópubúar fluttu til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] en Íslendingarnir fluttu flestir til Kanada.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=56482|titill=Hvar settust íslenskir vesturfarar aðallega að og af hverju?|höfundur=[Leifur Reynisson|útgefandi=Vísindavefur|ár=2010}}</ref> Síðustu þrjá áratugi 19. aldar fluttu fjöldi Íslendinga til Norður-Ameríku. Fyrsti Íslendingurinn sem flutti til Kanada var [[Sigtryggur Jónasson]], sem þá var 22 ára gamall, en hann kom til [[Québecborg|Quebec]]-borgar 12. september 1872. Hann átti eftir að hafa mikil áhrif á vesturfarir á næstu áratugum þar sem hann fékk umboð fyrir flutningum til Kanada á Íslandi í lok árs 1872. Reyndist það hafa mikil áhrif á vesturferðir því það var upphafið á skipulegum hópflutningum til Kanada og upplýsingar um vesturferðir fóru að birtast frá skipafélögum og kanadíska innflytjendaráðinu. Þá höfðu kanadísk stjórnvöld nýlega farin að bjóða upp á ókeypis land til að lokka innflytjendur til sín. Árið 1873 komu um 150 Íslendingar til Quebec. Kanadíska ríkisstjórnin veitti þeim ókeypis flutninga til [[Ontario]], sem og boð um ókeypis land. Fyrstu árin í Ontaríó voru innflytjendunum erfið og samþykktu stjórnvöld í Ontaríó sumarið 1875 að styðja íslenska innflytjendur í leit að öðru landsvæði. Fyrir valinu var landsvæði vestan við [[Winnipegvatn]] í Manitóba og 21. október árið 1875 flutti fyrsti hópur íslenskra innflytjenda þangað, um 250 manns. Íslendingarnir fengu leyfi kanadískra yfirvalda að stofna þar eins konar sjálfstjórnarnýlendu sem þeir kölluðu [[Nýja Ísland|Nýja-Ísland]], þrátt fyrir að hafa áður eyrnamerkt það Cree indíánum.<ref>{{Bókaheimild|titill=An Experiment in Immigrant Colonization: Canada and the Icelandic Reserve, 1875-1897.|höfundur=Eyford, R.|útgefandi=Doktorsritgerð: Háskólinn í Manitoba. b|ár=2010|bls=145}}</ref> [[Eldgos]] í [[Askja (fjall)|Öskju]] árið 1875 varð til þess að vesturförum fjölgaði mjög árið eftir. Árið 1876 bættust 1200 í hópinn á Nýja-Íslandi. Fimmtíu innflytjendur höfðu dvalið í Winnipeg fyrsta árið og 200 það síðara, og þannig skapað grunninn að fyrstu varanlegu þéttbýlisbyggð Íslendinga í Kanada. Nýlendan Nýja Ísland samanstóð af byggðarlögunum Víðinesbyggð, Árnesbyggð, Fljótsbyggð og Mikleyjarbyggð. Á Nýja-Íslandi settu landnemarnir sín eigin lög, héldu uppi eigin skólum og stjórnuðu almennt sínum málum. Í upphafi bjuggu í nýlendunni einungis Íslendingar og Indíánar af Ojibwa (Chippewa, Anishinabi) og [[Cree]] þjóðerni. Seinna fluttu þangað innflytjendur frá [[Úkraína|Úkraínu]] og [[Pólland|Póllandi]] sem lögðu sitt í það samfélag sem í dag byggir Nýja Ísland. Landsvæðið, sem Íslendingarnir höfðu valið sér sjálfir, reyndist erfitt til ræktunar og margvíslegir aðrir erfiðleikar gerðu mönnum lífið leitt fyrstu árin. Slæm landgæði, flóð og [[Bólusótt|bólusóttarfaraldur]] 1876-1877 urðu til þess að mikill fólksflótti hófst til Winnipeg og [[Norður-Dakóta]] árið 1878. Árið 1881 hafði íbúafjöldi á Nýja-Íslandssvæðinu minnkað niður í um 250 manns. Árið 1887 varð Nýja-Ísland hluti af Manitobafylki og lauk þar með sjálfstæði byggðarinnar. Bærinn [[Gimli]] <ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=82105|titill=Af hverju nefndu íslenskir landnemar í Kanada byggð sína þar Gimli?|höfundur=Birna Bjarnadóttir|útgefandi=Vísindavefur|ár=2021}}</ref>var og er höfuðstaður Nýja-Íslands og þar er enn í dag haldin árleg Íslendingahátíð. Erfiður harðindakafli á Íslandi á 9. áratug 19. aldar leiddi til mestu búferlaflutninga tímabilsins en þá fóru tæplega sjö þúsund Íslendingar til Ameríku. Þetta var fyrsti hluti stórrar bylgju Íslenskra innflytjenda sem settust að á kanadísku sléttunum, en meirihluti þeirra kom til að setjast að í þéttbýlum í Manitoba.<ref>{{Bókaheimild|titill="Settling the West: Immigration to the Prairies from 1867 to 1914".|höfundur=Gagnon, Erica.|útgefandi=Canadian Museum of Immigration at Pier 21}}</ref> Árið 1914 höfðu yfir 14.000 Íslendingar, eða um það bil 20% af þáverandi 75.000 íbúum Íslands, sest að í Norður-Ameríku. Vísbendingar benda til þess að um 17.000 Íslendingar hafi flust úr landi en að um það bil 2.000 hafi snúið aftur til Íslands.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=5525|titill=Hve margir fluttust til Vesturheims?|höfundur=Helgi Skúli Kjartansson|útgefandi=Vísindavefur|ár=2005}}</ref> Eftir 1890 dró verulega úr vesturferðunum þó þær væru enn töluverðar. Íslendingar héldu áfram að flytja til Kanada síðustu áratugi 19. aldar og þeirra fyrstu á 20. öld. Seinna voru byggðir stofnaðar í dreifbýli [[Saskatchewan]] og [[Alberta (fylki)|Alberta]], en þær voru að mestu leyti byggðar af fjölskyldum og einstaklingum sem fluttu frá Manitoba og frá Íslendingabyggðum í Bandaríkjunum. Með tímanum settust flestir Vestur-Íslendingar að í Winnipegborg. ===1914 === Strangari kröfur um [[Ríkisborgararéttur|ríkisborgararétt]] í Kanada voru settar 1914.<ref>{{Bókaheimild|titill=Naturalization Act|útgefandi=Canadian Museum of Immigration at Pier 21|url=https://pier21.ca|ár=1914}}</ref> Þessi breyting ásamt [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]] gerði að það fækkaði mjög Íslendingum sem settust að í Kanada. Upphaf seinni heimstyrjaldarinnar hafði mikil áhrif og olli miklum deilum meðal Íslendinga í Kanada. Heit þjóðernisstefna blossaði upp í Kanada á fyrstu dögum og vikum heimstyrjaldarinnar. Margir innflytjendur, þar á meðal Íslendingar, vildu sanna hollustu sína við Kanada og skráðu sig í herinn. En Vestur-Íslendingar voru ekki einhuga um þátttöku í stríðinu. Skáldið [[Stephan G. Stephansson]], var til dæmis mjög andvígur þátttöku í stríðinu og deildi hart á stríðsæsingar landa sinna. Aðrir litu á það sem sjálfsagða skyldu Vestur-Íslendinga að berjast fyrir hið nýja föðurland. Vitað er að 1.245 Vestur-Íslendingar voru skráðir sem hermenn í stríðinu. Af þeim voru 989 börðust fyrir Kanada en 256 börðust fyrir Bandaríkin. Af þessum 1.245 hermönnum fæddust 456 í Kanada, 391 á Íslandi og 304 í Bandaríkjunum. Af þessum létust að minnsta kosti 144 hermenn í fyrri heimsstyrjöldinni (96 í bardaga, 19 af sárum sem þeir hlutu í bardögum, 2 af slysum og 27 af sjúkdómum). Þar að auki hafa fundist rúmlega hundrað íslensk nöfn á herskrám sem lítið eða ekkert er vitað um. 10 konur af íslenskum uppruna og 4 konur fæddar á Íslandi þjónuðu sem hjúkrunarfræðingar í fyrri heimsstyrjöldinni. Ein kona er talin meðal vestur-íslenskra fórnarlamba stríðsins, Christine Fredericksen (Kristín Friðriksdóttir) hjúkrunarkona. Tíu vestur-íslenskir hermenn voru teknir til fanga af Þjóðverjum og dvöldu um lengri eða skemmri tíma í fangabúðum í Þýskalandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2142|titill=Dóu Vestur-Íslendingar í skotgröfum fyrri heimstyrjaldarinnar?|höfundur=Gunnar Þór Bjarnason|útgefandi=Vísindavefur|ár=2014}}</ref> ==Menningarmál== ===Mataræði=== Íslendingarnir höfðu með sér og héldu við sumum matarhefðum sínum til Kanada. Þar á meðal [[hangikjöt]] og [[Harðfiskur|harðfiskur]]. Eins eru enn vinsælar [[Kleina|kleinur]], [[Rúgbrauð|rúgbrauð]] og [[Pönnukaka|pönnukökur]]. En það sem er sennilegast táknrænast fyir samfélag Vestur-Íslendinga er [[Vínarterta|vínarterta]]. Engin samkoma Vestur-Íslendinga er fullkomin án þess að minnsta kosti ein af þessum tertum séu í boði ásamt líflegum umræðum um rétta uppskrift og gerð kræsingarinnar.<ref>{{Bókaheimild|titill="The Mystery of Vínarterta: In Search of an Icelandic Ethnic Identity".|höfundur=Helgason, Jón Karl|útgefandi=Scandinavian-Canadian Studies.|bls=17: 36–52.|ár=2007}}</ref> ===Vesturíslenska=== Vesturíslenska er heiti á mállýsku íslenskra vesturfara og afkomenda þeirra í Norður-Ameríku sem þróaðist aðallega í Íslendingabyggðum í Manitoba og Norður-Dakóta og er eina gerð íslensku sem ekki er töluð á Íslandi. Ensk tökuorð í nýrri tækni og samfélagsfyirbærum urðu fljótlega einráða. Gamalla máleinkenna frá Íslandi gætir í hljóðkerfi og beygingum einstakra orða. Til dæmis er [[flámæli]] mjög algengt í vesturíslensku, einnig [[þágufallssýki]] og ýmsar algengar beygingarmyndir frá 19. öld. Vel fram yfir seinni heimsstyrjöld fóru messur fram á íslensku og málið var almennt samskiptamál á götum í þorpum og bæjum í Nýja-Íslandi og við fiskveiðar á Winnipegvatni. Í byrjun 21. aldar eru mjög fáir sem enn tala vesturíslensku.<ref>{{Bókaheimild|titill=North American Icelandic: the life of a language|höfundur=Birna Arnbjörnsdóttir|útgefandi=Univ. of Manitoba Press|ár=2006|ISBN=978-0-88755-694-4}}</ref> === Útgáfustarfsemi === Vesturfararnir töldu nauðsynlegt að gefa út frumsamið efni á íslensku fyrir samfélag Íslendinga í Kanada. Fyrsta fréttablaðið sem gefið var út í Norður-Ameríku af innflytjendum frá Íslandi var handskrifað af Jóni Guðmundssyni árið 1876 og hét Nýi Þjóðólfur. Árið 1877 kom fyrsta útgáfa prentaðs dagblaðs, Framfari, út í Lundi í Manitoba og varð það gefið út á árunum 1877 til 1880.[32] Leifur, sem var jafn skammlífur, fylgdi í kjölfarið og kom út í Winnipeg frá 1883 til 1886. Í lok áratugarins komu út stærri og endingarbestu vikublöðina á íslensku í Kanada, Heimskringla árið 1886 og Lögberg árið 1888. Blöðin tvö, sem bæði voru gefin út í Winnipeg, voru sameinuð árið 1959 og mynduðu [[Lögberg-Heimskringla|Lögberg-Heimskringlu]], sem er gefið út en er nú næstum eingöngu á [[Enska|ensku]]. Margir vesturfarar fengust við að yrkja og semja sögur á íslensku og eru þekktastir þeir Stephan G. Stephansson og Jóhann Magnús Bjarnason. Einnig má nefna Káinn, Jakobínu Johnson og Guttorm J. Guttormsson. Fjöldi afkomenda vesturfaranna hafa gerst ljóðskáld og rithöfundar á ensku en íslenskan hvarf sem bókmenntamáli vestan hafs með annarri og þriðju kynslóð Vestur-Íslendinga í Kanada. [https://ait.arnastofnun.is/grein.php?id=705] ===Íslendingadagurinn í Manitoba=== Íslendingadagurinn í Manitoba er árleg hátíð sem haldin er í Gimli í Manitoba og er helstu hátíðarhöld á vegum fólks af íslenskum uppruna í Kanada. Hann er jafnan haldinn hátíðlegur fyrstu helgina í ágúst. Fyrsta íslendingahátíðin í Norður-Ameríku var haldin í [[Milwaukee]] árið 1874. Fyrsta íslendingahátíðin í Manitoba var haldin í Winnipeg árið 1890; hún var haldin þar árlega fram til 1931 en hefur verið haldin í Gimli frá 1932.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.gimli.ca|titill="History of the Icelandic festival".|höfundur=Jlittle|útgefandi=Gimli Municipal Office|ár=2023}}</ref> [[Fjallkonan]] í Gimli var fyrst valin árið 1924, þessi hefð er því eldri en á Íslandi þar sem fjallkonan kom fyrst fram árið 1947. Mikil dagskrá er í tilefni dagsins en hápunktur er skrúðganga þar sem fjölmargir hópar Vestur-Íslendinga taka þátt. Fjallkona er útnefnd árlega og er þá kona valin sem hefur verið í tengslum við Ísland og frætt aðra um sögu forfeðranna á Íslandi og viðhaldið íslenskri menningu og þjóðararfi. Á hátíðinni situr fjallkonan á hásæti sínu, klædd í hvítum kjól og grænum skikkju, gullbelti, háum höfuðfati og hvítum slæðum sem falla niður að mitti. Hvíti kjóllinn táknar jöklarna og græna skikkjan sveitina. Höfuðbúnaðurinn snæviþakin fjöllin og í kórónunni er skjaldarmerkið.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.icelandicfestival.com|titill="History {{!}} Icelandic Festival of Manitoba".|útgefandi=The Icelandic Festival of Manitoba|ár=2023}}</ref> ===Söfn og minjastaðir=== Minjasafn Nýja-Íslands (''New Iceland Heritage Museum''), í Gimli í Manitoba, var stofnað 1972. Safnið er tileinkað sögu þeirra Íslendinga sem fluttu til Interlake-héraðsins í Manitoba, þess svæðis sem er þekkt sem Nýja-Ísland. Safnið hýsir fjölda gripa frá tímabili landnámsins. Það hýsir einnig stafræna verkefnið „The Book of Life“ („Bók lífsins“), sem skráir fjölskyldusögur Vestur-Íslendinganna í Manitoba.[ "Book of Life". New Iceland Heritage Museum. Retrieved 2023-12-17.] Minjasafn Fljótsbyggðar við Íslendingafljót (''Icelandic River Heritage Sites'') í Bifröst í Manitoba var stofnað árið 2007, og stundar aðallega viðhald á stöðum og minjagripum tengdum svæðinu. Minjasafnið fjármagnar einnig uppákomur um Vestur-Íslendinga og atburði sem hafa sögulega þýðingu.[https://www.icelandicriverheritage.ca/abouticelandicriver.html] Sögustaðurinn Stephansson House í Markerville í Alberta er helgður ljóðskáldinu Stephan G. Stephansson, þekktan sem „Skáld Klettafjallanna“ („Poet of the Rocky Mountains“), sem fæddist á Íslandi árið 1853 og flutti til Norður-Ameríku árið 1873.[ About". stephanssonhouse.ca. ] Reynsla Stephans G. af að nema land og byggja bú er á margan hátt dæmigerð fyrir sögu Íslendingabyggðarinnar í Alberta, Kanada og allri Norður-Ameríku. Hús Sephans og safnið er í eigu og rekið sem sögustaður héraðsins af Alberta Culture and Community Spirit.[https://www.historicplaces.ca/en/rep-reg/place-lieu.aspx?id=5892] Vesturfarasetrið er safn og ættfræðimiðstöð á Hofsósi á Íslandi sem var upphaflega stofnað 1996 en var breytt í sjálfseignastofnun 2006. Tilgangur Vesturfarasetursins er að veita grundvöll fyrir ræktun tengsla afkomenda vesturfaranna og Íslendinga og varðveita sameiginlega menningararf þeirra. Miðstöðin veitir þjónustu og hýsir sýningar sem tengjast sögu Íslenskra innflytjenda til Kanada, Bandaríkjanna og Brasilíu.[https://www.hofsos.is/is] Vesturfaramiðstöð Austurlands er staðsett í menningarmiðstöðinni Kaupvangur á Vopnafirði. Vesturfarinn er félag áhugasamra um að efla samband við afkomendur vesturfara sem fóru frá Austur- og Norðausturlandi, sérstaklega frá Vopnafirði og öðrum stöðum í Múlasýslum og Þistilfirði eftir Öskjugosið 1875. Líkt og setrið á Hofsósi býður setrið á Vopnafirði upp á ættfræðiþjónustu og heldur sýningar.[https://www.ferdalag.is/is/thjonusta/east-iceland-emigration-center] == Nokkrir þekktir Kanada-Íslendingar == *[[David Arnason]], rithöfundur *[[Sturla Gunnarsson]], kvikmynda leikstjóri *[[Guttormur J. Guttormsson]] skáld *[[Haldor Halderson]], íshokkíleikari *[[Jakobína Johnson]] skáld *[[Jóhann Magnús Bjarnason]] *[[Káinn]] skáld *[[Konrad Johannesson|Konnie Johannesson]], íshokkíleikari *[[Guðmundur Sigurjónsson Hofdal|Gordon Sigurjonsson]], íshokkíþjálfari. *[[Vilhjálmur Stefánsson|Vilhjálmur Stefansson]], landkönnuður og mannfræðingur *[[Stephan G. Stephansson]], ljóðskáld *[[William Stephenson]], leyniþjónistumaður *[[Charles Thorson]], skopmyndateiknari *[[Joseph Thorson|Joseph Thorarinn Thorson]], stjónmálamaður *[[Torfhildur Hólm|Torfhildur Þorsteinsdóttir]], rithöfundur *[[Bjarni Tryggvason]], geimfari *[[Oliver El-Khatib]], umboðsmaður [[Drake]] ==Tengt efni== * [[Vesturfarar]] == Tilvísanir == <references/> ==Heimildir og ítarefni== ===Bækur=== * {{bókaheimild|titill=Híbýli vindanna|höfundur=Böðvar Guðmundsson|útgefandi=Mál og manning, Reykjavík|ár=1995}} * {{Bókaheimild|titill=Endurminningar, Seinna bindi|höfundur=Friðrik Guðmundsson|ár=1972-1973|url=|bls=172-281|ISBN=|útgefandi=Víkurútgáfan, Reykjavík}} * {{Bókaheimild|titill= Nýja Ísland: Örlagasaga vesturfaranna í máli og myndum|höfundur=Guðjón Arngrímsson|ár=1997|url=|bls=|ISBN=|útgefandi=Mál og Menning, Reykjavík}} * {{Bókaheimild|titill= Annað Ísland: Gullöld Vestur-Íslendinga í máli og myndum|höfundur=Guðjón Arngrímsson|ár=1998|url=|bls=|ISBN=|útgefandi=Mál og Menning, Reykjavík}} * {{bókaheimild|titill=Vesturfarar|höfundur=Helgi Skúli Kjartansson|útgefandi=[[Námsgagnastofnun]]|ár=1995}} * {{bókaheimild|titill=Framtíð handan hafs: Vesturfarir frá Íslandi|höfundur=Helgi Skúli Kjartansson og Steinþór Heiðarsson|útgefandi=[[Háskólaútgáfan]], Reykjavík|ár=2003}} * {{bókaheimild|titill=Landnemarnir|höfundur=Vilhelm Moberg|útgefandi=Salka, Reykjavík|ISBN=978-9935-418-59-3|ár=2010}} ===Greinar í blöðum og tímaritum=== * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3313378 ''Deilur magnast um vesturferðir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920170108/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3313378 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297060 ''Þættir úr sögu Vesturheimsferða''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297066 ''Íslendingarnir og árið þeirra í Ontario''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920164251/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297066 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297782 ''Í sólskini Nýja Íslands''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155737/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297782 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3312860 ''Annað land, annað líf''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155718/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3312860 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3268275 ''Íslenskir frumbyggjar í Ameríku''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1927] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155744/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3268275 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3278168 ''Föðurland þitt og mitt''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1949] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920160254/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3278168 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3276259 ''Fór til Ameríku fyrir forvitnissakir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920162300/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3276259 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3289166 ''Ræða Gunnars Björnssonar á degi Vestur-Íslendinga 1940''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920161147/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3289166 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3290860 ''Ameríku-farganið''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920170035/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3290860 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275238 ''Við vildum vera sjálfbjarga''; bréf frá gömlum vesturfara; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1943] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155556/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275238 |date=2019-09-20 }} *[http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=377404 ''Brasilíufararnir''; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1998] *[https://timarit.is/page/4798636?iabr=on ''Vesturferðir 1874-1900'', Tjaldbúðin - 1. tölublað (01.01.1902)] == Tenglar == {{commonscat|Icelandic diaspora|Vesturförum}} * [https://www.hofsos.is/ Heimasíða Vesturfarasetursins á Hofsósi] * [http://servefir.ruv.is/vesturfarar/ Sérvefur RÚV: Vesturfararnir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130211102501/http://servefir.ruv.is/vesturfarar/ |date=2013-02-11 }} * [http://www.thjodminjasafn.is/fraedsla/fyrirlestrar/hadegisfyrirlestrar-thjodminjasafns/nr/4388 Upptaka af fyrirlestri Dr. Ágústu Edwald: Vesturfarar í deiglu ólíkra þjóða - Hefðir, nýbreytni og sjálfsmynd.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305133956/http://www.thjodminjasafn.is/fraedsla/fyrirlestrar/hadegisfyrirlestrar-thjodminjasafns/nr/4388 |date=2016-03-05 }} * {{vísindavefur|5525|Hve margir Íslendingar fluttust til Vesturheims og hve margir sneru heim aftur?}} * {{vísindavefur|56482|Hvar settust íslenskir vesturfarar aðallega að og af hverju?}} * {{vísindavefur|56117|Hverjar voru meginástæður vesturferðanna?}} * {{vefheimild|url=https://skemman.is/bitstream/1946/17838/1/Katrín%206.%20maí.pdf|titill=Blómlegar byggðir: Landnám Íslendinga í Saskatchewan|höfundur=Katrín Níelsdóttir|skoðað=26. febrúar 2020|snið=PDF}} * {{vefheimild|url=http://sites.rootsweb.com/~cansk/Iceland/|titill=Iceland to Saskatchewan|höfundur= Julia Adamson|skoðað=26. febrúar 2020|snið=PDF}} * {{vefheimild|url=https://www.icelandicroots.com/emigration-whereto|titill=Where did they go to|höfundur=Icelandic Roots|skoðað=26. febrúar 2020|snið=PDF}} * [https://timarit.is/page/5466864?iabr=on#page/n24/mode/1up/search/%22Kristleifur%20Þorsteinsson%22 Borgfirskir sagnaþættir frá 19. öld;] Kristleifur Þorsteinsson, Akranes október 1957, bls. 229&ndash;236 og 243. * [https://timarit.is/page/4660242?iabr=on Ágrip af landnámssögu Vestur-Íslendinga, Almanak Ólafs S. Thorgeirssonar - 1. Tölublað (01.01.1896)] [[Flokkur:Saga Kanada]] [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:Fólksflutningar]] [[Flokkur:Dreifing Íslendinga]] nuf2fb8kctnlehtd0uuk9x7trs9g5hf 1979777 1979776 2026-09-22T14:45:07Z Jólasveinninn 30990 /* Nokkrir þekktir Kanada-Íslendingar */ 1979777 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Icelandic population in North America Map v3.jpg|thumb|right|Kort sem sýnir dreifingu fólks af íslenskum ættum í Norður-Ameríku.]] '''Kanadískir Íslendingar''' eða '''Kanada-Íslendingar''' (enska: Icelandic Canadians; franska: Canadiens islandais) eru kanadískir ríkisborgarar af íslenskum ættum og [[Íslendingar]] sem flutt hafa til [[Kanada]]. Fyrir utan Ísland sjálft býr flest fólk af íslenskum uppruna Í Kanada, samkvæmt kanadíska manntalinu árið 2021 voru 101.795 einstaklingar af meira eða mina af íslenskum uppruna. <ref>{{Vefheimild|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/index.cfm?Lang=E|titill=Census Profile, 2021 Census of Population|útgefandi=Statistics Canada|ár=2021}}</ref> Stærsti hópurinn býr í [[Winnipeg]], eða 15,870 samkvæmt manntalinu 2021.<ref>{{Vefheimild|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&GENDERlist=1,2,3&STATISTIClist=1&HEADERlist=0&DGUIDlist=2021A00054611040&SearchText=winnipeg|titill=Census Profile, 2021 Census of Population Profile table Winnipeg, City (CY) Manitoba|útgefandi=Statistics Canada|ár=2021}}</ref> En hlutfall fólks af íslenskum uppruna er þó stærst í [[Gimli]] í Manitoba eða 28.4% af íbúum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?DGUIDlist=2021A00054618031&GENDERlist=1&HEADERlist=0&Lang=E&STATISTIClist=1&SearchText=Gimli|titill=Census Profile, 2021 Census of Population Profile table Gimli, Rural municipality (RM) Manitoba|útgefandi=Statistic Canada|ár=2021}}</ref> ==Söguágrip== ===1870-1914=== Vesturferðir Íslendinga voru mestar á tímabilinu 1870-1914 þegar um 15.000 manns settust að í Norður-Ameríku, eða um tuttugu prósent íslensku þjóðarinnar. Ástæður vesturferðanna voru margar, svo sem fátækt, þröngbýli, ófrelsi og jafnvel hungur. Jarðhræringar og veðurskilyrði á 19. öld voru veigamiklir þættir í vesturfarasögunni. Hörð lífskjör og fábrotin atvinnutækifæri ýtti undir að menn freistuðu gæfunnar annars staðar. Fregnir um möguleika á betra lífi í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] og hvatning umboðsmanna erlendra skipafélaga bauð upp á augljósan valkost. Vesturfarir Íslendiga voru hluti af stórfelldum þjóðflutningum frá [[Evrópa|Evrópu]] til Ameríku frá 1846 til 1914, en talið er að um 52 milljónir hafi flust vestur á þessum tíma. Langflestir aðrir Evrópubúar fluttu til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] en Íslendingarnir fluttu flestir til Kanada.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=56482|titill=Hvar settust íslenskir vesturfarar aðallega að og af hverju?|höfundur=[Leifur Reynisson|útgefandi=Vísindavefur|ár=2010}}</ref> Síðustu þrjá áratugi 19. aldar fluttu fjöldi Íslendinga til Norður-Ameríku. Fyrsti Íslendingurinn sem flutti til Kanada var [[Sigtryggur Jónasson]], sem þá var 22 ára gamall, en hann kom til [[Québecborg|Quebec]]-borgar 12. september 1872. Hann átti eftir að hafa mikil áhrif á vesturfarir á næstu áratugum þar sem hann fékk umboð fyrir flutningum til Kanada á Íslandi í lok árs 1872. Reyndist það hafa mikil áhrif á vesturferðir því það var upphafið á skipulegum hópflutningum til Kanada og upplýsingar um vesturferðir fóru að birtast frá skipafélögum og kanadíska innflytjendaráðinu. Þá höfðu kanadísk stjórnvöld nýlega farin að bjóða upp á ókeypis land til að lokka innflytjendur til sín. Árið 1873 komu um 150 Íslendingar til Quebec. Kanadíska ríkisstjórnin veitti þeim ókeypis flutninga til [[Ontario]], sem og boð um ókeypis land. Fyrstu árin í Ontaríó voru innflytjendunum erfið og samþykktu stjórnvöld í Ontaríó sumarið 1875 að styðja íslenska innflytjendur í leit að öðru landsvæði. Fyrir valinu var landsvæði vestan við [[Winnipegvatn]] í Manitóba og 21. október árið 1875 flutti fyrsti hópur íslenskra innflytjenda þangað, um 250 manns. Íslendingarnir fengu leyfi kanadískra yfirvalda að stofna þar eins konar sjálfstjórnarnýlendu sem þeir kölluðu [[Nýja Ísland|Nýja-Ísland]], þrátt fyrir að hafa áður eyrnamerkt það Cree indíánum.<ref>{{Bókaheimild|titill=An Experiment in Immigrant Colonization: Canada and the Icelandic Reserve, 1875-1897.|höfundur=Eyford, R.|útgefandi=Doktorsritgerð: Háskólinn í Manitoba. b|ár=2010|bls=145}}</ref> [[Eldgos]] í [[Askja (fjall)|Öskju]] árið 1875 varð til þess að vesturförum fjölgaði mjög árið eftir. Árið 1876 bættust 1200 í hópinn á Nýja-Íslandi. Fimmtíu innflytjendur höfðu dvalið í Winnipeg fyrsta árið og 200 það síðara, og þannig skapað grunninn að fyrstu varanlegu þéttbýlisbyggð Íslendinga í Kanada. Nýlendan Nýja Ísland samanstóð af byggðarlögunum Víðinesbyggð, Árnesbyggð, Fljótsbyggð og Mikleyjarbyggð. Á Nýja-Íslandi settu landnemarnir sín eigin lög, héldu uppi eigin skólum og stjórnuðu almennt sínum málum. Í upphafi bjuggu í nýlendunni einungis Íslendingar og Indíánar af Ojibwa (Chippewa, Anishinabi) og [[Cree]] þjóðerni. Seinna fluttu þangað innflytjendur frá [[Úkraína|Úkraínu]] og [[Pólland|Póllandi]] sem lögðu sitt í það samfélag sem í dag byggir Nýja Ísland. Landsvæðið, sem Íslendingarnir höfðu valið sér sjálfir, reyndist erfitt til ræktunar og margvíslegir aðrir erfiðleikar gerðu mönnum lífið leitt fyrstu árin. Slæm landgæði, flóð og [[Bólusótt|bólusóttarfaraldur]] 1876-1877 urðu til þess að mikill fólksflótti hófst til Winnipeg og [[Norður-Dakóta]] árið 1878. Árið 1881 hafði íbúafjöldi á Nýja-Íslandssvæðinu minnkað niður í um 250 manns. Árið 1887 varð Nýja-Ísland hluti af Manitobafylki og lauk þar með sjálfstæði byggðarinnar. Bærinn [[Gimli]] <ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=82105|titill=Af hverju nefndu íslenskir landnemar í Kanada byggð sína þar Gimli?|höfundur=Birna Bjarnadóttir|útgefandi=Vísindavefur|ár=2021}}</ref>var og er höfuðstaður Nýja-Íslands og þar er enn í dag haldin árleg Íslendingahátíð. Erfiður harðindakafli á Íslandi á 9. áratug 19. aldar leiddi til mestu búferlaflutninga tímabilsins en þá fóru tæplega sjö þúsund Íslendingar til Ameríku. Þetta var fyrsti hluti stórrar bylgju Íslenskra innflytjenda sem settust að á kanadísku sléttunum, en meirihluti þeirra kom til að setjast að í þéttbýlum í Manitoba.<ref>{{Bókaheimild|titill="Settling the West: Immigration to the Prairies from 1867 to 1914".|höfundur=Gagnon, Erica.|útgefandi=Canadian Museum of Immigration at Pier 21}}</ref> Árið 1914 höfðu yfir 14.000 Íslendingar, eða um það bil 20% af þáverandi 75.000 íbúum Íslands, sest að í Norður-Ameríku. Vísbendingar benda til þess að um 17.000 Íslendingar hafi flust úr landi en að um það bil 2.000 hafi snúið aftur til Íslands.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=5525|titill=Hve margir fluttust til Vesturheims?|höfundur=Helgi Skúli Kjartansson|útgefandi=Vísindavefur|ár=2005}}</ref> Eftir 1890 dró verulega úr vesturferðunum þó þær væru enn töluverðar. Íslendingar héldu áfram að flytja til Kanada síðustu áratugi 19. aldar og þeirra fyrstu á 20. öld. Seinna voru byggðir stofnaðar í dreifbýli [[Saskatchewan]] og [[Alberta (fylki)|Alberta]], en þær voru að mestu leyti byggðar af fjölskyldum og einstaklingum sem fluttu frá Manitoba og frá Íslendingabyggðum í Bandaríkjunum. Með tímanum settust flestir Vestur-Íslendingar að í Winnipegborg. ===1914 === Strangari kröfur um [[Ríkisborgararéttur|ríkisborgararétt]] í Kanada voru settar 1914.<ref>{{Bókaheimild|titill=Naturalization Act|útgefandi=Canadian Museum of Immigration at Pier 21|url=https://pier21.ca|ár=1914}}</ref> Þessi breyting ásamt [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]] gerði að það fækkaði mjög Íslendingum sem settust að í Kanada. Upphaf seinni heimstyrjaldarinnar hafði mikil áhrif og olli miklum deilum meðal Íslendinga í Kanada. Heit þjóðernisstefna blossaði upp í Kanada á fyrstu dögum og vikum heimstyrjaldarinnar. Margir innflytjendur, þar á meðal Íslendingar, vildu sanna hollustu sína við Kanada og skráðu sig í herinn. En Vestur-Íslendingar voru ekki einhuga um þátttöku í stríðinu. Skáldið [[Stephan G. Stephansson]], var til dæmis mjög andvígur þátttöku í stríðinu og deildi hart á stríðsæsingar landa sinna. Aðrir litu á það sem sjálfsagða skyldu Vestur-Íslendinga að berjast fyrir hið nýja föðurland. Vitað er að 1.245 Vestur-Íslendingar voru skráðir sem hermenn í stríðinu. Af þeim voru 989 börðust fyrir Kanada en 256 börðust fyrir Bandaríkin. Af þessum 1.245 hermönnum fæddust 456 í Kanada, 391 á Íslandi og 304 í Bandaríkjunum. Af þessum létust að minnsta kosti 144 hermenn í fyrri heimsstyrjöldinni (96 í bardaga, 19 af sárum sem þeir hlutu í bardögum, 2 af slysum og 27 af sjúkdómum). Þar að auki hafa fundist rúmlega hundrað íslensk nöfn á herskrám sem lítið eða ekkert er vitað um. 10 konur af íslenskum uppruna og 4 konur fæddar á Íslandi þjónuðu sem hjúkrunarfræðingar í fyrri heimsstyrjöldinni. Ein kona er talin meðal vestur-íslenskra fórnarlamba stríðsins, Christine Fredericksen (Kristín Friðriksdóttir) hjúkrunarkona. Tíu vestur-íslenskir hermenn voru teknir til fanga af Þjóðverjum og dvöldu um lengri eða skemmri tíma í fangabúðum í Þýskalandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2142|titill=Dóu Vestur-Íslendingar í skotgröfum fyrri heimstyrjaldarinnar?|höfundur=Gunnar Þór Bjarnason|útgefandi=Vísindavefur|ár=2014}}</ref> ==Menningarmál== ===Mataræði=== Íslendingarnir höfðu með sér og héldu við sumum matarhefðum sínum til Kanada. Þar á meðal [[hangikjöt]] og [[Harðfiskur|harðfiskur]]. Eins eru enn vinsælar [[Kleina|kleinur]], [[Rúgbrauð|rúgbrauð]] og [[Pönnukaka|pönnukökur]]. En það sem er sennilegast táknrænast fyir samfélag Vestur-Íslendinga er [[Vínarterta|vínarterta]]. Engin samkoma Vestur-Íslendinga er fullkomin án þess að minnsta kosti ein af þessum tertum séu í boði ásamt líflegum umræðum um rétta uppskrift og gerð kræsingarinnar.<ref>{{Bókaheimild|titill="The Mystery of Vínarterta: In Search of an Icelandic Ethnic Identity".|höfundur=Helgason, Jón Karl|útgefandi=Scandinavian-Canadian Studies.|bls=17: 36–52.|ár=2007}}</ref> ===Vesturíslenska=== Vesturíslenska er heiti á mállýsku íslenskra vesturfara og afkomenda þeirra í Norður-Ameríku sem þróaðist aðallega í Íslendingabyggðum í Manitoba og Norður-Dakóta og er eina gerð íslensku sem ekki er töluð á Íslandi. Ensk tökuorð í nýrri tækni og samfélagsfyirbærum urðu fljótlega einráða. Gamalla máleinkenna frá Íslandi gætir í hljóðkerfi og beygingum einstakra orða. Til dæmis er [[flámæli]] mjög algengt í vesturíslensku, einnig [[þágufallssýki]] og ýmsar algengar beygingarmyndir frá 19. öld. Vel fram yfir seinni heimsstyrjöld fóru messur fram á íslensku og málið var almennt samskiptamál á götum í þorpum og bæjum í Nýja-Íslandi og við fiskveiðar á Winnipegvatni. Í byrjun 21. aldar eru mjög fáir sem enn tala vesturíslensku.<ref>{{Bókaheimild|titill=North American Icelandic: the life of a language|höfundur=Birna Arnbjörnsdóttir|útgefandi=Univ. of Manitoba Press|ár=2006|ISBN=978-0-88755-694-4}}</ref> === Útgáfustarfsemi === Vesturfararnir töldu nauðsynlegt að gefa út frumsamið efni á íslensku fyrir samfélag Íslendinga í Kanada. Fyrsta fréttablaðið sem gefið var út í Norður-Ameríku af innflytjendum frá Íslandi var handskrifað af Jóni Guðmundssyni árið 1876 og hét Nýi Þjóðólfur. Árið 1877 kom fyrsta útgáfa prentaðs dagblaðs, Framfari, út í Lundi í Manitoba og varð það gefið út á árunum 1877 til 1880.[32] Leifur, sem var jafn skammlífur, fylgdi í kjölfarið og kom út í Winnipeg frá 1883 til 1886. Í lok áratugarins komu út stærri og endingarbestu vikublöðina á íslensku í Kanada, Heimskringla árið 1886 og Lögberg árið 1888. Blöðin tvö, sem bæði voru gefin út í Winnipeg, voru sameinuð árið 1959 og mynduðu [[Lögberg-Heimskringla|Lögberg-Heimskringlu]], sem er gefið út en er nú næstum eingöngu á [[Enska|ensku]]. Margir vesturfarar fengust við að yrkja og semja sögur á íslensku og eru þekktastir þeir Stephan G. Stephansson og Jóhann Magnús Bjarnason. Einnig má nefna Káinn, Jakobínu Johnson og Guttorm J. Guttormsson. Fjöldi afkomenda vesturfaranna hafa gerst ljóðskáld og rithöfundar á ensku en íslenskan hvarf sem bókmenntamáli vestan hafs með annarri og þriðju kynslóð Vestur-Íslendinga í Kanada. [https://ait.arnastofnun.is/grein.php?id=705] ===Íslendingadagurinn í Manitoba=== Íslendingadagurinn í Manitoba er árleg hátíð sem haldin er í Gimli í Manitoba og er helstu hátíðarhöld á vegum fólks af íslenskum uppruna í Kanada. Hann er jafnan haldinn hátíðlegur fyrstu helgina í ágúst. Fyrsta íslendingahátíðin í Norður-Ameríku var haldin í [[Milwaukee]] árið 1874. Fyrsta íslendingahátíðin í Manitoba var haldin í Winnipeg árið 1890; hún var haldin þar árlega fram til 1931 en hefur verið haldin í Gimli frá 1932.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.gimli.ca|titill="History of the Icelandic festival".|höfundur=Jlittle|útgefandi=Gimli Municipal Office|ár=2023}}</ref> [[Fjallkonan]] í Gimli var fyrst valin árið 1924, þessi hefð er því eldri en á Íslandi þar sem fjallkonan kom fyrst fram árið 1947. Mikil dagskrá er í tilefni dagsins en hápunktur er skrúðganga þar sem fjölmargir hópar Vestur-Íslendinga taka þátt. Fjallkona er útnefnd árlega og er þá kona valin sem hefur verið í tengslum við Ísland og frætt aðra um sögu forfeðranna á Íslandi og viðhaldið íslenskri menningu og þjóðararfi. Á hátíðinni situr fjallkonan á hásæti sínu, klædd í hvítum kjól og grænum skikkju, gullbelti, háum höfuðfati og hvítum slæðum sem falla niður að mitti. Hvíti kjóllinn táknar jöklarna og græna skikkjan sveitina. Höfuðbúnaðurinn snæviþakin fjöllin og í kórónunni er skjaldarmerkið.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.icelandicfestival.com|titill="History {{!}} Icelandic Festival of Manitoba".|útgefandi=The Icelandic Festival of Manitoba|ár=2023}}</ref> ===Söfn og minjastaðir=== Minjasafn Nýja-Íslands (''New Iceland Heritage Museum''), í Gimli í Manitoba, var stofnað 1972. Safnið er tileinkað sögu þeirra Íslendinga sem fluttu til Interlake-héraðsins í Manitoba, þess svæðis sem er þekkt sem Nýja-Ísland. Safnið hýsir fjölda gripa frá tímabili landnámsins. Það hýsir einnig stafræna verkefnið „The Book of Life“ („Bók lífsins“), sem skráir fjölskyldusögur Vestur-Íslendinganna í Manitoba.[ "Book of Life". New Iceland Heritage Museum. Retrieved 2023-12-17.] Minjasafn Fljótsbyggðar við Íslendingafljót (''Icelandic River Heritage Sites'') í Bifröst í Manitoba var stofnað árið 2007, og stundar aðallega viðhald á stöðum og minjagripum tengdum svæðinu. Minjasafnið fjármagnar einnig uppákomur um Vestur-Íslendinga og atburði sem hafa sögulega þýðingu.[https://www.icelandicriverheritage.ca/abouticelandicriver.html] Sögustaðurinn Stephansson House í Markerville í Alberta er helgður ljóðskáldinu Stephan G. Stephansson, þekktan sem „Skáld Klettafjallanna“ („Poet of the Rocky Mountains“), sem fæddist á Íslandi árið 1853 og flutti til Norður-Ameríku árið 1873.[ About". stephanssonhouse.ca. ] Reynsla Stephans G. af að nema land og byggja bú er á margan hátt dæmigerð fyrir sögu Íslendingabyggðarinnar í Alberta, Kanada og allri Norður-Ameríku. Hús Sephans og safnið er í eigu og rekið sem sögustaður héraðsins af Alberta Culture and Community Spirit.[https://www.historicplaces.ca/en/rep-reg/place-lieu.aspx?id=5892] Vesturfarasetrið er safn og ættfræðimiðstöð á Hofsósi á Íslandi sem var upphaflega stofnað 1996 en var breytt í sjálfseignastofnun 2006. Tilgangur Vesturfarasetursins er að veita grundvöll fyrir ræktun tengsla afkomenda vesturfaranna og Íslendinga og varðveita sameiginlega menningararf þeirra. Miðstöðin veitir þjónustu og hýsir sýningar sem tengjast sögu Íslenskra innflytjenda til Kanada, Bandaríkjanna og Brasilíu.[https://www.hofsos.is/is] Vesturfaramiðstöð Austurlands er staðsett í menningarmiðstöðinni Kaupvangur á Vopnafirði. Vesturfarinn er félag áhugasamra um að efla samband við afkomendur vesturfara sem fóru frá Austur- og Norðausturlandi, sérstaklega frá Vopnafirði og öðrum stöðum í Múlasýslum og Þistilfirði eftir Öskjugosið 1875. Líkt og setrið á Hofsósi býður setrið á Vopnafirði upp á ættfræðiþjónustu og heldur sýningar.[https://www.ferdalag.is/is/thjonusta/east-iceland-emigration-center] == Nokkrir þekktir Kanada-Íslendingar == *[[David Arnason]], rithöfundur *[[Sturla Gunnarsson]], kvikmynda leikstjóri *[[Guttormur J. Guttormsson]] skáld *[[Haldor Halderson]], íshokkíleikari *[[Jakobína Johnson]] skáld *[[Jóhann Magnús Bjarnason]] *[[Káinn]] skáld *[[Konrad Johannesson|Konnie Johannesson]], íshokkíleikari *[[Guðmundur Sigurjónsson Hofdal|Gordon Sigurjonsson]], íshokkíþjálfari. *[[Vilhjálmur Stefánsson|Vilhjálmur Stefansson]], landkönnuður og mannfræðingur *[[Stephan G. Stephansson]], ljóðskáld *[[William Stephenson]], leyniþjónistumaður *[[Charles Thorson]], skopmyndateiknari *[[Joseph Thorson|Joseph Thorarinn Thorson]], stjónmálamaður *[[Torfhildur Hólm|Torfhildur Þorsteinsdóttir]], rithöfundur *[[Bjarni Tryggvason]], geimfari *[[Oliver El-Khatib]], umboðsmaður [[Drake (tónlistarmaður)|Drake]] ==Tengt efni== * [[Vesturfarar]] == Tilvísanir == <references/> ==Heimildir og ítarefni== ===Bækur=== * {{bókaheimild|titill=Híbýli vindanna|höfundur=Böðvar Guðmundsson|útgefandi=Mál og manning, Reykjavík|ár=1995}} * {{Bókaheimild|titill=Endurminningar, Seinna bindi|höfundur=Friðrik Guðmundsson|ár=1972-1973|url=|bls=172-281|ISBN=|útgefandi=Víkurútgáfan, Reykjavík}} * {{Bókaheimild|titill= Nýja Ísland: Örlagasaga vesturfaranna í máli og myndum|höfundur=Guðjón Arngrímsson|ár=1997|url=|bls=|ISBN=|útgefandi=Mál og Menning, Reykjavík}} * {{Bókaheimild|titill= Annað Ísland: Gullöld Vestur-Íslendinga í máli og myndum|höfundur=Guðjón Arngrímsson|ár=1998|url=|bls=|ISBN=|útgefandi=Mál og Menning, Reykjavík}} * {{bókaheimild|titill=Vesturfarar|höfundur=Helgi Skúli Kjartansson|útgefandi=[[Námsgagnastofnun]]|ár=1995}} * {{bókaheimild|titill=Framtíð handan hafs: Vesturfarir frá Íslandi|höfundur=Helgi Skúli Kjartansson og Steinþór Heiðarsson|útgefandi=[[Háskólaútgáfan]], Reykjavík|ár=2003}} * {{bókaheimild|titill=Landnemarnir|höfundur=Vilhelm Moberg|útgefandi=Salka, Reykjavík|ISBN=978-9935-418-59-3|ár=2010}} ===Greinar í blöðum og tímaritum=== * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3313378 ''Deilur magnast um vesturferðir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920170108/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3313378 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297060 ''Þættir úr sögu Vesturheimsferða''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297066 ''Íslendingarnir og árið þeirra í Ontario''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920164251/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297066 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297782 ''Í sólskini Nýja Íslands''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155737/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297782 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3312860 ''Annað land, annað líf''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155718/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3312860 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3268275 ''Íslenskir frumbyggjar í Ameríku''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1927] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155744/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3268275 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3278168 ''Föðurland þitt og mitt''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1949] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920160254/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3278168 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3276259 ''Fór til Ameríku fyrir forvitnissakir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920162300/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3276259 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3289166 ''Ræða Gunnars Björnssonar á degi Vestur-Íslendinga 1940''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920161147/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3289166 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3290860 ''Ameríku-farganið''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920170035/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3290860 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275238 ''Við vildum vera sjálfbjarga''; bréf frá gömlum vesturfara; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1943] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155556/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275238 |date=2019-09-20 }} *[http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=377404 ''Brasilíufararnir''; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1998] *[https://timarit.is/page/4798636?iabr=on ''Vesturferðir 1874-1900'', Tjaldbúðin - 1. tölublað (01.01.1902)] == Tenglar == {{commonscat|Icelandic diaspora|Vesturförum}} * [https://www.hofsos.is/ Heimasíða Vesturfarasetursins á Hofsósi] * [http://servefir.ruv.is/vesturfarar/ Sérvefur RÚV: Vesturfararnir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130211102501/http://servefir.ruv.is/vesturfarar/ |date=2013-02-11 }} * [http://www.thjodminjasafn.is/fraedsla/fyrirlestrar/hadegisfyrirlestrar-thjodminjasafns/nr/4388 Upptaka af fyrirlestri Dr. Ágústu Edwald: Vesturfarar í deiglu ólíkra þjóða - Hefðir, nýbreytni og sjálfsmynd.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305133956/http://www.thjodminjasafn.is/fraedsla/fyrirlestrar/hadegisfyrirlestrar-thjodminjasafns/nr/4388 |date=2016-03-05 }} * {{vísindavefur|5525|Hve margir Íslendingar fluttust til Vesturheims og hve margir sneru heim aftur?}} * {{vísindavefur|56482|Hvar settust íslenskir vesturfarar aðallega að og af hverju?}} * {{vísindavefur|56117|Hverjar voru meginástæður vesturferðanna?}} * {{vefheimild|url=https://skemman.is/bitstream/1946/17838/1/Katrín%206.%20maí.pdf|titill=Blómlegar byggðir: Landnám Íslendinga í Saskatchewan|höfundur=Katrín Níelsdóttir|skoðað=26. febrúar 2020|snið=PDF}} * {{vefheimild|url=http://sites.rootsweb.com/~cansk/Iceland/|titill=Iceland to Saskatchewan|höfundur= Julia Adamson|skoðað=26. febrúar 2020|snið=PDF}} * {{vefheimild|url=https://www.icelandicroots.com/emigration-whereto|titill=Where did they go to|höfundur=Icelandic Roots|skoðað=26. febrúar 2020|snið=PDF}} * [https://timarit.is/page/5466864?iabr=on#page/n24/mode/1up/search/%22Kristleifur%20Þorsteinsson%22 Borgfirskir sagnaþættir frá 19. öld;] Kristleifur Þorsteinsson, Akranes október 1957, bls. 229&ndash;236 og 243. * [https://timarit.is/page/4660242?iabr=on Ágrip af landnámssögu Vestur-Íslendinga, Almanak Ólafs S. Thorgeirssonar - 1. Tölublað (01.01.1896)] [[Flokkur:Saga Kanada]] [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:Fólksflutningar]] [[Flokkur:Dreifing Íslendinga]] i4sbqoc0axh0pzblhakixbj5z5oixo6 1979783 1979777 2026-09-22T15:18:24Z Berserkur 10188 Laga málfar 1979783 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Icelandic population in North America Map v3.jpg|thumb|right|Kort sem sýnir dreifingu fólks af íslenskum ættum í Norður-Ameríku.]] '''Kanadískir Íslendingar''' eða '''Kanada-Íslendingar''' (enska: Icelandic Canadians; franska: Canadiens islandais) eru kanadískir ríkisborgarar af íslenskum ættum og [[Íslendingar]] sem flutt hafa til [[Kanada]]. Fyrir utan Ísland sjálft býr flest fólk af íslenskum uppruna Í Kanada, samkvæmt kanadíska manntalinu árið 2021 voru 101.795 einstaklingar af meira eða mina af íslenskum uppruna. <ref>{{Vefheimild|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/index.cfm?Lang=E|titill=Census Profile, 2021 Census of Population|útgefandi=Statistics Canada|ár=2021}}</ref> Stærsti hópurinn býr í [[Winnipeg]], eða 15,870 samkvæmt manntalinu 2021.<ref>{{Vefheimild|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&GENDERlist=1,2,3&STATISTIClist=1&HEADERlist=0&DGUIDlist=2021A00054611040&SearchText=winnipeg|titill=Census Profile, 2021 Census of Population Profile table Winnipeg, City (CY) Manitoba|útgefandi=Statistics Canada|ár=2021}}</ref> En hlutfall fólks af íslenskum uppruna er þó stærst í [[Gimli]] í Manitoba eða 28.4% af íbúum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?DGUIDlist=2021A00054618031&GENDERlist=1&HEADERlist=0&Lang=E&STATISTIClist=1&SearchText=Gimli|titill=Census Profile, 2021 Census of Population Profile table Gimli, Rural municipality (RM) Manitoba|útgefandi=Statistic Canada|ár=2021}}</ref> ==Söguágrip== ===1870-1914=== Vesturferðir Íslendinga voru mestar á tímabilinu 1870-1914 þegar um 15.000 manns settust að í Norður-Ameríku, eða um tuttugu prósent íslensku þjóðarinnar. Ástæður vesturferðanna voru margar, svo sem fátækt, þröngbýli, ófrelsi og jafnvel hungur. Jarðhræringar og veðurskilyrði á 19. öld voru veigamiklir þættir í vesturfarasögunni. Hörð lífskjör og fábrotin atvinnutækifæri ýtti undir að menn freistuðu gæfunnar annars staðar. Fregnir um möguleika á betra lífi í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] og hvatning umboðsmanna erlendra skipafélaga bauð upp á augljósan valkost. Vesturfarir Íslendinga voru hluti af stórfelldum þjóðflutningum frá [[Evrópa|Evrópu]] til Ameríku frá 1846 til 1914, en talið er að um 52 milljónir hafi flust vestur á þessum tíma. Langflestir aðrir Evrópubúar fluttu til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] en Íslendingarnir fluttu flestir til Kanada.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=56482|titill=Hvar settust íslenskir vesturfarar aðallega að og af hverju?|höfundur=[Leifur Reynisson|útgefandi=Vísindavefur|ár=2010}}</ref> Síðustu þrjá áratugi 19. aldar fluttu fjöldi Íslendinga til Norður-Ameríku. Fyrsti Íslendingurinn sem flutti til Kanada var [[Sigtryggur Jónasson]], sem þá var 22 ára gamall, en hann kom til [[Québecborg|Quebec]]-borgar 12. september 1872. Hann átti eftir að hafa mikil áhrif á vesturferðir á næstu áratugum þar sem hann fékk umboð fyrir flutningum til Kanada á Íslandi í lok árs 1872. Reyndist það hafa mikil áhrif á vesturferðir því það var upphafið á skipulegum hópflutningum til Kanada og upplýsingar um vesturferðir fóru að birtast frá skipafélögum og kanadíska innflytjendaráðinu. Þá höfðu kanadísk stjórnvöld nýlega farin að bjóða upp á ókeypis land til að lokka innflytjendur til sín. Árið 1873 komu um 150 Íslendingar til Quebec. Kanadíska ríkisstjórnin veitti þeim ókeypis flutninga til [[Ontario]], sem og boð um ókeypis land. Fyrstu árin í Ontaríó voru innflytjendunum erfið og samþykktu stjórnvöld í Ontaríó sumarið 1875 að styðja íslenska innflytjendur í leit að öðru landsvæði. Fyrir valinu var landsvæði vestan við [[Winnipegvatn]] í Manitóba og 21. október árið 1875 flutti fyrsti hópur íslenskra innflytjenda þangað, um 250 manns. Íslendingarnir fengu leyfi kanadískra yfirvalda að stofna þar eins konar sjálfstjórnarnýlendu sem þeir kölluðu [[Nýja Ísland|Nýja-Ísland]], þrátt fyrir að hafa áður eyrnamerkt það Cree-frumbyggjum.<ref>{{Bókaheimild|titill=An Experiment in Immigrant Colonization: Canada and the Icelandic Reserve, 1875-1897.|höfundur=Eyford, R.|útgefandi=Doktorsritgerð: Háskólinn í Manitoba. b|ár=2010|bls=145}}</ref> [[Eldgos]] í [[Askja (fjall)|Öskju]] árið 1875 varð til þess að vesturförum fjölgaði mjög árið eftir. Árið 1876 bættust 1200 í hópinn á Nýja-Íslandi. Fimmtíu innflytjendur höfðu dvalið í Winnipeg fyrsta árið og 200 það síðara, og þannig skapað grunninn að fyrstu varanlegu þéttbýlisbyggð Íslendinga í Kanada. Nýlendan Nýja Ísland samanstóð af byggðarlögunum Víðinesbyggð, Árnesbyggð, Fljótsbyggð og Mikleyjarbyggð. Á Nýja-Íslandi settu landnemarnir sín eigin lög, héldu uppi eigin skólum og stjórnuðu almennt sínum málum. Í upphafi bjuggu í nýlendunni einungis Íslendingar og Indíánar af Ojibwa (Chippewa, Anishinabi) og [[Cree]] þjóðerni. Seinna fluttu þangað innflytjendur frá [[Úkraína|Úkraínu]] og [[Pólland|Póllandi]] sem lögðu sitt í það samfélag sem í dag byggir Nýja Ísland. Landsvæðið, sem Íslendingarnir höfðu valið sér reyndist erfitt til ræktunar og margvíslegir aðrir erfiðleikar gerðu mönnum lífið leitt fyrstu árin. Slæm landgæði, flóð og [[Bólusótt|bólusóttarfaraldur]] 1876-1877 urðu til þess að mikill fólksflótti hófst til Winnipeg og [[Norður-Dakóta]] árið 1878. Árið 1881 hafði íbúafjöldi á Nýja-Íslandssvæðinu minnkað niður í um 250 manns. Árið 1887 varð Nýja-Ísland hluti af Manitobafylki og lauk þar með sjálfstæði byggðarinnar. Bærinn [[Gimli]] <ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=82105|titill=Af hverju nefndu íslenskir landnemar í Kanada byggð sína þar Gimli?|höfundur=Birna Bjarnadóttir|útgefandi=Vísindavefur|ár=2021}}</ref>var og er höfuðstaður Nýja-Íslands og þar er enn í dag haldin árleg Íslendingahátíð. Erfiður harðindakafli á Íslandi á 9. áratug 19. aldar leiddi til mestu búferlaflutninga tímabilsins en þá fóru tæplega sjö þúsund Íslendingar til Ameríku. Þetta var fyrsti hluti stórrar bylgju íslenskra innflytjenda sem settust að á kanadísku sléttunum, en meirihluti þeirra kom til að setjast að í þéttbýlum í Manitoba.<ref>{{Bókaheimild|titill="Settling the West: Immigration to the Prairies from 1867 to 1914".|höfundur=Gagnon, Erica.|útgefandi=Canadian Museum of Immigration at Pier 21}}</ref> Árið 1914 höfðu yfir 14.000 Íslendingar, eða um það bil 20% af þáverandi 75.000 íbúum Íslands, sest að í Norður-Ameríku. Vísbendingar benda til þess að um 17.000 Íslendingar hafi flust úr landi en að um það bil 2.000 hafi snúið aftur til Íslands.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=5525|titill=Hve margir fluttust til Vesturheims?|höfundur=Helgi Skúli Kjartansson|útgefandi=Vísindavefur|ár=2005}}</ref> Eftir 1890 dró verulega úr vesturferðunum þó þær væru enn töluverðar. Íslendingar héldu áfram að flytja til Kanada síðustu áratugi 19. aldar og þeirra fyrstu á 20. öld. Seinna voru byggðir stofnaðar í dreifbýli [[Saskatchewan]] og [[Alberta (fylki)|Alberta]], en þær voru að mestu leyti byggðar af fjölskyldum og einstaklingum sem fluttu frá Manitoba og frá Íslendingabyggðum í Bandaríkjunum. Með tímanum settust flestir Vestur-Íslendingar að í [[Winnipegborg]]. ===1914 === Strangari kröfur um [[Ríkisborgararéttur|ríkisborgararétt]] í Kanada voru settar 1914.<ref>{{Bókaheimild|titill=Naturalization Act|útgefandi=Canadian Museum of Immigration at Pier 21|url=https://pier21.ca|ár=1914}}</ref> Þessi breyting ásamt [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]] gerði að það fækkaði mjög Íslendingum sem settust að í Kanada. Upphaf seinni heimstyrjaldarinnar hafði mikil áhrif og olli miklum deilum meðal Íslendinga í Kanada. Heit þjóðernisstefna blossaði upp í Kanada á fyrstu dögum og vikum heimstyrjaldarinnar. Margir innflytjendur, þar á meðal Íslendingar, vildu sanna hollustu sína við Kanada og skráðu sig í herinn. En Vestur-Íslendingar voru ekki einhuga um þátttöku í stríðinu. Skáldið [[Stephan G. Stephansson]], var til dæmis mjög andvígur þátttöku í stríðinu og deildi hart á stríðsæsingar landa sinna. Aðrir litu á það sem sjálfsagða skyldu Vestur-Íslendinga að berjast fyrir hið nýja föðurland. Vitað er að 1.245 Vestur-Íslendingar voru skráðir sem hermenn í stríðinu. Af þeim voru 989 börðust fyrir Kanada en 256 börðust fyrir Bandaríkin. Af þessum 1.245 hermönnum fæddust 456 í Kanada, 391 á Íslandi og 304 í Bandaríkjunum. Af þessum létust að minnsta kosti 144 hermenn í fyrri heimsstyrjöldinni (96 í bardaga, 19 af sárum sem þeir hlutu í bardögum, 2 af slysum og 27 af sjúkdómum). Þar að auki hafa fundist rúmlega hundrað íslensk nöfn á herskrám sem lítið eða ekkert er vitað um. 10 konur af íslenskum uppruna og 4 konur fæddar á Íslandi þjónuðu sem hjúkrunarfræðingar í fyrri heimsstyrjöldinni. Ein kona er talin meðal vestur-íslenskra fórnarlamba stríðsins, Christine Fredericksen (Kristín Friðriksdóttir) hjúkrunarkona. Tíu vestur-íslenskir hermenn voru teknir til fanga af Þjóðverjum og dvöldu um lengri eða skemmri tíma í fangabúðum í Þýskalandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2142|titill=Dóu Vestur-Íslendingar í skotgröfum fyrri heimstyrjaldarinnar?|höfundur=Gunnar Þór Bjarnason|útgefandi=Vísindavefur|ár=2014}}</ref> ==Menningarmál== ===Mataræði=== Íslendingarnir höfðu með sér og héldu við sumum matarhefðum sínum til Kanada. Þar á meðal [[hangikjöt]] og [[Harðfiskur|harðfiskur]]. Eins eru enn vinsælar [[Kleina|kleinur]], [[Rúgbrauð|rúgbrauð]] og [[Pönnukaka|pönnukökur]]. En það sem er sennilegast táknrænast fyir samfélag Vestur-Íslendinga er [[Vínarterta|vínarterta]]. Engin samkoma Vestur-Íslendinga er fullkomin án þess að minnsta kosti ein af þessum tertum séu í boði ásamt líflegum umræðum um rétta uppskrift og gerð kræsingarinnar.<ref>{{Bókaheimild|titill="The Mystery of Vínarterta: In Search of an Icelandic Ethnic Identity".|höfundur=Helgason, Jón Karl|útgefandi=Scandinavian-Canadian Studies.|bls=17: 36–52.|ár=2007}}</ref> ===Vesturíslenska=== Vesturíslenska er heiti á mállýsku íslenskra vesturfara og afkomenda þeirra í Norður-Ameríku sem þróaðist aðallega í Íslendingabyggðum í Manitoba og Norður-Dakóta og er eina gerð íslensku sem ekki er töluð á Íslandi. Ensk tökuorð í nýrri tækni og samfélagsfyrirbærum urðu fljótlega einráða. Gamalla máleinkenna frá Íslandi gætir í hljóðkerfi og beygingum einstakra orða. Til dæmis er [[flámæli]] mjög algengt í vesturíslensku, einnig [[þágufallssýki]] og ýmsar algengar beygingarmyndir frá 19. öld. Vel fram yfir seinni heimsstyrjöld fóru messur fram á íslensku og málið var almennt samskiptamál á götum í þorpum og bæjum í Nýja-Íslandi og við fiskveiðar á Winnipegvatni. Í byrjun 21. aldar eru mjög fáir sem enn tala vesturíslensku.<ref>{{Bókaheimild|titill=North American Icelandic: the life of a language|höfundur=Birna Arnbjörnsdóttir|útgefandi=Univ. of Manitoba Press|ár=2006|ISBN=978-0-88755-694-4}}</ref> === Útgáfustarfsemi === Vesturfararnir töldu nauðsynlegt að gefa út frumsamið efni á íslensku fyrir samfélag Íslendinga í Kanada. Fyrsta fréttablaðið sem gefið var út í Norður-Ameríku af innflytjendum frá Íslandi var handskrifað af Jóni Guðmundssyni árið 1876 og hét Nýi Þjóðólfur. Árið 1877 kom fyrsta útgáfa prentaðs dagblaðs, Framfari, út í Lundi í Manitoba og varð það gefið út á árunum 1877 til 1880.[32] Leifur, sem var jafn skammlífur, fylgdi í kjölfarið og kom út í Winnipeg frá 1883 til 1886. Í lok áratugarins komu út stærri vikublöð á íslensku í Kanada, Heimskringla árið 1886 og Lögberg árið 1888. Blöðin tvö, sem bæði voru gefin út í Winnipeg, voru sameinuð árið 1959 og mynduðu [[Lögberg-Heimskringla|Lögberg-Heimskringlu]], sem er gefið út en er nú næstum eingöngu á [[Enska|ensku]]. Margir vesturfarar fengust við að yrkja og semja sögur á íslensku og eru þekktastir þeir Stephan G. Stephansson og Jóhann Magnús Bjarnason. Einnig má nefna [[Káinn]], Jakobínu Johnson og Guttorm J. Guttormsson. Fjöldi afkomenda vesturfaranna hafa gerst ljóðskáld og rithöfundar á ensku en íslenskan hvarf sem bókmenntamál vestanhafs með annarri og þriðju kynslóð Vestur-Íslendinga í Kanada. [https://ait.arnastofnun.is/grein.php?id=705] ===Íslendingadagurinn í Manitoba=== Íslendingadagurinn í Manitoba er árleg hátíð sem haldin er í Gimli í Manitoba og eru helstu hátíðarhöld á vegum fólks af íslenskum uppruna í Kanada. Hann er jafnan haldinn hátíðlegur fyrstu helgina í ágúst. Fyrsta Íslendingahátíðin í Norður-Ameríku var haldin í [[Milwaukee]] árið 1874. Fyrsta Íslendingahátíðin í Manitoba var haldin í Winnipeg árið 1890; hún var haldin þar árlega fram til 1931 en hefur verið haldin í Gimli frá 1932.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.gimli.ca|titill="History of the Icelandic festival".|höfundur=Jlittle|útgefandi=Gimli Municipal Office|ár=2023}}</ref> [[Fjallkonan]] í Gimli var fyrst valin árið 1924, þessi hefð er því eldri en á Íslandi þar sem fjallkonan kom fyrst fram árið 1947. Mikil dagskrá er í tilefni dagsins en hápunktur er skrúðganga þar sem fjölmargir hópar Vestur-Íslendinga taka þátt. Fjallkona er útnefnd árlega og er þá kona valin sem hefur verið í tengslum við Ísland og frætt aðra um sögu forfeðranna á Íslandi og viðhaldið íslenskri menningu og þjóðararfi. Á hátíðinni situr fjallkonan á hásæti sínu, klædd í hvítum kjól og grænum skikkju, gullbelti, háum höfuðfati og hvítum slæðum sem falla niður að mitti. Hvíti kjóllinn táknar jöklana og græna skikkjan sveitina. Höfuðbúnaðurinn merkir snæviþakin fjöllin og í kórónunni er skjaldarmerkið.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.icelandicfestival.com|titill="History {{!}} Icelandic Festival of Manitoba".|útgefandi=The Icelandic Festival of Manitoba|ár=2023}}</ref> ===Söfn og minjastaðir=== Minjasafn Nýja-Íslands (''New Iceland Heritage Museum''), í Gimli í Manitoba, var stofnað 1972. Safnið er tileinkað sögu þeirra Íslendinga sem fluttu til Interlake-héraðsins í Manitoba, svæðis sem er þekkt sem Nýja-Ísland. Safnið hýsir fjölda gripa frá tímabili landnámsins. Það hýsir einnig stafræna verkefnið „The Book of Life“ („Bók lífsins“), sem skráir fjölskyldusögur Vestur-Íslendinganna í Manitoba.[ "Book of Life". New Iceland Heritage Museum. Retrieved 2023-12-17.] Minjasafn Fljótsbyggðar við Íslendingafljót (''Icelandic River Heritage Sites'') í Bifröst í Manitoba var stofnað árið 2007, og stundar aðallega viðhald á stöðum og minjagripum tengdum svæðinu. Minjasafnið fjármagnar einnig uppákomur um Vestur-Íslendinga og atburði sem hafa sögulega þýðingu. [https://www.icelandicriverheritage.ca/abouticelandicriver.html] Sögustaðurinn Stephansson House í Markerville í Alberta er helgaður ljóðskáldinu Stephan G. Stephansson, þekktan sem „Skáld Klettafjallanna“ („Poet of the Rocky Mountains“), sem fæddist á Íslandi árið 1853 og flutti til Norður-Ameríku árið 1873.[ About". stephanssonhouse.ca. ] Reynsla Stephans G. af að nema land og byggja bú er á margan hátt dæmigerð fyrir sögu Íslendingabyggðarinnar í Alberta, Kanada og allri Norður-Ameríku. Hús Stephans og safnið er í eigu og rekið sem sögustaður héraðsins af Alberta Culture and Community Spirit.[https://www.historicplaces.ca/en/rep-reg/place-lieu.aspx?id=5892] Vesturfarasetrið er safn og ættfræðimiðstöð á Hofsósi á Íslandi sem var upphaflega stofnað 1996 en var breytt í sjálfseignastofnun 2006. Tilgangur Vesturfarasetursins er að veita grundvöll fyrir ræktun tengsla afkomenda vesturfaranna og Íslendinga og varðveita sameiginlega menningararf þeirra. Miðstöðin veitir þjónustu og hýsir sýningar sem tengjast sögu íslenskra innflytjenda til Kanada, Bandaríkjanna og Brasilíu.[https://www.hofsos.is/is] Vesturfaramiðstöð Austurlands er staðsett í menningarmiðstöðinni Kaupvangi á Vopnafirði. Vesturfarinn er félag áhugasamra um að efla samband við afkomendur vesturfara sem fóru frá Austur- og Norðausturlandi, sérstaklega frá Vopnafirði og öðrum stöðum í Múlasýslum og Þistilfirði eftir [[Öskjugosið 1875]]. Líkt og setrið á Hofsósi býður setrið á Vopnafirði upp á ættfræðiþjónustu og heldur sýningar.[https://www.ferdalag.is/is/thjonusta/east-iceland-emigration-center] == Nokkrir þekktir Kanada-Íslendingar == *[[David Arnason]], rithöfundur *[[Sturla Gunnarsson]], kvikmyndaleikstjóri *[[Guttormur J. Guttormsson]] skáld *[[Haldor Halderson]], íshokkíleikari *[[Jakobína Johnson]] skáld *[[Jóhann Magnús Bjarnason]] *[[Káinn]] skáld *[[Konrad Johannesson|Konnie Johannesson]], íshokkíleikari *[[Guðmundur Sigurjónsson Hofdal|Gordon Sigurjonsson]], íshokkíþjálfari. *[[Vilhjálmur Stefánsson|Vilhjálmur Stefansson]], landkönnuður og mannfræðingur *[[Stephan G. Stephansson]], ljóðskáld *[[William Stephenson]], leyniþjónustumaður *[[Charles Thorson]], skopmyndateiknari *[[Joseph Thorson|Joseph Thorarinn Thorson]], stjórnmálamaður *[[Torfhildur Hólm|Torfhildur Þorsteinsdóttir]], rithöfundur *[[Bjarni Tryggvason]], geimfari *[[Oliver El-Khatib]], umboðsmaður [[Drake (tónlistarmaður)|Drake]] ==Tengt efni== * [[Vesturfarar]] == Tilvísanir == <references/> ==Heimildir og ítarefni== ===Bækur=== * {{bókaheimild|titill=Híbýli vindanna|höfundur=Böðvar Guðmundsson|útgefandi=Mál og manning, Reykjavík|ár=1995}} * {{Bókaheimild|titill=Endurminningar, Seinna bindi|höfundur=Friðrik Guðmundsson|ár=1972-1973|url=|bls=172-281|ISBN=|útgefandi=Víkurútgáfan, Reykjavík}} * {{Bókaheimild|titill= Nýja Ísland: Örlagasaga vesturfaranna í máli og myndum|höfundur=Guðjón Arngrímsson|ár=1997|url=|bls=|ISBN=|útgefandi=Mál og Menning, Reykjavík}} * {{Bókaheimild|titill= Annað Ísland: Gullöld Vestur-Íslendinga í máli og myndum|höfundur=Guðjón Arngrímsson|ár=1998|url=|bls=|ISBN=|útgefandi=Mál og Menning, Reykjavík}} * {{bókaheimild|titill=Vesturfarar|höfundur=Helgi Skúli Kjartansson|útgefandi=[[Námsgagnastofnun]]|ár=1995}} * {{bókaheimild|titill=Framtíð handan hafs: Vesturfarir frá Íslandi|höfundur=Helgi Skúli Kjartansson og Steinþór Heiðarsson|útgefandi=[[Háskólaútgáfan]], Reykjavík|ár=2003}} * {{bókaheimild|titill=Landnemarnir|höfundur=Vilhelm Moberg|útgefandi=Salka, Reykjavík|ISBN=978-9935-418-59-3|ár=2010}} ===Greinar í blöðum og tímaritum=== * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3313378 ''Deilur magnast um vesturferðir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920170108/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3313378 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297060 ''Þættir úr sögu Vesturheimsferða''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297066 ''Íslendingarnir og árið þeirra í Ontario''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920164251/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297066 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297782 ''Í sólskini Nýja Íslands''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155737/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3297782 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3312860 ''Annað land, annað líf''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155718/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3312860 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3268275 ''Íslenskir frumbyggjar í Ameríku''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1927] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155744/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3268275 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3278168 ''Föðurland þitt og mitt''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1949] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920160254/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3278168 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3276259 ''Fór til Ameríku fyrir forvitnissakir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920162300/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3276259 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3289166 ''Ræða Gunnars Björnssonar á degi Vestur-Íslendinga 1940''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920161147/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3289166 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3290860 ''Ameríku-farganið''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920170035/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3290860 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275238 ''Við vildum vera sjálfbjarga''; bréf frá gömlum vesturfara; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1943] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920155556/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275238 |date=2019-09-20 }} *[http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=377404 ''Brasilíufararnir''; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1998] *[https://timarit.is/page/4798636?iabr=on ''Vesturferðir 1874-1900'', Tjaldbúðin - 1. tölublað (01.01.1902)] == Tenglar == {{commonscat|Icelandic diaspora|Vesturförum}} * [https://www.hofsos.is/ Heimasíða Vesturfarasetursins á Hofsósi] * [http://servefir.ruv.is/vesturfarar/ Sérvefur RÚV: Vesturfararnir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130211102501/http://servefir.ruv.is/vesturfarar/ |date=2013-02-11 }} * [http://www.thjodminjasafn.is/fraedsla/fyrirlestrar/hadegisfyrirlestrar-thjodminjasafns/nr/4388 Upptaka af fyrirlestri Dr. Ágústu Edwald: Vesturfarar í deiglu ólíkra þjóða - Hefðir, nýbreytni og sjálfsmynd.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305133956/http://www.thjodminjasafn.is/fraedsla/fyrirlestrar/hadegisfyrirlestrar-thjodminjasafns/nr/4388 |date=2016-03-05 }} * {{vísindavefur|5525|Hve margir Íslendingar fluttust til Vesturheims og hve margir sneru heim aftur?}} * {{vísindavefur|56482|Hvar settust íslenskir vesturfarar aðallega að og af hverju?}} * {{vísindavefur|56117|Hverjar voru meginástæður vesturferðanna?}} * {{vefheimild|url=https://skemman.is/bitstream/1946/17838/1/Katrín%206.%20maí.pdf|titill=Blómlegar byggðir: Landnám Íslendinga í Saskatchewan|höfundur=Katrín Níelsdóttir|skoðað=26. febrúar 2020|snið=PDF}} * {{vefheimild|url=http://sites.rootsweb.com/~cansk/Iceland/|titill=Iceland to Saskatchewan|höfundur= Julia Adamson|skoðað=26. febrúar 2020|snið=PDF}} * {{vefheimild|url=https://www.icelandicroots.com/emigration-whereto|titill=Where did they go to|höfundur=Icelandic Roots|skoðað=26. febrúar 2020|snið=PDF}} * [https://timarit.is/page/5466864?iabr=on#page/n24/mode/1up/search/%22Kristleifur%20Þorsteinsson%22 Borgfirskir sagnaþættir frá 19. öld;] Kristleifur Þorsteinsson, Akranes október 1957, bls. 229&ndash;236 og 243. * [https://timarit.is/page/4660242?iabr=on Ágrip af landnámssögu Vestur-Íslendinga, Almanak Ólafs S. Thorgeirssonar - 1. Tölublað (01.01.1896)] [[Flokkur:Saga Kanada]] [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:Fólksflutningar]] [[Flokkur:Dreifing Íslendinga]] 53rlfn3s3qtnw62y5nm3waweovgml3d 0 188528 1979843 1935534 2026-09-22T22:01:19Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979843 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Bill de Blasio | mynd = Bill de Blasio by Gage Skidmore.jpg | myndatexti1 = Bill de Blasio árið 2019. | titill= Borgarstjóri New York | stjórnartíð_start =1. janúar 2014 | stjórnartíð_end = 31. desember 2021 | forveri = [[Michael Bloomberg]] | eftirmaður = [[Eric Adams]] | fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1961|5|8}} | fæðingarstaður = [[Manhattan]], [[New York-borg]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | þjóderni = [[Bandaríkin|Bandarískur]] | maki ={{gifting|Chirlane McCray|1994|2023|orsök=skildu}} | stjórnmálaflokkur = [[Demókrataflokkurinn]] | börn = 2 | háskóli = [[New York-háskóli]] (BA)<br>[[Columbia-háskóli]] (MIA) |undirskrift = Bill de Blasio Signature.png }} '''Bill de Blasio''' (fæddur '''Warren Wilhelm, Jr.''';<ref name=nameref1>{{cite web|url=http://www.newsday.com/columnists/dan-janison/a-refresher-on-candidate-bill-de-blasio-1.5910726|title=A refresher on candidate Bill de Blasio|publisher=Newsday.com|date=2013-08-17|access-date=2013-09-20|archive-date=2013-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130822213947/http://www.newsday.com/columnists/dan-janison/a-refresher-on-candidate-bill-de-blasio-1.5910726|url-status=dead}}</ref> 8. maí 1961) er [[Bandaríkin|bandarískur]] stjórnmálamaður sem var borgarstjóri [[New York-borg]]ar frá 2014 til 2022. Hann var áður forseti borgarstjórnar (Public Advocate) frá 2010 til 2013 og þar áður borgarfulltrúi. == Ferill== De Blasio var framjóðandi [[Demókrataflokkurinn|Demókrataflokksins]] í borgarstjórakosningum New York árið 2013. Hann vann afgerandi sigur í kosningunum þann 5. nóvember 2013 með rúmlega 73% atkvæðanna. Hann var fyrsti borgarstjóri New York úr Demókrataflokknum í nærri 20 ár.<ref>{{cite news|last=The New York Times|title=De Blasio Is Elected New York City Mayor in Landslide|url=https://www.nytimes.com/2013/11/06/nyregion/de-blasio-is-elected-new-york-city-mayor.html?nl=todaysheadlines&emc=edit_th_20131106&_r=0|access-date=November 6, 2013|newspaper=The New York Times|date=November 6, 2013}}</ref> De Blasio var endurkjörinn borgarstjóri árið 2017 með 66,5% atkvæða.<ref>{{cite web|title=Statement and Return Support for Certification – General Election - 11/7/2017 – Crossover – All Parties and Independent Bodies|url=http://vote.nyc.ny.us/downloads/pdf/election_results/2017/20171107General%20Election/00001100000Citywide%20Mayor%20Citywide%20Recap.pdf|publisher=Board of Elections in the City of New York|date=November 28, 2017|access-date=November 30, 2017}}</ref> Öldungadeildarþingmaðurinn [[Bernie Sanders]] vígði De Blasio í embætti eftir endurkjör hans þann 1. janúar 2018.<ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/new-york/mayor-de-blasio-sworn-term-bernie-sanders-article-1.3731615|title=Mayor de Blasio sworn in for second term by Bernie Sanders|publisher=New York Daily News|access-date=January 1, 2018|date=January 1, 2018|author=Erin Durkin}}</ref> Þann 16. maí 2019 lýsti de Blasio yfir framboði sínu í forvali Demókrataflokksins fyrir [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2020|forsetakosningar Bandaríkjanna 2020]].<ref>{{Vefheimild|titill=Borgar­stjóri New York staðfestir framboð sitt|url=https://www.visir.is/g/2019190519168/borgar-stjori-new-york-stadfestir-frambod-sitt|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 16. maí 2019|skoðað=10. nóvember 2025|höfundur=Samúel Karl Ólason }}</ref> Hann birti myndband á [[YouTube]] þar sem hann sagði tímabært að setja vinnandi fólk í forgang.<ref name="announcement">{{cite news|author1=Julia Marsh|author2=Nolan Hicks|author3=Rich Calder|title=Bill de Blasio officially launches 2020 presidential campaign|url=https://nypost.com/2019/05/16/bill-de-blasio-officially-launches-2020-presidential-campaign/|access-date=May 16, 2019|work=New York Post|date=May 16, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516231227/https://nypost.com/2019/05/16/bill-de-blasio-officially-launches-2020-presidential-campaign/|archive-date=May 16, 2019}}</ref> Hann dró framboð sitt til baka þann 20. september 2019.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2019/may/16/bill-de-blasio-2020-presidential-campaign|title=Bill de Blasio announces 2020 presidential bid|work=The Guardian|access-date=2019-05-16|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.politico.com/story/2019/09/20/bill-de-blasio-ends-2020-presidential-campaign-1506011|title=Bill de Blasio ends 2020 presidential campaign|publisher=[[Politico]]|date=September 20, 2019|access-date=September 20, 2019}}</ref> Í febrúar 2020 lýsti hann yfir stuðningi við framboð Bernie Sanders.<ref>{{Cite web|url=https://www.politico.com/news/2020/02/14/de-blasio-to-endorse-sanders-115138|title=De Blasio to endorse Bernie Sanders|website=POLITICO|language=en|access-date=2020-02-15}}</ref> Í maí 2022 lýsti de Blasio því yfir að hann hygðist bjóða sig fram á [[fulltrúadeild Bandaríkjaþings]] fyrir 10. kjördæmi New York.<ref>{{Cite web |title=Ex-NYC Mayor Bill de Blasio announces run for Congress |url=https://www.nydailynews.com/news/politics/new-york-elections-government/ny-nyc-former-mayor-bill-de-blasio-run-for-congress-20220520-5viaiqgdizez3khujvmxb7uniu-story.html |access-date=2022-05-20 |website=New York Daily News |language=en}}</ref> Í júlí dró hann hins vegar framboð sitt til baka og hætti í stjórnmálum til að einbeita sér að störfum með líknarsamtökum.<ref>{{Cite web |title= Bill de Blasio Drops Bid for N.Y. House Seat|url= https://www.nytimes.com/2022/07/19/nyregion/bill-de-blasio-congress.amp.html|access-date=2022-07-19|website=New York Times|language=en}}</ref> == Einkahagir == De Blasio fæddist 8. maí 1961 í [[New York-borg]]. Foreldrar móður hans voru [[Ítalía|ítalskir]] innflytjendur en faðir hans er af [[Þýskaland|þýskum]] ættum. De Blasio nam við [[Columbia-háskóli|Columbia-háskóla]] og [[New York-háskóli|New York-háskóla]]. Hann kvæntist Chirlaine McCray árið 1994 og á með henni tvö börn. ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|æviágrip|stjórnmál|Bandaríkin}} {{DEFAULTSORT:de Blasio, Bill}} {{f|1961}} [[Flokkur:Borgarstjórar New York]] [[Flokkur:Demókratar]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 2020]] 5ko44t8htqusz55obzz3xss50jiv52a 0 191129 1979786 1977133 2026-09-22T15:53:20Z Bjarki S 9 endanlegar niðurstöður skv kosningaskýrslu landskjörstjórnar 1979786 wikitext text/x-wiki {{Þjóðaratkvæðagreiðsla |name= |question=Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið? |date={{start date|2026|08|29|df=yes}} |country=Ísland |yes=105338 |no=118047 |invalid=1646 |electorate=272543 |outcome= |map=2026 Iceland EU referendum ISL.svg |map_caption = Niðurstöður eftir kjördæmum<br />'''Já''': {{skýringartexti0|#B6C8D9|50–60%}}<br />'''Nei''': {{skýringartexti0|#DEDEBD|50–60%}} {{skýringartexti0|#BCBC83|60–70%}}<br />Hver ferningur á kortinu táknar 1000 atkvæði. }} [[Þjóðaratkvæðagreiðsla]] fór fram á Íslandi [[29. ágúst]] [[2026]] um að hefja á ný [[Aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|aðildarviðræður]] við [[Evrópusambandið]]. Tillögu um aðildarviðræður var hafnað. Þjóðaratkvæðagreiðslan var sú [[Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi|níunda sem fram fór á Íslandi]], en sú fjórða eftir [[Lýðveldisstofnunin|lýðveldisstofnun]]. ==Forsaga== Ísland sótti um aðild að Evrópusambandinu 17. júlí 2009 og formlegar viðræður um aðild hófust 2010. Þær viðræður stöðvuðust 2013. Árið 2015 sendi [[Gunnar Bragi Sveinsson]], þáverandi utanríkisráðherra, bréf til Evrópusambandsins þar sem því var lýst yfir að ríkisstjórn Íslands hefði engin áform um að halda áfram aðildarferlinu og farið var fram á að Ísland hefði ekki lengur stöðu umsóknarríkis hjá sambandinu. Deilt hefur verið um það í íslenskum stjórnmálum hvort að aðildarumsóknin hafi í raun verið afturkölluð með þessum hætti eða viðræðum bara frestað um óákveðinn tíma. Í stjórnarsáttmála [[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur|ríkisstjórnar Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins]] sem mynduð var eftir [[alþingiskosningar 2024]] kom fram að halda skyldi þjóðaratkvæðagreiðslu í síðasta lagi 2027 um að taka aftur upp aðildarviðræður við Evrópusambandið. Þann 6. mars 2026 tilkynntu formenn stjórnarflokkanna um að þjóðaratkvæðagreiðslan færi fram 29. ágúst sama ár.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262852158d/thjodaratkvaedagreidslan-fer-fram-29.-agust|titill=Þjóðar­at­kvæða­greiðslan fer fram 29. ágúst|útgefandi=visir.is|mánuður=6. mars|ár=2026}}</ref> Þann 28. maí 2026 samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðsluna.<ref>{{cite news|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-28-thjodin-greidir-atkvaedi-um-esb-vidraedur-29-agust-476595|title=Þjóðin greiðir atkvæði um ESB-viðræður 29. ágúst|author=Þorgerður Anna Gunnarsdóttir|publisher=RÚV|date=2026-05-28|access-date=2026-05-28}}</ref> ==Spurningin== Í upphaflegri tillögu utanríkisráðherra var spurningin og svarmöguleikarnir eftirfarandi: :''Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?'' :*''Já, halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.'' :*''Nei, ekki halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.'' Fram komu athugasemdir við orðalag spurningarinnar, meðal annars frá [[Landskjörstjórn]], þar sem talið var að í henni fælist ályktun um að aðildarumsókn Íslands væri í fullu gildi og hægt að halda áfram með aðildarferlið þar sem frá var horfið, en það væri umdeild staðhæfing. Þá voru gerðar athugasemdir við svarmöguleika þar sem kosningalög gera ráð fyrir að svarmöguleikar í þjóðaratkvæðagreiðslu séu almennt aðeins „já“, eða „nei“.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/157/s/1183.html|titill=Nefndarálit með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu.|útgefandi=Meiri hluti utanríkismálanefndar|mánuður=18. maí|ár=2026}}</ref> Orðalagi spurningar og svarmöguleika var því breytt og verður eftirfarandi: :'''Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?''' ::'''❏ Já.''' ::'''❏ Nei.''' ==Framkvæmd== Þjóðaratkvæðagreiðslan var sú fyrsta sem fram fer á Íslandi eftir að öll lagaákvæði um framkvæmd slíkra atkvæðagreiðsla var felld undir ný kosningalög árið 2022 en þau fjalla um framkvæmd allra kosninga og þjóðaratkvæðagreiðslna á Íslandi. Helsta breytingin fólst í því að [[Landskjörstjórn]] fékk stærra hlutverk og henni bar til dæmis að standa fyrir kynningu til almennings á því álitamáli sem þjóðaratkvæðagreiðslan snerist um. Landskjörstjórn gaf því út bækling sem dreift var á öll heimili og opnaði sérstakt vefsvæði til að svara helstu spurningum almennings um málið.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262907651d/-mikid-hitaefni-en-thessi-texti-a-ad-vera-hlut-laus-|titill=„Mikið hitaefni en þessi texti á að vera hlut­laus“|útgefandi=Vísir|mánuður=9. júlí|ár=2026}}</ref> [[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]] (ÖSE) sendi fulltrúa til landsins í júlí og gaf út skýrslu um framkvæmd atkvæðagreiðslunnar í ágúst. Í henni kom fram að stofnunin bæri traust til íslenskra stjórnvalda um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar en alvarlegustu athugasemdir stofnunarinnar sneru að fjármögnun kosningabaráttunnar sem var að mestu leyti á vegum frjálsra félagasamtaka sem ekki lúta sömu reglum og stjórnmálaflokkar.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-12-taka-athugasemdir-ose-alvarlega-en-svona-eru-leikreglurnar-nuna-483799|titill=Taka athugasemdir ÖSE alvarlega en „svona eru leikreglurnar núna“|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=12. ágúst|ár=2026}}</ref> Atkvæðagreiðsla utan kjörfundar hófst 27. júlí hjá [[Sýslumenn á Íslandi|sýslumönnum]] og ræðismönnum og sendiráðum Íslands erlendis. 17. ágúst höfðu um 16 þúsund greitt atkvæði sitt en það þótti mikil þátttaka á þeim tímapunkti.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262922136d/um-sex-tan-thusund-greitt-at-kvaedi-utan-kjor-fundar|titill=Um sex­tán þúsund greitt at­kvæði utan kjör­fundar|útgefandi=Vísir|mánuður=17. ágúst|ár=2026}}</ref> Um 35 þúsund höfðu greitt atkvæði utan kjörfundar 24. ágúst.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-24-35-thusund-hafa-greitt-atkvaedi-buid-ad-lengja-opnunartima-hja-syslumanni-484762|titill=35 þúsund hafa greitt atkvæði – búið að lengja opnunartíma hjá sýslumanni|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=24. ágúst|ár=2026}}</ref> ==Kosningabaráttan== ===Afstaða stjórnmálaflokka=== {| class="wikitable" ! colspan=4 | Stjórnarmeirihluti |- | style="background:{{Flokkslitur|Samfylkingin}};"| | [[Samfylkingin]] | style="background:#AAFFAA;"|Já | Flokkurinn styður aðildarviðræður við ESB og vill stefna að fullri aðild og upptöku evru.<ref>{{Vefheimild|url=https://xs.is/malefnin/island-i-samfelagi-tjodanna?issue=samfylkingin-er-evropusinnadur-flokkur|titill=Ísland í samfélagi þjóðanna|útgefandi=Samfylkingin|mánuðurskoðað=12. júlí|árskoðað=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|Viðreisn}};"| | [[Viðreisn]] | style="background:#AAFFAA;"|Já | Flokkurinn styður aðildarviðræður við ESB og að Ísland gerist fullgildur aðili að sambandinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://vidreisn.is/grunnstefna-og-landsthingsalyktanir/utanrikismal/|titill=Utanríkismál|útgefandi=Viðreisn|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}};"| | [[Flokkur fólksins]] | style="background:#FFDDAA;"|Nei, en virða niðurstöðu | Flokkurinn er og hefur verið andvígur aðild að ESB. Flokksmenn hafa lagt áherslu á að spurningin snúi að aðildarviðræðum en ekki aðild og ráðherrar flokksins hafa sagt að þeir muni vinna með þá niðurstöðu sem þjóðin kemst að.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/raeda/157/rad20260521T185813.html|titill=Þingræða Kolbrúnar Baldursdóttur|útgefandi=Alþingi|mánuður=21. maí|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-06-15-flokkur-folksins-reidubuinn-ad-setjast-vid-samningabordid-ef-thjodin-segir-ja-478299|titill=Flokkur fólksins reiðubúinn að setjast við samningaborðið ef þjóðin segir já|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=15. júní|ár=2026}}</ref> Inga Sæland formaður flokksins hefur neitað að gefa upp hvernig hún sjálf muni greiða atkvæði en einstaka þingmenn flokksins hafa þó tjáð andstöðu við aðildarviðræður.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/03/16/kemur_akkurat_engum_vid_hvernig_inga_kys/|titill=Kemur akkúrat engum við hvernig Inga kýs|útgefandi=mbl.is|mánuður=16. mars|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/28/eg_mun_segja_nei_29_agust/|titill=Ég mun segja nei 29. ágúst|útgefandi=mbl.is|mánuður=25. maí|ár=2026}}</ref> |- ! colspan=4 | Stjórnarandstaða |- | style="background:{{Flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};"| | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | style="background:#FFAAAA;"|Nei | Flokkurinn hafnar Evrópusambandsaðild og leggur áherslu á eflingu EES-samstarfsins.<ref>{{Vefheimild|url=https://xd.is/kosningaaherslur/|titill=Kosningaáherslur|útgefandi=Sjálfstæðisflokkurinn|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|Miðflokkurinn}};"| | [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] | style="background:#FFAAAA;"|Nei | Flokkurinn hafnar alfarið inngöngu Íslands í Evrópusambandið og hefur raunar efasemdir um EES-samstarfið.<ref>{{Vefheimild|url=https://midflokkurinn.is/stefna/utanrikis-og-varnarmal|titill=Utanríkis- og varnarmál|útgefandi=Miðflokkurinn|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|Framsókn}};"| | [[Framsóknarflokkurinn]] | style="background:#FFAAAA;"|Nei | Flokkurinn er andvígur aðild Íslands að ESB. Þingflokkurinn sat hjá við afgreiðslu þingsályktunartillögu um atkvæðagreiðsluna og sagðist treysta þjóðinni til þess að segja nei við aðildarviðræðum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.framsokn.is/blog/yfirlysing-thingflokks-framsoknar-vegna-esb|titill=Yfirlýsing þingflokks Framsóknar vegna þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu|útgefandi=Framsóknarflokkurinn|mánuður=27. maí|ár=2026}}</ref> |- ! colspan=4 | Utan þings |- | style="background:{{Flokkslitur|Píratar}};"| | [[Píratar]] | style="background:#FFFFAA;"|Hlutlaus | Styðja að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram, en hvetja ekki til einnar niðurstöðu umfram aðra.<ref>{{Vefheimild|url=https://piratar.is/umraeda/lyktun-stjrnar-prata-um-esb|titill=Ályktun stjórnar Pírata um ESB|útgefandi=Píratar|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|Sósíalistaflokkurinn}};"| | [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] | style="background:#FFAAAA;"|Nei | Flokkurinn telur ESB byggt á kapítalískri efnahagsstefnu og hafnar aðild Íslands. Flokkurinn hvetur til þess að landsmenn kjósi gegn aðildarviðræðum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.sosialistaflokkurinn.is/frettir/nidurstodur-adalfundar-sosialistaflokks-islands-2026|titill=Niðurstöður aðalfundar Sósíalistaflokks Íslands 2026|útgefandi=Sósíalistaflokkur Íslands|mánuður=9. júní|ár=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|VG}};"| | [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] | style="background:#FFDDAA;"|Nei, en virða niðurstöðu | Stefna flokksins er að hagsmunum Íslands sé best borgið utan ESB en telja þó að virða beri vilja þjóðarinnar ef hún kýs með aðildarviðræðum.<ref>{{Vefheimild|url=https://vg.is/greinar/alyktanir-landsfundar-2026/|titill=Ályktanir landsfundar 2026|útgefandi=Vinstrihreyfingin - grænt framboð|mánuður=10. mars|ár=2026}}</ref> Þrátt fyrir stjórnmálaályktanir flokksins styðja þó bæði formaður og varaformaður hans aðildarviðræður.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-13-varaformadur-vinstri-graenna-segir-ja-483849|titill=Varaformaður Vinstri grænna segir já|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=13. ágúst|ár=2026}}</ref> |} Af sitjandi þingmönnum ætluðu 29 að segja já í þjóðaratkvæðagreiðslunni en 30 nei en fjórir vildu ekki gefa upp hvernig þeir ætluðu að kjósa. Allir þingmenn Samfylkingar og Viðreisnar ætluðu að kjósa já og allir þingmenn Sjálfstæðisflokks og Miðflokks ætluðu að kjósa nei. Allir þingmenn Framsóknarflokks ætluðu að kjósa nei nema [[Halla Hrund Logadóttir]] sem vildi ekki gefa upp afstöðu sína. Af þingmönnum Flokks fólksins sögðust tveir ætla að greiða atkvæði með já, fjórir með nei og þrír gáfu ekki upp afstöðu. [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] var utan þingflokka þegar þjóðaratkvæðagreiðslan fór fram og hann ætlaði að kjósa já.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/08/28/svona_falla_atkvaedi_thingmanna_fleiri_segja_nei_en/|titill=Svona falla atkvæði þingmanna: Fleiri segja nei en já|útgefandi=Mbl.is|mánuður=28. ágúst|ár=2026}}</ref> ===Félagasamtök=== Hin eiginlega kosningabarátta var að miklu leyti háð af félagasamtökum fremur en stjórnmálaflokkum. Áður en boðað var til þjóðaratkvæðagreiðslunnar voru til samtök á borð við Evrópuhreyfinguna sem er fylgjandi aðild Íslands að Evrópusambandinu og [[Heimssýn]] sem er andvíg slíkri aðild en þessi samtöku fengu 10 milljónir hvor í styrk frá utanríkisráðuneytinu í desember 2025 til þess að efla lýðræðislega umræðu um Evrópumál.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-12-09-evropuhreyfingin-og-heimssyn-fa-hvort-um-sig-10-milljonir-fra-stjornvoldum-461121|titill=Evrópuhreyfingin og Heimssýn fá hvort um sig 10 milljónir frá stjórnvöldum|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=9. desember|ár=2025}}</ref> Eftir að boðað var til þjóðaratkvæðagreiðslunnar komu einnig fram samtök sem stofnuð voru sérstaklega til þess að reka kosningabaráttu fyrir aðra hvora niðurstöðuna. Samtökin SJÁ voru stofnuð 18. júní á stofnfundi á [[Kjarvalsstaðir|Kjarvalsstöðum]] en að þeim stendur hópur sem hvetur til þess að almenningur kjósi með því að hefja á ný aðildarviðræður. Þau notuðu slagorðið „Já til að sjá“ og lögðu áherslu á að þau starfi ekki endilega að því að Ísland gangi í Evrópusambandið heldur eingöngu að því að aðildarviðræður verði kláraðar.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262899152d/vilja-segja-ja-til-ad-sja-|titill=Vilja segja „já til að sjá“|útgefandi=Vísir|mánuður=18. júní|ár=2026}}</ref> Samtökin Áfram Ísland voru stofnuð 6. júlí á stofnfundi í Sjálfstæðissalnum við Austurvöll en þau voru stofnuð til að berjast fyrir nei í atkvæðagreiðslunni. Á meðal ræðumanna á stofnfundi var Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262904329d/-skraningum-rignir-inn-|titill=Skráningum rignir inn|útgefandi=Vísir|mánuður=1. júlí|ár=2026}}</ref> === Stuðningur frá aðilum === {| class="wikitable" |+ !''Já til að sjá'' |- | * Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra Íslands * Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, utanríkisráðherra Íslands * Hjálmar Vilhjálmsson, framkvæmdastjóri SJÁ-samtakanna * Lárus Welding, fjármálastjóri Stoða * Inga Sæland, menntamálaráðherra Íslands * Pálmi Gestsson, leikari * Bubbi Morthens, tónlistarmaður * Baltasar Kormákur, leikstjóri * Erna Mist Yamagata, myndlistarkona * Guðni Bergsson, fyrrum formaður KSÍ * Jón Ásgeir Jóhannesson, kaupsýslumaður * Sigmar Vilhjálmsson, athafnamaður og fjölmiðlamaður * Kristján Jóhannesson, óperusöngvari * Már Guðmundsson, fyrrum Seðlabankastjóri * Sverrir Þór Sverrisson, leikari og grínisti * Rósa Björk Brynjólfsdóttir, formaður Vinstri grænna * Unnur Ösp Stefánsdóttir, leikkona * Sólveig Arnarsdóttir, leikkona * Ilmur Kristjánsdóttir, leikkona * Magnús Tumi Guðmundsson, jarðfræðingur * Guðrún Pétursdóttir, lífeðlisfræðingur * Gylfi Arnbjörnsson, fyrrum forseti ASÍ * Sigursteinn Másson, fjölmiðlamaður * Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, fyrrum matvælaráðherra * Jón Gnarr, þingmaður Viðreisnar * Sóley Tómasdóttir, fyrrum borgarfulltrúi * Tómas Ellert Tómasson, fyrrum bæjarfulltrúi Miðflokksins í Árborg * Ragnheiður Ríkharðsdóttir, fyrrum formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins * Pétur Marteinsson, oddviti Samfylkingarinnar í Reykjavík * Andrés Magnússon, blaðamaður |} {| class="wikitable" !''Áfram Ísland'' |- | * Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrum forseti Íslands * Halldór Benjamín Þorbergsson, fyrrum framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins * Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar * Katrín Jakobsdóttir, fyrrum forsætisráðherra Íslands * Annie Mist Þórisdóttir, heimsmeistari í Crossfit * Erpur Eyvindarson, tónlistarmaður og rappari * Hjörvar Hafliðason, íþróttafréttamaður og hlaðvarpsstjórnandi * Jógvan Hansen, tónlistarmaður * Skúli Mogensen, fyrrum forstjóri Wow Air * Guðmundur Emil Jóhannsson, einkaþjálfari * Kristín Gunnarsdóttir, hlaðvarpsstjórnandi * Yrsa Sigurðardóttir, rithöfundur * Svandís Svavarsdóttir, fyrrum formaður Vinstri grænna * Maggi Mix, skemmtikraftur * Guðfinnur Sölvi Karlsson, veitingamaður |} == Skoðanakannanir == Afstaða almennings til aðildarviðræðna og mögulegrar aðildar Íslands að Evrópusambandinu hefur verið mæld í skoðanakönnunum um árabil. Þegar spurt hefur verið beint um aðild að Evrópusambandinu hefur meirihluti aðspurðra yfirleitt verið á móti en þegar spurt hefur verið um að taka upp aðildarviðræður eða halda þeim áfram hefur meirihlutinn yfirleitt verið fylgjandi því. Í yfirlitinu hér að neðan eru aðeins birtar kannanir sem gerðar voru eftir að forystymenn ríkisstjórnarinnar tilkynntu um að þjóðaratkvæðagreiðsla um viðræður færi fram 2026. Einungis er tekið tillit til þeirra sem afstöðu tóku til svarmöguleikanna. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" |- style="height:40px;" ! style="width:150px;" rowspan="2"| Fyrirtæki ! style="width:135px;" rowspan="2"| Framkvæmd ! class="unsortable" style="width:40px;" |Já ! class="unsortable" style="width:40px;" |Nei ! style="width:30px;" rowspan="2"| Forskot |- ! style="background:#6187ac;"| ! style="background:#a1a167;"| |- |[https://www.visir.is/g/20262927585d/hnif-jafnt-i-sidustu-konnuninni Maskína] |28. ágúst 2026 |style="background:#cbd8e4;"|50,4 |49,6 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 0,8 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-27-nyr-thjodarpuls-adeins-fleiri-segja-nei-485068 Gallup] |24.–27. ágúst 2026 |48,4 |style="background:#eee8aa|51,6 | style="background:#a1a167;color:#FFFFFF;"| 3,2 |- |[https://www.visir.is/g/20262925809d/ny-konnun-dregur-saman-milli-fylkinga Maskína] |21.–25. ágúst 2026 |style="background:#cbd8e4;"|51,3 |48,7 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 2,6 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-14-nyr-thjodarpuls-ekki-marktaekur-munur-a-fylkingum-483977 Gallup] |1.–13. ágúst 2026 |style="background:#cbd8e4;"|51,5 |48,5 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 3,0 |- |[https://www.visir.is/g/20262920711d/forskot-ja-hlidarinnar-maelist-minna Maskína] |7.–11. ágúst 2026 |style="background:#cbd8e4;"|52,2 |47,8 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 4,4 |- |[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/08/06/hnifjafnar_fylkingar_jas_og_neis Gallup] |15.–30. júlí 2026 |style="background:#cbd8e4;"| 50 |style="background:#eee8aa;"| 50 | jafnt |- |[https://www.dv.is/frettir/2026/07/30/ny-konnun-meirihluti-aetlar-enn-ad-segja-ja Maskína] |22.–29. júlí 2026 |style="background:#cbd8e4;"|53 |47 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 6 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-06-26-orlitid-fleiri-aetla-ad-segja-ja-en-nei-i-agust-479546 Gallup] |12.–24. júní 2026 |style="background:#cbd8e4;"|52 |48 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 4 |- |[https://www.dv.is/frettir/2026/06/13/ny-konnun-meirihluti-aetlar-ad-segja-ja Maskína] |2.–11. júní 2026 |style="background:#cbd8e4;"|53,1 |46,9 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 6,2 |} == Niðurstöður == {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! rowspan=3 | Kjördæmi !! colspan=2 | já !! colspan=2 | nei !!rowspan=3 | auð !!rowspan=3 | ógild !! rowspan=3 | samtals !! rowspan=3 | kjörskrá !! rowspan=3 | kjörsókn |- ! colspan="2" style="background:#6187ac;" | ! colspan="2" style="background:#a1a167;" | |- ! atkv. !! % !! atkv. !! % |- ! [[Reykjavíkurkjördæmi norður|Reykjavík norður]] | style="background:#cbd8e4;"| '''22.266''' | style="background:#cbd8e4;"| '''57,5''' || 16.448 || 42,5 || 165 || 124 || 39.003 || 48.299 || 80,7% |- ! [[Reykjavíkurkjördæmi suður|Reykjavík suður]] | style="background:#cbd8e4;"| '''20.738''' || style="background:#cbd8e4;"| '''55,5''' || 17.317 || 45,5 || 176 || 129 || 38.360 || 47.345 || 81,0% |- ! [[Suðvesturkjördæmi]] | 31.779 || 47,0 || style="background:#eee8aa| '''35.910''' || style="background:#eee8aa| '''53,0''' || 228 || 218 || 68.135 || 80.880 || 84,2% |- ! [[Norðvesturkjördæmi]] | 7.060 || 37,1 || style="background:#eee8aa| '''11.953''' || style="background:#eee8aa| '''62,9''' || 74 || 68 || 19.155 || 22.672 || 84,4% |- ! [[Norðausturkjördæmi]] | 10.022 || 38,8 || style="background:#eee8aa| '''15.822''' || style="background:#eee8aa| '''61,2''' || 125 || 104 || 26.073 || 31.226 || 83,4% |- ! [[Suðurkjördæmi]] | 13.473 || 39,5 || style="background:#eee8aa| '''20.597''' || style="background:#eee8aa|'''60,5''' || 129 || 106 || 34.305 || 42.121 || 81,4% |- style="background:#eaecf0;" ! Samtals | 105.338 || 47,2 || style="background:#eee8aa| '''118.047''' || style="background:#eee8aa| '''52,8''' || 897 || 749 || 225.031 || 272.543 || 82,5% |} ''Heimild: [https://assets.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/79iCOCyZXCBCCV8k6jz0QG/5ef76afbf75aebefad481fdc853f5ae3/0ae957db-7952-4e0b-bfbc-5992a7fdcbb4.pdf Kosningaskýrsla landskjörstjórnar'' ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Kosningar á Íslandi}} [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið]] [[Flokkur:Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi]] p1bnv03bv16kd8pmjfce2tfvnpjfkdw 0 192605 1979907 1977384 2026-09-23T10:23:46Z Berserkur 10188 1979907 wikitext text/x-wiki {{Uppl. viðburður |nafn=Flóðin í Nepal 2026 |íslenskt_nafn= |mynd=Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png |mynd_lýsing= |mynd_texti=Flóðið kemur að Gyirong-landamærahliðinu í Kína/Nepal. |kort= |kort_texti= |pinni_kort= |pinni_merking= |dags= 26. ágúst 2026 |tími= |tímabelti= |tímalengd= |staðsetning=Rasuwa & Nuwakot-héruð í Nepal og Gyirong-sýsla í Tíbet. |hnit= |einnig_þekkt_sem= |tegund=Jökulhrun, jökulhlaup |tilkynnandi= |útkoma= |fórnarlömb= |dauðsföll= 1.500 |slasaðir=9.300 |týndir=6.600 |eignartjón= |grafnir= |hraktir= |glósur= }} [[Mynd:Mt. Lirung from Dhunche.jpg|thumb|Trishuli-dalurinn.]] {{líðandi stund}} Að morgni 26. ágúst 2026 brutust fram skyndiflóð í [[Trishuli-fljót]]i við landamæri [[Kína]] og [[Nepal]]s. Flóðið fór yfir byggðir í dal meðfram ánni. Orsök flóðsins er talin vera jökull í [[Himalajafjöll]]um sem brotnaði úr ca 5.200 metra hæð og stíflaði á. Stíflan brast og olli keðjuverkun; tók grjót og jarðveg með sér niður í dalinn. Bandaríksa jarðfræðistofnunin sagði að jarðskjálfti sem mældist hefði verið vegna hrunsins <ref>[https://www.reuters.com/business/environment/what-triggered-catastrophic-flood-nepal-tibet-border-2026-08-26/ What triggered the catastrophic flood on the Nepal-Tibet border?] Reuters, sótt 2. september 2026</ref>. Um 1.500 eru látnir og er meira en 5.000 saknað (23. september 2026) og eyðilögðust yfir 2.500 byggingar og skemmdust 12 vatnsaflsvirkjanir í hamförunum. <ref>[https://www.bbc.com/news/live/cwrk34rzx3z2t Controlled explosion at Nepali hydropower tunnel as rescuers look for hundreds of missing workers] BBC, sótt 31. ágúst 2026</ref> <ref>[https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-08-31-um-4000-manns-saknad-eftir-hamfarirnar-i-nepal-likhus-hafa-ekki-undan-485675 Um 4.000 manns saknað eftir hamfarirnar í Nepal – líkhús hafa ekki undan] RÚV, sótt 31. ágúst 2026</ref>. Meðal þeirra sem létust voru ferðamenn, hluti þeirra voru pílagrímar sem voru á slóðum [[Kailash]]-fjalls sem er heilagt fjall nokkurra trúarbragða. <ref>[https://apnews.com/article/mount-kailash-sacred-pilgrims-nepal-tibet-floods-259253eafa9dd331ec71033296da7c36 What to know about the Mount Kailash pilgrimage site after floods in Nepal and Tibet] AP, sótt 31. ágúst 2026</ref> ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Hamfarir]] [[Flokkur:Saga Nepals]] s98i22eygrb3f9owjqp4y74t5ulq223 0 192715 1979849 1979246 2026-09-22T22:50:04Z Torfifagri 33930 Bætti við upplýsingaboxi um plötuna. 1979849 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = Þrír blóðdropar | týpa = Breiðskífa | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 1992 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = Hljóðsmiðjan, Stúdíó Sýrland | stefna = [[Popptónlist|Popp]] | lengd = 64:54 | tungumál = | útgefandi = Skífan | leikstjóri = | upptökustjóri = [[Hilmar Örn Hilmarsson]], [[J%C3%B3n_%C3%93lafsson_(f._1963)|Jón Ólafsson]] | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella]]'' | síðasta_ár = 1990 | ár = 1992 | næsti_titill = ''[[Paradísarfuglinn_(hljómplata)|Paradísarfuglinn]]'' | næsta_ár = 1993 | misc = | litakóði = }} '''Þrír blóðdropar''' er tólfta breiðskífa [[Megas]]ar og kom út á geisladiski árið [[1992]]. Hún var endurútgefin árið [[2006]] með þremur aukalögum. {{Lagalisti | headline = Lagalisti | title1 = Halla og Eyvindur | length1 = 03:56 | title2 = Viltu byrja með mér | length2 = 07:03 | title3 = Gamansemi guðanna | length3 = 03:23 | title4 = Mætta | length4 = 03:46 | title5 = Mæja, Mæja | length5 = 04:49 | title6 = Sehnsucht nach der Sehnsucht | length6 = 03:22 | title7 = Kvöld í Atlavík | length7 = 04:10 | title8 = Raunakvæði | lyrics8 = Stefán Ólafsson | music8 = þjóðlag | length8 = 04:50 | title9 = Vanskilablús (fógetablús) | length9 = 03:40 | title10 = Söngur mánans | length10 = 02:48 | title11 = Gefinn fyrir drama (Reykingar bannaðar í gasklefanum) | length11 = 04:04 | title12 = Reyndu mig | length12 = 03:09 | title13 = Ég get líka (boðlegir vinir - vænlegir synir) | length13 = 04:14 | title14 = Rósin | length14 = 04:18 | title15 = Súðavíkurlúða | length15 = 03:31 | title16 = Meyjarmissir | lyrics16 = Stefán Ólafsson | music16 = þjóðlag | length16 = 03:51 |total_length = 64:54 }} {{Lagalisti | headline = Aukalög 2006 | title1 = Reykingar bannaðar | length1 = 04:17 | title2 = Mæja Mæja | length2 = 04:48 | title3 = Halla og Eyvindur | length3 = 04:17 |total_length = 13:22 }} [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1992]] itfdsl30rv3e27asifv5qnibi2nmcas 0 192764 1979848 1978284 2026-09-22T22:39:40Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1979848 wikitext text/x-wiki {{Leikvangur | nafn = Boginn | gælunafn = | mynd = | myndatexti = | fullt_nafn = | staðsetning = [[Akureyri]], [[Ísland]] | hnit = {{hnit|65|41|30|N|18|7|08|W|type:landmark}} | byggður = 18 janúar 2003 | opnaður = | endurnýjaður = | stækkaður = | lokaður = | rifinn = | eigandi = [[Akureyri|Akureyrarbær]] | yfirborð = gervigrass | byggingakostnaður = | arkitekt = | verktaki = | verkefnisstjóri = | eldri_nöfn = | notendur = [[Íþróttafélagið Þór Akureyri]], {{Lið Magni}}, {{Lið Draupnir}} | sætafjöldi = 1000 | stæðisfjöldi = | stærð = 105m x 68m }} '''Boginn''' er fjölnota innanhússvöllur staðsettur á [[Akureyri]] og byggður árið 2003. Áhorfenda salurinn er 9.505,6 fermetrar að stærð og hefur sæti fyrir 1000 áhorfendur.<br> Það er 92 metra frá [[Þórsvöllur|aðalbúðum Þórs]]. == Tilvísanir og heimildir == <div class="references-small"><references/></div> *{{cite web|url=https://timarit.is/page/3461822?iabr=on#page/n17/mode/1up|work=timarit.is|title=Boginn formlega vígður}} *{{cite web|url=https://www.footballgroundmap.com/ground/thorsvollur/thor-akureyri|work=footballgroundmap.com|title=Boginn}} *{{cite web|url=https://iceland.worldplaces.me/city/akureyri/view-place/7448770-boginn-akureyri.html|work=iceland.worldplaces.me|title=Boginn - Akureyri}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *{{cite web|url=https://www.nordicstadiums.com/boginn|work=nordicstadiums.com|title=boginn}} *{{cite web|url=https://www.visitakureyri.is/en/moya/page/other-meeting-facilities||work=visitakureyri.is|title=Other meeting facilities}} == Tengt efni == *[[Listi yfir knattspyrnuhús á Íslandi]] [[Flokkur:Íslensk íþróttamannvirki]] 429buc547c4pv4oftg6os3m69t2hhyn 0 192889 1979774 2026-09-22T14:37:51Z Jólasveinninn 30990 Búið til með því að þýða síðuna „[[:en:Special:Redirect/revision/1376107183|Oliver El-Khatib]]“ 1979774 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Tónlistarfólk | heiti = Oliver El-Khatib | fæðingardagur = {{Birth date and age|1982|10|1}} | fæðingarstaður = [[Ontario]], Kanada | starf = Upptökustjóri, umboðsmaður, athafnamaður | útgefandi = [[OVO Sound]] }} '''Oliver El-Khatib''' (fæddur 1. október 1982) er kanadískur upptökustjóri, umboðsmaður og athafnamaður af íslenskum, finnskum og líbönskum ættum. Hann er stofnandi October's Very Own (OVO) og umboðsmaður [[Drake (tónlistarmaður)|Drake]].<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/music-news/drake-manager-and-ovo-founder-oliver-el-khatib-6140755/|title=Drake Manager and OVO Founder Oliver El-Khatib Started From the Bottom, Too|last=Bliss|first=Karen|date=2014-06-26|website=Billboard|language=en-US|access-date=2026-09-22}}</ref> Móðuramma hans er íslensk.<ref>{{Cite web|url=https://lateboots.blogspot.com/2007/11/1-of-kind-oliver-co.html|title=1-of a-Kind: Oliver & Co.|last=Lateboots|date=Sunday|website=The End.|access-date=2026-09-22}}</ref> [[Flokkur:Fólk fætt árið 1982]] q5c5refsvb6kwlecur0w231urpuwov4 1979775 1979774 2026-09-22T14:41:46Z Jólasveinninn 30990 1979775 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Tónlistarfólk | heiti = Oliver El-Khatib | fæðingardagur = {{Birth date and age|1982|10|1}} | fæðingarstaður = [[Ontario]], Kanada | starf = Upptökustjóri, umboðsmaður, athafnamaður | útgefandi = [[OVO Sound]] }} '''Oliver El-Khatib''' (fæddur 1. október 1982) er kanadískur upptökustjóri, umboðsmaður og athafnamaður af íslenskum, finnskum og líbönskum ættum. Hann er stofnandi October's Very Own (OVO) og umboðsmaður [[Drake (tónlistarmaður)|Drake]].<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/music-news/drake-manager-and-ovo-founder-oliver-el-khatib-6140755/|title=Drake Manager and OVO Founder Oliver El-Khatib Started From the Bottom, Too|last=Bliss|first=Karen|date=2014-06-26|website=Billboard|language=en-US|access-date=2026-09-22}}</ref> Móðuramma hans er íslensk.<ref>{{Cite web|url=https://lateboots.blogspot.com/2007/11/1-of-kind-oliver-co.html|title=1-of a-Kind: Oliver & Co.|last=Lateboots|date=Sunday|website=The End.|access-date=2026-09-22}}</ref> == Heimildaskrá == === Heimildir === * {{wpheimild|tungumál=en|titill=Oliver El-Khatib|mánuðurskoðað=22. september|árskoðað=2026}} === Tilvísanir === {{Reflist}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1982]] iyovnm150lbb7iz7j7osnguq6p2dlwi 1979831 1979775 2026-09-22T21:17:27Z Jólasveinninn 30990 1979831 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Tónlistarfólk | heiti = Oliver El-Khatib | fæðingardagur = {{Birth date and age|1982|10|1}} | fæðingarstaður = [[Ontario]], Kanada | starf = Upptökustjóri, umboðsmaður, athafnamaður | útgefandi = [[OVO Sound]] }} '''Oliver El-Khatib''' (fæddur 1. október 1982) er kanadískur upptökustjóri, umboðsmaður og athafnamaður af íslenskum, finnskum og líbönskum ættum. Hann er stofnandi October's Very Own (OVO) og umboðsmaður [[Drake (tónlistarmaður)|Drake]].<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/music-news/drake-manager-and-ovo-founder-oliver-el-khatib-6140755/|title=Drake Manager and OVO Founder Oliver El-Khatib Started From the Bottom, Too|last=Bliss|first=Karen|date=2014-06-26|website=Billboard|language=en-US|access-date=2026-09-22}}</ref> Móðuramma hans er íslensk.<ref>{{Cite web|url=https://lateboots.blogspot.com/2007/11/1-of-kind-oliver-co.html|title=1-of a-Kind: Oliver & Co.|last=Lateboots|date=Sunday|website=The End.|access-date=2026-09-22}}</ref> == Heimildaskrá == === Heimildir === * {{wpheimild|tungumál=en|titill=Oliver El-Khatib|mánuðurskoðað=22. september|árskoðað=2026}} === Tilvísanir === {{Reflist}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1982]] [[Flokkur:Kanadamenn]] [[Flokkur:Vestur-Íslendingar]] svjsffa2aoefj4d8g1dg498lcmt824t 0 192890 1979784 2026-09-22T15:40:38Z HannaHanni 101087 Búið til með því að þýða síðuna „[[:en:Special:Redirect/revision/1356769220|Madwoman (song)]]“ 1979784 wikitext text/x-wiki {{Lag | nafn = Madwoman | týpa = single | flytjandi = [[Laufey Lín Jónsdóttir|Laufey]] | plata = [[A Matter of Time|A Matter of Time: The Final Hour]] | gefið_út = {{Start date|2026|04|10|df=yes}} | lengd = {{Duration|m=3|s=59}} | útgefandi = {{hlist|Vingolf|[[AWAL]]}} | lagahöfundur = {{hlist|Laufey|Spencer Stewart}} | upptökustjóri = {{hlist|Laufey|Spencer Stewart}} | síðasti_titill = How I Get | síðasta_ár = 2026 | næsti_titill = | næsta_ár = | misc = {{External music video|{{YouTube|yNa8jP4zoJo|"Madwoman"}}}} }} „'''Madwoman'''“ er lag eftir íslensku söngkonuna [[Laufey Lín Jónsdóttir|Laufeyju]], gefið út 10. apríl 2026 sem sextánda smáskífan af deluxe-útgáfu þriðju stúdíóplötu hennar, [[A Matter of Time]].<ref>{{Cite web|url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/bini-lady-gaga-doechii-favorite-new-music-of-the-week/|title=BINI and Lady Gaga Release Our Favorite New Music of the Week|last=Bautista|first=Rafael|date=2026-04-10|language=en-US|access-date=2026-09-22}}</ref> Tónlistarmyndband með [[Alysa Liu|Alysu Liu]], [[Hudson Williams]], [[Lola Tung|Lolu Tung]] og [[Megan Skiendiel]] var frumsýnt 13. apríl.<ref>{{Cite web|url=https://australianmusician.com.au/laufeys-a-matter-of-time-the-final-hour-deluxe-edition-out-now-video-for-madwoman-new-melbourne-date-added/|title=LAUFEY’S A MATTER OF TIME: THE FINAL HOUR DELUXE EDITION OUT NOW + VIDEO FOR ‘MADWOMAN’ + NEW MELBOURNE DATE ADDED|last=Phillips|first=Greg|date=2026-04-10|website=Australian Musician Magazine|language=en-AU|access-date=2026-09-22}}</ref> == Vinsældalistar == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+Vikulegir listar ! scope="col" |Listi (2026) ! scope="col" |Hámark |- ! scope="row" |Nýja-Sjálandi Hot Singles (RMNZ) <ref>{{Cite web|url=https://aotearoamusiccharts.co.nz/archive/hot-singles/2026-04-17|title=Aotearoa Hot 40 Singles: Week of April 17th, 2026|publisher=[[Recorded Music NZ]]|access-date=17 April 2026}}</ref> |14 |- ! scope="row" |UK Singles Sales ([[Official Charts Company|OCC]]) <ref>{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/songs/laufey-madwoman/|title=Madwoman by Laufey – Singles Sales Chart|publisher=[[Official Charts]]|access-date=21 May 2026}}</ref> |90 |- ! scope="row" |UK Singles Downloads ([[Official Charts Company|OCC]]) <ref>{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/songs/laufey-madwoman/|title=Madwoman by Laufey – Singles Downloads Chart|publisher=[[Official Charts]]|access-date=21 May 2026}}</ref> |86 |} == Tilvísanir == [[Flokkur:Laufey Lín Jónsdóttir]] dp8vji1072ytdq4kat4dp62ql1pniqk 2 192891 1979788 2026-09-22T16:14:50Z Kippur 102542 /* */ Bætt við viðeigandi efni 1979788 wikitext text/x-wiki Bara fífl sem vill dreifa þekkingu, læra íslensku, og sem er í hættu á að passa ekki inn. Takk fyrir að hjálpa mér í þessari aðgerð, og fyrirgefðu ef eitthvað glatast í þýðingunni. sq2s6eopvea92wg5kelnts7dkj25dai 0 192892 1979801 2026-09-22T19:05:21Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Forseti | forskeyti = | nafn = Hashim Thaçi | mynd = Hashim Thaçi official portrait.jpg | myndatexti1 = Thaçi árið 2016. | titill= Forseti Kósovó | stjórnartíð_start = 7. apríl 2016 | stjórnartíð_end = 5. nóvember 2020 | forsætisráðherra = [[Isa Mustafa]]<br />[[Ramush Haradinaj]]<br />[[Albin Kurti]]<br />[[Avdullah Hoti]] | forveri = [[Atifete Jahjaga]] | eftirmaður = [[Vjosa Osmani]] (starfandi) | titill2 = Forsætisráðherra Kósovó |...“ 1979801 wikitext text/x-wiki {{Forseti | forskeyti = | nafn = Hashim Thaçi | mynd = Hashim Thaçi official portrait.jpg | myndatexti1 = Thaçi árið 2016. | titill= Forseti Kósovó | stjórnartíð_start = 7. apríl 2016 | stjórnartíð_end = 5. nóvember 2020 | forsætisráðherra = [[Isa Mustafa]]<br />[[Ramush Haradinaj]]<br />[[Albin Kurti]]<br />[[Avdullah Hoti]] | forveri = [[Atifete Jahjaga]] | eftirmaður = [[Vjosa Osmani]] (starfandi) | titill2 = Forsætisráðherra Kósovó | stjórnartíð_start2 = 9. janúar 2008 | stjórnartíð_end2 = 9. desember 2014 | forseti2 = [[Fatmir Sejdiu]]<br />[[Behgjet Pacolli]]<br />[[Atifete Jahjaga]] | forveri2 = [[Agim Çeku]] | eftirmaður2 = [[Isa Mustafa]] | stjórnartíð_start3 = 2. apríl 1999 | stjórnartíð_end3 = 1. febrúar 2000 | forseti3 = [[Ibrahim Rugova]] | forveri3 = [[Bujar Bukoshi]] | eftirmaður3 = Hann sjálfur | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1968|4|24}} | fæðingarstaður = [[Skenderaj|Srbica]], [[Sósíalíska sjálfstjórnarhéraðið Kósovó|Kósovó]], [[Sósíalíska lýðveldið Serbía|Serbíu]], [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|Júgóslavíu]] | þjóderni = [[Kósovó-Albanar|Kósovó-albanskur]] | maki = Lumnije Thaçi | börn = 1 | stjórnmálaflokkur = {{unbulleted list|[[Lýðræðisflokkur Kósovó|Lýðræðisflokkurinn]] (1999–2016)|[[Lýðræðisbandalag Kósovó|Lýðræðisbandalagið]] (fyrir&nbsp;1993)<ref>[https://www.gazetaexpress.com/lajme/vitin-1992-thaci-ne-konference-me-aktivistet-e-ldk-se-141495?archive=1 Gazeta Express, "Vitin 1992: Thaçi në konferencë me aktivistët e LDK-së" 2015-11-01]</ref>}} | háskóli = [[Pristina-háskóli]]<br>[[Háskólinn í Zürich]] |undirskrift = Hashim Thaçi (nënshkrim).svg }} '''Hashim Thaçi''' (f. 24. apríl 1968) er [[kósovó]]skur stjórnmálamaður og dæmdur [[Stríðsglæpir|stríðsglæpamaður]]. Hann var fyrsti forsætisráðherra Kósovó (2008–2014) og utanríkisráðherra og aðstoðarforsætisráðherra (2014–2016) í ríkisstjórn [[Isa Mustafa]]. Thaçi var forseti Kósovó frá 2016 þar til hann sagði af sér árið 2020. Árið 2026 var Thaçi dæmdur í 25 ára fangelsi af dómstól í [[Haag]] vegna stríðsglæpa sem framdir voru í [[Kósovóstríðið|Kósovóstríðinu]] á tíunda áratugnum. ==Æviágrip== Hashim Thaçi er næstyngstur átta barna og nam [[heimspeki]] og [[sagnfræði]] við [[Pristina-háskóli|Pristina-háskóla]]. Á námsárum sínum var hann leiðtogi í stúdentahreyfingu Albana og var fyrsti forseti nemendasamtakanna við albanska háskólann í Pristina, sem varð til samhliða hinum opinbera háskóla árið 1989. Albanski háskólinn starfaði í mótmælaskyni gegn þeirri lagalegu stöðu sem forseti Serbíu, [[Slobodan Milošević]], hafði veitt Kósovó. Hashim Thaçi flúði til Sviss og hlaut þar pólitískt hæli. Hann hélt þar áfram námi sínu í sagnfræði og einnig í [[Þjóðaréttur|þjóðarétti]] við háskólana í [[Luzern]] og [[Zürich]]. Kennarar hans við háskólann mæltu gegn því að Kósovó veitti afslátt af kröfum sínum. Árið 1993 kynntist Thaçi samfélagi kósovó-albanskra pólitískra útlaga og varð einn af stofnendum [[Frelsisher Kósovó|Frelsishers Kósovó]] (UÇK) á svipuðum tíma.<ref name="tv2">{{kilde www | url = http://nyhederne-dyn.tv2.dk/article.php/id-10460272:thacis-livsdr%C3%B8m-t%C3%A6t-p%C3%A5-at-blive-realitet.html | title = Thacis livsdrøm tæt på at blive realitet | publisher = tv2.dk | date = 2008-02-17 }}</ref> === Frelsisher Kósovó === Thaçi gegndi mikilvægu hlutverki innan UÇK, þar sem hann hlaut viðurnefnið „Gjarpëri“, eða „snákurinn“. Hann útvegaði hreyfingunni efnahagslega og hernaðarlega aðstoð og sá um að [[Skæruhernaður|skæruliðaþjálfun]] sem meðlimir samtakanna hlutu í [[Albanía|Albaníu]] nýttist innan Kósovó. Serbnesk stjórnvöld dæmdu Thaçi að honum fjarstöddum til 22 ára fangelsis fyrir [[hryðjuverk]]astarfsemi. Þann 26. júní 1998 funduðu þeir Thaçi og [[Bardhyl Mahmuti]] í [[Genf]] með bandaríska erindrekanum [[Robert Gelbard]], fáeinum dögum eftir heimsókn [[Richard Holbrooke|Richards Holbrooke]] til Kósovó. Frelsisher Kósovó hafði áður átt í leynilegum samskiptum við Bandaríkjamenn. Hashim Thaçi sneri aftur til Kósovó í nóvember 1998 og hóf þátttöku í skæruhernaðinum, sem hafði staðið yfir í nokkur ár en hafði stigmagnast sumarið 1998. Næsta ár varð hann leiðtogi sendinefndar Kósovó-Albana á [[Rambouillet-ráðstefnan|Rambouillet-ráðstefnunni]]. Á vesturlöndum var litið á Thaçi sem málsvara raunsæisstefnu innan UÇK og þátttaka hans í samningaviðræðunum var talin sýna fram á vilja samtakanna til að þiggja sjálfræði Kósovó innan Serbíu. Á sama tíma vann Thaçi að því að efla sína fylkingu innan UÇK og búa svo um hnútana að þegar bráðabirgðastjórn var stofnuð varð hann forsætisráðherra. [[Ibrahim Rugova]], borgaralegum leiðtoga [[Lýðræðisbandalag Kósovó|Lýðræðisbandalags Kósovó]], geðjaðist lítið að uppgangi Thaçi. Á þessum tíma er talið að Thaçi hafi látið koma nokkrum keppinautum sínum fyrir kattarnef.<ref>{{kilde www | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C02E1DD1539F935A35755C0A96F958260&sec=&spon=&pagewanted=all | title = Crisis in the Balkans: The Guerilla; Kosovo Rebel Force Will Be Serbian Province's New Power Broker | publisher = The New York Times | date = 1999-06-06 }}</ref><ref>{{kilde www | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C02E1DD1539F935A35755C0A96F958260&sec=&spon=&pagewanted=all | title = Crisis in the Balkans: The Separatists; Leaders of Kosovo Rebels Tied to Deadly Power Play | date = 1999-06-25 | publisher = The New York Times}}</ref> ===Eftir sumarið 1999=== Eftir innrás [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] tók [[Sendisveit Sameinuðu þjóðanna í Kósovó]] (UNMIK), undir forystu [[Bernard Kouchner|Bernards Kouchner]], sértaks fulltrúa aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, við stjórn í Kósovó í samræmi við ályktun [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|öryggisráðsins]] nr. 1244. Thaçi lét því af embætti forsætisráðherra og varð fulltrúi í bráðabirgðastjórn Sameinuðu þjóðanna í Kósovó. Frelsisher Kósovó var leystur upp í samræmi við ályktun 1244 og skiptist upp í nokkra stjórnmálaflokka, þar á meðal [[Lýðræðisflokkurinn (Kósovó)|Lýðræðisflokkinn]], sem Hashim Thaçi leiddi. Hann var viðstaddur Landsdowne-ráðstefnuna sem haldin var af [[Friðarstofnun Bandaríkjanna]] í september 1999, þar sem Bandaríkin reyndu að fá kósovó-albanska stjórnmálamenn til að vinna saman. Thaçi og Lýðræðisflokkurinn tóku þátt í stofnun fyrstu eiginlegu ríkisstjórnar Kósovó. Flokkur Thaçi tryggði sér forsætisráðherrastólinn en Ibrahim Rugova fékk forsetaembættið og valdi að sitja utan ríkisstjórnarinnar. Eftir næstu kosningar gerði Ibrahim Rugova í staðinn stjórnarsamkomulag við [[Ramush Haradinaj]], sem var formaður minni stjórnmálaflokks sem hafði einnig sprottið upp úr Frelsisher Kósovó en var ósammála Thaçi í ýmsum málefnum. == Deilumál == Thaçi hefur margsinnis verið sakaður af ýmsum fjölmiðlum um tengsl við skipulagða glæpastarfsemi. Samkvæmt ''[[Washington Times]]'' fjármagnaði Thaçi starfsemi UÇK meðal annars með sölu [[heróín]]s og [[kókaín]]s í [[Vestur-Evrópa|Vestur-Evrópu]].<ref>KLA finances fight with heroin sales Terror group is linked to crime network"; Jerry Seper. ''Washington Times''. Washington, D.C.: 1999-05-03. bls. A.1</ref> Stuðningsmenn hans hafa hins vegar fullyrt að fjármununum hafi verið safnað saman af samfélagi Albana í Bandaríkjunum og úr fjárframlögum frá Bandaríkjunum, Bretlandi og Albaníu. Thaçi var leiðtogi [[Verndarsveitir Kósovó|Verndarsveita Kósovó]] (TMK), sem talið er að hafi kúgað fé frá athafnamönnum til notkunar í kosningaherferðum Thaçi.<ref name="bbc">{{kilde www | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/699175.stm | title = Kosovo gripped by racketeers | publisher = bbc.co.uk | date = 2000-04-05 }}</ref> Þegar Frelsisher Kósovó (UÇK) var leystur upp við lok vopnaðra átaka árið 1999 gengu flestir meðlimir samtakanna í TMK og stjórnmálaleiðtogar UÇK mynduðu saman [[Lýðræðisflokkur Kósovó|Lýðræðisflokk Kósovó]] (PDK). Flokkurinn sat til að byrja með einn við kjötkatlana í landinu og gat beitt völdum sínum til að vernda glæpamenn fyrir ákærum.<ref>{{kilde www | url = http://www.csmonitor.com/2000/0815/p9s1.html | title = Political violence in run-up to Kosovo vote | publisher = The Christian Science Monitor | date = 2000-08-15 }}</ref> Hin útbreidda spilling innan PDK stuðlaði að því að flokkurinn tapaði fyrstu frjálsu kosningunum sem haldnar voru í Kósovó árið 2001. Í skýrslu sem þýska utanríkisleyniþjónustan [[Bundesnachrichtendienst]] (BND) vann um Kósovó voru Thaçi, [[Ramush Haradinaj]] og stór hópur kósovóskra þingmanna sakaðir um náin tengsl við skipulagða glæpastarfsemi. Í henni var Thaçi vændur um að hafa leitt „glæpanet sem starfaði um allt Kósovó“ frá því á seinni hluta tíunda áratugarins. Thaçi var sagður hafa átt í tengslum við tékkneska og albanska glæpahringi og hafa ráðið atvinnulaunmorðingja að nafni „Afrimi“, sem er sagður hafa staðið á bak við að minnsta kosti ellefu launmorð.<ref>{{kilde www | url = http://www.welt.de/english-news/article2806537/German-spy-affair-might-have-been-revenge.html | title = German spy affair might have been revenge | date = 2008-11-30 | publisher = Die Welt Online }}</ref> Í skýrslu sem [[Evrópuráðið]] gaf út í desember árið 2010 var Thaçi sakaður um tengsl við eiturlyfjasmygl og verslun með líffæri. Í skýrslunni var bent á sex staði í Albaníu þar sem talið var að serbneskir fangar hafi verið myrtir og líffæri þeirra síðan hirt og seld.<ref>{{kilde www | url = http://www.dr.dk/Nyheder/Udland/2010/12/15/144051.htm | title = Kosovos leder udpeget som narkosmugler og organhandler | publisher = dr.dk | date = 2010-12-15 }}</ref> == Kosningarnar 2007 og sjálfstæðisyfirlýsing == Þingkosningar voru haldnar í Kósovó þann 17. nóvember 2007 þar sem kjörsókn var 40,1 %. Þegar 90% atkvæðanna höfðu verið talinn var Lýðræðisflokkurinn lýstur sigurvegari, en flokkurinn hafði fengið um 34 % atkvæða. Thaçi lýsti því yfir að hann myndi stefna að sjálfstæði Kósovó um leið og frestur Sameinuðu þjóðanna til að ljúka friðarviðræðum við Serbíu rynni út, eða 10. desember. Tveimur dögum síðar brugðust ýmsir utanríkisráðherrar [[Evrópusambandið|Evrópusambandsríkja]] við niðurstöðum kosninganna og yfirlýsingu Thaçi og vöruðu hann við því að lýsa yfir sjálfstæði án samráðs við önnur ríki. [[Jean Asselborn]] frá Lúxemborg og [[Carl Bildt]] frá Svíþjóð hvöttu PDK eindregið til að flana ekki að neinu og [[Javier Solana]], utanríkismálastjóri ESB, lagði áherslu á að vandlegan undirbúning þyrfti áður en Kósovó hlyti formlega sjálfstæði. [[Jim Murphy]], Evrópumálaráðherra Bretlands, varaði við því að sjálfstæði án viðurkenningar umheimsins kynni að einangra Kósovó. Þann 11. desember fól [[Fatmir Sejdiu]] forseti Thaçi að mynda ríkisstjórn sem fyrst. Í kjölfarið gerði PDK stjórnarsáttmála við LDK og [[Bandalagið fyrir nýtt Kósovó]], sem saman áttu 75 af 120 þingsætum í héraðinu. Sáttmálinn leiddi til þess að Thaçi var þann 9. janúar 2008 útnefndur forsætisráðherra með 85 atkvæðum og 22 atkvæðum gegn honum. Hann lýsti strax yfir vilja sínum til að ná fram sjálfstæði Kósovó innan hálfs árs. Kósovó lýsti yfir sjálfstæði frá Serbíu þann 17. febrúar 2008 og Thaçi varð þar með forsætisráðherra hins nýja ríkis. Þann 6. júní 2008 reyndi hópur manna að myrða Thaçi á heimili hans í Pristínu. Hann var ekki heima þegar tilræðið var gert og engan sakaði. Tilræðismennirnir létu sig hverfa eftir árásina.<ref>{{kilde www | url = http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/2/low/europe/7441584.stm | title = Armed attack at Kosovo PM's home | publisher = bbc.co.uk | date = 2008-06-07 | access-date = 18. december 2010 }}</ref> ==Forsetatíð og ákæra fyrir stríðsglæpi== Hashim Thaçi var kjörinn forseti Kósovó árið 2016. Þann 5. nóvember árið 2020 sagði Thaçi af sér sem forseti eftir að sérstakur dómstóll í [[Haag]] tók ákvörðun um að ákæra hann fyrir [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]]. Thaçi sagði afsögnina gegna þeim tilgangi að vernda heilindi kósóvíska ríkisins með því að fyrirbyggja að sitjandi forseti landsins yrði dreginn fyrir dómstól.<ref>{{Vefheimild|titill=For­seti Kósovó á­kærður fyrir stríðs­glæpi og segir af sér|url=https://www.visir.is/g/20202033575d/for-seti-kosovo-a-kaerdur-fyrir-strids-glaepi-og-segir-af-ser|dags=5. nóvember 2020|skoðað=18. september 2026|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Atli Ísleifsson}}</ref> Dómur í máli Thaçi féll þann 16. september 2026. Hann var þar sakfelldur fyrir morð, pyntingar, grimmdarlega meðferð og gerræðislegar handtökur sem yfirhershöfðingi Frelsishers Kósovó á tíunda áratugnum. Dómstóllinn taldi Thaçi sekan um morð á 96 pólitískum andstæðingum og meintum samverkamönnum serbneskra öryggissveita í sjálfstæðisbaráttu Kósovó.<ref>{{Vefheimild|titill=Hashim Thaçi dæmdur fyrir stríðsglæpi í Kósovó-stríðinu|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-09-16-hashim-thaci-daemdur-fyrir-stridsglaepi-i-kosovo-stridinu-487212|dags=16. september 2026|skoðað=18. september 2026|höfundur=Ásrún Brynja Ingvarsdóttir|útgefandi=[[RÚV]]}}</ref> Thaçi var dæmdur til 25 ára fangelsisvistar.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrrum forseti dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir stríðsglæpi|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/09/16/fyrrum_forseti_daemdur_i_25_ara_fangelsi_fyrir_stri/|dags=16. september 2026|skoðað=18. september 2026|útgefandi=[[mbl.is]]}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Thaçi, Hashim}} {{f|1968}} [[Flokkur:Dæmdir stríðsglæpamenn]] [[Flokkur:Forsetar Kósovó]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Kósovó]] [[Flokkur:Fólk tengt Júgóslavíustríðunum]] pcexdy7fyxahkyqdhrpwti60zpsjo7s 1979825 1979801 2026-09-22T20:40:38Z TKSnaevarr 53243 /* Deilumál */ 1979825 wikitext text/x-wiki {{Forseti | forskeyti = | nafn = Hashim Thaçi | mynd = Hashim Thaçi official portrait.jpg | myndatexti1 = Thaçi árið 2016. | titill= Forseti Kósovó | stjórnartíð_start = 7. apríl 2016 | stjórnartíð_end = 5. nóvember 2020 | forsætisráðherra = [[Isa Mustafa]]<br />[[Ramush Haradinaj]]<br />[[Albin Kurti]]<br />[[Avdullah Hoti]] | forveri = [[Atifete Jahjaga]] | eftirmaður = [[Vjosa Osmani]] (starfandi) | titill2 = Forsætisráðherra Kósovó | stjórnartíð_start2 = 9. janúar 2008 | stjórnartíð_end2 = 9. desember 2014 | forseti2 = [[Fatmir Sejdiu]]<br />[[Behgjet Pacolli]]<br />[[Atifete Jahjaga]] | forveri2 = [[Agim Çeku]] | eftirmaður2 = [[Isa Mustafa]] | stjórnartíð_start3 = 2. apríl 1999 | stjórnartíð_end3 = 1. febrúar 2000 | forseti3 = [[Ibrahim Rugova]] | forveri3 = [[Bujar Bukoshi]] | eftirmaður3 = Hann sjálfur | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1968|4|24}} | fæðingarstaður = [[Skenderaj|Srbica]], [[Sósíalíska sjálfstjórnarhéraðið Kósovó|Kósovó]], [[Sósíalíska lýðveldið Serbía|Serbíu]], [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|Júgóslavíu]] | þjóderni = [[Kósovó-Albanar|Kósovó-albanskur]] | maki = Lumnije Thaçi | börn = 1 | stjórnmálaflokkur = {{unbulleted list|[[Lýðræðisflokkur Kósovó|Lýðræðisflokkurinn]] (1999–2016)|[[Lýðræðisbandalag Kósovó|Lýðræðisbandalagið]] (fyrir&nbsp;1993)<ref>[https://www.gazetaexpress.com/lajme/vitin-1992-thaci-ne-konference-me-aktivistet-e-ldk-se-141495?archive=1 Gazeta Express, "Vitin 1992: Thaçi në konferencë me aktivistët e LDK-së" 2015-11-01]</ref>}} | háskóli = [[Pristina-háskóli]]<br>[[Háskólinn í Zürich]] |undirskrift = Hashim Thaçi (nënshkrim).svg }} '''Hashim Thaçi''' (f. 24. apríl 1968) er [[kósovó]]skur stjórnmálamaður og dæmdur [[Stríðsglæpir|stríðsglæpamaður]]. Hann var fyrsti forsætisráðherra Kósovó (2008–2014) og utanríkisráðherra og aðstoðarforsætisráðherra (2014–2016) í ríkisstjórn [[Isa Mustafa]]. Thaçi var forseti Kósovó frá 2016 þar til hann sagði af sér árið 2020. Árið 2026 var Thaçi dæmdur í 25 ára fangelsi af dómstól í [[Haag]] vegna stríðsglæpa sem framdir voru í [[Kósovóstríðið|Kósovóstríðinu]] á tíunda áratugnum. ==Æviágrip== Hashim Thaçi er næstyngstur átta barna og nam [[heimspeki]] og [[sagnfræði]] við [[Pristina-háskóli|Pristina-háskóla]]. Á námsárum sínum var hann leiðtogi í stúdentahreyfingu Albana og var fyrsti forseti nemendasamtakanna við albanska háskólann í Pristina, sem varð til samhliða hinum opinbera háskóla árið 1989. Albanski háskólinn starfaði í mótmælaskyni gegn þeirri lagalegu stöðu sem forseti Serbíu, [[Slobodan Milošević]], hafði veitt Kósovó. Hashim Thaçi flúði til Sviss og hlaut þar pólitískt hæli. Hann hélt þar áfram námi sínu í sagnfræði og einnig í [[Þjóðaréttur|þjóðarétti]] við háskólana í [[Luzern]] og [[Zürich]]. Kennarar hans við háskólann mæltu gegn því að Kósovó veitti afslátt af kröfum sínum. Árið 1993 kynntist Thaçi samfélagi kósovó-albanskra pólitískra útlaga og varð einn af stofnendum [[Frelsisher Kósovó|Frelsishers Kósovó]] (UÇK) á svipuðum tíma.<ref name="tv2">{{kilde www | url = http://nyhederne-dyn.tv2.dk/article.php/id-10460272:thacis-livsdr%C3%B8m-t%C3%A6t-p%C3%A5-at-blive-realitet.html | title = Thacis livsdrøm tæt på at blive realitet | publisher = tv2.dk | date = 2008-02-17 }}</ref> === Frelsisher Kósovó === Thaçi gegndi mikilvægu hlutverki innan UÇK, þar sem hann hlaut viðurnefnið „Gjarpëri“, eða „snákurinn“. Hann útvegaði hreyfingunni efnahagslega og hernaðarlega aðstoð og sá um að [[Skæruhernaður|skæruliðaþjálfun]] sem meðlimir samtakanna hlutu í [[Albanía|Albaníu]] nýttist innan Kósovó. Serbnesk stjórnvöld dæmdu Thaçi að honum fjarstöddum til 22 ára fangelsis fyrir [[hryðjuverk]]astarfsemi. Þann 26. júní 1998 funduðu þeir Thaçi og [[Bardhyl Mahmuti]] í [[Genf]] með bandaríska erindrekanum [[Robert Gelbard]], fáeinum dögum eftir heimsókn [[Richard Holbrooke|Richards Holbrooke]] til Kósovó. Frelsisher Kósovó hafði áður átt í leynilegum samskiptum við Bandaríkjamenn. Hashim Thaçi sneri aftur til Kósovó í nóvember 1998 og hóf þátttöku í skæruhernaðinum, sem hafði staðið yfir í nokkur ár en hafði stigmagnast sumarið 1998. Næsta ár varð hann leiðtogi sendinefndar Kósovó-Albana á [[Rambouillet-ráðstefnan|Rambouillet-ráðstefnunni]]. Á vesturlöndum var litið á Thaçi sem málsvara raunsæisstefnu innan UÇK og þátttaka hans í samningaviðræðunum var talin sýna fram á vilja samtakanna til að þiggja sjálfræði Kósovó innan Serbíu. Á sama tíma vann Thaçi að því að efla sína fylkingu innan UÇK og búa svo um hnútana að þegar bráðabirgðastjórn var stofnuð varð hann forsætisráðherra. [[Ibrahim Rugova]], borgaralegum leiðtoga [[Lýðræðisbandalag Kósovó|Lýðræðisbandalags Kósovó]], geðjaðist lítið að uppgangi Thaçi. Á þessum tíma er talið að Thaçi hafi látið koma nokkrum keppinautum sínum fyrir kattarnef.<ref>{{kilde www | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C02E1DD1539F935A35755C0A96F958260&sec=&spon=&pagewanted=all | title = Crisis in the Balkans: The Guerilla; Kosovo Rebel Force Will Be Serbian Province's New Power Broker | publisher = The New York Times | date = 1999-06-06 }}</ref><ref>{{kilde www | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C02E1DD1539F935A35755C0A96F958260&sec=&spon=&pagewanted=all | title = Crisis in the Balkans: The Separatists; Leaders of Kosovo Rebels Tied to Deadly Power Play | date = 1999-06-25 | publisher = The New York Times}}</ref> ===Eftir sumarið 1999=== Eftir innrás [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] tók [[Sendisveit Sameinuðu þjóðanna í Kósovó]] (UNMIK), undir forystu [[Bernard Kouchner|Bernards Kouchner]], sértaks fulltrúa aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, við stjórn í Kósovó í samræmi við ályktun [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|öryggisráðsins]] nr. 1244. Thaçi lét því af embætti forsætisráðherra og varð fulltrúi í bráðabirgðastjórn Sameinuðu þjóðanna í Kósovó. Frelsisher Kósovó var leystur upp í samræmi við ályktun 1244 og skiptist upp í nokkra stjórnmálaflokka, þar á meðal [[Lýðræðisflokkurinn (Kósovó)|Lýðræðisflokkinn]], sem Hashim Thaçi leiddi. Hann var viðstaddur Landsdowne-ráðstefnuna sem haldin var af [[Friðarstofnun Bandaríkjanna]] í september 1999, þar sem Bandaríkin reyndu að fá kósovó-albanska stjórnmálamenn til að vinna saman. Thaçi og Lýðræðisflokkurinn tóku þátt í stofnun fyrstu eiginlegu ríkisstjórnar Kósovó. Flokkur Thaçi tryggði sér forsætisráðherrastólinn en Ibrahim Rugova fékk forsetaembættið og valdi að sitja utan ríkisstjórnarinnar. Eftir næstu kosningar gerði Ibrahim Rugova í staðinn stjórnarsamkomulag við [[Ramush Haradinaj]], sem var formaður minni stjórnmálaflokks sem hafði einnig sprottið upp úr Frelsisher Kósovó en var ósammála Thaçi í ýmsum málefnum. == Deilumál == Thaçi hefur margsinnis verið sakaður af ýmsum fjölmiðlum um tengsl við skipulagða glæpastarfsemi. Samkvæmt ''[[Washington Times]]'' fjármagnaði Thaçi starfsemi UÇK meðal annars með sölu [[heróín]]s og [[kókaín]]s í [[Vestur-Evrópa|Vestur-Evrópu]].<ref>KLA finances fight with heroin sales Terror group is linked to crime network"; Jerry Seper. ''Washington Times''. Washington, D.C.: 1999-05-03. bls. A.1</ref> Stuðningsmenn hans hafa hins vegar fullyrt að fjármununum hafi verið safnað saman af samfélagi Albana í Bandaríkjunum og úr fjárframlögum frá Bandaríkjunum, Bretlandi og Albaníu. Thaçi var leiðtogi [[Verndarsveitir Kósovó|Verndarsveita Kósovó]] (TMK), sem talið er að hafi kúgað fé frá athafnamönnum til notkunar í kosningaherferðum Thaçi.<ref name="bbc">{{kilde www | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/699175.stm | title = Kosovo gripped by racketeers | publisher = bbc.co.uk | date = 2000-04-05 }}</ref> Þegar Frelsisher Kósovó (UÇK) var leystur upp við lok vopnaðra átaka árið 1999 gengu flestir meðlimir samtakanna í TMK og stjórnmálaleiðtogar UÇK mynduðu saman [[Lýðræðisflokkur Kósovó|Lýðræðisflokk Kósovó]] (PDK). Flokkurinn sat til að byrja með einn við kjötkatlana í landinu og gat beitt völdum sínum til að vernda glæpamenn fyrir ákærum.<ref>{{kilde www | url = http://www.csmonitor.com/2000/0815/p9s1.html | title = Political violence in run-up to Kosovo vote | publisher = The Christian Science Monitor | date = 2000-08-15 }}</ref> Hin útbreidda spilling innan PDK stuðlaði að því að flokkurinn tapaði fyrstu frjálsu kosningunum sem haldnar voru í Kósovó árið 2001. Í skýrslu sem þýska utanríkisleyniþjónustan [[Bundesnachrichtendienst]] (BND) vann um Kósovó voru Thaçi, [[Ramush Haradinaj]] og stór hópur kósovóskra þingmanna sakaðir um náin tengsl við skipulagða glæpastarfsemi. Í henni var Thaçi vændur um að hafa leitt „glæpanet sem starfaði um allt Kósovó“ frá því á seinni hluta tíunda áratugarins. Thaçi var sagður hafa átt í tengslum við tékkneska og albanska glæpahringi og hafa ráðið atvinnulaunmorðingja að nafni „Afrimi“, sem er sagður hafa staðið á bak við að minnsta kosti ellefu launmorð.<ref>{{kilde www | url = http://www.welt.de/english-news/article2806537/German-spy-affair-might-have-been-revenge.html | title = German spy affair might have been revenge | date = 2008-11-30 | publisher = Die Welt Online }}</ref> Í skýrslu sem [[Evrópuráðið]] gaf út í desember árið 2010 var Thaçi sakaður um tengsl við eiturlyfjasmygl og verslun með líffæri. Í skýrslunni var bent á sex staði í Albaníu þar sem talið var að serbneskir fangar hefðu verið myrtir og líffæri þeirra síðan hirt og seld.<ref>{{kilde www | url = http://www.dr.dk/Nyheder/Udland/2010/12/15/144051.htm | title = Kosovos leder udpeget som narkosmugler og organhandler | publisher = dr.dk | date = 2010-12-15 }}</ref> == Kosningarnar 2007 og sjálfstæðisyfirlýsing == Þingkosningar voru haldnar í Kósovó þann 17. nóvember 2007 þar sem kjörsókn var 40,1 %. Þegar 90% atkvæðanna höfðu verið talinn var Lýðræðisflokkurinn lýstur sigurvegari, en flokkurinn hafði fengið um 34 % atkvæða. Thaçi lýsti því yfir að hann myndi stefna að sjálfstæði Kósovó um leið og frestur Sameinuðu þjóðanna til að ljúka friðarviðræðum við Serbíu rynni út, eða 10. desember. Tveimur dögum síðar brugðust ýmsir utanríkisráðherrar [[Evrópusambandið|Evrópusambandsríkja]] við niðurstöðum kosninganna og yfirlýsingu Thaçi og vöruðu hann við því að lýsa yfir sjálfstæði án samráðs við önnur ríki. [[Jean Asselborn]] frá Lúxemborg og [[Carl Bildt]] frá Svíþjóð hvöttu PDK eindregið til að flana ekki að neinu og [[Javier Solana]], utanríkismálastjóri ESB, lagði áherslu á að vandlegan undirbúning þyrfti áður en Kósovó hlyti formlega sjálfstæði. [[Jim Murphy]], Evrópumálaráðherra Bretlands, varaði við því að sjálfstæði án viðurkenningar umheimsins kynni að einangra Kósovó. Þann 11. desember fól [[Fatmir Sejdiu]] forseti Thaçi að mynda ríkisstjórn sem fyrst. Í kjölfarið gerði PDK stjórnarsáttmála við LDK og [[Bandalagið fyrir nýtt Kósovó]], sem saman áttu 75 af 120 þingsætum í héraðinu. Sáttmálinn leiddi til þess að Thaçi var þann 9. janúar 2008 útnefndur forsætisráðherra með 85 atkvæðum og 22 atkvæðum gegn honum. Hann lýsti strax yfir vilja sínum til að ná fram sjálfstæði Kósovó innan hálfs árs. Kósovó lýsti yfir sjálfstæði frá Serbíu þann 17. febrúar 2008 og Thaçi varð þar með forsætisráðherra hins nýja ríkis. Þann 6. júní 2008 reyndi hópur manna að myrða Thaçi á heimili hans í Pristínu. Hann var ekki heima þegar tilræðið var gert og engan sakaði. Tilræðismennirnir létu sig hverfa eftir árásina.<ref>{{kilde www | url = http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/2/low/europe/7441584.stm | title = Armed attack at Kosovo PM's home | publisher = bbc.co.uk | date = 2008-06-07 | access-date = 18. december 2010 }}</ref> ==Forsetatíð og ákæra fyrir stríðsglæpi== Hashim Thaçi var kjörinn forseti Kósovó árið 2016. Þann 5. nóvember árið 2020 sagði Thaçi af sér sem forseti eftir að sérstakur dómstóll í [[Haag]] tók ákvörðun um að ákæra hann fyrir [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]]. Thaçi sagði afsögnina gegna þeim tilgangi að vernda heilindi kósóvíska ríkisins með því að fyrirbyggja að sitjandi forseti landsins yrði dreginn fyrir dómstól.<ref>{{Vefheimild|titill=For­seti Kósovó á­kærður fyrir stríðs­glæpi og segir af sér|url=https://www.visir.is/g/20202033575d/for-seti-kosovo-a-kaerdur-fyrir-strids-glaepi-og-segir-af-ser|dags=5. nóvember 2020|skoðað=18. september 2026|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Atli Ísleifsson}}</ref> Dómur í máli Thaçi féll þann 16. september 2026. Hann var þar sakfelldur fyrir morð, pyntingar, grimmdarlega meðferð og gerræðislegar handtökur sem yfirhershöfðingi Frelsishers Kósovó á tíunda áratugnum. Dómstóllinn taldi Thaçi sekan um morð á 96 pólitískum andstæðingum og meintum samverkamönnum serbneskra öryggissveita í sjálfstæðisbaráttu Kósovó.<ref>{{Vefheimild|titill=Hashim Thaçi dæmdur fyrir stríðsglæpi í Kósovó-stríðinu|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-09-16-hashim-thaci-daemdur-fyrir-stridsglaepi-i-kosovo-stridinu-487212|dags=16. september 2026|skoðað=18. september 2026|höfundur=Ásrún Brynja Ingvarsdóttir|útgefandi=[[RÚV]]}}</ref> Thaçi var dæmdur til 25 ára fangelsisvistar.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrrum forseti dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir stríðsglæpi|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/09/16/fyrrum_forseti_daemdur_i_25_ara_fangelsi_fyrir_stri/|dags=16. september 2026|skoðað=18. september 2026|útgefandi=[[mbl.is]]}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Thaçi, Hashim}} {{f|1968}} [[Flokkur:Dæmdir stríðsglæpamenn]] [[Flokkur:Forsetar Kósovó]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Kósovó]] [[Flokkur:Fólk tengt Júgóslavíustríðunum]] gxp3tl4ezs9wc6mi0oxxq503glbhd6j 1979893 1979825 2026-09-23T09:54:24Z TKSnaevarr 53243 1979893 wikitext text/x-wiki {{Forseti | forskeyti = | nafn = Hashim Thaçi | mynd = Hashim Thaçi official portrait.jpg | myndatexti1 = Thaçi árið 2016. | titill= Forseti Kósovó | stjórnartíð_start = 7. apríl 2016 | stjórnartíð_end = 5. nóvember 2020 | forsætisráðherra = [[Isa Mustafa]]<br />[[Ramush Haradinaj]]<br />[[Albin Kurti]]<br />[[Avdullah Hoti]] | forveri = [[Atifete Jahjaga]] | eftirmaður = [[Vjosa Osmani]] (starfandi) | titill2 = Forsætisráðherra Kósovó | stjórnartíð_start2 = 9. janúar 2008 | stjórnartíð_end2 = 9. desember 2014 | forseti2 = [[Fatmir Sejdiu]]<br />[[Behgjet Pacolli]]<br />[[Atifete Jahjaga]] | forveri2 = [[Agim Çeku]] | eftirmaður2 = [[Isa Mustafa]] | stjórnartíð_start3 = 2. apríl 1999 | stjórnartíð_end3 = 1. febrúar 2000{{efn|name=IAC|Sem fulltrúi í bráðabirgðastjórn Sameinuðu þjóðanna í Kósovó.}} | forseti3 = [[Ibrahim Rugova]] | forveri3 = [[Bujar Bukoshi]] | eftirmaður3 = Hann sjálfur | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1968|4|24}} | fæðingarstaður = [[Skenderaj|Srbica]], [[Sósíalíska sjálfstjórnarhéraðið Kósovó|Kósovó]], [[Sósíalíska lýðveldið Serbía|Serbíu]], [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|Júgóslavíu]] | þjóderni = [[Kósovó-Albanar|Kósovó-albanskur]] | maki = Lumnije Thaçi | börn = 1 | stjórnmálaflokkur = {{unbulleted list|[[Lýðræðisflokkur Kósovó|Lýðræðisflokkurinn]] (1999–2016)|[[Lýðræðisbandalag Kósovó|Lýðræðisbandalagið]] (fyrir&nbsp;1993)<ref>[https://www.gazetaexpress.com/lajme/vitin-1992-thaci-ne-konference-me-aktivistet-e-ldk-se-141495?archive=1 Gazeta Express, "Vitin 1992: Thaçi në konferencë me aktivistët e LDK-së" 2015-11-01]</ref>}} | háskóli = [[Pristina-háskóli]]<br>[[Háskólinn í Zürich]] |undirskrift = Hashim Thaçi (nënshkrim).svg }} '''Hashim Thaçi''' (f. 24. apríl 1968) er [[kósovó]]skur stjórnmálamaður og dæmdur [[Stríðsglæpir|stríðsglæpamaður]]. Hann var fyrsti forsætisráðherra Kósovó (2008–2014) og utanríkisráðherra og aðstoðarforsætisráðherra (2014–2016) í ríkisstjórn [[Isa Mustafa]]. Thaçi var forseti Kósovó frá 2016 þar til hann sagði af sér árið 2020. Árið 2026 var Thaçi dæmdur í 25 ára fangelsi af dómstól í [[Haag]] vegna stríðsglæpa sem framdir voru í [[Kósovóstríðið|Kósovóstríðinu]] á tíunda áratugnum. ==Æviágrip== Hashim Thaçi er næstyngstur átta barna og nam [[heimspeki]] og [[sagnfræði]] við [[Pristina-háskóli|Pristina-háskóla]]. Á námsárum sínum var hann leiðtogi í stúdentahreyfingu Albana og var fyrsti forseti nemendasamtakanna við albanska háskólann í Pristina, sem varð til samhliða hinum opinbera háskóla árið 1989. Albanski háskólinn starfaði í mótmælaskyni gegn þeirri lagalegu stöðu sem forseti Serbíu, [[Slobodan Milošević]], hafði veitt Kósovó. Hashim Thaçi flúði til Sviss og hlaut þar pólitískt hæli. Hann hélt þar áfram námi sínu í sagnfræði og einnig í [[Þjóðaréttur|þjóðarétti]] við háskólana í [[Luzern]] og [[Zürich]]. Kennarar hans við háskólann mæltu gegn því að Kósovó veitti afslátt af kröfum sínum. Árið 1993 kynntist Thaçi samfélagi kósovó-albanskra pólitískra útlaga og varð einn af stofnendum [[Frelsisher Kósovó|Frelsishers Kósovó]] (UÇK) á svipuðum tíma.<ref name="tv2">{{kilde www | url = http://nyhederne-dyn.tv2.dk/article.php/id-10460272:thacis-livsdr%C3%B8m-t%C3%A6t-p%C3%A5-at-blive-realitet.html | title = Thacis livsdrøm tæt på at blive realitet | publisher = tv2.dk | date = 2008-02-17 }}</ref> === Frelsisher Kósovó === Thaçi gegndi mikilvægu hlutverki innan UÇK, þar sem hann hlaut viðurnefnið „Gjarpëri“, eða „snákurinn“. Hann útvegaði hreyfingunni efnahagslega og hernaðarlega aðstoð og sá um að [[Skæruhernaður|skæruliðaþjálfun]] sem meðlimir samtakanna hlutu í [[Albanía|Albaníu]] nýttist innan Kósovó. Serbnesk stjórnvöld dæmdu Thaçi að honum fjarstöddum til 22 ára fangelsis fyrir [[hryðjuverk]]astarfsemi. Þann 26. júní 1998 funduðu þeir Thaçi og [[Bardhyl Mahmuti]] í [[Genf]] með bandaríska erindrekanum [[Robert Gelbard]], fáeinum dögum eftir heimsókn [[Richard Holbrooke|Richards Holbrooke]] til Kósovó. Frelsisher Kósovó hafði áður átt í leynilegum samskiptum við Bandaríkjamenn. Hashim Thaçi sneri aftur til Kósovó í nóvember 1998 og hóf þátttöku í skæruhernaðinum, sem hafði staðið yfir í nokkur ár en hafði stigmagnast sumarið 1998. Næsta ár varð hann leiðtogi sendinefndar Kósovó-Albana á [[Rambouillet-ráðstefnan|Rambouillet-ráðstefnunni]]. Á vesturlöndum var litið á Thaçi sem málsvara raunsæisstefnu innan UÇK og þátttaka hans í samningaviðræðunum var talin sýna fram á vilja samtakanna til að þiggja sjálfræði Kósovó innan Serbíu. Á sama tíma vann Thaçi að því að efla sína fylkingu innan UÇK og búa svo um hnútana að þegar bráðabirgðastjórn var stofnuð varð hann forsætisráðherra. [[Ibrahim Rugova]], borgaralegum leiðtoga [[Lýðræðisbandalag Kósovó|Lýðræðisbandalags Kósovó]], geðjaðist lítið að uppgangi Thaçi. Á þessum tíma er talið að Thaçi hafi látið koma nokkrum keppinautum sínum fyrir kattarnef.<ref>{{kilde www | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C02E1DD1539F935A35755C0A96F958260&sec=&spon=&pagewanted=all | title = Crisis in the Balkans: The Guerilla; Kosovo Rebel Force Will Be Serbian Province's New Power Broker | publisher = The New York Times | date = 1999-06-06 }}</ref><ref>{{kilde www | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C02E1DD1539F935A35755C0A96F958260&sec=&spon=&pagewanted=all | title = Crisis in the Balkans: The Separatists; Leaders of Kosovo Rebels Tied to Deadly Power Play | date = 1999-06-25 | publisher = The New York Times}}</ref> ===Eftir sumarið 1999=== Eftir innrás [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] tók [[Sendisveit Sameinuðu þjóðanna í Kósovó]] (UNMIK), undir forystu [[Bernard Kouchner|Bernards Kouchner]], sértaks fulltrúa aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, við stjórn í Kósovó í samræmi við ályktun [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|öryggisráðsins]] nr. 1244. Thaçi lét því af embætti forsætisráðherra og varð fulltrúi í bráðabirgðastjórn Sameinuðu þjóðanna í Kósovó. Frelsisher Kósovó var leystur upp í samræmi við ályktun 1244 og skiptist upp í nokkra stjórnmálaflokka, þar á meðal [[Lýðræðisflokkurinn (Kósovó)|Lýðræðisflokkinn]], sem Hashim Thaçi leiddi. Hann var viðstaddur Landsdowne-ráðstefnuna sem haldin var af [[Friðarstofnun Bandaríkjanna]] í september 1999, þar sem Bandaríkin reyndu að fá kósovó-albanska stjórnmálamenn til að vinna saman. Thaçi og Lýðræðisflokkurinn tóku þátt í stofnun fyrstu eiginlegu ríkisstjórnar Kósovó. Flokkur Thaçi tryggði sér forsætisráðherrastólinn en Ibrahim Rugova fékk forsetaembættið og valdi að sitja utan ríkisstjórnarinnar. Eftir næstu kosningar gerði Ibrahim Rugova í staðinn stjórnarsamkomulag við [[Ramush Haradinaj]], sem var formaður minni stjórnmálaflokks sem hafði einnig sprottið upp úr Frelsisher Kósovó en var ósammála Thaçi í ýmsum málefnum. == Deilumál == Thaçi hefur margsinnis verið sakaður af ýmsum fjölmiðlum um tengsl við skipulagða glæpastarfsemi. Samkvæmt ''[[Washington Times]]'' fjármagnaði Thaçi starfsemi UÇK meðal annars með sölu [[heróín]]s og [[kókaín]]s í [[Vestur-Evrópa|Vestur-Evrópu]].<ref>KLA finances fight with heroin sales Terror group is linked to crime network"; Jerry Seper. ''Washington Times''. Washington, D.C.: 1999-05-03. bls. A.1</ref> Stuðningsmenn hans hafa hins vegar fullyrt að fjármununum hafi verið safnað saman af samfélagi Albana í Bandaríkjunum og úr fjárframlögum frá Bandaríkjunum, Bretlandi og Albaníu. Thaçi var leiðtogi [[Verndarsveitir Kósovó|Verndarsveita Kósovó]] (TMK), sem talið er að hafi kúgað fé frá athafnamönnum til notkunar í kosningaherferðum Thaçi.<ref name="bbc">{{kilde www | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/699175.stm | title = Kosovo gripped by racketeers | publisher = bbc.co.uk | date = 2000-04-05 }}</ref> Þegar Frelsisher Kósovó (UÇK) var leystur upp við lok vopnaðra átaka árið 1999 gengu flestir meðlimir samtakanna í TMK og stjórnmálaleiðtogar UÇK mynduðu saman [[Lýðræðisflokkur Kósovó|Lýðræðisflokk Kósovó]] (PDK). Flokkurinn sat til að byrja með einn við kjötkatlana í landinu og gat beitt völdum sínum til að vernda glæpamenn fyrir ákærum.<ref>{{kilde www | url = http://www.csmonitor.com/2000/0815/p9s1.html | title = Political violence in run-up to Kosovo vote | publisher = The Christian Science Monitor | date = 2000-08-15 }}</ref> Hin útbreidda spilling innan PDK stuðlaði að því að flokkurinn tapaði fyrstu frjálsu kosningunum sem haldnar voru í Kósovó árið 2001. Í skýrslu sem þýska utanríkisleyniþjónustan [[Bundesnachrichtendienst]] (BND) vann um Kósovó voru Thaçi, [[Ramush Haradinaj]] og stór hópur kósovóskra þingmanna sakaðir um náin tengsl við skipulagða glæpastarfsemi. Í henni var Thaçi vændur um að hafa leitt „glæpanet sem starfaði um allt Kósovó“ frá því á seinni hluta tíunda áratugarins. Thaçi var sagður hafa átt í tengslum við tékkneska og albanska glæpahringi og hafa ráðið atvinnulaunmorðingja að nafni „Afrimi“, sem er sagður hafa staðið á bak við að minnsta kosti ellefu launmorð.<ref>{{kilde www | url = http://www.welt.de/english-news/article2806537/German-spy-affair-might-have-been-revenge.html | title = German spy affair might have been revenge | date = 2008-11-30 | publisher = Die Welt Online }}</ref> Í skýrslu sem [[Evrópuráðið]] gaf út í desember árið 2010 var Thaçi sakaður um tengsl við eiturlyfjasmygl og verslun með líffæri. Í skýrslunni var bent á sex staði í Albaníu þar sem talið var að serbneskir fangar hefðu verið myrtir og líffæri þeirra síðan hirt og seld.<ref>{{kilde www | url = http://www.dr.dk/Nyheder/Udland/2010/12/15/144051.htm | title = Kosovos leder udpeget som narkosmugler og organhandler | publisher = dr.dk | date = 2010-12-15 }}</ref> == Kosningarnar 2007 og sjálfstæðisyfirlýsing == Þingkosningar voru haldnar í Kósovó þann 17. nóvember 2007 þar sem kjörsókn var 40,1 %. Þegar 90% atkvæðanna höfðu verið talinn var Lýðræðisflokkurinn lýstur sigurvegari, en flokkurinn hafði fengið um 34 % atkvæða. Thaçi lýsti því yfir að hann myndi stefna að sjálfstæði Kósovó um leið og frestur Sameinuðu þjóðanna til að ljúka friðarviðræðum við Serbíu rynni út, eða 10. desember. Tveimur dögum síðar brugðust ýmsir utanríkisráðherrar [[Evrópusambandið|Evrópusambandsríkja]] við niðurstöðum kosninganna og yfirlýsingu Thaçi og vöruðu hann við því að lýsa yfir sjálfstæði án samráðs við önnur ríki. [[Jean Asselborn]] frá Lúxemborg og [[Carl Bildt]] frá Svíþjóð hvöttu PDK eindregið til að flana ekki að neinu og [[Javier Solana]], utanríkismálastjóri ESB, lagði áherslu á að vandlegan undirbúning þyrfti áður en Kósovó hlyti formlega sjálfstæði. [[Jim Murphy]], Evrópumálaráðherra Bretlands, varaði við því að sjálfstæði án viðurkenningar umheimsins kynni að einangra Kósovó. Þann 11. desember fól [[Fatmir Sejdiu]] forseti Thaçi að mynda ríkisstjórn sem fyrst. Í kjölfarið gerði PDK stjórnarsáttmála við LDK og [[Bandalagið fyrir nýtt Kósovó]], sem saman áttu 75 af 120 þingsætum í héraðinu. Sáttmálinn leiddi til þess að Thaçi var þann 9. janúar 2008 útnefndur forsætisráðherra með 85 atkvæðum og 22 atkvæðum gegn honum. Hann lýsti strax yfir vilja sínum til að ná fram sjálfstæði Kósovó innan hálfs árs. Kósovó lýsti yfir sjálfstæði frá Serbíu þann 17. febrúar 2008 og Thaçi varð þar með forsætisráðherra hins nýja ríkis. Þann 6. júní 2008 reyndi hópur manna að myrða Thaçi á heimili hans í Pristínu. Hann var ekki heima þegar tilræðið var gert og engan sakaði. Tilræðismennirnir létu sig hverfa eftir árásina.<ref>{{kilde www | url = http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/2/low/europe/7441584.stm | title = Armed attack at Kosovo PM's home | publisher = bbc.co.uk | date = 2008-06-07 | access-date = 18. december 2010 }}</ref> ==Forsetatíð og ákæra fyrir stríðsglæpi== Hashim Thaçi var kjörinn forseti Kósovó árið 2016. Þann 5. nóvember árið 2020 sagði Thaçi af sér sem forseti eftir að sérstakur dómstóll í [[Haag]] tók ákvörðun um að ákæra hann fyrir [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]]. Thaçi sagði afsögnina gegna þeim tilgangi að vernda heilindi kósóvíska ríkisins með því að fyrirbyggja að sitjandi forseti landsins yrði dreginn fyrir dómstól.<ref>{{Vefheimild|titill=For­seti Kósovó á­kærður fyrir stríðs­glæpi og segir af sér|url=https://www.visir.is/g/20202033575d/for-seti-kosovo-a-kaerdur-fyrir-strids-glaepi-og-segir-af-ser|dags=5. nóvember 2020|skoðað=18. september 2026|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Atli Ísleifsson}}</ref> Dómur í máli Thaçi féll þann 16. september 2026. Hann var þar sakfelldur fyrir morð, pyntingar, grimmdarlega meðferð og gerræðislegar handtökur sem yfirhershöfðingi Frelsishers Kósovó á tíunda áratugnum. Dómstóllinn taldi Thaçi sekan um morð á 96 pólitískum andstæðingum og meintum samverkamönnum serbneskra öryggissveita í sjálfstæðisbaráttu Kósovó.<ref>{{Vefheimild|titill=Hashim Thaçi dæmdur fyrir stríðsglæpi í Kósovó-stríðinu|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-09-16-hashim-thaci-daemdur-fyrir-stridsglaepi-i-kosovo-stridinu-487212|dags=16. september 2026|skoðað=18. september 2026|höfundur=Ásrún Brynja Ingvarsdóttir|útgefandi=[[RÚV]]}}</ref> Thaçi var dæmdur til 25 ára fangelsisvistar.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrrum forseti dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir stríðsglæpi|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/09/16/fyrrum_forseti_daemdur_i_25_ara_fangelsi_fyrir_stri/|dags=16. september 2026|skoðað=18. september 2026|útgefandi=[[mbl.is]]}}</ref> ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Thaçi, Hashim}} {{f|1968}} [[Flokkur:Dæmdir stríðsglæpamenn]] [[Flokkur:Forsetar Kósovó]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Kósovó]] [[Flokkur:Fólk tengt Júgóslavíustríðunum]] p8nbmooemofg1o16f43bf2nlwo0utwj 1979894 1979893 2026-09-23T09:54:41Z TKSnaevarr 53243 1979894 wikitext text/x-wiki {{Forseti | forskeyti = | nafn = Hashim Thaçi | mynd = Hashim Thaçi official portrait.jpg | myndatexti1 = Thaçi árið 2016. | titill= Forseti Kósovó | stjórnartíð_start = 7. apríl 2016 | stjórnartíð_end = 5. nóvember 2020 | forsætisráðherra = [[Isa Mustafa]]<br />[[Ramush Haradinaj]]<br />[[Albin Kurti]]<br />[[Avdullah Hoti]] | forveri = [[Atifete Jahjaga]] | eftirmaður = [[Vjosa Osmani]] (starfandi) | titill2 = Forsætisráðherra Kósovó | stjórnartíð_start2 = 9. janúar 2008 | stjórnartíð_end2 = 9. desember 2014 | forseti2 = [[Fatmir Sejdiu]]<br />[[Behgjet Pacolli]]<br />[[Atifete Jahjaga]] | forveri2 = [[Agim Çeku]] | eftirmaður2 = [[Isa Mustafa]] | stjórnartíð_start3 = 2. apríl 1999 | stjórnartíð_end3 = 1. febrúar 2000 | forseti3 = [[Ibrahim Rugova]] | forveri3 = [[Bujar Bukoshi]] | eftirmaður3 = Hann sjálfur{{efn|name=IAC|Sem fulltrúi í bráðabirgðastjórn Sameinuðu þjóðanna í Kósovó.}} | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1968|4|24}} | fæðingarstaður = [[Skenderaj|Srbica]], [[Sósíalíska sjálfstjórnarhéraðið Kósovó|Kósovó]], [[Sósíalíska lýðveldið Serbía|Serbíu]], [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|Júgóslavíu]] | þjóderni = [[Kósovó-Albanar|Kósovó-albanskur]] | maki = Lumnije Thaçi | börn = 1 | stjórnmálaflokkur = {{unbulleted list|[[Lýðræðisflokkur Kósovó|Lýðræðisflokkurinn]] (1999–2016)|[[Lýðræðisbandalag Kósovó|Lýðræðisbandalagið]] (fyrir&nbsp;1993)<ref>[https://www.gazetaexpress.com/lajme/vitin-1992-thaci-ne-konference-me-aktivistet-e-ldk-se-141495?archive=1 Gazeta Express, "Vitin 1992: Thaçi në konferencë me aktivistët e LDK-së" 2015-11-01]</ref>}} | háskóli = [[Pristina-háskóli]]<br>[[Háskólinn í Zürich]] |undirskrift = Hashim Thaçi (nënshkrim).svg }} '''Hashim Thaçi''' (f. 24. apríl 1968) er [[kósovó]]skur stjórnmálamaður og dæmdur [[Stríðsglæpir|stríðsglæpamaður]]. Hann var fyrsti forsætisráðherra Kósovó (2008–2014) og utanríkisráðherra og aðstoðarforsætisráðherra (2014–2016) í ríkisstjórn [[Isa Mustafa]]. Thaçi var forseti Kósovó frá 2016 þar til hann sagði af sér árið 2020. Árið 2026 var Thaçi dæmdur í 25 ára fangelsi af dómstól í [[Haag]] vegna stríðsglæpa sem framdir voru í [[Kósovóstríðið|Kósovóstríðinu]] á tíunda áratugnum. ==Æviágrip== Hashim Thaçi er næstyngstur átta barna og nam [[heimspeki]] og [[sagnfræði]] við [[Pristina-háskóli|Pristina-háskóla]]. Á námsárum sínum var hann leiðtogi í stúdentahreyfingu Albana og var fyrsti forseti nemendasamtakanna við albanska háskólann í Pristina, sem varð til samhliða hinum opinbera háskóla árið 1989. Albanski háskólinn starfaði í mótmælaskyni gegn þeirri lagalegu stöðu sem forseti Serbíu, [[Slobodan Milošević]], hafði veitt Kósovó. Hashim Thaçi flúði til Sviss og hlaut þar pólitískt hæli. Hann hélt þar áfram námi sínu í sagnfræði og einnig í [[Þjóðaréttur|þjóðarétti]] við háskólana í [[Luzern]] og [[Zürich]]. Kennarar hans við háskólann mæltu gegn því að Kósovó veitti afslátt af kröfum sínum. Árið 1993 kynntist Thaçi samfélagi kósovó-albanskra pólitískra útlaga og varð einn af stofnendum [[Frelsisher Kósovó|Frelsishers Kósovó]] (UÇK) á svipuðum tíma.<ref name="tv2">{{kilde www | url = http://nyhederne-dyn.tv2.dk/article.php/id-10460272:thacis-livsdr%C3%B8m-t%C3%A6t-p%C3%A5-at-blive-realitet.html | title = Thacis livsdrøm tæt på at blive realitet | publisher = tv2.dk | date = 2008-02-17 }}</ref> === Frelsisher Kósovó === Thaçi gegndi mikilvægu hlutverki innan UÇK, þar sem hann hlaut viðurnefnið „Gjarpëri“, eða „snákurinn“. Hann útvegaði hreyfingunni efnahagslega og hernaðarlega aðstoð og sá um að [[Skæruhernaður|skæruliðaþjálfun]] sem meðlimir samtakanna hlutu í [[Albanía|Albaníu]] nýttist innan Kósovó. Serbnesk stjórnvöld dæmdu Thaçi að honum fjarstöddum til 22 ára fangelsis fyrir [[hryðjuverk]]astarfsemi. Þann 26. júní 1998 funduðu þeir Thaçi og [[Bardhyl Mahmuti]] í [[Genf]] með bandaríska erindrekanum [[Robert Gelbard]], fáeinum dögum eftir heimsókn [[Richard Holbrooke|Richards Holbrooke]] til Kósovó. Frelsisher Kósovó hafði áður átt í leynilegum samskiptum við Bandaríkjamenn. Hashim Thaçi sneri aftur til Kósovó í nóvember 1998 og hóf þátttöku í skæruhernaðinum, sem hafði staðið yfir í nokkur ár en hafði stigmagnast sumarið 1998. Næsta ár varð hann leiðtogi sendinefndar Kósovó-Albana á [[Rambouillet-ráðstefnan|Rambouillet-ráðstefnunni]]. Á vesturlöndum var litið á Thaçi sem málsvara raunsæisstefnu innan UÇK og þátttaka hans í samningaviðræðunum var talin sýna fram á vilja samtakanna til að þiggja sjálfræði Kósovó innan Serbíu. Á sama tíma vann Thaçi að því að efla sína fylkingu innan UÇK og búa svo um hnútana að þegar bráðabirgðastjórn var stofnuð varð hann forsætisráðherra. [[Ibrahim Rugova]], borgaralegum leiðtoga [[Lýðræðisbandalag Kósovó|Lýðræðisbandalags Kósovó]], geðjaðist lítið að uppgangi Thaçi. Á þessum tíma er talið að Thaçi hafi látið koma nokkrum keppinautum sínum fyrir kattarnef.<ref>{{kilde www | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C02E1DD1539F935A35755C0A96F958260&sec=&spon=&pagewanted=all | title = Crisis in the Balkans: The Guerilla; Kosovo Rebel Force Will Be Serbian Province's New Power Broker | publisher = The New York Times | date = 1999-06-06 }}</ref><ref>{{kilde www | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C02E1DD1539F935A35755C0A96F958260&sec=&spon=&pagewanted=all | title = Crisis in the Balkans: The Separatists; Leaders of Kosovo Rebels Tied to Deadly Power Play | date = 1999-06-25 | publisher = The New York Times}}</ref> ===Eftir sumarið 1999=== Eftir innrás [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] tók [[Sendisveit Sameinuðu þjóðanna í Kósovó]] (UNMIK), undir forystu [[Bernard Kouchner|Bernards Kouchner]], sértaks fulltrúa aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, við stjórn í Kósovó í samræmi við ályktun [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|öryggisráðsins]] nr. 1244. Thaçi lét því af embætti forsætisráðherra og varð fulltrúi í bráðabirgðastjórn Sameinuðu þjóðanna í Kósovó. Frelsisher Kósovó var leystur upp í samræmi við ályktun 1244 og skiptist upp í nokkra stjórnmálaflokka, þar á meðal [[Lýðræðisflokkurinn (Kósovó)|Lýðræðisflokkinn]], sem Hashim Thaçi leiddi. Hann var viðstaddur Landsdowne-ráðstefnuna sem haldin var af [[Friðarstofnun Bandaríkjanna]] í september 1999, þar sem Bandaríkin reyndu að fá kósovó-albanska stjórnmálamenn til að vinna saman. Thaçi og Lýðræðisflokkurinn tóku þátt í stofnun fyrstu eiginlegu ríkisstjórnar Kósovó. Flokkur Thaçi tryggði sér forsætisráðherrastólinn en Ibrahim Rugova fékk forsetaembættið og valdi að sitja utan ríkisstjórnarinnar. Eftir næstu kosningar gerði Ibrahim Rugova í staðinn stjórnarsamkomulag við [[Ramush Haradinaj]], sem var formaður minni stjórnmálaflokks sem hafði einnig sprottið upp úr Frelsisher Kósovó en var ósammála Thaçi í ýmsum málefnum. == Deilumál == Thaçi hefur margsinnis verið sakaður af ýmsum fjölmiðlum um tengsl við skipulagða glæpastarfsemi. Samkvæmt ''[[Washington Times]]'' fjármagnaði Thaçi starfsemi UÇK meðal annars með sölu [[heróín]]s og [[kókaín]]s í [[Vestur-Evrópa|Vestur-Evrópu]].<ref>KLA finances fight with heroin sales Terror group is linked to crime network"; Jerry Seper. ''Washington Times''. Washington, D.C.: 1999-05-03. bls. A.1</ref> Stuðningsmenn hans hafa hins vegar fullyrt að fjármununum hafi verið safnað saman af samfélagi Albana í Bandaríkjunum og úr fjárframlögum frá Bandaríkjunum, Bretlandi og Albaníu. Thaçi var leiðtogi [[Verndarsveitir Kósovó|Verndarsveita Kósovó]] (TMK), sem talið er að hafi kúgað fé frá athafnamönnum til notkunar í kosningaherferðum Thaçi.<ref name="bbc">{{kilde www | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/699175.stm | title = Kosovo gripped by racketeers | publisher = bbc.co.uk | date = 2000-04-05 }}</ref> Þegar Frelsisher Kósovó (UÇK) var leystur upp við lok vopnaðra átaka árið 1999 gengu flestir meðlimir samtakanna í TMK og stjórnmálaleiðtogar UÇK mynduðu saman [[Lýðræðisflokkur Kósovó|Lýðræðisflokk Kósovó]] (PDK). Flokkurinn sat til að byrja með einn við kjötkatlana í landinu og gat beitt völdum sínum til að vernda glæpamenn fyrir ákærum.<ref>{{kilde www | url = http://www.csmonitor.com/2000/0815/p9s1.html | title = Political violence in run-up to Kosovo vote | publisher = The Christian Science Monitor | date = 2000-08-15 }}</ref> Hin útbreidda spilling innan PDK stuðlaði að því að flokkurinn tapaði fyrstu frjálsu kosningunum sem haldnar voru í Kósovó árið 2001. Í skýrslu sem þýska utanríkisleyniþjónustan [[Bundesnachrichtendienst]] (BND) vann um Kósovó voru Thaçi, [[Ramush Haradinaj]] og stór hópur kósovóskra þingmanna sakaðir um náin tengsl við skipulagða glæpastarfsemi. Í henni var Thaçi vændur um að hafa leitt „glæpanet sem starfaði um allt Kósovó“ frá því á seinni hluta tíunda áratugarins. Thaçi var sagður hafa átt í tengslum við tékkneska og albanska glæpahringi og hafa ráðið atvinnulaunmorðingja að nafni „Afrimi“, sem er sagður hafa staðið á bak við að minnsta kosti ellefu launmorð.<ref>{{kilde www | url = http://www.welt.de/english-news/article2806537/German-spy-affair-might-have-been-revenge.html | title = German spy affair might have been revenge | date = 2008-11-30 | publisher = Die Welt Online }}</ref> Í skýrslu sem [[Evrópuráðið]] gaf út í desember árið 2010 var Thaçi sakaður um tengsl við eiturlyfjasmygl og verslun með líffæri. Í skýrslunni var bent á sex staði í Albaníu þar sem talið var að serbneskir fangar hefðu verið myrtir og líffæri þeirra síðan hirt og seld.<ref>{{kilde www | url = http://www.dr.dk/Nyheder/Udland/2010/12/15/144051.htm | title = Kosovos leder udpeget som narkosmugler og organhandler | publisher = dr.dk | date = 2010-12-15 }}</ref> == Kosningarnar 2007 og sjálfstæðisyfirlýsing == Þingkosningar voru haldnar í Kósovó þann 17. nóvember 2007 þar sem kjörsókn var 40,1 %. Þegar 90% atkvæðanna höfðu verið talinn var Lýðræðisflokkurinn lýstur sigurvegari, en flokkurinn hafði fengið um 34 % atkvæða. Thaçi lýsti því yfir að hann myndi stefna að sjálfstæði Kósovó um leið og frestur Sameinuðu þjóðanna til að ljúka friðarviðræðum við Serbíu rynni út, eða 10. desember. Tveimur dögum síðar brugðust ýmsir utanríkisráðherrar [[Evrópusambandið|Evrópusambandsríkja]] við niðurstöðum kosninganna og yfirlýsingu Thaçi og vöruðu hann við því að lýsa yfir sjálfstæði án samráðs við önnur ríki. [[Jean Asselborn]] frá Lúxemborg og [[Carl Bildt]] frá Svíþjóð hvöttu PDK eindregið til að flana ekki að neinu og [[Javier Solana]], utanríkismálastjóri ESB, lagði áherslu á að vandlegan undirbúning þyrfti áður en Kósovó hlyti formlega sjálfstæði. [[Jim Murphy]], Evrópumálaráðherra Bretlands, varaði við því að sjálfstæði án viðurkenningar umheimsins kynni að einangra Kósovó. Þann 11. desember fól [[Fatmir Sejdiu]] forseti Thaçi að mynda ríkisstjórn sem fyrst. Í kjölfarið gerði PDK stjórnarsáttmála við LDK og [[Bandalagið fyrir nýtt Kósovó]], sem saman áttu 75 af 120 þingsætum í héraðinu. Sáttmálinn leiddi til þess að Thaçi var þann 9. janúar 2008 útnefndur forsætisráðherra með 85 atkvæðum og 22 atkvæðum gegn honum. Hann lýsti strax yfir vilja sínum til að ná fram sjálfstæði Kósovó innan hálfs árs. Kósovó lýsti yfir sjálfstæði frá Serbíu þann 17. febrúar 2008 og Thaçi varð þar með forsætisráðherra hins nýja ríkis. Þann 6. júní 2008 reyndi hópur manna að myrða Thaçi á heimili hans í Pristínu. Hann var ekki heima þegar tilræðið var gert og engan sakaði. Tilræðismennirnir létu sig hverfa eftir árásina.<ref>{{kilde www | url = http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/2/low/europe/7441584.stm | title = Armed attack at Kosovo PM's home | publisher = bbc.co.uk | date = 2008-06-07 | access-date = 18. december 2010 }}</ref> ==Forsetatíð og ákæra fyrir stríðsglæpi== Hashim Thaçi var kjörinn forseti Kósovó árið 2016. Þann 5. nóvember árið 2020 sagði Thaçi af sér sem forseti eftir að sérstakur dómstóll í [[Haag]] tók ákvörðun um að ákæra hann fyrir [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]]. Thaçi sagði afsögnina gegna þeim tilgangi að vernda heilindi kósóvíska ríkisins með því að fyrirbyggja að sitjandi forseti landsins yrði dreginn fyrir dómstól.<ref>{{Vefheimild|titill=For­seti Kósovó á­kærður fyrir stríðs­glæpi og segir af sér|url=https://www.visir.is/g/20202033575d/for-seti-kosovo-a-kaerdur-fyrir-strids-glaepi-og-segir-af-ser|dags=5. nóvember 2020|skoðað=18. september 2026|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Atli Ísleifsson}}</ref> Dómur í máli Thaçi féll þann 16. september 2026. Hann var þar sakfelldur fyrir morð, pyntingar, grimmdarlega meðferð og gerræðislegar handtökur sem yfirhershöfðingi Frelsishers Kósovó á tíunda áratugnum. Dómstóllinn taldi Thaçi sekan um morð á 96 pólitískum andstæðingum og meintum samverkamönnum serbneskra öryggissveita í sjálfstæðisbaráttu Kósovó.<ref>{{Vefheimild|titill=Hashim Thaçi dæmdur fyrir stríðsglæpi í Kósovó-stríðinu|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-09-16-hashim-thaci-daemdur-fyrir-stridsglaepi-i-kosovo-stridinu-487212|dags=16. september 2026|skoðað=18. september 2026|höfundur=Ásrún Brynja Ingvarsdóttir|útgefandi=[[RÚV]]}}</ref> Thaçi var dæmdur til 25 ára fangelsisvistar.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrrum forseti dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir stríðsglæpi|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/09/16/fyrrum_forseti_daemdur_i_25_ara_fangelsi_fyrir_stri/|dags=16. september 2026|skoðað=18. september 2026|útgefandi=[[mbl.is]]}}</ref> ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Thaçi, Hashim}} {{f|1968}} [[Flokkur:Dæmdir stríðsglæpamenn]] [[Flokkur:Forsetar Kósovó]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Kósovó]] [[Flokkur:Fólk tengt Júgóslavíustríðunum]] m21auzu9kv2n2se011l8tjeefdmild7 1 192893 1979802 2026-09-22T19:08:01Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Æviágrip lifandi fólks}} {{Þýðing |titill= Hashim Thaçi |tungumál=da |id=12354869 }}“ 1979802 wikitext text/x-wiki {{Æviágrip lifandi fólks}} {{Þýðing |titill= Hashim Thaçi |tungumál=da |id=12354869 }} 7sww12qizebtrcyn6jcmwt4b3xgg7oi 0 192894 1979803 2026-09-22T19:09:00Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Hashim Thaçi]] 1979803 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Hashim Thaçi]] k64d9vnswc0zrb16u6w9bsudwb4lo40 14 192895 1979807 2026-09-22T19:30:54Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Evrópskir forsætisráðherrar|Kósovó]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar eftir löndum|Kósovó]] [[Flokkur:Kósovóskir stjórnmálamenn]]“ 1979807 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Evrópskir forsætisráðherrar|Kósovó]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar eftir löndum|Kósovó]] [[Flokkur:Kósovóskir stjórnmálamenn]] osa89lkqqcinbolwsuhoqgbpnfurkmk 0 192896 1979833 2026-09-22T21:27:37Z Salvor 70 Búið til með því að þýða síðuna „[[:en:Special:Redirect/revision/1314927772|Clematis alpina]]“ 1979833 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Clematis alpina ENBLA01.JPG|genus=Clematis|species=alpina|authority=([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Philip Miller|Mill.]]}} '''Alpabergsóley''' (Clematis alpina) einnig nefnt '''bergsóley,''' '''fjallabergsóley''' og '''fjallailmsóley''' er [[Blóm|blómstrandi]] [[Sumargræn jurt|sumargræn]] vafningsjurt af ættkvíslinni Clematis. Blómin eru stór á löngum stilkum í ýmsum litum og er tegundin vel metin til skrúðgarðyrkju vegna glæsilegra [[Blóm|blóma]]. <ref name="southern">{{Cite encyclopedia |title=The Southern Living Garden Book: Completely Revised, All-New Edition |encyclopedia=The Southern Living Garden Book |publisher=Oxmoor House |location=Birmingham, Alabama |date=January 2004 |editor-last=Bender |editor-first=Steve |edition=2nd |page=251 |isbn=0-376-03910-8}}</ref> Alpabergsóley er upprunnin í Evrópu; í Bandaríkjunum vex alpasóley best í svæðum 9 til 6 samkvæmt staðli American Horticultural Society <ref name="southern" /> en þau svæði eru almennt að finna í suðurhluta Bandaríkjanna.<ref>{{Cite web|url=http://www.ahs.org/pdfs/05_heat_map.pdf|title=Plant Heat-Zone Map|publisher=American Horticultural Society|access-date=15 Sep 2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rhs.org.uk/plants/3919|title=RHS Plant Selector - ''Clematis alpina''|access-date=11 October 2023}}</ref> Meðal ræktaðra afbrigða er ljósbleikt afbrigði 'Willy', dökkblátt afbrigði 'Helsingborg' og ljósfjólublátt afbrigði 'Pamela Jackman'.<ref name="southern" /> Alpabergsóleyjarafbrigðið 'Pamela Jackman'<ref>{{Cite web|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/96555/Clematis-alpina-Pamela-Jackman-(A)/Details|title=RHS Plant Selector - ''Clematis alpina'' 'Pamela Jackman'|access-date=23 February 2020}}</ref> hefur unnið hlotið garðyrkjuviðurkenningu frá Royal Horticultural Society. == Tilvísanir == pc1k2ng05bj1tgql5j06r93n33z719z 1979835 1979833 2026-09-22T21:32:04Z Salvor 70 tók út upplýs. um ræktunarsvæði í USA og óvirka heimild 1979835 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Clematis alpina ENBLA01.JPG|genus=Clematis|species=alpina|authority=([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Philip Miller|Mill.]]}} '''Alpabergsóley''' (Clematis alpina) einnig nefnt '''bergsóley,''' '''fjallabergsóley''' og '''fjallailmsóley''' er [[Blóm|blómstrandi]] [[Sumargræn jurt|sumargræn]] vafningsjurt af ættkvíslinni Clematis. Blómin eru stór á löngum stilkum í ýmsum litum og er tegundin vel metin til skrúðgarðyrkju vegna glæsilegra [[Blóm|blóma]]. <ref name="southern">{{Cite encyclopedia |title=The Southern Living Garden Book: Completely Revised, All-New Edition |encyclopedia=The Southern Living Garden Book |publisher=Oxmoor House |location=Birmingham, Alabama |date=January 2004 |editor-last=Bender |editor-first=Steve |edition=2nd |page=251 |isbn=0-376-03910-8}}</ref> Alpabergsóley er upprunnin í Evrópu. Meðal ræktaðra afbrigða er ljósbleikt afbrigði 'Willy', dökkblátt afbrigði 'Helsingborg' og ljósfjólublátt afbrigði 'Pamela Jackman'.<ref name="southern" /> Alpabergsóleyjarafbrigðið 'Pamela Jackman'<ref>{{Cite web|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/96555/Clematis-alpina-Pamela-Jackman-(A)/Details|title=RHS Plant Selector - ''Clematis alpina'' 'Pamela Jackman'|access-date=23 February 2020}}</ref> hefur unnið hlotið garðyrkjuviðurkenningu frá Royal Horticultural Society. == Tilvísanir == dzdhtb0sg9hxc12q9pgeq0gqy1po6e1 1979836 1979835 2026-09-22T21:45:04Z Salvor 70 Bæta við taxobox 1979836 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Alpabergsóley | image=Clematis alpina ENBLA01.JPG | image_width = 250px | image_caption = Alpabergsóley (''Clematis alpina'') | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'') | familia = [[Sóleyjaætt]] (''Ranunculaceae'') | genus = [[Bergsóley]] (''Clematis'') }} '''Alpabergsóley''' (Clematis alpina) einnig nefnt '''bergsóley,''' '''fjallabergsóley''' og '''fjallailmsóley''' er [[Blóm|blómstrandi]] [[Sumargræn jurt|sumargræn]] vafningsjurt af ættkvíslinni Clematis. Blómin eru stór á löngum stilkum í ýmsum litum og er tegundin vel metin til skrúðgarðyrkju vegna glæsilegra [[Blóm|blóma]]. <ref name="southern">{{Cite encyclopedia |title=The Southern Living Garden Book: Completely Revised, All-New Edition |encyclopedia=The Southern Living Garden Book |publisher=Oxmoor House |location=Birmingham, Alabama |date=January 2004 |editor-last=Bender |editor-first=Steve |edition=2nd |page=251 |isbn=0-376-03910-8}}</ref> Alpabergsóley er upprunnin í Evrópu. Meðal ræktaðra afbrigða er ljósbleikt afbrigði 'Willy', dökkblátt afbrigði 'Helsingborg' og ljósfjólublátt afbrigði 'Pamela Jackman'.<ref name="southern" /> Alpabergsóleyjarafbrigðið 'Pamela Jackman'<ref>{{Cite web|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/96555/Clematis-alpina-Pamela-Jackman-(A)/Details|title=RHS Plant Selector - ''Clematis alpina'' 'Pamela Jackman'|access-date=23 February 2020}}</ref> hefur unnið hlotið garðyrkjuviðurkenningu frá Royal Horticultural Society. == Tilvísanir == 4i47ic0owpesgwwcmrodejs3r2sfuow 1979839 1979836 2026-09-22T21:49:13Z Salvor 70 1979839 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Alpabergsóley | image=Clematis alpina ENBLA01.JPG | image_width = 250px | image_caption = Alpabergsóley (''Clematis alpina'') | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'') | familia = [[Sóleyjaætt]] (''Ranunculaceae'') | genus = [[Bergsóley]] (''Clematis'') }} '''Alpabergsóley''' (Clematis alpina) einnig nefnt '''bergsóley,''' '''fjallabergsóley''' og '''fjallailmsóley''' er [[Blóm|blómstrandi]] [[Sumargræn jurt|sumargræn]] vafningsjurt af ættkvíslinni Clematis. Blómin eru stór á löngum stilkum í ýmsum litum og er tegundin vel metin til skrúðgarðyrkju vegna glæsilegra [[Blóm|blóma]]. <ref name="southern">{{Cite encyclopedia |title=The Southern Living Garden Book: Completely Revised, All-New Edition |encyclopedia=The Southern Living Garden Book |publisher=Oxmoor House |location=Birmingham, Alabama |date=January 2004 |editor-last=Bender |editor-first=Steve |edition=2nd |page=251 |isbn=0-376-03910-8}}</ref> Alpabergsóley er upprunnin í Evrópu. Meðal ræktaðra afbrigða er ljósbleikt afbrigði 'Willy', dökkblátt afbrigði 'Helsingborg' og ljósfjólublátt afbrigði 'Pamela Jackman'.<ref name="southern" /> Alpabergsóleyjarafbrigðið 'Pamela Jackman'<ref>{{Cite web|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/96555/Clematis-alpina-Pamela-Jackman-(A)/Details|title=RHS Plant Selector - ''Clematis alpina'' 'Pamela Jackman'|access-date=23 February 2020}}</ref> hefur unnið hlotið garðyrkjuviðurkenningu frá Royal Horticultural Society. == Tilvísanir == [[flokkur:Clematis]] slh7mhyw9jfnt23fdyaprygi5cl4unp 0 192897 1979837 2026-09-22T21:47:11Z Fyxi 84003 Ný síða 1979837 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Brampton | nafn_í_eignarfalli = Brampton | nafn_á_frummáli = <!-- ef það er ekki eins og íslenska heitið --> | tegund_byggðar = [[Borg]] | mynd = Peel Art Gallery, Museum and Archives Building (PAMA).jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Kanada | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Kanada | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Kanada}} | undirskipting_gerð1 = [[Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði|Fylki]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Ontaríó}} | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 265,89 | hæð_m = 218 | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |title= Population estimates, July 1, by census subdivision, 2021 boundaries |url= https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710015501 |publisher=Statistics Canada |date=January 25, 2025}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2021 | mannfjöldi_heild = 656.480 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | tímabelti = [[Austurtími|EST]] | utc_hliðrun = −05:00 | tímabelti_sumartími = [[Austurtími|EDT]] | utc_hliðrun_sumartími = −04:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Brampton''' er borg í [[Ontaríó]] í [[Kanada]]. Íbúafjöldinn árið 2021 var 656.480 sem gerir hana að 9. stærstu borg landsins.<ref name="mannfjöldi" /> Hún er staðsett á [[Torontó]]-stórborgarsvæðinu og liggur að Torontó, [[Mississauga]] og [[Vaughan]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Borgir í Ontaríó]] epupc382svmgz1r0carv5ncoc4564v4 14 192898 1979840 2026-09-22T21:51:43Z Salvor 70 Bjó til síðu með „[[flokkur:Sóleyjaætt]]“ 1979840 wikitext text/x-wiki [[flokkur:Sóleyjaætt]] jzsb87l9qrliu6jc5gumqtvxi6h08z0 0 192899 1979845 2026-09-22T22:07:42Z Fyxi 84003 aðgreining 1979845 wikitext text/x-wiki '''[[London]]''' er höfuðborg Englands og Bretlands. '''London''' eða '''Lundúnir''' getur einnig átt við: * [[Lundúnaborg]], sýslu á Stór-Lundúnasvæðinu * [[Stór-Lundúnasvæðið]], sýslu á Suðaustur-Englandi * [[London (Ontaríó)]], borg í Kanada {{aðgreining}} 66spgxqcrqnq6h5nt03s6g8avem2ob6 4 192900 1979857 2026-09-23T00:08:24Z ~2026-51396-85 121016 Bjó til síðu með „‘’‘Jón Þór Gylfason’’’ er íslenskur viðskiptafræðingur og athafnamaður\. Hann er stofnandi og framkvæmdastjóri ferðaskrifstofunnar FARA og hefur áður komið að fyrirtækjarekstri á Íslandi, meðal annars í veitinga\- og skemmtanarekstri\. Hann hefur einnig verið þekktur undir viðurnefninu ‘’‘Johnny Money’’’\. == Ævi og menntun == Jón Þór er frá Keflavík\. Hann lauk námi í Business Management við &#91;&#91;Unive...“ 1979857 wikitext text/x-wiki ‘’‘Jón Þór Gylfason’’’ er íslenskur viðskiptafræðingur og athafnamaður\. Hann er stofnandi og framkvæmdastjóri ferðaskrifstofunnar FARA og hefur áður komið að fyrirtækjarekstri á Íslandi, meðal annars í veitinga\- og skemmtanarekstri\. Hann hefur einnig verið þekktur undir viðurnefninu ‘’‘Johnny Money’’’\. == Ævi og menntun == Jón Þór er frá Keflavík\. Hann lauk námi í Business Management við &#91;&#91;University of Central Florida&#93;&#93; &#40;UCF&#41; í Orlando í Flórída árið 2014\. Hann stundaði golf frá unga aldri hjá &#91;&#91;Golfklúbbur Suðurnesja\|Golfklúbbi Suðurnesja&#93;&#93; í Leiru\. Víkurfréttir greindu meðal annars frá honum í úrslitum Pepsi Open unglingamótsins árið 2003, þar sem hann varð í þriðja sæti í flokki 13 ára og yngri\.<ref>\{\{Cite web \|title=Golf \|url=https://www\.vf\.is/ithrottir/golf\-1 \|website=Víkurfréttir \|access\-date=23\. september 2026\}\}</ref> == Viðskiptaferill == Jón Þór hefur komið að fyrirtækjarekstri frá unga aldri\. Árið 2015 opnaði hann veitingastaðinn Lemon við Hafnargötu í Keflavík\. Um var að ræða fyrsta Lemon\-staðinn utan Reykjavíkur\. Á sama tíma var Jón Þór eigandi skemmtistaðarins Center, sem var rekinn í sama húsnæði\.<ref>\{\{Cite web \|title=Lemon opnar í Keflavík \|url=https://www\.vf\.is/vidskipti/lemon\-opnar\-i\-keflavik \|website=Víkurfréttir \|date=28\. ágúst 2015 \|access\-date=23\. september 2026\}\}</ref> Síðar hefur hann starfað við ferðaþjónustu, meðal annars sem fararstjóri í golf\- og skíðaferðum\. == FARA == Jón Þór stofnaði ferðaskrifstofuna FARA árið 2025 og gegnir starfi framkvæmdastjóra fyrirtækisins\. FARA sérhæfir sig meðal annars í golf\- og skíðaferðum auk hóp\- og fyrirtækjaferða\.<ref>\{\{Cite web \|title=Um okkur \|url=https://fara\.is/um\-okkur \|website=FARA \|access\-date=23\. september 2026\}\}</ref> Í desember 2025 kom Jón Þór fram í fjölmiðlum í tengslum við stofnun FARA og ræddi meðal annars stöðuna á íslenskum ferðamarkaði\. Árið 2026 kom hann fram í ‘‘Brennslunni’’ á FM957 í tengslum við golfmót á vegum FARA\.<ref>\{\{Cite web \|title=Brennslan – 13\. júlí 2026 \|url=https://fm957\.podbean\.com/e/brennslan\-13\-juli\-2026/ \|website=FM957 \|date=13\. júlí 2026 \|access\-date=23\. september 2026\}\}</ref> == Golf == Golf hefur verið hluti af starfsferli Jóns Þórs samhliða fyrirtækjarekstri\. Hann hefur starfað við golfkennslu og fararstjórn og hefur í gegnum FARA komið að skipulagningu golfferða og golfviðburða\. == Heimildir == \{\{Reflist\}\} &#91;&#91;Flokkur:Íslenskir athafnamenn&#93;&#93; &#91;&#91;Flokkur:Íslenskir viðskiptafræðingar&#93;&#93; &#91;&#91;Flokkur:Fólk frá Keflavík&#93;&#93; gzsjy9kjud6pze3fkzqxy20vgqlv60a 0 192902 1979896 2026-09-23T09:57:42Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Gullbjörn]] á [[Gullbjörninn]] yfir tilvísun 1979896 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Gullbjörninn]] ki7uejv4w4r9hi2ntp2oychmljv34rj 0 192903 1979903 2026-09-23T10:17:21Z Torfifagri 33930 Bjó til síðu fyrir plötuna 1979903 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = Paradísarfuglinn | týpa = safnplata | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 1993 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = ýmis, ný lög í Stúdíó Sýrlandi | stefna = [[Popptónlist|Popp]] | lengd = 74:25 | tungumál = | útgefandi = Skífan | leikstjóri = | upptökustjóri = ýmsir, ný lög Sigurður Bjóla | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Þrír blóðdropar]]'' | síðasta_ár = 1992 | ár = 1993 | næsti_titill = ''[[Drög að upprisu]]'' | næsta_ár = 1994 | misc = | litakóði = }} '''Paradísarfuglinn''' er safnplata með lögum [[Megas]]ar og kom hún út árið [[1993]]. Á plötunni eru tuttugu lög frá ferli Megasar, af öllum plötum hans fram til þessa fyrir utan nýjustu plötuna [[Þrír blóðdropar|Þrjá blóðdropa]] sem kom út [[1992]]. Á plötunni er ný útgáfa af laginu ''Ef þú smælar framan í heiminn'' og áður óútgefna lagið ''Þóra'', bæði tekin upp með aðstoð Stefáns Hjörleifssonar og [[Björn_Jörundur_Friðbjörnsson|Björns Jörundar Friðbjörnssonar]]. Þeir voru í hljómsveitinni [[Nýdönsk]] sem var þá að undirbúa væntanlega tónleika ásamt Megasi. {{Lagalisti | all_writing = Megasi nema annað komi fram | title1 = Ef þú smælar framaní heiminn | note1 = af [[Drög að sjálfsmorði]], endurupptekið fyrir þessa útgáfu | length1 = 05:26 | title2 = Ragnheiður biskupsdóttir | note2 = af [[Millilending]]u | length2 = 02:43 | title3 = Tvær stjörnur | note3 = af [[Bláir draumar|Bláum draumum]] | length3 = 03:02 | title4 = (Borðið þér) Orma frú Norma | note4 = af [[Höfuðlausnir|Höfuðlausnum]] | length4 = 04:41 | title5 = Paradísarfuglinn | note5 = af [[Á bleikum náttkjólum]] | length5 = 03:43 | title6 = Gasstöðin við Hlemm | note6 = af [[Fram og aftur blindgötuna]] | length6 = 03:47 | title7 = Þóttú gleymir guði | note7 = af [[Megas]]i | length7 = 01:26 | title8 = Spáðu í mig | note8 = af 7" (1975) | length8 = 03:49 | title9 = Útumholtoghólablús | note9 = af [[Á bleikum náttkjólum]] | length9 = 03:40 | title10 = Krókódílamaðurinn | note10 = af The boys from Chicago með [[Íkarus_(hljómsveit)|Íkarusi]] | length10 = 03:14 | title11 = Í skóginum / Tumi fer á fætur | lyrics11 = óþekktur / Freysteinn Gunnarsson | music11 = óþekktur / Mozart | note11 = af [[Nú er ég klæddur og kominn á ról]] | length11 = 01:38 | title12 = Reykjavíkurnætur | note12 = af [[Loftmynd_(hljómplata)|Loftmynd]] | length12 = 03:42 | title13 = Lóa Lóa | note13 = af [[Í góðri trú]] | length13 = 03:25 | title14 = Passíusálmur nr. 15 | lyrics14 = Hallgrímur Pétursson | note14 = af Gult & Svart - Andinn (í safnkassanum [[Megas allur]]) | length14 = 05:40 | title15 = Ég á mig sjálf | note15 = af [[Millilending]]u | length15 = 04:29 | title16 = Svo skal böl bæta | note16 = af Rás 5-20 með [[Íkarus_(hljómsveit)|Íkarusi]] | length16 = 03:26 | title17 = Þú bíður (allavegana) eftir mér | note17 = af [[Í góðri trú]] | length17 = 03:41 | title18 = Söngur um ekki neitt | note18 = af [[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella|Hættulegri hljómsveit og glæpakvendinu Stellu]] | length18 = 04:21 | title19 = Fatlafól | note19 = af [[Fingraför|Fingraförum]] með [[Bubbi_Morthens|Bubba]] | length19 = 02:54 | title20 = Þóra | note20 = áður óútgefið | length20 = 05:38 |total_length = 74:25 }} [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1993]] qe192433pwstwonb14xs9ao9gut34i2 1979908 1979903 2026-09-23T10:25:33Z Torfifagri 33930 Bætti inn tveimur stjörnugjöfum um plötuna. 1979908 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = Paradísarfuglinn | týpa = safnplata | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 1993 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = ýmis, ný lög í Stúdíó Sýrlandi | stefna = [[Popptónlist|Popp]] | lengd = 74:25 | tungumál = | útgefandi = Skífan | leikstjóri = | upptökustjóri = ýmsir, ný lög Sigurður Bjóla | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Þrír blóðdropar]]'' | síðasta_ár = 1992 | ár = 1993 | næsti_titill = ''[[Drög að upprisu]]'' | næsta_ár = 1994 | misc = | litakóði = }} '''Paradísarfuglinn''' er safnplata með lögum [[Megas]]ar og kom hún út árið [[1993]]. Á plötunni eru tuttugu lög frá ferli Megasar, af öllum plötum hans fram til þessa fyrir utan nýjustu plötuna [[Þrír blóðdropar|Þrjá blóðdropa]] sem kom út [[1992]]. Á plötunni er ný útgáfa af laginu ''Ef þú smælar framan í heiminn'' og áður óútgefna lagið ''Þóra'', bæði tekin upp með aðstoð Stefáns Hjörleifssonar og [[Björn_Jörundur_Friðbjörnsson|Björns Jörundar Friðbjörnssonar]]. Þeir voru í hljómsveitinni [[Nýdönsk]] sem var þá að undirbúa væntanlega tónleika ásamt Megasi. Platan fékk góða dóma, þar á meðal fjórar stjörnur (af fjórum) hjá Sigurði Þór Salvarssyni í DV og eins hjá Gunnari Hjálmarssyni í Pressunni. {{Lagalisti | all_writing = Megasi nema annað komi fram | title1 = Ef þú smælar framaní heiminn | note1 = af [[Drög að sjálfsmorði]], endurupptekið fyrir þessa útgáfu | length1 = 05:26 | title2 = Ragnheiður biskupsdóttir | note2 = af [[Millilending]]u | length2 = 02:43 | title3 = Tvær stjörnur | note3 = af [[Bláir draumar|Bláum draumum]] | length3 = 03:02 | title4 = (Borðið þér) Orma frú Norma | note4 = af [[Höfuðlausnir|Höfuðlausnum]] | length4 = 04:41 | title5 = Paradísarfuglinn | note5 = af [[Á bleikum náttkjólum]] | length5 = 03:43 | title6 = Gasstöðin við Hlemm | note6 = af [[Fram og aftur blindgötuna]] | length6 = 03:47 | title7 = Þóttú gleymir guði | note7 = af [[Megas]]i | length7 = 01:26 | title8 = Spáðu í mig | note8 = af 7" (1975) | length8 = 03:49 | title9 = Útumholtoghólablús | note9 = af [[Á bleikum náttkjólum]] | length9 = 03:40 | title10 = Krókódílamaðurinn | note10 = af The boys from Chicago með [[Íkarus_(hljómsveit)|Íkarusi]] | length10 = 03:14 | title11 = Í skóginum / Tumi fer á fætur | lyrics11 = óþekktur / Freysteinn Gunnarsson | music11 = óþekktur / Mozart | note11 = af [[Nú er ég klæddur og kominn á ról]] | length11 = 01:38 | title12 = Reykjavíkurnætur | note12 = af [[Loftmynd_(hljómplata)|Loftmynd]] | length12 = 03:42 | title13 = Lóa Lóa | note13 = af [[Í góðri trú]] | length13 = 03:25 | title14 = Passíusálmur nr. 15 | lyrics14 = Hallgrímur Pétursson | note14 = af Gult & Svart - Andinn (í safnkassanum [[Megas allur]]) | length14 = 05:40 | title15 = Ég á mig sjálf | note15 = af [[Millilending]]u | length15 = 04:29 | title16 = Svo skal böl bæta | note16 = af Rás 5-20 með [[Íkarus_(hljómsveit)|Íkarusi]] | length16 = 03:26 | title17 = Þú bíður (allavegana) eftir mér | note17 = af [[Í góðri trú]] | length17 = 03:41 | title18 = Söngur um ekki neitt | note18 = af [[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella|Hættulegri hljómsveit og glæpakvendinu Stellu]] | length18 = 04:21 | title19 = Fatlafól | note19 = af [[Fingraför|Fingraförum]] með [[Bubbi_Morthens|Bubba]] | length19 = 02:54 | title20 = Þóra | note20 = áður óútgefið | length20 = 05:38 |total_length = 74:25 }} [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1993]] q329whhx5ptu69bad1m6ij4zx9t0xlp 1979909 1979908 2026-09-23T10:27:14Z Torfifagri 33930 1979909 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = Paradísarfuglinn | týpa = safnplata | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 1993 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = ýmis, ný lög í Stúdíó Sýrlandi | stefna = [[Popptónlist|Popp]] | lengd = 74:25 | tungumál = | útgefandi = Skífan | leikstjóri = | upptökustjóri = ýmsir, ný lög Sigurður Bjóla | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Þrír blóðdropar]]'' | síðasta_ár = 1992 | ár = 1993 | næsti_titill = ''[[Drög að upprisu]]'' | næsta_ár = 1994 | misc = | litakóði = }} '''Paradísarfuglinn''' er safnplata með lögum [[Megas]]ar og kom hún út árið [[1993]]. Á plötunni eru tuttugu lög frá ferli Megasar, af öllum plötum hans fram til þessa fyrir utan nýjustu plötuna [[Þrír blóðdropar|Þrjá blóðdropa]] sem kom út [[1992]]. Á plötunni er ný útgáfa af laginu ''Ef þú smælar framan í heiminn'' og áður óútgefna lagið ''Þóra'', bæði tekin upp með aðstoð Stefáns Hjörleifssonar og [[Björn_Jörundur_Friðbjörnsson|Björns Jörundar Friðbjörnssonar]]. Þeir voru í hljómsveitinni [[Nýdönsk]] sem var þá að undirbúa væntanlega tónleika ásamt Megasi. Platan fékk góða dóma, þar á meðal fjórar stjörnur (af fjórum) hjá Sigurði Þór Salvarssyni í DV<ref>https://timarit.is/page/2620587?iabr=on</ref> og eins hjá Gunnari Hjálmarssyni í Pressunni<ref>https://timarit.is/page/3539645?iabr=on</ref>. {{Lagalisti | all_writing = Megasi nema annað komi fram | title1 = Ef þú smælar framaní heiminn | note1 = af [[Drög að sjálfsmorði]], endurupptekið fyrir þessa útgáfu | length1 = 05:26 | title2 = Ragnheiður biskupsdóttir | note2 = af [[Millilending]]u | length2 = 02:43 | title3 = Tvær stjörnur | note3 = af [[Bláir draumar|Bláum draumum]] | length3 = 03:02 | title4 = (Borðið þér) Orma frú Norma | note4 = af [[Höfuðlausnir|Höfuðlausnum]] | length4 = 04:41 | title5 = Paradísarfuglinn | note5 = af [[Á bleikum náttkjólum]] | length5 = 03:43 | title6 = Gasstöðin við Hlemm | note6 = af [[Fram og aftur blindgötuna]] | length6 = 03:47 | title7 = Þóttú gleymir guði | note7 = af [[Megas]]i | length7 = 01:26 | title8 = Spáðu í mig | note8 = af 7" (1975) | length8 = 03:49 | title9 = Útumholtoghólablús | note9 = af [[Á bleikum náttkjólum]] | length9 = 03:40 | title10 = Krókódílamaðurinn | note10 = af The boys from Chicago með [[Íkarus_(hljómsveit)|Íkarusi]] | length10 = 03:14 | title11 = Í skóginum / Tumi fer á fætur | lyrics11 = óþekktur / Freysteinn Gunnarsson | music11 = óþekktur / Mozart | note11 = af [[Nú er ég klæddur og kominn á ról]] | length11 = 01:38 | title12 = Reykjavíkurnætur | note12 = af [[Loftmynd_(hljómplata)|Loftmynd]] | length12 = 03:42 | title13 = Lóa Lóa | note13 = af [[Í góðri trú]] | length13 = 03:25 | title14 = Passíusálmur nr. 15 | lyrics14 = Hallgrímur Pétursson | note14 = af Gult & Svart - Andinn (í safnkassanum [[Megas allur]]) | length14 = 05:40 | title15 = Ég á mig sjálf | note15 = af [[Millilending]]u | length15 = 04:29 | title16 = Svo skal böl bæta | note16 = af Rás 5-20 með [[Íkarus_(hljómsveit)|Íkarusi]] | length16 = 03:26 | title17 = Þú bíður (allavegana) eftir mér | note17 = af [[Í góðri trú]] | length17 = 03:41 | title18 = Söngur um ekki neitt | note18 = af [[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella|Hættulegri hljómsveit og glæpakvendinu Stellu]] | length18 = 04:21 | title19 = Fatlafól | note19 = af [[Fingraför|Fingraförum]] með [[Bubbi_Morthens|Bubba]] | length19 = 02:54 | title20 = Þóra | note20 = áður óútgefið | length20 = 05:38 |total_length = 74:25 }} [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1993]] 1bpm8kqm6bq6qqac0rfabvpoj9h4ovj 1979910 1979909 2026-09-23T10:28:35Z Torfifagri 33930 1979910 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = Paradísarfuglinn | týpa = safnplata | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 1993 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = ýmis, ný lög í Stúdíó Sýrlandi | stefna = [[Popptónlist|Popp]] | lengd = 74:25 | tungumál = | útgefandi = Skífan | leikstjóri = | upptökustjóri = ýmsir, ný lög Sigurður Bjóla | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Þrír blóðdropar]]'' | síðasta_ár = 1992 | ár = 1993 | næsti_titill = ''[[Drög að upprisu]]'' | næsta_ár = 1994 | misc = | litakóði = }} '''Paradísarfuglinn''' er safnplata með lögum [[Megas]]ar og kom hún út árið [[1993]]. Á plötunni eru tuttugu lög frá ferli Megasar, af öllum plötum hans fram til þessa fyrir utan nýjustu plötuna [[Þrír blóðdropar|Þrjá blóðdropa]] sem kom út [[1992]]. Á plötunni er ný útgáfa af laginu ''Ef þú smælar framan í heiminn'' og áður óútgefna lagið ''Þóra'', bæði tekin upp með aðstoð Stefáns Hjörleifssonar og [[Björn_Jörundur_Friðbjörnsson|Björns Jörundar Friðbjörnssonar]]. Þeir voru í hljómsveitinni [[Nýdönsk]] sem var þá að undirbúa væntanlega tónleika ásamt Megasi. Platan fékk góða dóma, þar á meðal fjórar stjörnur (af fjórum) hjá Sigurði Þór Salvarssyni í DV<ref>https://timarit.is/page/2620587?iabr=on</ref> og eins hjá Gunnari Hjálmarssyni í Pressunni<ref>https://timarit.is/page/3539645?iabr=on</ref>. {{Lagalisti | all_writing = Megasi nema annað komi fram | title1 = Ef þú smælar framaní heiminn | note1 = af [[Drög að sjálfsmorði]], endurupptekið fyrir þessa útgáfu | length1 = 05:26 | title2 = Ragnheiður biskupsdóttir | note2 = af [[Millilending]]u | length2 = 02:43 | title3 = Tvær stjörnur | note3 = af [[Bláir draumar|Bláum draumum]] | length3 = 03:02 | title4 = (Borðið þér) Orma frú Norma | note4 = af [[Höfuðlausnir|Höfuðlausnum]] | length4 = 04:41 | title5 = Paradísarfuglinn | note5 = af [[Á bleikum náttkjólum]] | length5 = 03:43 | title6 = Gasstöðin við Hlemm | note6 = af [[Fram og aftur blindgötuna]] | length6 = 03:47 | title7 = Þóttú gleymir guði | note7 = af [[Megas]]i | length7 = 01:26 | title8 = Spáðu í mig | note8 = af 7" (1975) | length8 = 03:49 | title9 = Útumholtoghólablús | note9 = af [[Á bleikum náttkjólum]] | length9 = 03:40 | title10 = Krókódílamaðurinn | note10 = af The boys from Chicago með [[Íkarus_(hljómsveit)|Íkarusi]] | length10 = 03:14 | title11 = Í skóginum / Tumi fer á fætur | lyrics11 = óþekktur / Freysteinn Gunnarsson | music11 = óþekktur / Mozart | note11 = af [[Nú er ég klæddur og kominn á ról]] | length11 = 01:38 | title12 = Reykjavíkurnætur | note12 = af [[Loftmynd_(hljómplata)|Loftmynd]] | length12 = 03:42 | title13 = Lóa Lóa | note13 = af [[Í góðri trú]] | length13 = 03:25 | title14 = Passíusálmur nr. 15 | lyrics14 = Hallgrímur Pétursson | note14 = af Gult & Svart - Andinn (í safnkassanum [[Megas allur]]) | length14 = 05:40 | title15 = Ég á mig sjálf | note15 = af [[Millilending]]u | length15 = 04:29 | title16 = Svo skal böl bæta | note16 = af Rás 5-20 með [[Íkarus_(hljómsveit)|Íkarusi]] | length16 = 03:26 | title17 = Þú bíður (allavegana) eftir mér | note17 = af [[Í góðri trú]] | length17 = 03:41 | title18 = Söngur um ekki neitt | note18 = af [[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella|Hættulegri hljómsveit og glæpakvendinu Stellu]] | length18 = 04:21 | title19 = Fatlafól | note19 = af [[Fingraför|Fingraförum]] með [[Bubbi_Morthens|Bubba]] | length19 = 02:54 | title20 = Þóra | note20 = áður óútgefið | length20 = 05:38 |total_length = 74:25 }} == Heimildir == [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1993]] 9wfei6ak8tolb6msd0fu7cimuxbe4jr 1979911 1979910 2026-09-23T10:31:22Z Torfifagri 33930 1979911 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = Paradísarfuglinn | týpa = safnplata | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 1993 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = ýmis, ný lög í Stúdíó Sýrlandi | stefna = [[Popptónlist|Popp]] | lengd = 74:25 | tungumál = | útgefandi = Skífan | leikstjóri = | upptökustjóri = ýmsir, ný lög Sigurður Bjóla | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Þrír blóðdropar]]'' | síðasta_ár = 1992 | ár = 1993 | næsti_titill = ''[[Drög að upprisu]]'' | næsta_ár = 1994 | misc = | litakóði = }} '''Paradísarfuglinn''' er safnplata með lögum [[Megas]]ar og kom hún út árið [[1993]]. Á plötunni eru tuttugu lög frá ferli Megasar frá 1972 til 1993 og eru þau af öllum plötum hans fram til þessa, nema hvað ekkert lag er af nýjustu plötunni [[Þrír blóðdropar]] sem kom út [[1992]]. Á plötunni er ný útgáfa af laginu ''Ef þú smælar framan í heiminn'' og áður óútgefna lagið ''Þóra'', bæði tekin upp með aðstoð Stefáns Hjörleifssonar og [[Björn_Jörundur_Friðbjörnsson|Björns Jörundar Friðbjörnssonar]]. Þeir voru í hljómsveitinni [[Nýdönsk]] sem var þá að undirbúa væntanlega tónleika ásamt Megasi. Platan fékk góða dóma, þar á meðal fjórar stjörnur (af fjórum) hjá Sigurði Þór Salvarssyni í DV<ref>https://timarit.is/page/2620587?iabr=on</ref> og eins hjá Gunnari Hjálmarssyni í Pressunni<ref>https://timarit.is/page/3539645?iabr=on</ref>. {{Lagalisti | all_writing = Megasi nema annað komi fram | title1 = Ef þú smælar framaní heiminn | note1 = af [[Drög að sjálfsmorði]], endurupptekið fyrir þessa útgáfu | length1 = 05:26 | title2 = Ragnheiður biskupsdóttir | note2 = af [[Millilending]]u | length2 = 02:43 | title3 = Tvær stjörnur | note3 = af [[Bláir draumar|Bláum draumum]] | length3 = 03:02 | title4 = (Borðið þér) Orma frú Norma | note4 = af [[Höfuðlausnir|Höfuðlausnum]] | length4 = 04:41 | title5 = Paradísarfuglinn | note5 = af [[Á bleikum náttkjólum]] | length5 = 03:43 | title6 = Gasstöðin við Hlemm | note6 = af [[Fram og aftur blindgötuna]] | length6 = 03:47 | title7 = Þóttú gleymir guði | note7 = af [[Megas]]i | length7 = 01:26 | title8 = Spáðu í mig | note8 = af 7" (1975) | length8 = 03:49 | title9 = Útumholtoghólablús | note9 = af [[Á bleikum náttkjólum]] | length9 = 03:40 | title10 = Krókódílamaðurinn | note10 = af The boys from Chicago með [[Íkarus_(hljómsveit)|Íkarusi]] | length10 = 03:14 | title11 = Í skóginum / Tumi fer á fætur | lyrics11 = óþekktur / Freysteinn Gunnarsson | music11 = óþekktur / Mozart | note11 = af [[Nú er ég klæddur og kominn á ról]] | length11 = 01:38 | title12 = Reykjavíkurnætur | note12 = af [[Loftmynd_(hljómplata)|Loftmynd]] | length12 = 03:42 | title13 = Lóa Lóa | note13 = af [[Í góðri trú]] | length13 = 03:25 | title14 = Passíusálmur nr. 15 | lyrics14 = Hallgrímur Pétursson | note14 = af Gult & Svart - Andinn (í safnkassanum [[Megas allur]]) | length14 = 05:40 | title15 = Ég á mig sjálf | note15 = af [[Millilending]]u | length15 = 04:29 | title16 = Svo skal böl bæta | note16 = af Rás 5-20 með [[Íkarus_(hljómsveit)|Íkarusi]] | length16 = 03:26 | title17 = Þú bíður (allavegana) eftir mér | note17 = af [[Í góðri trú]] | length17 = 03:41 | title18 = Söngur um ekki neitt | note18 = af [[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella|Hættulegri hljómsveit og glæpakvendinu Stellu]] | length18 = 04:21 | title19 = Fatlafól | note19 = af [[Fingraför|Fingraförum]] með [[Bubbi_Morthens|Bubba]] | length19 = 02:54 | title20 = Þóra | note20 = áður óútgefið | length20 = 05:38 |total_length = 74:25 }} == Heimildir == [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1993]] atv8w8zdew1yc4qzu9wkpsokow2kpvi 0 192904 1979918 2026-09-23T11:32:11Z Akigka 183 Bjó til síðu með „[[Mynd:Mestersvig_airport.jpg|thumb|Flugvöllurinn í Mestersvig.]] '''Mestersvig''' er lítil dönsk herstöð á [[Scoresby-land]]i við [[Davy-sund]] við suðurenda [[Óskarsfjörður|Óskarsfjarðar]] á [[Austur-Grænland]]i. Þar er malarflugvöllur sem var lagður árið 1952. Frá 1953 til 1963 var þar rekin blý- og sinknáma.<ref>{{cite web|url=https://lex.dk/Mestersvig|title=Mestersvig|author=Minik Rosing og Ole Ventegodt|date=23. september 2026|websi...“ 1979918 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Mestersvig_airport.jpg|thumb|Flugvöllurinn í Mestersvig.]] '''Mestersvig''' er lítil dönsk herstöð á [[Scoresby-land]]i við [[Davy-sund]] við suðurenda [[Óskarsfjörður|Óskarsfjarðar]] á [[Austur-Grænland]]i. Þar er malarflugvöllur sem var lagður árið 1952. Frá 1953 til 1963 var þar rekin blý- og sinknáma.<ref>{{cite web|url=https://lex.dk/Mestersvig|title=Mestersvig|author=Minik Rosing og Ole Ventegodt|date=23. september 2026|website=Danmarks Nationalleksikon}}</ref> Frá 1974 hefur þetta svæði verið hluti af [[Þjóðgarður Grænlands|Þjóðgarði Grænlands]] og er syðsta mannaða stöðin í garðinum. [[Síríussveitin]] notar hana sem bækistöð.<ref>{{cite web|url=https://www.csmonitor.com/World/2016/0622/The-world-s-most-unusual-military-unit|title=The world's most unusual military unit|author=Denver David Robinson|date=22. júní 2016|website=The Christian Science Monitor}}</ref> Um 20 km frá Mestersvig er [[Málmfjall]] sem er talið vera ein stærsta uppspretta [[mólýbden]]s í vinnanlegu magni á jörðinni.<ref>{{cite web|url=https://www.mindat.org/loc-187829.html|title=Malmbjerg Mine, Mestersvig, Kong Oscar Firth, Northeast Greenland National Park, Greenland|access-date=23.9.2026|website=Mindat.org}}</ref><ref>{{cite web|url=https://greenlandresources.ca/data/malmbjerg.html|title=Malmbjerg|access-date=23.9.2026|website=Greenland Resources}}</ref> Árið 2026 gerðu Grænland, [[Danmörk]] og [[Bandaríkin]] samning sem heimilaði [[Bandaríkjaher]] að reisa herstöð við Mestersvig.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9dr74g32g8go|title=US to build two military bases in Greenland under new deal with Denmark|author=Jaroslav Lukiv og Adrienne Murray|date=23.9.2026|website=BBC}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Austur-Grænland]] 1i8xt6y6irz50qunp4w22syf8uwlv2z 1979919 1979918 2026-09-23T11:34:09Z Akigka 183 1979919 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Mestersvig_airport.jpg|thumb|Flugvöllurinn í Mestersvig.]] '''Mestersvig''' er lítil dönsk herstöð á [[Scoresby-land]]i við [[Davy-sund]] við suðurenda [[Óskarsfjörður|Óskarsfjarðar]] á [[Austur-Grænland]]i. Þar er malarflugvöllur sem var lagður árið 1952. Frá 1953 til 1963 var þar rekin blý- og sinknáma.<ref>{{cite web|url=https://lex.dk/Mestersvig|title=Mestersvig|author=Minik Rosing og Ole Ventegodt|date=23. september 2026|website=Danmarks Nationalleksikon}}</ref> Frá 1974 hefur þetta svæði verið hluti af [[Þjóðgarður Grænlands|Þjóðgarði Grænlands]] og er syðsta mannaða stöðin í garðinum. [[Síríussveitin]] notar hana sem bækistöð og vetraræfingabúðir.<ref>{{cite web|url=https://www.csmonitor.com/World/2016/0622/The-world-s-most-unusual-military-unit|title=The world's most unusual military unit|author=Denver David Robinson|date=22. júní 2016|website=The Christian Science Monitor}}</ref> Um 20 km frá Mestersvig er [[Málmfjall]] sem er talið vera ein stærsta uppspretta [[mólýbden]]s í vinnanlegu magni á jörðinni.<ref>{{cite web|url=https://www.mindat.org/loc-187829.html|title=Malmbjerg Mine, Mestersvig, Kong Oscar Firth, Northeast Greenland National Park, Greenland|access-date=23.9.2026|website=Mindat.org}}</ref><ref>{{cite web|url=https://greenlandresources.ca/data/malmbjerg.html|title=Malmbjerg|access-date=23.9.2026|website=Greenland Resources}}</ref> Árið 2026 gerðu Grænland, [[Danmörk]] og [[Bandaríkin]] samning sem heimilaði [[Bandaríkjaher]] að reisa herstöð við Mestersvig.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9dr74g32g8go|title=US to build two military bases in Greenland under new deal with Denmark|author=Jaroslav Lukiv og Adrienne Murray|date=23.9.2026|website=BBC}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Austur-Grænland]] 869nemtoa5bf8xejdj1oy201e3pm5tq