Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 950 1980123 1979742 2026-09-24T12:03:23Z Torfifagri 33930 /* Annað */ 1980123 wikitext text/x-wiki [[Image:megas_DSC07085_NY.jpg|thumb|right|260px|Megas á Sjómannadaginn í Reykjavík (2011)]] '''Magnús Þór Jónsson''' ([[fæðing|fæddur]] [[7. apríl]] [[1945]] í [[Reykjavík]] á [[Ísland]]i, d. [[6. júlí]] [[2026]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[tónlistarmaður]], dægurlagahöfundur, [[rithöfundur]] og [[myndlistarmaður]], hann var best þekktur undir [[listamannsnafn]]inu '''Megas'''. Megas var sonur skáldkonunnar [[Þórunn Elfa Magnúsdóttir|Þórunnar Elfu Magnúsdóttur]] og Jóns Þórðarsonar kennara og rithöfundar. Magnús Magnússon nafni hans og móðurafi var verkamaður í [[Reykjavík]] og sjómaður. Margrét, amma Megasar, var frá Horni í [[Skorradalur|Skorradal]] en föðurforeldrarnir [[Snæfellsnes|Snæfellingar]]. Megas ólst upp í [[Norðurmýri]]nni í Reykjavík og gekk í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskólann]] og svo í [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann í Reykjavík]], þaðan sem hann lauk stúdentsprófi árið 1965. Þá vann hann um hríð sem gjaldkeri í Landsbankanum, en hélt svo til Noregs til að stunda nám í þjóðháttafræði við Háskólann í [[Osló]]. Megas byrjaði snemma að fást við lagasmíðar og textagerð, lærði á píanó og samdi meðal annars lagið „Gamli sorrí Gráni“ fyrir fermingu. Á gagnfræðaskólaárunum samdi hann menúetta áður en hann hellti sér út í þjóðlagapælingar, keypti sér nótnabók með amerískri alþýðutónlist og lagði sig eftir skandinavískum þjóðlögum. Helstu áhrifavaldar Megasar á æskuárum hans voru [[Halldór Laxness]] og [[Elvis Presley]]. Á menntaskólaárunum tók Megas þátt í að mála leiktjöld fyrir hundrað ára afmælissýningu [[Skugga-Sveinn|Útilegumannanna]] eftir Matthías Jochumsson, gerði myndskreytingar í skólablaðið og fékk nokkur ljóða sinna birt í blaðinu og smásögur. Hann hlustaði á klassík, einkum þungmelta tónlist og [[Bob Dylan]] sem hafði mikil áhrif á hann. Að loknu stúdentsprófi innritaðist Megas í [[Háskóli Íslands|Háskólann]]. Þar rakst hann á nafnið Megas í grískri orðabók og ætlaði að nota það sem skáldanafn þegar hann fékk birta eftir sig smásögu í Lesbók [[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]]. Hann varð að birta söguna undir eigin nafni en notaði listamannsnafnið Megas eftir þetta.<ref>{{cite web|url=https://www.ismus.is/einstaklingar/1006899|title=Magnús Þór Jónsson - Megas|website=Ísmús}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Áður en fyrsta [[hljómplata]] hans kom út í Noregi árið 1972 komu út eftir hann þrjú hefti með textum, nótum og teikningum. Þau hétu einfaldlega ''Megas I'' (1968), ''Megas II'' (1969) og ''Megas III'' (1970). Árið 1973 gaf hann heftin þrjú út aftur, endurskoðuð, og bætti fjórða heftinu við, ''Megas IV''. Fyrsta nótnaheftið innihélt lögin „Dauði Snorra Sturlusonar“, „Jón Sigurðsson & sjálfstæðisbarátta Íslendinga“, „Með gati“, „Ófelía“, „Ragnheiður biskupsdóttir“, „Silfur Egils“, „Um óheppilega fundvísi Ingólfs Arnarsonar“, „Um skáldið Jónas“, „Um grimman dauða Jóns Arasonar“ og „Vertu mér samferða inní blómalandið, amma“. Margt af því efni sem birtist í heftunum átti síðar eftir að rata inn á plöturnar hans. Á tónlistarferli sínum urðu ein vinsælustu lögin Megasar: „Spáðu í mig“, „Tvær stjörnur“, „Reykjavíkurnætur“ og „Fatlafól“. <ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/07/07/andlat_megas/?origin=helstu|title=Andlát: Megas|website=Mbl.is|access-date=7. júlí 2026}}</ref> Hann vann með fjölda listamanna á ferli sínum. Þeirra á meðal eru [[Bubbi Morthens]], [[Nýdönsk]], [[Spilverk þjóðanna]] og [[KUKL]]. Viðurkenningar sem hann hlaut á ævinni voru m.a. [[heiðurslaun listamanna]] og [[verðlaun Jónasar Hallgrímssonar]] fyrir framlag sitt til íslenskrar tungu.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262906323d/megas-er-latinn|title=Megas er látinn|website=Vísir.is|date=7. júlí 2026|author=Eiður Þór Árnason}}</ref> Megas var umdeildur og vakti umtal fyrir líferni sitt og hegðun. Hann var um tíma í sambandi við ungan taílenskan [[kynsegin]] mann sem heimsótti hann til Íslands. Hann samdi til hans ástarlögin „Fílahirðirinn frá Súrín“ og „Tvær stjörnur“. Lagið „Litlir sætir strákar“ sem vakti umtal, var líka innblásið af sambandi þeirra sem stóð stutt.<ref>{{cite web|url=https://heimildin.is/frett/forbodid-samband-megasar-vid-ladyboy/|title=Fjallað um forboðið samband Megasar við „ladyboy“|website=Heimildin|date=16. apríl 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://glatkistan.com/2022/11/16/litlir-saetir-strakar/|title=Litlir sætir strákar|website=Glatkistan|author=Helgi Jónsson|date=16.11.2022}}</ref> Kona sem kynntist honum tvítug sakaði hann um kynferðisbrot og að hafa stráð salti í sárið með laginu „Litla ljót“ sem samsvaraði hennar reynslu um atvikið.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20212188353d/-kominn-timi-til-ad-hann-se-opin-beradur-|title=Kominn tími til að hann sé opin­beraður|website=Vísir|date=26. nóvember 2021|author=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Eftir andlát hans fór af stað umræða um að honum hefði verið [[slaufun|slaufað]] af [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]], en starfsfólk þar neitaði því alfarið.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262907959d/sar-reidir-ruvar-ar-hafna-thvi-ad-megasi-hafi-verid-slaufad|title=Sár­reiðir Rúvar-ar hafna því að Megasi hafi verið slaufað|author=Jakob Bjarnar|date=10. júlí 2026|website=Vísir}}</ref> == Útgefin verk == === Breiðskífur === *1972 - ''[[Megas (hljómplata)|Megas]]'' *1975 - ''[[Millilending]]'' *1976 - ''[[Fram og aftur blindgötuna]]'' *1977 - ''[[Á bleikum náttkjólum]]'' (með Spilverki þjóðanna) *1978 - ''[[Nú er ég klæddur og kominn á ról]]'' *1986 - ''[[Í góðri trú]]'' *1987 - ''[[Loftmynd (hljómplata)|Loftmynd]]'' *1988 - ''[[Höfuðlausnir]]'' *1988 - ''[[Bláir draumar]]'' (með Bubba) *1990 - ''[[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella]]'' *1992 - ''[[Þrír blóðdropar]]'' *1996 - ''[[Til hamingju með fallið]]'' *1997 - ''[[Fláa veröld]]'' *2000 - ''[[Svanasöngur á leiði]]'' *2001 - ''[[Far þinn veg]]'' *2005 - ''[[Hús datt]]'' (með Súkkat) *2007 - ''[[Frágangur]]'' ásamt Senuþjófunum *2007 - ''[[Hold er mold]]'' ásamt Senuþjófunum *2008 - ''[[Á Morgun|Á morgun]]'' ásamt Senuþjófunum *2011 - ''[[(Hugboð um) Vandræði]]'' ásamt Senuþjófunum *2011 - ''[[Aðför að lögum]]'' ásamt Strengjum *2017 - ''Ósómaljóð'' (Megas syngur Ósómaljóð [[Þorvaldur Þorsteinsson|Þorvaldar Þorsteinssonar]]) === Tónleikaplötur === *1979 - ''[[Drög að sjálfsmorði]]'' - tónleikar í [[Menntask%C3%B3linn_vi%C3%B0_Hamrahl%C3%AD%C3%B0|MH]] (með Sjálfsmorðssveitinni) *1994 - ''[[Drög að upprisu]]'' - tónleikar í MH (með Nýdönsk) *2006 - ''[[Passíusálmar í Skálholti]]'' - upptaka frá 2001 *2006 - ''[[Greinilegur púls]]'' - upptaka frá 1991 *2009 - ''[[Segðu ekki frá (með lífsmarki)]]'' - tvöföld tónleikaplata (ásamt Senuþjófum) === Safnplötur === *1993 - ''[[Paradísarfuglinn (hljómplata)|Paradísarfuglinn]]'' *2002 - ''[[(Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta]]'' *2002 - ''Megas 1972–2002'' *2012 - ''Megas raular lögin sín'' *2020 - ''Syngdu eitthvað gamalt!'' === Safnkassar === *1986 - ''[[Megas allur]]'' - safnkassi með öllum plötum Megasar fram til 1986, ásamt tveimur plötum með óútgefnu efni og efni af plötum með öðrum listamönnum === Annað === *2001 - ''[[Haugbrot]]'' - hljómorð (Megas les úr verkum sínum við undirleik) *2013 - ''Jeppi á fjalli'' - lög úr samnefndu leikriti, lög og textar eftir Megas og Braga Valdimar Skúlason === Smáskífur === *1975 - ''[[Spáðu í mig / Komdu og skoðaðu í kistuna mína]]'' === Aðrir listamenn flytja lög Megasar === *1997 - ''Megasarlög'' - ýmsir flytjendur *2006 - ''Pældu í því sem pælandi er í'' - ýmsir flytjendur *2006 - ''Magga Stína syngur Megas'' === Bækur === *1968 - ''[[Megas I, ljóðabók, endurútg. 1973]]'' *1968 - ''[[Megas II, ljóðabók, endurútg. 1973]]'' *1973 - ''[[Megas III, ljóðabók]]'' *1990 - ''[[Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ]]'' ásamt [[Þórunn Valdimarsdóttir|Þórunni Valdimarsdóttur]] *1991 - ''[[Textar]]'' *1994 - ''[[Björn og Sveinn eða makleg málagjöld]]'' *2001 - ''[[Megas. Greinasafn eftir ýmsa höfunda, myndir, nótur, viðtöl]]''. Mál og menning 2001 *2009/2010 - ''Megas I-III Pjáturútgáfa'' (í fyrst 20, svo 100 eintökum númeruð og árituð) [[Flokkur:Megas]] {{fd|1945|2026}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Heimildir == * Þórunn Valdimarsdóttir. 1993. ''Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ''. Mál og menning, Reykjavík. * Jónatan Garðarsson. 2002. „Megas 1972-2002“. Æviágrip í bæklingi plötunnar ''Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta''. Íslenskir tónar, Reykjavík. * Óttar Guðmundsson. 2015. ''(Esenis tesenis tera) Viðrini tel ég mig vera: Megas og dauðasyndirnar''. Skrudda. kakkj94gu4pb1u8sazi0xewqotdv18s 1980152 1980123 2026-09-24T22:06:42Z Torfifagri 33930 /* Breiðskífur */ 1980152 wikitext text/x-wiki [[Image:megas_DSC07085_NY.jpg|thumb|right|260px|Megas á Sjómannadaginn í Reykjavík (2011)]] '''Magnús Þór Jónsson''' ([[fæðing|fæddur]] [[7. apríl]] [[1945]] í [[Reykjavík]] á [[Ísland]]i, d. [[6. júlí]] [[2026]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[tónlistarmaður]], dægurlagahöfundur, [[rithöfundur]] og [[myndlistarmaður]], hann var best þekktur undir [[listamannsnafn]]inu '''Megas'''. Megas var sonur skáldkonunnar [[Þórunn Elfa Magnúsdóttir|Þórunnar Elfu Magnúsdóttur]] og Jóns Þórðarsonar kennara og rithöfundar. Magnús Magnússon nafni hans og móðurafi var verkamaður í [[Reykjavík]] og sjómaður. Margrét, amma Megasar, var frá Horni í [[Skorradalur|Skorradal]] en föðurforeldrarnir [[Snæfellsnes|Snæfellingar]]. Megas ólst upp í [[Norðurmýri]]nni í Reykjavík og gekk í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskólann]] og svo í [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann í Reykjavík]], þaðan sem hann lauk stúdentsprófi árið 1965. Þá vann hann um hríð sem gjaldkeri í Landsbankanum, en hélt svo til Noregs til að stunda nám í þjóðháttafræði við Háskólann í [[Osló]]. Megas byrjaði snemma að fást við lagasmíðar og textagerð, lærði á píanó og samdi meðal annars lagið „Gamli sorrí Gráni“ fyrir fermingu. Á gagnfræðaskólaárunum samdi hann menúetta áður en hann hellti sér út í þjóðlagapælingar, keypti sér nótnabók með amerískri alþýðutónlist og lagði sig eftir skandinavískum þjóðlögum. Helstu áhrifavaldar Megasar á æskuárum hans voru [[Halldór Laxness]] og [[Elvis Presley]]. Á menntaskólaárunum tók Megas þátt í að mála leiktjöld fyrir hundrað ára afmælissýningu [[Skugga-Sveinn|Útilegumannanna]] eftir Matthías Jochumsson, gerði myndskreytingar í skólablaðið og fékk nokkur ljóða sinna birt í blaðinu og smásögur. Hann hlustaði á klassík, einkum þungmelta tónlist og [[Bob Dylan]] sem hafði mikil áhrif á hann. Að loknu stúdentsprófi innritaðist Megas í [[Háskóli Íslands|Háskólann]]. Þar rakst hann á nafnið Megas í grískri orðabók og ætlaði að nota það sem skáldanafn þegar hann fékk birta eftir sig smásögu í Lesbók [[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]]. Hann varð að birta söguna undir eigin nafni en notaði listamannsnafnið Megas eftir þetta.<ref>{{cite web|url=https://www.ismus.is/einstaklingar/1006899|title=Magnús Þór Jónsson - Megas|website=Ísmús}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Áður en fyrsta [[hljómplata]] hans kom út í Noregi árið 1972 komu út eftir hann þrjú hefti með textum, nótum og teikningum. Þau hétu einfaldlega ''Megas I'' (1968), ''Megas II'' (1969) og ''Megas III'' (1970). Árið 1973 gaf hann heftin þrjú út aftur, endurskoðuð, og bætti fjórða heftinu við, ''Megas IV''. Fyrsta nótnaheftið innihélt lögin „Dauði Snorra Sturlusonar“, „Jón Sigurðsson & sjálfstæðisbarátta Íslendinga“, „Með gati“, „Ófelía“, „Ragnheiður biskupsdóttir“, „Silfur Egils“, „Um óheppilega fundvísi Ingólfs Arnarsonar“, „Um skáldið Jónas“, „Um grimman dauða Jóns Arasonar“ og „Vertu mér samferða inní blómalandið, amma“. Margt af því efni sem birtist í heftunum átti síðar eftir að rata inn á plöturnar hans. Á tónlistarferli sínum urðu ein vinsælustu lögin Megasar: „Spáðu í mig“, „Tvær stjörnur“, „Reykjavíkurnætur“ og „Fatlafól“. <ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/07/07/andlat_megas/?origin=helstu|title=Andlát: Megas|website=Mbl.is|access-date=7. júlí 2026}}</ref> Hann vann með fjölda listamanna á ferli sínum. Þeirra á meðal eru [[Bubbi Morthens]], [[Nýdönsk]], [[Spilverk þjóðanna]] og [[KUKL]]. Viðurkenningar sem hann hlaut á ævinni voru m.a. [[heiðurslaun listamanna]] og [[verðlaun Jónasar Hallgrímssonar]] fyrir framlag sitt til íslenskrar tungu.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262906323d/megas-er-latinn|title=Megas er látinn|website=Vísir.is|date=7. júlí 2026|author=Eiður Þór Árnason}}</ref> Megas var umdeildur og vakti umtal fyrir líferni sitt og hegðun. Hann var um tíma í sambandi við ungan taílenskan [[kynsegin]] mann sem heimsótti hann til Íslands. Hann samdi til hans ástarlögin „Fílahirðirinn frá Súrín“ og „Tvær stjörnur“. Lagið „Litlir sætir strákar“ sem vakti umtal, var líka innblásið af sambandi þeirra sem stóð stutt.<ref>{{cite web|url=https://heimildin.is/frett/forbodid-samband-megasar-vid-ladyboy/|title=Fjallað um forboðið samband Megasar við „ladyboy“|website=Heimildin|date=16. apríl 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://glatkistan.com/2022/11/16/litlir-saetir-strakar/|title=Litlir sætir strákar|website=Glatkistan|author=Helgi Jónsson|date=16.11.2022}}</ref> Kona sem kynntist honum tvítug sakaði hann um kynferðisbrot og að hafa stráð salti í sárið með laginu „Litla ljót“ sem samsvaraði hennar reynslu um atvikið.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20212188353d/-kominn-timi-til-ad-hann-se-opin-beradur-|title=Kominn tími til að hann sé opin­beraður|website=Vísir|date=26. nóvember 2021|author=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Eftir andlát hans fór af stað umræða um að honum hefði verið [[slaufun|slaufað]] af [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]], en starfsfólk þar neitaði því alfarið.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262907959d/sar-reidir-ruvar-ar-hafna-thvi-ad-megasi-hafi-verid-slaufad|title=Sár­reiðir Rúvar-ar hafna því að Megasi hafi verið slaufað|author=Jakob Bjarnar|date=10. júlí 2026|website=Vísir}}</ref> == Útgefin verk == === Breiðskífur === *1972 - ''[[Megas (hljómplata)|Megas]]'' *1975 - ''[[Millilending]]'' *1976 - ''[[Fram og aftur blindgötuna]]'' *1977 - ''[[Á bleikum náttkjólum]]'' (með Spilverki þjóðanna) *1978 - ''[[Nú er ég klæddur og kominn á ról]]'' *1986 - ''[[Í góðri trú]]'' *1987 - ''[[Loftmynd (hljómplata)|Loftmynd]]'' *1988 - ''[[Höfuðlausnir]]'' *1988 - ''[[Bláir draumar]]'' (með Bubba) *1990 - ''[[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella]]'' *1992 - ''[[Þrír blóðdropar]]'' *1996 - ''[[Til hamingju með fallið]]'' *1997 - ''[[Fláa veröld]]'' *2000 - ''[[Svanasöngur á leiði]]'' *2001 - ''[[Far ... þinn veg]]'' *2005 - ''[[Hús datt]]'' (með Súkkat) *2007 - ''[[Frágangur]]'' ásamt Senuþjófunum *2007 - ''[[Hold er mold]]'' ásamt Senuþjófunum *2008 - ''[[Á Morgun|Á morgun]]'' ásamt Senuþjófunum *2011 - ''[[(Hugboð um) Vandræði]]'' ásamt Senuþjófunum *2011 - ''[[Aðför að lögum]]'' ásamt Strengjum *2017 - ''Ósómaljóð'' (Megas syngur Ósómaljóð [[Þorvaldur Þorsteinsson|Þorvaldar Þorsteinssonar]]) === Tónleikaplötur === *1979 - ''[[Drög að sjálfsmorði]]'' - tónleikar í [[Menntask%C3%B3linn_vi%C3%B0_Hamrahl%C3%AD%C3%B0|MH]] (með Sjálfsmorðssveitinni) *1994 - ''[[Drög að upprisu]]'' - tónleikar í MH (með Nýdönsk) *2006 - ''[[Passíusálmar í Skálholti]]'' - upptaka frá 2001 *2006 - ''[[Greinilegur púls]]'' - upptaka frá 1991 *2009 - ''[[Segðu ekki frá (með lífsmarki)]]'' - tvöföld tónleikaplata (ásamt Senuþjófum) === Safnplötur === *1993 - ''[[Paradísarfuglinn (hljómplata)|Paradísarfuglinn]]'' *2002 - ''[[(Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta]]'' *2002 - ''Megas 1972–2002'' *2012 - ''Megas raular lögin sín'' *2020 - ''Syngdu eitthvað gamalt!'' === Safnkassar === *1986 - ''[[Megas allur]]'' - safnkassi með öllum plötum Megasar fram til 1986, ásamt tveimur plötum með óútgefnu efni og efni af plötum með öðrum listamönnum === Annað === *2001 - ''[[Haugbrot]]'' - hljómorð (Megas les úr verkum sínum við undirleik) *2013 - ''Jeppi á fjalli'' - lög úr samnefndu leikriti, lög og textar eftir Megas og Braga Valdimar Skúlason === Smáskífur === *1975 - ''[[Spáðu í mig / Komdu og skoðaðu í kistuna mína]]'' === Aðrir listamenn flytja lög Megasar === *1997 - ''Megasarlög'' - ýmsir flytjendur *2006 - ''Pældu í því sem pælandi er í'' - ýmsir flytjendur *2006 - ''Magga Stína syngur Megas'' === Bækur === *1968 - ''[[Megas I, ljóðabók, endurútg. 1973]]'' *1968 - ''[[Megas II, ljóðabók, endurútg. 1973]]'' *1973 - ''[[Megas III, ljóðabók]]'' *1990 - ''[[Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ]]'' ásamt [[Þórunn Valdimarsdóttir|Þórunni Valdimarsdóttur]] *1991 - ''[[Textar]]'' *1994 - ''[[Björn og Sveinn eða makleg málagjöld]]'' *2001 - ''[[Megas. Greinasafn eftir ýmsa höfunda, myndir, nótur, viðtöl]]''. Mál og menning 2001 *2009/2010 - ''Megas I-III Pjáturútgáfa'' (í fyrst 20, svo 100 eintökum númeruð og árituð) [[Flokkur:Megas]] {{fd|1945|2026}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Heimildir == * Þórunn Valdimarsdóttir. 1993. ''Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ''. Mál og menning, Reykjavík. * Jónatan Garðarsson. 2002. „Megas 1972-2002“. Æviágrip í bæklingi plötunnar ''Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta''. Íslenskir tónar, Reykjavík. * Óttar Guðmundsson. 2015. ''(Esenis tesenis tera) Viðrini tel ég mig vera: Megas og dauðasyndirnar''. Skrudda. hvw1uyks2avawzeetuleagp1ir0nsyp 0 2300 1980124 1975596 2026-09-24T12:30:57Z CatClaw64 121087 Bætti við plötunum Will of the People og The Wow! Signal sem vantaði í listan, breytti nokkrum tenglum til að beina á íslenska wikipedia síður, bætti við nokkrum vísunum fyrir útgáfu dag hjá eitthverjum plötum. gerði líka dagsetningar á plötu tímalínuni samræmari 1980124 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk | sveit | heiti = Muse | mynd = MuseTorontoApril2004.JPG | myndatexti = Muse, frá vinstri til hægri: [[Matthew Bellamy]], [[Dominic Howard]] og [[Christopher Wolstenholme]]. | uppruni = [[Teignmouth]], [[Devon]], [[Bretland]] | stefna = Nýframsækið rokk<br/>Öðruvísi rokk<br/>Framsækið rokk | ár = [[1994]] – í dag | útgefandi = Warner, Helium 3, Taste,<br/>East West, Mushroom, Dangerous | vefsíða = [http://muse.mu/index.php/ muse.mu] | meðlimir = [[Matthew Bellamy]]<br/>[[Christopher Wolstenholme]]<br/>[[Dominic Howard]] }} '''Muse''' er [[England|ensk]] [[rokk]]hljómsveit frá [[Teignmouth]] í [[Devon]] og var stofnuð árið [[1994]] undir dulnefninu Rocket Baby Dolls. Síðar ákváðu þeir að kalla sig Muse, hættu í skóla og lögðu tónlistina fyrir sig. Sveitina skipa þeir [[Matthew Bellamy]] ([[söngur|söngvari]], [[gítarleikari]] og [[hljómborðsleikari]]), [[Christopher Wolstenholme]] ([[bassaleikari]]) og [[Dominic Howard]] ([[trommari]] og [[slagverksleikari]]). Muse blandar saman [[öðruvísi rokk]]i, [[þungarokk]]i, [[Tónlistarstefna|framsæknu rokki]], [[Tónlistarstefna|sígildri tónlist]] og [[Tónlistarstefna|raftónlist]] og mynda þannig [[Tónlistarstefna|nýframsækið rokk]]. Muse er best þekkt fyrir kröftuga og ægibjarta tónleika og fyrir sérvitringslegan áhuga Matthew Bellamy á alheims[[samsæri]], lífi úti í geimnum, [[ofsóknaræði]], [[guðfræði]] og [[Heimsendir|heimsendi]].<ref name="NME News">Muse play supermassive free show á [http://www.nme.com/news/streets/23467 NME.COM]</ref> Muse hefur gefið út fimm breiðskífur og var sú fyrsta nefnd ''[[Showbiz]]'' og kom út [[1999]], en sú síðasta ''[[The Resistance]]'' (2009). ''[[Black Holes & Revelations]]'' sem kom út 2006 hlaut [[Mercury Prize]]-tilnefningu og lenti í þriðja sæti hjá [[NME]] á „lista yfir plötur ársins 2006“.<ref name="NME">NME Albums Of The Year 2006 á [http://www.nme.com/reviews/albums/oftheyear NME]</ref> == Saga == === Stofnun sveitarinnar (1992 – 1997) === Meðlimir Muse voru hver í sinni hljómsveit þegar þeir gengu í framhaldsskólanum [[Teignmouth Community College]] snemma á 10. áratug [[20. öldin|20. aldar]]. Samstarf þeirra fór að taka á sig mynd þegar Matthew Bellamy, þá 14 ára gamall, þreytti áheyrnarpróf sem gítarleikari fyrir hljómsveit Dominics Howards. Þeir báðu Chris Wolstenholme, sem þá spilaði á [[Tromma|trommur]], að læra að leika á [[Rafbassi|bassa]] og ganga til liðs við þá. Árið 1994 sigraði hljómsveitin í tónlistarkeppni. Þá gengu þeir undir nafninu '''Rocket Baby Dolls''' og voru með gotnesku yfirbragði. Þeir voru „eina alvöru rokkhljómsveitin“ sem tók þátt í keppninni og mölvuðu hljóðfærin sín á sviðinu.<ref name="Microcuts">Ævisaga Muse á [http://www.microcuts.net/uk/biography/ MicroCuts.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151127013950/http://www.microcuts.net/uk/biography/ |date=2015-11-27 }}</ref> <cite>„Þetta áttu að vera mótmæli, yfirlýsing“</cite>, sagði Bellamy, <cite>„svo, þegar við unnum í raun, var það áfall. Rosalegt áfall. Eftir þetta fórum við að taka okkur alvarlega.“</cite><ref>Ævisaga sveitarinnar á [http://www.tastemedia.com/muse/musebiog.html TasteMedia]</ref> Stuttu eftir keppnina ákváðu þeir að fara ekki í háskóla, hættu í vinnu, breytu nafni hljómsveitarinnar í Muse og fluttu frá [[Teignmouth]]. === Fyrstu stuttskífurnar og ''Showbiz'' (1998 – 2000) === Eftir að hafa byggt upp aðdáendahóp á nokkrum árum, hélt hljómsveitin fyrstu tónleika sína í [[London]] og [[Manchester]]. Þeir áttu góðan fund með Dennis Smith eiganda hljóðversins Sawmills, sem var innréttuð, gömul vatnsmylla í [[Cornwall]]. Samstarf Muse við Sawmills leiddi til fyrstu stuttskífu þeirra, sem var einfaldlega kölluð ''[[Muse (stuttskífa)|Muse]]'', en hún var gefin út undir merkjum Dangerous sem tilheyrði Sawmills og sá Dominic Howard um hönnun plötuhulstursins. Önnur stuttskífa þeirra, ''[[Muscle Museum (stuttskífa)|Muscle Museum]]'', vakti athygli breska tónlistarskríbentsins [[Steve Lamacq]] og breska tónlistartímaritsins [[NME]]. Á sama tíma stofnaði Dennis Smith ásamt Safta Jaffery plötufyrirtækið [[Taste Media]] og var það sérstaklega gert fyrir Muse (sveitin var á mála hjá þeim við gerð fyrstu þriggja diska sinna). Þrátt fyrir að önnur stuttskífa þeirra hafi aflað þeim minni háttar hylli, voru bresk plötufyrirtæki treg til að styðja þá fjárhagslega og vildu margir meina að þeir hljómuðu, eins og svo margir samtímamenn þeirra, of mikið eins og [[Radiohead]]. Hins vegar voru bandarísk plötufyrirtæki áköf í að semja við þá og buðu þeim flug í fyrsta farrými til Bandaríkjanna í áheyrnarprufur. Þeir komust á samning hjá [[Maverick Records]] þann [[24. desember]] [[1998]]. Fyrir heimkomu þeirra til Englands stóð Taste Media að samningum við hin og þessi upptökufyrirtæki í [[Evrópa|Evrópu]] og [[Ástralía|Ástralíu]] og veitti það þeim frelsi til að stjórna ferli sínum þar. [[John Leckie]], sem hafði framleitt plötur fyrir [[The Stone Roses]], [[„Weird Al“ Yankovic]] og [[The Verve]] auk hinnar áhrifaríku plötu ''The Bends'' fyrir Radiohead, var fenginn til að framleiða fyrstu plötu sveitarinnar, ''[[Showbiz]]''. Platan opinberaði harðan rokkstíl sveitarinnar og textarnir fjölluðu til dæmis um hversu erfitt hafði verið að koma sér á framfæri í bænum [[Teignmouth]].<ref name="Microcuts"/> Eftir útgáfu Showbiz fór Muse í tónleikaferðalag með [[Savage Garden]] um Bandaríkin. Árin [[1999]] og [[2000]] spiluðu þeir á stórhátíðum í [[Evrópa|Evrópu]] og á tónleikum í [[Ástralía|Ástralíu]] og á sama tíma eignuðust þeir stóran aðdáendahóp í Vestur-Evrópu, sérstaklega í [[Frakkland]]i.<ref name="Microcuts"/> === ''Origin of Symmetry'' og ''Hullabaloo'' (2001 – 2002) === Við gerð annarrar plötu sveitarinnar, ''[[Origin of Symmetry]]'', gerði sveitin ýmsar tilraunir með óvenjulegum hljóðfæraútsetningum á borð við kirkju[[orgel]], [[mellotron]] og stærra [[trommur|trommusett]]. Það var meira um hátónaðan [[Söngur|söng]] hjá Bellamy, [[brotinn hljómur|brotna gítarhljóma]] og auðkennandi [[píanó]]spil. Bellamy hefur nefnt að gítarleikurinn hafi verið undir sterkum áhrifum [[Jimi Hendrix]] og [[Tom Morello]] (úr [[Rage Against the Machine]] og [[Audioslave]]), en áhrif þess síðarnefnda koma sérstaklega í ljós í [[stef]]byggðum lögum á ''Origin of Symmetry'', og þar sem Bellamy notar „pitch-shift“-hljóðbreyta í gítareinleik. Á plötunni er líka sérstök endurgerð af laginu „Feeling Good“, sem var samið af Anthony Newley og Leslie Bricusse. Muse fór í mál við [[Neskaffi]] árið 2003 fyrir að nota þeirra útgáfu af „Feeling Good“ í sjónvarpsauglýsingu án leyfis og gáfu [[Oxfam]] þau 500,000 pund sem þeir fengu í skaðabætur. [[Céline Dion]] var einnig hótað lögsókn árið 2002 þegar hún hugðist kalla sýningu sem hún stóð fyrir í Las Vegas „Muse“, þrátt fyrir að Muse hefði einkarétt á nafninu á heimsvísu. Céline Dion bauð þeim 50,000 dali til að nota nafnið en þeir höfnuðu því og Bellamy sagði „Við viljum ekki fara þangað og fólk heldur að við séum stuðningssveit Céline Dion“. Á endanum neyddist Céline Dion til að hætta við. Muse hefur verið líkt við hljómsveitina [[Queen]], þó það sé að nokkru leyti vegna þess hversu svipaðar hljómsveitirnar eru á sviði, og stíll Bellamy minnir á [[Brian May]] úr Queen. Platan hefði getað náð miklum vinsældum í Bandaríkjunum, en Maverick útgáfan var ósammála Muse um hvernig söngurinn ætti að vera. Hún vildi hafa hann tónlægri til að hann „hljómaði betur í útvarpi“, svo hún bað þá um að breyta honum áður en þeir gæfu plötuna út í Bandaríkjunum. Við þetta ákvað sveitin að skilja við Maverick og varð það til þess að platan var ekki gefin út í Bandaríkjunum fyrr en [[20. september]] [[2005]]. Eftir að Muse hafði getið sér gott orð sem tónleikasveit var ákveðið að gefa út tónleikamynddisk og geisladisk. Mynddiskurinn, ''[[Hullabaloo Soundtrack|Hullabaloo]]'', var tekinn upp á velheppnuðum tónleikum á Le Zenith í [[París]], þar sem þeir spiluðu tvö kvöld í röð. Samtímis var tvöfaldur geisladiskur gefinn út, ''[[Hullabaloo Soundtrack]]'', en á honum voru upptökur af lögum og eitthvað af tónleikunum á Le Zenith. Þá voru lögin „In Your World“ og „Dead Star“ gefin út á smáskífu. Lagið „Shrinking Universe“ frá ''Hullabaloo Soundtrack'' var eitt af aðallögum kvikmyndarinnar ''[[28 Weeks Later]]'' sem gefin var út [[2007]]. Í [[febrúar]] [[2006]] setti [[Q (tímarit)|Q Magazine]] plötuna ''Origin of Symmetry'' í 74. sæti af 100 bestu plötum frá upphafi samkvæmt skoðanakönnun meðal aðdáenda blaðsins. === ''Absolution'' (2003 – 2005) === Árið 2003 var platan ''[[Absolution]]'' gefin út en hún var framleidd af [[Rich Costey]] sem hafði unnið með [[Rage Against the Machine]]. Platan var framhald af tilraunastarfsemi sveitarinnar líkt og ''Origin of Symmetry'' og skartaði einnig hinu vinsæla lagi „Time Is Running Out“. Sveitin hefur sagt að þemað, sem sé gegnumgangandi á plötunni, snúist um heimsendi og hvernig brugðist er við honum. Þrátt fyrir þetta segir Muse plötuna vera <cite>„upplífgandi“</cite>, með jákvæðum skilaboðum í lögum eins og „Blackout“ og „Butterflies And Hurricanes“. Ástæðan er áhugi Bellamy á [[samsæri]]skenningum, [[guðfræði]], [[tækni]] og hinu [[yfirnáttúruleiki|yfirnáttúrulega]]. Til dæmis er lagið „Ruled By Secrecy“ nefnt eftir bók eftir [[Jim Marrs]], ''Rule by Secrecy'', sem fjallar um leyndardóma á bak við stjórnun stórvelda. Margir textanna á plötunni hafa stjórmálalegar tilvísanir. [[Mynd:MuseToronto2004-1.JPG|150px|thumb|Chris á tónleikum í [[Toronto]], [[Kanada]].]] Með þessari plötu náði Muse loksins miklum árangri á [[Bretland]]i og með nýjan bandarískan plötusamning upp á vasann fór Muse í fyrsta skipti í alþjóðlega tónleikaferð og héldu tónleika á íþróttavöllum. Á ferðalaginu fóru þeir um [[Ástralía|Ástralíu]], [[Nýja Sjáland]], [[Bandaríkin]], [[Kanada]] og [[Frakkland]]. Á meðan á ferðinni stóð tókst þeim að gefa út lögin Time Is Running Out, Hysteria, Sing for Absolution, Stockholm Syndrome og Butterflies and Hurricanes. Sveitin spilaði á [[Glastonbury-hátíðin]]ni í júní 2004. Þar lýsti Bellamy tónleikunum sem <cite>„bestu tónleikar lífs okkar“</cite>. <cite>„Þetta var besta tilfinning um afrek sem að við höfðum fundið á ævi okkar eftir að koma af sviði.“</cite> sagði Bellamy. Skömmu eftir tónleikana lést faðir Dominic Howard, trommuleikara, af völdum hjartaáfalls en hann hafði verið á tónleikunum. <cite>„Það var næstum óraunverulegt að aðeins klukkutíma síðar var faðir hans dáinn. Það var varla hægt að trúa því. Næstu vikuna vorum við að reyna að styðja við Dom. Ég held að hann hafi verið glaður yfir því að faðir hans gat séð hann á þeirri stund sem var örugglega sú besta á ferli sveitarinnar.“</cite> Muse hélt áfram tónleikaferðalagi sínu. Síðustu tónleikarnir voru í Bandaríkjunum en aukatónleikar voru haldnir vegna mikillar eftirspurnar á [[Earls Court Exhibition Centre|Earls Court]] í London. Í lok ársins gaf Vitamin Records út ''The String Quartet Tribute to Muse'' eftir The Tallywood Strings, plötu með órafmagnaðri útgáfu af sumum laga Muse. Sveitin lauk ferðalaginu í [[janúar]] [[2005]] en sneri aftur til Bandaríkjanna í apríl og maí það ár. Þann [[2. júlí]] [[2005]] tók Muse þátt í [[Live 8]] í París þar sem þeir spiluðu „Plug In Baby“, „Bliss“, „Time Is Running Out“ og „Hysteria“. Í apríl 2005 var ævisaga sveitarinnar gefin út á mynddiski sem nefnist ''Manic Depression''. Hljómsveitin tók ekki þátt í verkefninu og studdi ekki þessa útgáfu. Annar mynddiskur, [[Absolution Tour]], var gefinn út [[12. desember]], [[2005]] og innihélt hann endurklippt efni frá Glastonbury-hátíðinni 2004 ásamt áður óséðu efni frá Earls Court í London, Wembley Arena og [[Wiltern Theatre]] í [[Los Angeles]]. Tvö lög voru falin á diskinum, „Endlessly“ og „Thoughts Of A Dying Atheist“, en þau voru mynduð á Wembley Arena. Eina lagið af plötunni ''[[Absolution]]'' sem var ekki á mynddiskinum var lagið „Falling Away With You“, en það hefur aldrei verið spilað á tónleikum. ''Absolution'' varð á endanum gullplata í Bandaríkjunum. === ''Black Holes & Revelations'' og ''HAARP'' (2006 – 2008) === Sveitin sneri aftur í hljóðver í [[ágúst 2005]], þó að upptökur hæfust ekki af alvöru fyrr en í [[september]]. Platan var tekin upp fram á vor [[2006]] með nokkrum hléum vegna fría. Sveitin tilkynnti um nýju plötuna í [[maí 2006]]. Platan, sem var framleidd af Rich Costey eins og ''Absolution'', hét ''[[Black Holes & Revelations]]''. Stuttu fyrir útgáfu plötunnar var henni lekið á veraldarvefinn. Platan var gefin út í [[Japan]] [[28. júní]] [[2006]] með aukalaginu „Glorious“ sem er ekki á plötum annars staðar í heiminum en lagið var hægt að fá pantað frá [[iTunes]]. Platan var gefin út í Evrópu [[3. júlí]] 2006 og í Norður-Ameríku [[11. júlí]] 2006. Hún lenti í 1. sæti á vinsældalistunum á Bretlandi, mestum hluta Evrópu, Ástralíu og náði miklum vinsældum í Bandaríkjunum þar sem hún lenti í 9. sæti á [[Billboard 200]] plötulistanum. ''Black Holes & Revelations'' seldist í meira en einni milljón eintaka. Titill plötunnar og þemu laganna stafa af áhuga sveitarinnar á [[geimurinn|geimnum]], sérstaklega [[Mars (reikistjarna)|Mars]] og [[Cydonia (Mars)|Cydoniu]]. Myndirnar á plötunni voru hannaðar af [[Storm Thorgerson]] og sýna landslag reikistjörnunnar Mars með fjórum mönnum við borð og fjóra smáhesta ofan á því – líklegast eru þar á ferð [[Fjórmenningarnir]] sem hafa vaxið meira en hestar þeirra. Tónlistarþemað á disknum er að miklu leyti nokkurs konar rokk-diskó. Enn og aftur fjalla textarnir um stjórnmál og spillingu en sjónarhornið er ekki jafn svartsýnt og áður. Fyrsta lag plötunnar var selt eitt og sér á veraldarvefnum. Það var „Supermassive Black Hole“ frá og með [[9. maí]] [[2006]]. Laginu fylgdi tónlistarmyndband sem leikstýrt var af [[Floria Sigismondi]]. Lagið fékk misjafnar móttökur þar sem það vék frá tónlistarstíl sveitarinnar. Það var síðan gefið út á smáskífu með laginu „Crying Shame“. Önnur smáskífa sveitarinnar af diskinum innihélt lagið „Starlight“, gefið út þann [[4. september]] [[2006]]. „Knights of Cydonia“ var gefið út sem útvarpssmáskífa í Bandaríkjunum þann [[13. júní]] [[2006]] og sem smáskífa í Bretlandi [[27. nóvember]] sama ár og náði inn á Topp 10 listann. Myndbandið við lagið var tekið upp í [[Rúmenía|Rúmeníu]] og er undir áhrifum frá [[spagettí vestri|spagettí vestrum]]. Fjórða lagið af plötunni, sem gefið var út á smáskífu, var „Invincible“, sem kom út [[9. apríl]] [[2007]]. Önnur smáskífa, „Map of the Problematique“, kom í kjölfar Wembley Stadium tónleikanna og var hún aðeins seld á veraldarvefnum sem niðurhal þann [[18. júlí]] [[2007]].<ref name="Wembley"/> Muse byrjaði aftur á tónleikaferðalagi [[13. maí]] [[2006]]. Þeir komu fyrst fram á „One Big Weekend“ sem BBC Radio 1 stóð fyrir og þar á eftir nokkrum sinnum í sjónvarpi. Aðalferðalagið byrjaði rétt fyrir útgáfu plötunnar. Þar spiluðu þeir mest á hátíðum, meðal annars í [[Reading and Leeds Festivals|Reading og Leeds]]. Í lok júlí spiluðu þeir í Norður-Ameríku og lauk ferðinni í september 2006. Þá tók við tónleikaferðalag í Evrópu þar sem mikið var spilað á innanhússíþróttavöllum í Bretlandi. Breska hljómsveitin [[Noisettes]] studdi þá á ferðalaginu í nóvember og mestan hluta desember 2006. Ferðalagið hélt svo áfram í Ástralíu og Suðaustur-Asíu. Í lok ársins 2006 tilkynnti Muse að þeir myndu spila á hinum nýbyggða [[Wembley-leikvangurinn|Wembley-leikvangi]] fyrir alls 90.000 manns þann [[16. júní]] [[2007]].<ref name="Wembley">Grein um Muse og [[Wembley-leikvangurinn|Wembley-leikvanginn]] á [http://www.wembleystadium.com/pressbox/pressReleases/MUSE%20to%20rock%20Wembley%20Stadium WembleyStadium.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070822000929/http://www.wembleystadium.com/pressbox/pressReleases/MUSE%20to%20rock%20Wembley%20Stadium |date=2007-08-22 }}</ref> Von bráðar seldist upp á [[Wembley-leikvangurinn|Wembley]]-tónleikana og var þá öðrum bætt við [[17. júní]]. Sem upphitunarsveitir spiluðu [[The Streets]], [[Rodrigo y Gabriela]] og [[Dirty Pretty Things (hljómsveit)|Dirty Pretty Things]] þann [[16. júní]] og [[My Chemical Romance]], [[Biffy Clyro]] og [[Shy Child]] þann [[17. júní]]. Báðir tónleikarnir voru myndaðir fyrir tónleikamynddisk sem kom út um páskana 2008 og hlaut nafnið ''[[HAARP]]''. Muse neyddist til að aflýsa nokkrum tónleikum með [[My Chemical Romance]] í maí, þar sem nokkrir starfsmenn og meðlimir My Chemical Romance fengu matareitrun.<ref>Grein um matareitrun starfsmanna og [[My Chemical Romance]] á [http://strangeglue.com/muse-fall-victim-to-food-poisoning/675/ StrangeGlue.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070818034351/http://strangeglue.com/muse-fall-victim-to-food-poisoning/675/ |date=2007-08-18 }}</ref> Tímaritið [[Q Magazine]] setti Muse í níunda sæti yfir „10 mest spennandi sveitir á Jörðu í dag“ í 252. tölublaðinu sínu. === ''The Resistance'' (2009 - 2011) === Fimmta breiðskífa hljómsveitarinnar, ''[[The Resistance]]'', var gefin út [[14. september]] [[2009]]. Platan seldist vel og var hún þriðja plata hljómsveitarinnar til að ná efst á metsölulista í Bretlandi. === ''The 2nd Law'' (2012 - 2014) === Hljómsveitin hóf upptökur á sinni sjöttu breiðskífu í september [[2011]]. Platan nefnist ''[[The 2nd Law]]'' og kom út [[1. október]] [[2012]]. === Drones (2015 - 2017) === Sjöunda breiðskífa hljómsveitarinnar, ''[[Drones (plata)|Drones,]]'' var gefin út 8.Júní 2015. === Simulation Theory og Origin Of Muse (2018 - 2021) === Áttunda breiðskífa hljómsveitarinnar, ''[[Simulation Theory]],'' var gefin út [[9. nóvember]] [[2018]].<ref>{{Cite web|url=https://www.muse.mu/news/simulation-theory-out-now-261376|title=Muse Official Website Simulation Theory - Out Now!|date=2018-11-09|website=Muse Official Website|language=en|access-date=2026-09-24}}</ref> [[Origin Of Muse (plata)|Origin Of Muse]] er boxsett sem MUSE gaf út með endurútgáfum af plötunum, [[Showbiz]], ''[[Origin of Symmetry]],'' b-hliðar á báðum skýfunum og upptökur af tónleikum. Origin Of Muse var gefið út þann [[5. desember]] [[2019]]<ref>{{Cite web|url=https://www.muse.mu/news/origin-muse-out-now-322106|title=Muse Official Website Origin of Muse: Out Now!|date=2019-12-06|website=Muse Official Website|language=en|access-date=2026-09-24}}</ref>. === Will of the People (2022 - 2025) === níunda breiðskífa hljómsveitarinnar, [[Will of the People]], gefin út [[26. ágúst]] [[2022]]<ref>{{Cite web|url=https://www.muse.mu/news/will-people-out-now-322916|title=Muse Official Website Will Of The People: Out Now!|date=2022-08-26|website=Muse Official Website|language=en|access-date=2026-09-24}}</ref>. === The Wow! Signal (2026 - nú) === tínunda breiðskía hljómsveitarinnar, [[The Wow! Signal (plata)|The Wow! Signal]], gefin út [[26. júní|26 júní]] [[2026]]<ref>{{Cite web|url=https://genius.com/albums/Muse/The-wow-signal|title=The Wow! Signal by Muse|website=Genius|language=en|access-date=2026-09-24}}</ref>. == Hljómsveitarmeðlimir == === Núverandi meðlimir === * [[Matthew Bellamy]] – söngur, gítar, píanó, hljómborð, hljóðgervlar, kirkjuorgel * [[Christopher Wolstenholme]] – bassagítar, bakraddir, gítar, hljómborð, hljóðgervlar * [[Dominic Howard]] – trommur, slagverkshljóðfæri, hljóðgervlar, stöku sinnum bakraddir === Tónleikameðlimir === * [[Morgan Nicholls]] – hljómborð, hljóðgervlar, bakraddir, bassagítar, úkúlele (2004, 2006 - í dag) : <small>Nicholls spilaði á bassagítar á V Festival árið 2004, eftir að Wolstenholme úlnliðsbraut sig í knattspyrnu við [[Didz Hammond]] úr [[The Cooper Temple Clause]].<br/>Hann hefur haldið áfram að spila „Hoodoo“ á bassan síðan 2006 tónleikaferðinni.</small> * Dan „trompetmaðurinn“ Newell – trompet (2006 - í dag) : <small>Newell spilar bara á trompet í tveimur lögum; „Knights of Cydonia“ og „City of Delusion“.</small> == Plötur == * ''[[Showbiz]]'' (1999) * ''[[Origin of Symmetry]]'' (2001) * ''[[Absolution]]'' (2003) * ''[[Black Holes & Revelations]]'' (2006) * ''[[The Resistance]]'' (2009) * ''[[The 2nd Law]]'' (2012) * ''[[Drones]]'' (2015) * ''[[Simulation Theory]]'' (2018) * ''[[Will of the People]]'' (2022) * ''[[The Wow! Signal]]'' (2026) == Verðlaun == {{Muse verðlaun}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Muse (band) | mánuðurskoðað = 29. ágúst | árskoðað = 2007}} == Tenglar == {{Commons|Muse (band)|Muse}} * [http://www.muse.mu/index.php Muse.mu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070428205326/http://www.muse.mu/index.php |date=2007-04-28 }} - Opinber vefsíða * {{Last.fm|muse|Muse}} * {{MusicBrainz-listamaður|nr=9c9f1380-2516-4fc9-a3e6-f9f61941d090}} * [https://www.facebook.com/muse Fésbókarsíða Muse] * [https://x.com/muse Muse á X] * [https://www.musewiki.org/MuseWiki MuseWiki] {{Muse}} {{Gæðagrein}} {{S|1994}} [[Flokkur:Breskar hljómsveitir]] [[Flokkur:Muse| ]] rs29udu59cp7bqk8j7nwz2xobnm4evt 0 2428 1980145 1979713 2026-09-24T19:21:54Z Arnastjarna 114982 Tók út að þetta væri fánadagur vegna afmæli forseta Íslands. Hefur líklega ekki verið uppfært síðan að Ólafur Ragnar var forseti. 1980145 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''14. maí''' er 134. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (135. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 231 dagur er eftir af árinu. == Atburðir == * [[1027]] - [[Hinrik 1. Frakkakonungur]] var krýndur meðkonungur föður síns í [[Reims]]. Hann fékk þó lítil sem engin völd. * [[1264]] - [[Orrustan um Lewes]]: [[Simon de Montfort]] vann sigur á her [[Hinrik 3. Englandskonungur|Hinriks 3. konungs]]. * [[1608]] - [[Mótmælendasambandið]] var stofnað í [[Auhausen]] í [[Þýskaland]]i. * [[1610]] - [[Hinrik 4. Frakkakonungur]] var myrtur í París af kaþólska öfgamanninum [[Jean-François Ravaillac]]. * [[1643]] - [[Loðvík 14.]] tók við völdum í [[Frakkland]]i fjögurra ára gamall. * [[1769]] - [[Karl 3. Spánarkonungur]] sendi [[trúboð]]a til [[Kalifornía|Kaliforníu]] og var það upphaf landnáms hvítra manna þar. * [[1796]] - [[Edward Jenner]] [[bólusetning|bólusetti]] átta ára dreng, James Phipps, við [[kúabóla|kúabólu]] og var það fyrsta bólusetningin. * [[1842]] - Fyrsta tölublað tímaritsins ''[[Illustrated London News]]'' kom út. * [[1899]] - Fótboltafélagið [[Club Nacional de Football|Nacional]] stofnað í Úrúgvæ. * [[1912]] - [[Friðrik 8.]] Danakonungur fannst látinn í [[Hamborg]]. Það var ekki fyrr en daginn eftir að menn áttuðu sig á því hver þetta væri. [[Kristján 10.]], sonur hans, tók við krúnunni. * [[1919]] - Átta klukkustunda vinnudagur var lögfestur í [[Danmörk]]u. * [[1922]] - Fimm skip fórust og með þeim 44 sjómenn í norðan ofsaveðri, sem gekk yfir norðan- og austanvert landið. * [[1935]] - [[Gamla Litlabeltisbrúin]] í Danmörku var opnuð. * [[1948]] - [[David Ben-Gurion]], forsætisráðherra lýsti yfir stofnun [[Ísrael]]sríkis. * [[1955]] - [[Varsjárbandalagið]] var stofnað í [[Varsjá]] í [[Pólland]]i. Stofnríki voru: [[Sovétríkin]], [[Pólland]], [[Austur-Þýskaland]], [[Tékkóslóvakía]], [[Ungverjaland]], [[Rúmenía]], [[Búlgaría]] og [[Albanía]]. Tilgangur þess var að vera mótvægi við [[Atlantshafsbandalagið]] ([[NATO]]). * [[1959]] - [[Pétur Ottesen]], sem verið hafði [[þingmaður]] lengur en nokkur annar, eða í 43 ár, hætti þingmennsku. * [[1965]] - [[Fokker Friendship]]-flugvél [[Flugfélag Íslands|Flugfélags Íslands]], sú fyrsta sinnar tegundar, kom til landsins, en slíkar vélar voru síðan notaðar í innanlandsflugi í áratugi. * [[1970]] - [[Ulrike Meinhof]] hjálpaði [[Andreas Baader]] að flýja með því að setja upp viðtal í bókasafni vegna meints bókasamnings. * [[1973]] - Fyrsta geimstöð Bandaríkjanna, ''[[Skylab]]'', var sett í loftið. * [[1986]] - [[Mikhaíl Gorbatsjev]] kom fram í sjónvarpi og lýsti kjarnorkuslysinu við Tsjernóbýl í fyrsta sinn. * [[1986]] - Söngleikurinn ''[[Chess]]'' eftir Benny Andersson and Björn Ulvaeus, var frumsýndur á West End í London. * [[1987]] - [[Sitiveni Rabuka]] leiddi herforingjauppreisn á Fídjieyjum. * [[1988]] - 27 létust þegar ölvaður ökumaður ók á rútu á [[Þjóðvegur 71 (Bandaríkjunum)|þjóðvegi 71]] í Kentucky í Bandaríkjunum. * [[1989]] - [[Mikhaíl Gorbatsjev]] fór í opinbera heimsókn til [[Kína]]. * [[1995]] - [[Dalai Lama]] lýsti því yfir að [[Gedhun Choekyi Nyima]] væri 11. endurfæðing [[Panchen Lama]]. * [[1995]] - [[Team New Zealand]] vann [[Ameríkubikarinn]] í [[San Diego]] með 5-0 sigri á heimaliðinu, [[Stars and Stripes]]. * [[1998]] - Síðasti [[Seinfeld]]-þátturinn var sendur út. <onlyinclude> * [[2002]] - Netþjónn Apple, [[Xserve]], var settur á markað. * [[2002]] - [[Golfklúbbur Álftaness]] var stofnaður. * [[2003]] - [[Ólafur Ragnar Grímsson]], forseti Íslands, gekk að eiga [[Dorrit Moussaieff]]. * [[2003]] - Fjöldagröf með líkamsleifum 3000 manna var uppgötvuð í [[Hilla]], 90 km frá Bagdad. * [[2004]] - [[Friðrik krónprins]] Dana gekk að eiga [[Mary Elizabeth Donaldson]] frá Ástralíu. * [[2008]] - 20 létust í sprengjutilræði við jarðarför í [[Abu Minasir]] í Írak. * [[2011]] - Dúettinn [[Ell & Nikki]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2011]] fyrir [[Aserbaísjan]] með laginu „Running Scared“. * [[2013]] - 51 lést og 140 særðust þegar bílsprengja sprakk í tyrkneska bænum [[Reyhanlı]]. * [[2016]] - [[Jamala]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2016]] fyrir Úkraínu. * [[2017]] - [[Emmanuel Macron]] tók við embætti forseta Frakklands. * [[2018]] - 60 Palestínumenn voru skotnir til bana í [[mótmæli á Gasa gegn bandaríska sendiráðinu í Jerúsalem|mótmælum á Gasa gegn því að Bandaríkjamenn opnuðu sendiráð í Jerúsalem]]. </onlyinclude> == Fædd == * [[1414]] - [[Frans 1. hertogi af Bretagne|Frans 1.]], hertogi af Bretagne (d. [[1450]]). * [[1553]] - [[Margrét af Valois]], Frakklandsdrottning, kona Hinriks 4. (d. [[1615]]). * [[1710]] - [[Adólf Friðrik Svíakonungur]] (d. [[1771]]). * [[1727]] - [[Thomas Gainsborough]], enskur listmálari (d. [[1788]]). * [[1761]] - [[Samuel Dexter]], bandarískur stjórnmálamaður (d. [[1816]]). * [[1906]] - [[Hastings Banda]], fyrrum forseti Malaví (d. [[1997]]). * [[1943]] - [[Ólafur Ragnar Grímsson]], 5. forseti Íslands. * [[1944]] - [[George Lucas]], bandarískur kvikmyndaleikstjóri. * [[1946]] - [[Sigríður Anna Þórðardóttir]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1952]] - [[David Byrne]], skosk-amerískur tónlistarmaður. * [[1953]] - [[Norodom Sihamoni]], konungur Kambódíu. * [[1962]] - [[C.C. Deville]], bandarískur tónlistarmaður (Poison). * [[1965]] - [[Eoin Colfer]], írskur rithöfundur. * [[1967]] - [[Rondey Robinson]], bandarískur körfuknattleiksmaður. * [[1969]] - [[Cate Blanchett]], áströlsk leikkona. * [[1984]] - [[Mark Zuckerberg]], bandarískur frumkvöðull. * [[1987]] - [[Ari Freyr Skúlason]], íslenskur knattspyrnumaður. == Dáin == * [[649]] - [[Theodór 1.]] páfi. * [[964]] - [[Jóhannes 12.]] páfi. * [[1470]] - [[Karl Knútsson Bonde]], konungur Svíþjóðar (f. [[1409]]). * [[1610]] - [[Hinrik 4.]] konungur Frakklands (f. [[1553]]). * [[1643]] - [[Loðvík 13.]] konungur Frakklands (f. [[1601]]). * [[1649]] - [[Friedrich Spanheim]], hollenskur guðfræðingur (f. [[1600]]). * [[1667]] - [[Georges de Scudéry]], franskur rithöfundur (f. [[1601]]). * [[1678]] - [[Anna Maria van Schurman]], hollenskt skáld (f. [[1607]]). * [[1761]] - [[Thomas Simpson]], breskur stærðfræðingur (f. [[1710]]). * [[1856]] - [[Jón Snorrason]], bæjarfulltrúi í Reykjavík (f. [[1787]]). * [[1912]] - [[Friðrik 8.]] Danakonungur (f. [[1843]]). * [[1912]] - [[August Strindberg]], sænskt leikskáld (f. [[1849]]). * [[1931]] - [[Viktor Dyk]], tékkneskt skáld (f. [[1877]]). * [[1940]] - [[Emma Goldman]], bandarískur stjórnleysingi (f. [[1869]]). * [[1952]] - [[Þorbjörg Sigurðardóttir Bergmann]], íslensk hannyrðakona (f. [[1876]]). * [[1987]] - [[Rita Hayworth]], bandarísk leikkona (f. [[1918]]). * [[1991]] - [[Jiang Qing]], kínverskur stjórnmálamaður (f. [[1914]]). * [[1998]] - [[Frank Sinatra]], bandarískur söngvari og kvikmyndaleikari (f. [[1915]]). * [[2000]] - [[Obuchi Keizo]], fyrrum forsætisráðherra Japans (f. [[1937]]). * [[2004]] - [[Jesús Gil]], spænskur stjórnmálamaður og forseti [[Atlético Madrid]] (f. [[1933]]). * [[2023]] - [[Garðar Cortes]], íslenskur óperusöngvari (f. [[1940]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] 52xk5a92x9k7lzo7ggktqbjusy42rym 0 2699 1980166 1976285 2026-09-25T09:58:39Z TKSnaevarr 53243 1980166 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|október}} '''28. október''' er 301. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (302. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 64 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[306]] - [[Maxentíus]] varð keisari Rómar. * [[939]] - [[Játmundur stófenglegi]] var krýndur konungur Englands. * [[1061]] - [[Honoríus 2. andpáfi]] var skipaður. * [[1134]] - [[Magnús Einarsson]] var vígður biskup í Skálholti af Össuri erkibiskupi í Lundi. * [[1241]] - Goffredo Castiglioni varð [[Selestínus 4.]] páfi. * [[1216]] - [[Hinrik 3. Englandskonungur|Hinrik 3.]] varð Englandskonungur. * [[1441]] - Evgeníus 4. páfi skipaði [[Gerrek Lundikin]], þýskan prest frá Björgvin, ábóta í Viðeyjarklaustri. Hann kom þó aldrei til landsins. * [[1449]] - [[Kristján 1.]] var krýndur konungur Danmerkur. * [[1492]] - Kólumbus kom til [[Kúba|Kúbu]]. * [[1524]] - [[Fransisco Hernandez de Cordoba]] stofnaði Granada í Níkaragva. Það er elsta spænska borgin á meginlandi Ameríku. * [[1533]] - [[Hinrik 2. Frakkakonungur]] giftist [[Katrín af Medici|Katrínu af Medici]]. * [[1538]] - [[Háskólinn í Santo Domingo]], fyrsti háskóli í Vesturheimi, var stofnaður. * [[1601]] - [[Rúdolf 2. keisari]] keypti öll stjörnuskoðunartæki [[Tycho Brahe]] af Kirsten ekkju hans. * [[1609]] - Svíar unnu sigur á her falska Dímítríjs 2. í [[orrustan við Troitsko|orrustunni við Troitsko]]. * [[1618]] - Ævintýramaðurinn sir [[Walter Raleigh]] var hálshöggvinn fyrir samsæri gegn [[Jakob 6. Skotakonungur|Jakobi 1.]] * [[1628]] - Franska húgenottaborgin [[La Rochelle]] gafst upp fyrir her konungs eftir fjórtán mánaða [[umsátrið um La Rochelle|umsátur]]. * [[1643]] - Hollenskir sjóræningjar hurfu frá rústum bæjarins [[Valdivia]] í Chile. * [[1780]] - [[Reynistaðarbræður]] Einar og Bjarni lögðu af stað við fimmta mann með fjárrekstur norður yfir Kjöl. Þeir fórust allir á leiðinni. * [[1795]] - [[Skiptingar Póllands|Þriðja skipting Póllands]] átti sér stað. * [[1848]] - [[Dómkirkjan í Reykjavík]] var vígð eftir gagngera endurbyggingu. * [[1868]] - [[Thomas Alva Edison]] sótti um fyrsta einkaleyfi sitt, vegna kosningavélar sem hann hafði fundið upp. * [[1886]] - [[Frelsisstyttan]] var afhjúpuð á Liberty Island í New York-borg. * [[1918]] - [[Tékkóslóvakía]] var stofnuð. * [[1922]] - [[Rómargangan]]: [[Benito Mussolini]] fór til Rómar og tók þar við stjórnarmyndunarumboði frá konungi Ítalíu. * [[1929]] - [[Dow Jones-vísitalan]] féll um tæp 13%. * [[1940]] - Ítalir réðust inn í [[Grikkland]] en mættu harðri mótspyrnu. * [[1958]] - Angelo Giuseppe Roncalli varð [[Jóhannes 23.]] páfi. * [[1962]] - [[Kúbudeilan]]: Sovétmenn lýstu því yfir að eldflaugar yrðu fjarlægðar frá Kúbu. * [[1971]] - [[Breska þingið]] samþykkti aðild að [[Evrópubandalagið|Evrópska efnahagsbandalaginu]]. * [[1971]] - Bretland skaut gervihnettinum [[Prospero X-3]] á braut um jörðu með [[Black Arrow]]-eldflaug. * [[1972]] - Fyrsta flug [[Airbus A300]] fór fram. * [[1977]] - Breska hljómsveitin [[Sex Pistols]] gaf út hljómplötuna ''[[Nevermind the Bollocks: Here's the Sex Pistols]]''. * [[1981]] - [[Hrauneyjafossvirkjun]] í Tungnaá var tekin í notkun. * [[1981]] - Hljómsveitin [[Metallica]] var stofnuð í Los Angeles. * [[1982]] - [[Spænski sósíalistaflokkurinn]] sigraði þingkosningar á Spáni með miklum mun. [[Felipe González]] varð forsætisráðherra. * [[1987]] - Þáttur Hermanns Gunnarssonar, ''[[Á tali hjá Hemma Gunn]]'', hóf göngu sína í Sjónvarpinu. * [[1995]] - 289 létust í eldsvoða í neðanjarðarlestarstöð í [[Bakú]] í Aserbaísjan. * [[1998]] - Flugmaður [[Air China]], [[Yuan Bin]], rændi farþegaþotu og flaug henni til Taívan. <onlyinclude> * [[2004]] - [[Samráð olíufélaganna]]: Samkeppniseftirlitið dæmdi fjögur íslensk olíufélög til hárra sekta. * [[2007]] - Vatíkanið blessaði [[píslarvottarnir 498|píslarvottana 498]] sem voru fórnarlömb trúarofsókna í [[Spænska borgarastyrjöldin|Spænsku borgarastyrjöldinni]]. * [[2007]] - [[Cristina Fernández de Kirchner]] var kjörin forseti Argentínu. * [[2011]] - Leiðtogar [[Breska samveldið|Samveldisríkjanna]] samþykktu breytingar á reglum um [[erfðaröð bresku krúnunnar]] þannig að dætur og synir stæðu jafnfætis. * [[2013]] - Lík 35 flóttamanna sem látist höfðu úr þorsta eftir að bifreið þeirra bilaði fundust í [[Sahara]]eyðimörkinni í [[Níger]]. * [[2014]] - [[HTML5]] varð að formlegum [[W3C-tilmæli|W3C-tilmælum]]. * [[2017]] - [[Alþingiskosningar 2017|Alþingiskosningar]] fóru fram á Íslandi. * [[2018]] - [[Jair Bolsonaro]] var kjörinn forseti Brasilíu.</onlyinclude> == Fædd == * [[1435]] - [[Andrea Della Robbia]], ítalskur myndhöggvari (d. [[1525]]). * [[1653]] - [[Georg af Danmörku|Georg]] prins af Danmörku, eiginmaður [[Anna Bretadrottning|Önnu]] Bretadrottningar (d. [[1708]]). * [[1691]] - [[Peder Wessel Tordenskjold]] (d. [[1720]]), [[Noregur|norsk]] sjóhetja í [[Norðurlandaófriðurinn mikli|Norðurlandaófriðnum mikla]] [[1700]]-[[1721]]. * [[1697]] - [[Canaletto]] (Giovanni Antonio Canal), ítalskur listmálari (d. [[1768]]). * [[1767]] - [[Marie Sophie Frederikke Danadrottning|Marie Sophie Frederikke]] af Hessen-Kassel, drottning Danmerkur, kona [[Friðrik 6. Danakonungur|Friðriks 6.]] (d. [[1852]]). * [[1885]] - [[Per Albin Hansson]], sænskur stjórnmálamaður (d. [[1946]]). * [[1903]] - [[Evelyn Waugh]], enskur rithöfundur (d. [[1966]]). * [[1909]] - [[Francis Bacon (listamaður)|Francis Bacon]], írsk-enskur listmálari (d. [[1992]]). * [[1914]] - [[Jonas Salk]], bandarískur veirufræðingur (d. [[1995]]). * [[1923]] - [[Margrét Indriðadóttir]] fréttastjóri [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpsins]] (d. [[2016]]). * [[1946]] - [[Wim Jansen]], hollenskur knattspyrnumaður. * [[1953]] - [[Þórólfur Guðnason]], íslenskur sóttvarnalæknir. * [[1955]] - [[Bill Gates]], stofnandi Microsoft. * [[1956]] - [[Mahmoud Ahmadinejad]], fyrrum forseti Íran. * [[1957]] - [[Florence Arthaud]], frönsk siglingakona (d. [[2015]]). * [[1963]] - [[Lauren Holly]], bandarísk leikkona. * [[1964]] - [[Steinn Ármann Magnússon]], íslenskur leikari (d. [[2026]]). * [[1967]] - [[Julia Roberts]], bandarísk leikkona. * [[1972]] - [[Guðmundur Steingrímsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1974]] - [[Joaquin Phoenix]], bandarískur leikari. * [[1980]] - [[Alan Smith]], enskur knattspyrnumaður. * [[1981]] - [[María Lea Ævarsdóttir]], íslenskur kvikmyndaframleiðandi. * [[1982]] - [[Matt Smith]], enskur leikari. * [[1984]] - [[Obafemi Martins]], nígerískur knattspyrnumaður. * [[1984]] - [[Kári Kristján Kristjánsson]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[1987]] - [[Frank Ocean]], bandarískur söngvari. * [[1997]] - [[Tryggvi Hlinason]], íslenskur körfuknattleiksmaður. == Dáin == * [[1412]] - [[Margrét mikla]], drottning Kalmarsambandsins (f. [[1353]]). * [[1521]] - [[Nikulás Þormóðsson]], príor í [[Möðruvallaklaustur|Möðruvallaklaustri]] (f. um [[1440]]). * [[1627]] - [[Jahangir]] Mógúlkeisari (f. [[1569]]). * [[1639]] - [[Stefano Landi]], ítalskt tónskáld (f. [[1587]]). * [[1646]] - [[William Dobson]], enskur listmálari (f. [[1610]]). * [[1674]] - [[Hallgrímur Pétursson]], sálmaskáld (f. [[1614]]). * [[1704]] - [[John Locke]], enskur heimspekingur (f. [[1632]]). * [[1708]] - [[Georg prins af Danmörku]], eiginmaður [[Anna Bretadrottning|Önnu drottningar]] (f. [[1653]]). * [[1740]] - [[Anna Rússakeisaraynja|Anna]], keisaraynja Rússlands (f. [[1693]]). * [[1752]] - [[Halldór Brynjólfsson]], Hólabiskup (f. [[1692]]). * [[1829]] - [[Hans Christoph Diederich Victor von Levetzow]], stiftamtmaður á Íslandi (f. [[1754]]). * [[1900]] - [[Max Müller]], þýskur fornfræðingur (f. [[1823]]). * [[1929]] - [[Bernhard von Bülow]], þýskur stjórnmálamaður (f. [[1849]]). * [[1965]] - [[Sigurður Jónasson]], íslenskur stjórnmála- og athafnamaður (f. [[1886]]). * [[2019]] - [[Gunnar Karlsson (sagnfræðingur)|Gunnar Karlsson]], sagnfræðingur (f. [[1939]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Október]] r46jme4xiq3bu7awvl4fnqul8b123sd 1980167 1980166 2026-09-25T09:59:25Z TKSnaevarr 53243 /* Atburðir */ 1980167 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|október}} '''28. október''' er 301. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (302. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 64 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[306]] - [[Maxentíus]] varð keisari Rómar. * [[939]] - [[Játmundur stófenglegi]] var krýndur konungur Englands. * [[1061]] - [[Honoríus 2. andpáfi]] var skipaður. * [[1134]] - [[Magnús Einarsson (biskup)|Magnús Einarsson]] var vígður biskup í Skálholti af Össuri erkibiskupi í Lundi. * [[1241]] - Goffredo Castiglioni varð [[Selestínus 4.]] páfi. * [[1216]] - [[Hinrik 3. Englandskonungur|Hinrik 3.]] varð Englandskonungur. * [[1441]] - Evgeníus 4. páfi skipaði [[Gerrek Lundikin]], þýskan prest frá Björgvin, ábóta í Viðeyjarklaustri. Hann kom þó aldrei til landsins. * [[1449]] - [[Kristján 1.]] var krýndur konungur Danmerkur. * [[1492]] - Kólumbus kom til [[Kúba|Kúbu]]. * [[1524]] - [[Fransisco Hernandez de Cordoba]] stofnaði Granada í Níkaragva. Það er elsta spænska borgin á meginlandi Ameríku. * [[1533]] - [[Hinrik 2. Frakkakonungur]] giftist [[Katrín af Medici|Katrínu af Medici]]. * [[1538]] - [[Háskólinn í Santo Domingo]], fyrsti háskóli í Vesturheimi, var stofnaður. * [[1601]] - [[Rúdolf 2. keisari]] keypti öll stjörnuskoðunartæki [[Tycho Brahe]] af Kirsten ekkju hans. * [[1609]] - Svíar unnu sigur á her falska Dímítríjs 2. í [[orrustan við Troitsko|orrustunni við Troitsko]]. * [[1618]] - Ævintýramaðurinn sir [[Walter Raleigh]] var hálshöggvinn fyrir samsæri gegn [[Jakob 6. Skotakonungur|Jakobi 1.]] * [[1628]] - Franska húgenottaborgin [[La Rochelle]] gafst upp fyrir her konungs eftir fjórtán mánaða [[umsátrið um La Rochelle|umsátur]]. * [[1643]] - Hollenskir sjóræningjar hurfu frá rústum bæjarins [[Valdivia]] í Chile. * [[1780]] - [[Reynistaðarbræður]] Einar og Bjarni lögðu af stað við fimmta mann með fjárrekstur norður yfir Kjöl. Þeir fórust allir á leiðinni. * [[1795]] - [[Skiptingar Póllands|Þriðja skipting Póllands]] átti sér stað. * [[1848]] - [[Dómkirkjan í Reykjavík]] var vígð eftir gagngera endurbyggingu. * [[1868]] - [[Thomas Alva Edison]] sótti um fyrsta einkaleyfi sitt, vegna kosningavélar sem hann hafði fundið upp. * [[1886]] - [[Frelsisstyttan]] var afhjúpuð á Liberty Island í New York-borg. * [[1918]] - [[Tékkóslóvakía]] var stofnuð. * [[1922]] - [[Rómargangan]]: [[Benito Mussolini]] fór til Rómar og tók þar við stjórnarmyndunarumboði frá konungi Ítalíu. * [[1929]] - [[Dow Jones-vísitalan]] féll um tæp 13%. * [[1940]] - Ítalir réðust inn í [[Grikkland]] en mættu harðri mótspyrnu. * [[1958]] - Angelo Giuseppe Roncalli varð [[Jóhannes 23.]] páfi. * [[1962]] - [[Kúbudeilan]]: Sovétmenn lýstu því yfir að eldflaugar yrðu fjarlægðar frá Kúbu. * [[1971]] - [[Breska þingið]] samþykkti aðild að [[Evrópubandalagið|Evrópska efnahagsbandalaginu]]. * [[1971]] - Bretland skaut gervihnettinum [[Prospero X-3]] á braut um jörðu með [[Black Arrow]]-eldflaug. * [[1972]] - Fyrsta flug [[Airbus A300]] fór fram. * [[1977]] - Breska hljómsveitin [[Sex Pistols]] gaf út hljómplötuna ''[[Nevermind the Bollocks: Here's the Sex Pistols]]''. * [[1981]] - [[Hrauneyjafossvirkjun]] í Tungnaá var tekin í notkun. * [[1981]] - Hljómsveitin [[Metallica]] var stofnuð í Los Angeles. * [[1982]] - [[Spænski sósíalistaflokkurinn]] sigraði þingkosningar á Spáni með miklum mun. [[Felipe González]] varð forsætisráðherra. * [[1987]] - Þáttur Hermanns Gunnarssonar, ''[[Á tali hjá Hemma Gunn]]'', hóf göngu sína í Sjónvarpinu. * [[1995]] - 289 létust í eldsvoða í neðanjarðarlestarstöð í [[Bakú]] í Aserbaísjan. * [[1998]] - Flugmaður [[Air China]], [[Yuan Bin]], rændi farþegaþotu og flaug henni til Taívan. <onlyinclude> * [[2004]] - [[Samráð olíufélaganna]]: Samkeppniseftirlitið dæmdi fjögur íslensk olíufélög til hárra sekta. * [[2007]] - Vatíkanið blessaði [[píslarvottarnir 498|píslarvottana 498]] sem voru fórnarlömb trúarofsókna í [[Spænska borgarastyrjöldin|Spænsku borgarastyrjöldinni]]. * [[2007]] - [[Cristina Fernández de Kirchner]] var kjörin forseti Argentínu. * [[2011]] - Leiðtogar [[Breska samveldið|Samveldisríkjanna]] samþykktu breytingar á reglum um [[erfðaröð bresku krúnunnar]] þannig að dætur og synir stæðu jafnfætis. * [[2013]] - Lík 35 flóttamanna sem látist höfðu úr þorsta eftir að bifreið þeirra bilaði fundust í [[Sahara]]eyðimörkinni í [[Níger]]. * [[2014]] - [[HTML5]] varð að formlegum [[W3C-tilmæli|W3C-tilmælum]]. * [[2017]] - [[Alþingiskosningar 2017|Alþingiskosningar]] fóru fram á Íslandi. * [[2018]] - [[Jair Bolsonaro]] var kjörinn forseti Brasilíu.</onlyinclude> == Fædd == * [[1435]] - [[Andrea Della Robbia]], ítalskur myndhöggvari (d. [[1525]]). * [[1653]] - [[Georg af Danmörku|Georg]] prins af Danmörku, eiginmaður [[Anna Bretadrottning|Önnu]] Bretadrottningar (d. [[1708]]). * [[1691]] - [[Peder Wessel Tordenskjold]] (d. [[1720]]), [[Noregur|norsk]] sjóhetja í [[Norðurlandaófriðurinn mikli|Norðurlandaófriðnum mikla]] [[1700]]-[[1721]]. * [[1697]] - [[Canaletto]] (Giovanni Antonio Canal), ítalskur listmálari (d. [[1768]]). * [[1767]] - [[Marie Sophie Frederikke Danadrottning|Marie Sophie Frederikke]] af Hessen-Kassel, drottning Danmerkur, kona [[Friðrik 6. Danakonungur|Friðriks 6.]] (d. [[1852]]). * [[1885]] - [[Per Albin Hansson]], sænskur stjórnmálamaður (d. [[1946]]). * [[1903]] - [[Evelyn Waugh]], enskur rithöfundur (d. [[1966]]). * [[1909]] - [[Francis Bacon (listamaður)|Francis Bacon]], írsk-enskur listmálari (d. [[1992]]). * [[1914]] - [[Jonas Salk]], bandarískur veirufræðingur (d. [[1995]]). * [[1923]] - [[Margrét Indriðadóttir]] fréttastjóri [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpsins]] (d. [[2016]]). * [[1946]] - [[Wim Jansen]], hollenskur knattspyrnumaður. * [[1953]] - [[Þórólfur Guðnason]], íslenskur sóttvarnalæknir. * [[1955]] - [[Bill Gates]], stofnandi Microsoft. * [[1956]] - [[Mahmoud Ahmadinejad]], fyrrum forseti Íran. * [[1957]] - [[Florence Arthaud]], frönsk siglingakona (d. [[2015]]). * [[1963]] - [[Lauren Holly]], bandarísk leikkona. * [[1964]] - [[Steinn Ármann Magnússon]], íslenskur leikari (d. [[2026]]). * [[1967]] - [[Julia Roberts]], bandarísk leikkona. * [[1972]] - [[Guðmundur Steingrímsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1974]] - [[Joaquin Phoenix]], bandarískur leikari. * [[1980]] - [[Alan Smith]], enskur knattspyrnumaður. * [[1981]] - [[María Lea Ævarsdóttir]], íslenskur kvikmyndaframleiðandi. * [[1982]] - [[Matt Smith]], enskur leikari. * [[1984]] - [[Obafemi Martins]], nígerískur knattspyrnumaður. * [[1984]] - [[Kári Kristján Kristjánsson]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[1987]] - [[Frank Ocean]], bandarískur söngvari. * [[1997]] - [[Tryggvi Hlinason]], íslenskur körfuknattleiksmaður. == Dáin == * [[1412]] - [[Margrét mikla]], drottning Kalmarsambandsins (f. [[1353]]). * [[1521]] - [[Nikulás Þormóðsson]], príor í [[Möðruvallaklaustur|Möðruvallaklaustri]] (f. um [[1440]]). * [[1627]] - [[Jahangir]] Mógúlkeisari (f. [[1569]]). * [[1639]] - [[Stefano Landi]], ítalskt tónskáld (f. [[1587]]). * [[1646]] - [[William Dobson]], enskur listmálari (f. [[1610]]). * [[1674]] - [[Hallgrímur Pétursson]], sálmaskáld (f. [[1614]]). * [[1704]] - [[John Locke]], enskur heimspekingur (f. [[1632]]). * [[1708]] - [[Georg prins af Danmörku]], eiginmaður [[Anna Bretadrottning|Önnu drottningar]] (f. [[1653]]). * [[1740]] - [[Anna Rússakeisaraynja|Anna]], keisaraynja Rússlands (f. [[1693]]). * [[1752]] - [[Halldór Brynjólfsson]], Hólabiskup (f. [[1692]]). * [[1829]] - [[Hans Christoph Diederich Victor von Levetzow]], stiftamtmaður á Íslandi (f. [[1754]]). * [[1900]] - [[Max Müller]], þýskur fornfræðingur (f. [[1823]]). * [[1929]] - [[Bernhard von Bülow]], þýskur stjórnmálamaður (f. [[1849]]). * [[1965]] - [[Sigurður Jónasson]], íslenskur stjórnmála- og athafnamaður (f. [[1886]]). * [[2019]] - [[Gunnar Karlsson (sagnfræðingur)|Gunnar Karlsson]], sagnfræðingur (f. [[1939]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Október]] stj93f44zfopcu9i256nmohvrn3ra3j 1980168 1980167 2026-09-25T09:59:48Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1980168 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|október}} '''28. október''' er 301. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (302. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 64 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[306]] - [[Maxentíus]] varð keisari Rómar. * [[939]] - [[Játmundur stófenglegi]] var krýndur konungur Englands. * [[1061]] - [[Honoríus 2. andpáfi]] var skipaður. * [[1134]] - [[Magnús Einarsson (biskup)|Magnús Einarsson]] var vígður biskup í Skálholti af Össuri erkibiskupi í Lundi. * [[1241]] - Goffredo Castiglioni varð [[Selestínus 4.]] páfi. * [[1216]] - [[Hinrik 3. Englandskonungur|Hinrik 3.]] varð Englandskonungur. * [[1441]] - Evgeníus 4. páfi skipaði [[Gerrek Lundikin]], þýskan prest frá Björgvin, ábóta í Viðeyjarklaustri. Hann kom þó aldrei til landsins. * [[1449]] - [[Kristján 1.]] var krýndur konungur Danmerkur. * [[1492]] - Kólumbus kom til [[Kúba|Kúbu]]. * [[1524]] - [[Fransisco Hernandez de Cordoba]] stofnaði Granada í Níkaragva. Það er elsta spænska borgin á meginlandi Ameríku. * [[1533]] - [[Hinrik 2. Frakkakonungur]] giftist [[Katrín af Medici|Katrínu af Medici]]. * [[1538]] - [[Háskólinn í Santo Domingo]], fyrsti háskóli í Vesturheimi, var stofnaður. * [[1601]] - [[Rúdolf 2. keisari]] keypti öll stjörnuskoðunartæki [[Tycho Brahe]] af Kirsten ekkju hans. * [[1609]] - Svíar unnu sigur á her falska Dímítríjs 2. í [[orrustan við Troitsko|orrustunni við Troitsko]]. * [[1618]] - Ævintýramaðurinn sir [[Walter Raleigh]] var hálshöggvinn fyrir samsæri gegn [[Jakob 6. Skotakonungur|Jakobi 1.]] * [[1628]] - Franska húgenottaborgin [[La Rochelle]] gafst upp fyrir her konungs eftir fjórtán mánaða [[umsátrið um La Rochelle|umsátur]]. * [[1643]] - Hollenskir sjóræningjar hurfu frá rústum bæjarins [[Valdivia]] í Chile. * [[1780]] - [[Reynistaðarbræður]] Einar og Bjarni lögðu af stað við fimmta mann með fjárrekstur norður yfir Kjöl. Þeir fórust allir á leiðinni. * [[1795]] - [[Skiptingar Póllands|Þriðja skipting Póllands]] átti sér stað. * [[1848]] - [[Dómkirkjan í Reykjavík]] var vígð eftir gagngera endurbyggingu. * [[1868]] - [[Thomas Alva Edison]] sótti um fyrsta einkaleyfi sitt, vegna kosningavélar sem hann hafði fundið upp. * [[1886]] - [[Frelsisstyttan]] var afhjúpuð á Liberty Island í New York-borg. * [[1918]] - [[Tékkóslóvakía]] var stofnuð. * [[1922]] - [[Rómargangan]]: [[Benito Mussolini]] fór til Rómar og tók þar við stjórnarmyndunarumboði frá konungi Ítalíu. * [[1929]] - [[Dow Jones-vísitalan]] féll um tæp 13%. * [[1940]] - Ítalir réðust inn í [[Grikkland]] en mættu harðri mótspyrnu. * [[1958]] - Angelo Giuseppe Roncalli varð [[Jóhannes 23.]] páfi. * [[1962]] - [[Kúbudeilan]]: Sovétmenn lýstu því yfir að eldflaugar yrðu fjarlægðar frá Kúbu. * [[1971]] - [[Breska þingið]] samþykkti aðild að [[Evrópubandalagið|Evrópska efnahagsbandalaginu]]. * [[1971]] - Bretland skaut gervihnettinum [[Prospero X-3]] á braut um jörðu með [[Black Arrow]]-eldflaug. * [[1972]] - Fyrsta flug [[Airbus A300]] fór fram. * [[1977]] - Breska hljómsveitin [[Sex Pistols]] gaf út hljómplötuna ''[[Nevermind the Bollocks: Here's the Sex Pistols]]''. * [[1981]] - [[Hrauneyjafossvirkjun]] í Tungnaá var tekin í notkun. * [[1981]] - Hljómsveitin [[Metallica]] var stofnuð í Los Angeles. * [[1982]] - [[Spænski sósíalistaflokkurinn]] sigraði þingkosningar á Spáni með miklum mun. [[Felipe González]] varð forsætisráðherra. * [[1987]] - Þáttur Hermanns Gunnarssonar, ''[[Á tali hjá Hemma Gunn]]'', hóf göngu sína í Sjónvarpinu. * [[1995]] - 289 létust í eldsvoða í neðanjarðarlestarstöð í [[Bakú]] í Aserbaísjan. * [[1998]] - Flugmaður [[Air China]], [[Yuan Bin]], rændi farþegaþotu og flaug henni til Taívan. <onlyinclude> * [[2004]] - [[Samráð olíufélaganna]]: Samkeppniseftirlitið dæmdi fjögur íslensk olíufélög til hárra sekta. * [[2007]] - Vatíkanið blessaði [[píslarvottarnir 498|píslarvottana 498]] sem voru fórnarlömb trúarofsókna í [[Spænska borgarastyrjöldin|Spænsku borgarastyrjöldinni]]. * [[2007]] - [[Cristina Fernández de Kirchner]] var kjörin forseti Argentínu. * [[2011]] - Leiðtogar [[Breska samveldið|Samveldisríkjanna]] samþykktu breytingar á reglum um [[erfðaröð bresku krúnunnar]] þannig að dætur og synir stæðu jafnfætis. * [[2013]] - Lík 35 flóttamanna sem látist höfðu úr þorsta eftir að bifreið þeirra bilaði fundust í [[Sahara]]eyðimörkinni í [[Níger]]. * [[2014]] - [[HTML5]] varð að formlegum [[W3C-tilmæli|W3C-tilmælum]]. * [[2017]] - [[Alþingiskosningar 2017|Alþingiskosningar]] fóru fram á Íslandi. * [[2018]] - [[Jair Bolsonaro]] var kjörinn forseti Brasilíu.</onlyinclude> == Fædd == * [[1435]] - [[Andrea Della Robbia]], ítalskur myndhöggvari (d. [[1525]]). * [[1653]] - [[Georg af Danmörku|Georg]] prins af Danmörku, eiginmaður [[Anna Bretadrottning|Önnu]] Bretadrottningar (d. [[1708]]). * [[1691]] - [[Peder Wessel Tordenskjold]] (d. [[1720]]), [[Noregur|norsk]] sjóhetja í [[Norðurlandaófriðurinn mikli|Norðurlandaófriðnum mikla]] [[1700]]-[[1721]]. * [[1697]] - [[Canaletto]] (Giovanni Antonio Canal), ítalskur listmálari (d. [[1768]]). * [[1767]] - [[Marie Sophie Frederikke Danadrottning|Marie Sophie Frederikke]] af Hessen-Kassel, drottning Danmerkur, kona [[Friðrik 6. Danakonungur|Friðriks 6.]] (d. [[1852]]). * [[1885]] - [[Per Albin Hansson]], sænskur stjórnmálamaður (d. [[1946]]). * [[1903]] - [[Evelyn Waugh]], enskur rithöfundur (d. [[1966]]). * [[1909]] - [[Francis Bacon (listamaður)|Francis Bacon]], írsk-enskur listmálari (d. [[1992]]). * [[1914]] - [[Jonas Salk]], bandarískur veirufræðingur (d. [[1995]]). * [[1923]] - [[Margrét Indriðadóttir]] fréttastjóri [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpsins]] (d. [[2016]]). * [[1953]] - [[Þórólfur Guðnason]], íslenskur sóttvarnalæknir. * [[1955]] - [[Bill Gates]], stofnandi Microsoft. * [[1956]] - [[Mahmoud Ahmadinejad]], fyrrum forseti Íran. * [[1957]] - [[Florence Arthaud]], frönsk siglingakona (d. [[2015]]). * [[1963]] - [[Lauren Holly]], bandarísk leikkona. * [[1964]] - [[Steinn Ármann Magnússon]], íslenskur leikari (d. [[2026]]). * [[1967]] - [[Julia Roberts]], bandarísk leikkona. * [[1972]] - [[Guðmundur Steingrímsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1974]] - [[Joaquin Phoenix]], bandarískur leikari. * [[1980]] - [[Alan Smith]], enskur knattspyrnumaður. * [[1981]] - [[María Lea Ævarsdóttir]], íslenskur kvikmyndaframleiðandi. * [[1982]] - [[Matt Smith]], enskur leikari. * [[1984]] - [[Kári Kristján Kristjánsson]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[1987]] - [[Frank Ocean]], bandarískur söngvari. * [[1997]] - [[Tryggvi Hlinason]], íslenskur körfuknattleiksmaður. == Dáin == * [[1412]] - [[Margrét mikla]], drottning Kalmarsambandsins (f. [[1353]]). * [[1521]] - [[Nikulás Þormóðsson]], príor í [[Möðruvallaklaustur|Möðruvallaklaustri]] (f. um [[1440]]). * [[1627]] - [[Jahangir]] Mógúlkeisari (f. [[1569]]). * [[1639]] - [[Stefano Landi]], ítalskt tónskáld (f. [[1587]]). * [[1646]] - [[William Dobson]], enskur listmálari (f. [[1610]]). * [[1674]] - [[Hallgrímur Pétursson]], sálmaskáld (f. [[1614]]). * [[1704]] - [[John Locke]], enskur heimspekingur (f. [[1632]]). * [[1708]] - [[Georg prins af Danmörku]], eiginmaður [[Anna Bretadrottning|Önnu drottningar]] (f. [[1653]]). * [[1740]] - [[Anna Rússakeisaraynja|Anna]], keisaraynja Rússlands (f. [[1693]]). * [[1752]] - [[Halldór Brynjólfsson]], Hólabiskup (f. [[1692]]). * [[1829]] - [[Hans Christoph Diederich Victor von Levetzow]], stiftamtmaður á Íslandi (f. [[1754]]). * [[1900]] - [[Max Müller]], þýskur fornfræðingur (f. [[1823]]). * [[1929]] - [[Bernhard von Bülow]], þýskur stjórnmálamaður (f. [[1849]]). * [[1965]] - [[Sigurður Jónasson]], íslenskur stjórnmála- og athafnamaður (f. [[1886]]). * [[2019]] - [[Gunnar Karlsson (sagnfræðingur)|Gunnar Karlsson]], sagnfræðingur (f. [[1939]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Október]] 2kq2jqqwwynalfgyz9aijmlruhss0e4 1980169 1980168 2026-09-25T10:00:25Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1980169 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|október}} '''28. október''' er 301. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (302. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 64 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[306]] - [[Maxentíus]] varð keisari Rómar. * [[939]] - [[Játmundur stófenglegi]] var krýndur konungur Englands. * [[1061]] - [[Honoríus 2. andpáfi]] var skipaður. * [[1134]] - [[Magnús Einarsson (biskup)|Magnús Einarsson]] var vígður biskup í Skálholti af Össuri erkibiskupi í Lundi. * [[1241]] - Goffredo Castiglioni varð [[Selestínus 4.]] páfi. * [[1216]] - [[Hinrik 3. Englandskonungur|Hinrik 3.]] varð Englandskonungur. * [[1441]] - Evgeníus 4. páfi skipaði [[Gerrek Lundikin]], þýskan prest frá Björgvin, ábóta í Viðeyjarklaustri. Hann kom þó aldrei til landsins. * [[1449]] - [[Kristján 1.]] var krýndur konungur Danmerkur. * [[1492]] - Kólumbus kom til [[Kúba|Kúbu]]. * [[1524]] - [[Fransisco Hernandez de Cordoba]] stofnaði Granada í Níkaragva. Það er elsta spænska borgin á meginlandi Ameríku. * [[1533]] - [[Hinrik 2. Frakkakonungur]] giftist [[Katrín af Medici|Katrínu af Medici]]. * [[1538]] - [[Háskólinn í Santo Domingo]], fyrsti háskóli í Vesturheimi, var stofnaður. * [[1601]] - [[Rúdolf 2. keisari]] keypti öll stjörnuskoðunartæki [[Tycho Brahe]] af Kirsten ekkju hans. * [[1609]] - Svíar unnu sigur á her falska Dímítríjs 2. í [[orrustan við Troitsko|orrustunni við Troitsko]]. * [[1618]] - Ævintýramaðurinn sir [[Walter Raleigh]] var hálshöggvinn fyrir samsæri gegn [[Jakob 6. Skotakonungur|Jakobi 1.]] * [[1628]] - Franska húgenottaborgin [[La Rochelle]] gafst upp fyrir her konungs eftir fjórtán mánaða [[umsátrið um La Rochelle|umsátur]]. * [[1643]] - Hollenskir sjóræningjar hurfu frá rústum bæjarins [[Valdivia]] í Chile. * [[1780]] - [[Reynistaðarbræður]] Einar og Bjarni lögðu af stað við fimmta mann með fjárrekstur norður yfir Kjöl. Þeir fórust allir á leiðinni. * [[1795]] - [[Skiptingar Póllands|Þriðja skipting Póllands]] átti sér stað. * [[1848]] - [[Dómkirkjan í Reykjavík]] var vígð eftir gagngera endurbyggingu. * [[1868]] - [[Thomas Alva Edison]] sótti um fyrsta einkaleyfi sitt, vegna kosningavélar sem hann hafði fundið upp. * [[1886]] - [[Frelsisstyttan]] var afhjúpuð á Liberty Island í New York-borg. * [[1918]] - [[Tékkóslóvakía]] var stofnuð. * [[1922]] - [[Rómargangan]]: [[Benito Mussolini]] fór til Rómar og tók þar við stjórnarmyndunarumboði frá konungi Ítalíu. * [[1929]] - [[Dow Jones-vísitalan]] féll um tæp 13%. * [[1940]] - Ítalir réðust inn í [[Grikkland]] en mættu harðri mótspyrnu. * [[1958]] - Angelo Giuseppe Roncalli varð [[Jóhannes 23.]] páfi. * [[1962]] - [[Kúbudeilan]]: Sovétmenn lýstu því yfir að eldflaugar yrðu fjarlægðar frá Kúbu. * [[1971]] - [[Breska þingið]] samþykkti aðild að [[Evrópubandalagið|Evrópska efnahagsbandalaginu]]. * [[1971]] - Bretland skaut gervihnettinum [[Prospero X-3]] á braut um jörðu með [[Black Arrow]]-eldflaug. * [[1972]] - Fyrsta flug [[Airbus A300]] fór fram. * [[1977]] - Breska hljómsveitin [[Sex Pistols]] gaf út hljómplötuna ''[[Nevermind the Bollocks: Here's the Sex Pistols]]''. * [[1981]] - [[Hrauneyjafossvirkjun]] í Tungnaá var tekin í notkun. * [[1981]] - Hljómsveitin [[Metallica]] var stofnuð í Los Angeles. * [[1982]] - [[Spænski sósíalistaflokkurinn]] sigraði þingkosningar á Spáni með miklum mun. [[Felipe González]] varð forsætisráðherra. * [[1987]] - Þáttur Hermanns Gunnarssonar, ''[[Á tali hjá Hemma Gunn]]'', hóf göngu sína í Sjónvarpinu. * [[1995]] - 289 létust í eldsvoða í neðanjarðarlestarstöð í [[Bakú]] í Aserbaísjan. * [[1998]] - Flugmaður [[Air China]], [[Yuan Bin]], rændi farþegaþotu og flaug henni til Taívan. <onlyinclude> * [[2004]] - [[Samráð olíufélaganna]]: Samkeppniseftirlitið dæmdi fjögur íslensk olíufélög til hárra sekta. * [[2007]] - Vatíkanið blessaði [[píslarvottarnir 498|píslarvottana 498]] sem voru fórnarlömb trúarofsókna í [[Spænska borgarastyrjöldin|Spænsku borgarastyrjöldinni]]. * [[2007]] - [[Cristina Fernández de Kirchner]] var kjörin forseti Argentínu. * [[2011]] - Leiðtogar [[Breska samveldið|Samveldisríkjanna]] samþykktu breytingar á reglum um [[erfðaröð bresku krúnunnar]] þannig að dætur og synir stæðu jafnfætis. * [[2013]] - Lík 35 flóttamanna sem látist höfðu úr þorsta eftir að bifreið þeirra bilaði fundust í [[Sahara]]eyðimörkinni í [[Níger]]. * [[2014]] - [[HTML5]] varð að formlegum [[W3C-tilmæli|W3C-tilmælum]]. * [[2017]] - [[Alþingiskosningar 2017|Alþingiskosningar]] fóru fram á Íslandi. * [[2018]] - [[Jair Bolsonaro]] var kjörinn forseti Brasilíu.</onlyinclude> == Fædd == * [[1435]] - [[Andrea Della Robbia]], ítalskur myndhöggvari (d. [[1525]]). * [[1691]] - [[Peder Wessel Tordenskjold]] (d. [[1720]]), [[Noregur|norsk]] sjóhetja í [[Norðurlandaófriðurinn mikli|Norðurlandaófriðnum mikla]] [[1700]]-[[1721]]. * [[1697]] - [[Canaletto]] (Giovanni Antonio Canal), ítalskur listmálari (d. [[1768]]). * [[1767]] - [[Marie Sophie Frederikke Danadrottning|Marie Sophie Frederikke]] af Hessen-Kassel, drottning Danmerkur, kona [[Friðrik 6. Danakonungur|Friðriks 6.]] (d. [[1852]]). * [[1885]] - [[Per Albin Hansson]], sænskur stjórnmálamaður (d. [[1946]]). * [[1903]] - [[Evelyn Waugh]], enskur rithöfundur (d. [[1966]]). * [[1909]] - [[Francis Bacon (listamaður)|Francis Bacon]], írsk-enskur listmálari (d. [[1992]]). * [[1914]] - [[Jonas Salk]], bandarískur veirufræðingur (d. [[1995]]). * [[1923]] - [[Margrét Indriðadóttir]] fréttastjóri [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpsins]] (d. [[2016]]). * [[1953]] - [[Þórólfur Guðnason]], íslenskur sóttvarnalæknir. * [[1955]] - [[Bill Gates]], stofnandi Microsoft. * [[1956]] - [[Mahmoud Ahmadinejad]], fyrrum forseti Íran. * [[1957]] - [[Florence Arthaud]], frönsk siglingakona (d. [[2015]]). * [[1963]] - [[Lauren Holly]], bandarísk leikkona. * [[1964]] - [[Steinn Ármann Magnússon]], íslenskur leikari (d. [[2026]]). * [[1967]] - [[Julia Roberts]], bandarísk leikkona. * [[1972]] - [[Guðmundur Steingrímsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1974]] - [[Joaquin Phoenix]], bandarískur leikari. * [[1980]] - [[Alan Smith]], enskur knattspyrnumaður. * [[1981]] - [[María Lea Ævarsdóttir]], íslenskur kvikmyndaframleiðandi. * [[1982]] - [[Matt Smith]], enskur leikari. * [[1984]] - [[Kári Kristján Kristjánsson]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[1987]] - [[Frank Ocean]], bandarískur söngvari. * [[1997]] - [[Tryggvi Hlinason]], íslenskur körfuknattleiksmaður. == Dáin == * [[1412]] - [[Margrét mikla]], drottning Kalmarsambandsins (f. [[1353]]). * [[1521]] - [[Nikulás Þormóðsson]], príor í [[Möðruvallaklaustur|Möðruvallaklaustri]] (f. um [[1440]]). * [[1627]] - [[Jahangir]] Mógúlkeisari (f. [[1569]]). * [[1639]] - [[Stefano Landi]], ítalskt tónskáld (f. [[1587]]). * [[1646]] - [[William Dobson]], enskur listmálari (f. [[1610]]). * [[1674]] - [[Hallgrímur Pétursson]], sálmaskáld (f. [[1614]]). * [[1704]] - [[John Locke]], enskur heimspekingur (f. [[1632]]). * [[1708]] - [[Georg prins af Danmörku]], eiginmaður [[Anna Bretadrottning|Önnu drottningar]] (f. [[1653]]). * [[1740]] - [[Anna Rússakeisaraynja|Anna]], keisaraynja Rússlands (f. [[1693]]). * [[1752]] - [[Halldór Brynjólfsson]], Hólabiskup (f. [[1692]]). * [[1829]] - [[Hans Christoph Diederich Victor von Levetzow]], stiftamtmaður á Íslandi (f. [[1754]]). * [[1900]] - [[Max Müller]], þýskur fornfræðingur (f. [[1823]]). * [[1929]] - [[Bernhard von Bülow]], þýskur stjórnmálamaður (f. [[1849]]). * [[1965]] - [[Sigurður Jónasson]], íslenskur stjórnmála- og athafnamaður (f. [[1886]]). * [[2019]] - [[Gunnar Karlsson (sagnfræðingur)|Gunnar Karlsson]], sagnfræðingur (f. [[1939]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Október]] 0wjdh8im4qrvkaeca3fse729qplubyq 0 24951 1980183 1906825 2026-09-25T11:22:44Z Berserkur 10188 1980183 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1414]]|[[1415]]|[[1416]]|[[1417]]|[[1418]]|[[1419]]|[[1420]]| [[1401–1410]]|[[1411–1420]]|[[1421–1430]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} [[Mynd:Richental Konzilssitzung Muenster.jpg|thumb|right|Marteinn V kjörinn páfi.]] Árið '''1417''' ('''MCDXVII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Árni Ólafsson |Árni Ólafsson]] Skálholtsbiskup lét gera silfurbolla sem vó 11 [[Mörk (mælieining)|merkur]] og var kallaður ''Gestumblíður''. ;Fædd ;Dáin == Erlendis == * [[27. júlí]] - [[Kirkjuþingið í Konstans]] setti mótpáfann [[Benedikt XIII (mótpáfi)|Benedikt XIII]] af. * [[30. júlí]] - [[Hundrað ára stríðið]]: [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]] Englandskonungur fór í herleiðangur til [[Hundrað ára stríðið|Frakklands]] og hóf umsátur um [[Caen]]. * [[12. ágúst]] - [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]] hóf að nota [[enska|ensku]] í bréfaskiptum en hún hafði ekki verið opinbert tungumál í Englandi allt frá innrás [[Normannar|Normanna]] 350 árum fyrr. * [[20. september]] - Borgin [[Caen]] féll undir Englendinga. * [[11. nóvember]] - [[Marteinn V]] (Otto di Colonna) kjörinn páfi á [[kirkjuþingið í Konstans|kirkjuþinginu í Konstans]] í stað [[Gregoríus XII|Gregoríusar XII]], sem hafði sagt af sér tveimur árum fyrr. Þar með lauk endanlega klofningi [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]] sem staðið hafði frá [[1378]]. * [[14. nóvember]] - [[Vopnahlé]]ssamningur gerður í [[Slésvík]] milli [[Kalmarsambandið|Kalmarsambandsins]] og greifanna í [[Holsetaland]]i. * [[21. nóvember]] - Marteinn 5. var gerður 206. páfi kaþólsku kirkjunnar. * [[Eiríkur af Pommern]] flutti stjórnarsetur ríkisins til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] frá [[Hróarskelda|Hróarskeldu]]. ;Fædd * [[23. febrúar]] - [[Páll II]] páfi (Pietro Barbo, d. [[1471]]). * [[Jöns Bengtsson Oxenstierna]], sænskur erkibiskup og ríkisstjóri (d. [[1467]]). ;Dáin * [[29. apríl]] - [[Loðvík 2. Napólíkonungur|Loðvík 2.]] Napólíkonungur (f. [[1377]]). * [[18. október]] - [[Gregoríus XII]], fyrrverandi páfi (f. um [[1326]]). * [[26. desember]] - [[Elinóra af Aragóníu, Kýpurdrottning|Elinóra af Aragóníu]], drottning Kýpur, kona [[Pétur 1. Kýpurkonungur|Péturs 1.]] (f. [[1333]]). [[Flokkur:1417]] [[Flokkur:1411-1420]] 7asp6bywizef3pyev2atnyarg86fmkg 1980184 1980183 2026-09-25T11:28:53Z Berserkur 10188 1980184 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1414]]|[[1415]]|[[1416]]|[[1417]]|[[1418]]|[[1419]]|[[1420]]| [[1401–1410]]|[[1411–1420]]|[[1421–1430]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} [[Mynd:Richental Konzilssitzung Muenster.jpg|thumb|right|Marteinn V kjörinn páfi.]] Árið '''1417''' ('''MCDXVII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Árni Ólafsson |Árni Ólafsson]] Skálholtsbiskup lét gera silfurbolla sem vó 11 [[Mörk (mælieining)|merkur]] og var kallaður ''Gestumblíður''. ;Fædd ;Dáin == Erlendis == * [[27. júlí]] - [[Kirkjuþingið í Konstans]] setti mótpáfann [[Benedikt XIII (mótpáfi)|Benedikt XIII]] af. * [[30. júlí]] - [[Hundrað ára stríðið]]: [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]] Englandskonungur fór í herleiðangur til [[Hundrað ára stríðið|Frakklands]] og hóf umsátur um [[Caen]]. * [[12. ágúst]] - [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]] hóf að nota [[enska|ensku]] í bréfaskiptum en hún hafði ekki verið opinbert tungumál í Englandi allt frá innrás [[Normannar|Normanna]] 350 árum fyrr. * [[20. september]] - Borgin [[Caen]] féll undir Englendinga. * [[11. nóvember]] - [[Marteinn V]] (Otto di Colonna) var kjörinn páfi á [[kirkjuþingið í Konstans|kirkjuþinginu í Konstans]] í stað [[Gregoríus XII|Gregoríusar XII]], sem hafði sagt af sér tveimur árum fyrr. Þar með lauk endanlega klofningi [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]] sem staðið hafði frá [[1378]]. * [[14. nóvember]] - [[Vopnahlé]]ssamningur gerður í [[Slésvík]] milli [[Kalmarsambandið|Kalmarsambandsins]] og greifanna í [[Holsetaland]]i. * [[Eiríkur af Pommern]] flutti stjórnarsetur ríkisins til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] frá [[Hróarskelda|Hróarskeldu]]. ;Fædd * [[23. febrúar]] - [[Páll II]] páfi (Pietro Barbo, d. [[1471]]). * [[Jöns Bengtsson Oxenstierna]], sænskur erkibiskup og ríkisstjóri (d. [[1467]]). ;Dáin * [[29. apríl]] - [[Loðvík 2. Napólíkonungur|Loðvík 2.]] Napólíkonungur (f. [[1377]]). * [[18. október]] - [[Gregoríus XII]], fyrrverandi páfi (f. um [[1326]]). * [[26. desember]] - [[Elinóra af Aragóníu, Kýpurdrottning|Elinóra af Aragóníu]], drottning Kýpur, kona [[Pétur 1. Kýpurkonungur|Péturs 1.]] (f. [[1333]]). [[Flokkur:1417]] [[Flokkur:1411-1420]] kww6nmrzp5q1gr89q1v9s3wfsnv6jrf 0 24966 1980130 1979751 2026-09-24T14:03:10Z Berserkur 10188 /* Ísland */ 1980130 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1422]]|[[1423]]|[[1424]]|[[1425]]|[[1426]]|[[1427]]|[[1428]]| [[1411–1420]]|[[1421–1430]]|[[1431–1440]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} Árið '''1425''' ('''MCDXXV''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Ísland == * [[England|Enskir]] duggarar tóku íslensku [[hirðstjóri|hirðstjórana]] höndum í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] og fluttu til [[Noregur|Noregs]] sem svar við siglingabanni frá [[1415]] sem reynt hafði verið að ítreka. * [[Hannes Pálsson]] lét af embætti hirðstjóra. * [[Jón Vilhjálmsson Craxton]] varð Hólabiskup. === Fædd === === Dáin === * (Hugsanlega) - [[Árni Ólafsson]], [[Skálholtsbiskup]]. ==Erlendis== * [[8. september]] - Blanca 1., varð drottning [[Konungsríkið Navarra|Konungsríkisins Navarra]] eftir lát Karls 3. föður síns. * [[7. október]] - [[Karl 7. Frakkakonungur]] og Jón 5., enski hertoginn af [[Bretanía|Bretaníu]], sömdu um frið. * [[9. desember]] - Háskólinn í [[Leuven]], Belgíu, var stofnaður. * [[Peking]] varð stærsta borg heims. ===Fædd=== * [[4. janúar]] - [[Hinrik 4. af Kastilíu]] ===Dáin=== * [[27. febrúar]] - [[ Vasilíj 1.]], prins af Moskvu. * [[29. maí]] - [[Hongxi]], keisari Kína. * [[8. september]] - [[Karl 3. konungur Navarra]] [[Flokkur:1425]] [[Flokkur:1421-1430]] 7lcoy411xnsguliybcf6nio2qgwag2s 0 25463 1980180 1905400 2026-09-25T11:10:02Z Berserkur 10188 1980180 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1415]]|[[1416]]|[[1417]]|[[1418]]|[[1419]]|[[1420]]|[[1421]]| [[1401–1410]]|[[1411–1420]]|[[1421–1430]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} [[Mynd:Vigiles du roi Charles VII 51.jpg|thumb|right|Búrgundarmenn undir forystu Jóhanns óttalausa halda innreið sína í París.]] Árið '''1418''' ('''MCDXVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Árni Ólafsson]] Skálholtsbiskup, sem gegndi jafnframt biskupsembætti á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum]] því [[Jón Tófason]], sem skipaður var [[1411]], kom ekki til landsins fyrr en [[1419]], reið á einum degi um veturinn á hjarni yfir [[Kjölur (fjallvegur)|Kjöl]]; var við óttusöng í [[Skálholt]]i um morguninn en kom til Hóla fyrir aftansöng. * Maður að nafni Ívent eða Avant Sasse fór um landið og safnaði peningum fyrir [[heilagur Antóníus|heilagan Antóníus]]. * Veturinn 1417-1418 var kallaður Bónavetur vegna fjárbóna og álagna sem [[Árni Ólafsson|Árni biskup]] fylgdi fast eftir, meðal annars fyrir hönd [[Eiríkur af Pommern|Eiríks konungs af Pommern]], sem átti í kostnaðarsömum hernaði. ===Fædd=== * [[Soffía Loftsdóttir]], hefðarkona (d. [[1482]]). ===Dáin=== == Erlendis == * [[7. febrúar]] - Uppreisn hófst í [[Víetnam]] gegn [[Mingveldið|Mingveldinu]] kínverska sem stóð í 9 ár. * [[22. apríl]] - [[Kirkjuþingið í Konstans|Kirkjuþinginu í Konstans]] lauk, en það hafði staðið frá [[1414]]. * [[29. maí]] - [[Jóhann óttalausi]], hertogi af Búrgund, hertók [[París]]. [[Karl 6. Frakkakonungur]] flúði. * [[29. júlí]] - [[England|Englendingar]] hófu umsátur um [[Rouen]]. * [[21. ágúst]] - Allt að 5.000 voru drepnir eftir að Jóhann óttalausi var tekinn af lífi í borgarastríði frönsku konungsættarinnar. * [[13. september]] - Egypski soldáninn endurbyggði Ibn Uthman-moskuna við [[Gasaströndin|Gasa-borg]]. Moskan var eyðilögð í loftárás [[Ísrael]]s árið 2024. * [[30. október]] - [[Býsans]] og [[Lýðveldið Feneyjar]] gerðu verslunarsamning. * [[28. desember]] - [[Karl 7. Frakkakonungur|Karl krónprins]] náði borginni [[Tours]] af Búrgundum. * [[30. desember]] - Sæfarar Mingveldisins komu til [[Jemen]] og stofnuðu til viðskiptatengsla. * [[Portúgal]]ar hófu landnám á [[Madeiraeyjar|Madeiraeyjum]]. ===Fædd=== * [[6. janúar]] - [[Kristófer af Bæjaralandi]], konungur [[Danmörk|Danmerkur]], [[Noregur|Noregs]] og [[Svíþjóð]]ar. * [[12. desember]] - Albert 6., erkihertogi af Austurríki (d. [[1463]]). * [[Pétur 2., hertogi af Bretagne|Pétur 2.]], hertogi af Bretagne (d. [[1457]]). * [[Jóhann 2. Kýpurkonungur|Jóhann 2.]] konungur Kýpur (d. [[1458]]). ===Dáin=== * [[2. júní]] - [[Katrín af Lancaster]], Kastilíudrottning, kona [[Hinrik 3. Kastilíukonungur|Hinriks 3.]] * [[21. desember]] - [[Jóhann XXIII mótpáfi|Jóhann XXIII]], fyrrverandi mótpáfi (f. um [[1370]]). * [[Nicolas Flamel]], franskur skrifari og handritasali og oft talinn helsti [[gullgerðarlist|gullgerðarmaður]] Evrópu á sinni tíð (f. [[1330]]). [[Flokkur:1418]] [[Flokkur:1411-1420]] gljtkj2oxu91xh8bfq7jryql12bja0h 0 25493 1980175 1906842 2026-09-25T10:41:37Z Berserkur 10188 1980175 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1416]]|[[1417]]|[[1418]]|[[1419]]|[[1420]]|[[1421]]|[[1422]]| [[1401–1410]]|[[1411–1420]]|[[1421–1430]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} [[Mynd:Bible Vaclav4 1.jpg|thumb|right|[[Venseslás 4. |Venseslás 4.]] Upphafsstafur úr biblíunni sem kennd hefur verið við hann.]] Árið '''1419''' ('''MCDXIX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[13. apríl]] - Á [[skírdagur|skírdag]] gerði mikið óveður með [[snjókoma|snjókomu]]. Hálfur þriðji tugur enskra skipa fórst við strendur Íslands. * [[1. júlí]] - [[Eiríkur af Pommern]] hylltur konungur á [[Alþingi]] en um leið notuðu þingmenn tækifærið til að kvarta yfir því að um langt skeið hefðu ekki komið sex skip af [[Noregur|Noregi]] árlega eins og kveðið var á um í [[Gamli sáttmáli|Gamla sáttmála]]. * [[Árni Ólafsson]] [[Skálholtsbiskupar|Skálholtsbiskup]] fór úr landi og átti ekki afturkvæmt. * [[Jón Tófason]] [[Hólabiskupar|Hólabiskup]] kom til landsins með [[Hannes Pálsson|Hannesi Pálssyni]] og fleirum, átta árum eftir að hann var vígður biskup. Hafði þá verið biskupslaust á Hólum frá [[1402]]. * [[Arnfinnur Þorsteinsson]] var [[Hirðstjórar á Íslandi|hirðstjóri]], þó ekki nema í eitt ár. * Arnfinnur hirðstjóri veitti tveimur erlendum kaupmönnum leyfi til að kaupa og selja í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] og um allt land hvað sem þeir vildu og hafa skip sitt til útróðra þar sem þeim sýndist. ;Fædd ;Dáin == Erlendis == * [[19. janúar]] - [[Hundrað ára stríðið]]: [[Rúðuborg]] gafst upp fyrir [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinriki 5.]] og varð [[Normandí]] undir stjórn Englands. * [[13. febrúar]] - Háskólinn í [[Rostock]] var stofnaður, elsti háskóli í Norður-Evrópu. * [[20. júní]] - [[Kórea]] réðst inn í [[Japan]] með 17.000 hermönnum og 227 skipum. Þeir hörfuðu síðar. * [[1. júlí]] - [[Portúgal]]ar uppgötvuðu [[Madeiraeyjar]]. * [[7. nóvember]] - [[Lýðveldið Feneyjar]] og [[Ottómanveldið]] sömdu um frið eftir 4 ára stríð. Feneyskar lendur í Eyjahafi og Balkanskaga voru viðurkenndar. * [[24. nóvember]] - [[Persía]] ákvað að senda sendinefnd til Kína. ;Fædd ;Dáin * [[16. ágúst]] - [[Venseslás 4.]], konungur [[Bæheimur|Bæheims]] (f. [[1361]]). * [[10. september]] - [[Jóhann óttalausi]], hertogi af Búrgund (myrtur) (f. [[1371]]). * [[22. nóvember]] - [[Jóhannes XXIII mótpáfi]]. [[Flokkur:1419]] [[Flokkur:1411-1420]] qmcdvf961ce7njexbeb8qyvmujllinr 0 25494 1980132 1905402 2026-09-24T14:25:43Z Berserkur 10188 1980132 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1417]]|[[1418]]|[[1419]]|[[1420]]|[[1421]]|[[1422]]|[[1423]]| [[1401–1410]]|[[1411–1420]]|[[1421–1430]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} [[Mynd:Marriage of henry and Catherine.jpg|thumb|right|Brúðkaup [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinriks 5.]] og [[Katrín af Valois|Katrínar af Valois]].]] Árið '''1420''' ('''MCDXX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi== * [[22. júní]] - [[Árni Helgason (d. 1320)|Árni Helgason]] biskup skrifaði undir viðurkenningu um að skulda [[Eiríkur af Pommern|Eiríki]] konungi af Pommern 3000 enska nóbíla, sem var geysimikið fé. Hann gat aldrei greitt skuldina og dó líklega erlendis sama ár. * [[Helgi Styrsson]] varð hirðstjóri sunnan og austan. * [[Þorsteinn Ólafsson (lögmaður)|Þorsteinn Ólafsson]] varð hirðstjóri norðan og vestan. * [[Þorleifur Árnason |Þorleifur Árnason]] sigldi til Noregs og lenti í átökum við enska [[Sjóræningi|sjóræningja]]. * [[England|Englendingar]] eru sagðir hafa komið á þremur skipum á [[Skagafjörður|Skagafjörð]], gengið þar á land og rænt og ruplað. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[Vigfús Ívarsson]] hirðstjóri. == Erlendis == * [[25. janúar]] - Borgarastríði lauk í [[Sviss]] þar sem Kantónurnar [[Lucerne]], [[Uri]] og [[Unterwalden]] studdu uppreisnarmenn í [[Valois]] gegn Baróninum þar og gegn kantónunni [[Bern]]. * [[1. mars]] - Marteinn 5. páfi gaf út páfabullu um [[kaþólikkar]] ættu að sameinast gegn [[villutrú]]armönnum. * [[25. mars]] - [[Hússítastríðin]]: Hússítar unnu sigur á stærri her Heilaga rómverska ríkisins við Sudoměř. * [[12. maí]] - [[Lýðveldið Feneyjar]] gerðu árásir í [[Dalmatía|Dalmatíu]] í því miði að stjórna [[Adríahaf]]i. * [[21. maí]] - [[Troyes-sáttmálinn]] undirritaður þar sem [[Karl 6. Frakkakonungur|Kark 6.]] Frakkakonungur lýsti [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]] Englandskonung réttmætan erfingja sinn og gerði þar með Karl son sinn, síðar [[Karl 7. Frakkakonungur|Karl 7.]] Frakkakonung, arflausan. * [[25. maí]] - [[Hinrik sæfari]] varð [[stórmeistari]] [[Kristsreglan|Kristsreglunnar]]. * [[2. júní]] - [[Katrín af Valois]] giftist [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]] Englandskonungi. * [[7. ágúst]] - Bygging hófst á [[Dómkirkjan í Flórens|dómkirkjunni í Flórens]]. * [[31. ágúst]] - Mikill [[jarðskjálfti]] varð í [[Atacama-hérað|Atacama]] í [[Síle]] og náði flóðbylgjan til Japans og Havaí. * [[24. september]] - [[Ottómanveldið]] bældi niður uppreisn í [[Transylvanía|Transylvaníu]]. * [[28. október]] - [[Peking]] tók við af [[Nanjing]] sem höfuðborg [[Mingveldið|Mingveldisins]]. ===Fædd=== * [[Tomás de Torquemada]], fyrsti yfirmaður [[Spænski rannsóknarrétturinn|spænska rannsóknarréttarins]] (d. [[1490]]). ===Dáin=== [[Flokkur:1420]] [[Flokkur:1411-1420]] 2okrzkz1cel36xb194zfult3ldfqbv8 1980135 1980132 2026-09-24T14:45:55Z Berserkur 10188 1980135 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1417]]|[[1418]]|[[1419]]|[[1420]]|[[1421]]|[[1422]]|[[1423]]| [[1401–1410]]|[[1411–1420]]|[[1421–1430]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} [[Mynd:Marriage of henry and Catherine.jpg|thumb|right|Brúðkaup [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinriks 5.]] og [[Katrín af Valois|Katrínar af Valois]].]] Árið '''1420''' ('''MCDXX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi== * [[22. júní]] - [[Árni Helgason (d. 1320)|Árni Helgason]] biskup skrifaði undir viðurkenningu um að skulda [[Eiríkur af Pommern|Eiríki]] konungi af Pommern 3000 enska nóbíla, sem var geysimikið fé. Hann gat aldrei greitt skuldina og dó líklega erlendis sama ár. * [[Helgi Styrsson]] varð hirðstjóri sunnan og austan. * [[Þorsteinn Ólafsson (lögmaður)|Þorsteinn Ólafsson]] varð hirðstjóri norðan og vestan. * [[Þorleifur Árnason |Þorleifur Árnason]] sigldi til Noregs og lenti í átökum við enska [[Sjóræningi|sjóræningja]]. * [[England|Englendingar]] eru sagðir hafa komið á þremur skipum á [[Skagafjörður|Skagafjörð]], gengið þar á land og rænt og ruplað. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[Vigfús Ívarsson]] hirðstjóri. == Erlendis == * [[25. janúar]] - Borgarastríði lauk í [[Sviss]] þar sem kantónurnar [[Lucerne]], [[Uri]] og [[Unterwalden]] studdu uppreisnarmenn í [[Valois]] gegn Baróninum þar og gegn kantónunni [[Bern]]. * [[1. mars]] - Marteinn 5. páfi gaf út páfabullu um [[kaþólikkar]] ættu að sameinast gegn [[villutrú]]armönnum. * [[25. mars]] - [[Hússítastríðin]]: Hússítar unnu sigur á stærri her Heilaga rómverska ríkisins við Sudoměř. * [[12. maí]] - [[Lýðveldið Feneyjar]] gerðu árásir í [[Dalmatía|Dalmatíu]] í því miði að stjórna [[Adríahaf]]i. * [[21. maí]] - [[Troyes-sáttmálinn]] undirritaður þar sem [[Karl 6. Frakkakonungur|Karl 6.]] Frakkakonungur lýsti [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]] Englandskonung réttmætan erfingja sinn og gerði þar með Karl son sinn, síðar [[Karl 7. Frakkakonungur|Karl 7.]] Frakkakonung, arflausan. * [[25. maí]] - [[Hinrik sæfari]] varð [[stórmeistari]] [[Kristsreglan|Kristsreglunnar]]. * [[2. júní]] - [[Katrín af Valois]] giftist [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]] Englandskonungi. * [[7. ágúst]] - Bygging hófst á [[Dómkirkjan í Flórens|dómkirkjunni í Flórens]]. * [[31. ágúst]] - Mikill [[jarðskjálfti]] varð í [[Atacama-hérað|Atacama]] í [[Síle]] og náði flóðbylgjan til Japans og Havaí. * [[24. september]] - [[Ottómanveldið]] bældi niður uppreisn í [[Transylvanía|Transylvaníu]]. * [[28. október]] - [[Peking]] tók við af [[Nanjing]] sem höfuðborg [[Mingveldið|Mingveldisins]]. ===Fædd=== * [[Tomás de Torquemada]], fyrsti yfirmaður [[Spænski rannsóknarrétturinn|spænska rannsóknarréttarins]] (d. [[1490]]). ===Dáin=== [[Flokkur:1420]] [[Flokkur:1411-1420]] rndxxsrh9g2mbp5taeppoalb0a8icm0 0 38162 1980164 1781294 2026-09-25T09:50:52Z TKSnaevarr 53243 1980164 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Lamberto Dini | mynd = Lamberto dini pl.jpg | titill= [[Forsætisráðherra Ítalíu]] | stjórnartíð_start = 17. janúar 1995 | stjórnartíð_end = 18. maí 1996 | forseti = [[Oscar Luigi Scalfaro]] | forveri = [[Silvio Berlusconi]] | eftirmaður = [[Romano Prodi]] | fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1931|3|1}} | fæðingarstaður = [[Flórens]], [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | maki = Donatella Pasquali Zingone | stjórnmálaflokkur = [[Ítölsk endurnýjun|RI]] (1996–2002)<br />[[Democrazia è Libertà – La Margherita|DL]] (2002–2007)<br />[[Frjálslyndir demókratar (Ítalía)|LD]] (2007–2009)<br />[[Hús frelsisins|PdL]] (2009–2013) | atvinna = | háskóli =[[Háskólinn í Flórens]]<br />[[Minnesota-háskóli]]<br />[[Michigan-háskóli]] | starf = |undirskrift = Lamberto Dini signature.svg }} '''Lamberto Dini''' (f. [[1. mars]] [[1931]]) er [[Ítalía|ítalskur]] stjórnmálamaður, fyrrum [[forsætisráðherra Ítalíu]] [[1995]] til [[1996]] og utanríkisráðherra frá [[1996]] til [[2001]]. Hann lærði [[hagfræði]] og varð [[1979]] seðlabankastjóri hjá [[Banca d'Italia]] sem þá var [[seðlabanki]] Ítalíu. Hann gegndi því starfi til [[1994]] þegar hann hóf þátttöku í [[stjórnmál]]um í [[fyrsta ríkisstjórn Berlusconi|fyrstu ríkisstjórn Berlusconis]], en eftir fall hennar [[1995]] fékk hann það verkefni að mynda tæknilega [[utanþingsstjórn]]. Sú stjórn naut aðeins stuðnings vinstri-miðjuflokka á þingi þá fjóra mánuði sem hún var við völd, en hægriflokkarnir undir forystu [[Silvio Berlusconi|Berlusconis]] voru í stjórnarandstöðu. Í kosningunum [[1996]] bauð Dini sig fram með sér lista með [[Ólífubandalagið|Ólífubandalagi]] [[Romano Prodi|Prodis]]. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Ítalíu]] | frá = 1995 | til = 1996 | fyrir = [[Silvio Berlusconi]] | eftir = [[Romano Prodi]] }} {{Töfluendir}} {{fe|1931|Dini, Lamberto}} {{Forsætisráðherrar Ítalíu}} {{DEFAULTSORT:Dini, Lamberto}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Ítalíu|Dini, Lamberto]] [[Flokkur:Utanríkisráðherrar Ítalíu]] izwyimcczvkrqzh2ipwetwmk74482y6 0 71979 1980139 1385366 2026-09-24T16:03:00Z TKSnaevarr 53243 1980139 wikitext text/x-wiki '''Federico García Lorca''' ([[5. júní]] [[1898]] – [[19. ágúst]] [[1936]]) var [[Spánn|spænskt]] [[ljóðskáld]], [[leikritahöfundur]] og leikhússtjórnandi. Hann var helsti liðsoddur og merkisberi ljóðskáldanna í ''[[Generación del 27]]''. Hann var skotinn af [[Falangistar|Falangistum]] í byrjun [[Spænska borgarastyrjöldin|spænsku borgarastyrjaldarinnar]]. Hann var skólabróðir og vinur [[Luis Buñuel]] og [[Salvador Dalí]] sem báðir urðu heimsfrægir listamenn sömuleiðis. == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3307390 ''Hve sælt að dvelja með þér dauði minn...''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989] {{Stubbur|Æviágrip}} {{fd|1898|1936}} {{DEFAULTSORT:García Lorca, Federico}} [[Flokkur:Spænsk ljóðskáld]] 6wia93z20sfb5oz0nunc3sa3s3khksh 0 73083 1980133 1927906 2026-09-24T14:40:57Z TKSnaevarr 53243 1980133 wikitext text/x-wiki {{Sjónvarpsþáttur | nafn = Beverly Hills 90210 | nafn á frummáli = Beverly Hills, 90210 | annað_nafn = | tegund = Sápuópera<br />Unglinga-drama | skapari = Darren Star | mynd = Beverly hills 90210.svg | mynd_stærð = 230 | myndatexti = | handrit = | þróun = | land = {{USA}} [[Bandaríkin]] | tungumál = [[Enska]] | kynnir = | yfirlestur = | leikarar = [[Jason Priestley]]<br />[[Shannen Doherty]]<br />[[Jennie Garth]]<br />[[Ian Ziering]]<br />[[Gabrielle Carteris]]<br />[[Luke Perry]]<br />[[Brian Austin Green]]<br/>[[Tori Spelling]]<br />[[Carol Potter]]<br />[[James Eckhouse]]<br />[[Joe E. Tata]]<br />[[Mark Damon Espinoza]]<br />[[Kathleen Robertson]]<br />[[Tiffani Amber-Thiessen]]<br />[[Jamie Walters]]<br />[[Hilary Swank]]<br />[[Vincent Young]]<br />[[Lindsay Price]]<br />[[Daniel Cosgrove]]<br />[[Vanessa Marcil]] | fjöldi_þáttaraða = 293 | fjöldi_þátta = 10 | þáttalisti = | höfundur_stefs = John E. Davis | upphafsstef = | lokastef = | tónlist = Jay Gruska | framleiðslufyrirtæki = [[Aaron Spelling]] | framleiðandi = | staðsetning = | lengd = 43-48 mínutur | aðstoðarframleiðandi = | klipping = | myndataka = | myndframsetning = 480i (SDTV) | hljóðsetning = Stereo (1990–1993)<br>Surroundhljóð (1993–2000) | stöð = [[FOX]] | fyrsti_þáttur = [[4. október]] [[1990]] | síðasti_þáttur = [[17. maí]] [[2000]] | frumsýning = [[4. október]] [[1990]] | lokasýning = [[17. maí]] [[2000]] | undanfari = | framhald = 90210 | véfsiða = | imdb_kenni = 0098749 | tv_com_kenni = beverly-hills-90210 | tengt = }} '''Beverly Hills, 90210''' er [[Bandaríkin|bandarískur]] unglinga-drama þáttur sem var sýndur á árunum 1990 – 2000 á FOX stöðinni í [[Bandaríkjunum]] og á mismunandi stöðvum um allan heim. Þátturinn var sýndur á [[Stöð 2]] en Skjár Einn endursýndi þættina stuttu eftir að þeir kláruðust. Þættirnir snérust um líf ungu og ríku krakkanna í [[Beverly Hills]] í [[Kalifornía|Kaliforníu]], sem gengu í West Beverly menntaskólann og síðan Kaliforníu-háskóla eftir útskrift úr menntaskólanum. Þátturinn var gerður af Darren Star en [[Aaron Spelling]] og [[Sigurjón Sighvatsson]] framleiddu þáttinn. Talan 90210 er póstnúmer Beverly Hills. Þátturinn var upphaflega byggður á þeim breytingum sem tvíburarnir Brandon ([[Jason Priestley]]) og Brenda ([[Shannen Doherty]]) Walsh, gengu í gegnum þegar þau fluttu frá Minneapolis, Minnesota til Beverly Hills ásamt foreldrum sínum, Jim og Cindy. Til viðbótar við vinina og ástarsamböndin, kljást unglingarnir í Beverly Hills við vandamál eins og til dæmis [[Nauðgun|nauðganir]], [[alkóhólismi|alkóhólisma]], [[ofbeldi]], [[réttindi samkynhneigðra]], misnotkun [[lyf]]ja, [[sjálfsmorð]] unglinga, [[eyðni]], [[unglingaþungun|unglingaþunganir]] og [[fóstureyðing]]ar. Þættirnir urðu vinsælir um sumarið 1991, þegar FOX sýndi sérsaka sumarseríu af þættinum á meðan aðrir þættir voru í sumarleyfi. Þættirnir urðu meðal vinsælustu þátta FOX þegar 3. þáttaröð hóf göngu sína þetta haust. Áhorfendum fjölgaði þegar aðalleikarar, sérstaklega [[Jason Priestley]] og [[Luke Perry]], urðu fyrirmyndir unglinga, á meðan leikkonurnar [[Shannen Doherty]], [[Jennie Garth]] og [[Tori Spelling]] urðu frægar á öllum heimilum í Bandaríkjunum. == Yfirlit == Þættirnir byrja með kynningu á Walsh-fjölskyldunni: Jim, Cindy, Brandon og Brenda, sem fluttu nýlega frá [[Minnesota]] til [[Beverly Hills]] í [[Kalifornía|Kaliforníu]] vegna stöðuhækkunar Jims. Í fyrsta þættinum byrja Brandon og Brenda í West Beverly-menntaskólanum, þar sem þau kynnast restinni af persónum þáttarins: Kelly Taylor, Steve Sanders, Andrea Zuckerman, Dylan McKay, David Silver, Scott Scanlon og Donna Martin. Þátturinn fylgdist með einkalífi þeirra og starfsframa í gegnum byrjun fullorðinsáranna en kynnti einnig reglulega til leiks nýjar persónur þegar líða fór á þættina. == Leikarar == {{Aðalgrein|Persónur í Beverly Hills 90210}} {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" |- !! style="background-color: #CCCCCC;" colspan="4"|Aðalleikarar |- !! style="background-color: #CCCCCC;"|Leikari !! style="background-color: #CCCCCC;"|Persóna !! style="background-color: #CCCCCC;"|Þáttaraðir !! style="background-color: #CCCCCC;"|Ár |- |- | [[Jason Priestley]] || Brandon Walsh || 1–9 || 1990–1998 |- | [[Shannen Doherty]] || Brenda Walsh || 1–4 || 1990–1994 |- | [[Jennie Garth]] || Kelly Taylor || 1–10 || 1990–2000 |- | [[Ian Ziering]] || Steve Sanders || 1–10 || 1990–2000 |- | [[Gabrielle Carteris]] || Andrea Zuckerman || 1–5|| 1990–1995 |- | [[Luke Perry]] || Dylan McKay || 1–6; 9–10 || 1990–1995; 1998–2000 |- | [[Brian Austin Green]] || David Silver || 1–10 || 1990–2000 |- | [[Douglas Emerson]] ||Scott Scanlon || 1–2 || 1990–1991 |- | [[Tori Spelling]] || Donna Martin || 1–10 || 1990–2000 |- | [[Carol Potter]] || Cindy Walsh || 1–5 || 1990–1995 |- | [[James Eckhouse]] || Jim Walsh || 1–5 || 1990–1995 |- | [[Joe E. Tata]] || Nat Bussichio || 1–10 || 1990–2000 |- | [[Mark Damon Espinoza]] || Jesse Vasquez || 4–5 || 1993–1995 |- | [[Kathleen Robertson]] || Clare Arnold || 4–7 || 1994–1997 |- | [[Tiffani-Amber Thiessen]]|| Valerie Malone || 5–9 || 1994–1998 |- | [[Jamie Walters]] || Ray Pruit || 5–6|| 1994–1996 |- | [[Hilary Swank]] || Carly Reynolds || 8 || 1997–1998 |- | [[Vincent Young]] || Noah Hunter || 8–10 || 1997–2000 |- | [[Lindsay Price]] || Janet Sosna || 8–10 || 1997–2000 |- | [[Daniel Cosgrove]] || Matt Durning || 9–10 || 1998–2000 |- | [[Vanessa Marcil]] || Gina Kincaid || 9–10 || 1998–2000 |- |} == Brottfarir == === Shannen Doherty === Eftir mikla spennu í leikaraliðinu, yfirgaf [[Shannen Doherty]] þættina í lok fjórðu seríu. Persóna Shannen, Brenda Walsh, var skrifuð úr þáttunum, þar sem hún flutti til [[London]] til að ganga í leiklistarskóla. Þó að fjarvera persónunar hafi upphaflega verið áætluð í eitt ár sneri hún aldrei aftur, þrátt fyrir að vera nefnd nokkrum sinnum í þeim þáttum sem eftir voru. Í staðinn fyrir hana kom Tiffani-Amber Thiessen, sem lék slæmu stelpuna Valerie Malone. Shannen hefur leikið Brendu Walsh í þáttunum [[90210]] ásamt fyrrum meðleikurum sínum, Jennie Garth, Tori Spelling, Ann Gillespie og Joe E. Tata. === Gabrielle Carteris === [[Gabrille Carteris]] yfirgaf þættina í lok fimmtu þáttaraðar. Persónan hennar, Andrea Zuckerman, breyttist mikið á milli menntaskóla og háskóla. Í menntaskóla var Andrea gáfaði ritstjóri blaðsins í West Beverly, var hrifin af Brandon og bjó ekki í nágrenni skólans. Í fjórðu þáttaröðinni (fyrsta árið í háskóla), hætti Andrea (en fer síðan aftur í skóla til að verða læknir), varð ólétt og giftist manni sem hún þekkir varla (Jesse Vasques) áður en árið er á enda. Óléttan var spunnin upp að beiðni Carteris, því hún var ólétt í alvörunni, varð mikil breyting fyrir persónuna og varð til þess að hún einangraðist frá hinum persónum þáttanna. Andrea Zuckerman hætti að lokum í þáttunum í lok fimmtu þáttaraðar vegna þess að hún ákvað að fara í [[Yale]]. Eftir að fimm ára samningur Carteris rann út, hætti hún í þáttunum til að stjórna sínum eigin spjallþætti sem entist aðeins í eitt ár. Carteris sneri aftur í Beverly Hills 90210 sem gestur í sjöttu, áttundu og tíundu seríu. === James Eckhouse og Carol Potter === Báðir leikararnir hættu í þáttunum í lok fimmtu þáttaraðar við enda samningstímabilsins. Á menntaskólaárum þáttanna voru Jim og Cindy Walsh aukapersónur og gáfu Brandon og Brendu oft góð ráð, ásamt vinum þeirra en þau fengu sjaldan sinn eigin söguþráð. Þau eyddu mestum tíma sínum í að bregðast við þeim ýmsu hlutum sem Brenda, Brandon og seinna Valerie gerðu. Þegar þátturinn fer á háskólastigið renna Jim og Cindy enn meira inn í bakgrunninn þegar þátturinn verður meira eins og sápuópera og persónurnar verða fullorðnar, sem minnkar þörf þeirra fyrir ráð foreldranna. Í lok fimmtu þáttaröð fara persónurnar frá Beverly Hills til [[Hong Kong]] en eru gestir í sjöttu, sjöundu og áttundu þáttaröð. Þrátt fyrir að í lokin hafi allir meðlimir Walsh fjölskyldunnar yfirgefið þættina, heldur Walsh-heimilið áfram að vera stór hluti þáttanna. Þættirnir útskýrðu það þannig að Brandon sagði Steve að foreldrar hans hefðu gefið grænt ljós á það að hann byggi áfram í húsinu. === Luke Perry === [[Luke Perry]] hætti í ''Beverly Hills, 90210'' í byrjun sjöttu þáttaraðar. Persóna Luke Perry, ''Dylan McKay'', ætlar sér að giftast Antoniu Marchette (Rebecca Gayheart), dóttur aðalstjórans (Stanley Kamel) sem fyrirskipaði dauða föður Dylans í þriðju þáttaröð. Dylan hafði í fyrstu, ætlað að nota Anotniu sem leið til að komast að föður hennar, en verður ástfanginn af henni í staðinn. Vegna þess að faðir hennar er ekki sáttur við þá hugmynd að dóttir hans giftist Dylan, ákveður hann að Dylan muni deyja. Hann ræður leigumorðingja til að drepa Dylan en drepur að lokum Antoniu sem keyrir bíl Dylans við fyrirfram ákveðin árekstur. Dylan er í sárum og ákveður að fara úr bænum, eftir að tengdafaðir hans ákveður að halda friðinn í erfidrykkju dóttur sinnar. Í þeim þáttaröðum sem Perry er ekki í, er það skýrt þannig að persónan hans, Dylan, hafi tekið aftur saman við Brendu og búi með henni í London. Perry sneri aftur í níundu þáttaröðinni en var nú titlaður sem „sérstakur gestur“ — eins og [[Heather Locklear]] var í [[Melrose Place]]. Hann játar við Kelly að hann hafi komið aftur vegna þess að hann saknaði vina sinna en allra mest saknaði hann hennar. === Jason Priestley === [[Jason Priestley]] yfirgaf þættina í níundu þáttaröðinni. Hann var samt áfram titlaður sem framleiðandi þáttanna og leikstýrði hann nokkrum þáttum. Í þáttunum er Brandon enn að jafna sig eftir að hætt var við brúðkaup hans og Kelly, þegar honum er boðin vinna í [[Washington]] D.C., sem hann þiggur. Brandon var síðasti meðlimur Walsh-fjölskyldunnar sem yfirgaf þættina og birtist hann aðeins aftur í þáttunum í mynbandi til Donnu og Davids þegar þau gifta sig. Priestley var fyrsti leikarinn í þáttunum sem leikstýrði þætti. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Beverly Hills, 90210| mánuðurskoðað = júní| árskoðað = 2010 }} [[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]] [[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 1990]] [[Flokkur:Sjónvarpsþættir sem hættu sýningu 2000]] o1e1vc86l28m4saht25xdga6wrglq11 0 89520 1980165 1979142 2026-09-25T09:58:14Z TKSnaevarr 53243 1980165 wikitext text/x-wiki {{Konungur |titill = Konungur Englands |ætt = Plantagenet-ætt |skjaldarmerki = Royal arms of England.svg |mynd = BL MS Royal 14 C VII f.9 (John).jpg |nafn = Jóhann |ríkisár = 1199 – 1216 |kjörorð = |fæðingardagur = {{fæðingardagur|1167|12|24}} |fæðingarstaður =[[Konungsríkið England|Englandi]] |dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1216|10|19|1167|12|24}} |dánarstaður = [[Newark-kastali|Newark-kastala]], [[Nottinghamshire]], [[Konungsríkið England|Englandi]] |grafinn = [[Dómkirkjan í Worcester]] |faðir = [[Hinrik 2. Englandskonungur]] |móðir = [[Elinóra af Akvitaníu]] |titill_maka = Eiginkona |maki = {{gifting|[[Ísabella af Gloucester]]|1189|1199|orsök=skildu}}<br>{{gifting|[[Ísabella af Angoulême]]|1200}} | börn = {{Plainlist| * [[Hinrik 3. Englandskonungur]] * [[Ríkharður af Cornwall]] * [[Jóhanna af Englandi, Skotadrottning|Jóhanna Skotadrottning]] * [[Ísabella af Englandi|Ísabella keisaraynja]] * [[Elinóra, greifynja Pembroke]] }} Óskilgetin:{{Plainlist| * [[Ríkharður FitzRoy]] * [[Jóhanna, lafði af Wales]] }} }} '''Jóhann landlausi''' ([[24. desember]] [[1167]] – [[19. október]] [[1216]]) var konungur [[England]]s frá [[6. apríl]] [[1199]] til dauðadags. Viðurnefni sitt ([[enska]] ''John Lackland'') hlaut hann af því að hann var yngstur bræðra sinna og erfði engar lendur þegar faðir hans dó og jafnframt vegna þess að á konungstíð sinni tapaði hann stórum landsvæðum í hendur Frakkakonungs. == Uppvöxtur == Jóhann var fimmti sonur [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinriks 2.]] Englandskonungs og [[Elinóra af Akvitaníu|Elinóru af Akvitaníu]] og erfði krúnuna þegar [[Ríkharður ljónshjarta]] bróðir hans dó. Eldri bræður hans þrír (sá fjórði dó fárra ára gamall) gerðu allir uppreisn gegn föður þeirra, sumir oftar en einu sinni. Elinóra móðir þeirra studdi þá og var sett í stofufangelsi [[1173]], þegar Jóhann var um fimm ára gamall. [[Mynd:King John from De Rege Johanne.jpg|thumb|left|Jóhann landlausi á veiðum.]] Barn að aldri var Jóhann heitbundinn Alais, dóttur og erfingja [[Humbert 3. af Savoja|Humberts 3.]] af [[Savoja]]. Stúlkan var flutt til Englands til að alast upp við hirð tengdaföður síns en dó áður en af brúðkaupinu varð. Jóhann fékk snemma á sig orð fyrir undirferli og sviksemi og vann ýmist með eða á móti bræðrum sínum, [[Hinrik ungi|Hinrik unga]], Ríkharði og [[Geoffrey Plantagenet|Geoffrey]]. Árið 1184 gerðu Ríkharður og Jóhann báðir kröfu til yfirráða í [[Akvitanía|Akvitaníu]], sem var hertogadæmi móður þeirra. Árið [[1185]] var Jóhann settur yfir [[Írland]] og gerði sig svo óvinsælan þar að hann hraktist á brott eftir átta mánuði. Á meðan Ríkharður var í [[Þriðja krossferðin|Þriðju krossferðinni]], frá [[1190]] til [[1194]], vann Jóhann á móti honum og þeim sem hann hafði sett yfir ríkið. Þegar Ríkharður var á heimleið var hann handsamaður af [[Leópold 5., hertogi Austurríkis|Leópold 5]]. Austurríkishertoga og síðan afhentur [[Hinrik 6. keisari|Hinrik 6.]] keisara, sem krafðist offjár í lausnargjald. Jóhann og [[Filippus 2. Frakkakonungur]] gengu í bandalag og buðu keisaranum háa fjárhæð fyrir að halda Ríkharði föngnum. Hann neitaði og Elinóru móður þeirra bræðra og [[Berengaría af Navarra|Berangaríu af Navarra]], konu Ríkharðs, tókst að skrapa saman fé í [[lausnargjald]]ið. Jóhann bað Ríkharð fyrirgefningar þegar hann sneri heim og fékk hana; Ríkharður, sem var barnlaus, útnefndi hann líka erfingja sinn. == Konungur Englands == [[Mynd:John lackland.jpg|thumb|right|Jóhann landlausi. Mynd úr handriti frá 14. öld.]] Þegar Ríkharður dó [[1199]] játuðu [[Normandí]] og England Jóhanni hollustu og hann var krýndur í [[Westminster Abbey]] [[27. maí]]. En [[Anjou]], [[Maine (Frakklandi)|Maine]] og [[Bretagne]] höfnuðu honum og kusu fremur [[Arthúr]] hertoga af Bretagne, son Geoffreys eldri bróður Jóhanns. Hann naut líka stuðnings Filippusar 2. Frakkakonungs fyrst í stað en árið [[1200]] viðurkenndi Filippus tilkall Jóhanns. Aðalsmenn í [[Poitou]], sem var eitt af greifadæmum Jóhanns á meginlandinu, voru ósáttir við ýmislegt í stjórn hans og sneru sér til Filippusar. Hann kallaði Jóhann til sín í París en Jóhann neitaði að hlýða. Þar sem frönsku hertoga- og greifadæmin sem Jóhann réði voru frönsk [[lén]] gat Filippus kallað þetta óhlýðni við [[lénsherra]] og hann lýsti því yfir að Jóhann hefði fyrirgert rétti sínum til þeirra. Hann seldi Arthúri svo allar lendurnar að léni og trúlofaði hann jafnframt Maríu dóttur sinni. Jóhann hófst handa við að láta smíða flota til að geta háð stríð handan [[Ermarsund]]s og var það í raun upphaf breska konunglega flotans. Arthúr reyndi að ná Elinóru af Akvitaníu, ömmu sinni og móður Jóhanns, á sitt vald með umsátri um kastalann Mirabeau, en Jóhann kom honum að óvörum og handsamaði hann. Arthúri var varpað í dýflissu og er ekki titað hvað um hann varð en hann er talinn hafa dáið eða verið drepinn fljótlega. Systir Arthúrs, [[Elinóra, mærin fagra af Bretagne|Elinóra]], var einnig sett í fangelsi og þar var hún til dauðadags [[1241]]. == Magna Carta == Í júní [[1204]] náði Filippus Normandí á sitt vald og einnig hluta af Anjou og Poitou. Jóhann þurfti á miklu fé að halda til að halda úti her ef hann átti að eiga von í að ná frönsku lendunum á ný en með þeim hafði hann jafnframt tapað miklum tekjum svo að ljóst var að hann yrði að leggja á þunga skatta. Hann lagði meðal annars á [[tekjuskattur|tekjuskatt]] í fyrsta sinn og einnig hækkaði meðal annars greiðslu sem aðalsmenn þurftu að inna af hendi til að sleppa við beina herþjónustu, ellefu sinnum á sautján árum. Síðustu hækkanirnar voru mestar og þá var aðalsmönnum nóg boðið. Í september [[1214]] neituðu margir aðalsmennn að borga, enda höfðu þeir enga trú á að Jóhanni tækist að ná frönsku lendunum aftur. Í maí [[1215]] höfnuðu þeir alfarið greiðslunni, héldu til [[London]] undir forystu Robert fitz Walter og tóku borgina, svo og [[Lincoln]] og [[Exeter]]. Jóhann átti fund með þeim við Runnymede nálægt London [[15. júní]] [[1215]] og undirritaði þar [[Magna Carta]], lagabálk sem takmarkaði vald konungsins og gerði honum skylt að hlíta tilteknum lögum og reglum. == Borgarastyrjöld == [[Mynd:Lehmann - Louis VIII of France.jpg|thumb|left|Loðvík prins, seinna [[Loðvík 8. Frakkakonungur|Loðvík 8.]].]] Jóhann átti í hörðum deilum við [[kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjuna]] framan af ríkisárum sínum og fór svo að páfi [[Bannfæring|bannfærði]] hann árið [[1209]]. Til að losna undan bannfæringunni féllst Jóhann á það árið [[1213]] að gera England og Írland að lénsríkjum guðs, Péturs postula og Páls postula og gjalda páfanum ákveðna fjárhæð árlega og viðurkenna hann sem lénsherra sinn. Nú ákvað hann að nota sér þetta. Þar sem hann hafði verið beittur þrýstingi til að undirrita skjalið leitaði hann til lénsherra síns, páfans, og bað hann um að ógilda það. Páfinn varð við því en hópur aðalsmanna gerði þá uppreisn gegn konungi og leitaði meðal annars aðstoðar hjá [[Loðvík 8. Frakkakonungur|Loðvík]], krónprinsi Frakklands, og bauð honum ensku krúnuna að launum. Kona Loðvíks, [[Blanka af Kastilíu]], var dótturdóttir Hinriks 2. og systurdóttir Jóhanns. Jóhann fór víða um England og barðist gegn uppreisnarmönnum og jafnframt gegn [[Alexander 2. Skotakonungur|Alexander 2.]] Skotakonungi, sem hafði notað tækifærið og ráðist inn í Norður-England. Hann réðist hins vegar ekki til atlögu við uppreisnarmenn í London, sem þeir höfðu á valdi sínu. Þann [[21. maí]] [[1216]] lenti Loðvík með her sinn í [[Kent]], hélt þaðan til London og var lýstur konungur Englands í [[Pálskirkja|Pálskirkju]] en þó ekki krýndur. Í lok sumars hafði hann náð þriðjungi Englands á sitt vald og naut stuðnings tveggja þriðju hluta allra aðalsmanna. Jóhann konungur hraktist stað úr stað og var orðinn sjúkur af [[blóðkreppusótt]]. Sigur Loðvíks virtist skammt undan en þá dó Jóhann í Newark-kastala í [[Lincolnshire]], 18. eða 19. nóvember 1216. Hinrik sonur Jóhanns, þá níu ára að aldri, tók við krúnunni og þá brá svo við að ensku aðalsmennirnir snerust flestir á sveif með hinum nýja konungi. Her hans vann sigur á her Loðvíks í orrustu við Lincoln [[20. maí]] [[1217]] og í ágúst tapaði franski flotinn sjóorrustu við þann enska. Þá neyddist Loðvík til að ganga til samninga þar sem hann féllst á að ráðast aldrei á England aftur og viðurkenna að hann hefði aldrei átt löglegt tilkall til krúnunnar. Í staðinn fékk hann allháa fjárhæð greidda. == Eftirmæli == Jóhann hefur fengið afar slæmt eftirmæli í sögunni, bæði vegna þess að hann tapaði miklum lendum í [[Frakkland]]i á fyrstu ríkisstjórnarárum sínum, hann stýrði ríki sínu inn í borgarastyrjöld og hann gerði England að lénsríki páfastóls. Hans er þó helst minnst fyrir það að hann var þvingaður til að undirrita Magna Carta. Að mörgu leyti var hann þó hæfur stjórnandi, vel að sér um málefni ríkisins og réttsýnn og var oft fenginn til að dæma í málum. Hann var hins vegar tortrygginn, sveifst einskis til að koma sínu fram og naut lítils trausts þegna sinna. == Hjónabönd og börn == Jóhann kvæntist [[Ísabella af Gloucester|Ísabellu af Gloucester]], dóttur William Fitz Robert, jarls af Gloucester. Þau voru barnlaus og Jóhann fékk hjónaband þeirra gert ógilt vegna skyldleika um það leyti eða skömmu eftir að hann varð konungur. Hún hefur því aldrei verið talin drottning. [[24. ágúst]] árið [[1200]] gekk Jóhann svo að eiga [[Ísabella af Angoulême|Ísabellu af Angoulême]], sem hann hafði rænt frá unnusta hennar, Hugh 10. de Lusignan. Þau áttu fimm börn: [[Hinrik 3. Englandskonungur|Hinrik 3.]] Englandskonung, Ríkharð, jarl af [[Cornwall]], [[Jóhanna af Englandi, Skotadrottning|Jóhönnu]] Skotadrottningu, konu Alexanders 2., [[Ísabella af Englandi, keisaraynja|Ísabellu]] keisaraynju, konu [[Friðrik 2. keisari|Friðriks 2.]] keisara, og Elinóru, sem fyrst giftist jarlinum af Pembroke og síðar [[Simon Montfort]], jarli af Leicester. Jóhann er sagður hafa verið mjög kvensamur og svo mikið er víst að hann átti fjölda óskilgetinna barna. == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál = En|titill = John of England|mánuðurskoðað = 18. ágúst|árskoðað = 2010}} {{töflubyrjun}} {{erfðatafla | titill = [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|Konungur Englands]] | frá = 1199 | til = 1216 | fyrir = [[Ríkharður ljónshjarta]] | eftir = [[Hinrik 3. Englandskonungur|Hinrik 3.]] }} {{erfðatafla | titill = [[Hertogar af Normandí]] | frá = 1199 | til = 1204 / 1216 | fyrir = [[Ríkharður ljónshjarta]] | eftir = [[Hinrik 3. Englandskonungur|Hinrik 3.]] / að nafninu til }} {{Töfluendir}} {{fd|1167|1216}} {{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}} [[Flokkur:Plantagenetætt]] [[Flokkur:Konungar Englands]] [[Flokkur:Hertogar af Normandí]] fw9e9szz676m2gy2h4q5vcj9jg1gt94 0 117255 1980185 1840500 2026-09-25T11:40:02Z ~2026-51640-18 121125 ég lagaði villu í textanum 1980185 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Rabid_dog.jpg|thumb|Froðukennt slef þessa hundar er það helsta sem gefur til kynna að hann sé með hundaæði.]] '''Hundaæði''' er smitandi [[veira|veirusjúkdómur]]. Veiran finnst í [[taugakerfi]] og [[munnvatn]]i sjúkra [[dýr]]a, [[hundur|hunda]], [[Úlfur|úlfa]] og stundum [[refur|refa]] og [[köttur|katta]] og annarra dýra. Menn geta fengið veikina ef þeir eru bitnir af sýktu dýri og er meðgöngutíminn 15 til 60 dagar. Hundaæði lýsir sér í fyrstu með depurð og hræðslu, hitahækkun eftir nokkra daga, þorsta, kyngingarörðugleikum vegna krampa í kokvöðvum og breiðast kramparnir síðan út um líkamann. Auknum sótthita fylgja lamanir uns sjúklingurinn deyr.<ref>[https://web.archive.org/web/20140401075427/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs099/en/ "Rabies Fact Sheet N°99".] ''World Health Organization''. Júlí 2013.</ref> Batahorfur voru áður litlar, en góður árangur hefur náðst ef hægt er að grípa sem fyrst inn með [[Bóluefni|bólusetningu]] með veikluðum veirum unnum úr taugavef sjúkra dýra. Eftir að einkenni hundaæðis koma fram er svo gott sem fullvíst að viðkomandi muni deyja. Aðeins hafa 14 manns lifað af eftir að einkennin komu fram.<ref>Manoj, S.; Mukherjee, A.; Johri, S.; Kumar, K. V. S. Hari (2016). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4947331 "Recovery from rabies, a universally fatal disease".] ''Military Medical Research''. '''3''' (1): 21. </ref> Tæp 18.000 manns látast úr hundaæði árlega, langflestir í Asíu og Afríku.<ref>GBD 2015 Mortality and Causes of Death, Collaborators. (8. október 2016)[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5388903 . "Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015"]. ''Lancet''. '''388''' (10053): 1459–1544. doi:10.1016/s0140-6736(16)31012-1.</ref> Smitið kemur oftast úr hundum, en í [[Ameríka|Ameríku]] kemur smitið oftast úr [[Leðurblaka|leðurblökum]]. Hundaæði hefur aldrei borist til Íslands svo staðfest sé. Þó er líklegast að pest sem barst til Norðfjarðar 1765 og sýkti eina konu og mörg húsdýr hafi verið hundaæði. Er þessari pest lýst í annál Halldórs Gíslasonar prests að Desjamýri og ýmsum sendibréfum sem varðveist hafa. Hundaæði er algengt á Grænlandi í hundum og refum en þeir komast sjaldan til Íslands. Aðens spendýr geta borið pestina. == Tilvísanir == <references /> {{stubbur|heilsa}} [[Flokkur:Veirusjúkdómar]] 71qo37ylh798lu93e9gpigrua1jyzwf 0 119329 1980158 1947728 2026-09-24T23:12:16Z Gunnsteinn Þór 110300 1980158 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = A Night at the Opera | týpa = Breiðskífa | flytjandi = [[Queen]] | kápa = Queen A Night At The Opera.png | gefin_út = {{start date|1975|11|28|df=yes}} | tekin_upp = {{hlist|27 October 1974 ("God Save the Queen")|24 August – November 1975}} | hljóðver = * [[Trident Studios|Trident]] (London) * [[Olympic Studios|Olympic]] (London) * [[Rockfield Studios|Rockfield]] (Monmouth-hérað) * Lansdowne (Kensington) * [[Sarm Studios|Sarm East]] (London) * Roundhouse (Camden, London) * [[Scorpio Sound]] (Camden) | stefna = * [[Framsækið rokk]] * [[Popptónlist|popp]] * [[þungarokk]] * [[harðrokk]] * [[avant-pop]] * [[sinfónískt rokk]] | lengd = 43:08 | útgefandi = * [[EMI Records|EMI]] * [[Elektra Records|Elektra]] | upptökustjóri = * [[Roy Thomas Baker]] * Queen | síðasti_titill = [[Sheer Heart Attack]] | síðasta_ár = 1974 | ár = 1975 | næsti_titill = [[A Day at the Races]] | næsta_ár = 1976 }} '''A Night at the Opera''' er plata með hljómsveitinni [[Queen]]. Hún var gefin út [[28. nóvember]] [[1975]]. Upptökur fóru fram í [[Rockfield Studios]] í Wales. ==Lagalisti== Ef ekki annars tekið fram er [[Freddie Mercury]] aðalsöngvari. {{Track listing | headline = Side one | extra_column = Aðalsöngvari | title1 = Death on Two Legs | writer1 = [[Freddie Mercury]] | length1 = 3:43 | title2 = Lazing on a Sunday Afternoon | writer2 = Mercury | length2 = 1:08 | title3 = I'm in Love with My Car | writer3 = [[Roger Taylor]] | length3 = 3:05 | extra3 = [[Roger Taylor]] | title4 = You're My Best Friend | writer4 = [[John Deacon]] | length4 = 2:50 | title5 = '39 | writer5 = [[Brian May]] | length5 = 3:30 | extra5 = [[Brian May]] | title6 = Sweet Lady | writer6 = May | length6 = 4:01 | title7 = Seaside Rendezvous | writer7 = Mercury | total_length = 20:30 | length7 = 2:13 }} {{Lagalisti | headline = Side two | extra_column = Aðalsöngvari | title8 = The Prophet's Song | length8 = 8:21 | writer8 = May | title9 = Love of My Life | length9 = 3:38 | writer9 = Mercury | title10 = Good Company | length10 = 3:26 | writer10 = May | extra10 = May | title11 = Bohemian Rhapsody | length11 = 5:55 | writer11 = Mercury | title12 = God Save the Queen | note12 = hljóðfæralag | length12 = 1:11 | writer12 = Þjóðlag; útsetning eftir May | total_length = 22:31 43:08 }} ==Meðlimir== * [[Freddie Mercury]] (söngur) * [[Brian May]] (gítar) * John Deacon (bassi) * Roger Taylor (trommur) [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1975]] [[Flokkur:Hljómplötur Queen]] 7kz4j7kvx2p9cr6c4gs72d6ovz0pczs 1980162 1980158 2026-09-25T09:17:55Z Gunnsteinn Þór 110300 1980162 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = A Night at the Opera | týpa = Breiðskífa | flytjandi = [[Queen]] | kápa = Queen A Night At The Opera.png | gefin_út = {{start date|1975|11|28|df=yes}} | tekin_upp = {{hlist|27 October 1974 ("God Save the Queen")|24 August – November 1975}} | hljóðver = * [[Trident Studios|Trident]] (London) * [[Olympic Studios|Olympic]] (London) * [[Rockfield Studios|Rockfield]] (Monmouth-hérað) * Lansdowne (Kensington) * [[Sarm Studios|Sarm East]] (London) * Roundhouse (Camden, London) * [[Scorpio Sound]] (Camden) | stefna = * [[Framsækið rokk]] * [[Popptónlist|popp]] * [[þungarokk]] * [[harðrokk]] * [[avant-pop]] * [[sinfónískt rokk]] | lengd = 43:08 | útgefandi = * [[EMI Records|EMI]] * [[Elektra Records|Elektra]] | upptökustjóri = * [[Roy Thomas Baker]] * Queen | síðasti_titill = [[Sheer Heart Attack]] | síðasta_ár = 1974 | ár = 1975 | næsti_titill = [[A Day at the Races]] | næsta_ár = 1976 }} '''A Night at the Opera''' er plata með hljómsveitinni [[Queen]]. Hún var gefin út [[28. nóvember]] [[1975]]. Upptökur fóru fram í [[Rockfield Studios]] í Wales. ==Lagalisti== Ef ekki annars tekið fram er [[Freddie Mercury]] aðalsöngvari. {{Track listing | headline = Hlið eitt | extra_column = Aðalsöngvari | title1 = Death on Two Legs | writer1 = [[Freddie Mercury]] | length1 = 3:43 | title2 = Lazing on a Sunday Afternoon | writer2 = Mercury | length2 = 1:08 | title3 = I'm in Love with My Car | writer3 = [[Roger Taylor]] | length3 = 3:05 | extra3 = [[Roger Taylor]] | title4 = You're My Best Friend | writer4 = [[John Deacon]] | length4 = 2:50 | title5 = '39 | writer5 = [[Brian May]] | length5 = 3:30 | extra5 = [[Brian May]] | title6 = Sweet Lady | writer6 = May | length6 = 4:01 | title7 = Seaside Rendezvous | writer7 = Mercury | total_length = 20:30 | length7 = 2:13 }} {{Lagalisti | headline = Hlið tveir | extra_column = Aðalsöngvari | title8 = The Prophet's Song | length8 = 8:21 | writer8 = May | title9 = Love of My Life | length9 = 3:38 | writer9 = Mercury | title10 = Good Company | length10 = 3:26 | writer10 = May | extra10 = May | title11 = Bohemian Rhapsody | length11 = 5:55 | writer11 = Mercury | title12 = God Save the Queen | note12 = hljóðfæralag | length12 = 1:11 | writer12 = Þjóðlag; útsetning eftir May | total_length = 22:31 43:08 }} ==Meðlimir== * [[Freddie Mercury]] (söngur) * [[Brian May]] (gítar) * [[John Deacon]] (bassi) * [[Roger Taylor]] (trommur) [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1975]] [[Flokkur:Hljómplötur Queen]] 4g2df0sfmat7vfumcbf71afq977emp4 0 132264 1980182 1958309 2026-09-25T11:21:53Z TKSnaevarr 53243 /* Þýðingar */ 1980182 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Faltskarn_vinj.jpg|thumb|right|Titilsíða útgáfu frá 1899 með myndskreytingu eftir Carl Larsson og Albert Edelfelt.]] '''''Sögur herlæknisins''''' ([[sænska]]: ''Fältskärns berättelser'') er [[söguleg skáldsaga]] eftir finnska rithöfundinn [[Zacharias Topelius]]. Sagan kom fyrst út sem [[framhaldssaga]] í dagblaðinu ''[[Helsingfors Tidningar]]'' 1851-1866 og síðan í bókarformi í fimm bindum 1853-1867. Verkið er safn af samtengdum sögum sem byggja á atburðum í sögu [[Svíþjóð]]ar frá [[Stórveldistími Svíþjóðar|stórveldistímanum]] og síðar á [[17. öldin|17.]] og [[18. öldin|18. öld]]. Sögurnar skiptast í 15 frásagnir sem hver skiptist í nokkra kafla. [[Sögutími]] nær yfir ríkisár [[Gústaf 2. Adolf|Gústafs 2. Adolfs]], [[Kristín Svíadrottning|Kristínar Svíadrottningar]], [[Karl 10. Gústaf|Karls 10. Gústafs]], [[Karl 11.|Karls 11.]], [[Karl 12.|Karls 12.]], [[Úlrika Elenóra Svíadrottning|Úlriku Elenóru]], [[Friðrik 1. Svíakonungur|Friðriks 1.]], [[Adolf Friðrik Svíakonungur|Adolfs Friðriks]] og [[Gústaf 3.|Gústafs 3.]] ==Þýðingar== [[Matthías Jochumsson]] þýddi sögurnar á íslensku. Sjöunda frásagan, „Blástakkar“, kom út 1898 í ritröðinni Bókasafn alþýðu sem [[Oddur Björnsson (f. 1865)|Oddur Björnsson]] prentari stóð fyrir í Kaupmannahöfn. Frásagnirnar komu síðan allar út á prenti í sex bindum á Ísafirði 1904-1909 sem hvert heitir eftir þeim Svíakonungi sem ríkti á sögutímanum. Þær voru endurútgefnar 1955 í þremur bindum. Hljóðbókaútgáfan [[Hlusta.is]] hóf að gefa þýðinguna út sem [[hljóðbók]] árið 2010 og [[Rafbókavefurinn]] hóf að gefa þýðinguna út á [[rafbók]]arformi 2014. ==Tenglar== * [https://rafbokavefur.is/tag/sogur-herlaeknisins/ Sögur herlæknisins á Rafbókavefnum] [[Flokkur:Finnskar bókmenntir]] [[Flokkur:Sænskar bókmenntir]] [[Flokkur:Sögulegar skáldsögur]] sem0h8xjni9nrt1oimd4sgnfc69167j 0 132639 1980178 1525400 2026-09-25T11:07:57Z Berserkur 10188 1980178 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Tours Place Plumereau 1.jpg|thumb|Miðaldahús í Tours.]] [[Mynd:Tourswilson.jpg|thumb|200px|Leira-fljót]] '''Tours''' er borg í Miðju [[Frakkland]]s. Hún liggur um það bil 220 km fyrir sunnan [[París]]. '''Tours''' er höfuðborg sýslunnar [[Indre-et-Loire (sýsla)|Indre-et-Loire]]. Borgin liggur við ána [[Leira (fljót)|Leiru]]. Árið [[2022]] voru íbúar borgarinnar ca 139.000. {{stubbur|landafræði|Frakkland}} [[Flokkur:Borgir í Frakklandi]] 6w8jiiihgdlddi2205mlakerulw1nbv 1980179 1980178 2026-09-25T11:09:24Z Berserkur 10188 1980179 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Tours Place Plumereau 1.jpg|thumb|Miðaldahús í Tours.]] [[Mynd:Tourswilson.jpg|thumb|200px|Leira-fljót]] '''Tours''' er borg í mið-[[Frakkland]]i í héraðinu [[Centre-Val de Loire]]. Hún liggur um það bil 220 km fyrir sunnan [[París]]. Tours er höfuðborg sýslunnar [[Indre-et-Loire (sýsla)|Indre-et-Loire]]. Borgin liggur við ána [[Leira (fljót)|Leiru]]. Árið [[2022]] voru íbúar borgarinnar ca. 139.000. {{stubbur|landafræði|Frakkland}} [[Flokkur:Borgir í Frakklandi]] b3givyzwsx3aj0ch9a6797bzplzrb5n 0 132893 1980151 1974296 2026-09-24T20:57:45Z Salvor 70 /* Ræktun */ Laga óvirka heimild 1980151 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = 'Sorbus cashmiriana' Beale Arboretum - West Lodge Park - Hadley Wood - Enfield London.jpg | image_caption = ''Sorbus cashmiriana'' í október | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = [[Reynisætt]] (''Maloideae'') | genus = [[Reyniviður]] (''Sorbus'') | subgenus = ''Sorbus'' | species = '''''S. cashmiriana''''' | binomial = ''Sorbus cashmiriana'' | binomial_authority = [[Johan Teodor Hedlund|Hedl.]] }} '''Kasmírreynir''' ([[fræðiheiti]]; ''Sorbus cashmiriana'') er tegund blómstrandi trjáplantna af [[rósaætt]], upprunnin úr vestur-[[Himalajafjöll]]um, [[Kasmír]] og [[Afghanistan]]. Þetta er smávaxið tré eða runni sem verður 5 - 8m. hátt, með stofn sem verður um 25 sm. í ummál. Börkurinn er sléttur og grár til grárauður. Blöðin eru 15 - 23 sm. löng, fjöðruð, með 15 - 21 smáblöðum, dökk græn að ofan og ljósari að neðan, miðtaugin rauðleit, smáblöðin 3 - 5,5 sm. löng og 1,5 - 2 sm. breið og sagtennt. Blómin eru 7 - 10 mm að ummáli, með fimm fölbleik krónublöð og fölgula fræfla, í 18 sm. klösum að vori. Frjóvgun með skordýrum. Berin eru hvít eða ljósbleik 12 -15 sm að ummáli, þroskast að hausti og haldast oft langt fram á vetur.<ref name="rushforth">Rushforth, K. (1999). ''Trees of Britain and Europe''. Collins ISBN 0-00-220013-9.</ref><ref name="afm">Mitchell, A. F. (1974). ''A Field Guide to the Trees of Britain and Northern Europe''. Collins ISBN 0-00-212035-6</ref><ref name="afm2">Mitchell, A. F. (1982). ''The Trees of Britain and Northern Europe''. Collins ISBN 0-00-219037-0</ref> ==Ræktun== Þetta er vinsælt skrauttré, ræktað vegna klasa hvítra berja.<ref name=rushforth/><ref name=afm/><ref name=afm2/> Hann hefur fengið the [[:en:Royal_Horticultural_Society|Royal Horticultural Society]]'s [[:en:Award_of_Garden_Merit|Award of Garden Merit]].<ref>{{cite web|url=https://www.rhs.org.uk/plants/17546/sorbus-cashmiriana-hedl/details|title=''Sorbus cashmiriana''|publisher=RHS|access-date=26 December 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=July 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=98|accessdate=14 November 2018}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{stubbur|líffræði}} {{commonscat|Sorbus cashmiriana}} {{Wikilífverur|Sorbus cashmiriana}} [[Flokkur:Reynisætt]] [[Flokkur:Lauftré]] 1uxoz5c6ut8gmmyvvq5dlo3npvnsigm 0 136562 1980170 1940713 2026-09-25T10:02:08Z ~2026-51571-37 121123 laga innsláttarvillu 1980170 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Fríða Ísberg | mynd = Frida Isberg.jpg | mynd_texti = Fríða árið 2023. | fæðingarnafn = Fríða Jóhanna Ísberg | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1992|12|19}} }} '''Fríða Jóhanna Ísberg''' (f. 19. desember 1992) er íslenskur rithöfundur og ljóðskáld. Fríða hefur meistarapróf í ritlist frá [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. Fyrsta ljóðabók Fríðu, ''Slitförin'' kom út 2017 hjá Partusi í seríu [[Meðgönguljóð|Meðgönguljóða]] og árið 2018 gaf hún út smásagnasafnið ''Kláða''.<ref>{{cite web |url=http://www.partuspress.com/panta-slitforin/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-10-14 |archive-date=2017-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171022053607/http://www.partuspress.com/panta-slitforin |url-status=dead }}</ref> Árið 2019 gaf hún út aðra ljóðabók, ''Leðurjakkaveður''. Fyrsta skáldsaga Fríðu, ''Merking'', kom út árið 2021.<ref>{{Cite web |url=https://www.forlagid.is/vara/merking/ |title=Geymd eintak |access-date=2022-08-14 |archive-date=2022-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814151606/https://www.forlagid.is/vara/merking/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://skald.is/skaldatal/98-frida-isberg|title=Skáld.is|website=skald.is|access-date=2025-12-27}}</ref> == Ritaskrá == {| class="wikitable" !Ár !Verk |- | rowspan="2" |2017 |''Slitförin'' |- |''Ég er ekki að rétta upp hönd'' |- |2018 |''Ég er fagnaðarsöngur'' |- | rowspan="2" |2019 |''Nú sker ég netin mín'' |- |''Leðurjakkaveður'' |- |2020 |''Kláði'' |- | rowspan="2" |2021 |''Merking'' |- |''Olía'' |- |2025 |''Huldukonan'' |} == Tilvísanir == <references responsive="" /> [[Flokkur:Íslenskir kvenrithöfundar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1992]] ceftni0av8zhwtp7dkqo5txgprh3a70 0 136933 1980140 1971994 2026-09-24T16:11:08Z Akigka 183 1980140 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Midsomer_Murders_Logo.jpg|thumb|right|Merki þáttanna.]] '''''Barnaby ræður gátuna''''' ([[enska]]: ''Midsomer Murders'') eru [[sakamálasaga|sakamálaþættir]] í fullri lengd (90-100 mínútur) sem hafa verið sýndir á bresku sjónvarpsstöðinni [[ITV]] frá árinu [[1997]]. Þeir byggja á bókaröð [[Caroline Graham]] um Barnaby lögregluforingja sem [[Anthony Horowitz]] skrifaði fyrstu handritin upp úr. Núverandi aðalsöguhetja er John Barnaby, leikinn af [[Neil Dudgeon]], en fyrstu þrettán þáttaraðirnar var aðalpersónan Tom Barnaby, leikinn af [[John Nettles]]. Allir þættirnir ganga út á [[morð]]mál sem koma upp í fallegum og friðsælum þorpum skálduðu sýslunnar Midsomer. Innblásturinn að sögusviðinu er að hluta frá [[Somerset]]-sýslu í Suðvestur-Englandi, sérstaklega bænum [[Midsomer Norton]]. Aðeins þrír þættir gerast annars staðar: í [[Wales]] (56), [[Brighton]] (75) og [[Kaupmannahöfn]] (100). Mikilvægur hluti af sögunum er andstæðan milli hins friðsæla sögusviðs og hryllilegu morðanna sem þar eiga sér stað. [[Svartur húmor]] einkennir þættina. Í desember 2025 höfðu 144 þættir verið sýndir í samtals 24 þáttaröðum. Hver þáttaröð er 4-8 þættir. {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:Breskir sakamálaþættir]] [[Flokkur:ITV]] [[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 1997]] thgq85q7owb9oqy9bhuygiltafkapr8 1980141 1980140 2026-09-24T16:13:01Z Akigka 183 1980141 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Midsomer_Murders_Logo.jpg|thumb|right|Merki þáttanna.]] '''''Barnaby ræður gátuna''''' ([[enska]]: ''Midsomer Murders'') eru [[sakamálasaga|sakamálaþættir]] í fullri lengd (90-100 mínútur) sem hafa verið sýndir á bresku sjónvarpsstöðinni [[ITV]] frá árinu [[1997]]. Þeir byggja á bókaröð [[Caroline Graham]] um Barnaby lögregluforingja sem [[Anthony Horowitz]] skrifaði fyrstu handritin upp úr. Núverandi aðalsöguhetja er John Barnaby, leikinn af [[Neil Dudgeon]], en fyrstu þrettán þáttaraðirnar var aðalpersónan Tom Barnaby, leikinn af [[John Nettles]]. Allir þættirnir ganga út á [[morð]]mál sem koma upp í fallegum og friðsælum þorpum skálduðu sýslunnar Midsomer. Innblásturinn að sögusviðinu er að hluta frá [[Somerset]]-sýslu í Suðvestur-Englandi, sérstaklega bænum [[Midsomer Norton]]. Aðeins þrír þættir gerast annars staðar: í [[Wales]] (56), [[Brighton]] (75) og [[Kaupmannahöfn]] (100). Mikilvægur hluti af sögunum er andstæðan milli hins friðsæla sögusviðs og hryllilegu morðanna sem þar eiga sér stað. [[Svartur húmor]] einkennir þættina. Í desember 2025 höfðu 144 þættir verið sýndir í samtals 25 þáttaröðum. Hver þáttaröð er 4-8 þættir. {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:Breskir sakamálaþættir]] [[Flokkur:ITV]] [[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 1997]] 2bduyqw0a23vsc058ih52r88xtdrjyr 0 139149 1980159 1921992 2026-09-25T00:51:16Z Berserkur 10188 1980159 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |nafn=Diego Forlán |mynd=[[file:U10 Diego Forlán 7569.jpg|200px]] |fullt nafn=Diego Forlán |fæðingardagur={{fæðingardagur og aldur|1979|5|19}} |fæðingarbær=[[Montevideo]] |fæðingarland=[[Úrúgvæ]] |hæð= 1,80 m |staða=[[Framherji]] |núverandi lið= |númer= |ár1=1997-2002 |ár2=2002-2004 |ár3=2004-2007 |ár4=2007-2011 |ár5=2011-2012 |ár6=2012-2014 |ár7=2014-2015 |ár8=2015-2016 |ár9=2016 |ár10=2018 |lið1=[[CA Independiente|Independiente]] |lið2=[[Manchester United FC|Manchester United]] |lið3=[[Villarreal CF|Villarreal]] |lið4=[[Atlético Madrid]] |lið5=[[FC Internazionale Milano|Internazionale Milano]] |lið6=[[SC Internacional|Internacional]] |lið7=[[Cerezo Osaka]] |lið8=[[CA Peñarol|Peñarol]] |lið9=[[Mumbai City FC|Mumbai City]] |lið10=Kitchee |leikir (mörk)1=80 (37) |leikir (mörk)2=63 (10) |leikir (mörk)3=106 (54) |leikir (mörk)4=134 (74) |leikir (mörk)5=18 (2) |leikir (mörk)6=34 (10) |leikir (mörk)7=42 (17) |leikir (mörk)8=30 (8) |leikir (mörk)9=11 (5) |leikir (mörk)10=7 (5) |landsliðsár=2002-2014 |landslið=[[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]] |landsliðsleikir (mörk)=112 (36) |þjálfaraár= 2020<br>2021 |þjálfað lið= [[CA Peñarol]]<br>Atenas |fyrrum=já }} '''Diego Forlán''' (fæddur [[19. maí]] [[1979]]) er [[úrúgvæ]]skur fyrrum [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]] og þjálfari. Hann stýrir nú úrúgvæska landsliðinu. Forlan spilaði víða. Tímabilið 2002–03 vann hann ensku deildina með [[Manchester United]] og FA Cup 2003–04. Hann varð markahæstur í [[La Liga]] með Atletico Madrid og vann evrópudeildina með liðinu. Forlan lagði skóna á hilluna árið 2019 eftir að hafa spilað í Asíu. Á [[HM 2010]] var hann markahæstur. Hann spilaði 112 leiki og skoraði 36 mörk með landsliðinu. ==Tölfræði== {|class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=3|Úrúgvæ |- !Ár!!Leikir!!Mörk |- |2002||5||2 |- |2003||7||5 |- |2004||11||2 |- |2005||9||2 |- |2006||3||0 |- |2007||9||5 |- |2008||7||3 |- |2009||9||3 |- |2010||11||7 |- |2011||13||3 |- |2012||9||1 |- |2013||14||3 |- |2014||5||0 |- !Heild||112||36 |} ==Tenglar== *[http://www.national-football-teams.com/player/7025/Diego_Forlan.html National Football Teams] {{stubbur|knattspyrna}} {{DEFAULTSORT:Forlán, Diego}} {{f|1979}} [[Flokkur:Úrúgvæskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Úrúgvæskir knattspyrnustjórar]] 4m6yd4fstwrubdco8f5jiclxevczy5q 0 142943 1980176 1980047 2026-09-25T10:42:04Z CatClaw64 121087 bæta tengil í kvikmynda safn íslands 1980176 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Bíó Paradís.jpg|thumb|Bíó Paradís á Hverfisgötu 2025]] '''Bíó Paradís''' er [[kvikmyndahús]] við [[Hverfisgata|Hverfisgötu]] 54 í [[miðborg Reykjavíkur]]. Bíó Paradís sýnir einkum myndir sem almenn kvikmyndahús taka ekki til sýninga, eins og heimildarmyndir og myndir á öðrum málum en ensku. Þar eru haldnar ýmsar kvikmyndahátíðir og viðburðir. Frá árinu 2012 hefur dagskrárliðurinn Svartir sunnudagar boðið upp á ýmis konar költmyndir, klassík, hrylling og B-myndir.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.frettatiminn.is/daegurmal/sigildar_b_myndir_kolt_og_klassik/|titill=Sígildar B-myndir, költ og klassík|höfundur=Þórarinn Þórarinsson|útgefandi=Fréttatíminn|mánuður=nóvember|ár=2012|mánuðurskoðað=September|árskoðað=2026|safnslóð=https://vefsafn.is/is/20121103022045/http://www.frettatiminn.is/daegurmal/sigildar_b_myndir_kolt_og_klassik/|safnár=2012}}</ref> Þá hefur kvikmyndahúsið verið í samstarfi við [[Kvikmyndasafn Íslands]] með sýningum á eldri myndum, erlendum og innlendum, undir heitinu Bíótekið.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/8383659|titill=Varðveita kvikmyndaarf Íslands|höfundur=Ástvaldur Lárusson|útgefandi=Bændablaðið|mánuður=mars|ár=2026|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2026}}</ref> Kvikmyndahúsið er aðili að samstarfsneti evrópskra kvikmyndahúsa, [[Europa Cinemas]].<ref>{{Vefheimild|titill=Europa Cinemas styðja Bíó Paradís|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/02/22/europa_cinemas_stydja_bio_paradis/|útgefandi=mbl}}</ref> == Saga == Bíó Paradís er rekið í húsnæði þar sem [[Regnboginn]], fyrsta fjölsalakvikmyndahúsið í Reykjavík, starfaði frá árinu 1977 til 2010. Þann 15. september 2010 hófst starfsemin með sýningu heimildarmyndarinnar ''[[Backyard]]'' eftir [[Árni Sveinsson|Árna Sveinsson]]. Rekstraraðili kvikmyndahússins er sjálfseignarstofnunin Heimili kvikmyndanna sem ýmis fagfélög kvikmyndagerðarfólks standa að.<ref>{{tímaritsgrein|höfundur=Freyr Gígja Gunnarsson|grein=Regnboginn verður Bíó Paradís|titill=Fréttablaðið|árgangur=57|tölublað=203|ár=2010|blaðsíðutal=26}}</ref> === Lokun og enduropnun === Bíó Paradís sagði upp öllu starfsfólki sínu í lok janúar árið 2020 og áætlaði að kvikmyndahúsið hætti starfsemi sinni þann 1. maí. Ástæðan var þreföld til fjórföld hækkun á leiguverði húsnæðisins, sem hafði áður verið undir markaðsverði vegna niðurníðslu þess.<ref>{{Vefheimild|titill=Bjóst ekki við að þurfa að undirbúa lokun Bíó Paradísar|url=https://www.ruv.is/frett/bjost-ekki-vid-ad-thurfa-ad-undirbua-lokun-bio-paradisar|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=30. janúar|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=3. febrúar|höfundur=Andri Yrkill Valsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Skella í lás hjá Bíó Paradís eftir þrjá mánuði|url=https://www.visir.is/g/2020200139982/skella-i-las-hja-bio-paradis-eftir-thrja-manudi|útgefandi=''Vísir''|ár=2020|mánuður=30. janúar|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=3. febrúar|höfundur=Kolbeinn Tumi Daðason}}</ref> Þann 2. júlí 2020 var hins vegar tilkynnt að samkomulag hefði náðst við húseigendur og að kvikmyndahúsið myndi aftur opna starfsemi í september sama ár.<ref>{{Vefheimild|titill=Bíó Paradís bjargað|url=https://www.visir.is/g/20201987496d/bio-paradis-bjargad|útgefandi=''Vísir''|ár=2020|mánuður=2. júlí|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=2. júlí|höfundur=Stefán Ó. Jónsson}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Tenglar== * [https://bioparadis.is/ Vefur Bíós Paradísar] {{stubbur}} [[Flokkur:Kvikmyndahús í Reykjavík]] [[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]] {{s|2010}} gpza328ekum8dt8cq5tyelx1pjkrmqs 0 145193 1980171 1903839 2026-09-25T10:02:40Z TKSnaevarr 53243 1980171 wikitext text/x-wiki {{stríðsátök |title=Stríð Prússa og Austurríkismanna |conflict=Stríð Prússa og Austurríkismanna |image=Schlacht-bei-koeniggraetz-von-georg-bleibtreu.jpg |image_size=250px |caption={{small|''Orrustan um Königgrätz'', eftir Georg Bleibtreu, málað 1869.}} |partof=þýsku og ítölsku sameiningarstríðunum |place=[[Bæheimur]], [[Þýskaland]], [[Ítalía]] og [[Adríahaf]] |date=[[14. júní]] – [[26. júlí]] [[1866]] (1 mánuður og 12 dagar) |result=Prússneskur sigur |combatant1= {{small|Þýsk ríki undir forystu Prússlands * [[File:Flag of Prussia (1892-1918).svg|20px]] [[Prússland]] * [[File:Flagge Herzogtum Braunschweig.svg|20px]] [[Brúnsvík]] * [[File:Flagge Großherzogtümer Mecklenburg.svg|20px]] [[Mecklenburg-Schwerin]] * [[File:Flagge Herzogtum Sachsen-Coburg-Gotha (1911-1920).svg|20px]] [[Saxe-Coburg & Gotha]] * [[File:Flag of Saxe-Altenburg (1893-1918).svg|20px]] [[Saxe-Altenburg]] * [[File:Flagge Großherzogtümer Mecklenburg.svg|20px]] [[Mecklenburg-Strelitz]] * [[File:Flag of Oldenburg (Scandinavian Cross).svg|20px]] [[Aldinborg]] * [[File:Flagge Herzogtum Anhalt.svg|20px]] [[Anhalt]] * [[File:Flagge Fürstentümer Schwarzburg.svg|20px]] [[Schwarzburg]] * [[File:Flagge Fürstentum Reuß ältere Linie.svg|20px]] [[Waldeck]] * [[File:Flagge Fürstentum Lippe.svg|20px]] [[Lippe]] * [[File:Flag of Lauenburg.svg|20px]] [[Saxe-Lauenburg]] * [[File:Flag of the Free City of Lübeck.svg|20px]] [[Lübeck]] * [[File:Flag of Bremen (middle arms).svg|20px]] [[Bremen]] * [[File:Flag of Hamburg.svg|20px]] [[Hamborg]]}}<br> {{small|[[File:Flag of Italy (1861–1946).svg|20px]] [[Konungsríkið Ítalía|Ítalía]]}} |combatant2= {{small|Þýsk ríki undir forystu Austurríkis * [[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|20px]] [[Austurríska keisaradæmið|Austurríki]] * [[File:Flag of Bavaria (striped).svg|20px]] [[Bæjaraland]] * [[File:Flagge Königreich Sachsen (1815-1918).svg|20px]] [[Saxland]] * [[File:Flag of Hanover 1837-1866.svg|20px]] [[Hanover]] * [[File:Flagge Königreich Württemberg.svg|20px]] [[Württemberg]] * [[File:Flag of Hesse.svg|20px]] [[Hessen-Kassel]] * [[File:Flagge Großherzogtum Baden (1891–1918).svg|20px]] [[Baden]] * [[File:Flagge Großherzogtum Hessen ohne Wappen.svg|20px]] [[Hessen-Darmstadt]] * [[File:Flagge Herzogtum Nassau (1806-1866).svg|20px]] [[Hertogadæmið Nassá|Nassá]] * [[File:Saxe- Meiningen.png|20px]] [[Saxe-Meiningen]] * [[File:Flagge Fürstentum Reuß ältere Linie.svg|20px]] [[Reuss-Greiz]] * [[File:Flagge Fürstentum Schaumburg-Lippe.svg|20px]] [[Furstadæmið Schaumburg-Lippe|Schaumburg-Lippe]] * [[File:Flag of the Free City of Frankfurt.svg|20px]] [[Frankfurt]] * [[File:Flag of Liechtenstein (1852-1921).svg|20px]] [[Liechtenstein]]}} |commander1= {{small|[[File:Flag of Prussia (1892-1918).svg|20px]] [[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur 1.]]<br>[[File:Flag of Prussia (1892-1918).svg|20px]] [[Otto von Bismarck]]<br>[[File:Flag of Prussia (1892-1918).svg|20px]] [[Helmuth von Moltke eldri|Helmuth von Moltke]]<br>[[File:Flag of Italy (1861–1946).svg|20px]] [[Viktor Emmanúel 2.]]<br>[[File:Flag of Italy (1861–1946).svg|20px]] [[Alfonso Ferrero La Marmora]]<br>[[File:Flag of Italy (1861–1946).svg|20px]] [[Giuseppe Garibaldi]]}} |commander2= {{small|[[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|20px]] [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef 1.]]<br>[[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|20px]] [[Albrecht von Österreich-Teschen]]<br>[[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|20px]] [[Ludwig von Benedek]]<br>[[File:Flag of Bavaria (striped).svg|20px]] [[Lúðvík 2. af Bæjaralandi|Lúðvík 2.]]<br>[[File:Flag of Bavaria (striped).svg|20px]] [[Karl von Bayern]]<br>[[File:Flagge Königreich Sachsen (1815-1918).svg|20px]] [[Albert af Saxlandi|Albert prins]]}} |strength1={{small|637.262}} |strength2={{small|517.123}} |casualties1={{small|39.990}} |casualties2={{small|132.414}} }} '''Stríð Prússa og Austurríkismanna''', einnig kallað '''sjö vikna stríðið''', '''sameiningarstríðið''', '''þýska bræðrastríðið''' eða '''þýska stríðið''', var stríð milli [[Prússland]]s og [[Austurríska keisaradæmið|austurríska keisaradæmisins]] og bandamanna þeirra innan [[Þýska ríkjasambandið|þýska ríkjasambandsins]] sem háð var árið 1866. Prússar voru einnig í bandalagi við Ítalíu og því var stríðið háð samhliða [[Þriðja ítalska sjálfstæðisstríðið|þriðja sjálfstæðisstríðinu]] í [[Sameining Ítalíu|sameiningu Ítalíu]]. Stríðið endaði með afgerandi ósigri Austurríkismanna og bandamanna þeirra. Afleiðing stríðsins var sú að Austurríkismenn glötuðu áhrifastöðu sinni meðal þýsku þjóðanna og ljóst varð að Prússar yrðu forystuþjóðin í [[Stofnun Þýskalands|stofnun nýs ríkis fyrir þýsku þjóðina]]. Þýska ríkjasambandið, sem hafði lotið forystu Austurríkismanna, var leyst upp í kjölfar stríðsins og þess í stað stofnað [[Norður-þýska ríkjasambandið|norður-þýskt ríkjasamband]] undir stjórn Prússa, þar sem Austurríkismenn og bandamann þeirra fengu ekki aðild. Einnig neyddust Austurríkismenn til að láta af hendi héraðið [[Veneto]] til Ítala. ==Bakgrunnur== Orsakir stríðsins voru langvarandi deilur Austurríkis og Prússlands um forystu innan þýska ríkjasambandsins. Tylliástæðan fyrir stríðinu var deila um stjórn hertogadæmanna [[Slésvík-Holtsetaland|Slésvíkur og Holtsetalands]], sem Prússar og Austurríkismenn höfðu í sameiningu haft af Dönum í [[Síðara Slésvíkurstríðið|síðara Slésvíkurstríðinu]]. [[Mynd:Wilhelm1.jpg|thumb|[[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur 1. Prússakonungur]]]] Árið 1866 voru aðstæðurnar ákjósanlegar fyrir Prússa þar sem efnahagsástandið í Austurríki var slæmt og [[Síðara franska keisaraveldið|Frakkland]] hafði lýst yfir að þeir myndu viðhalda hlutleysi sínu ef til stríðs kæmi milli þýsku ríkjanna. [[Otto von Bismarck]], kanslari Prússlands, stofnaði til bandalags við Ítali með því að lofa því að Ítalir fengju að innlima héraðið [[Veneto]] frá Austurríki ef sigur ynnist á Austurríkismönnum. Til þess að reyna að kæfa deilurnar í fæðingu kölluðu Austurríkismenn saman ríkisþing þýska sambandsins þann 1. júní og síðan landsþingið í Holtsetalandi. Formlega séð var Holtsetaland yfirráðasvæði Austurríkis en Austurríki studdi þar stjórn hertogans [[Friðrik 8. af Slésvík-Holtsetalandi|Friðriks 8.]], sem fór mjög í taugarnar á Prússum. Prússar töldu framgang Austurríkismanna vera brot á Gastein-samningnum frá árinu 1865, þar sem Prússar og Austurríkismenn höfðu fallist á að skipta Slésvík og Holtsetalandi í áhrifasvæði og stofna þar ekki sjálfstæð þýsk ríki. Þann 9. júní réðust prússneskir hermenn inn í Holtsetaland og Austurríkismenn og bandamenn þeirra í þýska ríkjasambandinu lýstu yfir stríði gegn Prússlandi. Prússar lýstu því yfir að stríðsyfirlýsingin væri brot á sambandssáttmálanum og að þar með væri þýska ríkjasambandið leyst upp. Sambandið var formlega leyst upp þann 23. ágúst í [[Augsburg]]. ==Bandalög== Með Prússlandi börðust [[konungsríkið Ítalía]], [[Aldinborg|hertogadæmið Aldinborg]], [[Mecklenburg|hertogadæmið Mecklenburg]], [[Brúnsvík|hertogadæmið Brúnsvík]] og nokkur smáríki í [[Þýringaland]]i. Með Austurríki – eða formlega séð með þýska ríkjasambandinu – börðust [[Saxland|konungsríkið Saxland]], [[Bæjaraland|konungsríkið Bæjaraland]], [[Baden|stórhertogadæmið Baden]], [[Württemberg|konungsríkið Württemberg]], [[Hannover|konungsríkið Hannover]], [[Hessen|stórhertogadæmið Hessen]], [[Kurhessen]], [[hertogadæmið Nassá]] og nokkur þýsk smáríki. ==Framgangur stríðsins== Þann 23. júlí hélt fyrsti prússneski herinn inn í [[Bæheimur|Bæheim]] í gegnum [[Seidenburg]] og [[Zittau]]. Þann 26. júní kom til átaka við Hühnerwasser, Sichrow og Turnau. [[Orrustan við Podol]] var háð milli fyrsta prússneska hersins undir stjórn [[Friðrik Karl Prússaprins|Friðriks Karls Prússaprins]] og hermarskálksins [[Eberhard Herwarth von Bittenfeld|Eberhards Herwarth von Bittenfeld]] annars vegar og hins vegar austurríska og saxnesku herjanna. Þann 27. júní braust annar prússneski herinn undir forystu [[Friðrik 3. Þýskalandskeisari|Friðriks krónprins]] inn í Riesengebirge og háði orrustur við Nachod og Trautenau. Orrustan síðastnefnda var sú eina í öllu stríðinu sem Austurríkismenn unnu. Daginn eftir kom til orrusta í Skalitz, Soor og Münchengrätz. Austurríkismenn voru gersigraðir í þeim öllum. [[Mynd:1866 prinz-friedrich-karl-bei-koeniggraetz 1b-640x428.jpg|thumb|290px|Friðrik Karl Prússaprins í orrustunni við Königgrätz.]] Prússneskir hermenn frá [[Minden]] og [[Hamborg]] báðu ósigur gegn Hanover-mönnum í orrustu við Langensalza þann 27. júní. Hanover-menn neyddust engu að síður til þess að gefast upp aðeins tveimur dögum síðar vegna mikils manndals, birgðaskorts og miklu smærri hers síns. Enn stendur minnismerki um þennan sigur í miðbæ Minden. Bandamenn Prússa réðust á [[Kassel]] og borgríkið [[Frankfurt am Main]] á meðan hægri vængur prússneska hersins gerði óvænta árás á [[Nürnberg]] í [[Bæjaraland]]i. Á suðurvígstöðvunum tókst Austurríkismönnum þann 24. júní að sigra ítalska herinn undir stjórn hershöfðingjans [[Alfonso Ferrero La Marmora|La Marmora]] í orrustu við Custozza. Austurríska flotanum á Adríahafi tókst einnig að vinna bug á ítalska flotanum í orrustunni við Lissa. Ein af ástæðunum fyrir endanlegum ósigri Austurríkismanna var að þurfa að berjast á tveimur vígstöðvum. [[Mynd:BenedekLitho.jpg|thumb|left|[[Ludwig von Benedek]]]] Prússar unnu [[Orrustan við Königgrätz|úrslitaorrustuna gegn Austurríki]] þann 3. júlí við [[Königgrätz]] í Bæheimi. Fyrir her Prússa í orrustunni fór [[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur 1. Prússakonungur]] sjálfur ásamt hershöfðingjanum [[Helmuth von Moltke eldri|Helmuth von Moltke]]. Austurríkismenn höfðu vonast eftir því að besti herforingi þeirra, [[Ludwig von Benedek]], gæti sigrað Prússana. Þetta var borin von þar sem Prússar voru orðnir miklu fleiri – um 250.000 gegn 160.000 – og bjuggu yfir miklu betri vopnum. Í orrustunni féllu um sjö Austurríkismenn fyrir hvern Prússa. Benedek hafði reynd að forðast orrustuna þar sem hann hafði enga reynslu af bardögum í Bæheimi og þar sem norðurarmur Austurríkishersins var í mjög lélegu standi. Eftir orrustuna var hann sviptur embætti og dreginn fyrir herrétt en hætt var við réttarhöldin að ósk [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósefs keisara]]. Benedek var skipað að minnast aldrei framar á orrustuna. Síðasta orrusta stríðsins hófst í [[Uettingen]] þann 26. júní á milli Prússa og Bæjara. Prússar unnu sigur en í átökum við Blumenau tókst Austurríkismönnum á síðasta degi stríðsins að koma í veg fyrir að Prússar hertækju [[Pressburg]]. Mannfall stríðandi fylkinga var eftirfarandi: * Austurríki: 1313 herforingjar, þar af 330 drepnir; 41.499 almennir hermenn, þar af 5328 drepnir. * Saxland: 55 herforingjar, þar af 15 drepnir; 1446 almennir hermenn, þar af 120 drepnir. * Prússland: 359 herforingjar, deraf 99 drepnir; 8794 almennir hermenn, þar af 1830 drepnir. ==Eftirmálar== Til þess að forðast að Frakkar eða Rússar skiptu sér að stríðinu ráðlagði [[Otto von Bismarck]] [[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálmi konungi]] að draga stríðið ekki á langinn heldur sækjast fljótt eftir friðarsáttmála. Sama ár skrifaði Bismarck: :''Við urðum að forðast að skaða Austurríki verulega. Við urðum að forðast að kveikja í þeim langvarandi biturð eða hefndarþorsta. Hyggilegra var að vingast aftur við andstæðinga okkar og líta á austurríska keisaradæmið sem leikmann á evrópska skákborðinu. Ef Austurríki hefði hlotið verulegan miska af stríðinu hefðu þeir gengið í lið með Frökkum og öðrum andstæðingum okkar. Þeir hefðu jafnvel verið vísir til að láta af andstöðu sinni við Rússa til þess að ná fram hefndum gegn Prússlandi... markmið okkar var að skapa einingu þýska ríkja undir forystu Prússlandskonungs.'' [[Mynd:Bismarck44.jpg|thumb|left|[[Otto von Bismarck]]]] Friðarsáttmálinn var undirritaður þann 26. júlí í Nikolsburg með milligöngu [[Napóleon III|Napóleons 3.]] Frakkakeisara. Austurríkismenn gáfu Prússum það sem þeir vildu og drógu sig að mestu úr þýskum stjórnmálum. Friðarsamningurinn var síðar staðfestur með Pragfriðinum (milli Austurríkis og Prússlands) og Vínarfriðinum (milli Austurríkis og Ítalíu). Ítalir innlimuðu [[Veneto]] og Prússar öll óvinaríki sín austan við [[Main-fljót]] fyrir utan Saxland og Hessen-Darmstadt. Prússar tengdu þar með loks landsvæði sín við Rín og innra landsvæði þeirra í [[Brandenborg]]. [[Þýska ríkjasambandið]] var leyst upp og [[norður-þýska ríkjasambandið]] stofnað þess í stað undir stjórn Prússa. Þegar Frakkar gerðu kröfur um landsvæði við samningaborðið gengu þýsku ríkin í bandalag til að hafna kröfunni og varð þetta grunnurinn að bandalagi þeirra í [[Fransk-prússneska stríðið|fransk-prússneska stríðinu]] fáeinum árum síðar. Otto von Bismarck vann mikinn sigur í innanríkisstjórnmálum Prússlands þegar fallist var á fjárlög hans um útgjöld til prússneska hersins á þýska ríkisþinginu. Samskipti Prússa við Frakkland versnuðu til muna eftir sigur Prússlands. Napóleon 3. hafði vonast til þess að hljóta yfirráðasvæði í vesturhluta Rínarlandsins að launum fyrir milligöngu sína í friðarumræðunum en hann mat gang stríðsins ekki rétt og var of seinn að leggja fram kröfur sínar. == Tenglar == {{Commonscat|Austro-Prussian War|stríði Prússa og Austurríkismanna}} * [http://www.deutsche-schutzgebiete.de/deutscher_krieg.htm Der Deutsche Krieg 1866] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060713191433/http://www.deutsche-schutzgebiete.de/deutscher_krieg.htm |date=2006-07-13 }} * [http://www.mainfeldzug1866.de.vu Der Mainfeldzug 1866] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304222050/http://www.mainfeldzug1866.de.vu/ |date=2016-03-04 }} * [http://www.preussen-chronik.de/_/ereignis_jsp/key=chronologie_007080.html Kampf um die Führung im Deutschen Bund] ==Heimild== * {{wpheimild | tungumál = Da | titill = Den preussisk-østrigske krig | mánuðurskoðað = 16. júlí | árskoðað = 2018}} [[Flokkur:1866]] [[Flokkur:Saga Austurríkis]] [[Flokkur:Saga Prússlands]] [[Flokkur:Stríð á 19. öld]] cixvn0jo0bhigsv9dff8vfcz96mvloz 1980172 1980171 2026-09-25T10:03:16Z TKSnaevarr 53243 1980172 wikitext text/x-wiki {{stríðsátök |title=Stríð Prússa og Austurríkismanna |conflict=Stríð Prússa og Austurríkismanna |image=Schlacht-bei-koeniggraetz-von-georg-bleibtreu.jpg |image_size=250px |caption={{small|''Orrustan um Königgrätz'', eftir Georg Bleibtreu, málað 1869.}} |partof=þýsku og ítölsku sameiningarstríðunum |place=[[Bæheimur]], [[Þýskaland]], [[Ítalía]] og [[Adríahaf]] |date=[[14. júní]] – [[26. júlí]] [[1866]] (1 mánuður og 12 dagar) |result=Prússneskur sigur |combatant1= {{small|Þýsk ríki undir forystu Prússlands * [[File:Flag of Prussia (1892-1918).svg|20px]] [[Prússland]] * [[File:Flagge Herzogtum Braunschweig.svg|20px]] [[Brúnsvík]] * [[File:Flagge Großherzogtümer Mecklenburg.svg|20px]] [[Mecklenburg-Schwerin]] * [[File:Flagge Herzogtum Sachsen-Coburg-Gotha (1911-1920).svg|20px]] [[Saxe-Coburg & Gotha]] * [[File:Flag of Saxe-Altenburg (1893-1918).svg|20px]] [[Saxe-Altenburg]] * [[File:Flagge Großherzogtümer Mecklenburg.svg|20px]] [[Mecklenburg-Strelitz]] * [[File:Flag of Oldenburg (Scandinavian Cross).svg|20px]] [[Aldinborg]] * [[File:Flagge Herzogtum Anhalt.svg|20px]] [[Anhalt]] * [[File:Flagge Fürstentümer Schwarzburg.svg|20px]] [[Schwarzburg]] * [[File:Flagge Fürstentum Reuß ältere Linie.svg|20px]] [[Waldeck]] * [[File:Flagge Fürstentum Lippe.svg|20px]] [[Lippe]] * [[File:Flag of Lauenburg.svg|20px]] [[Saxe-Lauenburg]] * [[File:Flag of the Free City of Lübeck.svg|20px]] [[Lübeck]] * [[File:Flag of Bremen (middle arms).svg|20px]] [[Bremen]] * [[File:Flag of Hamburg.svg|20px]] [[Hamborg]]}}<br> {{small|[[File:Flag of Italy (1861–1946).svg|20px]] [[Konungsríkið Ítalía|Ítalía]]}} |combatant2= {{small|Þýsk ríki undir forystu Austurríkis * [[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|20px]] [[Austurríska keisaradæmið|Austurríki]] * [[File:Flag of Bavaria (striped).svg|20px]] [[Bæjaraland]] * [[File:Flagge Königreich Sachsen (1815-1918).svg|20px]] [[Saxland]] * [[File:Flag of Hanover 1837-1866.svg|20px]] [[Hannover]] * [[File:Flagge Königreich Württemberg.svg|20px]] [[Württemberg]] * [[File:Flag of Hesse.svg|20px]] [[Hessen-Kassel]] * [[File:Flagge Großherzogtum Baden (1891–1918).svg|20px]] [[Baden]] * [[File:Flagge Großherzogtum Hessen ohne Wappen.svg|20px]] [[Hessen-Darmstadt]] * [[File:Flagge Herzogtum Nassau (1806-1866).svg|20px]] [[Hertogadæmið Nassá|Nassá]] * [[File:Saxe- Meiningen.png|20px]] [[Saxe-Meiningen]] * [[File:Flagge Fürstentum Reuß ältere Linie.svg|20px]] [[Reuss-Greiz]] * [[File:Flagge Fürstentum Schaumburg-Lippe.svg|20px]] [[Furstadæmið Schaumburg-Lippe|Schaumburg-Lippe]] * [[File:Flag of the Free City of Frankfurt.svg|20px]] [[Frankfurt]] * [[File:Flag of Liechtenstein (1852-1921).svg|20px]] [[Liechtenstein]]}} |commander1= {{small|[[File:Flag of Prussia (1892-1918).svg|20px]] [[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur 1.]]<br>[[File:Flag of Prussia (1892-1918).svg|20px]] [[Otto von Bismarck]]<br>[[File:Flag of Prussia (1892-1918).svg|20px]] [[Helmuth von Moltke eldri|Helmuth von Moltke]]<br>[[File:Flag of Italy (1861–1946).svg|20px]] [[Viktor Emmanúel 2.]]<br>[[File:Flag of Italy (1861–1946).svg|20px]] [[Alfonso Ferrero La Marmora]]<br>[[File:Flag of Italy (1861–1946).svg|20px]] [[Giuseppe Garibaldi]]}} |commander2= {{small|[[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|20px]] [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef 1.]]<br>[[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|20px]] [[Albrecht von Österreich-Teschen]]<br>[[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|20px]] [[Ludwig von Benedek]]<br>[[File:Flag of Bavaria (striped).svg|20px]] [[Lúðvík 2. af Bæjaralandi|Lúðvík 2.]]<br>[[File:Flag of Bavaria (striped).svg|20px]] [[Karl von Bayern]]<br>[[File:Flagge Königreich Sachsen (1815-1918).svg|20px]] [[Albert af Saxlandi|Albert prins]]}} |strength1={{small|637.262}} |strength2={{small|517.123}} |casualties1={{small|39.990}} |casualties2={{small|132.414}} }} '''Stríð Prússa og Austurríkismanna''', einnig kallað '''sjö vikna stríðið''', '''sameiningarstríðið''', '''þýska bræðrastríðið''' eða '''þýska stríðið''', var stríð milli [[Prússland]]s og [[Austurríska keisaradæmið|austurríska keisaradæmisins]] og bandamanna þeirra innan [[Þýska ríkjasambandið|þýska ríkjasambandsins]] sem háð var árið 1866. Prússar voru einnig í bandalagi við Ítalíu og því var stríðið háð samhliða [[Þriðja ítalska sjálfstæðisstríðið|þriðja sjálfstæðisstríðinu]] í [[Sameining Ítalíu|sameiningu Ítalíu]]. Stríðið endaði með afgerandi ósigri Austurríkismanna og bandamanna þeirra. Afleiðing stríðsins var sú að Austurríkismenn glötuðu áhrifastöðu sinni meðal þýsku þjóðanna og ljóst varð að Prússar yrðu forystuþjóðin í [[Stofnun Þýskalands|stofnun nýs ríkis fyrir þýsku þjóðina]]. Þýska ríkjasambandið, sem hafði lotið forystu Austurríkismanna, var leyst upp í kjölfar stríðsins og þess í stað stofnað [[Norður-þýska ríkjasambandið|norður-þýskt ríkjasamband]] undir stjórn Prússa, þar sem Austurríkismenn og bandamann þeirra fengu ekki aðild. Einnig neyddust Austurríkismenn til að láta af hendi héraðið [[Veneto]] til Ítala. ==Bakgrunnur== Orsakir stríðsins voru langvarandi deilur Austurríkis og Prússlands um forystu innan þýska ríkjasambandsins. Tylliástæðan fyrir stríðinu var deila um stjórn hertogadæmanna [[Slésvík-Holtsetaland|Slésvíkur og Holtsetalands]], sem Prússar og Austurríkismenn höfðu í sameiningu haft af Dönum í [[Síðara Slésvíkurstríðið|síðara Slésvíkurstríðinu]]. [[Mynd:Wilhelm1.jpg|thumb|[[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur 1. Prússakonungur]]]] Árið 1866 voru aðstæðurnar ákjósanlegar fyrir Prússa þar sem efnahagsástandið í Austurríki var slæmt og [[Síðara franska keisaraveldið|Frakkland]] hafði lýst yfir að þeir myndu viðhalda hlutleysi sínu ef til stríðs kæmi milli þýsku ríkjanna. [[Otto von Bismarck]], kanslari Prússlands, stofnaði til bandalags við Ítali með því að lofa því að Ítalir fengju að innlima héraðið [[Veneto]] frá Austurríki ef sigur ynnist á Austurríkismönnum. Til þess að reyna að kæfa deilurnar í fæðingu kölluðu Austurríkismenn saman ríkisþing þýska sambandsins þann 1. júní og síðan landsþingið í Holtsetalandi. Formlega séð var Holtsetaland yfirráðasvæði Austurríkis en Austurríki studdi þar stjórn hertogans [[Friðrik 8. af Slésvík-Holtsetalandi|Friðriks 8.]], sem fór mjög í taugarnar á Prússum. Prússar töldu framgang Austurríkismanna vera brot á Gastein-samningnum frá árinu 1865, þar sem Prússar og Austurríkismenn höfðu fallist á að skipta Slésvík og Holtsetalandi í áhrifasvæði og stofna þar ekki sjálfstæð þýsk ríki. Þann 9. júní réðust prússneskir hermenn inn í Holtsetaland og Austurríkismenn og bandamenn þeirra í þýska ríkjasambandinu lýstu yfir stríði gegn Prússlandi. Prússar lýstu því yfir að stríðsyfirlýsingin væri brot á sambandssáttmálanum og að þar með væri þýska ríkjasambandið leyst upp. Sambandið var formlega leyst upp þann 23. ágúst í [[Augsburg]]. ==Bandalög== Með Prússlandi börðust [[konungsríkið Ítalía]], [[Aldinborg|hertogadæmið Aldinborg]], [[Mecklenburg|hertogadæmið Mecklenburg]], [[Brúnsvík|hertogadæmið Brúnsvík]] og nokkur smáríki í [[Þýringaland]]i. Með Austurríki – eða formlega séð með þýska ríkjasambandinu – börðust [[Saxland|konungsríkið Saxland]], [[Bæjaraland|konungsríkið Bæjaraland]], [[Baden|stórhertogadæmið Baden]], [[Württemberg|konungsríkið Württemberg]], [[Hannover|konungsríkið Hannover]], [[Hessen|stórhertogadæmið Hessen]], [[Kurhessen]], [[hertogadæmið Nassá]] og nokkur þýsk smáríki. ==Framgangur stríðsins== Þann 23. júlí hélt fyrsti prússneski herinn inn í [[Bæheimur|Bæheim]] í gegnum [[Seidenburg]] og [[Zittau]]. Þann 26. júní kom til átaka við Hühnerwasser, Sichrow og Turnau. [[Orrustan við Podol]] var háð milli fyrsta prússneska hersins undir stjórn [[Friðrik Karl Prússaprins|Friðriks Karls Prússaprins]] og hermarskálksins [[Eberhard Herwarth von Bittenfeld|Eberhards Herwarth von Bittenfeld]] annars vegar og hins vegar austurríska og saxnesku herjanna. Þann 27. júní braust annar prússneski herinn undir forystu [[Friðrik 3. Þýskalandskeisari|Friðriks krónprins]] inn í Riesengebirge og háði orrustur við Nachod og Trautenau. Orrustan síðastnefnda var sú eina í öllu stríðinu sem Austurríkismenn unnu. Daginn eftir kom til orrusta í Skalitz, Soor og Münchengrätz. Austurríkismenn voru gersigraðir í þeim öllum. [[Mynd:1866 prinz-friedrich-karl-bei-koeniggraetz 1b-640x428.jpg|thumb|290px|Friðrik Karl Prússaprins í orrustunni við Königgrätz.]] Prússneskir hermenn frá [[Minden]] og [[Hamborg]] báðu ósigur gegn Hannover-mönnum í orrustu við Langensalza þann 27. júní. Hannover-menn neyddust engu að síður til þess að gefast upp aðeins tveimur dögum síðar vegna mikils mannfalls, birgðaskorts og miklu smærri hers síns. Enn stendur minnismerki um þennan sigur í miðbæ Minden. Bandamenn Prússa réðust á [[Kassel]] og borgríkið [[Frankfurt am Main]] á meðan hægri vængur prússneska hersins gerði óvænta árás á [[Nürnberg]] í [[Bæjaraland]]i. Á suðurvígstöðvunum tókst Austurríkismönnum þann 24. júní að sigra ítalska herinn undir stjórn hershöfðingjans [[Alfonso Ferrero La Marmora|La Marmora]] í orrustu við Custozza. Austurríska flotanum á Adríahafi tókst einnig að vinna bug á ítalska flotanum í orrustunni við Lissa. Ein af ástæðunum fyrir endanlegum ósigri Austurríkismanna var að þurfa að berjast á tveimur vígstöðvum. [[Mynd:BenedekLitho.jpg|thumb|left|[[Ludwig von Benedek]]]] Prússar unnu [[Orrustan við Königgrätz|úrslitaorrustuna gegn Austurríki]] þann 3. júlí við [[Königgrätz]] í Bæheimi. Fyrir her Prússa í orrustunni fór [[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur 1. Prússakonungur]] sjálfur ásamt hershöfðingjanum [[Helmuth von Moltke eldri|Helmuth von Moltke]]. Austurríkismenn höfðu vonast eftir því að besti herforingi þeirra, [[Ludwig von Benedek]], gæti sigrað Prússana. Þetta var borin von þar sem Prússar voru orðnir miklu fleiri – um 250.000 gegn 160.000 – og bjuggu yfir miklu betri vopnum. Í orrustunni féllu um sjö Austurríkismenn fyrir hvern Prússa. Benedek hafði reynd að forðast orrustuna þar sem hann hafði enga reynslu af bardögum í Bæheimi og þar sem norðurarmur Austurríkishersins var í mjög lélegu standi. Eftir orrustuna var hann sviptur embætti og dreginn fyrir herrétt en hætt var við réttarhöldin að ósk [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósefs keisara]]. Benedek var skipað að minnast aldrei framar á orrustuna. Síðasta orrusta stríðsins hófst í [[Uettingen]] þann 26. júní á milli Prússa og Bæjara. Prússar unnu sigur en í átökum við Blumenau tókst Austurríkismönnum á síðasta degi stríðsins að koma í veg fyrir að Prússar hertækju [[Pressburg]]. Mannfall stríðandi fylkinga var eftirfarandi: * Austurríki: 1313 herforingjar, þar af 330 drepnir; 41.499 almennir hermenn, þar af 5328 drepnir. * Saxland: 55 herforingjar, þar af 15 drepnir; 1446 almennir hermenn, þar af 120 drepnir. * Prússland: 359 herforingjar, deraf 99 drepnir; 8794 almennir hermenn, þar af 1830 drepnir. ==Eftirmálar== Til þess að forðast að Frakkar eða Rússar skiptu sér að stríðinu ráðlagði [[Otto von Bismarck]] [[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálmi konungi]] að draga stríðið ekki á langinn heldur sækjast fljótt eftir friðarsáttmála. Sama ár skrifaði Bismarck: :''Við urðum að forðast að skaða Austurríki verulega. Við urðum að forðast að kveikja í þeim langvarandi biturð eða hefndarþorsta. Hyggilegra var að vingast aftur við andstæðinga okkar og líta á austurríska keisaradæmið sem leikmann á evrópska skákborðinu. Ef Austurríki hefði hlotið verulegan miska af stríðinu hefðu þeir gengið í lið með Frökkum og öðrum andstæðingum okkar. Þeir hefðu jafnvel verið vísir til að láta af andstöðu sinni við Rússa til þess að ná fram hefndum gegn Prússlandi... markmið okkar var að skapa einingu þýska ríkja undir forystu Prússlandskonungs.'' [[Mynd:Bismarck44.jpg|thumb|left|[[Otto von Bismarck]]]] Friðarsáttmálinn var undirritaður þann 26. júlí í Nikolsburg með milligöngu [[Napóleon III|Napóleons 3.]] Frakkakeisara. Austurríkismenn gáfu Prússum það sem þeir vildu og drógu sig að mestu úr þýskum stjórnmálum. Friðarsamningurinn var síðar staðfestur með Pragfriðinum (milli Austurríkis og Prússlands) og Vínarfriðinum (milli Austurríkis og Ítalíu). Ítalir innlimuðu [[Veneto]] og Prússar öll óvinaríki sín austan við [[Main-fljót]] fyrir utan Saxland og Hessen-Darmstadt. Prússar tengdu þar með loks landsvæði sín við Rín og innra landsvæði þeirra í [[Brandenborg]]. [[Þýska ríkjasambandið]] var leyst upp og [[norður-þýska ríkjasambandið]] stofnað þess í stað undir stjórn Prússa. Þegar Frakkar gerðu kröfur um landsvæði við samningaborðið gengu þýsku ríkin í bandalag til að hafna kröfunni og varð þetta grunnurinn að bandalagi þeirra í [[Fransk-prússneska stríðið|fransk-prússneska stríðinu]] fáeinum árum síðar. Otto von Bismarck vann mikinn sigur í innanríkisstjórnmálum Prússlands þegar fallist var á fjárlög hans um útgjöld til prússneska hersins á þýska ríkisþinginu. Samskipti Prússa við Frakkland versnuðu til muna eftir sigur Prússlands. Napóleon 3. hafði vonast til þess að hljóta yfirráðasvæði í vesturhluta Rínarlandsins að launum fyrir milligöngu sína í friðarumræðunum en hann mat gang stríðsins ekki rétt og var of seinn að leggja fram kröfur sínar. == Tenglar == {{Commonscat|Austro-Prussian War|stríði Prússa og Austurríkismanna}} * [http://www.deutsche-schutzgebiete.de/deutscher_krieg.htm Der Deutsche Krieg 1866] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060713191433/http://www.deutsche-schutzgebiete.de/deutscher_krieg.htm |date=2006-07-13 }} * [http://www.mainfeldzug1866.de.vu Der Mainfeldzug 1866] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304222050/http://www.mainfeldzug1866.de.vu/ |date=2016-03-04 }} * [http://www.preussen-chronik.de/_/ereignis_jsp/key=chronologie_007080.html Kampf um die Führung im Deutschen Bund] ==Heimild== * {{wpheimild | tungumál = Da | titill = Den preussisk-østrigske krig | mánuðurskoðað = 16. júlí | árskoðað = 2018}} [[Flokkur:1866]] [[Flokkur:Saga Austurríkis]] [[Flokkur:Saga Prússlands]] [[Flokkur:Stríð á 19. öld]] 9ki2vhnj2qqg02cylk25abiu25p9rf5 0 152432 1980149 1798335 2026-09-24T20:39:55Z Salvor 70 kafla um geldæxlun og hvenær og hvernig rósareynir uppgötvaðist 1980149 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = [[Reynisætt]] (''Maloideae'') | genus = [[Reyniviður]] (''Sorbus'') | subgenus = ''Sorbus'' | species = '''''S. rosea''''' }} '''Rósareynir''' ([[fræðiheiti]]: ''Sorbus rosea'') er smávaxið tré eða runni af [[rósaætt]]. Rósareynir er mjög líkur [[Kasmírreynir|kasmírreyni]] en smávaxnari og með meira af rauðu litarefni, aldinin eru fölbleik í fyrstu en dökkna með aldrinum. Blómin eru einnig bleikari en á kasmírreyni. === Geldæxlun === Rósareynir er sérstök [[örtegund]] sem líklega er afkomandi kasmírreynis (Sorbus cashmiriana) en stundar ekki [[víxlfrjóvgun]] eins og venjuleg reynitré heldur myndar [[fræ]] án undangenginnar [[Frjóvgun|frjóvguna]]<nowiki/>r. Allir afkomendur bera þá sama erfðaefni og móðurtréð. Rósareynir er lágvaxið tré sem verður aðeins um þriggja metra hár. Rósareynir uppgötvaðist fyrst í sænskum rannsóknarleiðangri árið [[1983]] til [[Pakistan|Norðvestur-Pakistans]]. Þar fundu rannsóknarmenn jurt sem óx á þurrum sólríkum klettum í um 3800 m hæð, jurtin var með með fallegum bleikum berjum. Þeir söfnuðu fræum og frá þessu eina tré er allur rósareynir í Evrópu kominn og þar sem tegundir er örtegund hafa allir afkomendur sama erfðaefni. Líklegt er að rósareynir sé jafnharðgerður og kasmírreynir og þrífist vel á Íslandi.<ref>[https://www.kjarnaskogur.is/post/r%C3%B3sareynir-sorbus-rosea Rósareynir (Sigurður Arnarsson, 31. júlí 2024, Skógræktarfélag Eyfirðinga)]</ref> ==Heimild== * [http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=4144&fl=2 Rósareynir (Lystigarður Akureyrar)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925051058/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=4144&fl=2 |date=2020-09-25 }} [[Flokkur:Reynisætt]] eor203mu0lmszya7q4lrvfdphl5z5f3 1980150 1980149 2026-09-24T20:47:58Z Salvor 70 Laga óvirka heimild 1980150 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = [[Reynisætt]] (''Maloideae'') | genus = [[Reyniviður]] (''Sorbus'') | subgenus = ''Sorbus'' | species = '''''S. rosea''''' }} '''Rósareynir''' ([[fræðiheiti]]: ''Sorbus rosea'') er smávaxið tré eða runni af [[rósaætt]]. Rósareynir er mjög líkur [[Kasmírreynir|kasmírreyni]] en smávaxnari og með meira af rauðu litarefni, aldinin eru fölbleik í fyrstu en dökkna með aldrinum. Blómin eru einnig bleikari en á kasmírreyni.<ref>[https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/sorbus-rosea Sorbus rosea (Lystigarður Akureyrar)]</ref> === Geldæxlun === Rósareynir er sérstök [[örtegund]] sem líklega er afkomandi kasmírreynis (Sorbus cashmiriana) en stundar ekki [[víxlfrjóvgun]] eins og venjuleg reynitré heldur myndar [[fræ]] án undangenginnar [[Frjóvgun|frjóvguna]]<nowiki/>r. Allir afkomendur bera þá sama erfðaefni og móðurtréð. Rósareynir er lágvaxið tré sem verður aðeins um þriggja metra hár. Rósareynir uppgötvaðist fyrst í sænskum rannsóknarleiðangri árið [[1983]] til [[Pakistan|Norðvestur-Pakistans]]. Þar fundu rannsóknarmenn jurt sem óx á þurrum sólríkum klettum í um 3800 m hæð, jurtin var með með fallegum bleikum berjum. Þeir söfnuðu fræum og frá þessu eina tré er allur rósareynir í Evrópu kominn og þar sem tegundir er örtegund hafa allir afkomendur sama erfðaefni. Líklegt er að rósareynir sé jafnharðgerður og kasmírreynir og þrífist vel á Íslandi.<ref>[https://www.kjarnaskogur.is/post/r%C3%B3sareynir-sorbus-rosea Rósareynir (Sigurður Arnarsson, 31. júlí 2024, Skógræktarfélag Eyfirðinga)]</ref> ==Tilvísanir== [[Flokkur:Reynisætt]] 6f6n5lvlf9s9u759xe284v04j20osmm 1980156 1980150 2026-09-24T22:35:15Z Salvor 70 /* Geldæxlun */ lagfærði og bætti við innri tengli 1980156 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = [[Reynisætt]] (''Maloideae'') | genus = [[Reyniviður]] (''Sorbus'') | subgenus = ''Sorbus'' | species = '''''S. rosea''''' }} '''Rósareynir''' ([[fræðiheiti]]: ''Sorbus rosea'') er smávaxið tré eða runni af [[rósaætt]]. Rósareynir er mjög líkur [[Kasmírreynir|kasmírreyni]] en smávaxnari og með meira af rauðu litarefni, aldinin eru fölbleik í fyrstu en dökkna með aldrinum. Blómin eru einnig bleikari en á kasmírreyni.<ref>[https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/sorbus-rosea Sorbus rosea (Lystigarður Akureyrar)]</ref> Rósareynir er sérstök [[örtegund]] sem líklega er afkomandi kasmírreynis (Sorbus cashmiriana). Rósareynir myndar [[fræ]] án undangenginnar [[Frjóvgun|frjóvguna]]<nowiki/>r. Það kallast [[geldæxlun]] og afkomendur bera þá allir sama erfðaefni og móðurtréð. Rósareynir er lágvaxið tré sem verður aðeins um þriggja metra hár. Rósareynir uppgötvaðist fyrst í sænskum rannsóknarleiðangri árið [[1983]] til [[Pakistan|Norðvestur-Pakistans]]. Þar fundu rannsóknarmenn jurt sem óx á þurrum sólríkum klettum í um 3800 m hæð yfir sjávarmáli, jurtin var með með fallegum bleikum berjum. Þeir söfnuðu fræum og frá þessu eina tré eru öll rósareynitré í Evrópu komin og þar sem tegundin er örtegund hafa allir afkomendur sama erfðaefni. Líklegt er að rósareynir sé jafnharðgerður og kasmírreynir og þrífist vel á Íslandi.<ref>[https://www.kjarnaskogur.is/post/r%C3%B3sareynir-sorbus-rosea Rósareynir (Sigurður Arnarsson, 31. júlí 2024, Skógræktarfélag Eyfirðinga)]</ref> ==Tilvísanir== [[Flokkur:Reynisætt]] 3ebywvcplka899j9s2a0djyi0w4qkr7 1980157 1980156 2026-09-24T22:39:08Z Salvor 70 setti myndatengil 1980157 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Sorbus_rosea_kz01.jpg | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = [[Reynisætt]] (''Maloideae'') | genus = [[Reyniviður]] (''Sorbus'') | subgenus = ''Sorbus'' | species = '''''S. rosea''''' }} '''Rósareynir''' ([[fræðiheiti]]: ''Sorbus rosea'') er smávaxið tré eða runni af [[rósaætt]]. Rósareynir er mjög líkur [[Kasmírreynir|kasmírreyni]] en smávaxnari og með meira af rauðu litarefni, aldinin eru fölbleik í fyrstu en dökkna með aldrinum. Blómin eru einnig bleikari en á kasmírreyni.<ref>[https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/sorbus-rosea Sorbus rosea (Lystigarður Akureyrar)]</ref> Rósareynir er sérstök [[örtegund]] sem líklega er afkomandi kasmírreynis (Sorbus cashmiriana). Rósareynir myndar [[fræ]] án undangenginnar [[Frjóvgun|frjóvguna]]<nowiki/>r. Það kallast [[geldæxlun]] og afkomendur bera þá allir sama erfðaefni og móðurtréð. Rósareynir er lágvaxið tré sem verður aðeins um þriggja metra hár. Rósareynir uppgötvaðist fyrst í sænskum rannsóknarleiðangri árið [[1983]] til [[Pakistan|Norðvestur-Pakistans]]. Þar fundu rannsóknarmenn jurt sem óx á þurrum sólríkum klettum í um 3800 m hæð yfir sjávarmáli, jurtin var með með fallegum bleikum berjum. Þeir söfnuðu fræum og frá þessu eina tré eru öll rósareynitré í Evrópu komin og þar sem tegundin er örtegund hafa allir afkomendur sama erfðaefni. Líklegt er að rósareynir sé jafnharðgerður og kasmírreynir og þrífist vel á Íslandi.<ref>[https://www.kjarnaskogur.is/post/r%C3%B3sareynir-sorbus-rosea Rósareynir (Sigurður Arnarsson, 31. júlí 2024, Skógræktarfélag Eyfirðinga)]</ref> ==Tilvísanir== [[Flokkur:Reynisætt]] 8qhwhu6u19nq9p12u1v9cb84x4vfh19 0 153337 1980143 1959838 2026-09-24T17:49:29Z TKSnaevarr 53243 1980143 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður |skammstöfun=GIK |titill = [[Mennta- og barnamálaráðherra Íslands]] |stjórnartíð_start = [[23. mars]] [[2025]] |stjórnartíð_end = [[11. janúar]] [[2026]] |forsætisráðherra = [[Kristrún Frostadóttir]] |forveri = [[Ásthildur Lóa Þórsdóttir]] |eftirmaður = [[Inga Sæland]] |fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1955|7|14}} |fæðingarstaður = [[Reykjavík]], [[Ísland]]i |stjórnmálaflokkur = [[Flokkur fólksins]] |maki = Hulda Margrét Baldursdóttir<br>Inga Dóra Jónsdóttir (skilin) |börn = 6 |AÞ_CV = 1329 |AÞ_frá1 = 2017 |AÞ_til1 = 2026 |AÞ_kjördæmi1= [[Suðvesturkjördæmi|suðvestur]] |AÞ_flokkur1 = Flokkur fólksins |AÞ_frá2 = 2026 |AÞ_til2 = |AÞ_kjördæmi2= [[Suðvesturkjördæmi|suðvestur]] |AÞ_flokkur2 = utan flokka }} '''Guðmundur Ingi Kristinsson''' (fæddur í Reykjavík 14. júlí 1955) er [[Alþingi|þingmaður]] utan þingflokka. Hann var áður þingmaður [[Flokkur fólksins|Flokks fólksins]] og [[Mennta- og barnamálaráðherra Íslands|mennta- og barnamálaráðherra.]] Hann var fyrst kjörinn í [[Alþingiskosningar 2017|Alþingiskosningum árið 2017]]. Guðmundur Ingi tók við embætti mennta- og barnamálaráðherra þann 23. mars 2025 í [[ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur]] eftir afsögn [[Ásthildur Lóa Þórsdóttir|Ásthildar Lóu Þórsdóttur]].<ref>{{Vefheimild|url= https://www.visir.is/g/20252705680d/a-foll-hafa-motad-gud-mund-inga-eg-laet-ekki-valta-yfir-mig-|titill= Á­föll hafa mótað Guð­mund Inga: „Ég læt ekki valta yfir mig“|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags= 25. mars 2025 |skoðað=25. mars 2024|höfundur=Jón Þór Stefánsson}}</ref> Guðmundur Ingi sagði af sér 8. janúar 2026 vegna veikinda. Hann hafði verið í veikindaleyfi frá desember árið áður.<ref>{{Vefheimild|url= https://www.visir.is/g/20262826417d/gud-mundur-ingi-haettir-sem-barnamalaradherra|titill= Guð­mundur Ingi segir af sér |útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags= 8. janúar 2026 |skoðað=8. janúar 2026|höfundur=Agnar Már Másson }}</ref> Þann 13. apríl 2026 sagði Guðmundur sig úr Flokki fólksins og vísaði til trúnaðarbrests innan flokksins. Hann sagðist þó enn styðja stjórnina.<ref>{{Vefheimild|url= https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-04-13-gudmundur-ingi-segir-sig-ur-flokki-folksins-ber-vid-trunadarbresti-472609|titill= Guðmundur Ingi segir sig úr Flokki fólksins – ber við trúnaðarbresti |útgefandi=[[RÚV]]|dags= 13. apríl 2026 |skoðað= 13. apríl 2026 |höfundur=Magnús Geir Eyjólfsson}}</ref> Í september sama ár sagði Guðmundur [[Inga Sæland|Ingu Sæland]], formann Flokks fólksins, hafa þrýst á hann að hætta sem ráðherra á meðan jafnaði sig á sjúkrahúsi eftir hjartaaðgerð.<ref>{{Vefheimild|url= https://www.visir.is/g/20262936298d/haetti-i-flokknum-eftir-sam-tal-ingu-sae-land-vid-eigin-konuna|titill= Hætti í flokknum eftir sam­tal Ingu Sæ­land við eigin­konuna |útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags= 17. september 2026 |skoðað= 24. september 2026 |höfundur=Eiður Þór Árnason}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur}} {{Núverandi alþingismenn}} {{Stubbur|Æviágrip}} [[Flokkur:Menntamálaráðherrar Íslands]] [[Flokkur:Þingmenn Flokks fólksins]] {{f|1955}} 9a8cuodl66ppdqo0429fd5cslkh32x5 0 156904 1980160 1973372 2026-09-25T00:51:53Z Berserkur 10188 1980160 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn = Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = La Celeste (Það himinbláa); [[Charrúar|Charrúarnir]] | Merki = Flag of Uruguay.svg | Íþróttasamband = AUF | Álfusamband = CONMEBOL | Þjálfari = [[Diego Forlán]] | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = José María Giménez | Varafyrirliði = | Flestir leikir = Diego Godin (135) | Flest mörk = [[Luis Suárez]] (69) | Leikvangur = [[Estadio Centenario]] | FIFA sæti = 17 (1. apríl 2026) | FIFA hæst = 2 | FIFA hæst ár = júní 2012 | FIFA lægst = 76 | FIFA lægst ár = desember 1998 | Fyrsti leikur = 2-3 gegn [[Mynd:Flag_of_Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] [[16. maí]] [[1901]] | Stærsti sigur = 9–0 gegn [[Mynd:Flag_of_Bolivia.svg|20px]] [[Bólivíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bólivíu]] [[9. nóvember]] [[1927]] | Mesta tap = 0-6 gegn [[Mynd:Flag_of_Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] [[20. júlí]] [[1902]] | HM leikir = 21 | Fyrsti HM leikur = 1930 | Fyrsta HM keppni = 1930 | Besti HM árangur = Heimsmeistarar (1930 og 1950) | Álfukeppni = [[Copa América]] | Álfukeppni leikir = 44 | Fyrsta álfukeppni = 1916 | Mesti álfu árangur = Meistarar (1916, 1917, 1920, 1923, 1924, 1926, 1935, 1942, 1956, 1959, 1967, 1983, 1987, 1995, 2011) | pattern_la1 = _uru19h | pattern_b1 = _uru19h | pattern_ra1 = _uru19h | pattern_sh1 = _pumawhite | pattern_so1 = _uru18h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _uru19a | pattern_b2 = _uru19a | pattern_ra2 = _uru19a | pattern_sh2 = _urug18a | pattern_so2 = _skybluetop | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF }} '''Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu''' (spænska: ''Selección de fútbol de Uruguay'') er landslið [[Úrúgvæ]] í [[Knattspyrna|knattspyrnu]]. Því er stjórnað af úrúgvæska knattspyrnusambandinu. Þeir eru gjarnan kallaðir ''la Celeste'' (Það himinbláa). Liðið hefur unnið Suður-Ameríkubikarinn [[Copa América]] alls 15 sinnum, meira en nokkurt annað lið, síðast árið 2011. Það hefur tvisvar sinnum orðið heimsmeistari, meðal annars á fyrsta Heimsmeistaramótinu sem haldið var [[HM 1930]] þar sem það var gestgjafi. Úrúgvæ tókst að sigra nágranna sína í [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] 4–2 í úrslitaleiknum. Það vann seinni titilinn árið 1950 með því að sigra [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilíu]] í úrslitaleiknum 2–1. Úrúgvæ hefur einnig unnið tvö ólympíugull þ.e árið 1924 og 1928. Árangur þeirra þykir merkilegur í ljósi smæðar landsins en íbúar [[Úrúgvæ]] eru einungis 3,4 milljónir. Þekktir knattspyrnukappar koma frá [[Úrúgvæ]], nægir þar að nefna [[Diego Forlán]], [[Diego Godin]], [[Luis Suárez]] og [[Edinson Cavani]]. [[Mynd:Diego Forlán 2012.jpg|thumb|[[Diego Forlán]] Rekur knöttinn áfram, hann á 112 landsleiki á árunum 2002-2014 á bakinu og reyndist liðinu gríðarlega dýrmætur.]] ==Leikmenn== ===Leikjahæstu leikmenn === : {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=45px|# ! style="width:150px;"|Leikmaður ! style="width:100px;"|Ferill !width=50px|Leikir |- |1 || align=left|[[Diego Godín]]|| 2005–2022 || 159 |- |2 || align=left|[[Luis Suárez]]|| 2007–2024 || 142 |- |3 ||align=left|[[Edinson Cavani]]|| 2008–2024 || 136 |- |4 ||align=left|'''[[Fernando Muslera]]'''|| 2009–2026 || 135 |- |5 ||align=left|[[Maximiliano Pereira|Maxi Pereira]]|| 2005–2018 || 125 |- |6 ||align=left|[[Martín Cáceres]]|| 2007–2022 || 116 |- |7 ||align=left|[[Diego Forlán]]|| 2002–2014 || 112 |- |8 || align=left|[[Cristian Rodríguez]]|| 2003–2018 || 110 |- |9 ||align=left| '''[[José María Giménez]]'''|| 2013– || 99 |- |10 || align=left|[[Diego Lugano]]|| 2003–2014 || 95 |} === Markahæstu leikmenn === : {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=45px|# ! style="width:150px;"|Leikmaður ! style="width:100px;"|Ferill !width=50px|Mörk !width=50px|Leikir !width=50px|Markahlutfall |- |1 ||align=left|'''[[Luis Suárez]]'''|| 2007–2026 || 69 || 142 || {{#expr: 68/132 round 2 }} |- |2 ||align=left|[[Edinson Cavani]] || 2008–2024 || 58 || 136 || {{#expr: 55/129 round 2 }} |- |3 ||align=left|[[Diego Forlán]]|| 2002–2014 || 36 || 112 || {{#expr: 36/112 round 2 }} |- |4 ||align=left|[[Héctor Scarone]]|| 1917–1930 || 31 || 51 || {{#expr: 31/51 round 2 }} |- |5 ||align=left|[[Ángel Romano]]|| 1913–1927 || 28 || 69 || {{#expr: 28/69 round 2 }} |- |6 ||align=left|[[Óscar Míguez]]|| 1950–1958 || 27 || 39 || {{#expr: 27/39 round 2 }} |- |7 ||align=left|[[Sebastián Abreu]]|| 1996–2012 || 26 || 70 || {{#expr: 26/70 round 2 }} |- |8 ||align=left|[[Pedro Petrone]]|| 1923–1930 || 24 || 28 || {{#expr: 24/28 round 2 }} |- |rowspan="2"|9 |align=left|[[Fernando Morena]]|| 1971–1983 || 22 || 53 || {{#expr: 22/53 round 2 }} |- |align=left|[[Carlos Aguilera]]|| 1982–1997 || 22 || 64 || {{#expr: 22/64 round 2 }} |} ==Titlar og verðlaun== *'''[[Heimsmeistarakeppni FIFA|HM]]''': ** '''Meistarar (2):''' [[HM 1930]], [[HM 1950]] *** Fjórða sæti: [[HM 1954]], [[HM 1970]], [[HM 2010]] *'''[[Copa América]]''': ** '''Meistarar (15):''' [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1916|1916]], [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1917|1917]], [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1920|1920]], [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1923|1923]], [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1924|1924]], [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1926|1926]], [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1935|1935]], [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1942|1942]], [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1956|1956]], [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1959 (Ekvador)|1959]], [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1967|1967]], [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1983|1983]], [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1987|1987]], [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1995|1995]], [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2011|2011]] '''Silfur''': 1919, 1927, 1939, 1941, 1989, 1999 '''Brons''': 1921, 1922, 1929, 1937, 1947, 1953, 1957, 2004, 2024 *'''[[Ólympíuleikarnir]]''': ** '''Gull (2):''' [[Sumarólympíuleikarnir 1924|1924]], [[Sumarólympíuleikarnir 1928|1928]] *'''[[1980 Mundialito]]''': ** '''Meistarar (1)''': [[1980 Mundialito|1980]] [[Flokkur:Suður-amerísk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] sxhrb8a0vvsjli5gjvke6z3pbzt7ox7 0 171345 1980126 1789206 2026-09-24T13:58:46Z Berserkur 10188 Berserkur færði [[Íslam í Rúmenía]] á [[Íslam í Rúmeníu]]: Stafsetningarvilla í titli: Á mörkum þess að vera boðleg síða vegna vélþýðingar líka 1789206 wikitext text/x-wiki [[File:Musulmani Romania (2002).png|thumb|300px|Hlutfall múslima eftir byggð, 2002]] {{hreingera}} Íslam í Rúmeníu fylgir aðeins 0,3 prósent íbúa, en hefur 700 ára hefð í Norður-Dobruja, svæði á Svartahafsströnd sem var hluti af Ottómanaveldi í næstum fimm aldir (um 1420-1878). Í núverandi Rúmeníu tilheyra flestir fylgjendur íslams tatara og tyrkneskra þjóðarbrota og fylgja kenningum súnníta. Íslamsk trú er ein af 18 helgisiðum sem veittar eru ríkisviðurkenningu. Samkvæmt hefð var íslam fyrst stofnað á staðnum í kringum Súfi leiðtoga Sari Saltik á tímum Býsans. Íslamska viðvera í Norður-Dobruja var stækkuð með eftirliti Ottómana og innflytjendum í röð, en hefur verið í stöðugri hnignun síðan seint á 19. öld. Í Valakíu og Moldavíu, Dónáfurstadæmunum tveimur, fylgdi tímum yfirráða Tyrkja ekki fjölgun múslima, þar sem nærvera þeirra var alltaf lítil. Einnig tengdir Tyrkjaveldi voru hópar íslamskra nýlendubúa í öðrum hlutum nútíma Rúmeníu fluttir til vegna útþenslu Habsborgara eða með ýmsum öðrum pólitískum breytingum. Eftir að Norður-Dobruja varð hluti af Rúmeníu í kjölfar rússnesk-tyrkneska stríðsins 1877–1878, varðveitti samfélagið sjálfsákvörðunarstöðu sína. Þetta breyttist á tímum kommúnistastjórnarinnar, þegar rúmenskir múslimar voru háðir vissu eftirliti ríkisins, en hópurinn losaði sig aftur eftir rúmensku byltinguna 1989. Hagsmunir hans eru fulltrúar Muftiyat (Muftiyatul Cultului Musulman din România), sem var stofnað sem sameining tveggja aðskildra slíkra stofnana. == Tengt efni == * [[Íslam]] * [[Íslam í Evrópu]] * [[Íslam á Íslandi]] * [[Evrabía]] ==Tilvísanir== {{reflist}} [[Flokkur:Íslam í Evrópu]] fqfyo7gdgnj7xg4hd3ruuwfgtf9uupq 1 171381 1980128 1788928 2026-09-24T13:58:46Z Berserkur 10188 Berserkur færði [[Spjall:Íslam í Rúmenía]] á [[Spjall:Íslam í Rúmeníu]]: Stafsetningarvilla í titli: Á mörkum þess að vera boðleg síða vegna vélþýðingar líka 1788928 wikitext text/x-wiki == Þágufallið ekki að skila sér == Er ekki hægt að breyta þessu a-i í u? [[Notandi:Magnús Máni|Magnús Máni]] ([[Notandaspjall:Magnús Máni|spjall]]) 23. desember 2022 kl. 16:38 (UTC) rof5s5btck5lpp7qegrvwz5qixs9onf 0 180403 1980136 1928261 2026-09-24T15:32:52Z TKSnaevarr 53243 /* Forsætisráðherra Ítalíu */ 1980136 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Luigi Facta | mynd = Luigi Facta 1922.jpg | titill= [[Forsætisráðherra Ítalíu]] | stjórnartíð_start = [[26. febrúar]] [[1922]] | stjórnartíð_end = [[29. október]] [[1922]] | einvaldur = [[Viktor Emmanúel 3.]] | forveri = [[Ivanoe Bonomi]] | eftirmaður = [[Benito Mussolini]] | fæddur = [[16. nóvember]] [[1861]] | fæðingarstaður = [[Pinerolo]], [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1930|11|5|1861|11|16}} | dánarstaður= [[Pinerolo]], [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | stjórnmálaflokkur = [[Frjálslyndi flokkurinn (Ítalía)|Frjálslyndi flokkurinn]] (1922–1926) }} '''Luigi Facta''' (16. nóvember 1861 – 5. nóvember 1930) var [[Ítalía|ítalskur]] stjórnmálamaður, lögfræðingur og síðasti [[forsætisráðherra Ítalíu]] fyrir upphaf einræðisstjórnar [[Benito Mussolini]]. ==Æviágrip== Facta fæddist í [[Pinerolo]] í [[Piedmont]] á Ítalíu. Hann nam lögfræði og vann síðar sem lögmaður og blaðamaður. Hann hóf feril í stjórnmálum árið 1892 þegar hann var kjörinn á neðri deild ítalska þingsins fyrir Pinerolo. Hann hélt sæti sínu þar í þrjátíu ár. Facta var meðlimur í Frjálslynda flokknum og var undirritari dómsmála- og innanríkisdeilda samsteypustjórnarinnar í þorra þess tíma sem hann sat á þingi. Hann var jafnframt fjármálaráðherra Ítalíu frá 1910 til 1914 og frá 1920 til 1921. Þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] braust út studdi Facta hlutleysi Ítalíu en studdi síðan stríðið eftir að Ítalía hóf þátttöku í því. Sonur hans var drepinn í styrjöldinni og Facta sagðist stoltur af því að gefa son sinn þjóðinni. ==Forsætisráðherra Ítalíu== Facta var útnefndur forsætisráðherra í febrúar 1922. Ítalía var þá í miðju pólitískra óeirða vegna fasistauppreisnar Benito Mussolini. Þegar Mussolini og [[svartstakkar]] hans hófu [[Rómargangan|gönguna til Rómar]] vildi Facta bregðast við með því að lýsa yfir umsátursástandi og senda herinn til að stöðva Mussolini. Undirskrift konungsins þurfti til þess að slík yfirlýsing gæti tekið gildi. [[Viktor Emmanúel 3.]] konungur neitaði að undirrita yfirlýsinguna en Facta neitaði alltaf að greina frá ástæðum konungsins fyrir því. Næsta dag sagði Facta af sér ásamt stjórn sinni til að sýna fram á að þau væru ósammála ákvörðun konungsins. Konungurinn bauð síðan Mussolini að koma til Rómar og mynda nýja ríkisstjórn. ==Seinni æviár, dauði og eftirmæli== Árið 1924 útnefndi Viktor Emmanúel 3. konungur Facta í sæti á öldungadeild ítalska þingsins. Facta lést í Pinerolo árið 1930. Almenningur taldi hann almennt hafa verið of veikburða og tryggan konungnum til að beita sér með virkari hætti til að stöðva Mussolini og uppgang [[Fasismi|fasismans]].<ref>{{cite book|last=Carsten|first=Francis L.|title=The rise of fascism|date=1982|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=9780520046436|page=62|edition=2nd ed., 1st paperback printing.}}</ref> ==Tilvísanir== {{Reflist}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Ítalíu]] | frá = [[26. febrúar]] [[1922]] | til = [[29. október]] [[1922]] | fyrir = [[Ivanoe Bonomi]] | eftir = [[Benito Mussolini]] }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Ítalíu}} {{DEFAULTSORT:Facta, Luigi}} {{fd|1861|1930}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Ítalíu]] [[Flokkur:Ítalskir lögfræðingar]] tsnv0vcgxvo1prsf7afenb22u34vdvb 1980163 1980136 2026-09-25T09:40:32Z TKSnaevarr 53243 1980163 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Luigi Facta | mynd = Luigi Facta 1922.jpg | titill= [[Forsætisráðherra Ítalíu]] | stjórnartíð_start = [[26. febrúar]] [[1922]] | stjórnartíð_end = [[29. október]] [[1922]] | einvaldur = [[Viktor Emmanúel 3.]] | forveri = [[Ivanoe Bonomi]] | eftirmaður = [[Benito Mussolini]] | fæddur = [[16. nóvember]] [[1861]] | fæðingarstaður = [[Pinerolo]], [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1930|11|5|1861|11|16}} | dánarstaður= [[Pinerolo]], [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | stjórnmálaflokkur = [[Frjálslyndi flokkurinn (Ítalía)|Frjálslyndi flokkurinn]] (1922–1926) }} '''Luigi Facta''' (16. nóvember 1861 – 5. nóvember 1930) var [[Ítalía|ítalskur]] stjórnmálamaður, lögfræðingur og síðasti [[forsætisráðherra Ítalíu]] fyrir upphaf einræðisstjórnar [[Benito Mussolini]]. ==Æviágrip== Facta fæddist í [[Pinerolo]] í [[Piemonte]] á Ítalíu. Hann nam lögfræði og vann síðar sem lögmaður og blaðamaður. Hann hóf feril í stjórnmálum árið 1892 þegar hann var kjörinn á neðri deild ítalska þingsins fyrir Pinerolo. Hann hélt sæti sínu þar í þrjátíu ár. Facta var meðlimur í Frjálslynda flokknum og var undirritari dómsmála- og innanríkisdeilda samsteypustjórnarinnar í þorra þess tíma sem hann sat á þingi. Hann var jafnframt fjármálaráðherra Ítalíu frá 1910 til 1914 og frá 1920 til 1921. Þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] braust út studdi Facta hlutleysi Ítalíu en studdi síðan stríðið eftir að Ítalía hóf þátttöku í því. Sonur hans var drepinn í styrjöldinni og Facta sagðist stoltur af því að gefa son sinn þjóðinni. ==Forsætisráðherra Ítalíu== Facta var útnefndur forsætisráðherra í febrúar 1922. Ítalía var þá í miðju pólitískra óeirða vegna fasistauppreisnar Benito Mussolini. Þegar Mussolini og [[svartstakkar]] hans hófu [[Rómargangan|gönguna til Rómar]] vildi Facta bregðast við með því að lýsa yfir umsátursástandi og senda herinn til að stöðva Mussolini. Undirskrift konungsins þurfti til þess að slík yfirlýsing gæti tekið gildi. [[Viktor Emmanúel 3.]] konungur neitaði að undirrita yfirlýsinguna en Facta neitaði alltaf að greina frá ástæðum konungsins fyrir því. Næsta dag sagði Facta af sér ásamt stjórn sinni til að sýna fram á að þau væru ósammála ákvörðun konungsins. Konungurinn bauð síðan Mussolini að koma til Rómar og mynda nýja ríkisstjórn. ==Seinni æviár, dauði og eftirmæli== Árið 1924 útnefndi Viktor Emmanúel 3. konungur Facta í sæti á öldungadeild ítalska þingsins. Facta lést í Pinerolo árið 1930. Almenningur taldi hann almennt hafa verið of veikburða og tryggan konungnum til að beita sér með virkari hætti til að stöðva Mussolini og uppgang [[Fasismi|fasismans]].<ref>{{cite book|last=Carsten|first=Francis L.|title=The rise of fascism|date=1982|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=9780520046436|page=62|edition=2nd ed., 1st paperback printing.}}</ref> ==Tilvísanir== {{Reflist}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Ítalíu]] | frá = [[26. febrúar]] [[1922]] | til = [[29. október]] [[1922]] | fyrir = [[Ivanoe Bonomi]] | eftir = [[Benito Mussolini]] }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Ítalíu}} {{DEFAULTSORT:Facta, Luigi}} {{fd|1861|1930}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Ítalíu]] [[Flokkur:Ítalskir lögfræðingar]] lmp9jsui4js43hmu6smjutxs032331r 0 181705 1980153 1970587 2026-09-24T22:18:31Z Salvor 70 /* Tenglar */ bæta við tengli 1980153 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name=''Dodongreynir'' | image = Sorbus ulleungensis - Savill Garden - Windsor Great Park, England - DSC06342.jpg | image_caption = Eintak á Englandi | image2 = Sorbus ulleungensis - Savill Garden - Windsor Great Park, England - DSC06348.jpg | image2_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = [[Reynisætt]] (''Maloideae'') | genus = [[Reyniviður]] (''Sorbus'') | subgenus = ''Sorbus'' | sectio = ''Ulleungensis'' | species = '''''S. ulleungensis''''' | binomial = | binomial_authority = | synonyms = | range_map = | range_map_width = 240px | range_map_caption = }} [[Mynd:Dodong, Meltungu.jpg|thumb|Dodong í trjásafninu í Meltungu, Fossvogsdal.]] '''Dodongreynir''' , einnig kallaður '''ulleungreynir''' og '''pálmareynir''' (Sorbus ulleungensis) er reynitegund sem uppruninn er úr Kóreu, nánar tiltekið af Ulleungdo-eyju. Hann er skyldur [[fjallareynir|fjallareyni]] og verður um 6-10 metrar í fullri hæð. Blöð Dodong eru stærri en á flestum reynitegundum og eru haustlitir eru eldrauðir. Tegundin hefur verið gróðursett á Íslandi og er reynsla góð. ==Tenglar== * [https://www.kjarnaskogur.is/post/reynir-dodong Umfjöllun um Dodong á Kjarnaskogur.is] * [https://www.gardaflora.is/tre-runnar/sorbus-ulleungensis-dodong Pálmareynir (Lystigarður Akureyrar)] * [https://grodrarstod.is/vara/ulleungreynir-palmareynir-dodong/ Umfjöllun hjá Skógræktarfélagi Hafnarfjarðar] [[Flokkur:Reynisætt]] 2k96442yhx2y3ywr5vsa5f5mc0oik5a 1980154 1980153 2026-09-24T22:23:21Z Salvor 70 /* Tenglar */ 1980154 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name=''Dodongreynir'' | image = Sorbus ulleungensis - Savill Garden - Windsor Great Park, England - DSC06342.jpg | image_caption = Eintak á Englandi | image2 = Sorbus ulleungensis - Savill Garden - Windsor Great Park, England - DSC06348.jpg | image2_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = [[Reynisætt]] (''Maloideae'') | genus = [[Reyniviður]] (''Sorbus'') | subgenus = ''Sorbus'' | sectio = ''Ulleungensis'' | species = '''''S. ulleungensis''''' | binomial = | binomial_authority = | synonyms = | range_map = | range_map_width = 240px | range_map_caption = }} [[Mynd:Dodong, Meltungu.jpg|thumb|Dodong í trjásafninu í Meltungu, Fossvogsdal.]] '''Dodongreynir''' , einnig kallaður '''ulleungreynir''' og '''pálmareynir''' (Sorbus ulleungensis) er reynitegund sem uppruninn er úr Kóreu, nánar tiltekið af Ulleungdo-eyju. Hann er skyldur [[fjallareynir|fjallareyni]] og verður um 6-10 metrar í fullri hæð. Blöð Dodong eru stærri en á flestum reynitegundum og eru haustlitir eru eldrauðir. Tegundin hefur verið gróðursett á Íslandi og er reynsla góð. ==Tenglar== * [https://www.kjarnaskogur.is/post/reynir-dodong Umfjöllun um Dodong á Kjarnaskogur.is] * [https://www.gardaflora.is/tre-runnar/sorbus-ulleungensis-dodong Pálmareynir (Garðaflóra)] * [https://grodrarstod.is/vara/ulleungreynir-palmareynir-dodong/ Umfjöllun hjá Skógræktarfélagi Hafnarfjarðar] [[Flokkur:Reynisætt]] ny58t9pg7kvzbp09x0uwqhp3tzobybo 0 187083 1980177 1973596 2026-09-25T11:05:47Z TKSnaevarr 53243 1980177 wikitext text/x-wiki {{Konungur |mynd = Gustav III Sweden.jpg |titill = Svíakonungur |ætt = [[Holstein-Gottorp-ætt]] |skjaldarmerki = Armoiries des rois Adolphe Frédéric, Gustave III et Charles XIII de Suède.svg |nafn = Gústaf 3. |ríkisár = 12. febrúar 1771 – 29. mars 1792 |kjörorð= Fäderneslandet |fæðingardagur = {{fæðingardagur|1746|1|24}} |fæðingarstaður = [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]], [[Svíþjóð]] |dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1792|3|29|1746|1|24}} |dánarstaður = [[Stokkhólmshöll]], [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]], [[Svíþjóð]] |grafinn = [[Riddarahólmskirkja|Riddarahólmskirkjunni]] |undirskrift = Autograf, Gustaf III, Nordisk familjebok.svg |faðir = [[Adolf Friðrik Svíakonungur]] |móðir = [[Lovísa Úlrika af Prússlandi, Svíadrottning|Lovísa Úlrika af Prússlandi]] |titill_maka = Eiginkona |maki = {{gifting|[[Soffía Magdalena af Danmörku]]|1766}} |börn ={{plainlist| * [[Gústaf 4. Adolf]] * [[Karl Gústaf prins, hertogi af Smálöndum]]}} }} '''Gústaf 3.''' (24. janúar 1746 – 29. mars 1792) var konungur Svíþjóðar frá 1771 til 1792. Hann var sonur [[Adolf Friðrik Svíakonungur|Adolfs Friðriks Svíakonungs]] og [[Lovísa Úlrika af Prússlandi, Svíadrottning|Lovísu Úlriku drottningar]], bróðir [[Karl 13. Svíakonungur|Karls 13.]] og frændi [[Katrín mikla|Katrínar 2. miklu]] af Rússlandi. Margir sagnfræðingar líta á Gústaf 3. sem einn ráðríkasta, atorkusamasta og umdeildasta konung í sögu Svíþjóðar. Eftirmæli og söguleg arfleifð hans hafa verið afar misjöfn eftir sagnfræðingum.<ref>Erik Lønnroth: ''Den stora rollen, kung Gustaf III spelad av honom sjelv'', Svenska Akademien & Norstedts, 1986.</ref> == Æviágrip == Gústaf 3. fæddist í [[Wrangel-höll]] í [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]]. Hann var snemma undir áhrifum af hugmyndum [[Upplýsingin|upplýsingarinnar]] í Frakklandi, upphaflega mest í gegnum móður sína en einnig í gegnum aðra í nærumhverfi sínu. Sænska ríkisþingið hafði afskipti af uppeldi hans og valdi kennara fyrir hann þvert gegn óskum foreldra hans. [[Carl Gustaf Tessin]] var einn fyrsti kennari hans og valið á honum hafði mikla þýðingu í uppvexti Gústafs. Árið 1749 gerði Svíþjóð vináttusamning við [[dansk-norska ríkið]] og því var Gústaf trúlofaður [[Soffía Magdalena af Danmörku|Soffíu Magdalenu]] prinsessu, dóttur [[Friðrik 5. Danakonungur|Friðriks 5. Danakonungs]], tveimur árum síðar.<ref>[https://runeberg.org/sqvinnor/0379.html Om Sofia Magdalena i Wilhelmina Stålberg: Anteckningar om svenska qvinnor]</ref> Gústaf kvæntist Soffíu Magdalenu í Kaupmannahöfn þann 1. október 1766.<ref>[https://runeberg.org/dbl/16/0181.html Om Sofia Magdalena i Dansk biografisk leksikon]</ref> Árið 1756 var [[Carl Fredrik Scheffer]] skipaður helsti ráðgjafi og kennari krúnuarfans. Foreldrar Gústafs voru ekki ánægðir með valið og lýstu opinskátt yfir óánægju sinni með það. Konungshjónin fóru gjarnan hörðum orðum um ríkisþingið í viðurvist sonar síns. Þegar Gústaf var krónprins var hann þegar virkur í forystu „hirðflokksins“, sem vildi svipta þingið völdum og koma aftur á [[einveldi]] í Svíþjóð, og varð í auknum mæli vonarstjarna sænskra þjóðernissinna. Hann tók þátt í samningaviðræðum á ríkisþinginu árið 1769 á milli hirðflokksins, „hattaflokksins“ og franska sendiherrans og tók þátt í tilraunum til að fá Adolf Friðrik til að afsala sér krúnunni í desember 1768 til að knýja fram neyðarfund þingsins og umbætur í hirðsiðum. === Valdatími Gústafs === [[Mynd:Gustav_IIIs_coronation_StockholmStorkyrkan_com.jpg|thumb|left|Krýning Gústafs 3. á málverki eftir [[Carl Gustaf Pilo]].]] [[Mynd:GustavIII.jpg|thumb|right|Gústaf 3. árið 1772 á málverki eftir [[Alexander Roslin]].]] Þegar faðir hans lést 12. febrúar 1771 var Gústaf staddur í [[París]], þar sem hann sóttist eftir ráðum og stuðningi [[Loðvík 15.|Loðvíks 15. Frakkakonungs]] í tengslum við væntanlegan fund ríkisþingsins. Árið 1772 framdi Gústaf svokallað „blóðlaust valdarán“ og innleiddi nýja stjórnarskrá í von um að stilla til friðar eftir margra ára flokkadeilur í landinu.<ref>{{cite journal|author=Barton, H. A.|year=1972|title=Gustav III of Sweden and the Enlightenment|url=https://archive.org/details/sim_eighteenth-century-studies_fall-1972_6_1/page/n5|journal=Eighteenth-Century Studies|volume=6|number=1|pages=1–34|doi=10.2307/3031560}}</ref> Hann fangelsaði flokksleiðtoga og kom á fót nýju stjórnkerfi þar sem konungurinn hlaut veruleg völd. Hann innleiddi [[prentfrelsi]] og [[verslunarfrelsi]], bannaði [[pyntingar]], styrkti [[réttarríkið]] og tók [[spilling]]u í stjórnsýslunni föstum tökum.<ref>Hobson 2015, bls. 67–68</ref> Árið 1777 varð Gústaf 3. fyrsti þjóðhöfðingi hlutlauss ríkis sem viðurkenndi sjálfstæði [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]<ref>Anna Klerkäng in ''Sweden – America's First Friend'' [[Örebro]] 1958</ref> á meðan landið átti í [[Bandaríska frelsisstríðið|sjálfstæðisstríði sínu gegn Bretlandi]]. Þúsundir sænskra hermanna börðust með Bandaríkjamönnum í stríðinu,<ref>{{cite journal |last=Barton |first=H.A. |title=Sweden and the War of American Independence |url=https://archive.org/details/sim_william-and-mary-quarterly_1966-07_23_3/page/408 |journal=The William and Mary Quarterly |volume=23 |issue=3 |pages=408–430 |year=1966 |jstor=1919238 |doi=10.2307/1919238}}</ref> aðallega með leiðangursher Frakka.<ref>{{cite news |title=Sweden's Part in the American Revolution |url=https://www.nytimes.com/1927/07/03/archives/swedens-part-in-the-american-revolution-sweden-and-the-american.html |department=Sweden & The American Revolution. By Adolph B. Benson. Illustrated. 216 pp. New Haven: The Tuttle, Morehouse & Taylor Company |newspaper=The New York Times |date=3 July 1927}}</ref> Árið 1784 kom Gústaf [[Sankti Bartólómeusareyja|Sankti-Bartólómeusareyju]] undir stjórn Svía og endurreisti þar með sænskt nýlenduveldi í Ameríku. Með því að eigna Svíþjóð eyjuna hagnaðist Gústaf persónulega mjög á þrælaversluninni á Atlantshafi.<ref>{{cite news |last=Harrison |first=Dick |title=Sanningen om det svenska slaveriet (SvD Premium) |url=http://www.svd.se/en-djupdykning-i-det-svenska-slaveriet |newspaper=[[Svenska Dagbladet]] |date=24 September 2016 |access-date=23 December 2017}}</ref> Á níunda áratugnum einbeitti Gústaf sér að utanríkismálum. Utanríkisstefna hans einkenndist af síaukinni andúð á Danmörku, viðleitni til að innlima Noreg í Svíþjóð og til að gera Svíþjóð að stórveldi á ný. Árið 1788 hóf Gústaf [[Stríð Rússlands og Svíþjóðar (1788–1790)|stríð gegn Rússlandi]] en varð að draga í land vegna uppreisnar hins svokallaða [[Anjalabandalagið|Anjalabandalags]] í sænska hernum. Hann hóf stríðið á ný árið 1789, aðallega á hafi. Stríðinu lauk árið 1790 með [[Friðarsáttmálinn í Värälä|friðinum í Värälä]]. Gústaf samdi sjálfur forleik óperunnar ''Gustaf Wasa'', sem Johan Henrik Kellgren skrifaði handrit að og Johann Gottlieb Naumann samdi tónlist fyrir.<ref>{{Cite web |url=http://www.mitslot.com/gustaviansk.htm |title=''Stilperioder i Sverige, Gustaviansk 1775-1810'' mitslot.com |access-date=2025-07-27 |archive-date=2008-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080827221053/http://www.mitslot.com/gustaviansk.htm |url-status=dead }}</ref> Hann var áhugasamur um list og keypti meðal annars fjölda gamalla höggmynda í ferð sinni til Ítalíu árin 1783-84, sem í dag eru varðveitt á fornminjasafni Gústafs 3. í Stokkhólmi. Stytta af konungnum eftir [[Johan Tobias Sergel]] var reist í Stokkhólmi árið 1808. ===Morðið á Gústaf=== Efnahagur Svíþjóðar var í rúst vegna stríðsins en Gústaf íhugaði engu að síður að gera hernaðaríhlutun í Frakklandi þegar [[franska byltingin]] hófst. Hann var orðinn afar óvinsæll og því hófust samsæri gegn honum. Þann 16. mars 1792 skaut höfuðsmaðurinn [[Jacob Johan Anckarström]] Gústaf á grímuballi í Stokkhólmsóperunni. Gústaf lést úr sárum sínum þann 29. mars. Morðið á Gústaf varð innlásturinn að óperunni ''Un ballo in maschera'' (''[[Grímuballið]]'') eftir [[Giuseppe Verdi]] árið 1859. Líkt og aðrir [[Upplýst einveldi|upplýstir einvaldar]] síns tíma var Gústaf mótfallinn dauðarefsingum. Á banalegu sinni bað hann um að morðingja sínum yrði ekki refsað. Að konungnum látnum var Anckarström, sem hafði skotið Gústaf, engu að síður [[Hýðing|hýddur]] í þrjá daga, [[Afhöfðun|hálshöggvinn]], limlestur og skorinn í búta.<ref>Torgrim Sørnes: ''Ondskap – de henrettede i Norge 1815-1876'', side 21, forlaget Schibsted, Oslo 2009, ISBN 978-82-516-2720-7</ref> == Heimildir == * [[Rolf Hobson|Hobson, Rolf]], ''Europeisk politisk historie 1750–1950'', Cappelen Damm Akademisk, 2015, ISBN 978-82-02-24316-6 ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Konungur Svíþjóðar]] | frá = 12. febrúar 1771 | til = 29. mars 1792 | fyrir = [[Adolf Friðrik Svíakonungur|Adolf Friðrik]] | eftir = [[Gústaf 4. Adólf]] }} {{Töfluendir}} {{Einvaldar Svíþjóðar}} {{fd|1746|1792}} [[Flokkur:Svíakonungar]] [[Flokkur:Myrtir þjóðhöfðingjar]] gf3vcjrraz97yboo5n6tafeiokbodo1 0 189784 1980131 1951205 2026-09-24T14:24:20Z TKSnaevarr 53243 1980131 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |flokksnafn_íslenska = Verkamannaflokkur Kóreu |flokksnafn_formlegt = 조선로동당 |mynd =[[Mynd:WPK symbol.svg|150px|center|]] |litur = #CE1126 |aðalritari= [[Kim Jong-un]] |stofnár = {{start date and age|1949|6|24}} |félagatal = {{hækkun}} ~6.500.000 |höfuðstöðvar = [[Chung-guyok]], [[Pjongjang]] |hugmyndafræði = [[Kommúnismi]]<br>[[Juche]]<br>Kóresk [[þjóðernishyggja]] |einkennislitur = Rauður {{Colorbox|#CE1126}} |vettvangur1 = Sæti á Æðstaráði alþýðunnar |sæti1 = 607 |sæti1alls = 687 }} '''Verkamannaflokkur Kóreu''' ([[hangúl]]: 조선로동당; [[Chosŏn Rodongdang|MR]]: ''Chosŏn Rodongdang'') er eini stjórnarflokkur [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]]. Flokkurinn var stofnaður árið 1949 með samruna [[Verkamannaflokkur Norður-Kóreu|Verkamannaflokks Norður-Kóreu]] og [[Verkamannaflokkur Suður-Kóreu|Verkamannaflokks Suður-Kóreu]] og er elsti starfandi stjórnmálaflokkur í Kóreu. Flokkurinn fer með stjórn [[Alþýðuher Kóreu|Alþýðuhers Kóreu]], ríkishers Norður-Kóreu. Verkamannaflokkurinn er stærsti flokkurinn í Æðstaráði alþýðunnar, þingi Norður-Kóreu. Á þinginu eru leyfðir tveir aðrir stjórnmálaflokkar sem eru alfarið undirgefnir Verkamannaflokknum og verða að viðurkenna „forystuhlutverk“ hans til þess að fá að starfa innan ramma laganna.{{sfn|Cha|Hwang|2009|p=214}} [[Kim Jong-un]] er núverandi leiðtogi flokksins sem aðalritari hans. Hin norðurkóreska deildarskrifstofa [[Kommúnistaflokkur Kóreu|Kommúnistaflokks Kóreu]] (CPK) var stofnuð árið 1945. Árið 1946 var hún til skamms tíma endurnefnd Kommúnistaflokkur Norður-Kóreu og hlaut sjálfstæði undan CPK. Flokkurinn sameinaðist [[Nýi alþýðuflokkur Kóreu|Hinum nýja alþýðuflokki Kóreu]] sama ár og myndaði með honum Verkamannaflokk Norður-Kóreu. Árið 1948 var [[Norður-Kórea]] stofnuð undir stjórn hreyfingarinnar. Næsta ár sameinaðist hreyfingin Verkamannaflokki Suður-Kóreu og myndaði flokkinn í núverandi mynd. Árið 1950 hóf flokksleiðtoginn [[Kim Il-sung]] [[Kóreustríðið]] með það að markmiði að sameina Kóreu með hervaldi en neyddist til að hörfa vegna hernaðarinngrips Bandaríkjamanna. Kim Il-sung reyndi að viðhalda hlutleysi í [[Deilur Kína og Sovétríkjanna|deilum Kína og Sovétríkjanna]] en dró um leið úr áhrifum bæði Kínverja og Sovétmanna innan Verkamannaflokksins. Kim hreinsaði burt fylkingar keppinauta sinna úr flokknum á sjötta og sjöunda áratugnum og efldi [[persónudýrkun]] á sjálfum sér. Á sjötta landsþingi Verkamannaflokks Kóreu árið 1980 tilkynnti Kim Il-sung að sonur hans, [[Kim Jong-il]], yrði arftaki hans. Kim Il-sung lést árið 1994 og Kim Jong-il tók við. Í valdatíð Kim Jong-il, sem stýrði landinu sem formaður þjóðvarnarnefndar landsins, voru vísanir til [[Kommúnismi|kommúnisma]] markvisst fjarlægðar úr gögnum flokksins og ríkisins og þeirra í stað vísað til svonefndrar ''[[Songun]]''-hugmyndafræði, sem felur í sér forgang [[Hernaðarhyggja|hernaðarhyggju]]. Samkvæmt stefnunni grundvallast pólitískt vald á hernum, fremur en á verkalýðsstéttinni, og stofnanir flokksins misstu því töluvert vald. Kim Jong-il lést árið 2011 og sonur hans, Kim Jong-un, tók við völdum. Í valdatíð hans hafa stofnanir flokksins endurheimt nokkuð af áhrifum sínum og dregið hefur úr áhrifum hersins. Á fjórða flokksfundi Verkamannaflokksins árið 2012 var reglum flokksins breytt svo fram kæmi að svonefndur „[[kimilsung-kimjongilismi]]“ væri „eina leiðarljós flokksins“.{{sfn|Frank|Hoare|Köllner|Pares|2013|p=45}} Árið 2021 veik Kim Jong-un frá ''Songun''-stefnunni og tók hennar í stað upp stefnu um „fólkið í forgrunni“, auk þess sem hann áréttaði að flokkurinn aðhylltist enn kommúnisma.<ref name="Kim 2021 speech" /><ref name="YNA communism" />{{sfn|Yonhap News Agency|2021}} Verkamannaflokkur Kóreu er opinberlega kommúnistaflokkur sem hefur kimilsung-kimjongilisma að leiðarljósi, þ. e. samsuðu af hugmyndafræði Kim Il-sung og Kim Jong-il.<ref name="Kim 2021 speech">{{harvnb|Kim|2021}}</ref><ref name="YNA communism">{{harvnb|Yonhap News Agency|2021}}</ref> Flokkurinn aðhyllist hugmyndafræði sem Kim Il-sung nefndi ''[[Juche]]'' og gengur út á sjálfstæði og þróun landsins fyrir tilstilli alþýðunnar. Þótt ''Juche'' hafi í upphafi verið skilgreind sem kóresk túlkun á [[Marx-lenínismi|marx-lenínisma]] leggur flokkurinn nú áherslu á að hún sé sjálfstæð hugmyndafræði. Verkamannaflokkur Kóreu viðurkennir að Kim-valdaættin fari með úrslitavald um stefnu sína. Flokkurinn er skipulagður samkvæmt „kerfi einsleitrar hugmyndafræði“ sem [[Kim Yong-ju]] og Kim Jong-il lögðu grunn að. Formlega fer flokksþing Verkamannaflokksins með æðsta vald innan flokksins en í reynd er æðsti leiðtogi landsins einvaldur. Eftir fjórða landsþing Verkamannaflokksins árið 1961 voru landsþingin haldin með óreglulegu millibili um það bil einu sinni á áratugs fresti. Eftir sjötta landsþingið árið 1980 var ekkert landsþing haldið vegna efnahagskreppu fyrr en árið 2016, eftir að Kim Jong-un tók við.<ref>{{Cite web |last=Mishra |first=Sandip Kumar |date=2016-05-10 |title=North Korea’s 7th Party Congress: Context and Content |url=https://www.ipcs.org/comm_select.php?articleNo=5025 |url-status=live |access-date=2026-01-22}}</ref> Verkamannaflokkurinn er bannaður í [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]] samkvæmt þjóðaröryggislögum. Flokkurinn sætir refsiaðgerðum af hálfu [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]], [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]], [[Ástralía|Ástralíu]] og [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]].{{sfn|Hvíta húsið|2016}} ==Heimildir== * {{cite book |author-link1=Victor Cha|last1=Cha |first1=Victor |last2=Hwang |first2=Balbina |editor-last=Worden |editor-first=Robert |title=North Korea: a Country Study |publisher=[[Federal Research Division]]. [[Library of Congress]] |year=2009 |chapter=Government and Politics |isbn=978-1598044683 |edition=5 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/northkoreacountr0000unse}} * {{cite book |last1=Frank |first1=Rüdiger |last2=Hoare |first2=Jim |last3=Köllner |first3=Patrick |last4=Pares |first4=Susan |year=2013 |title=North Korea in 2012: Domestic Politics, the Economy and Social Issues |pages=41–72 |publisher=[[Brill Publishers]] |isbn = 9789004262973 |url = https://www.academia.edu/4478846 |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20151017111605/http://www.academia.edu/4478846/Framing_the_Globalisation_Debate_in_Korean_Higher_Education |archive-date = 17 October 2015 }} * {{cite web |title=Executive Order – Blocking Property of the Government of North Korea and the Workers' Party of Korea, and Prohibiting Certain Transactions with Respect to North Korea |url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/03/16/executive-order-blocking-property-government-north-korea-and-workers |publisher=[[Hvíta húsið]] |access-date=14 November 2021 |language=en |date=16 March 2016 |ref={{harvid|The White House|2016}}}} * {{Cite news |author1=권영전 |date=1 June 2021 |script-title=ko:북한 노동당 규약 주요 개정 내용 |trans-title=Meiriháttar breytingar á flokksreglum Verkamannaflokks Kóreu |work=[[Yonhap News Agency]] |url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20210601170100504 |access-date=13 August 2022 |ref={{harvid|Yonhap News Agency|2021}}}} ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|stjórnmál}} {{s|1949}} [[Flokkur:Kommúnistaflokkar]] [[Flokkur:Norðurkóreskir stjórnmálaflokkar]] 1zfq00blk88e0ri64in5sgvae1bvl9p 0 192698 1980146 1977728 2026-09-24T19:26:15Z Arnastjarna 114982 Málvillur 1980146 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Norovirus EM PHIL 2172 lores.jpg | image_caption = Nóróveira í [[rafeindasmásjá]]. | image2 = Norovirus virion 3D NIH 21350 white background.jpg | image2_caption = Tölvugerð mynd af nóróveiru. | domain = ''[[Riboviria]]'' | regnum = ''[[Orthornavirae]]'' | phylum = ''[[Pisuviricota]]'' | classis = ''[[Pisoniviricetes]]'' | ordo = ''[[Picornavirales]]'' | familia = ''[[Caliciviridae]]'' | genus = '''''Norovirus''''' }} '''Nóróveirur''', ættkvísl veira í ættinni Caliciviridae, eru algeng orsök [[Iðrarkvef|iðrarkvefs]], betur þekkt sem magapest.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=1314|titill=Geta veirusýkingar fylgt mat? Hverjar eru þær helstu og afleiðingar þeirra?|höfundur=Guðmundur Pétursson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=febrúar|ár=2001|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2026}}</ref> Algengustu einkenni nóróveirusýkingar eru uppköst og/eða niðurgangur. Því getur fylgt verkir í kvið og höfði, beinverkir og stundum vægur hiti. <ref>{{Cite web|url=https://island.is/frett/noroveira-er-algeng-orsoek-magakveisu|title=Nóróveira er algeng orsök magakveisu {{!}} Ísland.is|website=island.is|language=is|access-date=2026-09-05}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Veirur]] ixwxmmb5kyns5cqnt9dxzqnemfer8gg 0 192905 1980138 1979954 2026-09-24T15:44:22Z Elinarbur 111307 Bæta við merki LHS í infobox 1980138 wikitext text/x-wiki {{Félagasamtök | nafn = Landssamband hjálparsveita skáta | skammstöfun = LHS | gerð = Landssamband hjálparsveita skáta | markmið = Að efla samheldni milli hjálparsveita skáta á Íslandi. | staðsetning = Reykjavík | starfssvæði = Ísland | framhald = [[Landsbjörg, landssamband björgunarsveita]] | stofnun = [[27. nóvember]] [[1971]] | upplausn = [[28. september]] [[1991]] | mynd = Merki LHS.jpg | myndaheiti = Merki LHS á tölvutæku formi }} '''Landssamband hjálparsveita skáta''' (LHS) voru landssamtök hinsa ýmsu [[:Flokkur:Íslenskar björgunarsveitir|hjálparsveita]] [[Skátahreyfingin|skáta]]. Stofnað var til sambandsins þann [[27. nóvember]] [[1971]] með þeirri tilætlun að það myndi efla samheldni milli sveitanna, með því að vera tengiliður milli þeirra, ásamt því að koma fram gagnavart ríki og almenningi fyrir hönd aðildarsveita.<ref name=":1">{{Tímarit.is|3316886|"Þá verður mikilsvert að hafa tiltækar vel þjálfaðar og vel útbúnar björgunarsveitir"|útgáfudagsetning=13. janúar 1982|blað=6. tölublað Alþýðublaðsins|skoðað=23. september 2026|blaðsíða=4|höfundur=Tryggvi Páll Friðriksson}}</ref><ref>{{Tímarit.is|3384524|Hjálparsveitir skáta: hagkvæmar fyrir þjóðarbúið|útgáfudagsetning=19. febrúar 1979|blað=41. tölublað Vísis|skoðað=23. september 2026|blaðsíða=14}}</ref> Var sambandið sameinað [[Landssamband flugbjörgunarsveita|Landssambandi flugbjörgunarsveita]] þann [[28. september]] [[1991]] og varð til úr þeim samrunna [[Landsbjörg, landssamtök björgunarsveita]]. Seinna meir rann Landsbjörg saman við [[Slysavarnafélag Íslands]] og myndaðist þá [[Slysavarnafélagið Landsbjörg]] sem enn starfar í dag. Fyrir stofnun LHS var samstarf milli hjálparsveita skáta víðsvegar á landinu nokkuð slæmt og voru þær flestar með aðild að [[Bandalag íslenskra skáta|Bandalagi íslenskra skáta]], en var sú aðild illa til þess fallin að efla samstarf sveitanna, enda má til þess geta að tilætlun aðildarinnar hafi ekki verið til þess að efla samstarf milli þessara sveita. Voru allar aðildasveitir að LHS sjálfstæðar í sínu starfi sem björgunarsveitir og umtalsverður mismunur milli sveita hvað varðar skoðanir á hinum ýmsu málefnum. Þótti því nauðsynlegt að forðast miðstýringu á þessum sveitum með stofnun til landssambands utan um þær og enn fremur að yfirbygging slíks landssambands héldist lítil. Þó þyrfti að gæta þess að landssambandið hefði nægilegt áhrifa- og stjórnvald gagnvart aðildasveitum, enda væri það illa til þess fallið að þjóna sínum tilgangi hefði það ekki vald til.<ref name=":1" /> == Tenglar == * [https://timarit.is/page/3316886#page/n3/mode/2up Alþýðublaðið - 6. Tölublað (13.01.1982), Blaðsíða 4] * [https://timarit.is/page/5607579#page/n13/mode/2up Skátablaðið - 1. tölublað (01.11.1982), Blaðsíða 14] * [https://timarit.is/page/3384524#page/n13/mode/2up Vísir - 41. Tölublað (19.02.1979), Blaðsíða 14] * [https://timarit.is/page/2684658#page/n7/mode/2up Dagur - 174. tölublað (15.09.1988), Blaðsíða 8] == Tilvísanir == <references /> [[Flokkur:Íslenskar björgunarsveitir]] 0r5ksd9ycz770nsuuq5po5bb3a6rnze 0 192919 1980125 2026-09-24T13:54:02Z Torfifagri 33930 Bjó til síðu fyrir plötuna og setti inn upplýsingar. 1980125 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = Haugbrot | týpa = Breiðskífa | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 2001 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = | stefna = Hljómorð | lengd = 55:43 | tungumál = | útgefandi = Ómi | leikstjóri = | upptökustjóri = [[Hilmar Örn Hilmarsson]] | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Svanasöngur á leiði]]'' | síðasta_ár = 2000 | ár = 2001 | næsti_titill = ''[[Far ... þinn veg]]'' | næsta_ár = 2001 | misc = | litakóði = }} '''Haugbrot''' er hljómplata með [[Megas]]i þar sem hann les texta, annars vegar brot úr skáldsögu sinni Björn og Sveinn og einnig öðru efni óútgefnu, við undirleik. Platan var sú fyrsta í áætlaðri seríu frá Eddu útgáfu sem kallaðist Hljómorð. == Lagalisti == {{Lagalisti | all_lyrics = Megasi | all_music = Guðlaugi Kristni Óttarssyni, Michael Pollock, Daniel Pollock | title1 = Prelude: Jökullinn og Keilirinn | length1 = 02:14 | title2 = Vanhelgar bækur | length2 = 22:56 | title3 = Ungbarnaútgerð | length3 = 02:11 | title4 = Utanbæjarmaður I | length4 = 01:48 | title5 = Utanbæjarmaður II | length5 = 01:07 | title6 = Interlude: Amfetmínóður | length6 = 02:23 | title7 = Modus operandi SS | length7 = 02:34 | title8 = Mannkostir SS | length8 = 01:15 | title9 = Interlude: Árþúsundum síðar | length9 = 01:00 | title10 = Makleg málagjöld Axlar-Bjarnar | length10 = 03:12 | title11 = Makleg málagjöld Sveins skotta | length11 = 03:06 | title12 = Finale: Óreiðan er nafnið | length12 = 00:33 | title13 = Á Þingvelli árið 0 (með niðurtalningu) | length13 = 05:18 | title14 = Plaisir d'Amour #20 "Kveðja" | length14 = 06:06 |total_length = 55:43 }} == Hljóðfæraleikur == *Guðlaugur Kristinn Óttarsson gítar *Michael Pollock gítar *Daniel Pollock gítar *Hilmar Örn Hilmarsson hljómborð *Megas les *Upptökustjóri: Hilmar Örn Hilmarsson {{Stubbur|tónlist}} [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2001]] j93meks4chaqfsoxswen5dab1vklwhd 1980144 1980125 2026-09-24T18:51:13Z Torfifagri 33930 1980144 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = Haugbrot | týpa = annað | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 2001 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = | stefna = Hljómorð | lengd = 55:43 | tungumál = | útgefandi = Ómi | leikstjóri = | upptökustjóri = [[Hilmar Örn Hilmarsson]] | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Svanasöngur á leiði]]'' | síðasta_ár = 2000 | ár = 2001 | næsti_titill = ''[[Far ... þinn veg]]'' | næsta_ár = 2001 | misc = | litakóði = }} '''Haugbrot''' er hljómplata með [[Megas]]i þar sem hann les texta, annars vegar brot úr skáldsögu sinni Björn og Sveinn og einnig öðru efni óútgefnu, við undirleik. Platan var sú fyrsta í áætlaðri seríu frá Eddu útgáfu sem kallaðist Hljómorð. == Lagalisti == {{Lagalisti | all_lyrics = Megasi | all_music = Guðlaugi Kristni Óttarssyni, Michael Pollock, Daniel Pollock | title1 = Prelude: Jökullinn og Keilirinn | length1 = 02:14 | title2 = Vanhelgar bækur | length2 = 22:56 | title3 = Ungbarnaútgerð | length3 = 02:11 | title4 = Utanbæjarmaður I | length4 = 01:48 | title5 = Utanbæjarmaður II | length5 = 01:07 | title6 = Interlude: Amfetmínóður | length6 = 02:23 | title7 = Modus operandi SS | length7 = 02:34 | title8 = Mannkostir SS | length8 = 01:15 | title9 = Interlude: Árþúsundum síðar | length9 = 01:00 | title10 = Makleg málagjöld Axlar-Bjarnar | length10 = 03:12 | title11 = Makleg málagjöld Sveins skotta | length11 = 03:06 | title12 = Finale: Óreiðan er nafnið | length12 = 00:33 | title13 = Á Þingvelli árið 0 (með niðurtalningu) | length13 = 05:18 | title14 = Plaisir d'Amour #20 "Kveðja" | length14 = 06:06 |total_length = 55:43 }} == Hljóðfæraleikur == *Guðlaugur Kristinn Óttarsson gítar *Michael Pollock gítar *Daniel Pollock gítar *Hilmar Örn Hilmarsson hljómborð *Megas les *Upptökustjóri: Hilmar Örn Hilmarsson {{Stubbur|tónlist}} [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2001]] 1ped4tamll191jb1r1559eugr3aigs6 0 192920 1980127 2026-09-24T13:58:46Z Berserkur 10188 Berserkur færði [[Íslam í Rúmenía]] á [[Íslam í Rúmeníu]]: Stafsetningarvilla í titli: Á mörkum þess að vera boðleg síða vegna vélþýðingar líka 1980127 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Íslam í Rúmeníu]] tnhzu20emylym01m6isaic87rwe81v0 1 192921 1980129 2026-09-24T13:58:46Z Berserkur 10188 Berserkur færði [[Spjall:Íslam í Rúmenía]] á [[Spjall:Íslam í Rúmeníu]]: Stafsetningarvilla í titli: Á mörkum þess að vera boðleg síða vegna vélþýðingar líka 1980129 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Spjall:Íslam í Rúmeníu]] 37ncvaq127rtlmfvu8qojf1cufyyzf2 14 192922 1980134 2026-09-24T14:42:25Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:1990]] [[Flokkur:Sjónvarpsþættir eftir frumsýningarári|1990]]“ 1980134 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:1990]] [[Flokkur:Sjónvarpsþættir eftir frumsýningarári|1990]] 5gulsqn5w1lmn8s2tmo9fyzp4hal5uo 6 192923 1980137 2026-09-24T15:42:02Z Elinarbur 111307 {{Margmiðlunarefni | myndlýsing = Merki Landssambands hjálparsveita skáta | uppruni = Myndin var fengin frá upplýsingafulltrúa Slysavarnafélagsins Landsbjargar í gegnum tölvupóstsamskipti þar sem formleg beiðni um gögnin var send inn og svar með merkinu í viðhengi fengið í kjölfar þess. | höfundaréttshafi = Slysavarnafélagið Landsbjörg | útskýring = Myndin er af merki þáverandi íslensku félagssamtökunum "Landssamband hjálparsveita skáta" sem eftir samruna við Landssamband flugbjörgunarsveita... 1980137 wikitext text/x-wiki == Lýsing == {{Margmiðlunarefni | myndlýsing = Merki Landssambands hjálparsveita skáta | uppruni = Myndin var fengin frá upplýsingafulltrúa Slysavarnafélagsins Landsbjargar í gegnum tölvupóstsamskipti þar sem formleg beiðni um gögnin var send inn og svar með merkinu í viðhengi fengið í kjölfar þess. | höfundaréttshafi = Slysavarnafélagið Landsbjörg | útskýring = Myndin er af merki þáverandi íslensku félagssamtökunum "Landssamband hjálparsveita skáta" sem eftir samruna við Landssamband flugbjörgunarsveita og síðar samruna við Slysavarnafélag Íslands varð að Slysavarnafélaginu Landsbjörg, sem er núverandi höfundarréttarhafi og einnig íslensk félagssamtök. }} == Leyfisupplýsingar: == {{Sanngjörn notkun}} 3fbslmj3qb6hz3v51070613jo84o7hl 0 192924 1980142 2026-09-24T17:12:06Z Gunnsteinn Þór 110300 Bjó til síðu með nokkrum grunnupplýsingum um Regnbogann 1980142 wikitext text/x-wiki '''Regnboginn''' var [[kvikmyndahús]] við [[Hverfisgata|Hverfisgötu]] 54 í [[miðborg Reykjavíkur]]. Regnboginn hóf starfsemi 26. desember 1977 og var fyrsti fjölsalakvikmyndahús Reykjavíkur, með fjóra sali.<ref>{{tímaritsgrein|höfundur=Guðjón Arngrímsson|grein=Regnboginn|titill=Vísir|árgangur=67|tölublað=317|ár=1977|blaðsíðutal=25}}</ref> Árið 2010 hætti starfsemi Regnbogans, og [[Bíó Paradís]] tók við 15. september 2010.<ref>{{tímaritsgrein|höfundur=Freyr Gígja Gunnarsson|grein=Regnboginn verður Bíó Paradís|titill=Fréttablaðið|árgangur=57|tölublað=203|ár=2010|blaðsíðutal=26}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Kvikmyndahús í Reykjavík]] [[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]] {{sa|1977|2010}} 5ojkelb6ppulaygxq9h6y9xcrf0xrv7 0 192925 1980147 2026-09-24T20:19:12Z ~2026-51541-63 121114 Bjó til síðu með „[[Mynd:15chill.png|thumb|Merki 15.ai]] '''15.ai''' var ókeypis vefforrit og rannsóknarverkefni sem rekið var án hagnaðarsjónarmiða og notaði [[gervigreind]] til að breyta [[talgervill|texta í tal]] með röddum skáldaðra persóna úr vinsælu afþreyingarefni. Höfundur þess er gervigreindarrannsakandi sem gengur undir dulnefninu [[15 (hugbúnaðarverkfræðingur)|15]] og hóf að þróa tæknina á fyrsta ári sínu í grunnnámi við Massachusett...“ 1980147 wikitext text/x-wiki [[Mynd:15chill.png|thumb|Merki 15.ai]] '''15.ai''' var ókeypis vefforrit og rannsóknarverkefni sem rekið var án hagnaðarsjónarmiða og notaði [[gervigreind]] til að breyta [[talgervill|texta í tal]] með röddum skáldaðra persóna úr vinsælu afþreyingarefni. Höfundur þess er gervigreindarrannsakandi sem gengur undir dulnefninu [[15 (hugbúnaðarverkfræðingur)|15]] og hóf að þróa tæknina á fyrsta ári sínu í grunnnámi við [[Massachusetts Institute of Technology|Tækniháskólann í Massachusetts]] (MIT), í tengslum við rannsóknarvinnu sína þar. Með forritinu gátu notendur látið persónur úr [[tölvuleikur|tölvuleikjum]], sjónvarpsþáttum og [[kvikmynd]]um flytja texta að eigin vali með tilfinningalegum blæbrigðum. Forritið gat búið til sannfærandi raddir úr afar litlu magni þjálfunargagna; nafnið „15.ai“ vísar til þeirrar fullyrðingar höfundarins að klóna mætti rödd með aðeins 15 sekúndna hljóðupptöku. Að sögn rannsakenda á sviði gervigreindar var 15.ai óvenju háþróað miðað við sinn tíma og skilaði betri talgervingu en önnur líkön sem þá voru í notkun. Það kom fram á fyrstu stigum gervigreindaruppsveiflunnar og var meðal fyrstu forrita á sviði [[skapandi gervigreind]]ar sem náðu til almennings. 15.ai var opnað í mars 2020 og varð að alþjóðlegu netfyrirbæri snemma árs 2021, þegar efni sem búið var til með því fór eins og eldur í sinu um [[samfélagsmiðill|samfélagsmiðla]] og náði fljótt mikilli útbreiðslu í aðdáendasamfélögum á netinu, svo sem meðal aðdáenda ''[[My Little Pony: Friendship Is Magic]]'', ''[[Team Fortress 2]]'' og ''[[Svampur Sveinsson|Svamps Sveinssonar]]''. Meðal eiginleika þjónustunnar voru stýring á tilfinningablæ sem byggðist á [[lyndistákn]]um (e. ''emoji''), nákvæm stjórn á framburði og stuðningur við margar raddir í einu og sama líkaninu. Gagnrýnendur hrósuðu 15.ai fyrir að vera auðvelt í notkun og gefa kost á að stýra tilfinningatjáningu, en fundu að tæknilegum takmörkunum þess, einkum því hve lítið var hægt að stýra tónfalli og áherslum og hve takmarkaður stuðningur var við önnur tungumál en ensku. Árangurinn þótti misjafn eftir því hve flóknar raddir persónanna voru. 15.ai er talið fyrsta forritið sem gerði raddklónun með gervigreind vinsæla í netjörmum og efnissköpun. == Heimildir == * {{cite web |last=Zwiezen |first=Zack |date=January 18, 2021 |title=Website Lets You Make GLaDOS Say Whatever You Want |url=https://kotaku.com/this-website-lets-you-make-glados-say-whatever-you-want-1846062835 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117164748/https://kotaku.com/this-website-lets-you-make-glados-say-whatever-you-want-1846062835 |archive-date=January 17, 2021 |access-date=December 18, 2024 |website=[[Kotaku]]}} * {{cite web |last=Morton |first=Lauren |date=January 18, 2021 |title=Put words in game characters' mouths with this fascinating text to speech tool |url=https://www.rockpapershotgun.com/2021/01/18/put-words-in-game-characters-mouths-with-this-fascinating-text-to-speech-tool/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118213308/https://www.rockpapershotgun.com/2021/01/18/put-words-in-game-characters-mouths-with-this-fascinating-text-to-speech-tool/ |archive-date=January 18, 2021 |access-date=December 18, 2024 |website=[[Rock, Paper, Shotgun]]}} * {{cite web |last=Clayton |first=Natalie |date=January 19, 2021 |title=Make the cast of TF2 recite old memes with this AI text-to-speech tool |url=https://www.pcgamer.com/make-the-cast-of-tf2-recite-old-memes-with-this-ai-text-to-speech-tool |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119133726/https://www.pcgamer.com/make-the-cast-of-tf2-recite-old-memes-with-this-ai-text-to-speech-tool/ |archive-date=January 19, 2021 |access-date=December 18, 2024 |website=[[PC Gamer]]}} * {{cite magazine |last=Ruppert |first=Liana |date=January 18, 2021 |title=Make Portal's GLaDOS And Other Beloved Characters Say The Weirdest Things with This App |url=https://www.gameinformer.com/gamer-culture/2021/01/18/make-portals-glados-and-other-beloved-characters-say-the-weirdest-things |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118175543/https://www.gameinformer.com/gamer-culture/2021/01/18/make-portals-glados-and-other-beloved-characters-say-the-weirdest-things |archive-date=January 18, 2021 |access-date=December 18, 2024 |magazine=[[Game Informer]]|url-status=live}} * {{cite web |last=Lamorlette |first=Robin |date=May 9, 2021 |title=Portal : un fan du jeu a transformé son Alexa en une GLaDOS plus vraie que nature |url=https://www.clubic.com/alexa/actualite-370440-portal-un-fan-du-jeu-a-transforme-son-alexa-en-une-glados-plus-vraie-que-nature.html |access-date=September 2, 2026 |website=[[Clubic]] |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509130349/https://www.clubic.com/alexa/actualite-370440-portal-un-fan-du-jeu-a-transforme-son-alexa-en-une-glados-plus-vraie-que-nature.html|archive-date=May 9, 2021|url-status=live |ref={{harvid|Lamorlette|2021b}}}} * {{cite web |last=Furushima |first=Takayuki |date=January 18, 2021 |title=『Portal』のGLaDOSや『UNDERTALE』のサンズがテキストを読み上げてくれる。文章に込められた感情まで再現することを目指すサービス「15.ai」が話題に |url=https://news.denfaminicogamer.jp/news/210118f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118051321/https://news.denfaminicogamer.jp/news/210118f |archive-date=January 18, 2021 |access-date=December 18, 2024 |website=[[Denfaminico Gamer]] |language=ja}} {{stubbur}} hmsnetej1cin97ue3cieqpk9ezg5nzm 0 192926 1980148 2026-09-24T20:29:59Z Torfifagri 33930 Bjó til síðuna, með upplýsingaboxi, lagalista og hljóðfæraleik og fleira. 1980148 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = Far ... þinn veg | týpa = Breiðskífa | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 2001 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = Gróðurhúsið | stefna = [[Popptónlist|Popp]], [[Rokktónlist|Rokk]] | lengd = 63:06 | tungumál = | útgefandi = Ómi | leikstjóri = | upptökustjóri = Valgeir Sigurðsson | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Haugbrot]]'' | síðasta_ár = 2001 | ár = 2001 | næsti_titill = ''[[Englaryk í tímaglasi]]'' | næsta_ár = 2002 | misc = | litakóði = }} '''Far ... þinn veg''' er átjánda hljómplata [[Megas]]ar og kom hún út árið [[2001]]. == Lagalisti == {{Lagalisti | all_writing = Megasi nema annað sé tekið fram | title1 = Kóralhellana herm þú mér | length1 = 02:17 | title2 = Best og banvænst | length2 = 02:47 | title3 = Portlíf | length3 = 06:50 | title4 = Rétteinsog sáir | length4 = 09:15 | title5 = Klörukviða | length5 = 03:11 | title6 = Þín er vænst | length6 = 02:41 | title7 = Volga Volga / Stenka Rasin | music7 = rússneskt þjóðlag | lyrics7 = Skuggi & Megas | length7 = 09:31 | title8 = Sortnar sentrúm | length8 = 02:59 | title9 = Leðriða | length9 = 03:20 | title10 = Marta Marta (Hví hefur þú yfirgefið mig) | length10 = 04:44 | title11 = Aðferðafræðileg úttekt á innkaupum til helgarinnar | length11 = 03:18 | title12 = Fæ mér aðra | length12 = 09:27 | title13 = Rósa ég kyssi | length13 = 02:46 |total_length = 63:06 }} == Hljóðfæraleikur == *Söngur: Megas og Sara Guðmundsdóttir, Das Ewig Weibliche *Gítarar: Kristinn Árnason og Guðlaugur Kristinn Óttarsson, þriðja eyrað (6, 11, 12) *Hljómborð: Valgeir Sigurðsson *Blástur: Kjartan Hákonarson *Bassi: Gunnar Hrafnsson *Trommur: Birgir Baldursson *Valgeir Sigurðsson: Upptökustjórn, margvíslegur vænleikur & forritun *Hilmar Örn Hilmarsson: Verkstjórn, Das Unbeschreibliche *Útsetningar: Megas og þúsundblómblómstra *Hljóðblöndun: Títtnefndur Valgeir *Plata þessi skyldi hljóðjafnast í smiðju Sveins Kjartanssonar *Sjónræna: Margrét H. Blöndal & Steingrímur Eyfjörð *Gamli söngkennarinn: Megas *Fæðingarhjálp og umönnun (þmt. lífvarsla): Stefán Ingólfsson Verkið var ræktað í Gróðurhúsinu meðan grænt varð að gulu og haust tók að taka lit á líf sitt {{Stubbur|tónlist}} [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2001]] tknlzh15hnlpcrlld7cdsr9eg1jvwdi 0 192927 1980155 2026-09-24T22:28:55Z Torfifagri 33930 Bjó til síðu fyrir plötuna með upplýsingaboxi, lagalista og hljóðfæraleik með meiru. 1980155 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = Englaryk í tímaglasi | týpa = Breiðskífa | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 2002 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = Stúdíó Sýrland, Hljóðriti | stefna = [[Popptónlist|Popp]] | lengd = 74:13 | tungumál = | útgefandi = Íslenskir Tónar | leikstjóri = | upptökustjóri = Brian Pugsley | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Far ... þinn veg]]'' | síðasta_ár = 2001 | ár = 2002 | næsti_titill = ''[[Megas 1972–2002]]'' | næsta_ár = 2002 | misc = | litakóði = }} '''Englaryk í tímaglasi''' er endurútgáfa frá [[2002]] á þeim lögum [[Megas]]ar sem komu upprunalega út á plötunni [[Bláir draumar]] með [[Bubbi Morthens|Bubba]] og Megasi árið [[1988]]. Á plötunni eru sjö lög af upprunalegu plötunni, upptökur af sömu sjö lögum úr hljóðveri og demó upptökum af þessum sjö lögum enn á ný og þremur öðrum sem upprunalega komu út á plötunni [[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella]] árið [[1990]]. == Lagalisti == {{Lagalisti | all_writing = Megasi | title1 = Tíminn | length1 = 03:02 | title2 = Einum of heví | length2 = 03:51 | title3 = Flæðarmál | length3 = 02:56 | title4 = Litlir sætir strákar | length4 = 03:48 | title5 = Aðeins smekksatriði | length5 = 01:53 | title6 = Vatnsrennibrautin | length6 = 04:00 | title7 = Tvær stjörnur | length7 = 03:05 }} {{Lagalisti | headline = Úr hljóðveri | title8 = Tíminn | length8 = 02:59 | title9 = Einum of heví | length9 = 03:48 | title10 = Flæðarmál | length10 = 02:50 | title11 = Litlir sætir strákar | length11 = 03:44 | title12 = Aðeins smekksatriði | length12 = 01:52 | title13 = Vatnsrennibrautin | length13 = 03:53 | title14 = Tvær stjörnur | length14 = 02:57 }} {{Lagalisti | headline = Demó | title15 = Tíminn | length15 = 02:40 | title16 = Einum of heví | length16 = 03:42 | title17 = Flæðarmál | length17 = 02:46 | title18 = Litlir sætir strákar | length18 = 03:18 | title19 = Aðeins smekksatriði | length19 = 01:47 | title20 = Vatnsrennibrautin | length20 = 03:05 | title21 = Tvær stjörnur | length21 = 02:54 | title22 = Hafmeyjarblús | length22 = 04:25 | title23 = Ekkert hefur skeð | length23 = 02:36 | title24 = Keflavíkurkajablús | length24 = 02:22 |total_length = 74:13 }} == Hljóðfæraleikur == *Söngur Megas, Bubbi og Telpnakór Öldutúnsskóla *Trommur Birgir Baldursson *Bassi Tómas R. Einarsson *Gítar Jón Páll Bjarnason *Píanó, syntar Kenneth Knudsen *Hammond orgel Karl Sighvatsson *Básúna Össur Geirsson *Óbó Ólafur Flosason *Útsetningar Megas *Ljósmyndir Stefán Karlsson *Sérstakar þakkir fá Brian, starfsfólkið í Gramminu, Brynja, Einar Már bróðir fyrir orð og hugmyndir, Hilmar Örn, Húbert Nói og Þorleifur Guðjónsson fyrir að vera til. *Upptökur fóru fram í Sýrlandi og Hljóðrita sept/okt 1988 *Upptöku stjórnaði Brian Pugsley [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2002]] 9urio64cgwhphom0dx5ctyx123kyoyp 14 192928 1980161 2026-09-25T00:54:33Z Berserkur 10188 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Knattspyrnuþjálfarar]] [[Flokkur:Íþróttir í Úrúgvæ]]“ 1980161 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Knattspyrnuþjálfarar]] [[Flokkur:Íþróttir í Úrúgvæ]] 1mllidxuplieilh5d7v2cgp2j161p7z 2 192929 1980173 2026-09-25T10:34:57Z CatClaw64 121087 Bjó til síðu með „{{#babel:is|en-4|menntaskólanemi|Akranes|guðleysi|trúleysi|lesblinda|kattareign|firefox|sósíalismi|lin}}“ 1980173 wikitext text/x-wiki {{#babel:is|en-4|menntaskólanemi|Akranes|guðleysi|trúleysi|lesblinda|kattareign|firefox|sósíalismi|lin}} t9v80srmdnj84l58rs4i0qc2lv9w9gg 1980174 1980173 2026-09-25T10:36:02Z CatClaw64 121087 1980174 wikitext text/x-wiki {{#babel:is|en-4|menntaskólanemi|Akranes|guðleysi|trúleysi|lesblinda|kattareign|firefox|sósíalismi}} kiy5z6ssbc3cr7uotzynbojnc4wbmi4 0 192930 1980181 2026-09-25T11:21:14Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Úlrika Eleónóra]] 1980181 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Úlrika Eleónóra]] 4isdwm963bhioy5s53bpb10ifvv4acw