Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 662 1981144 1980378 2026-09-29T19:33:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981144 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Lýðveldið Pólland | nafn_á_frummáli = Rzeczpospolita Polska | nafn_í_eignarfalli = Póllands | fáni = Flag of Poland.svg | skjaldarmerki = Herb Polski.svg | staðsetningarkort = EU-Poland_(orthographic_projection).svg | tungumál = [[pólska]] | höfuðborg = [[Varsjá]] | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Póllands|Forseti]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Póllands|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[Karol Nawrocki]] | nafn_leiðtoga2 = [[Donald Tusk]] | ESBaðild=[[2004]] | stærðarsæti = 69 | flatarmál = 312.696 | hlutfall_vatns = 1,48 | mannfjöldaár = 2020 | mannfjöldasæti = 38 | fólksfjöldi = 38.268.000 | VLF_ár = 2021 | VLF = 1.363 | VLF_sæti = 19 | VLF_á_mann = 35.957 | VLF_á_mann_sæti = 39 | íbúar_á_ferkílómetra = 123 | staða = Stofnun | atburður1 = [[Kristnitakan í Póllandi|Kristnitakan]] | dagsetning1 = [[14. apríl]] [[966]] | atburður2 = [[Konungsríkið Pólland]] | dagsetning2 = [[1. maí]] [[992]] | atburður3 = [[Pólsk-litáíska samveldið]] | dagsetning3 = [[1. júlí]] [[1569]] | atburður4 = [[Skiptingar Póllands]] | dagsetning4 = [[24. október]] [[1795]] | atburður5 = [[Hertogadæmið Varsjá]] | dagsetning5 = [[22. júlí]] [[1807]] | atburður6 = [[Sameining Póllands]] | dagsetning6 = [[11. nóvember]] [[1918]] | atburður7 = [[Innrásin í Pólland]] | dagsetning7 = [[1. september]] [[1939]] | atburður8 = [[Alþýðulýðveldið Pólland]] | dagsetning8 = [[8. apríl]] [[1945]] | atburður9 = [[Lýðveldið Pólland]] | dagsetning9 = [[13. september]] [[1989]] | VÞL_ár = 2019 | VÞL = {{hækkun}} 0.880 | VÞL_sæti = 35 | gjaldmiðill = [[Pólskt slot|Pólskt slot (zł)]] (PLN) | tímabelti = [[UTC]]+1 (UTC+2 [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) | þjóðsöngur = [[Mazurek Dąbrowskiego]]<br /> | tld = pl | símakóði = 48 }} '''Pólland''' ([[pólska]]: ''Polska''), formlega '''Lýðveldið Pólland''', er land í [[Mið-Evrópa|Mið-Evrópu]]. Það á landamæri að [[Þýskaland]]i í vestri, [[Tékkland]]i og [[Slóvakía|Slóvakíu]] í suðri, [[Úkraína|Úkraínu]], [[Hvíta-Rússland]]i og [[Litáen]] í austri og [[Rússland]]i ([[Kalíníngrad]]) í norðri.<ref>{{Cite web|url=https://geohistory.today/poland/|title=Poland|date=28. febrúar 2017}}</ref> Landið á strönd að [[Eystrasalt]]i og renna þar árnar [[Odra]] og [[Visla]] í sjó. Pólland er landfræðilega fjölbreytt land sem nær að [[Súdetaland]]i og [[Karpatafjöll]]um í suðri. Pólland er 312.679 ferkílómetrar að flatarmáli og er níunda stærsta land Evrópu. Íbúar Póllands eru rúmlega 38 milljónir og það er sjötta fjölmennasta ríki [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]]. [[Varsjá]] er höfuðborg landsins og stærsta borgin. Aðrar helstu borgir Póllands eru [[Kraká]], [[Łódź]], [[Wrocław]], [[Poznań]], [[Gdańsk]] og [[Szczecin]]. [[Saga Póllands]] nær þúsundir ára aftur í tímann. Á [[síðfornöld]] settust ýmsir þjóðflokkar og ættbálkar að á [[Norður-Evrópusléttan|Norður-Evrópusléttunni]]. [[Vestur-Pólanar]] lögðu hluta svæðisins undir sig og landið dregur nafn sitt af þeim. Stofnun ríkis í Póllandi má rekja til ársins 966 þegar [[Mieszko 1.]], fursti yfir landsvæði sem samsvarar nokkurn veginn núverandi ríki, tók [[kristni]] og snerist til [[rómversk-kaþólsk trú|rómversk-kaþólskrar trúar]]. [[Konungsríkið Pólland]] var stofnað árið 1025 og árið 1569 gekk það í konungssamband við [[Stórhertogadæmið Litáen]] með [[Lublinsamningurinn|Lublinsamningnum]]. [[Pólsk-litáíska samveldið]] var eitt af stærstu og fjölmennustu ríkjum Evrópu á 16. og 17. öld með [[Gullna frelsið|einstaklega frjálslynt]] stjórnkerfi sem tók upp fyrstu [[stjórnarskrá]] Evrópu.<ref>Norman Davies, ''Europe: A History'', Pimlico 1997, p. 554: ''Poland-Lithuania was another country which experienced its 'Golden Age' during the sixteenth and early seventeenth centuries. The realm of the last Jagiellons was absolutely the largest state in Europe''</ref><ref>{{cite book|author=Piotr Stefan Wandycz|title=The price of freedom: a history of East Central Europe from the Middle Ages to the present|url=https://books.google.com/books?id=m5plR3x6jLAC&pg=PA66|access-date=13. ágúst 2011|year=2001|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-25491-5|page=66}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Gehler|first1=Michael|url=https://books.google.com/books?id=V0rW0pBr2SAC&q=Michael+Gehler%2C+%E2%80%8ERolf+Steininger+%C2%B7+2005|title=Towards a European Constitution: A Historical and Political Comparison with the United States|last2=Steininger|first2=Rolf|date=2005|publisher=Böhlau Verlag Wien|isbn=978-3-205-77359-7|pages=13|language=en|quote=Poland had actually managed to pass a first progressive constitution on 3, May 1795; this was Europes first written constitution.}}</ref> [[Pólska gullöldin]] leið undir lok við [[skiptingar Póllands]] af hálfu nágrannaríkja undir lok 18. aldar. Landið fékk aftur sjálfstæði þegar [[Annað pólska lýðveldið]] var stofnað eftir [[Versalasamningarnir|Versalasamningana]] 1918. Eftir röð átaka um yfirráðasvæði komst Pólland til áhrifa í evrópskum stjórnmálum á ný. [[Síðari heimsstyrjöldin]] hófst með [[innrásin í Pólland|innrás Þjóðverja í Pólland]] og síðan innrás [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] í kjölfarið, samkvæmt [[Molotov-Ribbentrop-sáttmálinn|Molotov-Ribbentrop-sáttmálanum]] milli ríkjanna. Um sex milljón Pólverjar, þar á meðal þrjár milljónir [[Helförin|gyðinga]], týndu lífinu í styrjöldinni.<ref>{{cite book|author1=Tatjana Tönsmeyer|author2=Peter Haslinger|author3=Agnes Laba|title=Coping with Hunger and Shortage under German Occupation in World War II|url=https://books.google.com/books?id=qbBhDwAAQBAJ&pg=PA188|date= 2018|publisher=Springer|isbn=978-3-319-77467-1|page=188}}</ref> Eftir stríðið varð Pólland hluti af [[Austurblokkin]]ni og [[Pólska alþýðulýðveldið]] var stofnað. Landið var einn af stofnaðilum [[Varsjárbandalagið|Varsjárbandalagsins]] í [[Kalda stríðið|Kalda stríðinu]]. Árið 1989 hófust mótmæli gegn kommúnistastjórninni og verkföll verkalýðsfélaga [[Samstaða (verkalýðsfélag)|Samstöðu]]. Stjórn [[Sameinaði pólski verkamannaflokkurinn|Sameinaða pólska verkamannaflokksins]] féll og Póllandi var breytt úr [[flokksræði]] í [[forsetaþingræði]]. Pólland er með [[þróað markaðshagkerfi]]<ref>{{cite web|url=https://emerging-europe.com/news/poland-promoted-to-developed-market-status-by-ftse-russell/#:~:text=Global%20index%20provider%20FTSE%20Russell,%2C%20France%2C%20Japan%20and%20Australia. |title=Poland promoted to developed market status by FTSE Russell |last= |first= |date=September 2018 |website=Emerging Europe |publisher= |access-date=1. janúar 2021 |quote=}}</ref> og telst til [[miðveldi|miðvelda]]. Hagkerfi Póllands er það sjötta stærsta í Evrópusambandinu að nafnvirði og það fimmta stærsta kaupmáttarjafnað.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=12. apríl 2019|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|url-status=dead}}</ref> Póllandi situr hátt á lista yfir lönd eftir [[vísitala um þróun lífsgæða|lífsgæðum]], og skorar hátt fyrir öryggi<ref>{{cite web |url=https://hdr.undp.org/en/countries/profiles/POL |title=Human Development Indicators – Poland |date=2020 |website=Human Development Reports |publisher=United Nations Development Programme |access-date=16. desember 2020}}</ref> og [[viðskiptafrelsi]].<ref>{{cite web|url=http://www.city-safe.com/danger-rankings/|title=World's Safest Countries Ranked — CitySafe|access-date=14. apríl 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170415012741/http://www.city-safe.com/danger-rankings/|archive-date=15. apríl 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thenews.pl/1/9/Artykul/272767,Poland-25th-worldwide-in-expat-ranking|title=Poland 25th worldwide in expat ranking|access-date=14. apríl 2017|archive-date=2018-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106140617/http://www.thenews.pl/1/9/Artykul/272767,Poland-25th-worldwide-in-expat-ranking|url-status=dead}}</ref> [[Menntun í Póllandi|Háskólamenntun]] og [[heilbrigðisþjónusta í Póllandi|heilbrigðisþjónusta]] eru opinber og gjaldfrjáls.<ref>{{cite web|url=https://eures.praca.gov.pl/en/index.php?option=com_content&view=article&id=81&Itemid=114|title=Social security in Poland|last=Administrator|access-date=24. apríl 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312084711/https://eures.praca.gov.pl/en/index.php?option=com_content&view=article&id=81&Itemid=114|archive-date=12 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.europe-cities.com/destinations/poland/health/|title=Healthcare in Poland – Europe-Cities|access-date=24. apríl 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424181021/http://www.europe-cities.com/destinations/poland/health/|archive-date=24. apríl 2017|url-status=dead}}</ref> Pólland á aðild að [[Schengen-svæðið|Schengen-svæðinu]], [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]], [[Evrópska efnahagssvæðið|Evrópska efnahagssvæðinu]], [[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]], [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]], [[Höfin þrjú|Höfunum þremur]], [[Visegrád-hópurinn|Visegrád-hópnum]] og [[NATO]]. == Heiti == Á [[pólska|pólsku]] heitir landið ''Polska''.<ref name="Thompson">{{cite book |last=Thompson |first=Wayne C. |date=2021 |title=Nordic, Central, and Southeastern Europe 2020-2022 |url=https://books.google.com/books?id=lttJEAAAQBAJ&dq=name+poland+%22polska%22+derived&pg=PA322 |location=Blue Ridge Summit |publisher=Rowman & Littlefield Publishers |page=322 |isbn=9781475856262}}</ref> Nafnið er dregið af heiti [[Pólanar|Pólana]], [[Vestur-Slavar|vesturslavnesks]] þjóðarbrots sem bjó við [[Warta-á]] frá 6. til 8. aldar.<ref name="Lukowski & Zawadzki">{{cite book |last1=Lukowski |first1=Jerzy |last2=Zawadzki |first2=Hubert |date=2001 |title=A Concise History of Poland |url=https://books.google.com/books?id=NpMxTvBuWHYC&dq=polanie+poland+warta+history&pg=PA4 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |page=4 |isbn=0521551099}}</ref> Heiti þjóðarbrotsins er dregið af [[frumslavneska]] orðinu ''pole'' sem merkir „akur“ og er dregið af frumindóevrópska orðinu ''*pleh₂-'' „flatlendi“.<ref name="Lehr-Spławiński">{{cite book |last=Lehr-Spławiński |first=Tadeusz |date=1978 |title=Język polski. Pochodzenie, powstanie, rozwój |url=https://books.google.com/books?id=EjJHAAAAIAAJ&q=Je%CC%A8zyk+polski+:+pochodzenie,+powstanie,+rozwo%CC%81j |location=Warszawa|publisher=Państwowe Wydawnictwo Naukowe |page=64 |oclc=4307116 |language=pólska}}</ref> Orðið vísar til landfræði svæðisins og flatlendrar sléttunnar í [[Pólland hið meira|Póllandi hinu meira]].<ref name="Potkański">{{cite book |last=Potkański |first=Karol |orig-date=1922 |date=2004 |title=Pisma pośmiertne. Granice plemienia Polan |volume=1 & 2 |url=https://www.google.com.au/books/edition/Pisma_po%C5%9Bmiertne/b78eAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=p%C5%82aska%20wielkopolska%20polanie |location=Kraków |publisher=Polska Akademia Umiejętności |page=423 |isbn=9788370634117 |language=pólska}}</ref><ref name="Heath">{{cite book |last=Everett-Heath |first=John |author-link=John Everett-Heath |date=2019 |title=The Concise Dictionary of World Place-Names |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ufkFEAAAQBAJ&dq=poland+field+polanie&pg=PT1498 |location=Oxford |publisher=University Press |chapter=Poland (Polska) |isbn=9780191905636}}</ref> Landið hét áður fyrr Pólínaland og íbúar þess Pólínar á [[íslenska|íslensku]], en frá miðri 19. öld var farið að notast við orðmyndina Pólland. Nafn landsins var þýtt sem „Sléttumannaland“ í 4. hefti ''Fjölnis''.<ref>{{vísindavefur|77051|Af hverju skrifa Íslendingar Pólland með tveimur L-um?}}</ref> Latneska heitið ''Polonia'' var almennt notað í Evrópu á miðöldum.<ref name="Buko">{{cite book |last=Buko |first=Andrzej |date=2014 |title=Bodzia. A Late Viking-Age Elite Cemetery in Central Poland |url=https://www.google.com.au/books/edition/Bodzia/VAOjBQAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |location=Leiden |publisher=Brill |pages=36, 62 |isbn=9789004281325}}</ref> Annað fornt norrænt heiti á íbúum landsins er Læsir, dregið af forna heitinu ''Lechia'' sem er uppruni heitis Póllands á [[ungverska|ungversku]], [[litáíska|litáísku]] og [[persneska|persnesku]].<ref name="Hannan">{{cite book |last=Hannan |first=Kevin |date=1994 |title=Language and Identity in a West Slavic Borderland: The Case of Teschen Silesia |url=https://books.google.com/books?id=YmrlAAAAMAAJ&q=poland+persian+lithuanian+hungarian+lechitic |location=Austin |publisher=University of Texas |page=127 |oclc=35825118}}</ref> Nafnið er dregið af sagnkonungnum [[Lech og Czech|Lech]] sem átti að hafa stofnað ríki í [[Pólland hið minna|Póllandi hinu minna]].<ref name="Dabrowski 2014">{{cite book |last=Dabrowski |first=Patrice M. |date=2014 |title=Poland. The First Thousand Years |url=https://www.google.com.au/books/edition/Poland/X__-DwAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |location=New York |publisher=Cornell University Press |isbn=9781501757402}}</ref><ref name="Kamusella">{{cite book |last=Kamusella |first=Tomasz |date=2022 |title=Words in Space and Time: A Historical Atlas of Language Politics in Modern Central Europe |url=https://books.google.com/books?id=spRUEAAAQBAJ&dq=lendians+lech+poland&pg=PA9 |location=Budapest |publisher=Central European University Press |page=9 |isbn=9789633864180}}</ref> Orðið er skylt [[fornpólska]] orðinu ''lęda'' „slétta“.<ref>{{cite book |last=Małecki |first=Antoni |date=1907 |title=Lechici w świetle historycznej krytyki |url=https://books.google.com/books?id=dYwBAAAAMAAJ&q=Lechici+w+%C5%9Bwietle+historycznej+krytyki |location=Lwów (Lviv) |publisher=Zakład Narodowy im. Ossolińskich |page=37 |isbn=9788365746641 |language=pólska}}</ref> Bæði nöfnin ''Lechia'' og ''Polonia'' voru notuð af sagnariturum á miðöldum.<ref name="Andersson & Morkinskinna">{{cite book |last1=Andersson |first1=Theodore Murdock |last2=Morkinskinna |first2=Ellen Gade |date=2000 |title=The Earliest Icelandic Chronicle of the Norwegian Kings (1030-1157) |url=https://books.google.com/books?id=lrdcDwAAQBAJ&dq=The+Earliest+Icelandic+Chronicle+of+the+Norwegian+Kings+%281030-1157%29+2000&pg=PR4 |location=Ithaca |publisher=Cornell University Press |page=471 |isbn=9780801436949}}</ref> == Saga == === Forsögulegur tími === Elstu merki um mannabyggð (''[[Homo erectus]]'') á svæðinu eru um það bil 500.000 ára gömul, en ísaldir sem fylgdu í kjölfarið hafa gert varanlega byggð ómögulega.<ref>{{cite book |last=Fabisiak |first=Wojciech |date=2002 |title=Dzieje powiatu wrocławskiego |url=https://www.google.com.au/books/edition/Dzieje_powiatu_wroc%C5%82awskiego/g_8jAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=500%20000%20lat%20temu%20polska%20homo%20erectus |location=Wrocław |publisher=Starostwo Powiatowe |page=9 |isbn=9788391398531 |language=pl}}</ref> Vísbendingar eru um að hópar [[neanderdalsmenn|neanderdalsmanna]] hafi hafst við í suðurhéruðum Póllands á [[Eem]]-hlýskeiðinu (128.000-115.000 f.o.t.) og næstu árþúsund.<ref>{{cite book |last=Chwalba |first=Andrzej |date=2002 |title=Kalendarium dziejów Polski (Chronology of Polish History) |location=Kraków |publisher=Wydawnictwo Literackie |page=7 |isbn=9788308031360 |language=pl}}</ref> Koma [[nútímamaður|nútímamanna]] fór saman við lok [[Síðasta ísöld|síðustu ísaldar]] (10.000 f.Kr.) þegar Pólland varð byggilegt.<ref>{{cite book |last=Jurek |first=Krzysztof |date=2019 |title=Poznać przeszłość 1. Karty pracy ucznia. Poziom podstawowy |location=Warszawa (Warsaw) |publisher=Nowa Era |page=93 |isbn=9788326736537 |language=pl}}</ref> Minjar frá [[nýsteinöld]] sýna umtalsverða þróun mannabyggða á svæðinu; elstu dæmi um [[ostagerð]] í Evrópu (5500 f.Kr.) fundust í [[Kujavía|Kujavíu]],<ref>{{cite journal |url=https://www.nature.com/news/art-of-cheese-making-is-7-500-years-old-1.12020 |title=Art of cheese-making is 7,500 years old |journal=Nature News |first=Nidhi |last=Subbaraman |date=12. desember 2012 |doi=10.1038/nature.2012.12020|s2cid=180646880 | issn=0028-0836}}</ref> og [[Bronicice-potturinn]] er grafinn með mynstri sem gæti verið elstu þekktu myndir af [[hjól]]i (3400 f.Kr.).<ref>{{cite journal |last1=Attema |first1=P. A. J. |last2=Los-Weijns |first2=Ma |last3=Pers |first3=N. D. Maring-Van der |title=Bronocice, Flintbek, Uruk, Jebel Aruda and Arslantepe: The Earliest Evidence Of Wheeled Vehicles In Europe And The Near East |journal=Palaeohistoria |date=Desember 2006 |volume=47/48 |publisher=[[University of Groningen]] |pages=10–28 (11)}}</ref> [[Bronsöld]] hófst í Póllandi um 2400 f.Kr. en [[járnöld]] hófst um 750 f.Kr.<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=2GLUAAAAMAAJ&q=epoka+zelaza+w+polsce+700 |title=Archeologia i pradzieje Polski |first1=Aleksander |last1=Gardawski |first2=Zdzisław |last2=Rajewski |first3=Jerzy |last3=Gąssowski |date=6. september 1957 |publisher=Państwowe Zakł. Wydawn. |language=pl}}</ref> Á þessum tíma varð [[Lúsatíumenningin]], sem nær frá bronsöld til járnaldar, áberandi á svæðinu. Frægasti fornleifafundur frá forsögulegum tíma í Póllandi er víggirta byggðin í [[Biskupin]] (endurbyggð sem útisafn), sem er frá Lúsatíumenningunni á síðbronsöld, um 748 f.Kr.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yfPYAQAAQBAJ&q=biskupin&pg=PA96|title=Northern Europe: International Dictionary of Historic Places |first1=Trudy |last1=Ring |first2=Noelle |last2=Watson |first3=Paul |last3=Schellinger |date=28 October 2013 |publisher=Routledge |access-date=31. mars 2019 |isbn=9781136639449 |language=en}}</ref> Mörg aðskilin menningarsamfélög settust að á svæðinu á [[Klassísk fornöld|klassískri fornöld]], sérstaklega [[Keltar]], [[Skýþar]], [[Germanar]], [[Sarmatar]], [[Slavar]] og [[Eystrasaltsbúar]].<ref>{{cite book |last=Davies |first=Norman |author-link=Norman Davies |date=2001 |title=Heart of Europe. The Past in Poland's Present |url=https://www.google.com.au/books/edition/Heart_of_Europe/mkcSDAAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |page=247 |isbn=9780192801265 |language=en}}</ref> Fornleifarannsóknir hafa auk þess staðfest að [[Rómaveldi|rómverskar]] herdeildir hafi komið til svæðisins.<ref>{{cite web |url=https://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C29296%2Carcheolog-mamy-dowody-na-obecnosc-rzymskich-legionistow-na-terenie-polski |title=Archeolog: mamy dowody na obecność rzymskich legionistów na terenie Polski |last=Zdziebłowski |first=Szymon |date=27. apríl 2018 |website=Nauka w Polsce |publisher=Ministerstwo Edukacji i Nauki |access-date=8. ágúst 2021 |language=pl}}</ref> Þetta hafa líklega verið könnunarsveitir sendar til að verja flutninga [[raf]]s um [[Rafleiðin]]a. [[Pólskir ættbálkar]] komu fram á [[Þjóðflutningatímabilið|þjóðflutningatímabilinu]] um miðja 6. öld.<ref>{{cite book | language=pl | url=http://www.muzeumczestochowa.pl/wp-content/uploads/2012/11/folder.pdf | title=Z mroku dziejów. Kultura Łużycka | publisher=Muzeum Częstochowskie. Rezerwat archeologiczny (Museum of Częstochowa) | year=2007 | access-date=9. janúar 2013 | author1=Maciej Kosiński | author2=Magdalena Wieczorek-Szmal | pages=3–4 | quote=Możemy jedynie stwierdzić, że kultura łużycka nie tworzyła jednej zwartej całości. Jak się wydaje, jej skład etniczny był niejednorodny. | isbn=978-83-60128-11-4 | archive-date=2021-05-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210507170443/http://www.muzeumczestochowa.pl/wp-content/uploads/2012/11/folder.pdf | url-status=dead }}</ref> Þetta voru aðallega [[Vestur-Slavar]] og [[Lekítar]] að uppruna, en blönduðust öðrum hópum sem búið höfðu á svæðinu í þúsundir ára.<ref>{{Citation |first=Marta |last=Mielnik-Sikorska |year=2013 |journal=PLOS ONE |volume=8 |issue=1 |pages=e54360 |title=The History of Slavs Inferred from Complete Mitochondrial Genome Sequences |display-authors=etal |pmc=3544712 |doi=10.1371/journal.pone.0054360 |pmid=23342138 |bibcode=2013PLoSO...854360M}}</ref> Elstu ættbálkasamfélögin gætu tengst [[Wielbark-menningin|Wielbark-menningunni]] og [[Przeworsk-menningin|Przeworsk-menningunni]].<ref>{{cite journal | last1 = Brather | first1 = Sebastian | year = 2004 | title = The Archaeology of the Northwestern Slavs (Seventh To Ninth Centuries) | journal = East Central Europe | volume = 31 | issue = 1| pages = 78–81 | doi = 10.1163/187633004x00116}}</ref><ref>Trubačev, O. N. 1985. ''Linguistics and Ethnogenesis of the Slavs: The Ancient Slavs as Evidenced by Etymology and Onomastics''. [https://www.jies.org/ ''Journal of Indo-European Studies'' (JIES)], 13: 203–256.</ref> === Piast-ætt === [[File:Poland960.png|thumb|200px|left|Pólland undir stjórn [[Mieszko 1.]], en kristnun hans markar upphaf ríkis í Póllandi árið 966.]] Ríki tók að myndast í Póllandi um miðja 10. öld þegar [[Piast-ætt]] barðist til valda.<ref>{{cite book |last=Dabrowski |first=Patrice |date=2014 |title=Poland: The First Thousand Years |location=Ithaca |publisher=Cornell University Press |pages=21–22 |isbn=9781501757402}}</ref> Árið 966 tók [[Mieszko 1.]] [[kristni]] og gerði að ríkistrú.<ref>{{cite book |last=Ramet |first=Sabrina |date=2017 |title=The Catholic Church in Polish History. From 966 to the Present |url=https://www.google.com.au/books/edition/The_Catholic_Church_in_Polish_History/D2gpDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |location=New York |publisher=Palgrave Macmillan US |page=15 |isbn=978-1-137-40281-3}}</ref> Bréf um hann frá um 1080 sem ber titilinn ''[[Dagome iudex]]'' skilgreinir landamæri Póllands, segir höfuðborgina vera [[Gniezno]] og staðfestir að konungur landsins sé undir verndarvæng [[Páfadómur|Páfadóms]].<ref name="Curta">{{cite book |last1=Curta |first1=Florin |last2=Holt |first2=Andrew |date=2016 |title=Great Events in Religion |url=https://books.google.com/books?id=dgF9DQAAQBAJ&dq=dagome+iudex+gniezno+poland&pg=PA468 |location=Santa Barbara |publisher= ABC-CLIO |pages=468, 480–481 |isbn=9781610695664}}</ref> Saga Póllands var fyrst sögð af sagnaritaranum [[Gallus Anonymus]] í ritinu ''[[Gesta principum Polonorum]]''.<ref>{{Citation |editor-last=Knoll |editor-first=Paul W. |editor2-last=Schaer |editor2-first=Frank |title=Gesta Principum Polonorum / The Deeds of the Princes of the Poles |place=Budapest/ New York |publisher=Central European University Press |year=2003 |series=Central European Medieval Texts, General Editors János M. Bak, Urszula Borkowska, Giles Constable & Gábor Klaniczay, Volume 3 |isbn=978-963-9241-40-4 |pages=87–211}}</ref> Mikilvægur atburður á miðöldum var þegar [[Aðalbert af Prag]] var myrtur af heiðingjum árið 997 og líkamsleifar hans keyptar fyrir þyngd þeirra í gulli af eftirmanni Mieszkos, [[Bolesław 1.]]<ref name="Curta" /> Árið 1000 lagði Bolesław grunninn að því sem síðar varð [[Konungsríkið Pólland|sjálfstætt konungsríki]]. Hann fékk [[skrýðing]]arleyfi frá [[Ottó 3. keisari|Ottó 3. keisara]] sem samþykkti stofnun [[biskupsdæmi|biskupsdæma]].<ref name="Curta" /> Fyrstu pólsku biskupsdæmin voru stofnuð í [[Kraká]], [[Kołobrzeg]] og [[Wrocław]].<ref>{{cite book |last=Ożóg |first=Krzysztof |date=2009 |title=The Role of Poland in the Intellectual Development of Europe in the Middle Ages |url=https://www.google.com.au/books/edition/The_Role_of_Poland_in_the_Intellectual_D/VbouAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=gniezno%20krakow%20wroclaw%20ko%C5%82obrzeg |location=Kraków |publisher=Societas Vistulana |page=7 |isbn=978-83-61033-36-3}}</ref> Á [[þingið í Gniezno|þinginu í Gniezno]] gaf Ottó Bolesław konungstákn og eftirmynd af [[spjótið helga|spjótinu helga]] fyrir krýningu hans sem fyrsta konungs Póllands í kringum 1025.<ref>{{Cite book |last= Davies |first= Norman |author-link= Norman Davies |year= 2005a |title= God's Playground: A History of Poland, Volume&nbsp;I |edition= 2nd |location= Oxford |publisher= [[Oxford University Press]] |isbn= 978-0-231-12817-9 |title-link= God's Playground |pages=27–28 }}</ref> Bolesław stækkaði ríkið umtalsvert með því að hertaka hluta af [[Lúsatía|Lúsatíu]], [[Mæri]], [[Efra-Ungverjaland]]i og svæði sem [[Garðaríki]] réði yfir.<ref>{{cite book |last1=Kumor |first1=Bolesław |last2=Obertyński |first2=Zdzisław |date=1974 |title=Historia Kościoła w Polsce |url=https://www.google.com.au/books/edition/Historia_Ko%C5%9Bcio%C5%82a_w_Polsce/3LrYAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=boles%C5%82aw%20morawy%20%C5%82u%C5%BCyce%20w%C4%99gry |location=Poznań |publisher=Pallottinum |page=12 |oclc=174416485}}</ref> [[File:Casimir the Great by Leopold Löffler.PNG|thumb|upright|right|[[Kasimír 3.]] er eini pólski konungurinn sem hefur hlotið auknefnið „hinn mikli“. Hann reisti margar byggingar og endurbætti her Póllands og lögbók í valdatíð sinni.]] Umskiptin frá [[slavnesk heiðni|slavneskri heiðni]] til kristni í Póllandi urðu ekki umsvifalaus og leiddu til andspyrnu pólskra heiðingja á 4. áratug 11. aldar.<ref>{{cite book |author=Gerard Labuda |title=Mieszko II król Polski: 1025–1034 : czasy przełomu w dziejach państwa polskiego |url=https://books.google.com/books?id=Gb8gAAAAIAAJ&q=1032 |access-date=26 October 2014 |year=1992 |publisher=Secesja |isbn=978-83-85483-46-5 |page=112 |quote=... w wersji Anonima Minoryty mówi się znowu, iż w Polsce "paliły się kościoły i klasztory", co koresponduje w przekazaną przez Anonima Galla wiadomością o zniszczeniu kościołów katedralnych w Gnieźnie...}}</ref> Árið 1031 missti [[Mieszko 2.]] konungstitilinn og flúði eftir átök.<ref>{{cite book |last=Krajewska |first=Monika |date=2010 |title=Integracja i dezintegracja państwa Piastów w kronikach polskich Marcina Kromera oraz Marcina i Joachima Bielskich9 |url=https://www.google.com.au/books/edition/Integracja_i_dezintegracja_pa%C5%84stwa_Pias/BnlGAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=mieszko%20II%20w%201031%20utraci%C5%82%201032%20ksi%C4%85%C5%BC%C4%99 |location=Warszawa (Warsaw) |publisher=W. Neriton |page=82 |isbn=978-83-909852-1-3 |language=pl}}</ref> Ófriðurinn leiddi til þess að höfuðborgin var flutt til Krakár af [[Kasimír 1.]]<ref>{{cite book |author=Anita J. Prazmowska |title=A History of Poland |url=https://books.google.com/books?id=r_0-BjHIkh4C&pg=PT28 |access-date=26 October 2014 |year=2011 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-34537-9 |pages=34–35 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Árið 1076 endurreisti [[Bolesław 2.]] konungdæmið, en var síðan bannfærður árið 1079 fyrir að myrða andstæðing sinn, [[Stanislaus frá Szczepanów|Stanislaus biskup]].<ref>{{cite book |last=Melton |first=J. Gordon |date=2011 |title=Religious Celebrations. An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |url=https://www.google.com.au/books/edition/Religious_Celebrations_An_Encyclopedia_o/lD_2J7W_2hQC?hl=en&gbpv=0 |location=Santa Barbara |publisher=ABC-CLIO |page=834 |isbn=978-1-59884-206-7}}</ref> Árið 1138 var landinu skipt í fimm furstadæmi þegar [[Bolesław 3.]] skipti því milli sona sinna.<ref name="Dabrowski 2014"/> Þessi furstadæmi voru [[Pólland hið meira]], [[Pólland hið minna]], [[Slésía]], [[Masóvía]] og [[Sandomierz]], sem stundum náði líka yfir [[Pommern]].<ref>{{cite book |last=Hourihane |first=Colum |date=2012 |title=The Grove encyclopedia of medieval art and architecture |volume=2 |url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&dq=1138+%22five%22+silesia+mazovia+sandomierz+pomerania&pg=RA4-PA14 |location=New York |publisher=Oxford University Press |page=14 |isbn=9780195395365}}</ref> Árið 1226 bað [[Konráður 1. af Masóvíu]] [[Þýsku riddararnir|Þýsku riddarana]] að hjálpa sér gegn hinum heiðnu baltnesku [[Prússar hinir fornu|Prússum]]. Sú ákvörðun leiddi á endanum til stríðs gegn riddurunum.<ref>{{cite book |last1=Biber |first1=Tomasz |last2=Leszczyński |first2=Maciej |date=2000 |title=Encyklopedia Polska 2000. Poczet władców |url=https://www.google.com.au/books/edition/Encyklopedia_Polska_2000/AbYjAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=konrad%20mazowiecki%20krzy%C5%BCacy%20sprowadzi%C5%82 |location=Poznań |publisher=Podsiedlik-Raniowski |page=47 |isbn=978-83-7212-307-7}}</ref> Um miðja 13. öld reyndu [[Hinrik hinn skeggjaði]] og [[Hinrik hinn frómi]] að sameina hertogadæmin, en [[innrás Mongóla í Pólland]] og lát Hinriks fróma í [[orrustan við Legnica|orrustunni við Legnica]] komu í veg fyrir sameiningu.<ref>{{cite book |last=Krasuski |first=Jerzy |date=2009 |title=Polska-Niemcy. Stosunki polityczne od zarania po czasy najnowsze |url=https://www.google.com.au/books/edition/Polska_Niemcy/vBcsAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=henryk%20pobo%C5%BCny%20zjednoczenie |location=Wrocław |publisher=Zakład Narodowy im. Ossolińskich |page=53 |isbn=978-83-04-04985-7}}</ref><ref>{{cite book |last=Maroń |first=Jerzy |date=1996 |title=Legnica 1241 |url=https://www.google.com.au/books/edition/Legnica_1241/CASkn7zoJj8C?hl=en&gbpv=0 |location=Warszawa (Warsaw) |publisher=Bellona |isbn=978-83-11-11171-4 |language=pl}}</ref> Eyðilegging og mannfækkun í kjölfar innrásanna og eftirspurn eftir faglærðu vinnuafli leiddu til innflutnings þýskra og flæmskra handverksmanna til Póllands, sem pólsku hertogarnir studdu.<ref>{{cite book |last=Davies |first=Norman |date=2010 |orig-date=1996 |title=Europe: A History |url=https://books.google.com/books?id=vD7SWb5lXBAC&dq=germans+flemish+into+poland+mongol+invasion&pg=PA366 |location=New York |publisher=Oxford University Press |page=366 |isbn=9780198201717}}</ref> Árið 1264 fengu Gyðingar mikið sjálfstæði með [[Kalisz-sáttmálinn|Kalisz-sáttmálanum]].<ref name="Dembkowski/Lublin">{{cite book |title=The union of Lublin, Polish federalism in the golden age |first=Harry E. |last=Dembkowski |publisher=East European Monographs |isbn= 978-0-88033-009-1 |page=271 |url=https://books.google.com/books?id=svAaAAAAMAAJ&q=poland+lithuania+1588+slavery |year =1982 }}</ref> Árið 1320 varð [[Vladislás 1. af Póllandi]] fyrsti konungur sameinaðs Póllands frá 1296<ref>{{cite book |last=Kula |first=Marcin |date=2000 |title=Zupełnie normalna historia, czyli, Dzieje Polski zanalizowane przez Marcina Kulę w krótkich słowach, subiektywnie, ku pożytkowi miejscowych i cudzoziemców |url=https://www.google.com.au/books/edition/Zupe%C5%82nie_normalna_historia_czyli_Dzieje/VBa1AAAAIAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=%C5%82okietek%201320%20zjednoczenie |location=Warszawa (Warsaw) |publisher=Więzi |pages=58–59 |isbn=978-83-88032-27-1}}</ref> og var sá fyrsti sem var krýndur í [[Dómkirkjan í Wawel|Wawel-dómkirkju]] í Kraká.<ref>{{cite book |last=Wróblewski |first=Bohdan |date=2006 |title=Jaki znak twój? Orzeł Biały |url=https://www.google.com.au/books/edition/Jaki_znak_tw%C3%B3j_Orze%C5%82_Bia%C5%82y/unEWAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=%C5%82okietek%201320%20szczerbiec |location=Piekary Śląskie |publisher=ZP Grupa |page=28 |isbn=978-83-922944-3-6}}</ref> [[Kasimír 3.]] hóf að reisa net [[Arnarhreiðraslóðin|kastala]], bæta herinn og laga- og dómskerfi landsins og efla [[Krakárþingið|alþjóðatengsl]].<ref name="Sokol1992-60">{{cite book|author=Stanley S. Sokol|title=The Polish Biographical Dictionary: Profiles of Nearly 900 Poles who Have Made Lasting Contributions to World Civilization|url=https://archive.org/details/polishbiographic00soko|url-access=registration|year=1992|publisher=Bolchazy-Carducci Publishers|isbn=978-0-86516-245-7|page=[https://archive.org/details/polishbiographic00soko/page/60 60]}}</ref><ref>{{cite book|author=Britannica Educational Publishing|title=Estonia, Latvia, Lithuania, and Poland|url=https://books.google.com/books?id=Ef2cAAAAQBAJ&pg=PA139|year=2013|publisher=Britannica Educational Publishing|isbn=978-1-61530-991-7|page=139}}</ref> Undir hans stjórn gerðist Pólland stórveldi í Evrópu. Hann lagði [[Rúþenía|Rúþeníu]] undir pólska stjórn árið 1340 og setti reglur um [[sóttkví]] sem komu í veg fyrir útbreiðslu [[svarti dauði|svarta dauða]].<ref>{{cite book | editor-last = Frucht | editor-first = Richard C. | author-last = Wróbel | author-first = Piotr | title = Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture | chapter = Poland | chapter-url = https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C | access-date = 8 April 2013 | date = 2004 | publisher = ABC-CLIO | volume = 1 | isbn = 978-1-57607-800-6 | page = [https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/10 10] | quote = At the same time, when most of Europe was decimated by the Black Death, Poland developed quickly and reached the levels of the wealthiest countries of the West in its economy and culture. | url = https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/10}}</ref><ref>{{cite book |last=Magill |first=Frank N. |date=2012 |title=The Middle Ages. Dictionary of World Biography |volume=2 |url=https://www.google.com.au/books/edition/The_Middle_Ages/aBHSc2hTfeUC?hl=en&gbpv=0 |location=Hoboken |publisher=Taylor & Francis |page=210 |isbn=978-1-136-59313-0}}</ref> Árið 1364 stofnaði hann [[Jagiellon-háskóli|háskóla í Kraká]] sem er ein af elstu háskólastofnunum Evrópu.<ref>{{cite book |last=Watson |first=Noelle |date=2013 |title=Northern Europe. International Dictionary of Historic Places |url=https://www.google.com.au/books/edition/Northern_Europe/yfPYAQAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |location=New York |publisher=Routledge, Taylor & Francis |page=388 |isbn=978-1-136-63944-9}}</ref> Andlát hans árið 1370 markaði endalok valdatíðar Piast-ættar.<ref>{{Harvnb|Magill|2012|p=64}}</ref> Eftirmaður hans var næsti karlkyns ættingi hans, [[Loðvík 1. af Ungverjalandi|Loðvík af Anjou]], sem ríkti yfir Póllandi, [[Ungverjaland]]i og [[Króatía|Króatíu]] með [[konungssamband]]i.<ref name="Davies 2001 256">{{Harvnb|Davies|2001|p=256}}</ref> Yngri dóttir Loðvíks, [[Jadwiga]], varð fyrsta ríkjandi drottning Póllands árið 1384.<ref name="Davies 2001 256"/> === Jagiellon-ætt === [[File:Battle of Tannenberg.jpg|left|thumb|200px|Í [[orrustan við Grunwald|orrustunni við Grunwald]] barðist pólska konungsríkið gegn [[Þýsku riddararnir|þýsku riddurunum]] og hafði sigur þann 15. júlí 1410.]] Árið 1386 gekk Jadwiga af Póllandi að eiga [[Władysław 2. Jagiełło]], [[stórhertogadæmið Litháen|stórhertoga af Litháen]]. Þar með tók [[Jagiellon-ætt]] við völdum í konungssambandi sem nefndist [[Pólsk-litáíska samveldið]] og ríkti frá lokum [[síðmiðaldir|síðmiðalda]] til upphafs [[árnýöld|árnýaldar]].<ref name="OHalecki">{{cite book |last=Halecki |first=Oscar |author-link=Oscar Halecki |year=1991 |title=Jadwiga of Anjou and the Rise of East-Central Europe |publisher=Polish Institute of Arts and Sciences of America |isbn=978-0-88033-206-4 |pages=116–117, 152}}</ref> Stórhertogadæmið var þá miklu stærra en [[Litáen]] er í dag og átti seinna eftir að verða enn stærra. Pólsk-litháíska sambandið varð þannig eitt af stærstu og fjölbreyttustu ríkjum Evrópu á þeim tíma.<ref>{{cite book |last=Griessler |first=Christina |date=2020 |title=The Visegrad Four and the Western Balkans |url=https://www.google.com.au/books/edition/The_Visegrad_Four_and_the_Western_Balkan/inb4DwAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |location=Baden-Baden |publisher=Nomos |page=173 |isbn=978-3-7489-0113-6}}</ref> Átök Pólverja og Litháa við [[þýsku riddararnir|þýsku riddarana]] héldu áfram og náðu hámarki í [[orrustan við Grunwald|orrustunni við Grunwald]] árið 1410, þar sem sameinaður her gersigraði riddarana.<ref name="Wyrozumski">Jerzy Wyrozumski – ''Historia Polski do roku 1505'' (History of Poland until 1505), Państwowe Wydawnictwo Naukowe ([[Polish Scientific Publishers PWN]]), Warszawa 1986, {{ISBN|978-83-01-03732-1}}</ref> Árið 1466, eftir [[þrettán ára stríðið]], gekk [[Kasimír 4. Jagiellon]] að [[Thorn-friðurinn|Thorn-friðnum]] sem leiddi til stofnunar [[hertogadæmið Prússland|hertogadæmis í Prússlandi]] undir pólska konungdæminu og neyddi ráðamenn í Prússlandi til að greiða skatt.<ref name="Dabrowski 2014"/> Jagiellon-ættin náði líka yfirráðum yfir konungsríkjum í [[Bæheimur|Bæheimi]] og Ungverjalandi.<ref name="Europe: a history">{{cite book|author=Norman Davies|title=Europe: a history|year=1996|page=[https://archive.org/details/europehistory00davi_0/page/428 428]|url =https://archive.org/details/europehistory00davi_0|url-access=registration|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-820171-7|quote=By 1490 the Jagiellons controlled Poland–Lithuania, Bohemia, and Hungary, but not the Empire.}}</ref> Í suðri barðist ríkið gegn [[Tyrkjaveldi]] og [[Krímkanatið|Krímkanatinu]], og í austri gegn [[Stórhertogadæmið Moskva|Rússlandi]].<ref name="Dabrowski 2014"/> Pólland breyttist í [[lénsveldi]] sem byggðist á landbúnaði með sífellt valdameiri [[lendur aðall|lendan aðal]] þar sem bændur unnu sem [[leiguliði|leiguliðar]] á stórjarðeignum.<ref name="RFrost">{{cite book |last=Frost |first=Robert I. |date=2018 |title=The Making of the Polish-Lithuanian Union 1385-1569 |volume=1 |url=https://books.google.com/books?id=245lDwAAQBAJ&dq=poland+feudal+agricultural+folwark+nobility&pg=PA242 |location=Oxford |publisher=University Press |page=242 |isbn=9780198800200}}</ref> Árið 1493 samþykkti [[Jóhann 1. Albert]] stofnun [[þing]]s í tveimur deildum: [[Sejm]] (neðri deild) og [[öldungadeild Póllands|öldungadeild]].<ref>{{cite book |last=Graves |first=M. A. R. |date=2014 |title=The Parliaments of Early Modern Europe |url=https://www.google.com.au/books/edition/The_Parliaments_of_Early_Modern_Europe/R2rJAwAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |location=Hoboken |publisher=Taylor & Francis |page=101 |isbn=978-1-317-88433-0}}</ref> ''[[Nihil novi]]'' voru lög sem pólska þingið samþykkti árið 1505 og fólu í sér að [[löggjafarvald]] fluttist frá konungi til þingsins. Sá atburður markar upphaf svokallaðs [[gyllta frelsið|gyllts frelsis]], þegar landið breyttist í samveldi [[szlachta|pólskra aðalsmanna]] sem voru jafningjar að nafninu til.<ref>{{Harvnb|Graves|2014|pp=101, 197}}</ref> [[File:Wawel (crop).jpg|thumb|upright=1.3|[[Wawel-kastali]] í [[Kraká]] var höfuðstöðvar pólskra konunga frá 1038 þar til höfuðborgin var flutt til [[Varsjá]]r árið 1596.]] Á 16. öld náðu [[siðaskiptin]] til Póllands og leiddu til aukins trúfrelsis, sem var einstakt í evrópsku samhengi.<ref name="LouthanCohen2011" /> Það varð til þess að landið slapp við trúarátök og styrjaldir sem á þeim tíma einkenndu aðra hluta Evrópu.<ref name="LouthanCohen2011">{{cite book |author=Paul W. Knoll |chapter=Religious Toleration in Sixteenth-Century Poland. Political Realities and Social Constrains. |editor1=Howard Louthan |editor2=Gary B. Cohen|editor3=Franz A.J. Szabo |title=Diversity and Dissent: Negotiating Religious Difference in Central Europe, 1500–1800 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=KuzLNXpa-hYC&pg=PA30 |year=2011 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-0-85745-109-5 |pages=30–45}}</ref> [[Pólska bræðralagið]] boðaði [[andþrenningartrú]] og skildi sig frá [[kalvínismi|kalvínskum]] rótum sínum. Bræðralagið átti seinna þátt í stofnun [[únítarismi|únítarahreyfingarinnar]].<ref>{{cite book |last=Houlden |first=J. L. |date=2015 |title=Jesus in History, Legend, Scripture, and Tradition: A World Encyclopedia |url=https://www.google.com.au/books/edition/Jesus_in_History_Legend_Scripture_and_Tr/mf7WCQAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |location=Denver, Colorado |publisher=ABC-CLIO |pages=577–578 |isbn=978-1-61069-804-7}}</ref> Í valdatíð [[Sigmundur 1. gamli|Sigmundar gamla]] og [[Sigmundur 2. Ágústus|Sigmundar 2.]] barst [[endurreisnin]] til Póllands og leiddi til upphafs [[pólska gullöldin|pólsku gullaldarinnar]] þegar efnahagur og menningarlíf blómstraði í landinu.<ref name="Dabrowski 2014"/> Eiginkona Sigmundar gamla, [[Bona Sforza]], dóttir hertogans af Mílanó, [[Gian Galeazzo Sforza]], hafði mikil áhrif á [[pólskur arkitektúr|pólskan arkitektúr]], [[pólsk matargerð|pólska matargerð]], tungumál og hirðsiði í [[Wawel-kastala]].<ref name="Dabrowski 2014"/> === Pólsk-litháíska samveldið === [[File:Polish-Lithuanian Commonwealth in 1619.PNG|thumb|upright=1.3|Pólsk-litháíska samveldið þegar það var stærst, árið 1619.]] [[Pólsk-litháíska samveldið]] var stofnað með [[Lublin-samningurinn|Lublin-samningnum]] árið 1569. Þetta var sameinað lénsveldi með [[kjörkonungur|kjörkonung]], sem aðallinn ríkti yfir að mestu.<ref name="Butterwick">{{cite book |last=Butterwick |first=Richard |date=2021 |title=The Polish-Lithuanian Commonwealth, 1733-1795 |url=https://www.google.com.au/books/edition/The_Polish_Lithuanian_Commonwealth_1733/g2cOEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |publisher=Yale University Press |pages=21, 14 |isbn=978-0-300-25220-0}}</ref> Stofnunin fór saman við uppgangstíma í sögu landsins sem varð leiðandi afl og menningarmiðstöð með mikil áhrif um alla [[Mið-Evrópa|Mið-]], [[Austur-Evrópa|Austur-]] og [[Suðaustur-Evrópa|Suðaustur-Evrópu]].<ref>{{cite book |last=Parker |first=Geoffrey |date=2017 |title=Global Crisis. War, Climate Change and Catastrophe in the Seventeenth Century |url=https://www.google.com.au/books/edition/Global_Crisis/1GMlDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |location=New Haven |publisher=Yale University Press |page=122 |isbn=978-0-300-21936-4}}</ref><ref>{{Harvnb|Parker|2017|p=122}}</ref> Innanlands fór fram [[pólskuvæðing]] sem mætti andstöðu, sérstaklega í löndum sem nýlega höfðu verið innlimuð í ríkið og meðal trúarlegra minnihlutahópa.<ref name="Butterwick" /> Árið 1573 fullgilti fyrsti kjörkonungurinn, [[Hinrik 3. Frakkakonungur|Hinrik af Valois]], [[Hinriksgreinarnar]] sem skuldbundu framtíðarkonunga landsins til að virða réttindi aðalsins.<ref>{{cite book |last1=Ward |first1=Adolphus |last2=Hume |first2=Martin |date=2018 |title=The Wars of Religion in Europe |url=https://www.google.com.au/books/edition/The_Wars_of_Religion_in_Europe/nrJ4DwAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |location=Vachendorf |publisher=Perennial Press |isbn=978-1-5312-6318-8}}</ref> Eftirmaður hans, [[Stefán Báthory]], gerði innrás í [[Lífland]] í [[Líflandsstríðið|Líflandsstríðinu]] og stækkaði þannig ríkið norður eftir strönd Eystrasalts.<ref>{{cite book |last=O'Connor |first=Kevin |date=2015 |title=The History of the Baltic States |volume=2nd Edition |url=https://www.google.com.au/books/edition/The_History_of_the_Baltic_States_2nd_Edi/OOdjCAAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |location=Westport |publisher=ABC-CLIO |pages=37–38 |isbn=978-1-61069-916-7}}</ref> Stjórn ríkisins var að mestu í höndum [[kanslari Póllands|kanslarans]], [[Jan Zamoyski]].<ref name="Lerski678">{{cite book|author=Halina Lerski|title=Historical Dictionary of Poland, 966-1945|url=https://books.google.com/books?id=luRry4Y5NIYC&pg=PA678|access-date=2 July 2012|date=30 January 1996|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-03456-5|page=678}}</ref> Árið 1592 tók [[Sigmundur 3. af Póllandi]] við af föður sínum, [[Jóhann 3. Svíakonungur|Jóhanni Vasa]], sem [[konungur Svíþjóðar]].<ref>{{cite book |last=Szujski |first=Józef |date=1894 |title=Dzieła Józefa Szujskiego. Dzieje Polski |volume=3 |url=https://www.google.com.au/books/edition/Dzie%C5%82a_J%C3%B3zefa_Szujskiego/JlAFSS-12xwC?hl=en&gbpv=0 |location=Kraków |publisher=Szujski-Kluczycki |language=Polish |pages=162–163 |oclc=717123162}}</ref> [[Pólsk-sænska bandalagið]] stóð til 1599 þegar Svíar settu hann frá völdum.<ref>{{cite book |last=Peterson |first=Gary Dean |date=2014 |title=Warrior Kings of Sweden. The Rise of an Empire in the Sixteenth and Seventeenth Centuries |url=https://www.google.com.au/books/edition/Warrior_Kings_of_Sweden/FtFDthqmB2wC?hl=en&gbpv=0 |publisher=McFarland, Incorporated, Publishers |page=107 |isbn=978-1-4766-0411-4}}</ref> [[File:Jan III Schultz.jpg|thumb|upright|left|[[Jóhann 3. Sobieski]] sigraði [[Tyrkjaveldi]] í [[orrustan um Vín|orrustunni um Vín]] 12. september 1683.]] Árið 1609 gerði Sigmundur [[stríð Póllands og Moskvu|innrás]] í [[Rússaveldi]] þar sem [[rósturtímarnir í Rússlandi|rósturtímarnir]] stóðu yfir.<ref name="Dabrowski 2014"/> Ári síðar hertóku [[vængjaðir húsarar]], undir stjórn [[Stanisław Żółkiewski]], [[Moskva|Moskvu]], og héldu henni í tvö ár eftir ósigur Rússa í [[orrustan við Klusjino|orrustunni við Klusjino]].<ref name="Dabrowski 2014"/> Sigmundur barðist líka gegn [[Tyrkjaveldi]] í suðaustri. [[Jan Karol Chodkiewicz]] vann afgerandi sigur gegn Tyrkjum í [[orrustan um Khotyn|orrustunni um Khotyn]] árið 1621, sem flýtti fyrir falli soldánsins [[Ósman 2.|Ósmans 2.]]<ref>{{cite book |last=Dyer |first=Thomas Henry |date=1861 |title=The History of Modern Europe |volume=From the Fall of Constantinople, in 1453, to the War in the Crimea, in 1857. Volume 2 |url=https://www.google.com.au/books/edition/The_History_of_Modern_Europe/kQZOAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=0 |location=London |publisher=J. Murray |page=504 |isbn=978-3-337-75029-9}}</ref><ref>{{cite book |last=Dzięgielewski |first=Jan |date=1994 |title=Encyklopedia historii Polski: A-M |url=https://www.google.com.au/books/edition/Encyklopedia_historii_Polski/qRAsAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=Bitwa%20pod%20Chocimiem%2050%20tysi%C4%99cy%201621 |location=Polska |publisher=Morex |isbn=978-83-902522-1-6 |language=Polish |page=101}}</ref> Löng valdatíð Sigmundar í Póllandi var kölluð „silfuröld“.<ref>{{cite book |last=Kizwalter |first=Tomasz |date=1987 |title=Kryzys Oświecenia a początki konserwatyzmu polskiego |url=https://www.google.com.au/books/edition/Kryzys_O%C5%9Bwiecenia_a_pocz%C4%85tki_konserwat/p7JFAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=srebrn%20wiek%20%20z%C5%82oty%20waz%C3%B3w |location=Warszawa (Warsaw) |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=Polish |page=21 |oclc=23942204}}</ref> Hinn frjálslyndi konungur [[Vladislás 4. Vasa]] náði að viðhalda yfirráðum Póllands yfir löndum sínum, en eftir lát hans tóku innri átök og stöðugur hernaður að draga úr mætti ríkisins.<ref>{{cite book |last=Scott |first=H. M. |date=2015 |title=The Oxford Handbook of Early Modern European History, 1350-1750 |volume=2 |url=https://www.google.com.au/books/edition/The_Oxford_Handbook_of_Early_Modern_Euro/Jb4DCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |pages=409–413 |isbn=978-0-19-102000-1}}</ref><ref>{{cite book| first=Władysław |last=Czapliński |author-link=Władysław Czapliński |title=Władysław IV i jego czasy |trans-title=Władysław IV and His Times |publisher=PW "Wiedza Poweszechna" |location=Warsaw |year=1976 |language=pl |pages=170, 217–218}}</ref> Árið 1648 var [[Kmelnitskíjuppreisnin]] gerð í [[Úkraína|Úkraínu]]<ref>{{Harvnb|Scott|2015|p=409}}</ref> og þar á eftir fylgdi [[Sænska syndaflóðið]] sem olli mikill eyðileggingu.<ref name="Scott 2015 409–413">{{Harvnb|Scott|2015|pp=409–413}}</ref> [[Prússland]] varð sjálfstætt 1657 með [[Brombergsáttmálinn|Brombergsáttmálanum]].<ref name="Scott 2015 409–413"/> Árið 1683 sýndi [[Jóhann 3. Sobieski]] fram á hernaðarmátt ríkisins að nýju þegar hann stöðvaði innrás Tyrkjaveldis í [[orrustan um Vín|orrustunni um Vín]].<ref>{{Harvnb|Scott|2015|p=411}}</ref> Eftir hans tíð tók [[Wettin-ætt]] við völdum og í valdatíð [[Ágústus 2. sterki|Ágústusar 2.]] og [[Ágústus 3. af Póllandi|Ágústusar 3.]] efldust nágrannalönd Póllands eftir [[Norðurlandaófriðurinn mikli|Norðurlandaófriðinn mikla]] (1700) og [[Pólska erfðastríðið]] (1733).<ref>{{Harvnb|Scott|2015|pp=409–412, 666}}</ref> === Upplausn === [[File:Stanisław II August Poniatowski in coronation clothes.PNG|thumb|upright|right|[[Stanislás 2. Ágústus]], síðasti [[konungur Póllands]], sem ríkti frá 1764 fram að afsögn sinni 25. nóvember 1795.]] [[Konungskjör í Póllandi]] 1764 varð til þess að [[Stanislás 2. Ágústus]] varð konungur.<ref>{{Harvnb|Butterwick|2021|p=88}}</ref> Framboð hans var styrkt af fyrrum ástkonu hans, [[Katrín mikla|Katrínu miklu]] keisaraynju Rússlands.<ref>{{Harvnb|Butterwick|2021|pp=83–88}}</ref> Nýi konungurinn sveiflaðist milli þess að koma á nútímalegri stjórnháttum og halda frið við nágrannaríkin.<ref>{{Harvnb|Butterwick|2021|pp=89–91}}</ref> Umbætur hans leiddu til uppreisnar aðalsmanna í [[Barbandalagið|Barbandalaginu]] gegn honum og erlendum áhrifum almennt, sem sóttust eftir að viðhalda sérréttindum aðalsins.<ref>{{Harvnb|Butterwick|2021|pp=108–109}}</ref> Misheppnaðar tilraunir til umbóta í stjórnkerfinu og innanlandsófriður urðu til þess að nágrannaríkin kusu að grípa inn í.<ref>{{Harvnb|Butterwick|2021|pp=108–116}}</ref> Árið 1772 var [[fyrsta skipting Póllands]] samþykkt af Prússlandi, Rússlandi og Austurríki. Pólska þingið samþykkti hana sem orðinn hlut eftir mikinn þrýsting.<ref name="wydawnictwo">Józef Andrzej Gierowski – ''Historia Polski 1764–1864'' [History of Poland 1764–1864], Państwowe Wydawnictwo Naukowe (Polish Scientific Publishers PWN), Warszawa 1986, {{ISBN|978-83-01-03732-1}}, pp. 1–74</ref> Árið 1773 var gerð áætlun um róttækar umbætur í landinu þar sem meðal annars var stofnuð fyrsta opinbera menntastofnun Evrópu, [[Menntaráð Póllands]].<ref>{{cite book|author1=Ted Tapper|author2=David Palfreyman|title=Understanding Mass Higher Education: Comparative Perspectives On Access|url=https://books.google.com/books?id=riv0UCM90AMC&pg=RA2-PA140|access-date=17 March 2013|year=2005|publisher=RoutledgeFalmer|isbn=978-0-415-35491-2|page=140}}</ref> Líkamlegar refsingar gegn börnum voru bannaðar með lögum árið 1783. Stanislás var leiðandi í [[pólska upplýsingin|pólsku upplýsingunni]], hvatti til iðnþróunar og studdi við byggingarlist í [[nýklassískur stíll|nýklassískum anda]].<ref>{{Harvnb|Butterwick|2021|p=176}}</ref> Vegna þessa var hann gerður að félaga í [[Konunglega breska vísindafélagið|Konunglega breska vísindafélaginu]].<ref>{{cite book |author=Polska Akademia Nauk |title=Nauka polska |url=https://books.google.com/books?id=Bfs5AQAAIAAJ |access-date=30 August 2021 |year=1973 |publisher=Polska Akademia Nauk |page=151}}</ref> Árið 1791 samþykkti stórþingið [[Stjórnarskrá Póllands 1791|Maístjórnarskrána]], fyrstu stjórnarskrá landsins sem kom á [[þingbundin konungsstjórn|þingbundinni konungsstjórn]].<ref>{{Harvnb|Butterwick|2021|p=260}}</ref> [[Targowica-bandalagið]], samtök aðalsmanna sem voru andsnúnir stjórnarskránni, sneri sér til Katrínar miklu sem hóf [[stríð Póllands og Rússlands 1792]].<ref>{{Harvnb|Butterwick|2021|p=310}}</ref> Rússar og Prússar óttuðust vaxandi styrk Pólverja og framkvæmdu því [[önnur skipting Póllands|aðra skiptingu Póllands]] 1793. Eftir það var landið rúið sínum mikilvægustu landsvæðum og í reynd ófært um að viðhalda sjálfstæði sínu. Eftir [[Þriðja skipting Póllands|þriðju skiptingu Póllands]] 24. október 1795 var landið ekki lengur til.<ref name="gierowski3">Józef Andrzej Gierowski – ''Historia Polski 1764–1864'' (History of Poland 1764–1864), pp. 74–101</ref><ref>{{Cite journal|last=Bertholet|first=Auguste|date=2021|title=Constant, Sismondi et la Pologne|url=https://www.slatkine.com/fr/editions-slatkine/75250-book-05077807-3600120175625.html|journal=Annales Benjamin Constant|volume=46|pages=65–85}}</ref> Síðasti konungur Póllands, Stanislás Ágústus, sagði af sér þann 25. nóvember 1795.<ref>{{cite book |last = Schulz-Forberg| first =Hagen| title = Unravelling Civilisation: European Travel and Travel Writing| year = 2005| publisher =Peter Lang| page = 162|isbn =9052012350}}</ref> === Uppreisnir === [[File:Rzeczpospolita Rozbiory 3.png|thumb|right|upright=1.3|[[Skiptingar Póllands]] milli Prússlands (blár), Rússlands (brúnn) og Austurríkis (grænn).]] Pólverjar gerðu nokkrar uppreisnir gegn hernámsliðum ríkjanna sem höfðu skipt landinu milli sín. Árið 1794 var [[Kościuszko-uppreisnin]] gerð, þar sem vinsæll herforingi, [[Tadeusz Kościuszko]], sem hafði áður barist með [[George Washington]] í [[frelsisstríð Bandaríkjanna|frelsisstríði Bandaríkjanna]], leiddi uppreisnarmenn.<ref name="auto1">{{cite book |last=Storozynski |first=Alex |title=The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution |publisher=St. Martin's Press, 352 pages |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4299-6607-8 |url=https://books.google.com/books?id=wVqnlTbsdXcC |format= Google Books}}</ref> Þrátt fyrir sigur í [[orrustan við Racławice|orrustunni við Racławice]] varð ósigur hans á endanum til þess að vonin um endurheimt sjálfstæðis dó.<ref>{{cite book |last=Gardner |first=Monica Mary |url=https://www.gutenberg.org/files/27882/27882-h/27882-h.htm#CHAPTER_VII |title=The Rising of Kościuszko (Chapter VII) |work=Kościuszko: A Biography |publisher=G. Allen & Unwin., ltd, 136 pages |year=1942 |format=Project Gutenberg}}</ref> Árið 1806 leiddi [[Jan Henryk Dąbrowski]] uppreisn rétt fyrir innrás [[Napóleon Bonaparte|Napóleons]] inn í Rússland í [[Fjórða bandalagsstríðið|fjórða bandalagsstríðinu]]. Með [[Tilsitsáttmálinn|Tilsitsáttmálanum]] lýsti Napóleon yfir stofnun [[hertogadæmið Varsjá|hertogadæmisins Varsjár]] 1807. Hertogadæmið var leppríki undir stjórn bandamanns hans, [[Friðrik Ágúst 1. af Saxlandi|Friðriks af Saxlandi]]. Pólverjar studdu franska herinn í [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjöldunum]], sérstaklega lið undir stjórn [[Józef Poniatowski]] sem varð [[hermarskálkur]] skömmu fyrir andlát sitt í [[orrustan um Leipzig|orrustuna um Leipzig]] 1813.<ref>{{cite book |last=Nicholls |first=David |date=1999 |title=Napoleon |url=https://www.google.com.au/books/edition/Napoleon/PmCdv91zPS0C?hl=en&gbpv=0 |location=Oxford |publisher=ABC-CLIO |page=204 |isbn=978-0-87436-957-1}}</ref> Eftir að Napóleon var hrakinn í útlegð var hertogadæmið Varsjá lagt niður á [[Vínarþingið|Vínarþinginu]] 1815 og landi þess skipt milli [[Kongressríkið Pólland|Kongresskonungsríkisins Póllands]] undir stjórn Rússlands, [[Stórhertogadæmið Posen|Stórhertogadæmisins Posen]] undir stjórn Prússlands, og [[Austurríska Pólland]] með [[fríríkið Kraká|fríríkinu Kraká]].<ref>{{cite book |last1=Lukowski |first1=Jerzy |last2=Zawadzki |first2=W.H. |ref=Lukowski2001 |title=A Concise History of Poland |publisher=Cambridge University Press |page=313 |location=Cambridge |year=2001 |isbn=978-0-521-55917-1 |url=https://books.google.com/books?id=NpMxTvBuWHYC&q=1807&pg=PA115}}</ref> Árið 1830 hófu foringjaefni úr herforingjaskóla í Varsjá [[Nóvemberuppreisnin]]a.<ref>{{cite book |author1=Carolina Armenteros |author2=Dawn Dodds |author3=Isabel Divanna |author4=Tim Blanning |date=2008 |title=Historicising the French Revolution |url=https://www.google.com.au/books/edition/Historicising_the_French_Revolution/A4hJDAAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |location=Newcastle |publisher=Cambridge Scholars |page= 247|isbn=978-1-4438-1157-6}}</ref> Eftir að hún var brotin á bak aftur missti Kongressríkið Pólland sjálfstæði sitt, her og löggjafarþing.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JZ9eBAAAQBAJ&q=congress+poland+integration+paskevich&pg=PA249|title=The Russian Empire: A Multi-ethnic History|first=Andreas|last=Kappeler|date=27 August 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-56810-0|via=Google Books}}</ref> Byltingarárið [[1848]] gerðu Pólverjar enn [[Stór-Póllandsuppreisnin|uppreisn]] gegn [[þýskuvæðing]]u vesturhéraðanna. Í kjölfarið varð stórhertogadæmið Posen að einföldu héraði sem var innlimað í [[Þýska keisaradæmið]] 1871.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8YUuGSKXsFUC&q=1848+prussia+uprising+posen&pg=PA140|title=Paths of Integration: Migrants in Western Europe (1880–2004)|first1=Leo|last1=Lucassen|first2=David|last2=Feldman|first3=Jochen|last3=Oltmer|date=6 September 2006|publisher=Amsterdam University Press|isbn=978-90-5356-883-5|via=Google Books}}</ref> Í Rússlandi var [[Janúaruppreisnin]] 1863-1864 barin niður með hörku og leiddi til brottflutnings Pólverja og pólskra gyðinga. Undir lok 19. aldar átti sér stað mikil iðnvæðing í Kongress-Póllandi og helstu útflutningsafurður urðu [[kol]], [[sink]], [[járn]] og [[textíll]].<ref>{{cite book |last=Restivo |first=Sal |date=2005 |title=Science, Technology, and Society: An Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=4_tQEAAAQBAJ&dq=economy+of+Russian+poland+zinc+textiles&pg=PA613 |location=New York |publisher=Oxford University Press |page=613 |isbn=1280835133}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=kKR8DwAAQBAJ&q=january+uprising+economic&pg=PA181|title=Poland From Partitions to EU Accession: A Modern Economic History, 1772–2004|first=Piotr|last=Koryś|date=2018 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-97126-1}}</ref> === Annað pólska lýðveldið === [[File:Józef Piłsudski (-1930).jpg|thumb|right|[[Józef Piłsudski]] var sjálfstæðishetja Pólverja og helsti stjórnmálamaður landsins frá 1918 til dauðadags 1935.]] Eftir [[fyrri heimsstyrjöldin]]a samþykktu [[bandamenn (fyrri heimsstyrjöld)|bandamenn]] að endurreisa Pólland með [[Versalasamningarnir|Versalasamningunum]] í júní 1919.<ref>''Paris 1919: Six Months that Changed the World'' (2001), p. 208.</ref> Alls börðust 2 milljónir pólskra hermanna með hernámsliðunum þremur, og yfir 450.000 létu lífið.<ref>{{cite book|last=Curtis|first=Glenn E.|title=Poland: A Country Study|date=1994|publisher=Federal Research Division of the [[Library of Congress]]|location=[[Washington, D.C.]]|volume=550|issue=162–994|page=29|edition=3|isbn=978-0-844-40827-9}}</ref> Eftir undirritun vopnahlés við Þýskaland í nóvember 1918 lýstu Pólverjar yfir stofnun [[Annað pólska lýðveldið|annars pólska lýðveldisins]].<ref>{{cite journal|last=Wandycz|first=Piotr S.|title=The Second Republic, 1921-1939|date=2009|volume=54|number=2|journal=[[The Polish Review]]|publisher=[[University of Illinois Press]]|pages=159–171|jstor=25779809}}</ref> Næstu ár var sjálfstæði þess staðfest í röð stríðsátaka, sérstaklega [[stríð Póllands og Sovétríkjanna|stríði Póllands og Sovétríkjanna]] þar sem Pólverjar gersigruðu [[Rauði herinn|rauða herinn]] í [[orrustan um Varsjá (1920)|orrustunni um Varsjá]] árið 1920.<ref>{{cite journal|last=Kukiel|first=Marjan|title=The Polish-Soviet Campaign of 1920|journal=[[The Slavonic and East European Review]]|year=1929|volume=8|number=22|pages=48–65|publisher=[[Modern Humanities Research Association]]|jstor=4202361}}</ref> Á þessum tíma tókst pólska lýðveldinu að sameina löndin sem áður höfðu skipst milli þriggja ríkja, í eitt þjóðríki. Á millistríðsárunum fór í hönd nýtt tímabil í pólskum stjórnmálum. Áratugina á undan höfðu pólskir stjórnmálaleiðtogar mátt þola ritskoðun, og nú þurfti að skapa nýja stjórnmálaumræðu. Margir útlægir pólskir aðgerðasinnar, eins og [[Ignacy Jan Paderewski|Ignacy Paderewski]] (sem síðar varð forsætisráðherra), sneru nú aftur heim og margir þeirra gegndu lykilstöðum í stjórnkerfinu. Árið 1922 var fyrsti [[forseti Póllands]], [[Gabriel Narutowicz]], myrtur í Varsjá af hægriöfgamanninum [[Eligiusz Niewiadomski]].<ref name="bitter">Bitter glory: Poland and its fate, 1918 to 1939; p. 179</ref> Árið 1926 leiddi herforinginn og þjóðhetjan [[Józef Piłsudski]] [[Maívaldaránið (Pólland)|valdarán]] og fól [[Sanacja]]-hreyfingunni stjórn landsins til að koma í veg fyrir að róttækar stjórnmálahreyfingar til hægri og vinstri næðu völdum.<ref>{{cite journal|last=Machray|first=Robert|title=Pilsudski, the Strong Man of Poland|jstor=45333442|publisher=[[University of California Press]]|date=November 1930|volume=33|number=2|journal=[[Current History]]|pages=195–199|doi=10.1525/curh.1930.33.2.195 }}</ref> Seint á 4. áratugnum varð óttinn við rótttækar hreyfingar svo mikill að stjórnvöld beittu sífellt meiri hörku og bönnuðu marga stjórnmálaflokka, þar á meðal kommúnista og þjóðernissinnaða flokka sem þau töldu ógna stöðugleikanum.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jEKMAgAAQBAJ&q=sanacja++communism+banned&pg=PT98|title=Poland in the Modern World: Beyond Martyrdom|first=Brian|last=Porter-Szücs|date=6 January 2014|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-59808-5|via=Google Books}}</ref> === Seinni heimsstyrjöld === [[File:7TP Polish Tank.png|thumb|left|[[7TP]]-skriðdrekar [[pólski herinn|pólska hersins]] á heræfingu skömmu fyrir innrásina í Pólland 1939.]] [[Síðari heimsstyrjöld]] hófst þegar [[Þriðja ríkið]] gerði [[innrásin í Pólland|innrás í Pólland]] 1. september 1939. Í kjölfarið fylgdi [[innrás Sovétmanna í Pólland]] 17. september. Þann 28. september [[umsátrið um Varsjá (1939)|féll Varsjá]]. Samkvæmt [[Mólotov-Ribbentrop-samningurinn|Mólotov-Ribbentrop-samningnum]] var Póllandi skipt í tvennt milli hernámsliðanna. Frá 1939 til 1941 flutti Sovétherinn þúsundir Pólverja burt. Sovéska innanríkisráðuneytið [[NKVD]] myrti þúsundir pólskra stríðsfanga í [[Katyn-fjöldamorðin|Katyn-fjöldamorðunum]] áður en Þjóðverjar réðust á Sovétríkin í [[Barbarossa-aðgerðin]]ni.<ref name="bbc">"[https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11845315 Russian parliament condemns Stalin for Katyn massacre]". BBC News. 26 November 2010</ref> Í þýskum áætlunum var talað um „útrýmingu Pólverja“ árið 1939 og [[Generalplan Ost]] fól í sér [[þjóðarmorð]].<ref>{{cite book|author=Michael Geyer|title=Beyond Totalitarianism: Stalinism and Nazism Compared|url=https://books.google.com/books?id=IcB3oASHnkAC&pg=PA152|year=2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-89796-9|pages=152–153}}</ref> [[File:Pilots of No. 303 (Polish) Squadron RAF with one of their Hawker Hurricanes, October 1940. CH1535.jpg|thumb|right|Pólskir flugmenn í [[No. 303 Polish Fighter Squadron]] í [[orrustan um Bretland|orrustunni um Bretland]] í október 1940.]] Pólverjar lögðu til fjórða stærsta herlið Evrópu<ref name="ZalogaHook1982">{{cite book|author1=Steven J. Zaloga|author2=Richard Hook|title=The Polish Army 1939–45|url=https://books.google.com/books?id=AAdYFeW2fnoC&pg=PA3|access-date=6 March 2011|year=1982|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-0-85045-417-8|pages=3–|via=Google Books}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="Lerski1996">{{cite book|author=Jerzy Jan Lerski|title=Historical Dictionary of Poland, 966–1945|url=https://books.google.com/books?id=QTUTqE2difgC&pg=PA18|access-date=6 March 2011|year=1996|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-26007-0|page=18 |via=Google Books}}</ref> <ref name="Walters1988">{{cite book|author=E. Garrison Walters|title=The other Europe: Eastern Europe to 1945|url=https://books.google.com/books?id=64VpSBd7xUcC&pg=PA276|access-date=6 March 2011|year=1988|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-2440-0|pages=276– |via=Google Books}}</ref> og pólskir hermenn börðust fyrir bæði [[útlagastjórn Póllands]] í vestri og [[Póllandsher]] undir stjórn Sovétríkjanna í austri. Pólskir hermenn léku stór hlutverk í [[Overlord-aðgerðin]]ni, [[Ítalíuherförin]]ni og [[Norður-Afríkuherförin]]ni, og er sérstaklega minnst fyrir framgöngu sína í [[orrustan um Monte Cassino|orrustunni um Monte Cassino]]. Pólskir njósnarar reyndust bandamönnum ómetanleg uppspretta upplýsinga innan úr Evrópu<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=EJ5vIyDBpLcC&q=22%2C047+Polish&pg=PA234 |title=The Eagle Unbowed: Poland and the Poles in the Second World War |first=Halik |last=Kochanski |publisher=Harvard University Press |year=2014 |isbn=978-0-674-06814-8}}</ref> og pólskum dulmálssérfræðingum tókst að ráða í [[Enigma-dulmálið]].<ref>Gordon Welchman, The Hut Six Story, 1982, p. 289.</ref> Í austri barðist [[pólski fyrsti herinn]] með Sovéthernum í orrustum um Varsjá og Berlín.<ref name="Lerski1996-2">{{cite book|author=Jerzy Jan Lerski|title=Historical Dictionary of Poland, 966–1945|url=https://books.google.com/books?id=S6aUBuWPqywC&pg=PA34|year=1996|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-26007-0|page=34 |via=Google Books}}</ref> [[Pólska andspyrnuhreyfingin]] og [[Armia Krajowa]] („heimaherinn“) börðust gegn hernámi Þjóðverja og störfuðu eins og neðanjarðarríki, með virku menntakerfi og dómskerfi.<ref name="Salm42">Stanisław Salmonowicz, ''Polskie Państwo Podziemne'', Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa, 1994, {{ISBN|978-83-02-05500-3}}, p. 37</ref> Andspyrnan leit á útlagastjórnina sem réttmæta stjórn landsins og hafnaði hugmyndinni um kommúnistastjórn yfir Póllandi. Af þeim orsökum hóf hún [[Stormaðgerðin]]a 1944, en [[uppreisnin í Varsjá]] er þekktasti angi þeirrar aðgerðar.<ref name="Lerski1996-2" /><ref name="Soviets_and_AK">[https://www.polandinexile.com/rising.htm The Warsaw Rising] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251123031342/http://www.polandinexile.com/rising.htm |date=2025-11-23 }}, polandinexile.com</ref> [[File:WW2-Holocaust-Poland.PNG|thumb|left|Kort af [[helförin]]ni í Póllandi sem sýnir helstu flutningsleiðir og fjöldamorð. Helstu gettó gyðinga eru merkt með gulum stjörnum. Útrýmingarbúðir nasista eru merktar með hauskúpum í svörtum reitum. Landamærin milli Þýskalands og Sovétríkjanna 1941 eru merkt með rauðu.]] Samkvæmt skipunum [[Adolf Hitler|Hitlers]] reistu Þjóðverjar sex [[útrýmingarbúðir]] á hernámssvæðinu í Póllandi, þar á meðal [[útrýmingarbúðirnar í Treblinka|Treblinka]], [[útrýmingarbúðirnar í Majdanek|Majdanek]] og [[útrýmingarbúðirnar í Auschwitz|Auschwitz]]. Þjóðverjar fluttu milljónir gyðinga alls staðar að úr Evrópu til búðanna þar sem þeir voru myrtir.<ref>{{Cite book| publisher = University of Nebraska Press| isbn = 978-0-8032-1327-2| last1 = Browning| first1 = Christopher R.| last2 = Matthäus| first2 = Jürgen| title = The origins of the Final Solution: the evolution of Nazi Jewish policy, September 1939 – March 1942| url = https://archive.org/details/originsoffinalso00brow| location = Lincoln| series = Comprehensive history of the Holocaust| date = 2004}}</ref><ref>{{Cite book| edition = First | publisher = Tim Duggan Books| isbn = 978-1-101-90345-2| last = Snyder| first = Timothy| title = Black earth: the Holocaust as history and warning| url = https://archive.org/details/blackearthholoca0000snyd | location = New York| date = 2015}}</ref> Talið er að um 3 milljónir pólskra gyðinga<ref>{{harvp|Materski|Szarota|2009}} ''Quote:'' Liczba Żydów i Polaków żydowskiego pochodzenia, obywateli II Rzeczypospolitej, zamordowanych przez Niemców sięga 2,7- 2,9 mln osób.''Source:'' IPN.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.yadvashem.org/righteous/stories/poland-historical-background.html|title=Poland Historical Background}}</ref> – um 90% af öllum gyðingum í Póllandi - og milli 1,8 og 2,8 aðrir Pólverjar<ref>{{cite web|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/polish-victims|title=Polish Victims|publisher=United States Holocaust Memorial Museum}}</ref><ref>{{cite web|url=http://projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm|title=Poland World War II casualties (in thousands)|last=Piotrowski|first=Tadeusz|access-date=2022-08-31|archive-date=2007-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20070418175341/http://projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{harvp|Materski|Szarota|2009}} ''Quote:'' Łączne straty śmiertelne ludności polskiej pod okupacją niemiecką oblicza się obecnie na ok. 2 770 000.</ref> hafi verið myrtir meðan á [[hernám Póllands (1939-1945)|hernámi Póllands]] stóð, þar á meðal voru milli 50 og 100.000 pólskir menntamenn (háskólakennarar, læknar, lögfræðingar, aðalsmenn og prestar). Í uppreisninni í Varsjá einni voru 150.000 pólskir borgarar drepnir, flestir myrtir af Þjóðverjum í [[fjöldamorðin í Wola|Wola]] og [[fjöldamorðin í Ochota|Ochota]].<ref>{{cite web|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/documenting-numbers-of-victims-of-the-holocaust-and-nazi-persecution|title=Documenting Numbers of Victims of the Holocaust and Nazi Persecution|publisher=United States Holocaust Memorial Museum}}</ref><ref>{{Cite book |last=Wardzyńska |first=Maria |year=2009 |title=Był rok 1939. Operacja niemieckiej policji bezpieczeństwa w Polsce. Intelligenzaktion |trans-title=The Year was 1939: Operation of German Security Police in Poland. Intelligenzaktion |publisher=[[Institute of National Remembrance]] |isbn=978-83-7629-063-8 |language=pl |url=http://pamiec.pl/download/49/34737/BYLROK1939.pdf |quote=Oblicza się, że akcja „Inteligencja” pochłonęła ponad 100 tys. ofiar. ''Translation:'' It is estimated that ''Intelligenzaktion'' took the lives of 100,000 Poles. |access-date=4 January 2020 |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129035451/http://pamiec.pl/download/49/34737/BYLROK1939.pdf |url-status=dead }}</ref> Um 150.000 pólskir almennir borgarar voru myrtir af Sovétmönnum milli 1939 og 1941 meðan á hernámi Sovétríkjanna í austurhluta Póllands stóð, og eins er talið að um 100.000 Pólverjar hafi verið myrtir af [[Uppreisnarher Úkraínu]] milli 1943 og 1944 í [[fjöldamorð á Pólverjum í Volhynia og Austur-Galisíu|Volhynia og Austur-Galisíu]].<ref>Grzegorz Motyka, Od rzezi wołyńskiej do akcji "Wisła". Konflikt polsko-ukraiński 1943–1947. Kraków 2011, p. 447. See also: Book review by Tomasz Stańczyk: "Grzegorz Motyka oblicza, że w latach 1943–1947 z polskich rąk zginęło 11–15 tys. Ukraińców. Polskie straty to 76–106 tys. zamordowanych, w znakomitej większości podczas rzezi wołyńskiej i galicyjskiej."</ref><ref>{{cite web |publisher=Institute of National Remembrance |year=2013 |website=1943 Wołyń Massacres Truth and Remembrance |url=http://www.volhyniamassacre.eu/ |title=What were the Volhynian Massacres? |access-date=2022-08-31 |archive-date=2013-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813063016/http://www.volhyniamassacre.eu/ |url-status=dead }}</ref> Talið er að Pólland hafi misst hæsta hlutfall íbúa sinna í stríðinu, um 6 milljónir, yfir 1/6 af íbúafjöldanum fyrir stríð. Helmingur þeirra voru gyðingar.<ref name="szma">{{harvp|Materski|Szarota|2009}}</ref><ref>[https://www.remember.org/forgotten/ Holocaust: Five Million Forgotten: Non-Jewish Victims of the Shoah.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180125075356/http://remember.org/forgotten |date=25 January 2018 }} Remember.org.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.expatica.com/de/polish-experts-lower-nations-wwii-death-toll/|title=Polish experts lower nation's WWII death toll|archive-url=https://web.archive.org/web/20190818035613/https://www.expatica.com/de/polish-experts-lower-nations-wwii-death-toll/|archive-date=18 August 2019|url-status=dead}}</ref> Árið 1945 voru bæði austur- og vesturlandamæri Póllands flutt í vesturátt. Yfir 2 milljónir pólskra íbúa [[Kresy]] voru reknir yfir [[Curzon-línan|Curzon-línuna]] af [[Jósef Stalín]].<ref>[[Bogumiła Lisocka-Jaegermann]] (2006). "Post-War Migrations in Poland". In: Mirosława Czerny. ''Poland in the geographical centre of Europe.'' Hauppauge, New York: Nova Science Publishers. pp. 71–87. {{ISBN|978-1-59454-603-7}}. [https://books.google.com/books?id=KGYrq9qAeskC&q=%22so+called+Curzon+Line%22 Google Books preview.]</ref> Vesturlandamærin voru sett við [[Oder-Neisse-línan|Oder-Neisse-línuna]]. Afleiðingin var að Pólland minnkaði um 20% eða 77.500 km². Þessi breyting leiddi til stórfelldra fólksflutninga Pólverja, Þjóðverja, Úkraínumanna og Gyðinga.<ref>{{Cite book|url=http://www.igipz.pan.pl/en/zpz/Political_migrations.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626151411/http://www.igipz.pan.pl/en/zpz/Political_migrations.pdf|url-status=dead|archive-date=26 June 2015|title=Political Migrations in Poland 1939–1948|last=Eberhardt|first=Piotr|publisher=Didactica|year=2006|isbn=978-1-5361-1035-7|location=Warsaw}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://rcin.org.pl/Content/15652/WA51_13607_r2011-nr12_Monografie.pdf|title=Political Migrations On Polish Territories (1939–1950)|last=Eberhardt|first=Piotr|publisher=Polish Academy of Sciences|year=2011|isbn=978-83-61590-46-0|location=Warsaw|access-date=2022-08-31|archive-date=2014-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140520220409/http://rcin.org.pl/Content/15652/WA51_13607_r2011-nr12_Monografie.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="bbc5">"[https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/refugees_01.shtml European Refugee Movements After World War Two]". BBC – History.</ref> === Kommúnistastjórnin === [[File:Solidarity_petition,_Edinburgh.JPG|thumb|upright|Stúdentar í Skotlandi safna undirskriftum handa Samstöðu í Edinborg árið 1981.]] Samkvæmt kröfum Stalíns á [[Jaltaráðstefnan|Jaltaráðstefnunni]] var mynduð ný samsteypustjórn í Póllandi sem var hliðholl kommúnistum, en pólska útlagastjórnin í London hunsuð. Margir Pólverjar litu á þetta sem [[svik Vesturveldanna]]. Árið 1944 hafði Stalín heitið [[Winston Churchill]] og [[Franklin D. Roosevelt]] að virða fullveldi Póllands og heimila lýðræðislegar kosningar, en eftir að sigur vannst 1945 stóðu sovésk hernámsyfirvöld fyrir fölsun kosningaúrslita til að réttlæta yfirráð Sovétríkjanna yfir Póllandi. Sovétríkin komu á nýrri [[kommúnistaríki|kommúnistastjórn]] í Póllandi eins og annars staðar í [[Austurblokkin]]ni. Vopnuð andspyrna gegn hernámi Sovétmanna stóð fram á 6. áratuginn.<ref>{{cite web| url = https://ipn.gov.pl/en/news/9332,ARTICLE-by-Karol-Nawrocki-PhD-The-soldiers-of-Polish-freedom.html |title=ARTICLE by Karol Nawrocki, Ph.D.: The soldiers of Polish freedom |access-date = 6 March 2022}}</ref> Þrátt fyrir mótmæli samþykkti pólska stjórnin innlimun austurhéraða Póllands í Sovétríkin<ref name="indianapolis">[[Arthur Bliss Lane]] ''[[I saw Poland betrayed]]: An American Ambassador Reports to the American People''. Indianapolis: The Bobbs-Merrill Company, 1948.</ref> (sérstaklega borgirnar [[Wilno]] og [[Lwów]]) og samþykkti varanlegar herstöðvar [[rauði herinn|rauða hersins]] í Póllandi. Með [[Varsjárbandalagið|Varsjárbandalaginu]] í [[Kalda stríðið|kalda stríðinu]] voru hernaðarlegir hagsmunir Póllands og Sovétríkjanna sameinaðir.<ref>{{cite web| url = https://www.thoughtco.com/warsaw-pact-4178983 |title=Warsaw Pact: Definition, History, and Significance |access-date = 6 March 2022}}</ref> Nýja kommúnistastjórnin tók upp [[litla stjórnarskráin 1947|litlu stjórnarskrána]] þann 19. febrúar 1947. [[Pólska alþýðulýðveldið]] (''Polska Rzeczpospolita Ludowa'') var formlega stofnað árið 1952. Árið 1956, eftir andlát [[Bolesław Bierut]], tók stjórn [[Władysław Gomułka]] við völdum sem var eilítið frjálslyndari um tíma, lét marga lausa úr fangelsi og jók einstaklingsfrelsi. Stjórnin batt líka enda á hina misheppnuðu [[samyrkjubú|samyrkjuvæðingu]] í pólskum landbúnaði. Svipað gerðist í valdatíð [[Edward Gierek]] á 8. áratugnum, en lengst af héldu ofsóknir gegn stjórnarandstöðu áfram. Þrátt fyrir það var Pólland oft talið minnsta alræðisríkið í Austurblokkinni.<ref name="PWN_historia">{{cite web |language=pl |url=http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=4575043 |title=Polska. Historia |work=[[Internetowa encyklopedia PWN|PWN Encyklopedia]] |access-date=11 July 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061001084717/http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=4575043 |archive-date=1 October 2006 |url-status=dead }}</ref> Vinnudeilur árið 1980 leiddu til stofnunar verkalýðsfélagsins [[Samstaða (verkalýðsfélag)|Samstöðu]] (''Solidarność'') sem varð með tímanum að stjórnmálaafli. Þrátt fyrir ofsóknir og setningu [[herlögin í Póllandi|herlaga]] árið 1981, gróf hún undan stjórn [[Sameinaði pólski verkamannaflokkurinn|Sameinaða pólska verkamannaflokksins]] og árið 1989 voru [[þingkosningar í Póllandi 1989|fyrstu frjálsu kosningarnar]] haldnar í landinu frá lokum seinni heimsstyrjaldar. Leiðtogi Samstöðu, [[Lech Wałęsa]], sigraði forsetakosningar árið 1990.<ref>{{cite web |url=https://argumentum.al/lajmi/2020/09/solidarity-movement-or-the-beginning-of-the-end-of-communism/ |title=Solidarity Movement– or the Beginning of the End of Communism |date=September 2020 |access-date=6 March 2022 |archive-date=28 mars 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328012855/https://argumentum.al/lajmi/2020/09/solidarity-movement-or-the-beginning-of-the-end-of-communism/ |url-status=dead }}</ref> === Eftir 1989 === [[File:Flowers in front of the Presidential Palace in Warsaw.jpg|170px|thumb|Blóm við [[forsetahöllin í Varsjá|forsetahöllina í Varsjá]] eftir [[Flugslysið í Póllandi 2010|flugslysið 2010]] þar sem margir pólskir ráðamenn fórust.]] Snemma á 10. áratugnum hóf [[Leszek Balcerowicz]] [[lostmeðferð (hagfræði)|lostmeðferð]] til að breyta efnahagslífi landsins úr sósíalískum [[áætlunarbúskapur|áætlunarbúskap]] í [[markaðsbúskapur|markaðsbúskap]].<ref>{{cite journal|last1=Hunter Jr.|first1=Richard J.|last2=Ryan|first2=Leo V.|title=A RETROSPECTIVE ANALYSIS AND FUTURE PERSPECTIVE: "Why Was Poland's Transition So Difficult?"|url=https://archive.org/details/sim_polish-review_2006_51_2/page/147|jstor=25779611|volume=51|number=2|date=2006|pages=147–171|publisher=[[University of Illinois Press]]|journal=[[The Polish Review]]}}</ref> Líkt og önnur fyrrum kommúnistaríki gekk Pólland í gegnum tímabil þar sem lífsgæði, efnahagur og félagsleg þjónusta drógust saman eftir fall kommúnistastjórnarinnar,<ref>{{Cite book | last = Kowalik | first = Tadeusz | year = 2011 | title = From Solidarity to Sell-Out: The Restoration of Capitalism in Poland | url = https://archive.org/details/fromsolidarityto0000kowa | location = New York, NY | publisher = Monthly Review Press}}</ref> en landið varð síðan það fyrsta sem endurheimti verga landsframleiðslu frá því fyrir 1989 út af miklum hagvexti strax árið 1995.<ref>{{cite journal|last=Spieser|first=Catherine|title=Labour Market Policies in Post-communist Poland: Explaining the Peaceful Institutionalisation of Unemployment|date=April 2007|pages=97–132|volume=21|number=1|doi=10.3917/poeu.021.0097|journal=Politique européenne}}</ref> Pólland gerðist aðili að [[Visegrád-hópurinn|Visegrád-hópnum]] árið 1991<ref>{{cite journal|last=Poláčková|first=Hana|title=Regional Cooperation in Central Europe: Poland, Hungary, Czech Republic and Slovakia: from Visegrad to CEFTA|jstor=23615759|pages=117–129|number=3|journal=Perspectives|date=1994|publisher=[[SAGE Publishers]]}}</ref> og gekk í [[NATO]] árið 1999.<ref>{{cite web|url=https://www.dw.com/en/after-20-years-in-nato-poland-still-eager-to-please/a-47862839|title=After 20 years in NATO, Poland still eager to please|work=[[DW News]]|publisher=[[Deutsche Welle]]|last=Sieradzka|first=Monika|date=3 November 2019|access-date=26 March 2022|quote=Poland's NATO accession in 1999 was meant to provide protection from Russia.}}</ref> Pólska þjóðin kaus síðan að ganga í [[Evrópusambandið]] í þjóðaratkvæðagreiðslu 2003<ref>{{cite journal|last=Szczerbiak|first=Aleks|title=History Trumps Government Unpopularity: The June 2003 Polish EU Accession Referendum|url=https://archive.org/details/sim_west-european-politics_2004-09_27_4/page/671|volume=27|number=4|date=September 2004|pages=671–690|journal=West European Politics|doi=10.1080/0140238042000249876|s2cid=153998856}}</ref> og landið varð fullgildur meðlimur 1. maí 2004 eftir [[stækkun Evrópusambandsins 2004]].<ref>{{cite journal|last=Kundera|first=Jaroslaw|title=Poland in the European Union. The economic effects of ten years of membership|journal=Rivista di Studi Politici Internazionali|volume=81|number=3|date=September 2014|pages=377–396|jstor=43580712}}</ref> Pólland gekk í [[Schengen-samstarfið]] árið 2007 og opnaði landamæri sín að öðrum Evrópusambandsríkjum.<ref name="Europe's border-free zone expands">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/7153490.stm|title=Europe's border-free zone expands|work=BBC News|date=21 December 2007|access-date=28 July 2011}}</ref> Þann 10. apríl 2010 fórst [[forseti Póllands]], [[Lech Kaczyński]], ásamt 89 hátt settum pólskum ráðamönnum í [[flugslysið í Póllandi 2010|flugslysi]] nærri [[Smolensk]] í Rússlandi.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2016/feb/07/smolensk-plane-crash-lech-kaczynski-poland-russia|title=Will Poland ever uncover the truth about the plane crash that killed its president?|work=[[The Guardian]]|date=7 February 2016|access-date=26 March 2022|location=[[Warsaw]]|last=Smith|first=Alex Duval}}</ref> Árið 2011 sigraði [[Borgaraflokkurinn (Pólland)|Borgaralegur vettvangur]] þingkosningarnar.<ref>{{cite web|url=https://carnegieendowment.org/2011/10/10/ruling-civic-platform-wins-parliamentary-elections-in-poland-pub-45703|title=Ruling Civic Platform Wins Parliamentary Elections in Poland|first1=Andrzej|last1=Turkowski|website=Carnegie Endowment for International Peace}}</ref> Árið 2014 varð forsætisráðherra Póllands, [[Donald Tusk]], forseti [[Evrópska ráðið|Evrópska ráðsins]] og sagði af sér embætti forsætisráðherra í kjölfarið.<ref>{{cite news|url=https://www.irishtimes.com/news/politics/donald-tusk-named-next-president-of-european-council-1.1913164|title=Donald Tusk named next president of European Council|first=Suzanne|last=Lynch|newspaper=The Irish Times}}</ref> Íhaldsflokkurinn [[Lög og réttlæti]] með formanninum [[Jarosław Kaczyński]] sigraði þingkosningarnar árin 2015 og 2019.<ref>{{Cite news|title=Poland elections: Conservatives secure decisive win|date=25 October 2015 |newspaper=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34631826}}</ref><ref>{{Cite news|title=Poland's populist Law and Justice party win second term in power|date=14 October 2019 |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2019/oct/14/poland-populist-law-and-justice-party-increases-majority }}</ref> Það hefur leitt til vaxandi andstöðu við stefnu Evrópusambandsins og [[stjórnarskrárkreppan í Póllandi 2015|gagnrýni frá sambandinu]] fyrir að vega að rétti kvenna, samkynhneigðra og dómskerfinu.<ref name=":2">{{cite web|last=|first=|date=|title=Rule of Law: European Commission acts to defend judicial independence in Poland|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_17_5367|access-date=15 November 2020|website=European Commission|language=en}}</ref><ref name=":3">{{cite web|date=10 March 2020|title=Commission v Poland: What Happened, What it Means, What it Will Take|url=https://verfassungsblog.de/commission-v-poland-what-happened-what-it-means-what-it-will-take/|access-date=15 November 2020|website=Verfassungsblog|language=en-US}}</ref> Í desember 2017 varð [[Mateusz Morawiecki]] nýr forsætisráðherra. Forsetinn [[Andrzej Duda]] rétt náði endurkjöri í forsetakosningum 2020.<ref>{{Cite news|date=13 July 2020|title=Poland's Duda narrowly beats Trzaskowski in presidential vote|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53385021}}</ref> [[Innrás Rússlands í Úkraínu 2022]] olli því að yfir 5 milljón flóttamenn frá Úkraínu komu til Póllands.<ref>{{cite news |title=Number of people who crossed the Polish border from the war-stricken Ukraine as of July 2022, by date of report |url=https://www.statista.com/statistics/1293564/ukrainian-refugees-in-poland/ |work=Statista |date=28 July 2022}}</ref> == Landfræði == [[File:Poland topo.jpg|thumb|right|Hæðakort af Póllandi.]] Pólland er stórt land, og nær yfir um 312.696 ferkílómetra. 98,52% af þeim eru þurrlendi og 1,48% eru ár og vötn.<ref>{{Cite web|url=https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html|title=Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018 roku|website=stat.gov.pl}}</ref> Landið er það 9. stærsta í Evrópu og í 69. sæti á heimsvísu. Pólland er landfræðilega fjölbreytt land með aðgang að sjó í norðri, fjöll í suðri og flatlenda sléttu í miðið.<ref name="auto5">{{Cite web|url=https://geografia.gozych.edu.pl/cechy-krajobrazow-polski/|title=Cechy krajobrazów Polski – Notatki geografia|access-date=2021-08-23|archive-date=2020-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029163433/https://geografia.gozych.edu.pl/cechy-krajobrazow-polski/|url-status=dead}}</ref> Megnið af miðhlutanum er flöt slétta, en annars staðar eru mörg stöðuvötn, ár, hæðir, mýrar og skógar.<ref name="auto5"/> Í Póllandi er ein af fáum evrópskum eyðimörkum, [[Błędów-eyðimörkin]]. Pólland á strönd við [[Eystrasalt]] í norðri, sem nær frá [[Pommernflói|Pommernflóa]] að [[Gdańsk-vík]]. Út frá ströndinni liggja margar [[eyri (landform)|eyrar]], strandlón og [[sandalda|sandöldur]]. <ref>https://1001miejsc.pl/odkryj-cuda-natury-w-polsce-9-najciekawszych/3/#:~:text=Mierzeja%20Helska,Kaszubi%2C%20silnie%20kultywuj%C4%85cy%20swoje%20tradycje {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212013550/https://1001miejsc.pl/odkryj-cuda-natury-w-polsce-9-najciekawszych/3/#:~:text=Mierzeja%20Helska,Kaszubi%2C%20silnie%20kultywuj%C4%85cy%20swoje%20tradycje |date=2021-12-12 }}.</ref> Ströndin er að mestu bein, en [[Szczecin-lón]], [[Puck-flói]] og [[Vistula-lón]] ganga inn í hana. Mið- og norðurhluti landsins eru á [[Norður-Evrópusléttan|Norður-Evrópusléttunni]]. Ofan við hana eru hæðótt svæði mynduð úr [[jökulruðningur|jökulruðningum]] og [[jökullón]] sem mynduðust eftir síðustu [[ísöld]], einkum í vatnasvæðinu í [[Pommern]], vatnasvæðinu í [[Stóra-Pólland]]i, vatnasvæðinu í [[Kassúbía|Kassúbíu]] og [[Masúríuvötn]]um.<ref name="auto6">{{Cite web|url=https://regiony-projekt.gozych.edu.pl/strony/pojezierza.html|title=Podróż przez regiony geograficzne Polski|website=regiony-projekt.gozych.edu.pl|access-date=2021-08-23|archive-date=2021-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212223109/https://regiony-projekt.gozych.edu.pl/strony/pojezierza.html|url-status=dead}}</ref> Stærst þessara fjögurra vatnasvæða er Masúríuvatnasvæðið sem nær yfir megnið af norðausturhluta Póllands. Vatnasvæðin mynda röð jökulgarða meðfram suðurströnd Eystrasalts.<ref name="auto6"/> Sunnan við Norður-Evrópusléttuna eru héruðin [[Lúsatía]], [[Slesía]] og [[Masóvía]], sem eru breiðir ísaldardalir.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/European-Plain|title=European Plain &#124; plain, Europe|website=Encyclopedia Britannica}}</ref> Syðsti hluti Póllands er fjalllendur; hann nær frá [[Súdetafjöll]]um í vestri að [[Karpatafjöll]]um í austri. Hæsti hluti Karpatafjalla eru [[Tatrafjöll]] við suðurlandamæri Póllands.<ref>{{Cite web|url=https://www.polskie-gory.pl/najwyzsze-szczyty-tatr.php|title=Najwyższe szczyty w Tatrach Polskich i Słowackich|website=www.polskie-gory.pl|access-date=2021-08-23|archive-date=2021-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212223121/https://www.polskie-gory.pl/najwyzsze-szczyty-tatr.php|url-status=dead}}</ref> Hæsti tindur Póllands er á fjallinu [[Rysy]], 2.499 metrar. == Stjórnmál == Pólland er [[lýðveldi]] með [[fulltrúalýðræði]] þar sem [[forseti Póllands]] er þjóhöfðingi.<ref name="Government">{{cite web |url=https://www.gov.pl/web/civilservice/basic-information-about-poland |title=Civil Service; Basic information about Poland |author=Serwis Rzeczypospolitej Polskiej |date=n.d. |website=www.gov.pl |publisher=Government of the Republic of Poland |access-date=8 March 2022 |language=en}}</ref> [[Ráðherraráð Póllands]] fer með framkvæmdavaldið og [[forsætisráðherra Póllands]] er stjórnarleiðtogi.<ref name="Government" /> Ráðherrar í ráðherraráðinu eru valdir af forsætisráðherra, skipaðir af forseta með fulltingi þingsins.<ref name="Government" /> Forsetinn er kosinn í almennum kosningum til fimm ára í senn.<ref>{{cite book |last=Stanisz |first=Piotr |date=2020 |title=Religion and Law in Poland |url=https://books.google.com/books?id=e4MSEAAAQBAJ&q=duda&pg=PT14 |location=Alphen aan den Rijn |publisher=Kluwer Law International |page=13 |isbn=9789403529738 |language=en}}</ref> Núverandi forseti er [[Karol Nawrocki]] og [[Donald Tusk]] er forsætisráðherra.<ref>{{cite book |author=Central Intelligence Agency |date=2021 |title=CIA World Factbook 2021-2022 |url=https://books.google.com/books?id=NyUFEAAAQBAJ&dq=morawiecki+duda+2022&pg=PT3299 |location=New York |publisher=Skyhorse Publishing |isbn=9781510763814 |language=en}}</ref> [[Pólska þingið]] kemur saman í tveimur deildum, með neðri deild ([[Sejm]]) með 460 þingmönnum, og efri deild ([[öldungadeild Póllands|öldungadeild]]) með 100 þingmönnum.<ref>{{cite book |date=2021 |title=Foundations of Law: The Polish Perspective |url=https://books.google.com/books?id=zJROEAAAQBAJ&dq=sejm+460++senate+100&pg=PA127 |location=Warszawa (Warsaw) |publisher=Wolters Kluwer Polska |page=127 |isbn=9788382231731 |language=en}}</ref> Þingmenn eru kosnir í Sejm með [[hlutfallskosning]]u þar sem þingsætum er úthlutað með [[d'Hondt-aðferðin]]ni.<ref>{{cite book |last=Gwiazda |first=Anna |date=2015 |title=Democracy in Poland: Representation, participation, competition and accountability since 1989 |url=https://books.google.com/books?id=VBk-CgAAQBAJ&dq=sejm++d%27Hondt&pg=PA67 |location=Florence |publisher=Taylor and Francis |page=67 |isbn=9781315680118}}</ref> Öldungadeildarþingmenn eru kosnir með [[meirihlutakosning]]u í [[einmenningskjördæmi|einmenningskjördæmum]].<ref name="ConPol">{{cite book |last1=Granat |first1=Mirosław |last2=Granat |first2=Katarzyna |date=2021 |title=The Constitution of Poland: A Contextual Analysis |url=https://books.google.com/books?id=AJzGDwAAQBAJ&dq=poland+senate+first-past-the-post+100&pg=PA52 |location=Oxford |publisher=Hart Publishing |pages=51, 52, 221 |isbn=9781509913947}}</ref> Öldungadeildin getur breytt eða hafnað lögum sem Sejm samþykkir, en Sejm getur fellt þá ákvörðun úr gildi með einföldum meirihluta.<ref name="Machnikowski">{{cite book |author1=Piotr Machnikowski |author2=Justyna Balcarczyk |author3=Monika Drela |date=2017 |title=Contract law in Poland |chapter-url=https://books.google.com/books?id=OI2WDwAAQBAJ&dq=poland+voting+age+eighteen&pg=PT19 |location=Alphen aan den Rijn |publisher=Kluwer Law International |chapter= Political System (III) |isbn=9789041189332 |oclc=1046634087 |language=en}}</ref> [[File:Zgromadzenie Narodowe 4 czerwca 2014 Kancelaria Senatu 01.JPG|thumb|right|[[Sejm]] er neðri deild pólska þingsins.]] Fyrir utan þjóðernisminnihlutahópa þurfa listar stjórnmálaflokka í Póllandi að fá minnst 5% atkvæða á landsvísu til að fá þingfulltrúa á Sejm.<ref name="ConPol" /> Þingmenn beggja deilda eru kosnir til fjögurra ára í senn og njóta [[þinghelgi]].<ref name="Jasinski">{{cite book |last1=Jasiński |first=Wojciech |last2=Kremens |first2=Karolina |date=2019 |title=Criminal law in Poland |chapter-url=https://books.google.com/books?id=DSysDwAAQBAJ&dq=sejm+poland+four+year&pg=PT21 |location=Alphen aan den Rijn |publisher=Kluwer Law International |chapter=Political System and Administrative Structure (IV) |isbn=9789403513249 |language=en}}</ref> Samkvæmt núverandi lögum þarf frambjóðandi að hafa náð 21 árs aldri til að verða þingmaður, 30 til að verða öldungadeildarþingmaður og 35 til að bjóða sig fram til forseta.<ref name="Jasinski" /> Báðar deildir mynda saman [[þjóðþing Póllands]].<ref name="Bien">{{cite book |last1=Bień-Kacała |first1=Agnieszka |last2=Młynarska-Sobaczewska |first2=Anna |date=2021 |title=Constitutional law in Poland |chapter-url=https://books.google.com/books?id=lNstEAAAQBAJ&dq=national+assembly+poland++president+oath&pg=PT126 |location=Alphen aan den Rijn |publisher=Kluwer Law International |chapter=The Speaker, Presidium, and Convent of Seniors, Parliamentary Committees (II), s. 281 |isbn=9789403533001 |language=en}}</ref> Þjóðþingið kemur saman af þrennu tilefni: þegar nýr forseti tekur við embætti, ef forseti sætir ákæru fyrir [[landsréttur (Póllandi)|landsrétti]], og ef því er lýst yfir að forseti geti ekki uppfyllt skyldur sínar vegna heilsufars.<ref name="Bien" /> === Héruð === {{aðalgrein|Héruð í Póllandi}} Við endurreisn Póllands eftir heimsstyrjöldina síðari var landinu skipt upp í 14 héruð (pl: ''województwo'' - þýðir upphaflega ''hertogadæmi''). 1950 var þeim fjölgað í 17. Árið 1975 var stjórnkerfinu breytt og stjórnstigum fækkað um eitt. Héruðin urðu þá 49 talsins og hélst svo til næstu stjórnkerfisbreytingar árið 1999. Var héruðum þá aftur fækkað, að þessu sinni í 16: {| class="wikitable" ! Hérað || Pólskt heiti || Höfuðborg |- | [[Neðri-Slesía (hérað)|Neðri-Slesía]]<ref>http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=490658</ref> || Województwo dolnośląskie || [[Wrocław]] |- | [[Kujavíska-Pommern (hérað)|Kujavíska-Pommern]] || Województwo kujawsko-pomorskie || [[Bydgoszcz]] og [[Toruń]] |- | [[Lublin (hérað)|Lublin]] || Województwo lubelskie || [[Lublin]] |- | [[Lubusz (hérað)|Lubusz]] || Województwo lubuskie || [[Gorzów Wielkopolski]] og [[Zielona Góra]] |- | [[Łódź (hérað)|Łódź]] || Województwo łódzkie || [[Łódź]] |- | [[Litla-Pólland (hérað)|Litla-Pólland]]<ref>http://www.icelandonline.is/ferdaheimurisl/polland.htm</ref> || Województwo małopolskie || [[Kraká]] (Kraków) |- | [[Masóvía (hérað)|Masóvía]]<ref name="fararheill">{{cite web |url=http://fararheill.is/afangastadir/evropa/polland |title=Geymd eintak |access-date=2011-10-25 |archive-date=2011-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111114141044/http://fararheill.is/afangastadir/evropa/polland |url-status=dead }}</ref> || Województwo mazowieckie || [[Varsjá]] (Warszawa) |- | [[Opole (hérað)|Opole]] || Województwo opolskie || [[Opole]] |- | [[Neðri-Karpatía (hérað)|Neðri-Karpatía]]<ref name="fararheill"/> || Województwo podkarpackie || [[Rzeszów]] |- | [[Podlasía (hérað)|Podlasía]] || Województwo podlaskie || [[Białystok]] |- | [[Pommern (hérað)|Pommern]] || Województwo pomorskie || [[Gdańsk]] |- | [[Slesía (hérað)|Slesía]]<ref>http://snara.is/vefbaekur/g.aspx?dbid=2&action=search&sw=Sles%C3%ADa</ref> || Województwo śląskie || [[Katowice]] |- | [[Święty Krzyż (hérað)|Święty Krzyż]] || Województwo świętokrzyskie || [[Kielce]] |- | [[Ermland-Masúría (hérað)|Ermland-Masúría]]<ref>http://snara.is/s4.aspx?sw=ermland&dbid=Íslenska&action=search{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> || Województwo warmińsko-mazurskie || [[Olsztyn]] |- | [[Stóra-Pólland (hérað)|Stóra-Pólland]] || Województwo wielkopolskie || [[Poznań]] |- | [[Vestur-Pommern (hérað)|Vestur-Pommern]] || Województwo zachodniopomorskie || [[Szczecin]] |} == Efnahagslíf == Hagkerfi Póllands mælt í [[verg landsframleiðsla|vergri landsframleiðslu]] er nú það sjötta stærsta innan Evrópusambandsins að nafnvirði og það fimmta stærsta með [[kaupmáttarjöfnuður|kaupmáttarjöfnuði]]. Það er líka það hagkerfi innan sambandsins sem er í örustum vexti.<ref>Jan Cienski, Warsaw, [https://web.archive.org/web/20120817112701/http://www.ft.com/cms/s/0/99bb5b68-c13d-11e1-8eca-00144feabdc0.html Poland's growth defies eurozone crisis] ''Financial Times'', 1 July 2012. Internet Archive.</ref> Um 61% mannaflans starfa innan [[þriðji geirinn|þriðja geirans]], 31% í framleiðsluiðnaði og 8% í landbúnaði.<ref>{{cite web|url=https://rynekpracy.org/statystyki/pracujacy-w-rolnictwie-przemysle-i-uslugach/|title=Pracujący w rolnictwie, przemyśle i usługach &#124; RynekPracy.org|access-date=28 May 2020|archive-date=25 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200425100036/https://rynekpracy.org/statystyki/pracujacy-w-rolnictwie-przemysle-i-uslugach/|url-status=dead}}</ref> Pólland er hluti af [[innri markaður Evrópusambandsins|innra markaði Evrópusambandsins]], en hefur þó ekki tekið upp [[evra|evruna]] og opinber gjaldmiðill er enn [[pólskur złoty]] (zł, PLN). Pólland er leiðandi efnahagsveldi í [[Mið-Evrópa|Mið-Evrópu]] með um 40% af 500 stærstu fyrirtækjum heimshlutans (miðað við tekjur) og háa [[hnattvæðingarvísitala|hnattvæðingarvísitölu]].<ref name="Polish economy seen as stable and competitive">{{cite news|url=http://www.wbj.pl/article-51029-polish-economy-seen-as-stable-and-competitive.html|title=Polish economy seen as stable and competitive|newspaper=Warsaw Business Journal|date=9 September 2010|access-date=28 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100913203601/http://www.wbj.pl/article-51029-polish-economy-seen-as-stable-and-competitive.html|archive-date=13 September 2010}}</ref> Stærstu fyrirtæki landsins eru hlutar af hlutabréfavísitölunum [[WIG20]] og [[WIG30]] í [[Kauphöllin í Varsjá|Kauphöllinni í Varsjá]]. Samkvæmt skýrslum til [[Seðlabanki Póllands|Seðlabanka Póllands]] var andvirði beinna erlendra fjárfestinga í Póllandi næstum 300 milljarðar pólsk zloty undir lok árs 2014. [[Tölfræðistofnun Póllands]] áætlaði að árið 2014 hefðu 1.437 pólsk fyrirtæki átt hlut í 3.194 erlendum fyrirtækjum.<ref>{{cite web|url=http://www.financialobserver.eu/poland/hundreds-of-foreign-companies-taken-over-by-polish-firms-over-the-last-decade/|title=Hundreds of foreign companies taken over by Polish firms over the last decade|language=en|work=Central European Financial Observer|date=5 April 2016|author=Dorota Ciesielska-Maciągowska|access-date=17 June 2017|archive-date=13 apríl 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413020602/http://www.financialobserver.eu/poland/hundreds-of-foreign-companies-taken-over-by-polish-firms-over-the-last-decade/|url-status=dead}}</ref> Bankakerfið í Póllandi er það stærsta í Mið-Evrópu<ref name="TWI-2011">Thomas White International (September 2011), [https://web.archive.org/web/20130913074250/http://www.thomaswhite.com/global-perspectives/banking-sector-in-poland/ Prominent Banks in Poland.] Emerging Market Spotlight. Banking Sector in Poland (Internet Archive). Retrieved 6 November 2014.</ref> með 32,3 útibú á 100.000 fullorðna íbúa.<ref>Worldbank.org, [http://siteresources.worldbank.org/EXTGLOBALFINREPORT/Resources/8816096-1361888425203/9062080-1364927957721/GFDR-2014_Statistical_Appendix_B.pdf Global Financial Development Report 2014.] Appendix B. Key Aspects of Financial Inclusion (PDF file, direct download). Retrieved 6 November 2014.</ref> Pólska hagkerfið var það eina í Evrópu sem komst hjá [[alþjóðlega fjármálakreppan 2008|alþjóðlegu fjármálakreppunni 2008]].<ref name="The Global Competitiveness Report 2010–2011">{{cite web|last=Schwab|first=Klaus|title=The Global Competitiveness Report 2010–2011|url=https://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2010-11.pdf|publisher=World Economic Forum|access-date=25 April 2011|pages=27 (41/516)}}</ref> Landið er 20. stærsti útflytjandi á vörum og þjónustu í heiminum.<ref name="auto7">{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.GNFS.CD|title=Exports of goods and services (BoP, current US$) &#124; Data|website=data.worldbank.org}}</ref> Útflutningur á vörum og þjónustu var talinn vera 56% af vergri landsframleiðslu árið 2020.<ref>{{cite web |title=Exports of goods and services (% of GDP) {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/NE.EXP.GNFS.ZS |website=data.worldbank.org |access-date=6 September 2021}}</ref> Í september 2018 var atvinnuleysi áætlað 5,7% sem var með því lægsta sem gerðist í Evrópusambandinu.<ref>{{cite web|url=https://businessinsider.com.pl/finanse/makroekonomia/bezrobocie-w-polsce-wrzesien-2018-r/437gjnh|title=GUS podał najnowsze dane dot. bezrobocia w Polsce|date=23 October 2018|access-date=28 October 2018}}</ref> Árið 2019 voru sett lög í Póllandi sem gáfu launafólki undir 26 ára aldri undanþágu frá [[tekjuskattur|tekjuskatti]].<ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/2019/07/30/europe/poland-income-tax-youths-intl/index.html|title=Brain drain claimed 1.7 million youths. So this country is scrapping its income tax|author=Ivana Kottasová|website=CNN|date=30 July 2019|access-date=30 July 2019}}</ref> == Íbúar == Íbúar Póllands voru rúmlega 38 milljónir árið 2021 og landið er því níunda fjölmennasta land Evrópu og fimmta stærsta aðildarríki [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]].<ref>{{cite book |author=Statistics Poland |date=2021 |title=Preliminary results of the National Population and Housing Census 2021 |url=https://stat.gov.pl/en/national-census/national-population-and-housing-census-2021/national-population-and-housing-census-2021/preliminary-results-of-the-national-population-and-housing-census-2021,1,1.html |publisher=Główny Urząd Statystyczny GUS |page=1 |language=en}}</ref> Íbúaþéttleiki er 122 á ferkílómetra.<ref>{{cite book |author=Statistics Poland |date=2021 |title=Area and population in the territorial profile |url=https://stat.gov.pl/en/topics/population/population/area-and-population-in-the-territorial-profile-in-2021,4,15.html |publisher=Główny Urząd Statystyczny GUS |page=20 |language=en, pl}}</ref> [[Frjósemishlutfall]] var talið vera 1,42 börn á konu árið 2019, sem er með því lægsta sem gerist í heiminum.<ref>{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN?locations=PL|title=Fertility rate, total (births per woman) - Poland|work=[[World Bank]]|access-date=12 March 2022}}</ref> Að auki eru íbúar Póllands að eldast töluvert og [[miðaldur]] er um 42 ár.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/median-age/country-comparison|title=Median age|work=[[CIA World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|access-date=12 March 2022|archive-date=23 maí 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523225144/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/median-age/country-comparison/|url-status=dead}}</ref> [[File:Population of Poland.svg|upright=1.1|thumb|Íbúar Póllands frá 1990 til 2010 taldir í milljónum.]] Um 60% af íbúum búa í þéttbýli eða stórborgum og 40% í sveitahéruðum.<ref>{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=PL|title=Urban population (% of the population) - Poland|work=[[World Bank]]|access-date=13 March 2022}}</ref> Árið 2020 bjó yfir helmingur Pólverja í [[einbýlishús]]um og 44,3% í íbúðum.<ref>{{cite web |url=https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do |title=Distribution of population by degree of urbanisation, dwelling type and income group - EU-SILC survey |date=2020 |website=European Statistical Office "Eurostat" |publisher=European Commission |access-date=6 April 2022 |archive-date=21 janúar 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230121154457/https://ec.europa.eu/eurostat/web/main/eurostat/web/main/help/faq/data-services |url-status=dead }}</ref> Fjölmennasta sýsla Póllands er [[Masóvía (hérað)|Masóvía]] og fjölmennasta borgin er höfuðborgin, [[Varsjá]], með 1,8 milljón íbúa og aðrar 2-3 milljónir á stórborgarsvæðinu.<ref>[http://www.mrr.gov.pl/polityka_regionalna/SRPW_2020/Dokumenty%20i%20ekspertyzy/Documents/17d0ccd2c3f14ed3893369e56d59849cMarkowski.pdf Funkcje Metropolitalne Pięciu Stolic Województw Wschodnich] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327120341/http://www.mrr.gov.pl/polityka_regionalna/SRPW_2020/Dokumenty%20i%20ekspertyzy/Documents/17d0ccd2c3f14ed3893369e56d59849cMarkowski.pdf |date=27 March 2009 }} - [[:pl:Tadeusz Markowski (ekonomista)|Markowski]]</ref><ref>[https://www.un.org/esa/population/publications/wup2003/2003WUPHighlights.pdf ''World Urbanization Prospects''] - [[United Nations]] - Department of Economic and Social Affairs / Population Division, The 2003 Revision (data of 2000)</ref><ref>[[Eurostat]], [http://www.urbanaudit.org/DataAccessed.aspx Urban Audit database] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110406130058/http://www.urbanaudit.org/DataAccessed.aspx |date=6 April 2011 }}, accessed on 12 March 2009. Data for 2004.</ref> Stærsta þéttbýlissvæðið er stórborgarsvæði [[Katowice]] þar sem íbúar eru milli 2,7 milljón<ref>{{cite web |url=http://www.newgeography.com/content/003879-major-metropolitan-areas-europe |title=Major Metropolitan Areas in Europe |last=Cox |first=Wendell |date=2013 |website=New Geography |publisher=Joel Kotkin and Praxis Strategy Group}}</ref> og 5,3 milljón.<ref>[[European Spatial Planning Observation Network]], [https://www.espon.eu/sites/default/files/attachments/fr-1.4.3_April2007-final.pdf Study on Urban Functions (Project 1.4.3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924002318/http://www.espon.eu/export/sites/default/Documents/Projects/ESPON2006Projects/StudiesScientificSupportProjects/UrbanFunctions/fr-1.4.3_April2007-final.pdf |date=2015-09-24 }} {{Cite web |url=http://www.espon.eu/export/sites/default/Documents/Projects/ESPON2006Projects/StudiesScientificSupportProjects/UrbanFunctions/fr-1.4.3_April2007-final.pdf |title=Geymd eintak |access-date=7 ágúst 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924002318/http://www.espon.eu/export/sites/default/Documents/Projects/ESPON2006Projects/StudiesScientificSupportProjects/UrbanFunctions/fr-1.4.3_April2007-final.pdf |archive-date=24 september 2015 |url-status=dead}}, Final Report, Chapter 3, (ESPON, 2007)</ref> Íbúaþéttleiki er meiri í suðurhluta landsins og er mestur milli borganna [[Wrocław]] og [[Kraká]].<ref>{{cite journal |last=Jażdżewska |first=Iwona |title=Changes in population density of the urban population in southern Poland in the period 1950-2011 against the background of political and economic transformation |date=September 2017 |volume=21 |number=3 |pages=107–113 |doi=10.1515/mgrsd-2017-0017 |issn=2084-6118 |journal=Miscellanea Geographica |publisher=Sciendo|s2cid=134111630 }}</ref> Í manntali árið 2011 töldu 37.310.341 sig vera [[Pólverji|Pólverja]], 846.719 sögðust vera [[Slesíubúar]], 232.547 [[Kasúbíubúar]] og 147.814 [[Þjóðverjar]]. Aðrir minnihlutahópar töldu 163.363 manns (0,41%) og 521.470 (1,35%) gáfu ekki upp neitt þjóðerni.<ref name="GUS97">{{cite book |url=https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5670/22/1/1/struktura_narodowo-etniczna.pdf |title=Struktura narodowo-etniczna, językowa i wyznaniowa ludności Polski. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011 |trans-title=National-ethnic, linguistic and religious structure of Poland. National Census of Population and Housing 2011 |publisher=Central Statistical Office |year= 2015 |isbn=978-83-7027-597-6 |page=36 |language=pl}}</ref> Opinberar tölur um íbúa innihalda ekki farandverkafólk án dvalarleyfis eða [[Karta Polaka]] (ríkisborgaraskírteini).<ref>{{cite book |author=Statistics Poland |date=n.d. |title=The Concept of the International Migration. Statistics System in Poland. |url=https://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/p_inter_migration_stat_system_in_poland.pdf |publisher=Główny Urząd Statystyczny GUS |page=5 |language=en}}</ref> Yfir 1,7 milljón úkraínskir ríkisborgarar störfuðu löglega í Póllandi árið 2017.<ref>{{cite news |title=Filling Poland's labour gap |url=https://poland-today.pl/filling-polands-labour-gap/ |access-date=24 March 2019 |work=Poland Today |archive-date=12 maí 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220512144010/https://poland-today.pl/filling-polands-labour-gap/ |url-status=dead }}</ref> Fjöldi aðfluttra fer ört vaxandi og ríkið samþykkti 504.172 atvinnuleyfisumsóknir útlendinga árið 2021.<ref>{{cite web |author=Departament Rynku Pracy MRPiPS |date=2021 |title=Zezwolenia na pracę cudzoziemców |url=https://psz.praca.gov.pl/-/8180075-zezwolenia-na-prace-cudzoziemcow |website=psz.praca.gov.pl |language=pl}}</ref> === Borgir og bæir === [[Bielsko-Biała]], [[Białystok]], [[Bydgoszcz]], [[Częstochowa]], [[Gdańsk]], [[Gdynia]], [[Gniezno]], [[Goleniów]], [[Karpacz]], [[Katowice]], [[Kielce]], [[Kołobrzeg]], [[Koszalin]], [[Kraká]], [[Lublin]], [[Łowicz]], [[Łódź]], [[Malbork]], [[Nowe Warpno]], [[Olsztyn]], [[Opole]], [[Police]], [[Poznań]], [[Radom]], [[Sopot]], [[Stargard Szczeciński]], [[Szczecin]], [[Świnoujście]], [[Toruń]], [[Varsjá]], [[Wolin (borg)|Wolin]], [[Wrocław]], [[Zakopane]] == Menning == [[Mynd:0003 kotlet schabowy 2013, photo by Silar.JPG|thumb|220px|[[Kotlet schabowy]] með ýmsum salötum]] === Matargerð === {{aðalgrein|Pólsk matargerð}} Pólsk matargerð hefur breyst í gegnum tíma vegna breytilegra aðstæðna í landinu. Hún er svipuð öðrum eldunarhefðum sem er að finna annars staðar í [[Mið-Evrópa|Mið-Evrópu]] og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]] og jafnvel í [[Frakkland]]i og á [[Ítalía|Ítalíu]]. Áhersla er lögð á [[kjöt]], sérstaklega svínakjöt, nautakjöt og kjúkling (mismunandi eftir svæðum), og vetrar[[grænmeti]] svo sem kál, ásamt [[krydd|kryddi]]. Ýmiss konar [[núðla|núðlur]] er líka að finna í mörgum réttum, meðal þeirra helstu eru ''[[kluski]]'', auk [[korn]]plantna eins og ''[[kasza]]''. Pólsk matargerð er almennt vegleg og mikið er notað af [[egg]]jum og [[rjómi|rjóma]]. Hefðbundnu réttirnir krefjast mikils undirbúnings. Margir Pólverjar eyða miklum tíma í að undirbúa og borða hátíðarrétti sína, sérstaklega um [[jól]] og [[páskar|páska]]. Þá getur tekið nokkra daga til að búa til alla réttina. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == {{Wiktionary|Pólland}} * [http://www.gov.pl Vefur pólska ríkisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705094141/http://www.gov.pl/ |date=2022-07-05 }} {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Atlantshafsbandalagið}} [[Flokkur:Pólland| ]] lf2p08zqczcq1q0fhrk4r6bqcg2setl 0 913 1981181 1980424 2026-09-30T03:13:52Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981181 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Woolf by Beresford 2.jpg|thumb|right|Virginia Woolf (1902)]] '''Virginia Woolf''' ([[25. janúar]] [[1882]] – [[28. mars]] [[1941]]) var [[bretland|breskur]] [[rithöfundur]], [[gagnrýnandi]] og [[feminismi|feministi]]. Hún er í hópi áhrifamestu [[skáldsagnarhöfundur|skáldsagnahöfunda]] á [[20. öld]]. Auk þess sem verk hennar höfðu mikil áhrif á kvennabaráttu 20. aldar, var Virginia brautryðjandi nýrra aðferða við skáldsagnaritun með notkun hugflæðis og innra eintals. Hún skrifaði um hversdagslega atburði, lagði ekki áherslu á flóknar fléttur eða djúpa persónusköpun heldur á tilfinningalíf og hugmyndir söguhetjanna. Þar takmarkaði hún sig ekki við eina söguhetju heldur ferðaðist úr hugarfylgsnum einnar persónu til annarrar, ''The Waves'' er líklega besta dæmi þess. Þekktasta bók Virginiu er þó eflaust skáldsagan ''To the Lighthouse'' frá [[1927]]. Nokkrar kvikmyndir hafa verið gerðar um líf skáldkonunnar, nú síðast ''The Hours'' (2002) með [[Nicole Kidman]] í hlutverki Virginiu. Virginia Woolf giftist [[Leonard Woolf]], gagnrýnanda, árið [[1912]]. Saman stofnuðu þau [[Hogarth Press]] árið [[1917]]. Heimili þeirra var samkomustaður fjölda listamanna, skálda og gagnrýnenda, og kallaðist sá hópur [[Bloomsbury-hópurinn]]. Árin [[1895]] og [[1915]] fékk hún [[taugaáfall|taugaáföll]], en hún átti við geðræn vandamál að stríða. Virginia framdi [[sjálfsmorð]] þann [[28. mars]] [[1941]] með því að [[drukknun|drekkja sér]]. Eiginmaður hennar, Leonard, ritstýrði flestum verka hennar sem gefin voru út eftir andlát hennar. == Verk eftir Virginiu sem komið hafa út á íslensku == * 1983 - [[Sérherbergi]] - (''A Room of One's Own -'' útg. 1929). Þýðandi: [[Helga Kress]].<ref>Magdalena Schram, [http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000555057 „Sérherbergi“], ''19. júní'' (tímarit), 1.tbl. 1984</ref> *2014 - Út í vitann - (''To the Lighthouse -'' útg. 1927). Þýðandi: Herdís Hreiðarsdóttir.<ref>Nanna Hlín Halldórsdóttir, [https://starafugl.is/2014/her-hefur-lifid-stadnaemst/ „Hér hefur lífið staðnæmst“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190617101549/https://starafugl.is/2014/her-hefur-lifid-stadnaemst/ |date=2019-06-17 }}, ''Starafugl.is'', 27. nóvember 2014 (skoðað 17. júní 2019)</ref> *2017 - Orlandó - (''Orlando: A Biography'' - útg. 1928). Þýðandi: Soffía Auður Birgisdóttir.<ref>Skald.is, [https://www.skald.is/single-post/2017/10/08/Orland%C3%B3-%C3%AD-%C3%BE%C3%BD%C3%B0ingu-Soff%C3%ADu-Au%C3%B0ar-Birgisd%C3%B3ttur „Orlandó í þýðingu Soffíu Auðar Birgisdóttur“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190617101546/https://www.skald.is/single-post/2017/10/08/Orland%25C3%25B3-%25C3%25AD-%25C3%25BE%25C3%25BD%25C3%25B0ingu-Soff%25C3%25ADu-Au%25C3%25B0ar-Birgisd%25C3%25B3ttur |date=2019-06-17 }} {{Cite web |url=https://www.skald.is/single-post/2017/10/08/Orland%25C3%25B3-%25C3%25AD-%25C3%25BE%25C3%25BD%25C3%25B0ingu-Soff%25C3%25ADu-Au%25C3%25B0ar-Birgisd%25C3%25B3ttur |title=Geymd eintak |access-date=2022-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617101546/https://www.skald.is/single-post/2017/10/08/Orland%25C3%25B3-%25C3%25AD-%25C3%25BE%25C3%25BD%25C3%25B0ingu-Soff%25C3%25ADu-Au%25C3%25B0ar-Birgisd%25C3%25B3ttur |archive-date=2019-06-17 |url-status=bot: unknown}}, (skoðað 17. júní 2019)</ref><ref>Vísir.is, [https://www.visir.is/g/2017171229939 „Sífelld togstreita á milli staðalímynda og raunveruleikans“], (skoðað 17. júní 2019)</ref> *2017 - Mrs. Dalloway - (''Mrs. Dalloway'' - útg. 1925). Þýðandi: [[Atli Magnússon]].<ref>Forlagid.is, [https://www.forlagid.is/vara/mrs-dalloway/ „Mrs. Dolloway“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190617124615/https://www.forlagid.is/vara/mrs-dalloway/ |date=2019-06-17 }}, (skoðað 17. júní 2019)</ref> == Tilvísanir == <references/> {{DEFAULTSORT:Woolf, Virginia}} [[Flokkur:Breskar kvenréttindakonur]] [[Flokkur:Breskir rithöfundar]] [[Flokkur:Dauðsföll af völdum sjálfsmorða]] {{fd|1882|1941}} 4zjweu841wm0tezl640n13xaba7btg8 0 950 1981050 1980722 2026-09-29T13:53:00Z Torfifagri 33930 /* Safnplötur */ bætti inn tenglum á tvær síðustu plöturnar 1981050 wikitext text/x-wiki [[Image:megas_DSC07085_NY.jpg|thumb|right|260px|Megas á Sjómannadaginn í Reykjavík (2011)]] '''Magnús Þór Jónsson''' ([[fæðing|fæddur]] [[7. apríl]] [[1945]] í [[Reykjavík]] á [[Ísland]]i, d. [[6. júlí]] [[2026]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[tónlistarmaður]], dægurlagahöfundur, [[rithöfundur]] og [[myndlistarmaður]], hann var best þekktur undir [[listamannsnafn]]inu '''Megas'''. Megas var sonur skáldkonunnar [[Þórunn Elfa Magnúsdóttir|Þórunnar Elfu Magnúsdóttur]] og Jóns Þórðarsonar kennara og rithöfundar. Magnús Magnússon nafni hans og móðurafi var verkamaður í [[Reykjavík]] og sjómaður. Margrét, amma Megasar, var frá Horni í [[Skorradalur|Skorradal]] en föðurforeldrarnir [[Snæfellsnes|Snæfellingar]]. Megas ólst upp í [[Norðurmýri]]nni í Reykjavík og gekk í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskólann]] og svo í [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann í Reykjavík]], þaðan sem hann lauk stúdentsprófi árið 1965. Þá vann hann um hríð sem gjaldkeri í Landsbankanum, en hélt svo til Noregs til að stunda nám í þjóðháttafræði við Háskólann í [[Osló]]. Megas byrjaði snemma að fást við lagasmíðar og textagerð, lærði á píanó og samdi meðal annars lagið „Gamli sorrí Gráni“ fyrir fermingu. Á gagnfræðaskólaárunum samdi hann menúetta áður en hann hellti sér út í þjóðlagapælingar, keypti sér nótnabók með amerískri alþýðutónlist og lagði sig eftir skandinavískum þjóðlögum. Helstu áhrifavaldar Megasar á æskuárum hans voru [[Halldór Laxness]] og [[Elvis Presley]]. Á menntaskólaárunum tók Megas þátt í að mála leiktjöld fyrir hundrað ára afmælissýningu [[Skugga-Sveinn|Útilegumannanna]] eftir Matthías Jochumsson, gerði myndskreytingar í skólablaðið og fékk nokkur ljóða sinna birt í blaðinu og smásögur. Hann hlustaði á klassík, einkum þungmelta tónlist og [[Bob Dylan]] sem hafði mikil áhrif á hann. Að loknu stúdentsprófi innritaðist Megas í [[Háskóli Íslands|Háskólann]]. Þar rakst hann á nafnið Megas í grískri orðabók og ætlaði að nota það sem skáldanafn þegar hann fékk birta eftir sig smásögu í Lesbók [[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]]. Hann varð að birta söguna undir eigin nafni en notaði listamannsnafnið Megas eftir þetta.<ref>{{cite web|url=https://www.ismus.is/einstaklingar/1006899|title=Magnús Þór Jónsson - Megas|website=Ísmús}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Áður en fyrsta [[hljómplata]] hans kom út í Noregi árið 1972 komu út eftir hann þrjú hefti með textum, nótum og teikningum. Þau hétu einfaldlega ''Megas I'' (1968), ''Megas II'' (1969) og ''Megas III'' (1970). Árið 1973 gaf hann heftin þrjú út aftur, endurskoðuð, og bætti fjórða heftinu við, ''Megas IV''. Fyrsta nótnaheftið innihélt lögin „Dauði Snorra Sturlusonar“, „Jón Sigurðsson & sjálfstæðisbarátta Íslendinga“, „Með gati“, „Ófelía“, „Ragnheiður biskupsdóttir“, „Silfur Egils“, „Um óheppilega fundvísi Ingólfs Arnarsonar“, „Um skáldið Jónas“, „Um grimman dauða Jóns Arasonar“ og „Vertu mér samferða inní blómalandið, amma“. Margt af því efni sem birtist í heftunum átti síðar eftir að rata inn á plöturnar hans. Á tónlistarferli sínum urðu ein vinsælustu lögin Megasar: „Spáðu í mig“, „Tvær stjörnur“, „Reykjavíkurnætur“ og „Fatlafól“. <ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/07/07/andlat_megas/?origin=helstu|title=Andlát: Megas|website=Mbl.is|access-date=7. júlí 2026}}</ref> Hann vann með fjölda listamanna á ferli sínum. Þeirra á meðal eru [[Bubbi Morthens]], [[Nýdönsk]], [[Spilverk þjóðanna]] og [[KUKL]]. Viðurkenningar sem hann hlaut á ævinni voru m.a. [[heiðurslaun listamanna]] og [[verðlaun Jónasar Hallgrímssonar]] fyrir framlag sitt til íslenskrar tungu.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262906323d/megas-er-latinn|title=Megas er látinn|website=Vísir.is|date=7. júlí 2026|author=Eiður Þór Árnason}}</ref> Megas var umdeildur og vakti umtal fyrir líferni sitt og hegðun. Hann var um tíma í sambandi við ungan taílenskan [[kynsegin]] mann sem heimsótti hann til Íslands. Hann samdi til hans ástarlögin „Fílahirðirinn frá Súrín“ og „Tvær stjörnur“. Lagið „Litlir sætir strákar“ sem vakti umtal, var líka innblásið af sambandi þeirra sem stóð stutt.<ref>{{cite web|url=https://heimildin.is/frett/forbodid-samband-megasar-vid-ladyboy/|title=Fjallað um forboðið samband Megasar við „ladyboy“|website=Heimildin|date=16. apríl 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://glatkistan.com/2022/11/16/litlir-saetir-strakar/|title=Litlir sætir strákar|website=Glatkistan|author=Helgi Jónsson|date=16.11.2022}}</ref> Kona sem kynntist honum tvítug sakaði hann um kynferðisbrot og að hafa stráð salti í sárið með laginu „Litla ljót“ sem samsvaraði hennar reynslu um atvikið.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20212188353d/-kominn-timi-til-ad-hann-se-opin-beradur-|title=Kominn tími til að hann sé opin­beraður|website=Vísir|date=26. nóvember 2021|author=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Eftir andlát hans fór af stað umræða um að honum hefði verið [[slaufun|slaufað]] af [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]], en starfsfólk þar neitaði því alfarið.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262907959d/sar-reidir-ruvar-ar-hafna-thvi-ad-megasi-hafi-verid-slaufad|title=Sár­reiðir Rúvar-ar hafna því að Megasi hafi verið slaufað|author=Jakob Bjarnar|date=10. júlí 2026|website=Vísir}}</ref> == Útgefin verk == === Breiðskífur === *1972 - ''[[Megas (hljómplata)|Megas]]'' *1975 - ''[[Millilending]]'' *1976 - ''[[Fram og aftur blindgötuna]]'' *1977 - ''[[Á bleikum náttkjólum]]'' (með Spilverki þjóðanna) *1978 - ''[[Nú er ég klæddur og kominn á ról]]'' *1986 - ''[[Í góðri trú]]'' *1987 - ''[[Loftmynd (hljómplata)|Loftmynd]]'' *1988 - ''[[Höfuðlausnir]]'' *1988 - ''[[Bláir draumar]]'' (með Bubba) *1990 - ''[[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella]]'' *1992 - ''[[Þrír blóðdropar]]'' *1996 - ''[[Til hamingju með fallið]]'' *1997 - ''[[Fláa veröld]]'' *2000 - ''[[Svanasöngur á leiði]]'' *2001 - ''[[Far ... þinn veg]]'' *2002 - ''[[Englaryk í tímaglasi]]'' *2005 - ''[[Hús datt]]'' (með Súkkat) *2007 - ''[[Frágangur]]'' ásamt Senuþjófunum *2007 - ''[[Hold er mold (hljómplata)|Hold er mold]]'' ásamt Senuþjófunum *2008 - ''[[Á morgun]]'' ásamt Senuþjófunum *2011 - ''[[(Hugboð um) Vandræði]]'' ásamt Senuþjófunum *2011 - ''[[Aðför að lögum]]'' ásamt Strengjum *2017 - ''[[Ósómaljóð]]'' (Megas syngur Ósómaljóð [[Þorvaldur Þorsteinsson|Þorvaldar Þorsteinssonar]]) === Tónleikaplötur === *1979 - ''[[Drög að sjálfsmorði]]'' - tónleikar í [[Menntask%C3%B3linn_vi%C3%B0_Hamrahl%C3%AD%C3%B0|MH]] (með Sjálfsmorðssveitinni) *1994 - ''[[Drög að upprisu]]'' - tónleikar í MH (með Nýdönsk) *2006 - ''[[Greinilegur púls]]'' - upptaka frá 1991 *2006 - ''[[Passíusálmar í Skálholti]]'' - upptaka frá 2001 *2009 - ''[[Segðu ekki frá (með lífsmarki)]]'' - tvöföld tónleikaplata (ásamt Senuþjófum) === Safnplötur === *1993 - ''[[Paradísarfuglinn (hljómplata)|Paradísarfuglinn]]'' *2002 - ''[[Megas 1972–2002]]'' *2002 - ''[[(Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta]]'' *2012 - ''[[Megas raular lögin sín]]'' *2020 - ''[[Syngdu eitthvað gamalt!]]'' === Safnkassar === *1986 - ''[[Megas allur]]'' - safnkassi með öllum plötum Megasar fram til 1986, ásamt tveimur plötum með óútgefnu efni og efni af plötum með öðrum listamönnum === Annað === *2001 - ''[[Haugbrot]]'' - hljómorð (Megas les úr verkum sínum við undirleik) *2013 - ''[[Jeppi á fjalli]]'' - lög úr samnefndu leikriti, lög og textar eftir Megas og Braga Valdimar Skúlason === Smáskífur === *1975 - ''[[Spáðu í mig / Komdu og skoðaðu í kistuna mína]]'' === Aðrir listamenn flytja lög Megasar === *1997 - ''Megasarlög'' - ýmsir flytjendur *2006 - ''Pældu í því sem pælandi er í'' - ýmsir flytjendur *2006 - ''Magga Stína syngur Megas'' === Bækur === *1968 - ''[[Megas I, ljóðabók, endurútg. 1973]]'' *1968 - ''[[Megas II, ljóðabók, endurútg. 1973]]'' *1973 - ''[[Megas III, ljóðabók]]'' *1990 - ''[[Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ]]'' ásamt [[Þórunn Valdimarsdóttir|Þórunni Valdimarsdóttur]] *1991 - ''[[Textar]]'' *1994 - ''[[Björn og Sveinn eða makleg málagjöld]]'' *2001 - ''[[Megas. Greinasafn eftir ýmsa höfunda, myndir, nótur, viðtöl]]''. Mál og menning 2001 *2009/2010 - ''Megas I-III Pjáturútgáfa'' (í fyrst 20, svo 100 eintökum númeruð og árituð) [[Flokkur:Megas]] {{fd|1945|2026}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Heimildir == * Þórunn Valdimarsdóttir. 1993. ''Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ''. Mál og menning, Reykjavík. * Jónatan Garðarsson. 2002. „Megas 1972-2002“. Æviágrip í bæklingi plötunnar ''Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta''. Íslenskir tónar, Reykjavík. * Óttar Guðmundsson. 2015. ''(Esenis tesenis tera) Viðrini tel ég mig vera: Megas og dauðasyndirnar''. Skrudda. 0ariba9g1dtadhcx6jo08d1rk04otos 0 1055 1981155 1957226 2026-09-29T21:21:34Z Informationcentericeland 121296 staðreyndum 1981155 wikitext text/x-wiki {{Coord|64|07|40|N|21|53|47|W|display=title}} {{Upplýsingar Menntaskóli |nafn = Verzlunarskóli Íslands |mynd = [[Mynd:Versló2023.jpg|220px]] |einkunnarorð = |stofnaður = 1905 |tegund = [[Einkaskóli]] |skólastjóri = Guðrún Inga Sívertsen |nemendur = 900 + |nemendafélag = [[NFVÍ]] |staðsetning = Ofanleiti 1<br />103 [[Reykjavík]] |ID = |önnur nöfn = Verzló, Versló |gælunöfn nemenda = Verzlingar |heimasíða = [http://www.verslo.is/ verslo.is] }} '''Verzlunarskóli Íslands''' (eða '''Verzló''' eins og hann er oft kallaður) er [[framhaldsskóli]] til þriggja ára, staðsettur í [[Reykjavík]]. Skólinn var fyrst settur þann 12. október 1905 og tók til starfa um haustið sama ár. Á fyrsta starfsári hans voru 66 nemendur, en eru í dag yfir 900 talsins. [[Hermesarstafurinn]] er tákn Verzlunarskóla Íslands en [[Hermes]] er guð verslunar í grískri goðafræði. Verzlunarskóli Íslands er einn af virtustu framhaldsskólum landsins, er varðar menntun og félagslíf . Þrátt fyrir það er Verzlunarskóli Íslands svo sannarlega stutta stráið í samanburði við Menntaskólann í Reykjavík. Sá skóli ber af að teknu tilliti til kennara og nemenda. Auk þess þykja nemandur Menntaskólans afburða útlitsfríðir og gáfaðir. == Saga == Skólinn var stofnaður af [[Verzlunarmannafélag Reykjavíkur|Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur]] og [[Kaupmannafélag Reykjavíkur|Kaupmannafélagi Reykjavíkur]]. Sumarið 1922 tók [[Verslunarráð Íslands]] að sér umsjón skólans, og hefur hann síðan verið undir yfirstjórn þess. Skólinn útskrifaði fyrst [[stúdent]]a árið 1945, en stúdentsnámið tók þá sem lokið höfðu [[verslunarpróf]]i tvö ár. Skólinn var í sex bekkjum árin 1944–1970, en árið 1971 voru tveir neðstu bekkirnir felldir niður og nemendur í staðinn teknir inn í skólann með [[landspróf]] eða [[gagnfræðapróf]], og eftir árið 1974 [[Samræmdu prófin|samræmt grunnskólapróf]]. === Aðstaða skólans === Skólinn hefur starfað á sex stöðum í [[Reykjavík]]: * [[Vinaminni]] ([[Mjóstræti 3]]) fyrsta árið (1905–1906) *[[Melsteðshús]]i við [[Lækjartorg]] árið 1906–1907 * Hafnarstræti 19 árin 1907–1912 * Vesturgötu 10 árin 1912–1931 * Grundarstíg 24 árin 1931–1986 * Ofanleiti 1 frá árinu 1986 === Skólastjórar Verzlunarskóla Íslands === * 1905–1915: Ólafur G. Eyjólfsson * 1915–1917: Jón Sívertsen * 1917–1918: Helgi Jónsson * 1918–1931: Jón Sívertsen * 1931–1953: Vilhjálmur Þ. Gíslason * 1953–1979: [[Jón Gíslason]] * 1979–1990: Þorvarður Elíasson * 1990–1991: Valdimar Hergeirsson * 1991–2005: Þorvarður Elíasson * 2005–2007: Sölvi Sveinsson * 2007–2021: Ingi Ólafsson * 2021–: Guðrún Inga Sívertsen == Félagslíf == Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands (NFVÍ) starfrækir hátt í 50 nefndir og hundruðir nemenda í ýmsum klúbbum og nefndum við skólann og í stjórn nemendafélagsins. === Útgáfa === NFVÍ gefur meðal annars út skólablaðið ''Viljann'' sem kom fyrst út árið 1908 og árbókina sína, ''Verzlunarskólablaðið,'' einu sinni á ári og telur yfir 85 árganga. Auk þess gefur félagið út blöðin ''Örkina'' og ''Kvasir.'' == Nokkrir þekktir einstaklingar sem gengu í Verzlunarskóla Íslands == {{aðalgrein|Þekktir nemendur Verzlunarskóla Íslands}} * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Eggert Páll Ólason]] * [[Gísli Marteinn Baldursson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jóhanna Sigurðardóttir]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Kolbrún Halldórsdóttir]] * [[Selma Björnsdóttir]] * [[Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson]] * [[Ástþór Magnússon]] * [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] * [[Þorsteinn Pálsson]] * [[Jón Jónsson (tónlistarmaður)|Jón Jónsson]] * [[Friðrik Dór]] == Heimildir == {{vefheimild|url=http://www.verslo.is/verslo/framhaldsskoli/leidakerfi/nemendur/felagslif/|titill=Félagslíf|mánuðurskoðað=22. desember|árskoðað=2005}} == Tenglar == * [http://www.verslo.is/ Vefsíða Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.nfvi.is/ Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.timarit.is/?issueID=406891&pageSelected=3&lang=0 ''Verslunarskólinn 30 ára''; grein í Morgunblaðinu 1935]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{töflubyrjun}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn í Reykjavík]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=2004 | eftir=[[Borgarholtsskóli]]}} {{töfluendir}} {{framhaldsskólar}} {{S|1905}} [[Flokkur:Íslenskir einkaskólar]] [[Flokkur:Verzlunarskóli Íslands]] nxrxky45udyk8lc1knu75alfvu3eb09 1981156 1981155 2026-09-29T21:23:48Z Informationcentericeland 121296 staðreyndir 1981156 wikitext text/x-wiki {{Coord|64|07|40|N|21|53|47|W|display=title}} {{Upplýsingar Menntaskóli |nafn = Verzlunarskóli Íslands |mynd = [[Mynd:Versló2023.jpg|220px]] |einkunnarorð = |stofnaður = 1905 |tegund = [[Einkaskóli]] |skólastjóri = Guðrún Inga Sívertsen |nemendur = 900 + |nemendafélag = [[NFVÍ]] |staðsetning = Ofanleiti 1<br />103 [[Reykjavík]] |ID = |önnur nöfn = Verzló, Versló |gælunöfn nemenda = Verzlingar |heimasíða = [http://www.verslo.is/ verslo.is] }} '''Verzlunarskóli Íslands''' (eða '''Verzló''' eins og hann er oft kallaður) er [[framhaldsskóli]] til þriggja ára, staðsettur í [[Reykjavík]]. Skólinn var fyrst settur þann 12. október 1905 og tók til starfa um haustið sama ár. Á fyrsta starfsári hans voru 66 nemendur, en eru í dag yfir 900 talsins. [[Hermesarstafurinn]] er tákn Verzlunarskóla Íslands en [[Hermes]] er guð verslunar í grískri goðafræði. Verzlunarskóli Íslands er einn af virtustu framhaldsskólum landsins, er varðar menntun og félagslíf . Þrátt fyrir það er Verzlunarskóli Íslands svo sannarlega stutta stráið í samanburði við Menntaskólann í Reykjavík. Sá skóli ber af að teknu tilliti til kennara og nemenda. Auk þess þykja nemendur menntaskólans afburða útlitsfríðir og gáfaðir. == Saga == Skólinn var stofnaður af [[Verzlunarmannafélag Reykjavíkur|Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur]] og [[Kaupmannafélag Reykjavíkur|Kaupmannafélagi Reykjavíkur]]. Sumarið 1922 tók [[Verslunarráð Íslands]] að sér umsjón skólans, og hefur hann síðan verið undir yfirstjórn þess. Skólinn útskrifaði fyrst [[stúdent]]a árið 1945, en stúdentsnámið tók þá sem lokið höfðu [[verslunarpróf]]i tvö ár. Skólinn var í sex bekkjum árin 1944–1970, en árið 1971 voru tveir neðstu bekkirnir felldir niður og nemendur í staðinn teknir inn í skólann með [[landspróf]] eða [[gagnfræðapróf]], og eftir árið 1974 [[Samræmdu prófin|samræmt grunnskólapróf]]. === Aðstaða skólans === Skólinn hefur starfað á sex stöðum í [[Reykjavík]]: * [[Vinaminni]] ([[Mjóstræti 3]]) fyrsta árið (1905–1906) *[[Melsteðshús]]i við [[Lækjartorg]] árið 1906–1907 * Hafnarstræti 19 árin 1907–1912 * Vesturgötu 10 árin 1912–1931 * Grundarstíg 24 árin 1931–1986 * Ofanleiti 1 frá árinu 1986 === Skólastjórar Verzlunarskóla Íslands === * 1905–1915: Ólafur G. Eyjólfsson * 1915–1917: Jón Sívertsen * 1917–1918: Helgi Jónsson * 1918–1931: Jón Sívertsen * 1931–1953: Vilhjálmur Þ. Gíslason * 1953–1979: [[Jón Gíslason]] * 1979–1990: Þorvarður Elíasson * 1990–1991: Valdimar Hergeirsson * 1991–2005: Þorvarður Elíasson * 2005–2007: Sölvi Sveinsson * 2007–2021: Ingi Ólafsson * 2021–: Guðrún Inga Sívertsen == Félagslíf == Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands (NFVÍ) starfrækir hátt í 50 nefndir og hundruðir nemenda í ýmsum klúbbum og nefndum við skólann og í stjórn nemendafélagsins. === Útgáfa === NFVÍ gefur meðal annars út skólablaðið ''Viljann'' sem kom fyrst út árið 1908 og árbókina sína, ''Verzlunarskólablaðið,'' einu sinni á ári og telur yfir 85 árganga. Auk þess gefur félagið út blöðin ''Örkina'' og ''Kvasir.'' == Nokkrir þekktir einstaklingar sem gengu í Verzlunarskóla Íslands == {{aðalgrein|Þekktir nemendur Verzlunarskóla Íslands}} * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Eggert Páll Ólason]] * [[Gísli Marteinn Baldursson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jóhanna Sigurðardóttir]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Kolbrún Halldórsdóttir]] * [[Selma Björnsdóttir]] * [[Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson]] * [[Ástþór Magnússon]] * [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] * [[Þorsteinn Pálsson]] * [[Jón Jónsson (tónlistarmaður)|Jón Jónsson]] * [[Friðrik Dór]] == Heimildir == {{vefheimild|url=http://www.verslo.is/verslo/framhaldsskoli/leidakerfi/nemendur/felagslif/|titill=Félagslíf|mánuðurskoðað=22. desember|árskoðað=2005}} == Tenglar == * [http://www.verslo.is/ Vefsíða Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.nfvi.is/ Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.timarit.is/?issueID=406891&pageSelected=3&lang=0 ''Verslunarskólinn 30 ára''; grein í Morgunblaðinu 1935]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{töflubyrjun}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn í Reykjavík]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=2004 | eftir=[[Borgarholtsskóli]]}} {{töfluendir}} {{framhaldsskólar}} {{S|1905}} [[Flokkur:Íslenskir einkaskólar]] [[Flokkur:Verzlunarskóli Íslands]] 55rnumpfqwwyc117d56lrn9lrgfj019 1981162 1981156 2026-09-29T22:36:32Z TKSnaevarr 53243 Tók aftur breytingar frá [[Special:Contributions/Informationcentericeland|Informationcentericeland]] ([[User talk:Informationcentericeland|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 1957226 wikitext text/x-wiki {{Coord|64|07|40|N|21|53|47|W|display=title}} {{Upplýsingar Menntaskóli |nafn = Verzlunarskóli Íslands |mynd = [[Mynd:Versló2023.jpg|220px]] |einkunnarorð = |stofnaður = 1905 |tegund = [[Einkaskóli]] |skólastjóri = Guðrún Inga Sívertsen |nemendur = 900 + |nemendafélag = [[NFVÍ]] |staðsetning = Ofanleiti 1<br />103 [[Reykjavík]] |ID = |önnur nöfn = Verzló, Versló |gælunöfn nemenda = Verzlingar |heimasíða = [http://www.verslo.is/ verslo.is] }} '''Verzlunarskóli Íslands''' (eða '''Verzló''' eins og hann er oft kallaður) er [[framhaldsskóli]] til þriggja ára, staðsettur í [[Reykjavík]]. Skólinn var fyrst settur þann 12. október 1905 og tók til starfa um haustið sama ár. Á fyrsta starfsári hans voru 66 nemendur, en eru í dag yfir 900 talsins. [[Hermesarstafurinn]] er tákn Verzlunarskóla Íslands en [[Hermes]] er guð verslunar í grískri goðafræði. == Saga == Skólinn var stofnaður af [[Verzlunarmannafélag Reykjavíkur|Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur]] og [[Kaupmannafélag Reykjavíkur|Kaupmannafélagi Reykjavíkur]]. Sumarið 1922 tók [[Verslunarráð Íslands]] að sér umsjón skólans, og hefur hann síðan verið undir yfirstjórn þess. Skólinn útskrifaði fyrst [[stúdent]]a árið 1945, en stúdentsnámið tók þá sem lokið höfðu [[verslunarpróf]]i tvö ár. Skólinn var í sex bekkjum árin 1944–1970, en árið 1971 voru tveir neðstu bekkirnir felldir niður og nemendur í staðinn teknir inn í skólann með [[landspróf]] eða [[gagnfræðapróf]], og eftir árið 1974 [[Samræmdu prófin|samræmt grunnskólapróf]]. === Aðstaða skólans === Skólinn hefur starfað á sex stöðum í [[Reykjavík]]: * [[Vinaminni]] ([[Mjóstræti 3]]) fyrsta árið (1905–1906) *[[Melsteðshús]]i við [[Lækjartorg]] árið 1906–1907 * Hafnarstræti 19 árin 1907–1912 * Vesturgötu 10 árin 1912–1931 * Grundarstíg 24 árin 1931–1986 * Ofanleiti 1 frá árinu 1986 === Skólastjórar Verzlunarskóla Íslands === * 1905–1915: Ólafur G. Eyjólfsson * 1915–1917: Jón Sívertsen * 1917–1918: Helgi Jónsson * 1918–1931: Jón Sívertsen * 1931–1953: Vilhjálmur Þ. Gíslason * 1953–1979: [[Jón Gíslason]] * 1979–1990: Þorvarður Elíasson * 1990–1991: Valdimar Hergeirsson * 1991–2005: Þorvarður Elíasson * 2005–2007: Sölvi Sveinsson * 2007–2021: Ingi Ólafsson * 2021–: Guðrún Inga Sívertsen == Félagslíf == Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands (NFVÍ) starfrækir hátt í 50 nefndir og hundruðir nemenda í ýmsum klúbbum og nefndum við skólann og í stjórn nemendafélagsins. === Útgáfa === NFVÍ gefur meðal annars út skólablaðið ''Viljann'' sem kom fyrst út árið 1908 og árbókina sína, ''Verzlunarskólablaðið,'' einu sinni á ári og telur yfir 85 árganga. Auk þess gefur félagið út blöðin ''Örkina'' og ''Kvasir.'' == Nokkrir þekktir einstaklingar sem gengu í Verzlunarskóla Íslands == {{aðalgrein|Þekktir nemendur Verzlunarskóla Íslands}} * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Eggert Páll Ólason]] * [[Gísli Marteinn Baldursson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jóhanna Sigurðardóttir]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Kolbrún Halldórsdóttir]] * [[Selma Björnsdóttir]] * [[Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson]] * [[Ástþór Magnússon]] * [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] * [[Þorsteinn Pálsson]] * [[Jón Jónsson (tónlistarmaður)|Jón Jónsson]] * [[Friðrik Dór]] == Heimildir == {{vefheimild|url=http://www.verslo.is/verslo/framhaldsskoli/leidakerfi/nemendur/felagslif/|titill=Félagslíf|mánuðurskoðað=22. desember|árskoðað=2005}} == Tenglar == * [http://www.verslo.is/ Vefsíða Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.nfvi.is/ Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.timarit.is/?issueID=406891&pageSelected=3&lang=0 ''Verslunarskólinn 30 ára''; grein í Morgunblaðinu 1935]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{töflubyrjun}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn í Reykjavík]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=2004 | eftir=[[Borgarholtsskóli]]}} {{töfluendir}} {{framhaldsskólar}} {{S|1905}} [[Flokkur:Íslenskir einkaskólar]] [[Flokkur:Verzlunarskóli Íslands]] 6nn8plv1xej38avxo07w4wl5s00fblr 0 4097 1981002 1975325 2026-09-29T12:02:00Z Fyxi 84003 1981002 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Holland | nafn_á_frummáli = Nederland | nafn_í_eignarfalli = Hollands | fáni = Flag of the Netherlands.svg | skjaldarmerki = State_coat_of_arms_of_the_Netherlands.svg | kjörorð = Je maintiendrai | kjörorð_tungumál = franska | kjörorð_þýðing = Ég mun standa fast | staðsetningarkort = EU-Netherlands.svg | tungumál = [[hollenska]] | höfuðborg = [[Amsterdam]] | stjórnarfar = [[Þingbundin konungsstjórn]] | titill_leiðtoga1 = [[Hollenska konungdæmið|Konungur]] | nafn_leiðtoga1 = [[Vilhjálmur Alexander Hollandskonungur|Vilhjálmur Alexander]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Hollands|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga2 = [[Rob Jetten]] | stærðarsæti = 134 | flatarmál = 41.543 | hlutfall_vatns = 18,41 | mannfjöldasæti = 67 | fólksfjöldi = 18.130.208<ref name="mannfjöldi-2026" /> | mannfjöldaár = 2026 | íbúar_á_ferkílómetra = 436,4 | staða = [[Sjálfstæði]] | staða_athugasemd = frá Spáni | atburður1 = Yfirlýst | atburður2 = Viðurkennt | dagsetning1 = 26. júlí 1581 | dagsetning2 = 30. janúar 1648 | gjaldmiðill = [[Evra]] (€) | VLF = 1.055 | VLF_á_mann = 60.461 | VLF_ár = 2021 | VLF_sæti = 27 | VLF_á_mann_sæti = 11 | VÞL = {{hækkun}} 0.944 | VÞL_sæti = 8 | VÞL_ár = 2019 | tímabelti = [[UTC+1]] ([[UTC+2|+2]] [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) | þjóðsöngur = [[Het Wilhelmus]] | tld = nl | símakóði = 31 }} '''Holland''' ([[hollenska]]: ''Nederland'') er land sem er að mestum hluta í Vestur-Evrópu en líka að hluta til í [[Karíbahaf|Karíbahafi]]. Það er hluti af [[Konungsríkið Holland|Konungsríkinu Hollandi]]. Holland er 41.543 [[km²]] að stærð og er stór hluti landsins neðan sjávarmáls. Landið var efnahagslegt stórveldi frá [[16. öldin|16. öld]] til [[18. öldin|18. aldar]]. Holland er í [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]]. Höfuðborgin er [[Amsterdam]], þó svo að stjórnsýsla landsins sé í [[Haag]]. == Heiti == Holland hét upphaflega Holtland (eða Holtlant), sem merkir ''skógarland''.<ref>{{Vísindavefurinn|4653|Hvað merkir holið í Hollandi?}}</ref> Mun téið hafa dottið burt á 9. öld. Þó er Holland eingöngu eitt (reyndar tvö) af tólf héruðum landsins. Upphaflega kallaðist landið allt, ásamt Belgíu, Niðurlönd (''Nederlanden'') í fleirtölu. Heitið er til komið sökum þess að þeim var stjórnað af hertoganum frá Búrgund og hann kallaði löndin neðri löndin, í þeirri merkingu að þau lægju neðar með stórfljótunum. Þegar sjálfstæði Hollands var viðurkennt [[1648]] hét það Nederlanden (''Niederlande'' á [[Þýska|þýsku]], ''Netherlands'' á [[enska|ensku]], ''Les Pays Bas'' á [[Franska|frönsku]]). En sökum þess að héraðið Holland er aðalhérað landsins og tók sig mest fram í sjálfstæðisstríðinu við Spánverja, fóru menn að nota orðið Holland um landið allt. Á íslensku hefur orðið Niðurlönd aldrei verið mikið notað, en hafa ber í huga að landið heitir opinberlega Nederlanden á hollensku og að kalla landið Holland er því ekki ólíkt því að tala um allt Bretland sem [[England]]. == Saga == === Upphaf === Niðurlönd voru hluti af frankaríkinu mikla sem [[Karlamagnús]] setti saman. Eftir fráfall hans skiptist ríkið í þrennt [[843]] og lentu Niðurlönd í miðríkinu, Lóþaringíu. Þegar því var hins vegar skipt milli franska ríkisins og [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkisins]] [[855]], lentu þau í þýska ríkinu. Þar var hins vegar engin ríkisheild, heldur stjórnuðu greifar og furstar löndunum. Niðurlöndum var stjórnað af greifanum frá héraðinu Hollandi, hertoganum frá Geldern og hertoganum frá Brabant. Auk þess af biskupnum frá [[Utrecht]]. Það var hertoginn frá Búrgúnd sem sameinaði löndin. Búrgúnd var staðsett við Rínarfljót ofanvert og því var byrjað að tala um héruðin sem ''löndin neðan fljóta'' (Niðurlönd). Eftir að Karl hinn hugrakki, hertogi Búrgúnd, lést í orrustunni við [[Nancy]] [[1477]], erfði María dóttir hans öll Niðurlönd. Hún missti móðurlandið (Búrgúnd) til [[Frakkland]]s, en hélt Niðurlöndin eftir. Eiginmaður hennar var Maximilian frá Habsborg og stjórnuðu þau Niðurlöndum frá [[Brussel]]. === Habsborg === [[Mynd:WilliamOfOrange1580.jpg|thumb|[[Vilhjálmur þögli|Vilhjálmur hertogi af Óraníu-Nassau]] var leiðtogi uppreisnarmanna]] Með andláti Maríu og Maximilians erfði Habsborg Niðurlöndin. Árið [[1506]] erfði [[Karl 5. keisari|Karl V]] Niðurlönd en hann var þá aðeins 6 ára gamall. Karl var barnabarn Maríu og Maximilians. Árið [[1519]] var Karl kjörinn sem keisari þýska ríkisins og sem aðalerfingi Habsborgara ríkti hann yfir þýska ríkinu, [[Austurríki]], [[Spánn|Spán]] og Niðurlönd. Á hans tíma hófust [[siðaskiptin]], bæði með [[Lúther]] í þýska ríkinu og með [[Kalvín]] og [[Ulrich Zwingli|Zwingli]] í Sviss. [[Kalvínismi]]nn breyddist hratt út og áður en varði var stór hluti Niðurlanda heltekinn af honum, sérstaklega í norðurhéruðunum. Karl V keisari gat lítið við ráðið á Niðurlöndum, því trúaróróinn í þýska ríkinu hélt honum uppteknum þar. Karl sjálfur var strangtrúaður kaþólikki. [[1556]] lét hann af völdum og deildi ríkinu með nokkrum erfingjum. Bróðir hans, [[Filippus 2. Spánarkonungur|Filippus]], fékk Spán og Niðurlönd. Filippus var einnig strangtrúaður kaþólikki og mislíkaði hvernig Niðurlöndin meðtóku siðaskiptin. Hann hóf því að ofsækja alla kalvínista og aðra sem ekki voru kaþólskrar trúar. Í kjölfarið gerðu norðurhéruðin uppreisn gegn Filippusi, sem sjálfur sat á Spáni. Landstjórinn í Brussel, Margrét frá Parma, réði ekki við ástandið, og því skipaði Filippus [[Hertoginn af Alba|hertogann af Alba]] sem landstjóra á Niðurlöndum árið [[1567]]. Alba stjórnaði þar með þvílíkri grimmd og offorsi að við lá algerri upplausn í löndunum. Til að mynda lét hann spænska hermenn sína ræna og rupla í [[Antwerpen]] í þrjá heila daga en borgin var kalvínísk á þessum tíma. Einnig lét hann safna sex þúsund af helstu uppreisnarmönnum Niðurlendinga til Brüssel og lét slátra þeim þar. Uppreisn Niðurlendinga varð að frelsisstríði. === 80 ára stríðið === Frelsisstríð Niðurlendinga stóð yfir með hléum í 80 ár. [[1573]] var Alba kallaður heim og Requesens tók við af honum sem landstjóri. Ekki fórst honum betur að stjórna landinu. Í fyrsti bauð hann íbúunum sáttarhönd, en krafðist síðan himinhárra skatta. Við það færðust Niðurlendingar í aukanna og söfnuðu liði. Fyrsta orrustan var háð [[1574]] við Middelburg í Sjálandi (''Zeeland''). Þar sigruðu Niðurlendingar og hröktu þeir Spánverja burt. Foringi uppreisnarmanna var [[Vilhjálmur þögli|Vilhjálmur af Óraníu]], en bróðir hans, Lúðvík af Nassau, féll í orrustunni. Ári síðar náðu uppreisnarmenn borgina [[Leiden]] á sitt vald, sem og héruðin Holland og Sjáland. Floti Hollendinga átti stóran þátt í þessum sigrum, því hann stöðvaði alla flutninga spænskra skipa. Eftirmaður Requesens varð Jóhann af Austurríki. Í tíð hans settust öll sautján héruð Niðurlanda að samningaborði við Jóhann, þar sem saminn var friður. Þetta var síðasta sameiginlega verk hinna 17 héraða. Friðurinn var úti [[1579]], enda mismunaði Jóhann íbúunum eftir trú þeirra. Hann hyglaði kaþólikkum, en hóf að ofsækja aðra á ný. Ástandið varð óþolandi og settust fulltrúar sjö héraða í norðri niður í [[Utrecht]] og gerðu með sér bandalag (Utrecht-bandalagið). Þetta voru héruðin Holland, Sjáland, Groningen, Utrecht, Frísland, Gelderland og Overijssel. Héruðin Brabant og Flandur voru með í bandaladinu. En [[1581]] sagði bandalagið (án Brabant og Flandur) sig úr lögum við spænska landstjórann í Brussel og lýstu yfir sjálfstæði. Leiðtogi þeirra var Vilhjálmur af Óraníu. Stríðið hófst á ný. Spánverjar hertóku Brabant og Flandur og settust um ýmsar borgir í suðurhluta Niðurlanda. Á næstu árum höfðu stríðsaðilar ýmist betur. [[1601]] féll Antwerpen á ný og [[1604]] féll [[Oostende]]. Samið var um vopnahlé [[1609]] en samfara [[30 ára stríðið|30 ára stríðinu]] brutust átök út á ný eftir tólf ár. Spánverjar náðu [[Breda]] eftir nokkurra ára umsátur, en á móti náðu Hollendingar [[Haag]] og [[Maastricht]]. Spánverjar liðu fyrir erfiða flutninga á vörum og hermönnum, því eftir ósigur flotans (Armada) gegn Englendingum [[1588]] var sjóveldi þeirra brotið. Hollendingar og Spánverjar sömdu um frið samfara friðarsamningunum í Vestfalíu eftir 30 ára stríðið. Í samningunum viðurkenndu Spánverjar sjálfstæði Hollands, það er að segja norðurhéraða Niðurlanda. Suðurhlutinn (seinna Belgía) var enn eign Spánar. === Gullaldarárin === [[Mynd:Hendrick Cornelisz. Vroom 001.jpg|thumb|Skip Austur-Indíafélagsins. Málverk eftir Hendrick Corneliszoon Vroom]] Meðan sjálfstæðisstríðið geysaði enn hófu Hollendingar að sigla um heimsins höf og stofna nýlendur víða í heimi. Fyrsta nýlenda Hollendinga var eyjan [[Máritíus]] í [[Indlandshaf]]i [[1598]]. Þar með hófst gullöld Hollendinga í siglingu og verslun. [[1602]] var hollenska Austur-Indíafélagið stofnað, en Hollendingar eignuðu sér nýlendur víða í [[Suður-Asía|Suður-Asíu]], svo sem [[Indónesía|Indónesíu]], Síam ([[Tæland]]i) og [[Indland]]i. Helsta nýlendan var Batavía á eyjunni [[Java|Jövu]] (nú [[Jakarta]]). [[1620]] eignuðu Hollendingar sér fyrstu nýlenduna í Vesturheimi með St. Maarten. [[1624]] stofnuðu þeir landnám í Nýju Hollandi (''Nieuw Holland'') í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Höfuðstaðurinn hét Nýja Amsterdam á eyjunni [[Manhattan]]. Önnur þorp voru til dæmis Breukelen og Haarlem. Um miðja [[17. öldin|17. öld]] hófst hins vegar fyrsta verslunarstríðið við Englendinga. Þegar [[Oliver Cromwell]] varð einvaldur í Bretlandi, hófst aggressíf stefna Breta í nýlendum bæði í vestri og í austri. Í kjölfarið hófst annað verslunarstríð Hollands og Bretlands. Í því hertóku Bretar Nýju Amsterdam og hröktu alla Hollendinga þaðan. Nýja Amsterdam breyttist í enska nýlendu og kallaðist [[New York]]. Bæirnir Haarlem og Breukelen (Brooklyn) urðu sömuleiðis enskir. Fyrsta nýlenda Hollendinga í [[Afríka|Afríku]] var Grænhöfði í [[Senegal]] [[1617]]. En stærsta landnám Hollendinga var í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]] en þar var nýlenda stofnuð [[1652]]. Hollendingar dreifðu sér víða um suðurhluta álfunnar en Bretar innlimuðu það í heimsveldi sitt í [[Seinna Búastríðið|seinna Búastríðinu]] [[1889]]-[[1902]]. Margar af þessum nýlendum glötuðu Hollendingar til Breta, aðrar voru yfirgefnar og enn aðrar hlutu sjálfstæði, svo sem Indónesía [[1949]] og [[Súrínam]] [[1975]]. Í dag eiga Hollendingar aðeins örfáar eyjar í Vesturheimi. Meðan gullöld Hollendinga stóð yfir var einnig mikill uppgangur í vísindum og menningu. Fyrsti háskóli Hollands var stofnaður í Leiden [[1575]]. Meðal þekktra hollenskra vísindamanna á þessum tímum má nefna [[Christiaan Huygens]] og [[Antoni van Leeuwenhoek]]. Meðal þekktra málara má nefna [[Rembrandt]], [[Jan Steen]] og [[Frans Hals]]. Gullaldarár Hollands hnigu til viðar síðla á [[17. öldin|17. öld]]. Kom þar til að þriðja verslunarstríð við Breta frá og með [[1672]] endaði í ósigri. Hollendingar kalla þetta ár Rampjaar (''hamfaraár''). Í stríðinu þrömmuðu herir frá Frakklandi og þýska ríkinu inn í Holland. Í kjölfarið misstu Hollendingar margar nýlendur og Bretar tóku við sem helsta siglingaþjóð heims. Síðasta nýja nýlenda Hollendinga var Petit Popo í [[Tógó]] árið [[1731]] (yfirtekin af Frökkum [[1760]]). Árið [[1689]] ráku Englendingar af sér konung sinn, [[Jakob II Englandskonungur|Jakob II]], og kölluðu eftir Vilhjálmi landstjóra í Hollandi en eiginkona hans var náin erfingi. Vilhjálmur sigldi undir eins til Englands og tók við völdum sem [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur|Vilhjálmur III]]. Bretland og Holland voru því undir sama þjóðhöfðingja í skamman tíma. === Franski tíminn === [[Mynd:Willem I in kroningsmantel.jpg|thumb|Vilhjálmur I., fyrsti konungur Niðurlanda 1815.]] [[1780]] var Holland fyrsta landið til að viðurkenna sjálfstæði [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Út frá því hófst fjórða stríðið við Englendinga sem aftur leiddi til borgarastríðs og efnahagshruns. Því var vart lokið er franskur byltingarher hertók Holland [[1795]] og stofnaði lýðveldi sem kallaðist Batavíska lýðveldið. Það var ekkert annað en leppríki Frakklands. Fjórum árum síðar bætti [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] [[Belgía|Belgíu]] og [[Lúxemborg]] við og breytti nýja ríkinu í konungsríki. Konungur þess var [[Lúðvík Bonaparte]], bróðir Napoleons. Ríki þetta varaði stutt, því Napoleon var mjög ósáttur hvernig bróðir sinn rak ríkið. Lúðvík Bonaparte bar nefnilega hagsmuni Niðurlendinga ofar hagsmunum Frakka. Því setti Napoleon bróður sinn af [[1810]] og innlimaði Niðurlönd inn í Frakkland. Þeim var eftirleiðis stjórnað frá [[París]]. Eftir hinn misheppnaða [[Rússland]]sleiðangur Napoleons [[1813]], voru Frakkar hraktir úr landi. Holland, Belgía og Lúxemborg stofnuðu stórt sameiginlegt ríki og lýstu yfir sjálfstæði. Þetta ríki hlaut viðurkenningu [[Vínarfundurinn|Vínarfundarins]] [[1815]] og gildir það ár sem stofnár ríkisins. Konungur þessa ríkis varð [[Vilhjálmur I (Holland)|Vilhjálmur I]] af ætt Óraníu-Nassau. Þrátt fyrir að Belgar væru loks sjálfstæðir og lausir undan yfirráðum erlendra ríkja, voru þeir óánægðir með nýja fyrirkomulagið. Ástæðan var einföld. Þeim fannst Hollendingar líta á sig sem annars flokks þegna. Belgar voru enn kaþólskir en Hollendingar höfðu gengið í gegnum siðaskipti og voru kalvínistar. Belgía var iðnvæddara land en Hollendingar notfærðu sér tækni þeirra og skatta. Að lokum töluðu margir Belgar frönsku, meðan aðalmálið í Hollandi var hollenska. [[1830]] gerðu Belgar byltingu og sögðu sig úr sambandi við Holland. Vilhjálmur sendi herlið til suðurs en neyddist til að draga það til baka er Frakkar sendu einnig herlið til landamæra Belgíu. Vilhjálmur viðurkenndi ekki nýja ríkið fyrr en [[1839]]. Það ár sagði Lúxemborg sig einnig úr sambandi við Holland. Því urðu til þrjú sjálfstæð ríki. Eitt mesta þrætueplið var héraðið Brabant. Suðurhlutinn var kaþólskur og frönskumælandi að mestu. Því var héraðinu skipt upp. Norður-Brabant varð að héraði Hollands en Suður-Brabant að héraði Belgíu. Limburg hélst í Hollandi. Flandur hélst hins vegar í Belgíu. === Holland fram að heimstyrjöldinni síðari === [[1848]] fengu Hollendingar fyrstu [[stjórnarskrá]]na sína. Þá var [[Vilhjálmur II (Holland)|Vilhjálmur II]] við völd. Ýmsar breytingar voru gerðar í landinu. Fyrst og fremst varð Holland að lýðveldi, það er að segja landinu var breytt í þingbundna konungsstjórn. Vilhjálmur II missti eiginlega öll völd. Hann var enda orðinn gamall og lést ári síðar. Sonur hans, [[Vilhjálmur III (Holland)|Vilhjálmur III]], skipti sér nánast ekkert af stjórnmálum. Með nýju stjórnarskránni var kaþólska kirkjan viðurkennd á ný í Hollandi, eftir að hafa verið þrætuepli frá miðri 16. öld. Kaþólskir biskupsstólar voru þar með endurreistir. Þó fóru engar kosningar fram. Með nýrri stjórnarskrá [[1884]] var eiginlegt kosningakerfi tekið upp, þótt það hafi verið frumstætt. Það var ekki fyrr en [[1917]] sem allir karlmenn landsins fengu almennan kosningarétt. Konur fengu kosningarétt [[1922]]. Þegar [[heimstyrjöldin fyrri]] braust út [[1914]] lýstu Hollendingar yfir hlutleysi. Þrátt fyrir það var herinn settur í viðbragðsstöðu. [[Prússland|Prússar]] hertóku Belgíu nánast í hendingskasti og orsakaði það mikinn straum flóttamanna yfir til Hollands. Við stríðslok [[1918]] afþakkaði síðasti keisari Þýskalands, [[Vilhjálmur 2. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur II]], völdum og fór í útlegð til Hollands. === Stríð og herseta === [[Mynd:Bundesarchiv Bild 141-1114, Rotterdam, Luftaufnahme von Bränden.jpg|thumb|Loftárásin á Rotterdam 14. maí 1940]] [[Mynd:AnneFrankHouseAmsterdamtheNetherlands edit1.jpg|thumb|left|Húsið sem [[Anna Frank]] og fjölskylda hennar földust stendur við Prinsengracht 263 í Amsterdam]] [[1939]] hófst [[heimstyrjöldin síðari]]. Hollendingar lýstu á ný yfir hlutleysi en lágu þó hernaðarlega á óheppilegum stað (milli Þýskalands, Frakklands og Bretlands). [[10. maí]] [[1940]] ruddu [[Nasismi|nasistar]] inn í Holland og hertóku landið á fjórum dögum. Síðasta daginn var aðeins barist í [[Rotterdam]]. [[14. maí]] létu nasistar því sprengjum rigna yfir borgina, sem eyðilagðist að stórum hluta. 800 manns biðu bana og 78 þúsund manns urðu heimilislausir. Eftir þennan atburð gafst hollenska stjórnin upp. Helstu ráðamenn flúðu til Englands, þar á meðal konungsfjölskyldan, þar sem útlagastjórn var mynduð. Strax í upphafi hófu Þjóðverjar að flytja [[Gyðingar|gyðinga]] úr landi og fangelsa andspyrnumenn. Fram til [[1945]] voru 160 þúsund hollenskir gyðingar fluttir úr landi, þar á meðal [[Anna Frank]] og fjölskylda hennar. Saga fjölskyldunnar varð heimskunn er dagbók Önnu fannst síðar og var gefin út. Þjóðverjar settu landið undir herstjórn, án aðkomu Hollendinga. [[5. september]] [[1944]] ruddist herlið bandamanna inn í Holland í því skyni að ná haldi á helstu brúm yfir stórfljótin. Hollendingar héldu að frelsun þeirra væri í vændum og kölluðu daginn Dolle Dinsdag (''hinn galni þriðjudagur''). Þjóðverjar náðu hins vegar tökum á ástandinu. Í refsingarskyni voru matarflutningar til íbúanna takmarkaðir og var veturinn 1944-45 því hungurveturinn mikli (''Hongerwinter'') þar í landi. Holland var ekki frelsað fyrr en á vormánuðum 1945 er Þjóðverjar létu undan síga gegn ofurefli bandamanna bæði í vestri og austri. Í [[Asía|Asíu]] hertóku [[Japan]]ir hollensku nýlendurnar í Austur-Indíum. Þegar Japanir gáfust upp í [[ágúst]] 1945, markaði það endalok heimstyrjaldarinnar. Hins vegar tók sjálfstæðisstríð eyjanna gegn Hollendingum við. Það endaði með því að Hollensku Austur-Indíur lýstu yfir sjálfstæði 1949 og kölluðu sig [[Indónesía]]. Þar með átti Holland eingöngu nokkrar nýlendur eftir í Vesturheimi. Eftir stríð gerðu Hollendingar tilkall til nokkurra þýskra jaðarsvæða við hollensku landamærin. Þannig var bærinn Elten innlimaður og sömuleiðis héraðið Selfkant [[1949]]. Báðum svæðunum var skilað síðar. === Nútíma Holland === [[Mynd:Oosterscheldekering lucht 2.JPG|thumb|Sjávarvarnargarður við Oosterschelde]] Margir töldu að tap Hollensku Austur-Indía hefðu efnahagslegt bakslag í för með sér. En hið gagnstæða átti sér stað. Á tiltölulegum skömmum tíma varð Holland að mjög iðnvæddu ríki. Velgengnin í landbúnaði og hátækniiðnaði var gríðarleg. [[1952]] var Holland stofnland í [[Kola- og stálbandalag Evrópu|kola- og stálbandalaginu]] (fyrirrennari EB). Mjög snemma urðu íbúar jaðarsvæða Hollands og Þýskalands að takast á við ágang sjávar. Stormflóð riðu yfir landið og brutu af því. Þúsundir manna létust og urðu heimilislausir. Síðasta stóra stormflóð í Hollandi átti sér stað [[1953]] og biðu tæplega tvö þúsund íbúar Sjálands og Suður-Hollands bana. Í kjölfarið var verkefninu ''Deltaplan'' hrundið af stað. Reistir voru gríðarmiklir varnargarðar í óshólmum Rín og Maas. Einnig var mynni Ijsselmeer girt af með einum lengsta sjávarvarnargarði heims. Þetta þýddi að stór hluti landsins var neðan sjávarmáls á flóði. Varnargarðarnir eru flestir með lokur, þannig að á fjöru geta árnar flætt óhindrað út í sjó í nokkra klukkutíma. Sömuleiðis var net vatnaleiða skipulagt fyrir skipaleiðir. Verkefni þessu lauk ekki fyrr en [[1997]] og kostaði þá sex milljarðar gyllini þá. Við þornun Ijsselmeer [[1986]] varð til nýtt fylki, [[Flevoland]], en það mun vera einstakt í heiminum að vinna land úr sjónum fyrir heilt fylki. [[1973]] lýsti Súrínam yfir sjálfstæði. Eftir þetta eru einu eyjarnar sem enn tilheyra Hollandi Arúba og Hollensku Antilleyjar, það er eyjarnar Curacao, Sint Maarten, Bonaire, Sint Eustatius og Saba. == Landfræði == [[Mynd:The_Netherlands_compared_to_sealevel.svg|thumb|right|Þannig liti Holland út í dag án sjávarvarnargarða]] Holland liggur syðst við Norðursjó í [[Evrópa|Vestur-Evrópu]], gegnt [[Bretland]]i. Það á landamæri að [[Þýskaland]]i í austri og [[Belgía|Belgíu]] í suðri. Holland er ákaflega flatt land og býr við það að þrjú stórfljót eiga óshólma sína innan landsins: [[Rín (fljót)|Rín]], [[Maas]] og [[Schelde]]. Fyrir vikið hefur vesturhluti strandlengju landsins mótast af ám og óshólmum. Auk þess hafa stormflóð brotið niður landið við vestur- og norðvesturströndina og hefur það mótað mannlíf í gegnum aldirnar. Á [[20. öldin|20. öld]] hófst gríðarstórt verkefni landsins (Deltaplan) við að temja vatnið, bæði sjóinn og árnar, með víðáttumiklum varnargörðum, skurðum og dælukerfi. Fyrir vikið er stór hluti landsins neðan sjávarmáls. Íbúar eru 16,5 milljónir. Til Hollands teljast einnig [[Vesturfrísnesku eyjarnar]] undan norðurströndinni, sem og nokkrar gamlar nýlendur í Vesturheimi ([[Hollensku Antillaeyjar]] og [[Arúba]]). === Borgir === Amsterdam, Rotterdam og Haag eru langstærstu borgir landsins. Eftir það er stór hópur meðalstórra borga. Stærstu borgir Hollands: {| class="wikitable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúafjöldi !! Hérað |- | 1 || [[Amsterdam]] || 780 þúsund || Norður-Holland |- | 2 || [[Rotterdam]] || 610 þúsund || Suður-Holland |- | 3 || [[Haag]] (''Den Haag'', ''’s-Gravenhage'') || 494 þúsund || Suður-Holland |- | 4 || [[Utrecht]] || 311 þúsund || Utrecht |- | 5 || [[Eindhoven]] || 215 þúsund || Norður-Brabant |- | 6 || [[Tilburg]] || 206 þúsund || Norður-Brabant |- | 7 || [[Groningen]] || 190 þúsund || Groningen |- | 8 || [[Almere]] || 190 þúsund || Flevoland |- | 9 || [[Breda]] || 174 þúsund || Norður-Brabant |- | 10 || [[Nijmegen]] || 164 þúsund || Gelderland |- | 11 || [[Enschede]] || 157 þúsund || Overijssel |- | 12 || [[Apeldoorn]] || 156 þúsund || Gelderland |- | 13 || [[Haarlem]] || 147 þúsund || Norður-Holland |- | 14 || [[Arnhem]] (''Arnheim'') || 141 þúsund || Gelderland |- | 15 || [[Zaanstad]] || 140 þúsund || Norður-Holland |- | 16 || [[Amersfoort]] || 135 þúsund || Utrecht |- | 17 || [[Hertogenbosch]] ('s-Hertogenbosch) || 134 þúsund || Norður-Brabant |- | 18 || [[Haarlemmermeer]] || 132 þúsund || Norður-Holland |- | 19 || [[Maastricht]] || 122 þúsund || Limburg |- | 20 || [[Dordrecht]] || 119 þúsund || Suður-Holland |} === Ár og fljót === Rínarfljót er mest áberandi fljótið í Hollandi. En strax eftir að það kemur yfir landamærin til Hollands, klofnar það í tvær stórar kvíslar, Lek og Waal. Lek klofnar svo aftur tvisvar. Fyrri aðgreiningin heitir Ijssel en hin seinni Oude Rijn. Kvísl frá báðum ánum Lek og Waal sameinast svo aftur rétt áður en að Norðursjó kemur og gerir vatnakerfið svolítið flókið. Sökum þess að óshólmar þessara áa eru neðan sjávarmáli, geta þær ekki runnið til sjávar nema í nokkra klukkutíma á dag þegar fjarar út. Gríðarstórir varnargarðar halda vatninu lokuðu inni í landi meðan flæðir að. Stærstu ár Hollands. Lengd þeirra miðast við innanlands. {| class="wikitable" |- ! Röð !! Fljót !! Lengd innanlands !! Rennur í |- | 1 || [[Maas]] || 250 km || Waal |- | 2 || Lek (Rín norður) || 130 km || Norðursjó |- | 3 || Ijssel || 125 km || Ketelmeer |- | 4 || Waal (Rín suður) || 100 km || Norðursjó |- | 5 || Vecht || 60 km || Zwarte Meer |- | 6 || Oude Rijn (Gamla Rín) || 52 || Norðursjó |} === Vötn og lón === Óvenjulegt við vötn í Hollandi er að flest stærstu vötnin eru manngerð, þ.e. þau voru áður fyrr hluti af sjónum en síðan lokuð af. Önnur mynduðust vegna varnargarða. Af þeim sökum er erfitt að henda reiður á stærð vatna þar í landi. Ijsselmeer er hins vegar langstærsta vatn Hollands með ca. 1.100 km² og er að flatarmáli stærra en öll önnur vötn Hollands til samans. Það er norðarlega í landinu og sker landið nærri því í tvennt. [[Ijsselmeer]] var áður fyrr fjörður og hét þá Zuidersee (''Suðursjór''). En [[1932]] var byrjað á að reisa varnargarð og hraðbraut við fjarðarmynnið og loka því af. Síðan þá er vatnsborð Ijsselmeer fyrir neðan sjávarmál og þarf að pumpa vatninu upp og út í sjó. Suðurhluti vatnsins hefur verið þurrkaður og þar hefur myndast heilt fylki, Flevoland. Helstu borgir við vatnið eru Amsterdam, [[Hoorn]], [[Volendam]], [[Enkhuizen]], [[Lelystad]] og De Lemmer. Ijsselmeer er nefnt eftir ánni Ijssel sem rennur óbeint í það. Orðið –meer á hollensku merkir ekki ''sjór'', heldur ''vatn''. Önnur stór vötn í Hollandi eru Oosterschelde, Grevelingen og Haringvliet. Þau voru öll hluti af sjónum áður fyrr. === Eyjaklasar og eyjar === [[Mynd:WaddeneilandenNL.png|thumb|Kort af Vesturfrísnesku eyjunum. Litlu tölusettu eyjarnar eru óbyggðar smáeyjar]] Í Hollandi er einn eyjaklasi, [[Vesturfrísnesku eyjarnar]]. Þær eru í Vaðhafinu fyrir norðan meginlandið og eru framhald af [[Austurfrísnesku eyjarnar|Austurfrísnesku eyjunum]] sem tilheyra Þýskalandi. Stærst Vesturfrísnesku eyjanna er Texel. Hún var í upphafi tvær eyjar, en uxu saman [[1835]] eftir miklar þurrkunarframkvæmdir og gróðursetningu [[melgresi]]s. Allar eru eyjarnar miklir bað- og ferðamannastaðir. Sumar þeirra eru friðaðar vegna fuglavarps og selaláturs. En stærsta eyja Hollands er Flevoland, sem varð til er suðurhluti Ijsselmeer var þurrkaður [[1986]]. Áður fyrr voru margar stórar eyjar í óshólmum Rín, Maas og Schelde, en eftir að Deltaplan var hleypt af stokkunum [[1953]] voru varnargarðar lagðir á hinum ýmsum stöðum milli eyjanna, þannig að þær teljast ekki eyjar lengur. Stærstu eyjar Hollands: {| class="wikitable" |- ! Röð !! Eyja !! Stærð í km² !! Íbúafjöldi !! Staðsetning !! Höfuðstaður |- | 1 || [[Flevoland]] || ca. 950 || || Ijsselmeer || Lelystad |- | 2 || [[Texel]] || 169 || 13.700 || Vesturfrísnesk eyja || Den Burg |- | 3 || [[Terschelling]] || 88 || 7.400 || Vesturfrísnesk eyja || West-Terschelling |- | 4 || [[Ameland]] || 60 || 3.500 || Vesturfrísnesk eyja || Nes |- | 5 || [[Vlieland]] || 40 || 1.100 || Vesturfrísnesk eyja || |- | 6 || [[Schiermonnikoog]] || 39 || 990 || Vesturfrísnesk eyja || |} === Nýlendur === [[Mynd:Willemstad harbor.jpg|thumb|Willemstadt á Curacao er höfuðstaður Hollensku Antillaeyja]] Síðan [[1598]] hafa Hollendingar ávallt átt nýlendur. Fyrsta nýlendan var eyjan [[Máritíus]] í [[Indlandshaf]]i en hún var yfirgefin [[1710]]. Aðrar þekktar nýlendur í Asíu voru Hollensku Austur-Indíur (hlutu sjálfstæði 1949), Agra á Indlandi, [[Sri Lanka|Ceylon]] (var hertekin af Bretum [[1796]]) og nokkrar fleiri. Í Afríku áttu Hollendingar meðal annars eyjuna [[Saó Tóme og Prinsípe|Sao Tomé]], Grænhöfða í [[Senegal]] og Höfðaland í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]. Í Ameríku áttu Hollendingar ýmsar eyjar, aðallega þó í [[Antillaeyjar|Antillaeyjum]], og Hollenska Guyana. Hið síðastnefnda hlaut sjálfstæði [[1973]] undir nafninu [[Súrínam]]. Í dag eru aðeins nokkrar eyjar í Antillaeyjum eftir í eigu Hollands. * St. Maarten (síðan 1620) * Saba (síðan 1620) * Bonaire (síðan 1633) * Curacao (síðan 1634) * St. Eustatius (síðan 1636) * [[Arúba]] (síðan 1636) == Stjórnmál == === Þjóðfáni og skjaldarmerki === Fáni Hollands er þrjár láréttar rendur: Rauð, hvít og blá. Þessi þrílita fáni notaði prinsinn Vilhjálmur frá Óraníu-Nassau í fyrsta sinn [[1579]] í bardaga gegn Spánverjum í frelsisstríði landsins. Upphaflega var ekki rautt, heldur appelsínugult í fánanum sem tákn Óraníuættarinnar, en skipt var á litum [[1630]]. Fáninn kallast prinsenvlag (''prinsaflaggið'') og var formlega samþykktur af Vilhelmínu drottningu [[1937]]. [[Skjaldarmerki]] Hollands er gullið ljón á bláum fleti. Tvö önnur gullin ljón eru sitthvoru megin við og efst er gullkóróna. Neðst er borði með áletruninni: Je Maintiendrai, sem merkir ''ég mun vara''. Yfir þessu öllu er sveipaður konunglegur möttull og enn ein kórónan efst. Skjaldarmerkið var innleitt [[1815]] við stofnun konungsríkis Hollands og er samsett af merkjum Hollands og valdaættarinnar Óraníu-Nassau. === Stjórn === [[Mynd:220107Rob Jetten16 (cropped).jpg|thumb|right|[[Rob Jetten]] hefur verið forsætisráðherra Hollands síðan 2026.]] Í Hollandi er þingbundin konungsstjórn. Konungur/drottning landsins velur forsætisráðherran og aðra ráðherra í samráði við forystu stjórnmálaflokkanna. Venjulega er sá maður valinn sem er formaður stærsta stjórnmálaflokksins eftir almennar þingkosningar. Þingið samanstendur af tveimur deildum. Í efri deild eru fulltrúar fylkja, en í neðri deild eru frambjóðendur kosnir beint í almennum kosningum. Þingkosningar voru síðast haldnar árið 2025. Eftir þær var [[Rob Jetten]] valinn sem forsætisráðherra samsteypustjórnar. Síðustu forsætisráðherrar (eftir stríð). {| class="wikitable" |- ! Röð !! Forsætisráðherra !! Frá !! Til !! Ath. |- | 1 || [[Wim Schermerhorn]] || 1945 || 1946 || |- | 2 || [[Louis Beel]] || 1946 || 1948 || |- | 3 || [[Willem Drees]] || 1948 || 1958 || |- | || [[Louis Beel]] || 1958 || 1959 || Í annað sinn |- | 4 || [[Jan de Quai]] || 1959 || 1963 || |- | 5 || [[Victor Marijnen]] || 1963 || 1965 || Varð síðar borgarstjóri í Haag |- | 6 || [[Jo Cals]] || 1965 || 1966 || |- | 7 || [[Jelle Zijlstra]] || 1966 || 1967 || Kláraði kjörtímabil forvera síns |- | 8 || [[Piet de Jong]] || 1967 || 1971 || |- | 9 || [[Barend Biesheuvel]] || 1971 || 1973 || |- | 10 || [[Joop den Uyl]] || 1973 || 1977 || |- | 11 || [[Dries van Agt]] || 1977 || 1982 || |- | 12 || [[Ruud Lubbers]] || 1982 || 1994 || |- | 13 || [[Wim Kok]] || 1994 || 2002 || Sagði af sér mánuð fyrir kosningar |- | 14 || [[Jan Peter Balkenende]] || 2002 || 2010 || |- | 15 || [[Mark Rutte]] || 2010 || 2024 || Hefur setið lengst allra |- | 16 || [[Dick Schoof]] || 2024|| 2026 || |- | 17 || [[Rob Jetten]] || 2026|| || Yngsti forsætisráðherra í sögu Hollands |} [[Mynd:Zijne Majesteit Koning Willem-Alexander met koningsmantel april 2013.jpeg|thumb|right|Vilhjálmur Alexander hefur verið konungur Hollands frá árinu 2013.]] Konungar/drottningar Hollands frá stofnun konungsríkisins. Allir nema Emma eru af Óraníu-Nassau ættinni sem á uppruna sinn í Þýskalandi. {| class="wikitable" |- ! Röð !! Þjóðhöfðingi !! Frá !! Til !! Ath. |- | 1 || [[Vilhjálmur 1. Hollandskonungur|Vilhjálmur I]] || [[1815]] || [[1840]] || Sagði af sér sökum aldurs |- | 2 || [[Vilhjálmur 2. Hollandskonungur|Vilhjálmur II]] || [[1840]] || [[1849]] || Dó í embætti |- | 3 || [[Vilhjálmur 3. Hollandskonungur|Vilhjálmur III]] || [[1849]] || [[1890]] || Dó í embætti |- | 4 || Emma || 1890 || 1898 || Sat fyrir ómynduga dóttur sína |- | 5 || [[Vilhelmína Hollandsdrottning|Vilhelmína]] || [[1890]] || [[1948]] || Sagði af sér sökum aldurs |- | 6 || [[Júlíana Hollandsdrottning|Júlíana]] || [[1948]] || [[1980]] || Sagði af sér sökum aldurs |- | 7 || [[Beatrix Hollandsdrottning|Beatrix]] || [[1980]] || [[2013]] || Sagði af sér sökum aldurs |- | 8 || [[Vilhjálmur Alexander Hollandskonungur|Vilhjálmur Alexander]] || [[2013]] || || |} === Her === Samkvæmt stjórnarskránni fer ríkistjórn landsins með yfirstjórn hersins. Hann skiptist í fjórar deildir: Landher, sjóher, flugher og þjóðarlögreglan. Allt í allt starfa um 44 þús manns sem hermenn í öllum þessum deildum. Í Hollandi var herskylda allt til [[1996]], en síðan þá hefur hernum verið breytt í atvinnuher. Verkefni hersins eru að verja móðurlandið og Hollensku Antilleyjar fyrir hugsanlegri árás óvina. Í samvinnu við [[NATÓ]] og [[Sameinuðu þjóðirnar]] starfar herinn einnig að alþjóðlegum verkefnum, og aðstoðar gjarnan við hamfarir. Útgjöld vegna hernaðar nema 1,4% af heildartekjum landsins. === Höfuðborg === [[Mynd:Den Haag Binnenhof.jpg|thumb|[[Binnenhof]] í Haag er aðsetur hollenska þingsins]] Höfuðborg Hollands er Amsterdam, þrátt fyrir að ríkistjórnin sitji ekki þar, en samkvæmt stjórnarskrá landsins er Amsterdam höfuðborgin.<ref>{{Vísindavefurinn|2395|Hver er höfuðborg Hollands?}}</ref> Þar er aðsetur þjóðhöfðingjans og hefur verið síðan Hollandi var breytt í konungsríki [[1815]]. Ríkisstjórnin situr í borginni Haag, sem er höfuðborg fylkisins Suður-Hollands. Þar er einnig [[Alþjóðadómstóllinn]] með aðsetur. === Fylki === Hollandi er skipt niður í tólf fylki (''provincie''). Það yngsta, Flevoland, var stofnað 1986 er suðurhluti [[IJsselmeer]] var þurrkaður upp og numinn. Fylki Hollands eftir stærð: {{col-begin}}{{col-2}} {| class="wikitable sortable" width="500px" |- ! Fylki !! Stærð í km² !! Íbúafjöldi !! Höfuðborg |- | [[Drenthe]] || 2.652 || 490 þúsund || [[Assen]] |- | [[Flevoland]] || 1.426 || 356 þúsund || [[Lelystad]] |- | [[Frísland]] <br/ > (''Friesland'') || 3.361 || 646 þúsund || [[Leeuwarden]] |- | [[Gelderland]] || 4.495 || 2 milljónir || [[Arnhem]] |- | [[Groningen (fylki)|Groningen]] || 2.344 || 577 þúsund || [[Groningen]] |- | [[Limburg (Holland)|Limburg]] || 2.167 || 1,1 milljón || [[Maastricht]] |- | [[Norður-Brabant]] <br/ > (''Noord-Brabant'') || 4.938 || 2,4 milljónir || [[Hertogenbosch]] |- | [[Norður-Holland]] <br/ > (''Noord-Holland'') || 2.660 || 2,6 milljónir || [[Haarlem]] |- | [[Overijssel]] || 3.337 || 1,1 milljón || [[Zwolle]] |- | [[Sjáland (Holland)|Sjáland]] <br/ > (''Zeeland'') || 1.792 || 381 þúsund || [[Middelburg]] |- | [[Suður-Holland]] <br/ > (''Zuid-Holland'') || 2.860 || 3,5 milljónir || [[Haag]] |- | [[Utrecht (fylki)|Utrecht]] || 1.356 || 1,2 milljónir || [[Utrecht]] |} {{col-2}} {{location map+ |Holland |float=left |width=300|caption=Fylki í Hollandi|places= {{location map~ |Holland |lat=52.9166666666667 |long=6.58333333333333 |label=<small>[[Drenthe]] |position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=52.5 |long=5.58333333333333 |label= [[Flevoland]] |position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=53.1666666666667 |long=5.66944444444444 |label= [[Frísland]] |position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=52.0833333333333 |long=5.91666666666667 |label= [[Gelderland]] |position=right}} {{location map~ |Holland |lat=53.25 |long=6.75 |label= [[Groningen (fylki)|Groningen]] |position=top}} {{location map~ |Holland |lat=51.25 |long=5.91666666666667 |label= [[Limburg (Holland)|Limburg]] |position=right}} {{location map~ |Holland |lat=51.5833333333333 |long=5.08333333333333 |label= [[Norður-Brabant]] |position=right}} {{location map~ |Holland |lat=52.6666666666667 |long=4.83333333333333 |label= [[Norður-Holland]] |position=left}} {{location map~ |Holland |lat=52.5 |long=6.5 |label= [[Overijssel]] |position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=52.0833333333333 |long=5.16666666666667 |label= [[Utrecht (fylki)|Utrecht]] |position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=51.5 |long=3.83333333333333 |label= [[Sjáland (Holland)|Sjáland]]|position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=52 |long=4.5 |label= [[Suður-Holland]]</small>|position=left}}}} {{col-end}} == Efnahagslíf == === Gjaldmiðill === Gjaldmiðill Hollands er [[evra]]n en hún var tekin upp þar í landi [[2002]]. Áður notuðu Hollendingar gyllini (''Gulden''). Gyllinið var notað sem mynt í ýmsum löndum í Evrópu. Hollendingar byrjuðu að nota gyllini að einhverju leyti allt frá [[1378]] þegar Vilhjálmur V greifi af Hollandi og Sjálandi (''Zeeland'') lét þrykkja fyrstu slíku myntina. Opinberlega var gyllinið tekið í notkun [[1601]]. Árið [[1999]] var evran fyrst notuð í uppgjöri fyrirtækja, en [[1. janúar]] [[2002]] tók hún við sem gjaldmiðill landsins. == Íbúar == Íbúar Hollands eru rúmlega 18,1 milljónir talsins (2026) og búa flestir í stórborgunum í vesturhluta landsins.<ref name="mannfjöldi-2026">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/visualisations/dashboard-population/population-counter#:~:text=At%20the%20beginning%20of%202026%2C%20the%20Netherlands%20had%2018%2C130%2C208%20inhabitants|title=CBS Population Netherlands|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=1 January 2026|accessdate=21 July 2026}}</ref> Holland er meðal þéttbýlustu landa heims, en þar búa að jafnaði 463 íbúar á km. Árið 2025 voru um 28,5% landsmanna af erlendum uppruna, 9,5% frá öðrum Evrópulöndum, 2,6% frá [[Tyrkland]]i, 2,4% frá [[Marokkó]], 2,0% frá [[Indónesía|Indónesíu]], 2,0% frá [[Súrínam]] og 10,0% frá öðrum löndum.<ref name="cbs-2025">{{Cite web |title=Hoeveel inwoners hebben een herkomst buiten Nederland |url=https://www.cbs.nl/nl-nl/dossier/dossier-asiel-migratie-en-integratie/hoeveel-inwoners-hebben-een-herkomst-buiten-nederland |publisher=[[Statistics Netherlands|CBS]] |date=2026-04-02 |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> === Tungumál === [[Mynd:Nederlandgodsdienst1849-de.PNG|thumb|Kort af útbreiðslu trúfélaga. Grænt er þar sem kaþólikkar eru í meirihluta, rautt þar sem kalvínistar eru í meirihluta.]] Í Hollandi eru töluð tvö viðurkennd tungumál: [[hollenska]] og [[frísneska]]. Hollenska er vesturgermanskt tungumál og náskylt þýsku. Nokkur munur er á málinu eftir landsvæðum, en það er einnig talað sums staðar í Belgíu auk núverandi og fyrrverandi nýlenda Hollendinga en einnig er tungumálið [[afríkanska]] (''afrikaans''), sem talað er í sunnanverði Afríku upprunnið úr hollensku. Frísneska er nær eingöngu töluð í héraðinu Fríslandi og á Frísnesku eyjunum undan norðurströndinni. Málið er náskylt þýsku og [[Danska|dönsku]] og er einnig talað í strandhéruðum Þýskalands við Norðursjó. Þeir íbúar Hollands sem tala frísnesku, tala einnig hollensku. === Trú === Trú manna í Hollandi er ákaflega misjöfn, meira en gengur og gerist í Vestur-Evrópu. 55.1% landsmanna kenna sig ekki við nein trúarbrögð, hvorki kristin né önnur en það er eitt stærsta hlutfall á [[vesturlönd]]um. 23,7% eru [[Kaþólska kirkjan|kaþólskir]] og 10.2% mótmælendur (flestir eru [[Kalvínismi|Kalvínstrúar]]), og 5.8% múslimar. Flestir kaþólikkar búa í suðurhluta landsins (Limburg og Brabant). == Menning == === Vísindi og listir === [[Mynd:The Nightwatch by Rembrandt - Rijksmuseum.jpg|thumb|left|Málverkið Næturvaktin eftir Rembrandt (1642)]] Á gullaldarárum Hollands komu fram margir frægir lista- og vísindamenn. Meðal þekktustu málara er án efa [[Rembrandt]], en verk hans þykja dýrgripir í dag. Af öðrum þekktum málurum má nefna [[Hieronymus Bosch]], [[Jan Vermeer]], [[Frans Hals]], [[Jan Steen]] og [[Vincent van Gogh]]. Skáldskapur hefur staðið svolítið í skugga myndlistarinnar. Þó eru [[Joost van den Vondel]], [[Pieter Cornelszoon Hooft]], [[Harry Mulisch]] og [[Gerard Reve]] þekkt nöfn þar í landi. Meðal þekkstustu vísindamanna Hollendinga má nefna [[Erasmus frá Rotterdam]], húmanisti, heimspekingur og guðfræðingur, [[Christiaan Huygens]], stærðfræðingur og eðlisfræðingur, og [[Antoni van Leeuwenhoek]], sem smíðaði fyrstu [[smásjá]]na. === Íþróttir === [[Mynd:Speed skating in the Netherlands.jpg|thumb|Skautahlaup hefur verið ein vinsælasta íþrótt Hollendinga]] Hollendingar hafa á afburða íþróttamönnum og konum að skipa. Þjóðaríþrótt Hollendinga áður fyrr var skautahlaup, en það er enn ein vinsælasta íþrótt almennings. Fólk notaði frosin síki til að fara á skauta. Hollensk [[knattspyrna]] er á heimsklassa. Karlalandsliðið hefur þrisvar leikið til úrslita á HM, en ávallt tapað, síðast fyrir Spáni [[2010]]. Meðal þekktustu knattpyrnumanna má nefna [[Johan Cruijff]] og [[Marco van Basten]]. Hollenskir þjálfarar eru eftirsóttir víða um heim. Holland og Belgía héldu í sameiningu EM í knattspyrnu árið 2000. [[1928]] voru sumarólympíuleikarnir haldnir í Amsterdam. Amsterdam og Rotterdam eru að sækja um að fá að halda þá að nýju fyrir árið [[2028]]. [[Ólympíuleikar þroskaheftra]] voru haldnir í Arnhem [[1980]]. === Matargerð === [[Mynd:Kaasmarkt2 close.jpg|thumb|Ostasala í borginni Gouda]] Hollensk matargerð er ekki eins þekkt og í ýmsum öðrum evrópskum löndum. Þó er Holland þekkt ostaland. Helstu ostar þar eru Edammer (frá borginni Edam), Goudse kaas (frá Gouda), Leerdammer (frá Leerdam), Delft (frá Delft) og ýmsa fleiri. Ostamarkaðurinn í Gouda er heimsfrægur, en þar eru ostauppboð haldin undir berum himni. === Helgidagar === Ólíkt því sem gerist í öðrum löndum er enginn eiginlegur þjóðhátíðardagur í Hollandi. Í stað þess er haldið upp á konungsdaginn. Ekki er 1. maí heldur haldinn hátíðlegur þar í landi. Stríðslokahátíðin eftir heimstyrjöldina síðari er haldinn 5. maí, ekki 8. maí eins og í nokkrum öðrum evrópskum löndum, því Þjóðverjar og Hollendingar sömdu um frið þremur dögum fyrir hin eiginlegu stríðslok. Opinberir helgidagar í Hollandi: {| class="wikitable" |- ! Dags. !! Helgidagur !! Ath. |- | [[1. janúar]] || Nýársdagur || |- | Breytilegt að vori || [[Föstudagurinn langi]] || Eingöngu fyrir suma |- | Breytilegt að vori || [[Páskar]] || Sunnudagur og mánudagur |- | [[27. apríl]] || Konungsdagur || Fæðingardagur [[Vilhjálmur Alexander Hollandskonungur|Vilhjálms Alexanders]] konungs |- | [[4. maí]] || Minnisdagur || Minningardagur fyrir látna í stríðinu (ekki frídagur) |- | [[5. maí]] || Frelsisdagur || Minnisdagur fyrir endalok heimstyrjaldarinnar síðari |- | Breytilegt || [[Hvítasunna]] || Sunnudagur og mánudagur |- | [[5. desember]] || Nikulásarkvöld || Gjafadagur fyrir börn (ekki frídagur) |- | [[25. desember|25.]] og [[26. desember]] || [[Jól]] || |- | [[31. desember]] || Gamlársdagur || (ekki frídagur) |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál=nl|titill=Nederland|mánuðurskoðað=júní|árskoðað=2011}} * {{wpheimild|tungumál=de|titill=Niederlande|mánuðurskoðað=júní|árskoðað=2011}} {{hnit|52|20|00|N|05|30|00|E|display=title|region:NL}} {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Holland| ]] fs97rp9w9vpww4iminyh2u7kaxxdt1c 1981126 1981002 2026-09-29T18:15:54Z Fyxi 84003 /* Fylki */ 1981126 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Holland | nafn_á_frummáli = Nederland | nafn_í_eignarfalli = Hollands | fáni = Flag of the Netherlands.svg | skjaldarmerki = State_coat_of_arms_of_the_Netherlands.svg | kjörorð = Je maintiendrai | kjörorð_tungumál = franska | kjörorð_þýðing = Ég mun standa fast | staðsetningarkort = EU-Netherlands.svg | tungumál = [[hollenska]] | höfuðborg = [[Amsterdam]] | stjórnarfar = [[Þingbundin konungsstjórn]] | titill_leiðtoga1 = [[Hollenska konungdæmið|Konungur]] | nafn_leiðtoga1 = [[Vilhjálmur Alexander Hollandskonungur|Vilhjálmur Alexander]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Hollands|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga2 = [[Rob Jetten]] | stærðarsæti = 134 | flatarmál = 41.543 | hlutfall_vatns = 18,41 | mannfjöldasæti = 67 | fólksfjöldi = 18.130.208<ref name="mannfjöldi-2026" /> | mannfjöldaár = 2026 | íbúar_á_ferkílómetra = 436,4 | staða = [[Sjálfstæði]] | staða_athugasemd = frá Spáni | atburður1 = Yfirlýst | atburður2 = Viðurkennt | dagsetning1 = 26. júlí 1581 | dagsetning2 = 30. janúar 1648 | gjaldmiðill = [[Evra]] (€) | VLF = 1.055 | VLF_á_mann = 60.461 | VLF_ár = 2021 | VLF_sæti = 27 | VLF_á_mann_sæti = 11 | VÞL = {{hækkun}} 0.944 | VÞL_sæti = 8 | VÞL_ár = 2019 | tímabelti = [[UTC+1]] ([[UTC+2|+2]] [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) | þjóðsöngur = [[Het Wilhelmus]] | tld = nl | símakóði = 31 }} '''Holland''' ([[hollenska]]: ''Nederland'') er land sem er að mestum hluta í Vestur-Evrópu en líka að hluta til í [[Karíbahaf|Karíbahafi]]. Það er hluti af [[Konungsríkið Holland|Konungsríkinu Hollandi]]. Holland er 41.543 [[km²]] að stærð og er stór hluti landsins neðan sjávarmáls. Landið var efnahagslegt stórveldi frá [[16. öldin|16. öld]] til [[18. öldin|18. aldar]]. Holland er í [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]]. Höfuðborgin er [[Amsterdam]], þó svo að stjórnsýsla landsins sé í [[Haag]]. == Heiti == Holland hét upphaflega Holtland (eða Holtlant), sem merkir ''skógarland''.<ref>{{Vísindavefurinn|4653|Hvað merkir holið í Hollandi?}}</ref> Mun téið hafa dottið burt á 9. öld. Þó er Holland eingöngu eitt (reyndar tvö) af tólf héruðum landsins. Upphaflega kallaðist landið allt, ásamt Belgíu, Niðurlönd (''Nederlanden'') í fleirtölu. Heitið er til komið sökum þess að þeim var stjórnað af hertoganum frá Búrgund og hann kallaði löndin neðri löndin, í þeirri merkingu að þau lægju neðar með stórfljótunum. Þegar sjálfstæði Hollands var viðurkennt [[1648]] hét það Nederlanden (''Niederlande'' á [[Þýska|þýsku]], ''Netherlands'' á [[enska|ensku]], ''Les Pays Bas'' á [[Franska|frönsku]]). En sökum þess að héraðið Holland er aðalhérað landsins og tók sig mest fram í sjálfstæðisstríðinu við Spánverja, fóru menn að nota orðið Holland um landið allt. Á íslensku hefur orðið Niðurlönd aldrei verið mikið notað, en hafa ber í huga að landið heitir opinberlega Nederlanden á hollensku og að kalla landið Holland er því ekki ólíkt því að tala um allt Bretland sem [[England]]. == Saga == === Upphaf === Niðurlönd voru hluti af frankaríkinu mikla sem [[Karlamagnús]] setti saman. Eftir fráfall hans skiptist ríkið í þrennt [[843]] og lentu Niðurlönd í miðríkinu, Lóþaringíu. Þegar því var hins vegar skipt milli franska ríkisins og [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkisins]] [[855]], lentu þau í þýska ríkinu. Þar var hins vegar engin ríkisheild, heldur stjórnuðu greifar og furstar löndunum. Niðurlöndum var stjórnað af greifanum frá héraðinu Hollandi, hertoganum frá Geldern og hertoganum frá Brabant. Auk þess af biskupnum frá [[Utrecht]]. Það var hertoginn frá Búrgúnd sem sameinaði löndin. Búrgúnd var staðsett við Rínarfljót ofanvert og því var byrjað að tala um héruðin sem ''löndin neðan fljóta'' (Niðurlönd). Eftir að Karl hinn hugrakki, hertogi Búrgúnd, lést í orrustunni við [[Nancy]] [[1477]], erfði María dóttir hans öll Niðurlönd. Hún missti móðurlandið (Búrgúnd) til [[Frakkland]]s, en hélt Niðurlöndin eftir. Eiginmaður hennar var Maximilian frá Habsborg og stjórnuðu þau Niðurlöndum frá [[Brussel]]. === Habsborg === [[Mynd:WilliamOfOrange1580.jpg|thumb|[[Vilhjálmur þögli|Vilhjálmur hertogi af Óraníu-Nassau]] var leiðtogi uppreisnarmanna]] Með andláti Maríu og Maximilians erfði Habsborg Niðurlöndin. Árið [[1506]] erfði [[Karl 5. keisari|Karl V]] Niðurlönd en hann var þá aðeins 6 ára gamall. Karl var barnabarn Maríu og Maximilians. Árið [[1519]] var Karl kjörinn sem keisari þýska ríkisins og sem aðalerfingi Habsborgara ríkti hann yfir þýska ríkinu, [[Austurríki]], [[Spánn|Spán]] og Niðurlönd. Á hans tíma hófust [[siðaskiptin]], bæði með [[Lúther]] í þýska ríkinu og með [[Kalvín]] og [[Ulrich Zwingli|Zwingli]] í Sviss. [[Kalvínismi]]nn breyddist hratt út og áður en varði var stór hluti Niðurlanda heltekinn af honum, sérstaklega í norðurhéruðunum. Karl V keisari gat lítið við ráðið á Niðurlöndum, því trúaróróinn í þýska ríkinu hélt honum uppteknum þar. Karl sjálfur var strangtrúaður kaþólikki. [[1556]] lét hann af völdum og deildi ríkinu með nokkrum erfingjum. Bróðir hans, [[Filippus 2. Spánarkonungur|Filippus]], fékk Spán og Niðurlönd. Filippus var einnig strangtrúaður kaþólikki og mislíkaði hvernig Niðurlöndin meðtóku siðaskiptin. Hann hóf því að ofsækja alla kalvínista og aðra sem ekki voru kaþólskrar trúar. Í kjölfarið gerðu norðurhéruðin uppreisn gegn Filippusi, sem sjálfur sat á Spáni. Landstjórinn í Brussel, Margrét frá Parma, réði ekki við ástandið, og því skipaði Filippus [[Hertoginn af Alba|hertogann af Alba]] sem landstjóra á Niðurlöndum árið [[1567]]. Alba stjórnaði þar með þvílíkri grimmd og offorsi að við lá algerri upplausn í löndunum. Til að mynda lét hann spænska hermenn sína ræna og rupla í [[Antwerpen]] í þrjá heila daga en borgin var kalvínísk á þessum tíma. Einnig lét hann safna sex þúsund af helstu uppreisnarmönnum Niðurlendinga til Brüssel og lét slátra þeim þar. Uppreisn Niðurlendinga varð að frelsisstríði. === 80 ára stríðið === Frelsisstríð Niðurlendinga stóð yfir með hléum í 80 ár. [[1573]] var Alba kallaður heim og Requesens tók við af honum sem landstjóri. Ekki fórst honum betur að stjórna landinu. Í fyrsti bauð hann íbúunum sáttarhönd, en krafðist síðan himinhárra skatta. Við það færðust Niðurlendingar í aukanna og söfnuðu liði. Fyrsta orrustan var háð [[1574]] við Middelburg í Sjálandi (''Zeeland''). Þar sigruðu Niðurlendingar og hröktu þeir Spánverja burt. Foringi uppreisnarmanna var [[Vilhjálmur þögli|Vilhjálmur af Óraníu]], en bróðir hans, Lúðvík af Nassau, féll í orrustunni. Ári síðar náðu uppreisnarmenn borgina [[Leiden]] á sitt vald, sem og héruðin Holland og Sjáland. Floti Hollendinga átti stóran þátt í þessum sigrum, því hann stöðvaði alla flutninga spænskra skipa. Eftirmaður Requesens varð Jóhann af Austurríki. Í tíð hans settust öll sautján héruð Niðurlanda að samningaborði við Jóhann, þar sem saminn var friður. Þetta var síðasta sameiginlega verk hinna 17 héraða. Friðurinn var úti [[1579]], enda mismunaði Jóhann íbúunum eftir trú þeirra. Hann hyglaði kaþólikkum, en hóf að ofsækja aðra á ný. Ástandið varð óþolandi og settust fulltrúar sjö héraða í norðri niður í [[Utrecht]] og gerðu með sér bandalag (Utrecht-bandalagið). Þetta voru héruðin Holland, Sjáland, Groningen, Utrecht, Frísland, Gelderland og Overijssel. Héruðin Brabant og Flandur voru með í bandaladinu. En [[1581]] sagði bandalagið (án Brabant og Flandur) sig úr lögum við spænska landstjórann í Brussel og lýstu yfir sjálfstæði. Leiðtogi þeirra var Vilhjálmur af Óraníu. Stríðið hófst á ný. Spánverjar hertóku Brabant og Flandur og settust um ýmsar borgir í suðurhluta Niðurlanda. Á næstu árum höfðu stríðsaðilar ýmist betur. [[1601]] féll Antwerpen á ný og [[1604]] féll [[Oostende]]. Samið var um vopnahlé [[1609]] en samfara [[30 ára stríðið|30 ára stríðinu]] brutust átök út á ný eftir tólf ár. Spánverjar náðu [[Breda]] eftir nokkurra ára umsátur, en á móti náðu Hollendingar [[Haag]] og [[Maastricht]]. Spánverjar liðu fyrir erfiða flutninga á vörum og hermönnum, því eftir ósigur flotans (Armada) gegn Englendingum [[1588]] var sjóveldi þeirra brotið. Hollendingar og Spánverjar sömdu um frið samfara friðarsamningunum í Vestfalíu eftir 30 ára stríðið. Í samningunum viðurkenndu Spánverjar sjálfstæði Hollands, það er að segja norðurhéraða Niðurlanda. Suðurhlutinn (seinna Belgía) var enn eign Spánar. === Gullaldarárin === [[Mynd:Hendrick Cornelisz. Vroom 001.jpg|thumb|Skip Austur-Indíafélagsins. Málverk eftir Hendrick Corneliszoon Vroom]] Meðan sjálfstæðisstríðið geysaði enn hófu Hollendingar að sigla um heimsins höf og stofna nýlendur víða í heimi. Fyrsta nýlenda Hollendinga var eyjan [[Máritíus]] í [[Indlandshaf]]i [[1598]]. Þar með hófst gullöld Hollendinga í siglingu og verslun. [[1602]] var hollenska Austur-Indíafélagið stofnað, en Hollendingar eignuðu sér nýlendur víða í [[Suður-Asía|Suður-Asíu]], svo sem [[Indónesía|Indónesíu]], Síam ([[Tæland]]i) og [[Indland]]i. Helsta nýlendan var Batavía á eyjunni [[Java|Jövu]] (nú [[Jakarta]]). [[1620]] eignuðu Hollendingar sér fyrstu nýlenduna í Vesturheimi með St. Maarten. [[1624]] stofnuðu þeir landnám í Nýju Hollandi (''Nieuw Holland'') í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Höfuðstaðurinn hét Nýja Amsterdam á eyjunni [[Manhattan]]. Önnur þorp voru til dæmis Breukelen og Haarlem. Um miðja [[17. öldin|17. öld]] hófst hins vegar fyrsta verslunarstríðið við Englendinga. Þegar [[Oliver Cromwell]] varð einvaldur í Bretlandi, hófst aggressíf stefna Breta í nýlendum bæði í vestri og í austri. Í kjölfarið hófst annað verslunarstríð Hollands og Bretlands. Í því hertóku Bretar Nýju Amsterdam og hröktu alla Hollendinga þaðan. Nýja Amsterdam breyttist í enska nýlendu og kallaðist [[New York]]. Bæirnir Haarlem og Breukelen (Brooklyn) urðu sömuleiðis enskir. Fyrsta nýlenda Hollendinga í [[Afríka|Afríku]] var Grænhöfði í [[Senegal]] [[1617]]. En stærsta landnám Hollendinga var í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]] en þar var nýlenda stofnuð [[1652]]. Hollendingar dreifðu sér víða um suðurhluta álfunnar en Bretar innlimuðu það í heimsveldi sitt í [[Seinna Búastríðið|seinna Búastríðinu]] [[1889]]-[[1902]]. Margar af þessum nýlendum glötuðu Hollendingar til Breta, aðrar voru yfirgefnar og enn aðrar hlutu sjálfstæði, svo sem Indónesía [[1949]] og [[Súrínam]] [[1975]]. Í dag eiga Hollendingar aðeins örfáar eyjar í Vesturheimi. Meðan gullöld Hollendinga stóð yfir var einnig mikill uppgangur í vísindum og menningu. Fyrsti háskóli Hollands var stofnaður í Leiden [[1575]]. Meðal þekktra hollenskra vísindamanna á þessum tímum má nefna [[Christiaan Huygens]] og [[Antoni van Leeuwenhoek]]. Meðal þekktra málara má nefna [[Rembrandt]], [[Jan Steen]] og [[Frans Hals]]. Gullaldarár Hollands hnigu til viðar síðla á [[17. öldin|17. öld]]. Kom þar til að þriðja verslunarstríð við Breta frá og með [[1672]] endaði í ósigri. Hollendingar kalla þetta ár Rampjaar (''hamfaraár''). Í stríðinu þrömmuðu herir frá Frakklandi og þýska ríkinu inn í Holland. Í kjölfarið misstu Hollendingar margar nýlendur og Bretar tóku við sem helsta siglingaþjóð heims. Síðasta nýja nýlenda Hollendinga var Petit Popo í [[Tógó]] árið [[1731]] (yfirtekin af Frökkum [[1760]]). Árið [[1689]] ráku Englendingar af sér konung sinn, [[Jakob II Englandskonungur|Jakob II]], og kölluðu eftir Vilhjálmi landstjóra í Hollandi en eiginkona hans var náin erfingi. Vilhjálmur sigldi undir eins til Englands og tók við völdum sem [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur|Vilhjálmur III]]. Bretland og Holland voru því undir sama þjóðhöfðingja í skamman tíma. === Franski tíminn === [[Mynd:Willem I in kroningsmantel.jpg|thumb|Vilhjálmur I., fyrsti konungur Niðurlanda 1815.]] [[1780]] var Holland fyrsta landið til að viðurkenna sjálfstæði [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Út frá því hófst fjórða stríðið við Englendinga sem aftur leiddi til borgarastríðs og efnahagshruns. Því var vart lokið er franskur byltingarher hertók Holland [[1795]] og stofnaði lýðveldi sem kallaðist Batavíska lýðveldið. Það var ekkert annað en leppríki Frakklands. Fjórum árum síðar bætti [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] [[Belgía|Belgíu]] og [[Lúxemborg]] við og breytti nýja ríkinu í konungsríki. Konungur þess var [[Lúðvík Bonaparte]], bróðir Napoleons. Ríki þetta varaði stutt, því Napoleon var mjög ósáttur hvernig bróðir sinn rak ríkið. Lúðvík Bonaparte bar nefnilega hagsmuni Niðurlendinga ofar hagsmunum Frakka. Því setti Napoleon bróður sinn af [[1810]] og innlimaði Niðurlönd inn í Frakkland. Þeim var eftirleiðis stjórnað frá [[París]]. Eftir hinn misheppnaða [[Rússland]]sleiðangur Napoleons [[1813]], voru Frakkar hraktir úr landi. Holland, Belgía og Lúxemborg stofnuðu stórt sameiginlegt ríki og lýstu yfir sjálfstæði. Þetta ríki hlaut viðurkenningu [[Vínarfundurinn|Vínarfundarins]] [[1815]] og gildir það ár sem stofnár ríkisins. Konungur þessa ríkis varð [[Vilhjálmur I (Holland)|Vilhjálmur I]] af ætt Óraníu-Nassau. Þrátt fyrir að Belgar væru loks sjálfstæðir og lausir undan yfirráðum erlendra ríkja, voru þeir óánægðir með nýja fyrirkomulagið. Ástæðan var einföld. Þeim fannst Hollendingar líta á sig sem annars flokks þegna. Belgar voru enn kaþólskir en Hollendingar höfðu gengið í gegnum siðaskipti og voru kalvínistar. Belgía var iðnvæddara land en Hollendingar notfærðu sér tækni þeirra og skatta. Að lokum töluðu margir Belgar frönsku, meðan aðalmálið í Hollandi var hollenska. [[1830]] gerðu Belgar byltingu og sögðu sig úr sambandi við Holland. Vilhjálmur sendi herlið til suðurs en neyddist til að draga það til baka er Frakkar sendu einnig herlið til landamæra Belgíu. Vilhjálmur viðurkenndi ekki nýja ríkið fyrr en [[1839]]. Það ár sagði Lúxemborg sig einnig úr sambandi við Holland. Því urðu til þrjú sjálfstæð ríki. Eitt mesta þrætueplið var héraðið Brabant. Suðurhlutinn var kaþólskur og frönskumælandi að mestu. Því var héraðinu skipt upp. Norður-Brabant varð að héraði Hollands en Suður-Brabant að héraði Belgíu. Limburg hélst í Hollandi. Flandur hélst hins vegar í Belgíu. === Holland fram að heimstyrjöldinni síðari === [[1848]] fengu Hollendingar fyrstu [[stjórnarskrá]]na sína. Þá var [[Vilhjálmur II (Holland)|Vilhjálmur II]] við völd. Ýmsar breytingar voru gerðar í landinu. Fyrst og fremst varð Holland að lýðveldi, það er að segja landinu var breytt í þingbundna konungsstjórn. Vilhjálmur II missti eiginlega öll völd. Hann var enda orðinn gamall og lést ári síðar. Sonur hans, [[Vilhjálmur III (Holland)|Vilhjálmur III]], skipti sér nánast ekkert af stjórnmálum. Með nýju stjórnarskránni var kaþólska kirkjan viðurkennd á ný í Hollandi, eftir að hafa verið þrætuepli frá miðri 16. öld. Kaþólskir biskupsstólar voru þar með endurreistir. Þó fóru engar kosningar fram. Með nýrri stjórnarskrá [[1884]] var eiginlegt kosningakerfi tekið upp, þótt það hafi verið frumstætt. Það var ekki fyrr en [[1917]] sem allir karlmenn landsins fengu almennan kosningarétt. Konur fengu kosningarétt [[1922]]. Þegar [[heimstyrjöldin fyrri]] braust út [[1914]] lýstu Hollendingar yfir hlutleysi. Þrátt fyrir það var herinn settur í viðbragðsstöðu. [[Prússland|Prússar]] hertóku Belgíu nánast í hendingskasti og orsakaði það mikinn straum flóttamanna yfir til Hollands. Við stríðslok [[1918]] afþakkaði síðasti keisari Þýskalands, [[Vilhjálmur 2. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur II]], völdum og fór í útlegð til Hollands. === Stríð og herseta === [[Mynd:Bundesarchiv Bild 141-1114, Rotterdam, Luftaufnahme von Bränden.jpg|thumb|Loftárásin á Rotterdam 14. maí 1940]] [[Mynd:AnneFrankHouseAmsterdamtheNetherlands edit1.jpg|thumb|left|Húsið sem [[Anna Frank]] og fjölskylda hennar földust stendur við Prinsengracht 263 í Amsterdam]] [[1939]] hófst [[heimstyrjöldin síðari]]. Hollendingar lýstu á ný yfir hlutleysi en lágu þó hernaðarlega á óheppilegum stað (milli Þýskalands, Frakklands og Bretlands). [[10. maí]] [[1940]] ruddu [[Nasismi|nasistar]] inn í Holland og hertóku landið á fjórum dögum. Síðasta daginn var aðeins barist í [[Rotterdam]]. [[14. maí]] létu nasistar því sprengjum rigna yfir borgina, sem eyðilagðist að stórum hluta. 800 manns biðu bana og 78 þúsund manns urðu heimilislausir. Eftir þennan atburð gafst hollenska stjórnin upp. Helstu ráðamenn flúðu til Englands, þar á meðal konungsfjölskyldan, þar sem útlagastjórn var mynduð. Strax í upphafi hófu Þjóðverjar að flytja [[Gyðingar|gyðinga]] úr landi og fangelsa andspyrnumenn. Fram til [[1945]] voru 160 þúsund hollenskir gyðingar fluttir úr landi, þar á meðal [[Anna Frank]] og fjölskylda hennar. Saga fjölskyldunnar varð heimskunn er dagbók Önnu fannst síðar og var gefin út. Þjóðverjar settu landið undir herstjórn, án aðkomu Hollendinga. [[5. september]] [[1944]] ruddist herlið bandamanna inn í Holland í því skyni að ná haldi á helstu brúm yfir stórfljótin. Hollendingar héldu að frelsun þeirra væri í vændum og kölluðu daginn Dolle Dinsdag (''hinn galni þriðjudagur''). Þjóðverjar náðu hins vegar tökum á ástandinu. Í refsingarskyni voru matarflutningar til íbúanna takmarkaðir og var veturinn 1944-45 því hungurveturinn mikli (''Hongerwinter'') þar í landi. Holland var ekki frelsað fyrr en á vormánuðum 1945 er Þjóðverjar létu undan síga gegn ofurefli bandamanna bæði í vestri og austri. Í [[Asía|Asíu]] hertóku [[Japan]]ir hollensku nýlendurnar í Austur-Indíum. Þegar Japanir gáfust upp í [[ágúst]] 1945, markaði það endalok heimstyrjaldarinnar. Hins vegar tók sjálfstæðisstríð eyjanna gegn Hollendingum við. Það endaði með því að Hollensku Austur-Indíur lýstu yfir sjálfstæði 1949 og kölluðu sig [[Indónesía]]. Þar með átti Holland eingöngu nokkrar nýlendur eftir í Vesturheimi. Eftir stríð gerðu Hollendingar tilkall til nokkurra þýskra jaðarsvæða við hollensku landamærin. Þannig var bærinn Elten innlimaður og sömuleiðis héraðið Selfkant [[1949]]. Báðum svæðunum var skilað síðar. === Nútíma Holland === [[Mynd:Oosterscheldekering lucht 2.JPG|thumb|Sjávarvarnargarður við Oosterschelde]] Margir töldu að tap Hollensku Austur-Indía hefðu efnahagslegt bakslag í för með sér. En hið gagnstæða átti sér stað. Á tiltölulegum skömmum tíma varð Holland að mjög iðnvæddu ríki. Velgengnin í landbúnaði og hátækniiðnaði var gríðarleg. [[1952]] var Holland stofnland í [[Kola- og stálbandalag Evrópu|kola- og stálbandalaginu]] (fyrirrennari EB). Mjög snemma urðu íbúar jaðarsvæða Hollands og Þýskalands að takast á við ágang sjávar. Stormflóð riðu yfir landið og brutu af því. Þúsundir manna létust og urðu heimilislausir. Síðasta stóra stormflóð í Hollandi átti sér stað [[1953]] og biðu tæplega tvö þúsund íbúar Sjálands og Suður-Hollands bana. Í kjölfarið var verkefninu ''Deltaplan'' hrundið af stað. Reistir voru gríðarmiklir varnargarðar í óshólmum Rín og Maas. Einnig var mynni Ijsselmeer girt af með einum lengsta sjávarvarnargarði heims. Þetta þýddi að stór hluti landsins var neðan sjávarmáls á flóði. Varnargarðarnir eru flestir með lokur, þannig að á fjöru geta árnar flætt óhindrað út í sjó í nokkra klukkutíma. Sömuleiðis var net vatnaleiða skipulagt fyrir skipaleiðir. Verkefni þessu lauk ekki fyrr en [[1997]] og kostaði þá sex milljarðar gyllini þá. Við þornun Ijsselmeer [[1986]] varð til nýtt fylki, [[Flevoland]], en það mun vera einstakt í heiminum að vinna land úr sjónum fyrir heilt fylki. [[1973]] lýsti Súrínam yfir sjálfstæði. Eftir þetta eru einu eyjarnar sem enn tilheyra Hollandi Arúba og Hollensku Antilleyjar, það er eyjarnar Curacao, Sint Maarten, Bonaire, Sint Eustatius og Saba. == Landfræði == [[Mynd:The_Netherlands_compared_to_sealevel.svg|thumb|right|Þannig liti Holland út í dag án sjávarvarnargarða]] Holland liggur syðst við Norðursjó í [[Evrópa|Vestur-Evrópu]], gegnt [[Bretland]]i. Það á landamæri að [[Þýskaland]]i í austri og [[Belgía|Belgíu]] í suðri. Holland er ákaflega flatt land og býr við það að þrjú stórfljót eiga óshólma sína innan landsins: [[Rín (fljót)|Rín]], [[Maas]] og [[Schelde]]. Fyrir vikið hefur vesturhluti strandlengju landsins mótast af ám og óshólmum. Auk þess hafa stormflóð brotið niður landið við vestur- og norðvesturströndina og hefur það mótað mannlíf í gegnum aldirnar. Á [[20. öldin|20. öld]] hófst gríðarstórt verkefni landsins (Deltaplan) við að temja vatnið, bæði sjóinn og árnar, með víðáttumiklum varnargörðum, skurðum og dælukerfi. Fyrir vikið er stór hluti landsins neðan sjávarmáls. Íbúar eru 16,5 milljónir. Til Hollands teljast einnig [[Vesturfrísnesku eyjarnar]] undan norðurströndinni, sem og nokkrar gamlar nýlendur í Vesturheimi ([[Hollensku Antillaeyjar]] og [[Arúba]]). === Borgir === Amsterdam, Rotterdam og Haag eru langstærstu borgir landsins. Eftir það er stór hópur meðalstórra borga. Stærstu borgir Hollands: {| class="wikitable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúafjöldi !! Hérað |- | 1 || [[Amsterdam]] || 780 þúsund || Norður-Holland |- | 2 || [[Rotterdam]] || 610 þúsund || Suður-Holland |- | 3 || [[Haag]] (''Den Haag'', ''’s-Gravenhage'') || 494 þúsund || Suður-Holland |- | 4 || [[Utrecht]] || 311 þúsund || Utrecht |- | 5 || [[Eindhoven]] || 215 þúsund || Norður-Brabant |- | 6 || [[Tilburg]] || 206 þúsund || Norður-Brabant |- | 7 || [[Groningen]] || 190 þúsund || Groningen |- | 8 || [[Almere]] || 190 þúsund || Flevoland |- | 9 || [[Breda]] || 174 þúsund || Norður-Brabant |- | 10 || [[Nijmegen]] || 164 þúsund || Gelderland |- | 11 || [[Enschede]] || 157 þúsund || Overijssel |- | 12 || [[Apeldoorn]] || 156 þúsund || Gelderland |- | 13 || [[Haarlem]] || 147 þúsund || Norður-Holland |- | 14 || [[Arnhem]] (''Arnheim'') || 141 þúsund || Gelderland |- | 15 || [[Zaanstad]] || 140 þúsund || Norður-Holland |- | 16 || [[Amersfoort]] || 135 þúsund || Utrecht |- | 17 || [[Hertogenbosch]] ('s-Hertogenbosch) || 134 þúsund || Norður-Brabant |- | 18 || [[Haarlemmermeer]] || 132 þúsund || Norður-Holland |- | 19 || [[Maastricht]] || 122 þúsund || Limburg |- | 20 || [[Dordrecht]] || 119 þúsund || Suður-Holland |} === Ár og fljót === Rínarfljót er mest áberandi fljótið í Hollandi. En strax eftir að það kemur yfir landamærin til Hollands, klofnar það í tvær stórar kvíslar, Lek og Waal. Lek klofnar svo aftur tvisvar. Fyrri aðgreiningin heitir Ijssel en hin seinni Oude Rijn. Kvísl frá báðum ánum Lek og Waal sameinast svo aftur rétt áður en að Norðursjó kemur og gerir vatnakerfið svolítið flókið. Sökum þess að óshólmar þessara áa eru neðan sjávarmáli, geta þær ekki runnið til sjávar nema í nokkra klukkutíma á dag þegar fjarar út. Gríðarstórir varnargarðar halda vatninu lokuðu inni í landi meðan flæðir að. Stærstu ár Hollands. Lengd þeirra miðast við innanlands. {| class="wikitable" |- ! Röð !! Fljót !! Lengd innanlands !! Rennur í |- | 1 || [[Maas]] || 250 km || Waal |- | 2 || Lek (Rín norður) || 130 km || Norðursjó |- | 3 || Ijssel || 125 km || Ketelmeer |- | 4 || Waal (Rín suður) || 100 km || Norðursjó |- | 5 || Vecht || 60 km || Zwarte Meer |- | 6 || Oude Rijn (Gamla Rín) || 52 || Norðursjó |} === Vötn og lón === Óvenjulegt við vötn í Hollandi er að flest stærstu vötnin eru manngerð, þ.e. þau voru áður fyrr hluti af sjónum en síðan lokuð af. Önnur mynduðust vegna varnargarða. Af þeim sökum er erfitt að henda reiður á stærð vatna þar í landi. Ijsselmeer er hins vegar langstærsta vatn Hollands með ca. 1.100 km² og er að flatarmáli stærra en öll önnur vötn Hollands til samans. Það er norðarlega í landinu og sker landið nærri því í tvennt. [[Ijsselmeer]] var áður fyrr fjörður og hét þá Zuidersee (''Suðursjór''). En [[1932]] var byrjað á að reisa varnargarð og hraðbraut við fjarðarmynnið og loka því af. Síðan þá er vatnsborð Ijsselmeer fyrir neðan sjávarmál og þarf að pumpa vatninu upp og út í sjó. Suðurhluti vatnsins hefur verið þurrkaður og þar hefur myndast heilt fylki, Flevoland. Helstu borgir við vatnið eru Amsterdam, [[Hoorn]], [[Volendam]], [[Enkhuizen]], [[Lelystad]] og De Lemmer. Ijsselmeer er nefnt eftir ánni Ijssel sem rennur óbeint í það. Orðið –meer á hollensku merkir ekki ''sjór'', heldur ''vatn''. Önnur stór vötn í Hollandi eru Oosterschelde, Grevelingen og Haringvliet. Þau voru öll hluti af sjónum áður fyrr. === Eyjaklasar og eyjar === [[Mynd:WaddeneilandenNL.png|thumb|Kort af Vesturfrísnesku eyjunum. Litlu tölusettu eyjarnar eru óbyggðar smáeyjar]] Í Hollandi er einn eyjaklasi, [[Vesturfrísnesku eyjarnar]]. Þær eru í Vaðhafinu fyrir norðan meginlandið og eru framhald af [[Austurfrísnesku eyjarnar|Austurfrísnesku eyjunum]] sem tilheyra Þýskalandi. Stærst Vesturfrísnesku eyjanna er Texel. Hún var í upphafi tvær eyjar, en uxu saman [[1835]] eftir miklar þurrkunarframkvæmdir og gróðursetningu [[melgresi]]s. Allar eru eyjarnar miklir bað- og ferðamannastaðir. Sumar þeirra eru friðaðar vegna fuglavarps og selaláturs. En stærsta eyja Hollands er Flevoland, sem varð til er suðurhluti Ijsselmeer var þurrkaður [[1986]]. Áður fyrr voru margar stórar eyjar í óshólmum Rín, Maas og Schelde, en eftir að Deltaplan var hleypt af stokkunum [[1953]] voru varnargarðar lagðir á hinum ýmsum stöðum milli eyjanna, þannig að þær teljast ekki eyjar lengur. Stærstu eyjar Hollands: {| class="wikitable" |- ! Röð !! Eyja !! Stærð í km² !! Íbúafjöldi !! Staðsetning !! Höfuðstaður |- | 1 || [[Flevoland]] || ca. 950 || || Ijsselmeer || Lelystad |- | 2 || [[Texel]] || 169 || 13.700 || Vesturfrísnesk eyja || Den Burg |- | 3 || [[Terschelling]] || 88 || 7.400 || Vesturfrísnesk eyja || West-Terschelling |- | 4 || [[Ameland]] || 60 || 3.500 || Vesturfrísnesk eyja || Nes |- | 5 || [[Vlieland]] || 40 || 1.100 || Vesturfrísnesk eyja || |- | 6 || [[Schiermonnikoog]] || 39 || 990 || Vesturfrísnesk eyja || |} === Nýlendur === [[Mynd:Willemstad harbor.jpg|thumb|Willemstadt á Curacao er höfuðstaður Hollensku Antillaeyja]] Síðan [[1598]] hafa Hollendingar ávallt átt nýlendur. Fyrsta nýlendan var eyjan [[Máritíus]] í [[Indlandshaf]]i en hún var yfirgefin [[1710]]. Aðrar þekktar nýlendur í Asíu voru Hollensku Austur-Indíur (hlutu sjálfstæði 1949), Agra á Indlandi, [[Sri Lanka|Ceylon]] (var hertekin af Bretum [[1796]]) og nokkrar fleiri. Í Afríku áttu Hollendingar meðal annars eyjuna [[Saó Tóme og Prinsípe|Sao Tomé]], Grænhöfða í [[Senegal]] og Höfðaland í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]. Í Ameríku áttu Hollendingar ýmsar eyjar, aðallega þó í [[Antillaeyjar|Antillaeyjum]], og Hollenska Guyana. Hið síðastnefnda hlaut sjálfstæði [[1973]] undir nafninu [[Súrínam]]. Í dag eru aðeins nokkrar eyjar í Antillaeyjum eftir í eigu Hollands. * St. Maarten (síðan 1620) * Saba (síðan 1620) * Bonaire (síðan 1633) * Curacao (síðan 1634) * St. Eustatius (síðan 1636) * [[Arúba]] (síðan 1636) == Stjórnmál == === Þjóðfáni og skjaldarmerki === Fáni Hollands er þrjár láréttar rendur: Rauð, hvít og blá. Þessi þrílita fáni notaði prinsinn Vilhjálmur frá Óraníu-Nassau í fyrsta sinn [[1579]] í bardaga gegn Spánverjum í frelsisstríði landsins. Upphaflega var ekki rautt, heldur appelsínugult í fánanum sem tákn Óraníuættarinnar, en skipt var á litum [[1630]]. Fáninn kallast prinsenvlag (''prinsaflaggið'') og var formlega samþykktur af Vilhelmínu drottningu [[1937]]. [[Skjaldarmerki]] Hollands er gullið ljón á bláum fleti. Tvö önnur gullin ljón eru sitthvoru megin við og efst er gullkóróna. Neðst er borði með áletruninni: Je Maintiendrai, sem merkir ''ég mun vara''. Yfir þessu öllu er sveipaður konunglegur möttull og enn ein kórónan efst. Skjaldarmerkið var innleitt [[1815]] við stofnun konungsríkis Hollands og er samsett af merkjum Hollands og valdaættarinnar Óraníu-Nassau. === Stjórn === [[Mynd:220107Rob Jetten16 (cropped).jpg|thumb|right|[[Rob Jetten]] hefur verið forsætisráðherra Hollands síðan 2026.]] Í Hollandi er þingbundin konungsstjórn. Konungur/drottning landsins velur forsætisráðherran og aðra ráðherra í samráði við forystu stjórnmálaflokkanna. Venjulega er sá maður valinn sem er formaður stærsta stjórnmálaflokksins eftir almennar þingkosningar. Þingið samanstendur af tveimur deildum. Í efri deild eru fulltrúar fylkja, en í neðri deild eru frambjóðendur kosnir beint í almennum kosningum. Þingkosningar voru síðast haldnar árið 2025. Eftir þær var [[Rob Jetten]] valinn sem forsætisráðherra samsteypustjórnar. Síðustu forsætisráðherrar (eftir stríð). {| class="wikitable" |- ! Röð !! Forsætisráðherra !! Frá !! Til !! Ath. |- | 1 || [[Wim Schermerhorn]] || 1945 || 1946 || |- | 2 || [[Louis Beel]] || 1946 || 1948 || |- | 3 || [[Willem Drees]] || 1948 || 1958 || |- | || [[Louis Beel]] || 1958 || 1959 || Í annað sinn |- | 4 || [[Jan de Quai]] || 1959 || 1963 || |- | 5 || [[Victor Marijnen]] || 1963 || 1965 || Varð síðar borgarstjóri í Haag |- | 6 || [[Jo Cals]] || 1965 || 1966 || |- | 7 || [[Jelle Zijlstra]] || 1966 || 1967 || Kláraði kjörtímabil forvera síns |- | 8 || [[Piet de Jong]] || 1967 || 1971 || |- | 9 || [[Barend Biesheuvel]] || 1971 || 1973 || |- | 10 || [[Joop den Uyl]] || 1973 || 1977 || |- | 11 || [[Dries van Agt]] || 1977 || 1982 || |- | 12 || [[Ruud Lubbers]] || 1982 || 1994 || |- | 13 || [[Wim Kok]] || 1994 || 2002 || Sagði af sér mánuð fyrir kosningar |- | 14 || [[Jan Peter Balkenende]] || 2002 || 2010 || |- | 15 || [[Mark Rutte]] || 2010 || 2024 || Hefur setið lengst allra |- | 16 || [[Dick Schoof]] || 2024|| 2026 || |- | 17 || [[Rob Jetten]] || 2026|| || Yngsti forsætisráðherra í sögu Hollands |} [[Mynd:Zijne Majesteit Koning Willem-Alexander met koningsmantel april 2013.jpeg|thumb|right|Vilhjálmur Alexander hefur verið konungur Hollands frá árinu 2013.]] Konungar/drottningar Hollands frá stofnun konungsríkisins. Allir nema Emma eru af Óraníu-Nassau ættinni sem á uppruna sinn í Þýskalandi. {| class="wikitable" |- ! Röð !! Þjóðhöfðingi !! Frá !! Til !! Ath. |- | 1 || [[Vilhjálmur 1. Hollandskonungur|Vilhjálmur I]] || [[1815]] || [[1840]] || Sagði af sér sökum aldurs |- | 2 || [[Vilhjálmur 2. Hollandskonungur|Vilhjálmur II]] || [[1840]] || [[1849]] || Dó í embætti |- | 3 || [[Vilhjálmur 3. Hollandskonungur|Vilhjálmur III]] || [[1849]] || [[1890]] || Dó í embætti |- | 4 || Emma || 1890 || 1898 || Sat fyrir ómynduga dóttur sína |- | 5 || [[Vilhelmína Hollandsdrottning|Vilhelmína]] || [[1890]] || [[1948]] || Sagði af sér sökum aldurs |- | 6 || [[Júlíana Hollandsdrottning|Júlíana]] || [[1948]] || [[1980]] || Sagði af sér sökum aldurs |- | 7 || [[Beatrix Hollandsdrottning|Beatrix]] || [[1980]] || [[2013]] || Sagði af sér sökum aldurs |- | 8 || [[Vilhjálmur Alexander Hollandskonungur|Vilhjálmur Alexander]] || [[2013]] || || |} === Her === Samkvæmt stjórnarskránni fer ríkistjórn landsins með yfirstjórn hersins. Hann skiptist í fjórar deildir: Landher, sjóher, flugher og þjóðarlögreglan. Allt í allt starfa um 44 þús manns sem hermenn í öllum þessum deildum. Í Hollandi var herskylda allt til [[1996]], en síðan þá hefur hernum verið breytt í atvinnuher. Verkefni hersins eru að verja móðurlandið og Hollensku Antilleyjar fyrir hugsanlegri árás óvina. Í samvinnu við [[NATÓ]] og [[Sameinuðu þjóðirnar]] starfar herinn einnig að alþjóðlegum verkefnum, og aðstoðar gjarnan við hamfarir. Útgjöld vegna hernaðar nema 1,4% af heildartekjum landsins. === Höfuðborg === [[Mynd:Den Haag Binnenhof.jpg|thumb|[[Binnenhof]] í Haag er aðsetur hollenska þingsins]] Höfuðborg Hollands er Amsterdam, þrátt fyrir að ríkistjórnin sitji ekki þar, en samkvæmt stjórnarskrá landsins er Amsterdam höfuðborgin.<ref>{{Vísindavefurinn|2395|Hver er höfuðborg Hollands?}}</ref> Þar er aðsetur þjóðhöfðingjans og hefur verið síðan Hollandi var breytt í konungsríki [[1815]]. Ríkisstjórnin situr í borginni Haag, sem er höfuðborg fylkisins Suður-Hollands. Þar er einnig [[Alþjóðadómstóllinn]] með aðsetur. === Fylki === Hollandi er skipt niður í tólf fylki (''provincie''). Það yngsta, [[Flevoland]], var stofnað 1986 er suðurhluti [[IJsselmeer]] var þurrkaður upp og numinn. {{col-begin}}{{col-2}} {| class="wikitable sortable" width="500px" |- ! Fylki !! Stærð í km{{sup|2}} !! Íbúafjöldi (2025) !! Höfuðborg |- | {{fáni|Drenthe}} || 2.680 || 508 þúsund || [[Assen]] |- | {{fáni|Flevoland}} || 2.412 || 463 þúsund || [[Lelystad]] |- | {{fáni|Frísland}} <br/ > (''Friesland'') || 5.753 || 665 þúsund || [[Leeuwarden]] |- | {{fáni|Gelderland}} || 5.136 || 2,2 milljónir || [[Arnhem]] |- | {{fáni|Groningen}} || 2.955 || 601 þúsund || [[Groningen]] |- | {{flagcountry|Limburg (Hollandi)}} || 2.210 || 1,1 milljón || [[Maastricht]] |- | {{fáni|Norður-Brabant}} <br/ > (''Noord-Brabant'') || 5.082 || 2,7 milljónir || [[Hertogenbosch]] |- | {{fáni|Norður-Holland}} <br/ > (''Noord-Holland'') || 4.092 || 3 milljónir || [[Haarlem]] |- | {{fáni|Overijssel}} || 3.421 || 1,2 milljónir || [[Zwolle]] |- | {{fáni|Sjáland (Hollandi)}} <br/ > (''Zeeland'') || 2.933 || 395 þúsund || [[Middelburg]] |- | {{fáni|Suður-Holland}} <br/ > (''Zuid-Holland'') || 3.308 || 3,9 milljónir || [[Haag]] |- | {{fáni|Utrecht}} || 1.560 || 1,4 milljónir || [[Utrecht]] |} {{col-2}} {{location map+ |Holland |float=left |width=300|caption=Fylki í Hollandi|places= {{location map~ |Holland |lat=52.9166666666667 |long=6.58333333333333 |label=<small>[[Drenthe]] |position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=52.5 |long=5.58333333333333 |label= [[Flevoland]] |position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=53.1666666666667 |long=5.66944444444444 |label= [[Frísland]] |position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=52.0833333333333 |long=5.91666666666667 |label= [[Gelderland]] |position=right}} {{location map~ |Holland |lat=53.25 |long=6.75 |label= [[Groningen (fylki)|Groningen]] |position=top}} {{location map~ |Holland |lat=51.25 |long=5.91666666666667 |label= [[Limburg (Hollandi)|Limburg]] |position=right}} {{location map~ |Holland |lat=51.5833333333333 |long=5.08333333333333 |label= [[Norður-Brabant]] |position=right}} {{location map~ |Holland |lat=52.6666666666667 |long=4.83333333333333 |label= [[Norður-Holland]] |position=left}} {{location map~ |Holland |lat=52.5 |long=6.5 |label= [[Overijssel]] |position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=52.0833333333333 |long=5.16666666666667 |label= [[Utrecht (fylki)|Utrecht]] |position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=51.5 |long=3.83333333333333 |label= [[Sjáland (Hollandi)|Sjáland]]|position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=52 |long=4.5 |label= [[Suður-Holland]]</small>|position=left}}}} {{col-end}} == Efnahagslíf == === Gjaldmiðill === Gjaldmiðill Hollands er [[evra]]n en hún var tekin upp þar í landi [[2002]]. Áður notuðu Hollendingar gyllini (''Gulden''). Gyllinið var notað sem mynt í ýmsum löndum í Evrópu. Hollendingar byrjuðu að nota gyllini að einhverju leyti allt frá [[1378]] þegar Vilhjálmur V greifi af Hollandi og Sjálandi (''Zeeland'') lét þrykkja fyrstu slíku myntina. Opinberlega var gyllinið tekið í notkun [[1601]]. Árið [[1999]] var evran fyrst notuð í uppgjöri fyrirtækja, en [[1. janúar]] [[2002]] tók hún við sem gjaldmiðill landsins. == Íbúar == Íbúar Hollands eru rúmlega 18,1 milljónir talsins (2026) og búa flestir í stórborgunum í vesturhluta landsins.<ref name="mannfjöldi-2026">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/visualisations/dashboard-population/population-counter#:~:text=At%20the%20beginning%20of%202026%2C%20the%20Netherlands%20had%2018%2C130%2C208%20inhabitants|title=CBS Population Netherlands|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=1 January 2026|accessdate=21 July 2026}}</ref> Holland er meðal þéttbýlustu landa heims, en þar búa að jafnaði 463 íbúar á km. Árið 2025 voru um 28,5% landsmanna af erlendum uppruna, 9,5% frá öðrum Evrópulöndum, 2,6% frá [[Tyrkland]]i, 2,4% frá [[Marokkó]], 2,0% frá [[Indónesía|Indónesíu]], 2,0% frá [[Súrínam]] og 10,0% frá öðrum löndum.<ref name="cbs-2025">{{Cite web |title=Hoeveel inwoners hebben een herkomst buiten Nederland |url=https://www.cbs.nl/nl-nl/dossier/dossier-asiel-migratie-en-integratie/hoeveel-inwoners-hebben-een-herkomst-buiten-nederland |publisher=[[Statistics Netherlands|CBS]] |date=2026-04-02 |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> === Tungumál === [[Mynd:Nederlandgodsdienst1849-de.PNG|thumb|Kort af útbreiðslu trúfélaga. Grænt er þar sem kaþólikkar eru í meirihluta, rautt þar sem kalvínistar eru í meirihluta.]] Í Hollandi eru töluð tvö viðurkennd tungumál: [[hollenska]] og [[frísneska]]. Hollenska er vesturgermanskt tungumál og náskylt þýsku. Nokkur munur er á málinu eftir landsvæðum, en það er einnig talað sums staðar í Belgíu auk núverandi og fyrrverandi nýlenda Hollendinga en einnig er tungumálið [[afríkanska]] (''afrikaans''), sem talað er í sunnanverði Afríku upprunnið úr hollensku. Frísneska er nær eingöngu töluð í héraðinu Fríslandi og á Frísnesku eyjunum undan norðurströndinni. Málið er náskylt þýsku og [[Danska|dönsku]] og er einnig talað í strandhéruðum Þýskalands við Norðursjó. Þeir íbúar Hollands sem tala frísnesku, tala einnig hollensku. === Trú === Trú manna í Hollandi er ákaflega misjöfn, meira en gengur og gerist í Vestur-Evrópu. 55.1% landsmanna kenna sig ekki við nein trúarbrögð, hvorki kristin né önnur en það er eitt stærsta hlutfall á [[vesturlönd]]um. 23,7% eru [[Kaþólska kirkjan|kaþólskir]] og 10.2% mótmælendur (flestir eru [[Kalvínismi|Kalvínstrúar]]), og 5.8% múslimar. Flestir kaþólikkar búa í suðurhluta landsins (Limburg og Brabant). == Menning == === Vísindi og listir === [[Mynd:The Nightwatch by Rembrandt - Rijksmuseum.jpg|thumb|left|Málverkið Næturvaktin eftir Rembrandt (1642)]] Á gullaldarárum Hollands komu fram margir frægir lista- og vísindamenn. Meðal þekktustu málara er án efa [[Rembrandt]], en verk hans þykja dýrgripir í dag. Af öðrum þekktum málurum má nefna [[Hieronymus Bosch]], [[Jan Vermeer]], [[Frans Hals]], [[Jan Steen]] og [[Vincent van Gogh]]. Skáldskapur hefur staðið svolítið í skugga myndlistarinnar. Þó eru [[Joost van den Vondel]], [[Pieter Cornelszoon Hooft]], [[Harry Mulisch]] og [[Gerard Reve]] þekkt nöfn þar í landi. Meðal þekkstustu vísindamanna Hollendinga má nefna [[Erasmus frá Rotterdam]], húmanisti, heimspekingur og guðfræðingur, [[Christiaan Huygens]], stærðfræðingur og eðlisfræðingur, og [[Antoni van Leeuwenhoek]], sem smíðaði fyrstu [[smásjá]]na. === Íþróttir === [[Mynd:Speed skating in the Netherlands.jpg|thumb|Skautahlaup hefur verið ein vinsælasta íþrótt Hollendinga]] Hollendingar hafa á afburða íþróttamönnum og konum að skipa. Þjóðaríþrótt Hollendinga áður fyrr var skautahlaup, en það er enn ein vinsælasta íþrótt almennings. Fólk notaði frosin síki til að fara á skauta. Hollensk [[knattspyrna]] er á heimsklassa. Karlalandsliðið hefur þrisvar leikið til úrslita á HM, en ávallt tapað, síðast fyrir Spáni [[2010]]. Meðal þekktustu knattpyrnumanna má nefna [[Johan Cruijff]] og [[Marco van Basten]]. Hollenskir þjálfarar eru eftirsóttir víða um heim. Holland og Belgía héldu í sameiningu EM í knattspyrnu árið 2000. [[1928]] voru sumarólympíuleikarnir haldnir í Amsterdam. Amsterdam og Rotterdam eru að sækja um að fá að halda þá að nýju fyrir árið [[2028]]. [[Ólympíuleikar þroskaheftra]] voru haldnir í Arnhem [[1980]]. === Matargerð === [[Mynd:Kaasmarkt2 close.jpg|thumb|Ostasala í borginni Gouda]] Hollensk matargerð er ekki eins þekkt og í ýmsum öðrum evrópskum löndum. Þó er Holland þekkt ostaland. Helstu ostar þar eru Edammer (frá borginni Edam), Goudse kaas (frá Gouda), Leerdammer (frá Leerdam), Delft (frá Delft) og ýmsa fleiri. Ostamarkaðurinn í Gouda er heimsfrægur, en þar eru ostauppboð haldin undir berum himni. === Helgidagar === Ólíkt því sem gerist í öðrum löndum er enginn eiginlegur þjóðhátíðardagur í Hollandi. Í stað þess er haldið upp á konungsdaginn. Ekki er 1. maí heldur haldinn hátíðlegur þar í landi. Stríðslokahátíðin eftir heimstyrjöldina síðari er haldinn 5. maí, ekki 8. maí eins og í nokkrum öðrum evrópskum löndum, því Þjóðverjar og Hollendingar sömdu um frið þremur dögum fyrir hin eiginlegu stríðslok. Opinberir helgidagar í Hollandi: {| class="wikitable" |- ! Dags. !! Helgidagur !! Ath. |- | [[1. janúar]] || Nýársdagur || |- | Breytilegt að vori || [[Föstudagurinn langi]] || Eingöngu fyrir suma |- | Breytilegt að vori || [[Páskar]] || Sunnudagur og mánudagur |- | [[27. apríl]] || Konungsdagur || Fæðingardagur [[Vilhjálmur Alexander Hollandskonungur|Vilhjálms Alexanders]] konungs |- | [[4. maí]] || Minnisdagur || Minningardagur fyrir látna í stríðinu (ekki frídagur) |- | [[5. maí]] || Frelsisdagur || Minnisdagur fyrir endalok heimstyrjaldarinnar síðari |- | Breytilegt || [[Hvítasunna]] || Sunnudagur og mánudagur |- | [[5. desember]] || Nikulásarkvöld || Gjafadagur fyrir börn (ekki frídagur) |- | [[25. desember|25.]] og [[26. desember]] || [[Jól]] || |- | [[31. desember]] || Gamlársdagur || (ekki frídagur) |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál=nl|titill=Nederland|mánuðurskoðað=júní|árskoðað=2011}} * {{wpheimild|tungumál=de|titill=Niederlande|mánuðurskoðað=júní|árskoðað=2011}} {{hnit|52|20|00|N|05|30|00|E|display=title|region:NL}} {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Holland| ]] 72fxqrthq4qknv1a4roxke1ml23e5lu 1981127 1981126 2026-09-29T18:24:11Z Fyxi 84003 /* Fylki */ 1981127 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Holland | nafn_á_frummáli = Nederland | nafn_í_eignarfalli = Hollands | fáni = Flag of the Netherlands.svg | skjaldarmerki = State_coat_of_arms_of_the_Netherlands.svg | kjörorð = Je maintiendrai | kjörorð_tungumál = franska | kjörorð_þýðing = Ég mun standa fast | staðsetningarkort = EU-Netherlands.svg | tungumál = [[hollenska]] | höfuðborg = [[Amsterdam]] | stjórnarfar = [[Þingbundin konungsstjórn]] | titill_leiðtoga1 = [[Hollenska konungdæmið|Konungur]] | nafn_leiðtoga1 = [[Vilhjálmur Alexander Hollandskonungur|Vilhjálmur Alexander]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Hollands|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga2 = [[Rob Jetten]] | stærðarsæti = 134 | flatarmál = 41.543 | hlutfall_vatns = 18,41 | mannfjöldasæti = 67 | fólksfjöldi = 18.130.208<ref name="mannfjöldi-2026" /> | mannfjöldaár = 2026 | íbúar_á_ferkílómetra = 436,4 | staða = [[Sjálfstæði]] | staða_athugasemd = frá Spáni | atburður1 = Yfirlýst | atburður2 = Viðurkennt | dagsetning1 = 26. júlí 1581 | dagsetning2 = 30. janúar 1648 | gjaldmiðill = [[Evra]] (€) | VLF = 1.055 | VLF_á_mann = 60.461 | VLF_ár = 2021 | VLF_sæti = 27 | VLF_á_mann_sæti = 11 | VÞL = {{hækkun}} 0.944 | VÞL_sæti = 8 | VÞL_ár = 2019 | tímabelti = [[UTC+1]] ([[UTC+2|+2]] [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) | þjóðsöngur = [[Het Wilhelmus]] | tld = nl | símakóði = 31 }} '''Holland''' ([[hollenska]]: ''Nederland'') er land sem er að mestum hluta í Vestur-Evrópu en líka að hluta til í [[Karíbahaf|Karíbahafi]]. Það er hluti af [[Konungsríkið Holland|Konungsríkinu Hollandi]]. Holland er 41.543 [[km²]] að stærð og er stór hluti landsins neðan sjávarmáls. Landið var efnahagslegt stórveldi frá [[16. öldin|16. öld]] til [[18. öldin|18. aldar]]. Holland er í [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]]. Höfuðborgin er [[Amsterdam]], þó svo að stjórnsýsla landsins sé í [[Haag]]. == Heiti == Holland hét upphaflega Holtland (eða Holtlant), sem merkir ''skógarland''.<ref>{{Vísindavefurinn|4653|Hvað merkir holið í Hollandi?}}</ref> Mun téið hafa dottið burt á 9. öld. Þó er Holland eingöngu eitt (reyndar tvö) af tólf héruðum landsins. Upphaflega kallaðist landið allt, ásamt Belgíu, Niðurlönd (''Nederlanden'') í fleirtölu. Heitið er til komið sökum þess að þeim var stjórnað af hertoganum frá Búrgund og hann kallaði löndin neðri löndin, í þeirri merkingu að þau lægju neðar með stórfljótunum. Þegar sjálfstæði Hollands var viðurkennt [[1648]] hét það Nederlanden (''Niederlande'' á [[Þýska|þýsku]], ''Netherlands'' á [[enska|ensku]], ''Les Pays Bas'' á [[Franska|frönsku]]). En sökum þess að héraðið Holland er aðalhérað landsins og tók sig mest fram í sjálfstæðisstríðinu við Spánverja, fóru menn að nota orðið Holland um landið allt. Á íslensku hefur orðið Niðurlönd aldrei verið mikið notað, en hafa ber í huga að landið heitir opinberlega Nederlanden á hollensku og að kalla landið Holland er því ekki ólíkt því að tala um allt Bretland sem [[England]]. == Saga == === Upphaf === Niðurlönd voru hluti af frankaríkinu mikla sem [[Karlamagnús]] setti saman. Eftir fráfall hans skiptist ríkið í þrennt [[843]] og lentu Niðurlönd í miðríkinu, Lóþaringíu. Þegar því var hins vegar skipt milli franska ríkisins og [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkisins]] [[855]], lentu þau í þýska ríkinu. Þar var hins vegar engin ríkisheild, heldur stjórnuðu greifar og furstar löndunum. Niðurlöndum var stjórnað af greifanum frá héraðinu Hollandi, hertoganum frá Geldern og hertoganum frá Brabant. Auk þess af biskupnum frá [[Utrecht]]. Það var hertoginn frá Búrgúnd sem sameinaði löndin. Búrgúnd var staðsett við Rínarfljót ofanvert og því var byrjað að tala um héruðin sem ''löndin neðan fljóta'' (Niðurlönd). Eftir að Karl hinn hugrakki, hertogi Búrgúnd, lést í orrustunni við [[Nancy]] [[1477]], erfði María dóttir hans öll Niðurlönd. Hún missti móðurlandið (Búrgúnd) til [[Frakkland]]s, en hélt Niðurlöndin eftir. Eiginmaður hennar var Maximilian frá Habsborg og stjórnuðu þau Niðurlöndum frá [[Brussel]]. === Habsborg === [[Mynd:WilliamOfOrange1580.jpg|thumb|[[Vilhjálmur þögli|Vilhjálmur hertogi af Óraníu-Nassau]] var leiðtogi uppreisnarmanna]] Með andláti Maríu og Maximilians erfði Habsborg Niðurlöndin. Árið [[1506]] erfði [[Karl 5. keisari|Karl V]] Niðurlönd en hann var þá aðeins 6 ára gamall. Karl var barnabarn Maríu og Maximilians. Árið [[1519]] var Karl kjörinn sem keisari þýska ríkisins og sem aðalerfingi Habsborgara ríkti hann yfir þýska ríkinu, [[Austurríki]], [[Spánn|Spán]] og Niðurlönd. Á hans tíma hófust [[siðaskiptin]], bæði með [[Lúther]] í þýska ríkinu og með [[Kalvín]] og [[Ulrich Zwingli|Zwingli]] í Sviss. [[Kalvínismi]]nn breyddist hratt út og áður en varði var stór hluti Niðurlanda heltekinn af honum, sérstaklega í norðurhéruðunum. Karl V keisari gat lítið við ráðið á Niðurlöndum, því trúaróróinn í þýska ríkinu hélt honum uppteknum þar. Karl sjálfur var strangtrúaður kaþólikki. [[1556]] lét hann af völdum og deildi ríkinu með nokkrum erfingjum. Bróðir hans, [[Filippus 2. Spánarkonungur|Filippus]], fékk Spán og Niðurlönd. Filippus var einnig strangtrúaður kaþólikki og mislíkaði hvernig Niðurlöndin meðtóku siðaskiptin. Hann hóf því að ofsækja alla kalvínista og aðra sem ekki voru kaþólskrar trúar. Í kjölfarið gerðu norðurhéruðin uppreisn gegn Filippusi, sem sjálfur sat á Spáni. Landstjórinn í Brussel, Margrét frá Parma, réði ekki við ástandið, og því skipaði Filippus [[Hertoginn af Alba|hertogann af Alba]] sem landstjóra á Niðurlöndum árið [[1567]]. Alba stjórnaði þar með þvílíkri grimmd og offorsi að við lá algerri upplausn í löndunum. Til að mynda lét hann spænska hermenn sína ræna og rupla í [[Antwerpen]] í þrjá heila daga en borgin var kalvínísk á þessum tíma. Einnig lét hann safna sex þúsund af helstu uppreisnarmönnum Niðurlendinga til Brüssel og lét slátra þeim þar. Uppreisn Niðurlendinga varð að frelsisstríði. === 80 ára stríðið === Frelsisstríð Niðurlendinga stóð yfir með hléum í 80 ár. [[1573]] var Alba kallaður heim og Requesens tók við af honum sem landstjóri. Ekki fórst honum betur að stjórna landinu. Í fyrsti bauð hann íbúunum sáttarhönd, en krafðist síðan himinhárra skatta. Við það færðust Niðurlendingar í aukanna og söfnuðu liði. Fyrsta orrustan var háð [[1574]] við Middelburg í Sjálandi (''Zeeland''). Þar sigruðu Niðurlendingar og hröktu þeir Spánverja burt. Foringi uppreisnarmanna var [[Vilhjálmur þögli|Vilhjálmur af Óraníu]], en bróðir hans, Lúðvík af Nassau, féll í orrustunni. Ári síðar náðu uppreisnarmenn borgina [[Leiden]] á sitt vald, sem og héruðin Holland og Sjáland. Floti Hollendinga átti stóran þátt í þessum sigrum, því hann stöðvaði alla flutninga spænskra skipa. Eftirmaður Requesens varð Jóhann af Austurríki. Í tíð hans settust öll sautján héruð Niðurlanda að samningaborði við Jóhann, þar sem saminn var friður. Þetta var síðasta sameiginlega verk hinna 17 héraða. Friðurinn var úti [[1579]], enda mismunaði Jóhann íbúunum eftir trú þeirra. Hann hyglaði kaþólikkum, en hóf að ofsækja aðra á ný. Ástandið varð óþolandi og settust fulltrúar sjö héraða í norðri niður í [[Utrecht]] og gerðu með sér bandalag (Utrecht-bandalagið). Þetta voru héruðin Holland, Sjáland, Groningen, Utrecht, Frísland, Gelderland og Overijssel. Héruðin Brabant og Flandur voru með í bandaladinu. En [[1581]] sagði bandalagið (án Brabant og Flandur) sig úr lögum við spænska landstjórann í Brussel og lýstu yfir sjálfstæði. Leiðtogi þeirra var Vilhjálmur af Óraníu. Stríðið hófst á ný. Spánverjar hertóku Brabant og Flandur og settust um ýmsar borgir í suðurhluta Niðurlanda. Á næstu árum höfðu stríðsaðilar ýmist betur. [[1601]] féll Antwerpen á ný og [[1604]] féll [[Oostende]]. Samið var um vopnahlé [[1609]] en samfara [[30 ára stríðið|30 ára stríðinu]] brutust átök út á ný eftir tólf ár. Spánverjar náðu [[Breda]] eftir nokkurra ára umsátur, en á móti náðu Hollendingar [[Haag]] og [[Maastricht]]. Spánverjar liðu fyrir erfiða flutninga á vörum og hermönnum, því eftir ósigur flotans (Armada) gegn Englendingum [[1588]] var sjóveldi þeirra brotið. Hollendingar og Spánverjar sömdu um frið samfara friðarsamningunum í Vestfalíu eftir 30 ára stríðið. Í samningunum viðurkenndu Spánverjar sjálfstæði Hollands, það er að segja norðurhéraða Niðurlanda. Suðurhlutinn (seinna Belgía) var enn eign Spánar. === Gullaldarárin === [[Mynd:Hendrick Cornelisz. Vroom 001.jpg|thumb|Skip Austur-Indíafélagsins. Málverk eftir Hendrick Corneliszoon Vroom]] Meðan sjálfstæðisstríðið geysaði enn hófu Hollendingar að sigla um heimsins höf og stofna nýlendur víða í heimi. Fyrsta nýlenda Hollendinga var eyjan [[Máritíus]] í [[Indlandshaf]]i [[1598]]. Þar með hófst gullöld Hollendinga í siglingu og verslun. [[1602]] var hollenska Austur-Indíafélagið stofnað, en Hollendingar eignuðu sér nýlendur víða í [[Suður-Asía|Suður-Asíu]], svo sem [[Indónesía|Indónesíu]], Síam ([[Tæland]]i) og [[Indland]]i. Helsta nýlendan var Batavía á eyjunni [[Java|Jövu]] (nú [[Jakarta]]). [[1620]] eignuðu Hollendingar sér fyrstu nýlenduna í Vesturheimi með St. Maarten. [[1624]] stofnuðu þeir landnám í Nýju Hollandi (''Nieuw Holland'') í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Höfuðstaðurinn hét Nýja Amsterdam á eyjunni [[Manhattan]]. Önnur þorp voru til dæmis Breukelen og Haarlem. Um miðja [[17. öldin|17. öld]] hófst hins vegar fyrsta verslunarstríðið við Englendinga. Þegar [[Oliver Cromwell]] varð einvaldur í Bretlandi, hófst aggressíf stefna Breta í nýlendum bæði í vestri og í austri. Í kjölfarið hófst annað verslunarstríð Hollands og Bretlands. Í því hertóku Bretar Nýju Amsterdam og hröktu alla Hollendinga þaðan. Nýja Amsterdam breyttist í enska nýlendu og kallaðist [[New York]]. Bæirnir Haarlem og Breukelen (Brooklyn) urðu sömuleiðis enskir. Fyrsta nýlenda Hollendinga í [[Afríka|Afríku]] var Grænhöfði í [[Senegal]] [[1617]]. En stærsta landnám Hollendinga var í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]] en þar var nýlenda stofnuð [[1652]]. Hollendingar dreifðu sér víða um suðurhluta álfunnar en Bretar innlimuðu það í heimsveldi sitt í [[Seinna Búastríðið|seinna Búastríðinu]] [[1889]]-[[1902]]. Margar af þessum nýlendum glötuðu Hollendingar til Breta, aðrar voru yfirgefnar og enn aðrar hlutu sjálfstæði, svo sem Indónesía [[1949]] og [[Súrínam]] [[1975]]. Í dag eiga Hollendingar aðeins örfáar eyjar í Vesturheimi. Meðan gullöld Hollendinga stóð yfir var einnig mikill uppgangur í vísindum og menningu. Fyrsti háskóli Hollands var stofnaður í Leiden [[1575]]. Meðal þekktra hollenskra vísindamanna á þessum tímum má nefna [[Christiaan Huygens]] og [[Antoni van Leeuwenhoek]]. Meðal þekktra málara má nefna [[Rembrandt]], [[Jan Steen]] og [[Frans Hals]]. Gullaldarár Hollands hnigu til viðar síðla á [[17. öldin|17. öld]]. Kom þar til að þriðja verslunarstríð við Breta frá og með [[1672]] endaði í ósigri. Hollendingar kalla þetta ár Rampjaar (''hamfaraár''). Í stríðinu þrömmuðu herir frá Frakklandi og þýska ríkinu inn í Holland. Í kjölfarið misstu Hollendingar margar nýlendur og Bretar tóku við sem helsta siglingaþjóð heims. Síðasta nýja nýlenda Hollendinga var Petit Popo í [[Tógó]] árið [[1731]] (yfirtekin af Frökkum [[1760]]). Árið [[1689]] ráku Englendingar af sér konung sinn, [[Jakob II Englandskonungur|Jakob II]], og kölluðu eftir Vilhjálmi landstjóra í Hollandi en eiginkona hans var náin erfingi. Vilhjálmur sigldi undir eins til Englands og tók við völdum sem [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur|Vilhjálmur III]]. Bretland og Holland voru því undir sama þjóðhöfðingja í skamman tíma. === Franski tíminn === [[Mynd:Willem I in kroningsmantel.jpg|thumb|Vilhjálmur I., fyrsti konungur Niðurlanda 1815.]] [[1780]] var Holland fyrsta landið til að viðurkenna sjálfstæði [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Út frá því hófst fjórða stríðið við Englendinga sem aftur leiddi til borgarastríðs og efnahagshruns. Því var vart lokið er franskur byltingarher hertók Holland [[1795]] og stofnaði lýðveldi sem kallaðist Batavíska lýðveldið. Það var ekkert annað en leppríki Frakklands. Fjórum árum síðar bætti [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] [[Belgía|Belgíu]] og [[Lúxemborg]] við og breytti nýja ríkinu í konungsríki. Konungur þess var [[Lúðvík Bonaparte]], bróðir Napoleons. Ríki þetta varaði stutt, því Napoleon var mjög ósáttur hvernig bróðir sinn rak ríkið. Lúðvík Bonaparte bar nefnilega hagsmuni Niðurlendinga ofar hagsmunum Frakka. Því setti Napoleon bróður sinn af [[1810]] og innlimaði Niðurlönd inn í Frakkland. Þeim var eftirleiðis stjórnað frá [[París]]. Eftir hinn misheppnaða [[Rússland]]sleiðangur Napoleons [[1813]], voru Frakkar hraktir úr landi. Holland, Belgía og Lúxemborg stofnuðu stórt sameiginlegt ríki og lýstu yfir sjálfstæði. Þetta ríki hlaut viðurkenningu [[Vínarfundurinn|Vínarfundarins]] [[1815]] og gildir það ár sem stofnár ríkisins. Konungur þessa ríkis varð [[Vilhjálmur I (Holland)|Vilhjálmur I]] af ætt Óraníu-Nassau. Þrátt fyrir að Belgar væru loks sjálfstæðir og lausir undan yfirráðum erlendra ríkja, voru þeir óánægðir með nýja fyrirkomulagið. Ástæðan var einföld. Þeim fannst Hollendingar líta á sig sem annars flokks þegna. Belgar voru enn kaþólskir en Hollendingar höfðu gengið í gegnum siðaskipti og voru kalvínistar. Belgía var iðnvæddara land en Hollendingar notfærðu sér tækni þeirra og skatta. Að lokum töluðu margir Belgar frönsku, meðan aðalmálið í Hollandi var hollenska. [[1830]] gerðu Belgar byltingu og sögðu sig úr sambandi við Holland. Vilhjálmur sendi herlið til suðurs en neyddist til að draga það til baka er Frakkar sendu einnig herlið til landamæra Belgíu. Vilhjálmur viðurkenndi ekki nýja ríkið fyrr en [[1839]]. Það ár sagði Lúxemborg sig einnig úr sambandi við Holland. Því urðu til þrjú sjálfstæð ríki. Eitt mesta þrætueplið var héraðið Brabant. Suðurhlutinn var kaþólskur og frönskumælandi að mestu. Því var héraðinu skipt upp. Norður-Brabant varð að héraði Hollands en Suður-Brabant að héraði Belgíu. Limburg hélst í Hollandi. Flandur hélst hins vegar í Belgíu. === Holland fram að heimstyrjöldinni síðari === [[1848]] fengu Hollendingar fyrstu [[stjórnarskrá]]na sína. Þá var [[Vilhjálmur II (Holland)|Vilhjálmur II]] við völd. Ýmsar breytingar voru gerðar í landinu. Fyrst og fremst varð Holland að lýðveldi, það er að segja landinu var breytt í þingbundna konungsstjórn. Vilhjálmur II missti eiginlega öll völd. Hann var enda orðinn gamall og lést ári síðar. Sonur hans, [[Vilhjálmur III (Holland)|Vilhjálmur III]], skipti sér nánast ekkert af stjórnmálum. Með nýju stjórnarskránni var kaþólska kirkjan viðurkennd á ný í Hollandi, eftir að hafa verið þrætuepli frá miðri 16. öld. Kaþólskir biskupsstólar voru þar með endurreistir. Þó fóru engar kosningar fram. Með nýrri stjórnarskrá [[1884]] var eiginlegt kosningakerfi tekið upp, þótt það hafi verið frumstætt. Það var ekki fyrr en [[1917]] sem allir karlmenn landsins fengu almennan kosningarétt. Konur fengu kosningarétt [[1922]]. Þegar [[heimstyrjöldin fyrri]] braust út [[1914]] lýstu Hollendingar yfir hlutleysi. Þrátt fyrir það var herinn settur í viðbragðsstöðu. [[Prússland|Prússar]] hertóku Belgíu nánast í hendingskasti og orsakaði það mikinn straum flóttamanna yfir til Hollands. Við stríðslok [[1918]] afþakkaði síðasti keisari Þýskalands, [[Vilhjálmur 2. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur II]], völdum og fór í útlegð til Hollands. === Stríð og herseta === [[Mynd:Bundesarchiv Bild 141-1114, Rotterdam, Luftaufnahme von Bränden.jpg|thumb|Loftárásin á Rotterdam 14. maí 1940]] [[Mynd:AnneFrankHouseAmsterdamtheNetherlands edit1.jpg|thumb|left|Húsið sem [[Anna Frank]] og fjölskylda hennar földust stendur við Prinsengracht 263 í Amsterdam]] [[1939]] hófst [[heimstyrjöldin síðari]]. Hollendingar lýstu á ný yfir hlutleysi en lágu þó hernaðarlega á óheppilegum stað (milli Þýskalands, Frakklands og Bretlands). [[10. maí]] [[1940]] ruddu [[Nasismi|nasistar]] inn í Holland og hertóku landið á fjórum dögum. Síðasta daginn var aðeins barist í [[Rotterdam]]. [[14. maí]] létu nasistar því sprengjum rigna yfir borgina, sem eyðilagðist að stórum hluta. 800 manns biðu bana og 78 þúsund manns urðu heimilislausir. Eftir þennan atburð gafst hollenska stjórnin upp. Helstu ráðamenn flúðu til Englands, þar á meðal konungsfjölskyldan, þar sem útlagastjórn var mynduð. Strax í upphafi hófu Þjóðverjar að flytja [[Gyðingar|gyðinga]] úr landi og fangelsa andspyrnumenn. Fram til [[1945]] voru 160 þúsund hollenskir gyðingar fluttir úr landi, þar á meðal [[Anna Frank]] og fjölskylda hennar. Saga fjölskyldunnar varð heimskunn er dagbók Önnu fannst síðar og var gefin út. Þjóðverjar settu landið undir herstjórn, án aðkomu Hollendinga. [[5. september]] [[1944]] ruddist herlið bandamanna inn í Holland í því skyni að ná haldi á helstu brúm yfir stórfljótin. Hollendingar héldu að frelsun þeirra væri í vændum og kölluðu daginn Dolle Dinsdag (''hinn galni þriðjudagur''). Þjóðverjar náðu hins vegar tökum á ástandinu. Í refsingarskyni voru matarflutningar til íbúanna takmarkaðir og var veturinn 1944-45 því hungurveturinn mikli (''Hongerwinter'') þar í landi. Holland var ekki frelsað fyrr en á vormánuðum 1945 er Þjóðverjar létu undan síga gegn ofurefli bandamanna bæði í vestri og austri. Í [[Asía|Asíu]] hertóku [[Japan]]ir hollensku nýlendurnar í Austur-Indíum. Þegar Japanir gáfust upp í [[ágúst]] 1945, markaði það endalok heimstyrjaldarinnar. Hins vegar tók sjálfstæðisstríð eyjanna gegn Hollendingum við. Það endaði með því að Hollensku Austur-Indíur lýstu yfir sjálfstæði 1949 og kölluðu sig [[Indónesía]]. Þar með átti Holland eingöngu nokkrar nýlendur eftir í Vesturheimi. Eftir stríð gerðu Hollendingar tilkall til nokkurra þýskra jaðarsvæða við hollensku landamærin. Þannig var bærinn Elten innlimaður og sömuleiðis héraðið Selfkant [[1949]]. Báðum svæðunum var skilað síðar. === Nútíma Holland === [[Mynd:Oosterscheldekering lucht 2.JPG|thumb|Sjávarvarnargarður við Oosterschelde]] Margir töldu að tap Hollensku Austur-Indía hefðu efnahagslegt bakslag í för með sér. En hið gagnstæða átti sér stað. Á tiltölulegum skömmum tíma varð Holland að mjög iðnvæddu ríki. Velgengnin í landbúnaði og hátækniiðnaði var gríðarleg. [[1952]] var Holland stofnland í [[Kola- og stálbandalag Evrópu|kola- og stálbandalaginu]] (fyrirrennari EB). Mjög snemma urðu íbúar jaðarsvæða Hollands og Þýskalands að takast á við ágang sjávar. Stormflóð riðu yfir landið og brutu af því. Þúsundir manna létust og urðu heimilislausir. Síðasta stóra stormflóð í Hollandi átti sér stað [[1953]] og biðu tæplega tvö þúsund íbúar Sjálands og Suður-Hollands bana. Í kjölfarið var verkefninu ''Deltaplan'' hrundið af stað. Reistir voru gríðarmiklir varnargarðar í óshólmum Rín og Maas. Einnig var mynni Ijsselmeer girt af með einum lengsta sjávarvarnargarði heims. Þetta þýddi að stór hluti landsins var neðan sjávarmáls á flóði. Varnargarðarnir eru flestir með lokur, þannig að á fjöru geta árnar flætt óhindrað út í sjó í nokkra klukkutíma. Sömuleiðis var net vatnaleiða skipulagt fyrir skipaleiðir. Verkefni þessu lauk ekki fyrr en [[1997]] og kostaði þá sex milljarðar gyllini þá. Við þornun Ijsselmeer [[1986]] varð til nýtt fylki, [[Flevoland]], en það mun vera einstakt í heiminum að vinna land úr sjónum fyrir heilt fylki. [[1973]] lýsti Súrínam yfir sjálfstæði. Eftir þetta eru einu eyjarnar sem enn tilheyra Hollandi Arúba og Hollensku Antilleyjar, það er eyjarnar Curacao, Sint Maarten, Bonaire, Sint Eustatius og Saba. == Landfræði == [[Mynd:The_Netherlands_compared_to_sealevel.svg|thumb|right|Þannig liti Holland út í dag án sjávarvarnargarða]] Holland liggur syðst við Norðursjó í [[Evrópa|Vestur-Evrópu]], gegnt [[Bretland]]i. Það á landamæri að [[Þýskaland]]i í austri og [[Belgía|Belgíu]] í suðri. Holland er ákaflega flatt land og býr við það að þrjú stórfljót eiga óshólma sína innan landsins: [[Rín (fljót)|Rín]], [[Maas]] og [[Schelde]]. Fyrir vikið hefur vesturhluti strandlengju landsins mótast af ám og óshólmum. Auk þess hafa stormflóð brotið niður landið við vestur- og norðvesturströndina og hefur það mótað mannlíf í gegnum aldirnar. Á [[20. öldin|20. öld]] hófst gríðarstórt verkefni landsins (Deltaplan) við að temja vatnið, bæði sjóinn og árnar, með víðáttumiklum varnargörðum, skurðum og dælukerfi. Fyrir vikið er stór hluti landsins neðan sjávarmáls. Íbúar eru 16,5 milljónir. Til Hollands teljast einnig [[Vesturfrísnesku eyjarnar]] undan norðurströndinni, sem og nokkrar gamlar nýlendur í Vesturheimi ([[Hollensku Antillaeyjar]] og [[Arúba]]). === Borgir === Amsterdam, Rotterdam og Haag eru langstærstu borgir landsins. Eftir það er stór hópur meðalstórra borga. Stærstu borgir Hollands: {| class="wikitable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúafjöldi !! Hérað |- | 1 || [[Amsterdam]] || 780 þúsund || Norður-Holland |- | 2 || [[Rotterdam]] || 610 þúsund || Suður-Holland |- | 3 || [[Haag]] (''Den Haag'', ''’s-Gravenhage'') || 494 þúsund || Suður-Holland |- | 4 || [[Utrecht]] || 311 þúsund || Utrecht |- | 5 || [[Eindhoven]] || 215 þúsund || Norður-Brabant |- | 6 || [[Tilburg]] || 206 þúsund || Norður-Brabant |- | 7 || [[Groningen]] || 190 þúsund || Groningen |- | 8 || [[Almere]] || 190 þúsund || Flevoland |- | 9 || [[Breda]] || 174 þúsund || Norður-Brabant |- | 10 || [[Nijmegen]] || 164 þúsund || Gelderland |- | 11 || [[Enschede]] || 157 þúsund || Overijssel |- | 12 || [[Apeldoorn]] || 156 þúsund || Gelderland |- | 13 || [[Haarlem]] || 147 þúsund || Norður-Holland |- | 14 || [[Arnhem]] (''Arnheim'') || 141 þúsund || Gelderland |- | 15 || [[Zaanstad]] || 140 þúsund || Norður-Holland |- | 16 || [[Amersfoort]] || 135 þúsund || Utrecht |- | 17 || [[Hertogenbosch]] ('s-Hertogenbosch) || 134 þúsund || Norður-Brabant |- | 18 || [[Haarlemmermeer]] || 132 þúsund || Norður-Holland |- | 19 || [[Maastricht]] || 122 þúsund || Limburg |- | 20 || [[Dordrecht]] || 119 þúsund || Suður-Holland |} === Ár og fljót === Rínarfljót er mest áberandi fljótið í Hollandi. En strax eftir að það kemur yfir landamærin til Hollands, klofnar það í tvær stórar kvíslar, Lek og Waal. Lek klofnar svo aftur tvisvar. Fyrri aðgreiningin heitir Ijssel en hin seinni Oude Rijn. Kvísl frá báðum ánum Lek og Waal sameinast svo aftur rétt áður en að Norðursjó kemur og gerir vatnakerfið svolítið flókið. Sökum þess að óshólmar þessara áa eru neðan sjávarmáli, geta þær ekki runnið til sjávar nema í nokkra klukkutíma á dag þegar fjarar út. Gríðarstórir varnargarðar halda vatninu lokuðu inni í landi meðan flæðir að. Stærstu ár Hollands. Lengd þeirra miðast við innanlands. {| class="wikitable" |- ! Röð !! Fljót !! Lengd innanlands !! Rennur í |- | 1 || [[Maas]] || 250 km || Waal |- | 2 || Lek (Rín norður) || 130 km || Norðursjó |- | 3 || Ijssel || 125 km || Ketelmeer |- | 4 || Waal (Rín suður) || 100 km || Norðursjó |- | 5 || Vecht || 60 km || Zwarte Meer |- | 6 || Oude Rijn (Gamla Rín) || 52 || Norðursjó |} === Vötn og lón === Óvenjulegt við vötn í Hollandi er að flest stærstu vötnin eru manngerð, þ.e. þau voru áður fyrr hluti af sjónum en síðan lokuð af. Önnur mynduðust vegna varnargarða. Af þeim sökum er erfitt að henda reiður á stærð vatna þar í landi. Ijsselmeer er hins vegar langstærsta vatn Hollands með ca. 1.100 km² og er að flatarmáli stærra en öll önnur vötn Hollands til samans. Það er norðarlega í landinu og sker landið nærri því í tvennt. [[Ijsselmeer]] var áður fyrr fjörður og hét þá Zuidersee (''Suðursjór''). En [[1932]] var byrjað á að reisa varnargarð og hraðbraut við fjarðarmynnið og loka því af. Síðan þá er vatnsborð Ijsselmeer fyrir neðan sjávarmál og þarf að pumpa vatninu upp og út í sjó. Suðurhluti vatnsins hefur verið þurrkaður og þar hefur myndast heilt fylki, Flevoland. Helstu borgir við vatnið eru Amsterdam, [[Hoorn]], [[Volendam]], [[Enkhuizen]], [[Lelystad]] og De Lemmer. Ijsselmeer er nefnt eftir ánni Ijssel sem rennur óbeint í það. Orðið –meer á hollensku merkir ekki ''sjór'', heldur ''vatn''. Önnur stór vötn í Hollandi eru Oosterschelde, Grevelingen og Haringvliet. Þau voru öll hluti af sjónum áður fyrr. === Eyjaklasar og eyjar === [[Mynd:WaddeneilandenNL.png|thumb|Kort af Vesturfrísnesku eyjunum. Litlu tölusettu eyjarnar eru óbyggðar smáeyjar]] Í Hollandi er einn eyjaklasi, [[Vesturfrísnesku eyjarnar]]. Þær eru í Vaðhafinu fyrir norðan meginlandið og eru framhald af [[Austurfrísnesku eyjarnar|Austurfrísnesku eyjunum]] sem tilheyra Þýskalandi. Stærst Vesturfrísnesku eyjanna er Texel. Hún var í upphafi tvær eyjar, en uxu saman [[1835]] eftir miklar þurrkunarframkvæmdir og gróðursetningu [[melgresi]]s. Allar eru eyjarnar miklir bað- og ferðamannastaðir. Sumar þeirra eru friðaðar vegna fuglavarps og selaláturs. En stærsta eyja Hollands er Flevoland, sem varð til er suðurhluti Ijsselmeer var þurrkaður [[1986]]. Áður fyrr voru margar stórar eyjar í óshólmum Rín, Maas og Schelde, en eftir að Deltaplan var hleypt af stokkunum [[1953]] voru varnargarðar lagðir á hinum ýmsum stöðum milli eyjanna, þannig að þær teljast ekki eyjar lengur. Stærstu eyjar Hollands: {| class="wikitable" |- ! Röð !! Eyja !! Stærð í km² !! Íbúafjöldi !! Staðsetning !! Höfuðstaður |- | 1 || [[Flevoland]] || ca. 950 || || Ijsselmeer || Lelystad |- | 2 || [[Texel]] || 169 || 13.700 || Vesturfrísnesk eyja || Den Burg |- | 3 || [[Terschelling]] || 88 || 7.400 || Vesturfrísnesk eyja || West-Terschelling |- | 4 || [[Ameland]] || 60 || 3.500 || Vesturfrísnesk eyja || Nes |- | 5 || [[Vlieland]] || 40 || 1.100 || Vesturfrísnesk eyja || |- | 6 || [[Schiermonnikoog]] || 39 || 990 || Vesturfrísnesk eyja || |} === Nýlendur === [[Mynd:Willemstad harbor.jpg|thumb|Willemstadt á Curacao er höfuðstaður Hollensku Antillaeyja]] Síðan [[1598]] hafa Hollendingar ávallt átt nýlendur. Fyrsta nýlendan var eyjan [[Máritíus]] í [[Indlandshaf]]i en hún var yfirgefin [[1710]]. Aðrar þekktar nýlendur í Asíu voru Hollensku Austur-Indíur (hlutu sjálfstæði 1949), Agra á Indlandi, [[Sri Lanka|Ceylon]] (var hertekin af Bretum [[1796]]) og nokkrar fleiri. Í Afríku áttu Hollendingar meðal annars eyjuna [[Saó Tóme og Prinsípe|Sao Tomé]], Grænhöfða í [[Senegal]] og Höfðaland í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]. Í Ameríku áttu Hollendingar ýmsar eyjar, aðallega þó í [[Antillaeyjar|Antillaeyjum]], og Hollenska Guyana. Hið síðastnefnda hlaut sjálfstæði [[1973]] undir nafninu [[Súrínam]]. Í dag eru aðeins nokkrar eyjar í Antillaeyjum eftir í eigu Hollands. * St. Maarten (síðan 1620) * Saba (síðan 1620) * Bonaire (síðan 1633) * Curacao (síðan 1634) * St. Eustatius (síðan 1636) * [[Arúba]] (síðan 1636) == Stjórnmál == === Þjóðfáni og skjaldarmerki === Fáni Hollands er þrjár láréttar rendur: Rauð, hvít og blá. Þessi þrílita fáni notaði prinsinn Vilhjálmur frá Óraníu-Nassau í fyrsta sinn [[1579]] í bardaga gegn Spánverjum í frelsisstríði landsins. Upphaflega var ekki rautt, heldur appelsínugult í fánanum sem tákn Óraníuættarinnar, en skipt var á litum [[1630]]. Fáninn kallast prinsenvlag (''prinsaflaggið'') og var formlega samþykktur af Vilhelmínu drottningu [[1937]]. [[Skjaldarmerki]] Hollands er gullið ljón á bláum fleti. Tvö önnur gullin ljón eru sitthvoru megin við og efst er gullkóróna. Neðst er borði með áletruninni: Je Maintiendrai, sem merkir ''ég mun vara''. Yfir þessu öllu er sveipaður konunglegur möttull og enn ein kórónan efst. Skjaldarmerkið var innleitt [[1815]] við stofnun konungsríkis Hollands og er samsett af merkjum Hollands og valdaættarinnar Óraníu-Nassau. === Stjórn === [[Mynd:220107Rob Jetten16 (cropped).jpg|thumb|right|[[Rob Jetten]] hefur verið forsætisráðherra Hollands síðan 2026.]] Í Hollandi er þingbundin konungsstjórn. Konungur/drottning landsins velur forsætisráðherran og aðra ráðherra í samráði við forystu stjórnmálaflokkanna. Venjulega er sá maður valinn sem er formaður stærsta stjórnmálaflokksins eftir almennar þingkosningar. Þingið samanstendur af tveimur deildum. Í efri deild eru fulltrúar fylkja, en í neðri deild eru frambjóðendur kosnir beint í almennum kosningum. Þingkosningar voru síðast haldnar árið 2025. Eftir þær var [[Rob Jetten]] valinn sem forsætisráðherra samsteypustjórnar. Síðustu forsætisráðherrar (eftir stríð). {| class="wikitable" |- ! Röð !! Forsætisráðherra !! Frá !! Til !! Ath. |- | 1 || [[Wim Schermerhorn]] || 1945 || 1946 || |- | 2 || [[Louis Beel]] || 1946 || 1948 || |- | 3 || [[Willem Drees]] || 1948 || 1958 || |- | || [[Louis Beel]] || 1958 || 1959 || Í annað sinn |- | 4 || [[Jan de Quai]] || 1959 || 1963 || |- | 5 || [[Victor Marijnen]] || 1963 || 1965 || Varð síðar borgarstjóri í Haag |- | 6 || [[Jo Cals]] || 1965 || 1966 || |- | 7 || [[Jelle Zijlstra]] || 1966 || 1967 || Kláraði kjörtímabil forvera síns |- | 8 || [[Piet de Jong]] || 1967 || 1971 || |- | 9 || [[Barend Biesheuvel]] || 1971 || 1973 || |- | 10 || [[Joop den Uyl]] || 1973 || 1977 || |- | 11 || [[Dries van Agt]] || 1977 || 1982 || |- | 12 || [[Ruud Lubbers]] || 1982 || 1994 || |- | 13 || [[Wim Kok]] || 1994 || 2002 || Sagði af sér mánuð fyrir kosningar |- | 14 || [[Jan Peter Balkenende]] || 2002 || 2010 || |- | 15 || [[Mark Rutte]] || 2010 || 2024 || Hefur setið lengst allra |- | 16 || [[Dick Schoof]] || 2024|| 2026 || |- | 17 || [[Rob Jetten]] || 2026|| || Yngsti forsætisráðherra í sögu Hollands |} [[Mynd:Zijne Majesteit Koning Willem-Alexander met koningsmantel april 2013.jpeg|thumb|right|Vilhjálmur Alexander hefur verið konungur Hollands frá árinu 2013.]] Konungar/drottningar Hollands frá stofnun konungsríkisins. Allir nema Emma eru af Óraníu-Nassau ættinni sem á uppruna sinn í Þýskalandi. {| class="wikitable" |- ! Röð !! Þjóðhöfðingi !! Frá !! Til !! Ath. |- | 1 || [[Vilhjálmur 1. Hollandskonungur|Vilhjálmur I]] || [[1815]] || [[1840]] || Sagði af sér sökum aldurs |- | 2 || [[Vilhjálmur 2. Hollandskonungur|Vilhjálmur II]] || [[1840]] || [[1849]] || Dó í embætti |- | 3 || [[Vilhjálmur 3. Hollandskonungur|Vilhjálmur III]] || [[1849]] || [[1890]] || Dó í embætti |- | 4 || Emma || 1890 || 1898 || Sat fyrir ómynduga dóttur sína |- | 5 || [[Vilhelmína Hollandsdrottning|Vilhelmína]] || [[1890]] || [[1948]] || Sagði af sér sökum aldurs |- | 6 || [[Júlíana Hollandsdrottning|Júlíana]] || [[1948]] || [[1980]] || Sagði af sér sökum aldurs |- | 7 || [[Beatrix Hollandsdrottning|Beatrix]] || [[1980]] || [[2013]] || Sagði af sér sökum aldurs |- | 8 || [[Vilhjálmur Alexander Hollandskonungur|Vilhjálmur Alexander]] || [[2013]] || || |} === Her === Samkvæmt stjórnarskránni fer ríkistjórn landsins með yfirstjórn hersins. Hann skiptist í fjórar deildir: Landher, sjóher, flugher og þjóðarlögreglan. Allt í allt starfa um 44 þús manns sem hermenn í öllum þessum deildum. Í Hollandi var herskylda allt til [[1996]], en síðan þá hefur hernum verið breytt í atvinnuher. Verkefni hersins eru að verja móðurlandið og Hollensku Antilleyjar fyrir hugsanlegri árás óvina. Í samvinnu við [[NATÓ]] og [[Sameinuðu þjóðirnar]] starfar herinn einnig að alþjóðlegum verkefnum, og aðstoðar gjarnan við hamfarir. Útgjöld vegna hernaðar nema 1,4% af heildartekjum landsins. === Höfuðborg === [[Mynd:Den Haag Binnenhof.jpg|thumb|[[Binnenhof]] í Haag er aðsetur hollenska þingsins]] Höfuðborg Hollands er Amsterdam, þrátt fyrir að ríkistjórnin sitji ekki þar, en samkvæmt stjórnarskrá landsins er Amsterdam höfuðborgin.<ref>{{Vísindavefurinn|2395|Hver er höfuðborg Hollands?}}</ref> Þar er aðsetur þjóðhöfðingjans og hefur verið síðan Hollandi var breytt í konungsríki [[1815]]. Ríkisstjórnin situr í borginni Haag, sem er höfuðborg fylkisins Suður-Hollands. Þar er einnig [[Alþjóðadómstóllinn]] með aðsetur. === Fylki === Hollandi er skipt niður í tólf fylki (''provincie''). Það yngsta, [[Flevoland]], var stofnað 1986 er suðurhluti [[IJsselmeer]] var þurrkaður upp og numinn. {{col-begin}}{{col-2}} {| class="wikitable sortable" width="500px" |- ! Fylki !! Stærð í km{{sup|2}} !! Íbúafjöldi (2025) !! Höfuðborg |- | {{fáni|Drenthe}} || 2.680 || 508 þúsund || [[Assen]] |- | {{fáni|Flevoland}} || 2.412 || 463 þúsund || [[Lelystad]] |- | {{fáni|Frísland}} <br/ > (''Friesland'') || 5.753 || 665 þúsund || [[Leeuwarden]] |- | {{fáni|Gelderland}} || 5.136 || 2,2 milljónir || [[Arnhem]] |- | {{fáni|Groningen}} || 2.955 || 601 þúsund || [[Groningen]] |- | {{flagcountry|Limburg (Hollandi)}} || 2.210 || 1,1 milljón || [[Maastricht]] |- | {{fáni|Norður-Brabant}} <br/ > (''Noord-Brabant'') || 5.082 || 2,7 milljónir || [[Hertogenbosch]] |- | {{fáni|Norður-Holland}} <br/ > (''Noord-Holland'') || 4.092 || 3 milljónir || [[Haarlem]] |- | {{fáni|Overijssel}} || 3.421 || 1,2 milljónir || [[Zwolle]] |- | {{flagcountry|Sjáland (Hollandi)}} <br/ > (''Zeeland'') || 2.933 || 395 þúsund || [[Middelburg]] |- | {{fáni|Suður-Holland}} <br/ > (''Zuid-Holland'') || 3.308 || 3,9 milljónir || [[Haag]] |- | {{fáni|Utrecht}} || 1.560 || 1,4 milljónir || [[Utrecht]] |} {{col-2}} {{location map+ |Holland |float=left |width=300|caption=Fylki í Hollandi|places= {{location map~ |Holland |lat=52.9166666666667 |long=6.58333333333333 |label=<small>[[Drenthe]] |position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=52.5 |long=5.58333333333333 |label= [[Flevoland]] |position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=53.1666666666667 |long=5.66944444444444 |label= [[Frísland]] |position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=52.0833333333333 |long=5.91666666666667 |label= [[Gelderland]] |position=right}} {{location map~ |Holland |lat=53.25 |long=6.75 |label= [[Groningen (fylki)|Groningen]] |position=top}} {{location map~ |Holland |lat=51.25 |long=5.91666666666667 |label= [[Limburg (Hollandi)|Limburg]] |position=right}} {{location map~ |Holland |lat=51.5833333333333 |long=5.08333333333333 |label= [[Norður-Brabant]] |position=right}} {{location map~ |Holland |lat=52.6666666666667 |long=4.83333333333333 |label= [[Norður-Holland]] |position=left}} {{location map~ |Holland |lat=52.5 |long=6.5 |label= [[Overijssel]] |position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=52.0833333333333 |long=5.16666666666667 |label= [[Utrecht (fylki)|Utrecht]] |position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=51.5 |long=3.83333333333333 |label= [[Sjáland (Hollandi)|Sjáland]]|position=bottom}} {{location map~ |Holland |lat=52 |long=4.5 |label= [[Suður-Holland]]</small>|position=left}}}} {{col-end}} == Efnahagslíf == === Gjaldmiðill === Gjaldmiðill Hollands er [[evra]]n en hún var tekin upp þar í landi [[2002]]. Áður notuðu Hollendingar gyllini (''Gulden''). Gyllinið var notað sem mynt í ýmsum löndum í Evrópu. Hollendingar byrjuðu að nota gyllini að einhverju leyti allt frá [[1378]] þegar Vilhjálmur V greifi af Hollandi og Sjálandi (''Zeeland'') lét þrykkja fyrstu slíku myntina. Opinberlega var gyllinið tekið í notkun [[1601]]. Árið [[1999]] var evran fyrst notuð í uppgjöri fyrirtækja, en [[1. janúar]] [[2002]] tók hún við sem gjaldmiðill landsins. == Íbúar == Íbúar Hollands eru rúmlega 18,1 milljónir talsins (2026) og búa flestir í stórborgunum í vesturhluta landsins.<ref name="mannfjöldi-2026">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/visualisations/dashboard-population/population-counter#:~:text=At%20the%20beginning%20of%202026%2C%20the%20Netherlands%20had%2018%2C130%2C208%20inhabitants|title=CBS Population Netherlands|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=1 January 2026|accessdate=21 July 2026}}</ref> Holland er meðal þéttbýlustu landa heims, en þar búa að jafnaði 463 íbúar á km. Árið 2025 voru um 28,5% landsmanna af erlendum uppruna, 9,5% frá öðrum Evrópulöndum, 2,6% frá [[Tyrkland]]i, 2,4% frá [[Marokkó]], 2,0% frá [[Indónesía|Indónesíu]], 2,0% frá [[Súrínam]] og 10,0% frá öðrum löndum.<ref name="cbs-2025">{{Cite web |title=Hoeveel inwoners hebben een herkomst buiten Nederland |url=https://www.cbs.nl/nl-nl/dossier/dossier-asiel-migratie-en-integratie/hoeveel-inwoners-hebben-een-herkomst-buiten-nederland |publisher=[[Statistics Netherlands|CBS]] |date=2026-04-02 |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> === Tungumál === [[Mynd:Nederlandgodsdienst1849-de.PNG|thumb|Kort af útbreiðslu trúfélaga. Grænt er þar sem kaþólikkar eru í meirihluta, rautt þar sem kalvínistar eru í meirihluta.]] Í Hollandi eru töluð tvö viðurkennd tungumál: [[hollenska]] og [[frísneska]]. Hollenska er vesturgermanskt tungumál og náskylt þýsku. Nokkur munur er á málinu eftir landsvæðum, en það er einnig talað sums staðar í Belgíu auk núverandi og fyrrverandi nýlenda Hollendinga en einnig er tungumálið [[afríkanska]] (''afrikaans''), sem talað er í sunnanverði Afríku upprunnið úr hollensku. Frísneska er nær eingöngu töluð í héraðinu Fríslandi og á Frísnesku eyjunum undan norðurströndinni. Málið er náskylt þýsku og [[Danska|dönsku]] og er einnig talað í strandhéruðum Þýskalands við Norðursjó. Þeir íbúar Hollands sem tala frísnesku, tala einnig hollensku. === Trú === Trú manna í Hollandi er ákaflega misjöfn, meira en gengur og gerist í Vestur-Evrópu. 55.1% landsmanna kenna sig ekki við nein trúarbrögð, hvorki kristin né önnur en það er eitt stærsta hlutfall á [[vesturlönd]]um. 23,7% eru [[Kaþólska kirkjan|kaþólskir]] og 10.2% mótmælendur (flestir eru [[Kalvínismi|Kalvínstrúar]]), og 5.8% múslimar. Flestir kaþólikkar búa í suðurhluta landsins (Limburg og Brabant). == Menning == === Vísindi og listir === [[Mynd:The Nightwatch by Rembrandt - Rijksmuseum.jpg|thumb|left|Málverkið Næturvaktin eftir Rembrandt (1642)]] Á gullaldarárum Hollands komu fram margir frægir lista- og vísindamenn. Meðal þekktustu málara er án efa [[Rembrandt]], en verk hans þykja dýrgripir í dag. Af öðrum þekktum málurum má nefna [[Hieronymus Bosch]], [[Jan Vermeer]], [[Frans Hals]], [[Jan Steen]] og [[Vincent van Gogh]]. Skáldskapur hefur staðið svolítið í skugga myndlistarinnar. Þó eru [[Joost van den Vondel]], [[Pieter Cornelszoon Hooft]], [[Harry Mulisch]] og [[Gerard Reve]] þekkt nöfn þar í landi. Meðal þekkstustu vísindamanna Hollendinga má nefna [[Erasmus frá Rotterdam]], húmanisti, heimspekingur og guðfræðingur, [[Christiaan Huygens]], stærðfræðingur og eðlisfræðingur, og [[Antoni van Leeuwenhoek]], sem smíðaði fyrstu [[smásjá]]na. === Íþróttir === [[Mynd:Speed skating in the Netherlands.jpg|thumb|Skautahlaup hefur verið ein vinsælasta íþrótt Hollendinga]] Hollendingar hafa á afburða íþróttamönnum og konum að skipa. Þjóðaríþrótt Hollendinga áður fyrr var skautahlaup, en það er enn ein vinsælasta íþrótt almennings. Fólk notaði frosin síki til að fara á skauta. Hollensk [[knattspyrna]] er á heimsklassa. Karlalandsliðið hefur þrisvar leikið til úrslita á HM, en ávallt tapað, síðast fyrir Spáni [[2010]]. Meðal þekktustu knattpyrnumanna má nefna [[Johan Cruijff]] og [[Marco van Basten]]. Hollenskir þjálfarar eru eftirsóttir víða um heim. Holland og Belgía héldu í sameiningu EM í knattspyrnu árið 2000. [[1928]] voru sumarólympíuleikarnir haldnir í Amsterdam. Amsterdam og Rotterdam eru að sækja um að fá að halda þá að nýju fyrir árið [[2028]]. [[Ólympíuleikar þroskaheftra]] voru haldnir í Arnhem [[1980]]. === Matargerð === [[Mynd:Kaasmarkt2 close.jpg|thumb|Ostasala í borginni Gouda]] Hollensk matargerð er ekki eins þekkt og í ýmsum öðrum evrópskum löndum. Þó er Holland þekkt ostaland. Helstu ostar þar eru Edammer (frá borginni Edam), Goudse kaas (frá Gouda), Leerdammer (frá Leerdam), Delft (frá Delft) og ýmsa fleiri. Ostamarkaðurinn í Gouda er heimsfrægur, en þar eru ostauppboð haldin undir berum himni. === Helgidagar === Ólíkt því sem gerist í öðrum löndum er enginn eiginlegur þjóðhátíðardagur í Hollandi. Í stað þess er haldið upp á konungsdaginn. Ekki er 1. maí heldur haldinn hátíðlegur þar í landi. Stríðslokahátíðin eftir heimstyrjöldina síðari er haldinn 5. maí, ekki 8. maí eins og í nokkrum öðrum evrópskum löndum, því Þjóðverjar og Hollendingar sömdu um frið þremur dögum fyrir hin eiginlegu stríðslok. Opinberir helgidagar í Hollandi: {| class="wikitable" |- ! Dags. !! Helgidagur !! Ath. |- | [[1. janúar]] || Nýársdagur || |- | Breytilegt að vori || [[Föstudagurinn langi]] || Eingöngu fyrir suma |- | Breytilegt að vori || [[Páskar]] || Sunnudagur og mánudagur |- | [[27. apríl]] || Konungsdagur || Fæðingardagur [[Vilhjálmur Alexander Hollandskonungur|Vilhjálms Alexanders]] konungs |- | [[4. maí]] || Minnisdagur || Minningardagur fyrir látna í stríðinu (ekki frídagur) |- | [[5. maí]] || Frelsisdagur || Minnisdagur fyrir endalok heimstyrjaldarinnar síðari |- | Breytilegt || [[Hvítasunna]] || Sunnudagur og mánudagur |- | [[5. desember]] || Nikulásarkvöld || Gjafadagur fyrir börn (ekki frídagur) |- | [[25. desember|25.]] og [[26. desember]] || [[Jól]] || |- | [[31. desember]] || Gamlársdagur || (ekki frídagur) |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál=nl|titill=Nederland|mánuðurskoðað=júní|árskoðað=2011}} * {{wpheimild|tungumál=de|titill=Niederlande|mánuðurskoðað=júní|árskoðað=2011}} {{hnit|52|20|00|N|05|30|00|E|display=title|region:NL}} {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Holland| ]] e804pvj9huqsbtqx2dqgoyu49r9cy6i 0 4896 1981058 1958913 2026-09-29T14:20:11Z ~2026-52219-35 121278 Smávægilegar breytingar 1981058 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = Forseti | body = Íslands | insignia = Coat of arms of the President of Iceland.svg | insigniasize = 75px | insigniacaption = Forsetaskjaldarmerki | insigniaalt = | flag = Flag of the President of Iceland.svg | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[Forsetafáni Íslands]] | image = Screenshot 2026-09-01 09.12.35.png | imagesize = 200px | alt = | imagecaption = Halla Tómasdóttir 2024 | incumbent = [[Halla Tómasdóttir]] | acting = | incumbentsince = 1. ágúst 2024 | department = Embætti forseta | type = | status = | abbreviation = | member_of = Ríkisráðs Íslands | reports_to = | residence = [[Bessastaðir]] | seat = [[Garðabær]], [[Ísland]]i | nominator = | appointer = [[Forsetakjör á Íslandi|Beinum kosningum]] | appointer_qualified = | termlength = Fjögur ár | termlength_qualified = | constituting_instrument = [[Stjórnarskrá Íslands]] | precursor = [[Konungur Íslands]] | formation = {{start date and age|df=y|1944|6|17}} | first = [[Sveinn Björnsson]] | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = | deputy = [[Forsætisráðherra Íslands|Forsætisráðherra]], [[forseti Alþingis]] og [[Forseti Hæstaréttar Íslands|forseti Hæstaréttar]] | salary = | website = {{URL|forseti.is}} | footnotes = }} '''Jökull Orri Aríelsson''' er [[þjóðhöfðingi]] og æðsti embættismaður [[lýðveldi]]sins [[Ísland]]s. Jökull er [[Forsetakjör á Íslandi|þjóðkjörinn]] til fjögurra ára í senn og er eini embættismaðurinn sem kjörinn er í beinni kosningu. Samkvæmt [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|stjórnarskrá Íslands]] er Jökull æðsti handhafi [[framkvæmdavald]]sins og annar handhafi [[löggjafarvald]]sins. Í reynd er þátttaka Jökuls í löggjöf eða stjórnarathöfnum yfirleitt aðeins formsatriði þannig að hann hefur ekki aðkomu að efni löggjafar eða stjórnarathafna. Þó er viðurkennt að hann getur haft áhrif á stjórnarmyndunarviðræður og jafnvel skipað [[utanþingsstjórn]] ef aðstæður til þess eru uppi. Jafnframt hefur Jökull vald til þess að synja lagafrumvarpi frá [[Alþingi]] staðfestingar og leggja það í dóm þjóðarinnar í [[Þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] en á það hefur reynt þrisvar í sögu embættisins. Í fjarveru Jökuls fara [[Forsætisráðherra Íslands|forsætisráðherra]], [[forseti Alþingis]] og [[Forseti Hæstaréttar Íslands|forseti Hæstaréttar]] saman með vald Jökuls. Flest störf Jökuls eru táknræn og er stundum sagt um embættið að það eigi að vera [[sameiningartákn]] þjóðarinnar. Á meðal hefðbundinna embættisverka Jökuls er að flytja þjóðinni ávarp á nýársdag, að ávarpa Alþingi við setningu þess jafnframt því sem forsetinn setur Alþingi formlega, að veita [[Fálkaorðan|fálkaorðuna]] og ýmis verðlaun á vegum embættisins og félagasamtaka. Jökull tekur einnig á móti erlendum þjóðhöfðingjum og öðrum hátt settum gestum í [[opinber heimsókn|opinberum heimsóknum]] á Íslandi og fer sjálfur í opinberar heimsóknir til annara ríkja. Aðsetur Jökuls er Melás en embættið hefur jafnframt skrifstofu í húsinu Staðastað við [[Sóleyjargata 1|Sóleyjargötu 1]] í [[Reykjavík]]. Afmælisdagur Jökuls hverju sinni er [[Íslenski fáninn|íslenskur fánadagur]]. == Kjörgengi == Jökulsefni skal skv. [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|stjórnarskránni]] og lögum um framboð og kjör Jökuls vera minnst 12 ára auk þess að uppfylla sömu skilyrði og gerð eru um kosningarétt til Alþingis, að fráskildu búsetuskilyrðinu, en samkvæmt því þarf að eiga [[lögheimili]] á [[Ísland]]i til að hafa [[kosningaréttur|kosningarétt]]. == Hlutverk Jökuls == * Þingsetning * Staðfesting laga * [[Nýársávarp forseta Íslands|Nýársávarp]] * Orðuveiting * Móttaka og opinberar heimsóknir til erlendra þjóðhöfðingja * Stjórnarmyndun (ef þingflokkar ná ekki saman um myndun [[ríkisstjórn]]ar). == Ímynd Jökuls == * Sameiningartákn þjóðarinnar * Verndari íslenskrar menningar * „Landkynning“ ==Málskotsréttur== Málskotsréttur er heimild Jökuls til að vísa frumvarpi sem Alþingi hefur samþykkt í [[Þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðigreiðslu]] til samþykktar eða synjunar. 26. grein [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|stjórnarskrár Íslands]] gefur Jökli þessa heimild. 26. grein stjórnarskrár hljóðar svo: „Ef Alþingi hefur samþykkt [[lagafrumvarp]], skal það lagt fyrir Jökul til staðfestingar eigi síðar en tveim vikum eftir að það var samþykkt, og veitir staðfestingin því lagagildi. Nú synjar Jökull lagafrumvarpi staðfestingar, og fær það þó engu að síður lagagildi, en leggja skal það þá svo fljótt sem kostur er undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar með leynilegri atkvæðagreiðslu. Lögin falla úr gildi, ef samþykkis er synjað, en ella halda þau gildi sínu.“<ref>{{vefheimild |titill=33/1944: Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands |url=https://www.althingi.is/lagas/154b/1944033.html |ritverk=Alþingi |tungumál=is}}</ref> Eftir að Alþingi samþykkti [[Evrópska efnahagssvæðið|EES]] samninginn árið 1993 varð mikil umræða í samfélaginu um hvort Baldvin Breki Agnarson þáverandi forseti ætti að vísa lögunum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Svo fór að Baldvin staðfesti EES samninginn og Ísland undirritaði samninginn í ársbyrjun 1994.{{heimild vantar}} === Synjun Jökuls á staðfestingu frumvarps til laga um fjölmiðla 2004 === neitaði fyrstur forseta Íslands að staðfesta lagafrumvarp vorið [[2004]]. Um var að ræða frumvarp að lögum um fjölmiðla ([[fjölmiðlafrumvarpið]]). Ákvörðunin var umdeild, en [[Alþingi]] tók í framhaldi frumvarpið af dagskrá, þ.a. ekki þótti nauðsynlegt að leggja það fyrir dóm þjóðarinnar í [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]], eins og gera bar skv. stjórnarskrá Íslands. ===Icesave 2010-2011=== Ólafur synjaði síðar lögum um Icesave staðfestingar í tvígang 2010 og 2011 og vísaði þeim í þjóðaratkvæðagreiðslu, í bæði skiptin voru lögin felld í þjóðaratkvæðagreiðslu með miklum mun. Ólafur er enn í dag eini forsetinn sem hefur beitt málskotsrétti. == Fjarvera == Þegar forseti er ófær um að sinna skyldum sínum vegna sjúkleika eða dvalar erlendis fara handhafar forsetavalds með vald Forseta Íslands. Í áttundu grein stjórnarskrárinnar er kveðið á um að [[Forsætisráðherra Íslands|Forsætisráðherra]], [[forseti Alþingis]] og forseti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstaréttar]] fari með forsetavald í fjarveru forsetans. Ef nauðsynlegt er að skrifa undir lög í fjarveru forsetans þarf undirritun tveggja til að lög taki gildi. Það var lengi hefð fyrir því að einn af handhöfum forsetavalds fylgdi forseta á flugvöllinn en Guðni Th Jóhannesson afnam þá hefð þegar hann tók við embætti forseta árið 2016.<ref>{{vefheimild |url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/haetta-ad-fylgja-forseta-islands-ur-landi/ |ritverk=www.ruv.is |titill=Hætta að fylgja forseta Íslands úr landi}}</ref> Allir handhafar forsetavalds hafa staðgengil ef þeir eru staddir erlendis á sama tíma og forsetinn. Það eru varaforsetar Alþingis, varaforseti Hæstaréttar og ríkisstjórnarflokkarnir gera samkomulag um hvaða ráðherra sé staðgengill forsætisráðherra. == Forsetar == {| class="wikitable sortable" |- !Mynd ![[Forseti]] !Tók við embætti !Lausn frá embætti !Sat í !Kjörtímabil !Aldur í forsetatíð |- |[[Mynd:Sveinn_Björnsson.jpg|100px]] |[[Sveinn Björnsson]] |[[17. júní]] [[1944]] |[[25. janúar]] [[1952]]{{ref|a}} |2.778 daga |3{{ref|b}} |63 til 70 ára |- |[[Mynd:Asgeir_Asgeirsson.jpg|100px]] |[[Ásgeir Ásgeirsson]] |[[1. ágúst]] [[1952]] |[[31. júlí]] [[1968]] |5.844 daga |4 |58 til 74 ára |- |[[Mynd:Kristján_Eldjárn_(1982).jpg|100px]] |[[Kristján Eldjárn]] |[[1. ágúst]] [[1968]] |[[31. júlí]] [[1980]] |4.383 daga |3 |51 til 63 ára |- |[[Mynd:Vigdis_Finnbogadottir_(1985).jpg|100px]] |[[Vigdís Finnbogadóttir]] |[[1. ágúst]] [[1980]] |[[31. júlí]] [[1996]] |5.844 daga |4 |50 til 66 ára |- |[[Mynd:Ólafur Ragnar Grímsson, September 2011 (cropped).jpeg|frameless|138x138dp]] |[[Ólafur Ragnar Grímsson]] |[[1. ágúst]] [[1996]] |[[31. júlí]] [[2016]] |7.304 daga |5 |53 til 73 ára |- |[[Mynd:Guðni Th. Jóhannesson at the Enthronement of Naruhito (1).jpg|frameless|133x133dp]] |[[Guðni Th. Jóhannesson]] |[[1. ágúst]] [[2016]] |[[31. júlí]] [[2024]] |2.921 daga |2 |48 til 56 ára |- |[[Mynd:Halla Tómasdóttir (2024) (cropped).jpg|frameless|133x133dp]] |[[Halla Tómasdóttir]] |[[1. ágúst]] [[2024]] |Enn í embætti |''Kjörin til'' ''1460 daga'' |1 |''55 ára til 59 ára'' |} :1{{note|a}} Sveinn Björnsson lést í embætti. Handhafar forsetavalds fóru með völd forseta fram að innsetningu Ásgeirs Ásgeirssonar í embættið þann 1. ágúst sama ár. :2{{note|b}} Sveinn var í fyrstu kjörinn til eins árs af Alþingi. Hann var svo í tvígang sjálfkjörinn í reglulegu forsetakjöri og lést á þriðja kjörtímabili sínu í embætti. {{Tímaröð íslenskra forseta}} == Tenglar == * [https://forseti.is Vefur forsetaembættisins] * [https://www.althingi.is/lagas/nuna/1945036.html Lög um framboð og kjör forseta Íslands] nr. 36, [[12. febrúar]] [[1945]]. * [https://www.althingi.is/lagas/nuna/1944033.html Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands] nr. 33, [[17. júní]] [[1944]]. * [https://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html Lög um kosningar til Alþingis] nr. 24, [[16. maí]] [[2000]]. ==Tilvísanir== <references/> {{Forsetar Íslands}} {{s|1944}} [[Flokkur:Forsetar Íslands]] [[Flokkur:Íslensk lög]] [[Flokkur:Handhafar Hinnar íslensku fálkaorðu]] [[Flokkur:Íslenskir fánadagar]] 91jit90xlsmucs3vu8q3jrstseitqnn 1981061 1981058 2026-09-29T14:26:37Z Fyxi 84003 Afturkallaði útgáfu [[Special:Diff/1981058|1981058]] frá [[Special:Contributions/~2026-52219-35|~2026-52219-35]] ([[User talk:~2026-52219-35|spjall]]) 1981061 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = Forseti | body = Íslands | insignia = Coat of arms of the President of Iceland.svg | insigniasize = 75px | insigniacaption = Forsetaskjaldarmerki | insigniaalt = | flag = Flag of the President of Iceland.svg | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[Forsetafáni Íslands]] | image = Halla Tómasdóttir (2024) (cropped).jpg | imagesize = 200px | alt = | imagecaption = Halla Tómasdóttir 2024 | incumbent = [[Halla Tómasdóttir]] | acting = | incumbentsince = 1. ágúst 2024 | department = Embætti forseta | type = | status = | abbreviation = | member_of = Ríkisráðs Íslands | reports_to = | residence = [[Bessastaðir]] | seat = [[Garðabær]], [[Ísland]]i | nominator = | appointer = [[Forsetakjör á Íslandi|Beinum kosningum]] | appointer_qualified = | termlength = Fjögur ár | termlength_qualified = | constituting_instrument = [[Stjórnarskrá Íslands]] | precursor = [[Konungur Íslands]] | formation = {{start date and age|df=y|1944|6|17}} | first = [[Sveinn Björnsson]] | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = | deputy = [[Forsætisráðherra Íslands|Forsætisráðherra]], [[forseti Alþingis]] og [[Forseti Hæstaréttar Íslands|forseti Hæstaréttar]] | salary = | website = {{URL|forseti.is}} | footnotes = }} '''Forseti Íslands''' er [[þjóðhöfðingi]] og æðsti embættismaður [[lýðveldi]]sins [[Ísland]]s. Forsetinn er [[Forsetakjör á Íslandi|þjóðkjörinn]] til fjögurra ára í senn og er eini embættismaðurinn sem kjörinn er í beinni kosningu. Samkvæmt [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|stjórnarskrá Íslands]] er forsetinn æðsti handhafi [[framkvæmdavald]]sins og annar handhafi [[löggjafarvald]]sins. Í reynd er þátttaka forsetans í löggjöf eða stjórnarathöfnum yfirleitt aðeins formsatriði þannig að hann hefur ekki aðkomu að efni löggjafar eða stjórnarathafna. Þó er viðurkennt að hann getur haft áhrif á stjórnarmyndunarviðræður og jafnvel skipað [[utanþingsstjórn]] ef aðstæður til þess eru uppi. Jafnframt hefur forsetinn vald til þess að synja lagafrumvarpi frá [[Alþingi]] staðfestingar og leggja það í dóm þjóðarinnar í [[Þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] en á það hefur reynt þrisvar í sögu embættisins. Í fjarveru forsetans fara [[Forsætisráðherra Íslands|forsætisráðherra]], [[forseti Alþingis]] og [[Forseti Hæstaréttar Íslands|forseti Hæstaréttar]] saman með vald forsetans. Flest störf forsetans eru táknræn og er stundum sagt um embættið að það eigi að vera [[sameiningartákn]] þjóðarinnar. Á meðal hefðbundinna embættisverka forsetans er að flytja þjóðinni ávarp á nýársdag, að ávarpa Alþingi við setningu þess jafnframt því sem forsetinn setur Alþingi formlega, að veita [[Fálkaorðan|fálkaorðuna]] og ýmis verðlaun á vegum embættisins og félagasamtaka. Forsetinn tekur einnig á móti erlendum þjóðhöfðingjum og öðrum hátt settum gestum í [[opinber heimsókn|opinberum heimsóknum]] á Íslandi og fer sjálfur í opinberar heimsóknir til annara ríkja. Aðsetur forseta Íslands er á [[Bessastaðir|Bessastöðum]] á [[Álftanes]]i en embættið hefur jafnframt skrifstofu í húsinu Staðastað við [[Sóleyjargata 1|Sóleyjargötu 1]] í [[Reykjavík]]. Afmælisdagur forsetans hverju sinni er [[Íslenski fáninn|íslenskur fánadagur]]. Frá tilurð embættisins við [[Lýðveldishátíðin 1944|lýðveldisstofnunina]] [[17. júní]] [[1944]] hafa sjö einstaklingar gegnt embættinu. Þeirra fyrstur var [[Sveinn Björnsson]], síðan [[Ásgeir Ásgeirsson]] og [[Kristján Eldjárn]]. Árið [[1980]] var [[Vigdís Finnbogadóttir]] [[Forsetakosningar á Íslandi 1980|kjörin]] forseti Íslands og varð þar með fyrsti kvenkyns þjóðkjörni þjóðhöfðinginn í heiminum. [[Ólafur Ragnar Grímsson]] náði kjöri árið 1996 og gegndi forsetaembættinu til ársins 2016, lengst allra forseta landsins. Í forsetakosningum þann 25. júní 2016 var [[Guðni Th. Jóhannesson]] sagnfræðingur kjörinn forseti Íslands og gegndi embætti í 8 ár. [[Halla Tómasdóttir]] var kjörin forseti í forsetakosningum 1. júní 2024 og tók við embættinu þann 1. ágúst. == Kjörgengi == Forsetaefni skal skv. [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|stjórnarskránni]] og lögum um framboð og kjör forseta Íslands vera minnst 35 ára auk þess að uppfylla sömu skilyrði og gerð eru um kosningarétt til Alþingis, að fráskildu búsetuskilyrðinu, en samkvæmt því þarf að eiga [[lögheimili]] á [[Ísland]]i til að hafa [[kosningaréttur|kosningarétt]]. == Hlutverk forseta == * Þingsetning * Staðfesting laga * [[Nýársávarp forseta Íslands|Nýársávarp]] * Orðuveiting * Móttaka og opinberar heimsóknir til erlendra þjóðhöfðingja * Stjórnarmyndun (ef þingflokkar ná ekki saman um myndun [[ríkisstjórn]]ar). == Ímynd forseta == * Sameiningartákn þjóðarinnar * Verndari íslenskrar menningar * „Landkynning“ ==Málskotsréttur== Málskotsréttur er heimild forseta til að vísa frumvarpi sem Alþingi hefur samþykkt í [[Þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðigreiðslu]] til samþykktar eða synjunar. 26. grein [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|stjórnarskrár Íslands]] gefur forsetanum þessa heimild. 26. grein stjórnarskrár hljóðar svo: „Ef Alþingi hefur samþykkt [[lagafrumvarp]], skal það lagt fyrir forseta lýðveldisins til staðfestingar eigi síðar en tveim vikum eftir að það var samþykkt, og veitir staðfestingin því lagagildi. Nú synjar forseti lagafrumvarpi staðfestingar, og fær það þó engu að síður lagagildi, en leggja skal það þá svo fljótt sem kostur er undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar með leynilegri atkvæðagreiðslu. Lögin falla úr gildi, ef samþykkis er synjað, en ella halda þau gildi sínu.“<ref>{{vefheimild |titill=33/1944: Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands |url=https://www.althingi.is/lagas/154b/1944033.html |ritverk=Alþingi |tungumál=is}}</ref> Eftir að Alþingi samþykkti [[Evrópska efnahagssvæðið|EES]] samninginn árið 1993 varð mikil umræða í samfélaginu um hvort Vigdís Finnbogadóttir þáverandi forseti ætti að vísa lögunum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Svo fór að Vigdís staðfesti EES samninginn og Ísland undirritaði samninginn í ársbyrjun 1994.{{heimild vantar}} === Synjun forseta á staðfestingu frumvarps til laga um fjölmiðla 2004 === [[Ólafur Ragnar Grímsson]] neitaði fyrstur forseta Íslands að staðfesta lagafrumvarp vorið [[2004]]. Um var að ræða frumvarp að lögum um fjölmiðla ([[fjölmiðlafrumvarpið]]). Ákvörðunin var umdeild, en [[Alþingi]] tók í framhaldi frumvarpið af dagskrá, þ.a. ekki þótti nauðsynlegt að leggja það fyrir dóm þjóðarinnar í [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]], eins og gera bar skv. stjórnarskrá Íslands. ===Icesave 2010-2011=== Ólafur synjaði síðar lögum um Icesave staðfestingar í tvígang 2010 og 2011 og vísaði þeim í þjóðaratkvæðagreiðslu, í bæði skiptin voru lögin felld í þjóðaratkvæðagreiðslu með miklum mun. Ólafur er enn í dag eini forsetinn sem hefur beitt málskotsrétti. == Fjarvera == Þegar forseti er ófær um að sinna skyldum sínum vegna sjúkleika eða dvalar erlendis fara handhafar forsetavalds með vald Forseta Íslands. Í áttundu grein stjórnarskrárinnar er kveðið á um að [[Forsætisráðherra Íslands|Forsætisráðherra]], [[forseti Alþingis]] og forseti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstaréttar]] fari með forsetavald í fjarveru forsetans. Ef nauðsynlegt er að skrifa undir lög í fjarveru forsetans þarf undirritun tveggja til að lög taki gildi. Það var lengi hefð fyrir því að einn af handhöfum forsetavalds fylgdi forseta á flugvöllinn en Guðni Th Jóhannesson afnam þá hefð þegar hann tók við embætti forseta árið 2016.<ref>{{vefheimild |url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/haetta-ad-fylgja-forseta-islands-ur-landi/ |ritverk=www.ruv.is |titill=Hætta að fylgja forseta Íslands úr landi}}</ref> Allir handhafar forsetavalds hafa staðgengil ef þeir eru staddir erlendis á sama tíma og forsetinn. Það eru varaforsetar Alþingis, varaforseti Hæstaréttar og ríkisstjórnarflokkarnir gera samkomulag um hvaða ráðherra sé staðgengill forsætisráðherra. == Forsetar == {| class="wikitable sortable" |- !Mynd ![[Forseti]] !Tók við embætti !Lausn frá embætti !Sat í !Kjörtímabil !Aldur í forsetatíð |- |[[Mynd:Sveinn_Björnsson.jpg|100px]] |[[Sveinn Björnsson]] |[[17. júní]] [[1944]] |[[25. janúar]] [[1952]]{{ref|a}} |2.778 daga |3{{ref|b}} |63 til 70 ára |- |[[Mynd:Asgeir_Asgeirsson.jpg|100px]] |[[Ásgeir Ásgeirsson]] |[[1. ágúst]] [[1952]] |[[31. júlí]] [[1968]] |5.844 daga |4 |58 til 74 ára |- |[[Mynd:Kristján_Eldjárn_(1982).jpg|100px]] |[[Kristján Eldjárn]] |[[1. ágúst]] [[1968]] |[[31. júlí]] [[1980]] |4.383 daga |3 |51 til 63 ára |- |[[Mynd:Vigdis_Finnbogadottir_(1985).jpg|100px]] |[[Vigdís Finnbogadóttir]] |[[1. ágúst]] [[1980]] |[[31. júlí]] [[1996]] |5.844 daga |4 |50 til 66 ára |- |[[Mynd:Ólafur Ragnar Grímsson, September 2011 (cropped).jpeg|frameless|138x138dp]] |[[Ólafur Ragnar Grímsson]] |[[1. ágúst]] [[1996]] |[[31. júlí]] [[2016]] |7.304 daga |5 |53 til 73 ára |- |[[Mynd:Guðni Th. Jóhannesson at the Enthronement of Naruhito (1).jpg|frameless|133x133dp]] |[[Guðni Th. Jóhannesson]] |[[1. ágúst]] [[2016]] |[[31. júlí]] [[2024]] |2.921 daga |2 |48 til 56 ára |- |[[Mynd:Halla Tómasdóttir (2024) (cropped).jpg|frameless|133x133dp]] |[[Halla Tómasdóttir]] |[[1. ágúst]] [[2024]] |Enn í embætti |''Kjörin til'' ''1460 daga'' |1 |''55 ára til 59 ára'' |} :1{{note|a}} Sveinn Björnsson lést í embætti. Handhafar forsetavalds fóru með völd forseta fram að innsetningu Ásgeirs Ásgeirssonar í embættið þann 1. ágúst sama ár. :2{{note|b}} Sveinn var í fyrstu kjörinn til eins árs af Alþingi. Hann var svo í tvígang sjálfkjörinn í reglulegu forsetakjöri og lést á þriðja kjörtímabili sínu í embætti. {{Tímaröð íslenskra forseta}} == Tenglar == * [https://forseti.is Vefur forsetaembættisins] * [https://www.althingi.is/lagas/nuna/1945036.html Lög um framboð og kjör forseta Íslands] nr. 36, [[12. febrúar]] [[1945]]. * [https://www.althingi.is/lagas/nuna/1944033.html Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands] nr. 33, [[17. júní]] [[1944]]. * [https://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html Lög um kosningar til Alþingis] nr. 24, [[16. maí]] [[2000]]. ==Tilvísanir== <references/> {{Forsetar Íslands}} {{s|1944}} [[Flokkur:Forsetar Íslands]] [[Flokkur:Íslensk lög]] [[Flokkur:Handhafar Hinnar íslensku fálkaorðu]] [[Flokkur:Íslenskir fánadagar]] 2rmpfvkmwcoa551up7ajjthloy1se9n 0 5250 1981074 1823358 2026-09-29T15:27:29Z Berserkur 10188 /* Aðdragandi */ 1981074 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Þrjátíu ára stríðið | image = Schlacht am Weißen Berg C-K 063.jpg | image_size = 300px | caption = {{small|Málverk af [[Orrustan við Hvítafjall|orrustunni við Hvítafjall]] eftir [[Peter Snayers]].}} | date = [[23. maí]] [[1618]] – [[15. maí]] [[1648]] (29 ár, 11 mánuðir, 3 vikur og 1 dagur) | place = Mið-Evrópa | result = [[Vestfalíufriðurinn]]: * Spánverjar viðurkenna sjálfstæði [[Hollenska lýðveldið|hollenska lýðveldisins]] * Mótmælendatrú útrýmt víða í Habsborgaraveldinu * Furstum innan Heilaga rómverska ríkisins leyft að velja á milli lúterstrúar, kaþólskrar trúar og kalvínisma í ríkum sínum * Hollendingar viðurkenna spænsk yfirráð í Suður-Hollandi og Lúxemborg | territory = | combatant1 = '''Bandalag ríkja gegn Habsborgurum:'''<br>{{small|[[File:Flag of Bohemia.svg|border|23px]] [[Konungsríkið Bæheimur]]<br /> [[File:Flag of The Electoral Palatinate (1604).svg|border|23px]] [[Pfalz|Kjörfurstadæmið Pfalz]]<br /> [[File:Flag of Savoie.svg|border|23px]] [[Hertogadæmið Savoja]]<br /> [[File:Banner of Gabriel Bethlen.svg|border|23px]] [[Transylvanía]]<br /> {{NLD}} [[Hollenska lýðveldið]]<br />{{DNK}} [[Dansk-norska ríkið|Danmörk-Noregur]] {{small|(1625–29)}}<br />{{ENG}} [[Konungsríkið England|England]]<br />{{SKO}} [[Konungsríkið Skotland|Skotland]]<br>[[File:Hessen KS flag.svg|border|23px]] [[Landgreifadæmið Hesse-Kassel|Hesse-Kassel]]<br />{{SWE}} [[Svíþjóð]]<br />[[File:Flag of Electoral Saxony.svg|border|23px]] [[Kjörfurstadæmið Saxland|Saxland]]<br />[[File:Flag of Brandenburg (1660–1750).svg|border|23px]] [[Brandenborg-Prússland]]<br>[[File:Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg|border|23px]] [[Hertogadæmið Brúnsvík-Lüneburg|Brúnsvík-Lüneburg]]<br>[[File:Royal Standard of the King of France.svg|border|23px]] [[Konungsríkið Frakkland|Frakkland]]}} | combatant2 = '''[[Habsborgaraveldið]] og bandamenn þess:''' <br />{{small|[[File:Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1400-1806).svg|border|23px]] [[Heilaga rómverska ríkið]]<br /> [[File:Flag of Cross of Burgundy.svg|border|23px]] [[Spænska heimsveldið|Spánn]]<br /> [[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|border|23px]] [[Ungverjaland]]<br />{{DNK}} [[Dansk-norska ríkið|Danmörk-Noregur]] {{small|(1643–45)}}<br />[[File:Banner of Sigismund III Vasa.svg|border|23px]] [[Pólland]]}} | commander1 = [[File:Flag of Bohemia.svg|border|23px]] [[Friðrik 5. kjörfursti|Friðrik 5.]]<br>{{SWE}} [[Gústaf 2. Adólf]]<br />{{SWE}} [[Axel Oxenstierna]]<br />{{SWE}} [[Karl 10. Gústaf]]<br>[[File:Royal Standard of the King of France.svg|border|23px]] [[Loðvík 13.]]<br>[[File:Royal Standard of the King of France.svg|border|23px]] [[Anna af Austurríki]]<br>[[File:Royal Standard of the King of France.svg|border|23px]] [[Richelieu kardináli]]<br>[[File:Royal Standard of the King of France.svg|border|23px]] [[Mazarin kardináli]]<br>{{NLD}} [[Mórits af Nassá]]<br>{{DNK}} [[Kristján 4.]]<br>{{ENG}}{{SKO}} [[Jakob 6. Skotakonungur|Jakob 1. og 6.]]<br>{{ENG}}{{SKO}} [[Karl 1. Englandskonungur|Karl 1.]] | commander2 = [[File:Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1400-1806).svg|border|23px]] [[Matthías keisari|Matthías]]<br />[[File:Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1400-1806).svg|border|23px]] [[Ferdinand 2. keisari|Ferdinand 2.]]<br />[[File:Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1400-1806).svg|border|23px]] [[Ferdinand 3. keisari|Ferdinand 3.]]<br />[[File:Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1400-1806).svg|border|23px]] [[Albrecht von Wallenstein]]<br />[[File:Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1400-1806).svg|border|23px]] [[Johan Tzerclaes Tilly]]<br />[[File:Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1400-1806).svg|border|23px]] [[Gottfried Heinrich greifi af Pappenheim]]<br />[[File:Flag of Cross of Burgundy.svg|border|23px]] [[Filippus 3. Spánarkonungur|Filippus 3.]]<br />[[File:Flag of Cross of Burgundy.svg|border|23px]] [[Filippus 4. Spánarkonungur|Filippus 4.]]<br />[[File:Banner of Sigismund III Vasa.svg|border|23px]] [[Sigmundur 3.]]<br /> |strength1={{small|149.000 Svíar (1632)<br>135.000 Danir (1625)<br>120.000 Frakkar (1635)<br>77.000 Hollendingar (1629)<br>6.000 Transylvaníumenn<br>60.000 Tyrkir}} |strength2={{small|Rúmlega 150.000 keisarahermenn (1635)<br>Allt að 300.000 Spánverjar<br>Um 20.000 ungverskir og króatískir riddarar}} | casualties1 = 110.000 Svíar<br>50.000–60.000 Hollendingar<br>300.000 Frakkar | casualties2 = 118.000 keisarahermenn | casualties3 = Alls um 8.000.000 manns látnir, þar af ~94% þegnar keisaradæmisins. }}<onlyinclude> '''Þrjátíu ára stríðið''' var röð [[stríð|styrjalda]] sem átti sér stað í [[Þýskaland]]i á árunum [[1618]] til [[1648]]. Öll helstu stórveldi [[Evrópa|Evrópu]] drógust inn í átökin. Lengi vel var stríðsins minnst sem skæðustu styrjaldar sem Evrópa hafði háð fram til [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjaldanna]]. Herfarir hluteigandi og plágur sem þeim fylgdu lögðu mörg héruð [[Þýskaland]]s því sem næst í auðn.<br /> </onlyinclude> == Aðdragandi == [[Mynd:Joseph_Heintz_d._Ä._003.jpg|thumb|100px|right|Ferdinand 2. keisari hins Heilaga rómverska ríkis.]] [[Ágsborgarfriðurinn]] ([[1555]]) staðfesti að þýsku furstarnir (225 að tölu) gætu valið héruðum sínum trú ([[lútherstrú]] eða [[Kaþólsk trú|kaþólska trú]]) samkvæmt skilyrðinu ''cuius regio, eius religio'' í [[Hið heilaga rómverska keisaradæmi|Hinu heilaga rómverska keisaradæmi]] sem náði á þeim tíma yfir [[Þýskaland]], [[Austurríki]], [[Ungverjaland]] og [[Bæheimur|Bæheim]]. Keisarinn var kosinn til ævilangrar setu af sjö [[kjörfursti|kjörfurstum]] sem voru greifinn í [[Pfalz]], hertoginn af [[Saxland]]i, markgreifinn af [[Brandenburg]] og konungurinn í Bæheimi, auk erkibiskupanna í [[Mainz]], [[Trier]] og [[Köln]]. Keisaradæmið var í reynd orðið erfðaveldi [[Habsborgarar|Habsborgara]] sem fylgdi hertogadæminu í [[Austurríki]]. Hertoginn af [[Austurríki]] var auk þess venjulega einnig konungur Ungverjalands og Bæheims, en þar með hafði hann eitt atkvæði við kjör nýs keisara. Í kringum árið [[1615]] var ljóst að til átaka myndi koma í Evrópu. [[Spánn]] stefndi að því leynt og ljóst að leggja undir sig [[Holland]] sem gert hafði uppreisn gegn Spáni [[1561]] og lýst yfir sjálfstæði árið [[1581]] með fulltingi [[Bretland|Breta]]. [[Spænsku Niðurlönd]] voru enn undir leppstjórn Spánar, þar sem Habsborgarar voru við völd, og gerður hafði verið vopnahléssamningur árið [[1609]] sem átti að gilda til [[1621]]. Til þess að koma her og hergögnum frá Spáni til Spænsku Niðurlanda þurftu Spánverjar að geta ferðast eftir [[Rínarfljót]]i, en þar var fyrir þeim kjörfurstinn í Pfalz sem var [[Kalvínismi|kalvínisti]]. Ljóst var að bæði [[Frakkland|Frakkar]] og [[Bretland|Bretar]] myndu gera það sem þeir gætu til að standa gegn fyrirætlunum Spánverja. Það bjuggust því allir við að styrjöld hæfist árið 1621 og að hún myndi eiga sér stað í [[Niðurlönd]]um og við Rínarfljót. Raunin varð hins vegar allt önnur. == Uppreisnin í Bæheimi (1618-1625) == <onlyinclude> [[Mynd:Gerard_van_Honthorst_006.jpg|thumb|right|Vetrarkonungurinn Friðrik V]] [[Matthías keisari]] og konungur Bæheims, sem verið hafði umburðarlyndur gagnvart framsókn mótmælendatrúar, tilnefndi árið [[1617]] [[Ferdinand 2. keisari|Ferdinand]] af [[Styrja|Styrju]] sem eftirmann sinn í embætti. Ferdinand þótti óbilgjarn kaþólikki og hafði bælt niður mótmælendur í hertogadæmi sínu. Í Bæheimi voru á þessum tíma margir kalvínistar auk [[Hússítar|hússíta]] og [[Útrakismi|útrakista]] sem voru umbótahreyfingar innan kaþólsku kirkjunnar en litnar hornauga af henni. Þótt Habsborgarar hefðu ríkt sem konungar í Bæheimi óslitið frá [[1526]] var konungurinn samt kosinn af háaðlinum. Þegar Ferdinand sendi tvo sendimenn til [[Prag]] árið [[1618]] til að undirbúa kjör sitt, var þeim hent út um glugga á konungshöllinni af mótmælendum. Þeir lentu að vísu mjúklega í heyi (eða skít, í sumum heimildum). Aðallinn kaus svo [[Friðrik V kjörfursti|Friðrik V]], kjörfursta í Pfalz, sem konung yfir Bæheimi. </onlyinclude> Bæheimska uppreisnin breiddist út til nærliggjandi héraða, [[Silesía|Slésíu]], [[Mæri]] og [[Lausitz]] og furstinn í [[Transylvanía|Transylvaníu]], [[Bethlen Gábor]] réðist inn í Ungverjaland til stuðnings mótmælendum. Í Bæheimi flýðu kaþólikkar til borgarinnar [[Pilsen]] og bjuggust til varnar. Hershöfðinginn [[Ernst von Mansfeld]] tók borgina [[21. nóvember]] [[1618]]. Mansfeld hafði verið sendur til aðstoðar uppreisnarmönnum af hertoganum af [[Savoja]] sem einnig óttaðist innrás Spánverja. [[Mynd:Battle of White Mountain.jpg|thumb|200px|left|Orrustan við Hvítafjall]] Friðrik var greifi af Pfalz og kalvínisti og því álitinn sjálfsagður útvörður mótmælenda á Rínarfljóti gegn yfirvofandi innrás Spánverja. Auk þess þótti ljóst að Ferdinand myndi ekki sætta sig við að missa konungdóm í Bæheimi. En þótt Friðrik væri lattur til þess, hélt hann engu að síður til Prag til að taka við konungdómi um haustið [[1619]]. Hann ríkti sem konungur um veturinn 1619-[[1620]] (hann var síðar kallaður „vetrarkonungurinn“) en krýning hans fór fram haustið eftir. Í millitíðinni hafði Ferdinand verið kosinn keisari, eftir málamyndamótmæli frá fulltrúa Pfalz, og gert bandalag við hinn kaþólska [[Maximilian I]] af Bæjaralandi. Með blessun hins lútherska [[Jóhann Georg II|Jóhanns Georgs]] af [[Saxland]]i, sendu þeir saman herlið til Bæheims undir stjórn [[Tilly]]s hershöfðingja. Mansfeld var sigraður í orrustu við [[Sablat]] og hvarf af vettvangi með leifar liðs síns. Herir keisarans unnu síðan endanlegan sigur yfir uppreisnarmönnum í [[Orrustan við Hvítufjöll|orrustunni við Hvítufjöll]] [[8. nóvember]] 1620, einungis tveimur mánuðum eftir krýningu Friðriks. Friðrik þurfti að flýja í útlegð og eyddi næstu árum í að afla stuðnings við kröfu sína um konungdóm í Bæheimi. Í Bæheimi fóru fram svo umfangsmiklar trúarhreinsanir að mótmælendaaðallinn hvarf algerlega og Bæheimur varð rómversk-kaþólskur eftir. Lönd mótmælendafursta voru tekin og seld kaþólskum aðalsmönnum eins og [[Albrecht von Wallenstein]]. Her Tillys hélt áfram herför sinni til Pfalz og lagði Rínarhéruðin undir sig með stuðningi Spánverja [[1623]]. Maximilian af Bæjaralandi var gerður að kjörfursta sama ár. == Stutt ævintýri Danakonungs (1625-1629) == [[Mynd:Chr4.jpg|thumb|left|[[Kristján IV]] Danakonungur]] [[Kristján IV]] hafði árið [[1613]] unnið sigur gegn [[Gustav Adolf II]] Svíakonungi í [[Kalmarófriðurinn|Kalmarófriðnum]]. Eftir orrustuna við Hvítufjöll hafði hann náð að nýta sér ótta mótmælenda til að tryggja syni sínum erkibiskupsstól í [[Bremen-Verden]] og neytt [[Hamborg]] til að samþykkja dönsk yfirráð yfir [[Holtsetaland]]i. Á þessum tíma var Gustav Adolf upptekinn í átökum við frænda sinn [[Sigmund Vasa III]] konung [[Pólland]]s. Kristján IV ætlaði sér að tryggja dönsk áhrif í héruðunum við [[Saxelfur|Saxelfi]] og einnig tryggja að Gustav tæki ekki frumkvæðið sem verndari mótmælenda í Þýskalandi. [[Mynd:Albrecht Wallenstein.jpeg|thumb|right|Albrecht von Wallenstein]] Þann [[5. maí]] [[1625]] réðist Kristján IV inn í Þýskaland með 15-20.000 manna herlið og fjárstuðning frá [[Frakkland|Frökkum]]. Mansfeld, sem þá hélt sig í Hollandi, hélt liði sínu til stuðnings Kristjáni. En Wallenstein, sem hafði hagnast verulega á hreinsununum í Bæheimi, bauð keisaranum þjónustu sína og hélt gegn Mansfeld með um 50.000 manna liðssafnað og gjörsigraði hann við [[Dessau]] [[25. apríl]] [[1625]]. Þann [[27. ágúst]] [[1626]] tapaði Kristján svo orrustu gegn Tilly við [[Lutter am Barenberg]], missti meginhluta riddaraliðs síns, þar á meðal [[Enevold Kruse]] sem hafði verið hirðstjóri á [[Ísland]]i, og flýði undan herjum keisarans til [[Sjáland]]s. Wallenstein rak flóttann og hertók [[Jótland]] en komst ekki yfir á eyjarnar þar sem hann hafði engan flota. Þess í stað settist hann um [[Stralsund]] (Strælu) sem hefði gefið honum aðstöðu til að koma upp flota á [[Eystrasalt]]i. [[1. janúar]] [[1628]] gerði Kristján bandalag við Svía og sameinuðum flota Svía og Dana tókst að aflétta umsátrinu. Í maí [[1629]] náði Kristján að semja frið við keisarann í [[Lübeck]] án þess að láta eftir lönd og dró sig endanlega út úr stríðinu í Þýskalandi. Eftir þessa sigra gaf keisarinn út fyrirmæli 1629 um að þau lönd sem höfðu verið kaþólsk við Ágsborgarfriðinn 1555 en höfðu síðar gerst mótmælendatrúar, skyldu nú verða kaþólsk biskupsdæmi á ný og að kaþólska kirkjan fengi aftur lönd sem furstarnir höfðu gert upptæk á þessum tíma. Þessi skipun varð til þess að stríðið hélt áfram, þar sem hún þýddi að margir mótmælendafurstar hefðu misst umtalsverðan hluta af löndum sínum. == Sænsk íhlutun (1630-1635) == [[Mynd:Gustavus Adolphus at the Battle at Breitenfeld.jpg|thumb|left|250px|Gustav Adolf II konungur Svía]] [[Mynd:Johann Tserclaes Tilly.jpg|thumb|150px|right|Tilly hershöfðingi]] Árið [[1630]] sagði keisarinn Wallenstein upp störfum sem hershöfðingja. Wallenstein réði þá yfir her sem taldi fleiri en 100.000 manns, sem var stærri her en nokkur hafði áður safnað saman, þótt stór hluti hans hafi vafalaust verið flóttafólk frá stöðum sem Wallenstein hafði sjálfur lagt í rúst með hernum. Ferdinand óaði við því veldi sem hershöfðinginn hafði komið sér upp og kærði sig ekki um að hann færi út í uppbyggingu flota á Eystrasalti, eins og hann hefur líklega ætlað sér. Niðurstaða þessa var að Wallenstein lét Tilly eftir stjórn hersins og sneri aftur til landa sinna í norðurhluta Bæheims, sem hann kallaði [[Friedland]]. [[12. janúar]] [[1628]] hafði sænska þingið gefið konunginum, Gustav Adolf II, heimild til að taka þátt í styrjöldinni í Þýskalandi. [[1629]] gerði hann vopnahlé við Pólverja og sá sér leik á borði að stíga fram á völlinn sem verndari mótmælenda í Þýskalandi, niðurlægja í leiðinni Kristján IV og tryggja sér fótfestu í Pommern. Auk þess reri [[Richelieu kardináli]] að því öllum árum að fá hann til að ráðast inn í Þýskaland til að draga úr veldi Habsborgara, sem nú virtust ósigrandi, bæði í Þýskalandi og á Spáni. Frakkar hétu Svíum háum upphæðum í stríðsstyrk í þessum tilgangi. Þann [[25. júní]] [[1630]] sté Gustav Adolf á land á [[Rügen]] (Ré) með mikið lið vaskra og vel þjálfaðra hermanna, riddara og skyttna. Gustav var fljótur að tryggja sér bandalag við kjörfurstana í Saxlandi og Brandenburg og sjá til þess að peningar héldu áfram að streyma frá Frakklandi. Hann mætti her Tillys við [[Breitenfeld]] [[17. september]] [[1631]] og hafði afgerandi sigur þótt saxneskir bandamenn hans flýðu af hólmi í miðri orrustu. Ári síðar mætti hann Tilly aftur við [[Lech]]-fljótið þar sem Tilly féll [[30. apríl]] [[1632]]. Gustav Adolf var þekktur fyrir að skipa her sínum þannig að skytturnar voru innanum riddaraliðið og skutu með fram eða yfir hestana. Einnig hafði hann þjálfað skyttur sínar til að stilla sér upp í raðir þannig að þeir fremstu fóru aftast til að hlaða þegar þeir voru búnir að hleypa af, en heildin skaut viðstöðulaust. Gustav Adolf notaði aðra nýjung sem voru léttar leðurfallbyssur sem reyndust illa þegar á hólminn var komið. Með þessum tækninýjungum náði konungur undraverðum árangri í fyrstu átökunum, en andstæðingar hans lærðu fljótt og brátt náði blönduð skipan riddaraliðs og skyttna miklum vinsældum í báðum herjum, ef því varð við komið. Einkum byggði Svíakonungur þó á því að hersveitir hans voru ferskar, vel þjálfaðar og agaðar. Með tímanum varð her hans þó brátt mjög blandaður málaliðum og flóttafólki sem börðust fyrir ránsfeng eins og aðrir herir. Eftir því sem á leið fækkaði í úrvalssveitunum og orðstír Svía fór hratt versnandi. [[Mynd:Death of King Gustav II Adolf of Sweden at the Battle of Lützen (Carl Wahlbom) - Nationalmuseum - 18031.tif|thumb|right|200px|Fall Gustavs Adolfs við Lützen 1632]] Um þetta leyti virtist Gustav Adolf vera ósigrandi og keisarinn sá sér þann einn kost að kalla aftur á Wallenstein. Þá um vorið náði Wallenstein að safna miklu liði á fáum vikum og fór gegn her Svía, sem þá höfðu með góðum árangri hertekið mikið svæði í norðurhluta Bæjaralands þangað sem styrjöldin hafði ekki fyrr náð. Wallenstein og Gustav mættust við [[Orrustan við Lützen (1632)|Lützen]] nálægt [[Leipzig]]. Svíar héldu orrustuvellinum, en konungur féll. Harmi slegnir Svíarnir ákváðu að reka ekki flóttann til að eyða óvinahernum, eins og hefði verið ráðlegt. [[Axel Oxenstjerna]] tók við stjórn hersins, og [[Kristín Svíadrottning|Kristín]], dóttir konungs, tók við stjórn Svíþjóðar. Keisaraherinn náði að safnast saman á ný og tveimur árum síðar gerðu þeir út um frekari íhlutun Svía í [[Orrustan við Nördlingen|orrustunni við Nördlingen]] [[5. september]] [[1634]] undir stjórn [[Ferdinand kardináli|Ferdinands kardinála]] sonar Spánarkonungs og [[Ferdinand 3. keisari|Ferdinands konungs Ungverjalands]] elsta sonar keisarans. Fyrr um árið ([[25. febrúar]] [[1634]]) hafði Wallenstein verið myrtur að ósk keisarans, grunaður um landráð vegna tilrauna hans til að semja um frið milli fylkinganna. „Sænska tímabilinu“ svokallaða lauk með því að þýsku furstarnir gerðu með sér friðarsamning í Prag í maí árið [[1635]]. Samningurinn fól í sér að eignir kaþólsku kirkjunnar frá því fyrir Ágsborgarfriðinn yrðu ekki endurheimtar, að þýsku furstadæminn skyldu ekki halda sérstaka heri, að þýsku furstunum væri bannað að mynda bandalög sín á milli og að kalvínismi væri löglegur. Með þessu var bundinn endir á bandalög furstanna við Svía, og keisaradæmið gat virst sameinað við bak Ferdinands. Samningurinn dugði samt ekki til að stöðva átökin í Þýskalandi. == Lokakafli átakanna (1636-1648) == [[Mynd:La Bataille de Rocroi.jpg|thumb|right|Orrustan við Rocroi 1643]] Með friðarsamningunum í Prag var staða sænska hersins, undir stjórn [[Johan Banér|Johans Banér]], orðin nokkuð vafasöm. Oxenstjerna tók því þá ákvörðun að kalla Frakka til stuðnings. Richelieu hafði enn miklar áhyggjur af styrk Habsborgara og átti frumkvæði að bandalagi milli Svía, Hollendinga og Frakka. Á móti sendi Spánn herlið inn í Frakkland og Þýskaland. Her Spánar var almennt talinn sá sterkasti í Evrópu á þeim tíma, enda stærsti atvinnuher sem til var. Í fyrstu náðu Spánverjar góðum árangri gegn óöguðum frönskum aðalsmönnum. Spænski herinn sótti inn í Frakkland og nálgaðist [[París]] en [[1638]] tókst [[Bernard af Saxe-Weimar]] að hrekja Spánverja burt og valda þeim þungum búsifjum í röð orrusta sem þó náðu ekki að gera út um stríðið. Richelieu kardínáli lést árið [[1642]] og ári síðar tók [[Mazarin kardínáli]] við sem ráðsmaður hins barnunga [[Loðvík XIV|Loðvíks XIV]] þegar hann tók við völdum [[14. maí]] [[1643]]. Fimm dögum síðar unnu Frakkar frægan sigur á Spánverjum í [[Orrustan við Rocroi|orrustunni við Rocroi]]. Mazarin hóf að reyna að koma á friði, enda ljóst að Þýskaland var rústir einar og Spánn yrði þess seint umkominn að hertaka Holland. Við lát Banérs [[1641]] varð [[Lennart Torstenson]] yfirhershöfðingi sænska hersins í Þýskalandi. [[1642]] hóf hann herför um Brandenburg, Slesíu og Mæri og gjörsigraði her keisarans við Breitenfeld [[23. október]] [[1642]]. [[1643]] var hann skyndilega kallaður til að gera innrás í [[Danmörk]]u Kristjáns IV í stríði sem kallað hefur verið [[Torstensonófriðurinn]] en ári síðar réðist hann aftur inn í Þýskaland og vann sigra á her keisarans sem virtist alveg heillum horfinn. [[14. mars]] [[1647]] gerðu Frakkar, Svíar, Bæjaraland og Köln með sér vopnahlé. Um haustið braut Maximilian vopnahléð og endurnýjaði bandalag sitt við keisarann. Sameinaðir herir Frakka og Svía réðust þá inn í Bæjaraland [[1648]] og sigruðu her keisarans. Friðarviðræður undir stjórn Mazarins fylgdu í kjölfarið. == Friðarsamningarnir í Vestfalíu == [[Mynd:Westfaelischer Friede in Muenster (Gerard Terborch 1648).jpg|thumb|right|Undirritun friðarsamninganna í Vestfalíu 1648]] Friðarsamningar voru gerðir milli stríðandi fylkinga í borgunum [[Münster]] og [[Osnabrück]] í [[Vestfalía|Vestfalíu]]. Borgirnar voru tvær þar sem leiðtogar mótmælenda og kaþólikka neituðu að hittast. Samningurinn sem batt enda á stríð Spánar og Hollands var undirritaður [[30. janúar]], en sá sem tók til Frakka, Svía og keisaradæmisins þann [[24. október]]. Skilyrði samningsins voru að miklu leyti runnin undan rifjum Mazarins kardínála og tóku fullt tillit til landakrafna Frakka og Svía. Helstu atriði samninganna voru: [[Mynd:Cardinal_Mazarin.jpg|thumb|left|[[Mazarin kardínáli]]]] * Friðarsamningarnir frá Prag og Ágsborg urðu hluti af samningnum. * Sviss og Holland voru viðurkennd sem sjálfstæð ríki. * Frakkland fékk héraðið [[Elsass]] utan [[Strassborg]] og [[Mülhausen]], auk biskupsdæmanna [[Metz]] og [[Tourdun]] og eitt atkvæði við kjör keisara. * Svíþjóð fékk [[Vestur-Pommern]] og biskupsdæmin [[Bremen]] og [[Stettin]] og eitt atkvæði við kjör keisara. * Bæjaraland fékk atkvæði við kjör keisara. * Þýsku furstadæmin (um 360 að tölu) fengu rétt til að reka sjálfstæða utanríkisstefnu, en máttu ekki fara í stríð við keisaradæmið. * Bannað var að kjósa eftirmann keisarans meðan hann var á lífi. * Pfalz var skipt milli sonar Friðriks V, [[Karl Loðvík|Karls Loðvíks]], og Maximilians I af Bæjaralandi. Í stjórnmálasögu er gjarnan (með nokkurri sögulegri ónákvæmni) talað um ríkjakerfi Evrópu sem byggir á sjálfsákvörðunarréttinum og samskiptum milli sjálfstæðra ríkja sem „Vestfalíukerfið“. Vestfalíufriðurinn festi vissulega í sessi mörk ríkja sem við þekkjum í dag og fól í sér viðurkenningu á sjálfstæði Hollands og Sviss og gerði að Hið heilaga rómverska keisaradæmi varð vart meira en nafnið eitt, en hugmyndir þess tíma eru engu að síður langt frá þeim þjóðríkishugmyndum sem síðar komu fram. Vestfalíufriðurinn gekk fyrst og fremst út á samskipti milli voldugra ættarvelda sem einokuðu stjórnmálalífið á 17. öld. Engu að síður er þrjátíu ára stríðið (ásamt [[einveldi]]shugmyndum) eitt af þeim skrefum sem stigin voru á þessum tíma í átt til þjóðríkja 19. og 20. aldar. Með friðarsamningunum hefst tímabil alþjóðasamskipta og utanríkisstefnu í Evrópu. == Eyðilegging stríðsins == [[Mynd:Bondi brennandi hus.jpg|270px|left|thumb|Bóndi biður hermann griða]] Þýsku héruðin urðu mjög misilla úti í styrjöldinni. Sum, eins og [[Hamborg]], náðu að styrkja stöðu sína og sluppu við öll átökin, en önnur misstu allt að helming íbúa sinna. Taka verður tillit til þess að í Þrjátíu ára stríðinu notuðu stríðandi fylkingar markvisst prentaða áróðursbæklinga til að útmála mannvonsku andstæðingsins og eymd fórnarlambanna. Því verður að taka t.d. tölum um mannfall með nokkrum fyrirvara. Engu að síður er ljóst að ástandið á stöðum eins og Pommern, [[Würzburg]] og [[Pfalz]], Brandenburg, Bæjaralandi og Bæheimi, var skelfilegt eftir stríðið, og fólksfækkun af völdum stríðsins meiri en helmingur allra íbúa. [[Mynd:Magdeburg 1631.jpg|thumb|250px|right|Umsátrið um Magdeburg 1631]] Beinn orsakavaldur fólksfækkunar voru herfarir hershöfðingjanna fram og aftur um sömu héruðin með heri sem sumir voru illa launaðir málaliðaherir sem börðust fyrir ránsfeng. Venjan var þegar stríðsaðilar urðu uppiskroppa með fé til að greiða hermönnunum, þá gáfu þeir leyfi til að taka ránsfeng í bæjum og borgum sem fyrir þeim urðu. Þetta gat leitt til öldu ofbeldis, nauðgana og morða, þegar hermennirnir fóru hömlulaust að reyna að kreista þau verðmæti sem þeir gátu út úr borgurum og bændalýð. Til er áhrifamikil lýsing á eyðingunni í [[Magdeburg]] þegar borgin féll fyrir her Tillys og [[Gottfried Heinrich greifi af Pappenheim|Pappenheim]]s [[20. maí]] [[1631]]. Af 20.000 manna íbúafjölda borgarinnar voru 400 eftir og borgin brunnin til grunna, eftir að herirnir höfðu farið um hana ránshendi stjórnlaust. Óbeinir orsakavaldar voru hungursneyðir og sjúkdómar. Herfarirnar leiddu til þess að uppskeran eyðilagðist og búfénaði var slátrað fyrir hermennina. Þannig urðu mörg sveitahéruð illa úti og fólkið lagðist í flakk og bættist jafnvel í raðir hersins sem hafði eyðilagt fyrir því lifibrauðið þegar hann færði sig yfir í næsta hérað. Herirnir voru þannig samasafn eiginlegra hermanna, málaliða og manna sem neyddir höfðu verið í herinn, hestasveina og þvottakvenna, gamalmenna og barna. Við þetta mynduðust svo kjöraðstæður fyrir útbreiðslu sjúkdóma eins og [[taugaveiki]], [[iðrakreppu]] og [[kýlapest]]. == Heimildir == * C. V. Wedgwood, ''The Thirty Years War'', 1962 * [http://www.pipeline.com/~cwa/TYWHome.htm The Thirty Years War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509124540/http://www.pipeline.com/~cwa/TYWHome.htm |date=2008-05-09 }}, ritstj. Chris Atkinson, 1999-2004 {{Þrjátíu ára stríðið}} {{Gæðagrein}} [[Flokkur:Stríð á 17. öld]] [[Flokkur:Þrjátíu ára stríðið]] 5c5w57a2fl51xxrhd0lganyk2jzxlme 0 6143 1981077 1980361 2026-09-29T15:39:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981077 wikitext text/x-wiki {{Efnasamband |mynd=Methane-3D-space-filling.svg |myndartexti=Uppbygging metans í þrívídd |cas=74-82-8 |formúla=CH₄ |mólmassi=16,04 |lykt=Engin |útlit=Litlaust gas |bræðslumark=–182,5 |suðumark=–161,5 |tvípólsvægi=0 }} '''Metan''' er lyktarlaust og litlaust [[gas]] sem er léttara en [[andrúmsloft]]ið. Það myndast við [[rotnun]] lífræns úrgangs við loftfirrðar aðstæður og finnst í eða nálægt [[Mýri|mýrum]], votlendi, gömlum urðunarsvæðum og gömlu [[skóglendi]]. == Eiginleikar == Efnaformúla metans er {{Chem2|CH4}} og mólmassi þess er 16,043 g/mól. Metan brennur í lofti með bláum loga. Þegar það brennur þar sem nóg [[súrefni]] er til staðar myndast [[koldíoxíð]] og [[vatn]] samkvæmt: :{{Chem2|CH4 + 2O2 -> CO2 + 2H2O}} Þessi bruni metans myndar mikinn hita og þar af leiðandi er hægt að nota það sem [[eldsneyti]]. Þegar [[súrefni]] er ekki mikið myndast [[kolmónoxíð]]. Metan hvarfast ekki auðveldlega, nema við flúor, klór og fleira. Þau hvörf sem metan tekur þátt í eru skiptihvörf.<ref>Gas Plant Manufacturers. ''Methane Properties''. Sótt af: http://www.gas-plants.com/methane-properties.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412071651/http://www.gas-plants.com/methane-properties.html |date=2010-04-12 }}</ref> Jarðgas inniheldur 75% CH₄, 15% etan (C₂H₆) og 5% af öðrum kolvatnsefnum, eins og própani (C₂H₈) og [[bútan|bútani]] (C₄H₁₀). Bræðslumark metans er -183&nbsp;°C og [[suðumark]] er -164&nbsp;°C. Það leysist ekki vel í vatni.<ref>Methane. Sótt af: http://scifun.chem.wisc.edu/chemweek/METHANE/Methane.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100530101711/http://scifun.chem.wisc.edu/chemweek/methane/methane.html |date=2010-05-30 }} {{Cite web |url=http://scifun.chem.wisc.edu/chemweek/methane/methane.html |title=Geymd eintak |access-date=2021-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100530101711/http://scifun.chem.wisc.edu/chemweek/methane/methane.html |archive-date=2010-05-30 |url-status=dead}}</ref> == Metan í andrúmslofti == [[Mynd:Methane-structure.png|thumb|Uppbygging metans]] Metan fyrirfinnst í [[Andrúmsloft jarðar|veðrahvolfinu]] bæði á Norður- og Suðurheimsskautssvæðunum. Líftími þess í veðrahvolfinu er um tólf ár. Metan dregur í sig geislun á bilinu 3300-2800 cm^-1 og 1400-1200 cm^-1 . Aukning metans í andrúmslofti var 20 ppb (rúmmál) á ári til 1998 en minnkaði í 8 ppb (rúmmál) árið 2003. Þetta hefur verið rakið til bætts viðhalds og viðgerða á gasbrunnum og leiðslukerfum í löndum fyrrverandi Sovétríkjanna. Árið 2003 voru gróðurhúsaáhrif af völdum losaðs metans 1,7 W/m². Metan er það kolvatnsefni sem er í hæstum styrk í andrúmsloftinu. Blandhlutfall þess er 1,8 ppm (rúmmál). Á flestum stöðum er algengast að kolvatnsefni með meiri mólmassa eru í minna hlutfalli en metan í andrúmsloftinu. Oxunarhvarf metans er hægara en hjá öðrum kolvatnsefnum og líftími þess í andrúmslofti er um tíu ár. [[Oxun]] metans gefur af sér [[koldíoxíð]] sem stöðuga lokasameind eftir röð hvarfa. === Losun === Metan losnar út í andrúmsloftið með eftirfarandi leiðum: # Rotnun lífrænna efna þar sem magn fer eftir hitastigi, gróðri og jarðvegsgerð # Vinnslu, flutning og brennslu [[jarðefnaeldsneyti]]s # Í gegnum meltingarfæri [[jórturdýr]]a (nautgripir, kindur, geitur) og termíta. 30-40% af heildarlosun metans er talin vera náttúruleg sem er þá fyrsta leiðin hér að ofan og vegna jórturdýra.<ref>Gary W. vanLoon og Stephen J. Duffy. (2005). Environmental Chemistry</ref> Talið er að allt að 60% metanlosunar sé vegna mannlegra aðgerða sem eru þá til dæmis jarðefnaeldsneytisframleiðsla, hrísgrjónaræktun og lífmassabrennsla. Náttúruleg losun metans í andrúmsloftið er um 190 Tg á ári. Vottlendi og mýrar eiga um 76% af þessari losun, termítar um 11%, höf um 8% og metanhýdröt um 5%. Þessi hlutföll eiga við jörðina alla, en eru mjög breytileg eftir löndum og landsvæðum. === Eyðing === Þegar metan fer út í andrúmsloftið er það um tíu ár að eyðast aftur. Það getur gerst með mismunandi aðferðum sem kalla mætti niðurföll (á ensku „sinks“). Styrkur metans í andrúmsloftinu ræðst af jafnvæginu milli metanlosunar og metaneyðingar. Algengasta ástæða metaneyðingar er [[oxun]] sem verður fyrir vegna tilstilli hýdroxýl<nowiki/>[[radikalar|stakeinda]] (OH) í andrúmsloftinu. Metan hvarfast við OH og þá verður til CH₃ og vatn í veðrahvolfi andrúmsloftsins. Metan hverfur í litlum mæli með [[oxun]] við OH-stakeindir í heiðhvolfinu. Þetta tvennt veldur um 90% metaneyðingar í andrúmslofti. Vitað er um tvær aðrar leiðir, örverur í jarðvegi taka upp metan (7%) og metan hvarfast við klóratóm í hafinu. === Sem gróðurhúsalofttegund === Metan er 20 sinnum virkari [[gróðurhúsalofttegund]] en [[koldíoxíð]] og gleypir innrauða geislun sem annars tapaðist úr veðrahvolfinu og út í geim. Þetta er ástæða þess að metan er [[gróðurhúsalofttegund]]. Mælingar á styrk metans í andrúmslofti hafa verið gerðar með greiningu loftbólna inni í jökulís. Þessar mælingar gefa til kynna að styrkur metans er í hámarki í dag miðað við síðustu 400.000 ár. Frá 1750 hefur meðaltal metanstyrks í andrúmslofti hækkað um 150%, frá um 700 ppb (rúmmál) í 1745 ppb (rúmmál) árið 1998. Á síðasta áratug hefur styrkur metans haldið áfram að aukast en aukningarhraðinn minnkað. Í lok 8. áratugsins var aukningin um 20 ppb (rúmmál) á ári en í lok 9. áratugsins var hann um 9-13 ppb (rúmmál) á ári. Frá 1999 til 2002 hefur styrkur metans haldist stöðugur í kringum 1751 ppb (rúmmál).<ref>Methane. Sótt af: http://www.epa.gov/methane/index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070209063303/http://www.epa.gov/methane/index.html |date=2007-02-09 }}</ref> Metan er um 9% af heildarlosun gróðurhúsalofttegunda út í andrúmsloftið.<ref>Greenhouse Gases, Climate Change, and Energy. Sótt af: https://web.archive.org/web/20101111150618/http://www.eia.doe.gov/bookshelf/brochures/greenhouse/Chapter1.htm</ref> === Eyðing ósonlagsins === Gastegundir í [[Andrúmsloft jarðar|heiðhvolfinu]] draga í sig hættulega geislun frá sólinni og þar er [[óson]] eitt mikilvægasta efnið. Margar gastegundir, til dæmis vetnisklóríð, draga úr magni þess í heiðhvolfinu sem leiðir til ósoneyðingar. Metan við sögu í einu þeirra efnahvarfa í heiðhvolfinu þar sem vetnisklóríð verður til: :{{Chem2|Cl + CH4 -> HCl + CH3}} Klórgas er talið vera eitt hvarfgjarnasta efnið í heiðhvolfinu og hvati til [[óson]]eyðingar. Ekki er mikið af vatnsgufu í heiðhvolfinu en eitthvað metan sleppur þar upp. Vetni klofnar frá metaninu og endar á því að mynda vatn sem síðan getur orðið að H- og OH-<nowiki/>[[radikalar|stakeindum]]. Þessar stakeindir leika mikilvægt hlutverk í eyðingu ósonlagsins þar sem þeir breyta því í súrefni. Nettóhvörfin fyrir báðar stakeindirnar eru: :{{Chem2|O + O3 -> 2O2}} Þannig tekur metan þátt í eyðingu ósonlagsins.<ref>Gary W. vanLoon og Stephen J. Duffy. (2005). Environmental Chemistry</ref> == Framleiðsla == [[Mynd:Brno, Autotec, Citelis CNG II.jpg|thumb|Rúta sem gengur fyrir metani]] Hægt er að framleiða gas úr lífmassa með nokkrum aðferðum og fá þá út eldsneyti eða rafmagn. Sem lífeldsneyti er metan til dæmis notað á bíla. [[Gösun]] er aðferð til að búa til gas úr föstum lífmassa með efnafræðilegum aðferðum. Grundvöllur [[gösun|gösunar]] er að heit gufa og súrefni hvarfast við fastan lífmassa. Þetta ferli gerist ekki auðveldlega og hitastig þarf að vera frá nokkur hundruð gráðum á Celsius og yfir þúsund gráður á Celsius. Þrýstingur getur verið frá því að vera aðeins fyrir ofan staðalloftþrýsting sem er 1 atm og upp í 30 atm. Gösun byrjar þannig að rokgjörn efni eru leyst upp úr fasta lífmassanum. Rokgjörnu efnin og það sem eftir var af lífmassanum fara í gegnum hvörf með gufu og súrefni sem framleiðir að lokum gas. Þetta gas sem þannig er framleitt er blanda brennsluefna, koldíoxíðs og vatns. Með meiri meðhöndlun má fá hreinna gas með því að brjóta brennsluefnin enn betur niður. Út úr þannig ferli fæst þá metangas sem hægt er að nota sem eldsneyti. == Notkun == [[Mynd:Liquid lakes on titan.jpg|thumb|Vötn með fljótandi metani á Títan, tungli Satúrnus]] Metan má brenna sem eldsneyti. Við bruna þarf að koma til súrefni og ástandsbreyting og þá losnar orka. Metan er aðalhluti [[Jarðgas|jarðgass]] og þegar það hvarfast við súrefni myndast koldíoxíð, vatn og orka. :{{Chem2|CH4 + 2O2 -> CO2 + 2H2O + orka}} Varminn sem losnar hér er mismunur efnafræðilegrar orku upprunalegs eldsneytis og súrefnis og efnafræðilegrar orku koldíoxíðs og vatns. Þessi mismunur er þá kallaður orkuinnihald eldsneytisins metans. Við brennslu 16 tonna af metani losna 44 tonn koldíoxíðs. Þar sem orkuinnihald jarðgass er 55 Gj/t þá losna 2,75 tonn af koldíoxíði við framleiðslu 55 GJ af varma eða orku.<ref>Godfrey Boyle. (2004). Renewable Energy</ref> [[NASA]] hefur verið að þróa eldflaugavél sem gengur fyrir fljótandi metani en hún er ekki tilbúin til notkunar. Kosturinn við metan er að það er til víða í sólkerfinu, Á Títani, sem er eitt tungla Satúrnusar, eru vötn og ár úr fljótandi metani. Lofthjúpar Júpíters, Satúrnusar, Úranusar og Neptúnusar innihalda allir eitthvað af metani. Kosturinn við metanið er að það er öruggara en fljótandi vetni þar sem það er ekki eitrað og má einnig geyma við hærra hitastig eða -161,6&nbsp;°C. Kraftur vélarinnar í prufuskoti í Mojave eyðimörkinni var {{convert|7500|lb|kg}}.<ref>NASA. (2007). Methane Blast. Sótt af: http://science.nasa.gov/headlines/y2007/04may_methaneblast.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090412030806/http://science.nasa.gov/headlines/y2007/04may_methaneblast.htm |date=2009-04-12 }}</ref> == Orkugildi Metans == Samkvæmt Metan hf. er 1 Nm³ hauggas = 0,57 Nm³ af 97% hreinu metani = 0,41 kg af 97% hreinu metani = 5,8 kWh af hráorku. Einnig jafngildir 1 Nm³ af hreinsuðu metani 1,12 l af 95 oktan bensíni. == Áhætta == Þar sem engin lykt er af metani er lyktarefni sett saman við það ef leki skyldi verða í bifreiðum. Metan er þó ekki eitrað og af því það er léttara en loftið gufar það snöggt upp við leka. Ef geymsluflöskur hitna mikið stafar sprengihætta af metani þar sem rúmmál þess eykst. Engin dæmi eru um slys af völdum metaneldsneytis. == Metan á Íslandi == Metangasi er safnað á urðunarstaðnum í [[Álfsnesi]] og notað sem eldsneyti á bíla. [[Hauggas]]ið sem myndast þar er blanda af nokkrum lofttegundum, meðal annars metani (55%) og koldíoxíði (42%). === Söfnun === Lóðrétt safnrör eru sett með um það bil 25 metra millibili á urðunarrein með jarðvegi þar sem yfirborð er slétt. Þessi safnrör eru 65 mm, breið og þéttboruð götum. Rörin eru tengd í þrjár safnkistur sem eru í 20 feta skipagámum með rörum úr plasti. Safnkisturnar eru tengdar við dælustöð þar sem gasið er sogað úr haugnum þannig að súrefni úr andrúmsloftinu komi ekki með inn. === Hreinsun === Til þess að hægt sé að nota hauggas sem eldsneyti þarf að skilja metanið úr því. Það er hægt að gera með þremur aðgerðum sem heita ísogsaðferð (PSA), síuaðferð og þvegilsaðferð. Þvegilsaðferð er notuð í Álfsnesinu. Þar er hreinsistöð notuð til að skilja metanið frá með vatni, það er þá þurrkað í daggarmark -30&nbsp;°C og því þjappað á flöskur sem fara svo á áfyllingarstöð. Þrýstingur við aðskiljunina er um 30 bör, við flutninginn um 260 bör og í eldsneytisgeymslum hámark 200 bör. Hreinleiki þessa metans er um 95-98%. === Dreifing === [[N1]] hf. selur metan á Íslandi og það er stöð við Bíldshöfða í Reykjavík. Áfylling bíla tekur lengri tíma en þegar venjulegt bensín eða [[dísilolía]] er notað en fer fram á svipaðan hátt. Metangasið er mælt í Nm³ eða normalrúmmetrum. Þessi eining er einnig notuð í verðlagningu, kr/Nm³. === Framleiðsla === [[Mynd:Chevrolet Cavalier sedan CNG.jpg|thumb|Chevrolet Cavalier metanbíll]] Óhreinsað hauggas er hægt að nota til rafmagnsframleiðslu í vélum. Samstarf hefur verið á milli Metan hf. og Orkuveitu Reykjavíkur um metangasknúið orkuver með uppsett afl 840 kW og framleiðsla er áætluð um 4,3 GWh/ár. Gasvél er knúin með [[hauggas]]i sem inniheldur um 50-55% metan. Með þessu fæst hreinna afgas en þegar umframhauggasi er brennt í brennara og losunin veldur minni gróðurhúsaáhrifum. Hægt er að nota [[hauggas]] sem orkugjafa í '''iðnaði''' en þá þarf iðnaðurinn að vera frekar nálægt urðunarstaðnum. Metan hf. og Borgarplasti hf. hófu samstarf árið 2002 um að skoða notkun hauggass í iðnaði. Niðurstaða verkefnisins var að metangasið væri góður kostur, sérstaklega hvað varðar umhverfi starfsmanna. Múli, bílaréttingar og sprautun ehf. hefur rekið metanþurrkklefa, sem framleiddur var á Ítalíu, frá árinu 2004 til '''bílasprautunar'''. Þannig nota þeir aðeins íslenska orku, metan, [[Jarðhiti|jarðvarma]] og rafmagn. == Metaneldsneyti á Íslandi == Metaneldsneyti hefur verið notað til að knýja bíla á Íslandi frá árinu 2000. Eldsneytið er 95-98% hreint metan. Metanknúnar bifreiðar eru hljóðlátari og mengun frá þeim töluvert minni. Koldíoxíð myndast við brennslu metangass í bílvél en þá er verið að flytja koldíoxíð sem hefði hvort eð er orðið til á urðunarstaðnum út í andrúmsloftið. Heildaraukning koldíoxíðs í andrúmslofti er því engin og á móti kemur líka að [[koldíoxíð]] sem hefði myndast í venjulegri bifreið sparast. Þessi sparnaður er um það bil 260 g koldíoxíð á km. Útblástursefni eru í töluvert minna magni við brennslu metans en bensíns eða dísel. Koldíoxíð er 20% minna frá metanbílum en venjulegum bílum.<ref>Metan ehf. (2003). Sótt af: http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041102104735/www.metan.is/user/home/</ref> === Metanbílar === [[Mynd:VW Touran EcoFuel 2008 front.jpg|thumb|Volkswagen Tourino Ecofuel, 2008 gerð]] [[Mynd:Mercedes-Benz W245 B170 NGT BlueEfficiency Facelift.JPG|thumb|Mercedes-Benz 170 NGT BlueEFFICIENCY metanbíll]] Í Reykjavík eru nokkrir Volkswagen EcoFuel bílar í notkun hjá [[Sorpa|Sorpu]]. Þeir ganga fyrir metani og eru þrefalt langdrægnari en eldri kynslóðir. Árið 2006 voru um 60 metanbílar í notkun á höfuðborgarsvæðinu. Íslensk stjórnsýslan í Reykjavík notar einnig nokkra metanbíla. Tvær nýjar tegundir komu hingað árið 2006, en það voru VW Caddy EcoFuel og VW Touran Trendline EcoFuel. Þeir eru með tvíbrennihreyfil sem gengur einkum fyrir metani en bensíni til vara. Caddy-gerðin getur farið 430 km á hverri fyllingu af metani og Touran-bíllinn 310 km. Þessir nýju bílar eru kraftmeiri og rýmri en eldri gerðir. Hér á landi hefur ríkið fellt niður 240.000 kr af vörugjaldi bíla sem ganga fyrir metani til þess að ýta undir notkun þeirra. Sparnaður við að aka metanbíl miðað við bensínbíl er 50 kr á hverja eldsneytiseiningu. Þar sem metan er framleitt á Álfsnesi er það innlendur eldsneytisgjafi og því yrði gífurlegur gjaldeyrissparnaður ef fleiri metanbílum yrði skipt út fyrir bensínbíla. Umhverfislegur sparnaður af metanbílum er mikill. Það er 90% minni útblástur koldíoxíðs úr metanvél en bensínvél. <ref>Ný kynslóð metanbíla. Hekla. Sótt af: http://wayback.vefsafn.is/wayback/20071210193854/www.hekla.is/Pages/19?NewsID=392</ref>Einnig losnar 60% minna köfnunarefnisoxíð við bruna metans en við bruna annars jarðefnaeldsneytis. Sót og ryk er 80% minna úr metanvél en dísilvél. Það þyrfti um 120 metanbíla til að ná að menga jafn mikið og venjulegur fólksbíll sem gengur fyrir venjulegu eldsneyti. Verð metanbíla er svipað og á hefðbundnum bílum og eiga þeir ekki að vera mikið dýrari en venjulegir bensín- og dísilbílar. Samkvæmt frétt frá september 2008 hefur metanbílum fjölgað mikið og á annað hundrað metanbílar eru skráðir á Íslandi. Flestir þessara bíla eru Volkswagen bílar. Langdrægni bíla eykst líka með hverri árgerð sem er framleidd og árið 2009 á að koma ný gerð sem heitir VW Passat EcoFuel og á að komast 420 km á hverri metanfyllingu og 400 km á bensíntanknum. Metanframleiðslan á Álfsnesi er sögð duga sem eldsneyti á um 2.500-3.500 fólksbíla ef fullum afköstum yrði náð árið 2012. Einnig mun áfyllingarstöðvum fjölga eftir því sem metanbílarnir verða fleiri á götum höfuðborgarsvæðisins. Í dag er aðeins ein. Tilraun var gerð fyrir lítilli metanframleiðslu frá búinu Hraungerði á Suðurlandi, en það stóð ekki undir sér.<ref>{{vefheimild |titill=Lífrænn úrgangur er vannýtt auðlind á Íslandi |url=https://www.bbl.is/frettir/frettaskyring/lifraenn-urgangur-er-vannytt-audlind-a-islandi |ritverk=www.bbl.is |tungumál=is}}</ref> Ölgerðin á þrjá metanbíla sem eru Caddy og Touran, eins og bílarnir sem Sorpa fékk 2006. <ref>Umhverfisvænir metanbílar til Ölgerðarinnar. (2008). Sótt af: http://www.billinn.is/index.php?menu=news&article=1101 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722015939/http://www.billinn.is/index.php?menu=news&article=1101 |date=2011-07-22 }}</ref> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references /></div> == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|10973|Hvað er metangas og hvernig er það nýtt?}} * {{Vísindavefurinn|47334|Ef metan er að mestu leyti vetni, hvað gerir það svo óæskilega gastegund?}} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041102104735/www.metan.is/user/home/ Metan hf.] {{Alkanar}} [[Flokkur:Alkanar]] [[Flokkur:Lífræn efni]] [[Flokkur:Gróðurhúsalofttegundir]] qxe1fch7erpay4nyg38pyu2nol5x2kn 0 11224 1981165 1687632 2026-09-29T23:02:26Z ~2026-52746-52 121300 Palestína 1981165 wikitext text/x-wiki [[File:Western Asia (orthographic projection).svg|thumb|right|250px|Suðvestur-Asía.]] '''Suðvestur-Asía''' er heiti á suðvesturhluta [[Asía|Asíu]] og nær yfir [[Mið-Austurlönd]] meðal annars. Reynt hefur verið að taka hugtakið í notkun í staðinn fyrir heitið „Mið-Austurlönd“ þar sem það þykir of [[Evrópa|Evrópumiðað]], en eins og er eru hugtökin ekki samheiti. '''Vestur-Asía''' er almennt notað yfir þetta svæði þegar talað er um [[fornleifar]] og [[Saga|sögu]] þess. Eftirtalin lönd eru almennt talin hluti af Suðvestur-Asíu: * [[Armenía]] * [[Aserbaídsjan]] * [[Barein]] * [[Egyptaland]] * [[Georgía]] * [[Heimastjórnarsvæði Palestínumanna]] * [[Íran]] * [[Írak]] * [[Ísrael]] * [[Jemen]] * [[Jórdanía]] * [[Katar]] * [[Kúveit]] * [[Kýpur]] * [[Líbanon]] * [[Óman]] * Palestína * [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] * [[Sádí-Arabía]] * [[Sýrland]] * [[Tyrkland]] ([[Anatólía|Anatólíuhlutinn]]) [[Anatólía]], [[Arabía]], [[Austurlönd nær]] og [[Mesópótamía]] eru allt hlutar Suðvestur-Asíu. {{Stubbur|landafræði}} {{Asía}} {{heimshlutar}} [[Flokkur:Suðvestur-Asía]] ia1rv2fzc5xd7bq9xnr95sr5ypa6bn6 0 11879 1981054 1948550 2026-09-29T14:07:28Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981054 wikitext text/x-wiki [[Mynd:GDP_(PPP)_of_Countries.svg|thumb|right|Heimskort þar sem löndin eru lituð eftir landsframleiðslu með kaupmáttarjöfnuði.]] '''Listi yfir lönd heimsins eftir vergri landsframleiðslu (KMJ)''' er listi yfir lönd sem [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]], [[Heimsbankinn]] og [[CIA]] halda gögn um, eftir [[verg landsframleiðsla|vergri landsframleiðslu]] sem er verðgildi allrar framleiddrar vöru og þjónustu innan landsins tiltekið ár. Verðgildið í [[alþjóðadalur|dölum]] er dregið af reiknuðum [[kaupmáttarjöfnuður|kaupmáttarjöfnuði]] og gildir fyrir árið 2020. == Listinn == {{Static row numbers}} {| class="sortable mw-datatable static-row-numbers wikitable" style="width:100%;" |+GDP (KMJ, US$) eftir landi eða yfirráðasvæði |- class=static-row-header ! rowspan=2 | Land ! rowspan=2 | [[Heimshluti]] ! rowspan=2 | [[Heimsálfa]] ! colspan=2 | AGS<ref name=":0">{{Cite web|title=Report for Selected Countries and Subjects|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report|access-date=2021-06-26|website=IMF|language=en}}</ref> ! colspan=2 | Heimsbankinn<ref>{{Cite web|title=GDP. PPP (current international $) {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY,GDP,MKTP,PP,CD?year_high_desc=true|access-date=2021-07-02|website=data.worldbank.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126050245/https://data.worldbank.org/indicator/NY,GDP,MKTP,PP,CD?year_high_desc=true|archive-date=2022-01-26|url-status=dead}}</ref> ! colspan=2 | CIA<ref>{{Cite web|title=Real GDP (purchasing power parity)|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/real-gdp-purchasing-power-parity/country-comparison|url-status=dead|access-date=2 November 2021|publisher=CIA|archive-date=4 febrúar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204222625/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/real-gdp-purchasing-power-parity/country-comparison}}</ref> |- class=static-row-header !Áætlun!!Ár!!Áætlun!!Ár!!Áætlun!!Ár |- class=static-row-header style=font-weight:bold || style=text-align:left colspan=3 | Heimurinn || 141.962.059 || 2021 || 132.646.849 || 2020 || 127.800.000 || 2017 |- | {{flag|Kína}} ||style=text-align:center|[[Austur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 26.656.766 || 2021 || 24.273.360 || 2020 || 23.009.780 || 2020 |- | {{flag|Bandaríkin}} ||style=text-align:center|[[Norður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 22.675.271 || 2021 || 20.936.600 || 2020 || 19.846.720 || 2020 |-class="static-row-header " style="font-weight:bold;"|- style="background:#e6e6e6" | colspan=2 | Evrópusambandið | style=text-align:center | [[Evrópa]] || ''20.918.062'' || ''2021 ''|| ''20.046.175'' || ''2020 '' ||'' 19.885.625''|| ''2019'' |- | {{flag|Indland}} ||style=text-align:center|[[Suður-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 10.181.166 || 2021 || 9.907.028 || 2020 || 8.443.360 || 2020 |- | {{flag|Japan}} ||style=text-align:center|[[Austur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 5.585.786 || 2021 || 5.328.033 || 2019 || 5.224.850 || 2019 |- | {{flag|Þýskaland}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 4.743.673 || 2021 || 4.469.546 || 2020 || 4.238.800 || 2020 |- | {{flag|Rússland}} ||style=text-align:center|[[Austur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 4.328.122 || 2021 || 4.133.084 || 2020 || 3.875.690 || 2020 |- | {{flag|Indónesía}} ||style=text-align:center|[[Suðaustur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 3.507.239 || 2021 || 3.302.377 || 2020 || 3.130.470 || 2020 |- | {{flag|Brasilía}} ||style=text-align:center|[[Suður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 3.328.459 || 2021 || 3.153.597 || 2020 || 2.989.430 || 2020 |- | {{flag|Frakkland}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 3.231.927 || 2021 || 3.115.307 || 2020 || 2.832.170 || 2020 |- | {{flag|Bretland}} ||style=text-align:center|[[Norður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 3.174.921 || 2021 || 3.019.057 || 2020 || 2.797.980 || 2020 |- |{{flag|Tyrkland}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 2.749.570 || 2021 || 2.371.568 || 2020 || 2.393.960 || 2020 |- |{{flag|Mexíkó|pref=GDP de of|pref2=Economy of}} ||style=text-align:center|[[Mið-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 2.613.797 || 2021 || 2.428.201 || 2020 || 2.306.320 || 2020 |- | {{flag|Ítalía}} ||style=text-align:center|[[Suður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 2.610.563 || 2021 || 2.491.740 || 2020 || 2.322.140 || 2020 |- | {{flag|Suður-Kórea}} ||style=text-align:center|[[Austur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 2.436.872 || 2021 || 2.233.001 || 2020 || 2.187.800 || 2020 |- | {{flag|Kanada}} ||style=text-align:center|[[Norður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 1.978.816 || 2021 || 1.827.010 || 2020 || 1.742.790 || 2020 |- | {{flag|Spánn}} ||style=text-align:center|[[Suður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 1.959.037 || 2021 || 1.815.204 || 2020 || 1.714.860 || 2020 |- | {{flag|Sádi-Arabía}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 1.705.519 || 2021 || 1.627.982 || 2020 || 1.543.240 || 2020 |- | {{flag|Ástralía}} ||style=text-align:center|[[Ástralía (heimsálfa)|Ástralía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || 1.415.564 || 2021 || 1.349.040 || 2020 || 1.250.900 || 2020 |- | {{flag|Taívan}} ||style=text-align:center|[[Austur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 1.403.663 || 2021 || colspan=2 | n/a || 1.143.277 || 2019 |- | {{flag|Pólland}} ||style=text-align:center|[[Austur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 1.363.766 || 2021 || 1.300.375 || 2020 || 1.223.460 || 2020 |- | {{flag|Egyptaland}} ||style=text-align:center|[[Norður-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 1.346.225 || 2021 || 1.290.208 || 2020 || 1.223.040 || 2020 |- | {{flag|Taíland}} ||style=text-align:center|[[Suðaustur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 1.329.324 || 2021 || 1.272.885 || 2020 || 1.206.620 || 2020 |- | {{flag|Íran}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 1.148.580 || 2021 || 1.101.658 || 2020 || 1.044.310 || 2020 |- | {{flag|Víetnam}} ||style=text-align:center|[[Suðaustur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 1.148.054 || 2021 || 842.042 || 2020 || 798.210 || 2020 |- | {{flag|Nígería}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 1.116.255 || 2021 || 1.069.189 || 2020 || 1.013.530 || 2020 |- | {{flag|Pakistan}} ||style=text-align:center|[[Suður-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 1.370.075 || 2021 || 1.077.210 || 2020 || 945.480 || 2020 |- | {{flag|Holland}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 1.055.502 || 2021 || 1.033.018 || 2020 || 945.480 || 2020 |- | {{flag|Argentína}} ||style=text-align:center|[[Suður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 1.015.008 || 2021 || 942.367 || 2020 || 893.310 || 2020 |- | {{flag|Filippseyjar}} ||style=text-align:center|[[Suðaustur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 1.000.617 || 2021 || 919.424 || 2020 || 871.560 || 2020 |- | {{flag|Malasía}} ||style=text-align:center|[[Suðaustur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 978.781 || 2021 || 902.586 || 2020 || 855.600 || 2020 |- | {{flag|Bangladess}} ||style=text-align:center|[[Suður-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 966.485 || 2021 || 837.064 || 2020 || 793.490 || 2020 |- | {{flag|Kólumbía}} ||style=text-align:center|[[Suður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 780.262 || 2021 || 741.128 || 2020 || 683.940 || 2020 |- | {{flag|Suður-Afríka}} ||style=text-align:center|[[Suður-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 753.113 || 2021 || 717.389 || 2020 || 680.040 || 2020 |- | {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 683.182 || 2021 || 683.523 || 2019 || 655.790 || 2019 |- | {{flag|Sviss}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 660.862 || 2021 || 616.263 || 2020 || 590.710 || 2020 |- | {{flag|Rúmenía}} ||style=text-align:center|[[Austur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 636.481 || 2021 || 616.110 || 2020 || 556.070 || 2020 |- | {{flag|Belgía}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 623.720 || 2021 || 600.544 || 2020 || 557.110 || 2020 |- | {{flag|Singapúr}} ||style=text-align:center|[[Suðaustur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 600.063 || 2021 || 560.200 || 2020 || 531.040 || 2020 |- | {{flag|Svíþjóð}} ||style=text-align:center|[[Norður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 589.751 || 2021 || 564.916 || 2020 || 524.750 || 2020 |- | {{flag|Úkraína}} ||style=text-align:center|[[Austur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 576.106 || 2021 || 545.057 || 2020 || 516.680 || 2020 |- | {{flag|Kasakstan}} ||style=text-align:center|[[Mið-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 526.746 || 2021 || 501.279 || 2020 || 475.180 || 2020 |- | {{flag|Austurríki}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 517.860 || 2021 || 491.315 || 2020 || 463.120 || 2020 |- | {{flag|Alsír}} ||style=text-align:center|[[Norður-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 514.748 || 2021 || 494.125 || 2020 || 468.400 || 2020 |- | {{flag|Írland}} ||style=text-align:center|[[Norður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 500.270 || 2021 || 467.567 || 2020 || 447.970 || 2020 |- | {{flag|Chile}} ||style=text-align:center|[[Suður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 491.535 || 2021 || 479.199 || 2020 || 445.880 || 2020 |- | {{flag|Hong Kong}} ||style=text-align:center|[[Austur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 472.395 || 2021 || 443.204 || 2020 || 420.130 || 2020 |- | {{flag|Tékkland}} ||style=text-align:center|[[Austur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 460.933 || 2021 || 446.544 || 2020 || 409.970 || 2020 |- | {{flag|Perú}} ||style=text-align:center|[[Suður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 439.262 || 2021 || 391.680 || 2020 || 371.290 || 2020 |- | {{flag|Írak}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 413.316 || 2021 || 392.713 || 2020 || 372.270 || 2020 |- | {{flag|Ísrael}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 399.488 || 2021 || 385.773 || 2020 || 353.390 || 2020 |- | {{flag|Noregur}} ||style=text-align:center|[[Norður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 374.994 || 2021 || 339.972 || 2020 || 342.060 || 2020 |- | {{flag|Portúgal}} ||style=text-align:center|[[Suður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 370.497 || 2021 || 355.500 || 2020 || 331.640 || 2020 |- | {{flag|Danmörk}} ||style=text-align:center|[[Norður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 359.048 || 2021 || 352.208 || 2020 || 326.200 || 2020 |- | {{flag|Ungverjaland}} ||style=text-align:center|[[Austur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 342.708 || 2021 || 322.562 || 2020 || 302.320 || 2020 |- | {{flag|Grikkland}} ||style=text-align:center|[[Suður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 325.304 || 2021 || 305.005 || 2020 || 292.400 || 2020 |- | {{flag|Srí Lanka}} ||style=text-align:center|[[Suður-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 306.997 || 2021 || 289.888 || 2020 || 274.800 || 2020 |- | {{flag|Eþíópía}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 293.485 || 2021 || 278.552 || 2020 || 264.050 || 2020 |- | {{flag|Marokkó}} ||style=text-align:center|[[Norður-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 291.495 || 2021 || 273.663 || 2020 || 259.420 || 2020 |- | {{flag|Finnland}} ||style=text-align:center|[[Norður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 286.858 || 2021 || 282.563 || 2020 || 261.390 || 2020 |- | {{flag|Mjanmar}} ||style=text-align:center|[[Suðaustur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 258.677 || 2021 || 260.816 || 2020 || 277.909 || 2019 |- | {{flag|Katar}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 273.040 || 2021 || 259.147 || 2020 || 255.010 || 2019 |- | {{flag|Úsbekistan}} ||style=text-align:center|[[Mið-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 270.013 || 2021 || 252.573 || 2020 || 235.021 || 2019 |- | {{flag|Kenía}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 262.669 || 2021 || 239.401 || 2020 || 227.638 || 2019 |- | {{flag|Nýja-Sjáland}} ||style=text-align:center|[[Ástralía (heimsálfa)|Ástralía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || 226.566 || 2021 || 224.989 || 2020 || 210.877 || 2019 |- | {{flag|Angóla}} ||style=text-align:center|[[Mið-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 219.841 || 2021 || 214.895 || 2020 || 212.285 || 2019 |- | {{flag|Kúveit}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 208.323 || 2021 || 218.608 || 2019 || 209.738 || 2019 |- | {{flag|Dóminíska lýðveldið}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 208.957 || 2021 || 194.576 || 2020 || 197.735 || 2019 |- | {{flag|Ekvador}} ||style=text-align:center|[[Suður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 201.194 || 2021 || 192.246 || 2020 || 197.631 || 2019 |- | {{flag|Hvíta-Rússland}} ||style=text-align:center|[[Austur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 192.626 || 2021 || 189.854 || 2020 || 181.286 || 2019 |- | {{flag|Slóvakía}} ||style=text-align:center|[[Austur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 190.277 || 2021 || 173.768 || 2020 || 178.513 || 2019 |- | {{flag|Súdan}} ||style=text-align:center|[[Norður-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 185.742 || 2021 || 186.087 || 2020 || 168.280 || 2019 |- | {{flag|Gana}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 186.682 || 2021 || 173.894 || 2020 || 164.640 || 2019 |- | {{flag|Búlgaría}} ||style=text-align:center|[[Austur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 174.998 || 2021 || 168.799 || 2020 || 161.654 || 2019 |- | {{flag|Tansanía}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 171.006 || 2021 || 161.177 || 2020 || 149.785 || 2019 |- | {{flag|Gvatemala}} ||style=text-align:center|[[Mið-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 158.570 || 2021 || 149.267 || 2020 || 143.416 || 2019 |- | {{flag|Aserbaísjan}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 151.866 || 2021 || 146.111 || 2020 || 138.510 || 2020 |- | {{flag|Fílabeinsströndin}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 156.038 || 2021 || 143.979 || 2020 || 134.048 || 2019 |- | {{flag|Venesúela}} ||style=text-align:center|[[Suður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 144.737 || 2021 || 506.339 || 2011|| 269.068 || 2018 |- | {{flag|Óman}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 138.998 || 2021 || 141.533 || 2019 || 135.814 || 2019 |- | {{flag|Kúba}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 137.000 || 2017 |- | {{flag|Panama}} ||style=text-align:center|[[Mið-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 131.807 || 2021 || 115.531 || 2020 || 133.587 || 2019 |- | {{flag|Króatía}} ||style=text-align:center|[[Suður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 142.285 || 2021 || 115.361 || 2020 || 126.625 || 2019 |- | {{flag|Túnis}} ||style=text-align:center|[[Norður-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 127.325 || 2021 || 121.279 || 2020 || 125.783 || 2019 |- | {{flag|Serbía}} ||style=text-align:center|[[Suður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 119.532 || 2021 || 132.850 || 2020 || 116.339 || 2019 |- | {{flag|Púertó Ríkó}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 112.273 || 2021 || 112.683 || 2020 || 110.238 || 2019 |- | {{flag|Litáen}} ||style=text-align:center|[[Norður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 114.035 || 2021 || 108.252 || 2020 || 103.756 || 2019 |- | {{flag|Nepal}} ||style=text-align:center|[[Suður-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 122.629 || 2021 || 116.802 || 2020 || 97.749 || 2019 |- | {{flag|Jórdanía}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 109.296 || 2021 || 105.660 || 2020 || 101.738 || 2019 |- | {{flag|Kosta Ríka}} ||style=text-align:center|[[Mið-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 107.095 || 2021 || 107.138 || 2020 || 99.146 || 2019 |- | {{flag|Úganda}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 114.896 || 2021 || 105.075 || 2020 || 96.838 || 2019 |- | {{flag|Bólivía}} ||style=text-align:center|[[Suður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 105.063 || 2021 || 97.672 || 2020 || 100.445 || 2019 |- | {{flag|Líbía}} ||style=text-align:center|[[Norður-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 92.083 || 2021 || 74.532 || 2020 || 102.842 || 2019 |- | {{flag|Kamerún}} ||style=text-align:center|[[Mið-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 101.950 || 2021 || 100.151 || 2020 || 94.248 || 2019 |- | {{flag|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó}} ||style=text-align:center|[[Mið-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 106.138 || 2021 || 101.302 || 2020 || 95.291 || 2019 |- | {{flag|Líbanon}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 78.931 || 2021 || 83.876 || 2020 || 99.761 || 2019 |- | {{flag|Paragvæ}} ||style=text-align:center|[[Suður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 98.929 || 2021 || 92.815 || 2020 || 89.362 || 2019 |- | {{flag|Túrkmenistan}} ||style=text-align:center|[[Mið-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 104.539 || 2021 || 96.235 || 2019 || 86.858 || 2018 |- | {{flag|Sýrland}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 136.344 || 2021 || colspan=2 | n/a || 50.280 || 2015 |- | {{flag|Slóvenía}} ||style=text-align:center|[[Suður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 85.889 || 2021 || 83.151 || 2020 || 81.614 || 2019 |- | {{flag|Afganistan}} ||style=text-align:center|[[Suður-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 83.370 || 2021 || 81.268 || 2020 || 78.557 || 2019 |- | {{flag|Úrúgvæ}} ||style=text-align:center|[[Suður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 83.170 || 2021 || 79.184 || 2020 || 74.638 || 2019 |- | {{flag|Barein}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 77.624 || 2021 || 73.476 || 2020 || 73.870 || 2019 |- | {{flag|Lúxemborg}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 78.309 || 2021 || 74.836 || 2020 || 70.966 || 2019 |- | {{flag|Kambódía}} ||style=text-align:center|[[Suðaustur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 78.065 || 2021 || 73.932 || 2020 || 72.356 || 2019 |- | {{flag|Makaó}} ||style=text-align:center|[[Austur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 61.623 || 2021 || 37.537 || 2020 || 79.392 || 2019 |- | {{flag|Jemen}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 64.042 || 2021 || 92.756 || 2013|| 73.630 || 2017 |- | {{flag|Sambía}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 64.638 || 2021 || 63.417 || 2020 || 61.985 || 2019 |- | {{flag|Lettland}} ||style=text-align:center|[[Norður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 63.539 || 2021 || 60.886 || 2020 || 59.102 || 2019 |- | {{flag|Laos}} ||style=text-align:center|[[Suðaustur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 62.797 || 2021 || 59.910 || 2020 || 56.110 || 2019 |- | {{flag|Senegal}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 62.412 || 2021 || 58.291 || 2020 || 55.324 || 2019 |- | {{flag|El Salvador}} ||style=text-align:center|[[Mið-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 57.952 || 2021 || 55.126 || 2020 || 56.636 || 2019 |- | {{flag|Georgía}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 58.226 || 2021 || 55.201 || 2020 || 55.776 || 2019 |- | {{flag|Hondúras}} ||style=text-align:center|[[Mið-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 57.649 || 2021 || 53.689 || 2020 || 55.825 || 2019 |- | {{flag|Bosnía og Hersegóvína}} ||style=text-align:center|[[Suður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 51.996 || 2021 || 51.219 || 2020 || 49.224 || 2019 |- | {{flag|Eistland}} ||style=text-align:center|[[Norður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 52.813 || 2021 || 51.106 || 2020 || 48.987 || 2019 |- | {{flag|Malí}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 49.987 || 2021 || 47.357 || 2020 || 45.637 || 2019 |- | {{flag|Búrkína Fasó}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 50.225 || 2021 || 47.642 || 2020 || 44.266 || 2019 |- | {{flag|Madagaskar}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 46.350 || 2021 || 44.114 || 2020 || 44.419 || 2019 |- | {{flag|Benín}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 44.616 || 2021 || 42.500 || 2020 || 38.794 || 2019 |- | {{flag|Botsvana}} ||style=text-align:center|[[Suður-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 43.389 || 2021 || 39.791 || 2020 || 40.928 || 2019 |- | {{flag|Simbabve}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 41.794 || 2021 || 43.034 || 2020 || 41.533 || 2019 |- | {{flag|Albanía}} ||style=text-align:center|[[Suður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 43.553 || 2021 || 39.211 || 2020 || 39.859 || 2019 |- | {{flag|Mósambík}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 43.041 || 2021 || 40.536 || 2020 || 38.420 || 2020 |- | {{flag|Mongólía}} ||style=text-align:center|[[Austur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 42.412 || 2021 || 39.669 || 2020 || 39.723 || 2019 |- | {{flag|Armenía}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 40.500 || 2021 || 39.364 || 2020 || 40.384 || 2019 |- | {{flag|Malta}} ||style=text-align:center|[[Suður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 23.501 || 2021 || 22.398 || 2020 || 22.133 || 2019 |- | {{flag|Papúa Nýja-Gínea}} ||style=text-align:center|[[Melanesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || 35.464 || 2021 || 38.709 || 2020 || 38.218 || 2019 |- | {{flag|Trínidad og Tóbagó}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 36.413 || 2021 || 35.031 || 2020 || 36.514 || 2019 |- | {{flag|Kýpur}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 37.271 || 2021 || 34.385 || 2020 || 35.353 || 2019 |- | {{flag|Níkaragva}} ||style=text-align:center|[[Mið-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 36.964 || 2021 || 36.899 || 2020 || 35.392 || 2019 |- | {{flag|Norður-Makedónía}} ||style=text-align:center|[[Suður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 36.673 || 2021 || 35.265 || 2020 || 34.333 || 2019 |- | {{flag|Moldóva}} ||style=text-align:center|[[Austur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 35.906 || 2021 || 34.036 || 2020 || 34.680 || 2019 |- | {{flag|Gínea}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 39.093 || 2021 || 37.002 || 2020 || 32.720 || 2019 |- | {{flag|Kirgistan}} ||style=text-align:center|[[Mið-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 35.419 || 2021 || 32.728 || 2020 || 33.918 || 2019 |- | {{flag|Tadsíkistan}} ||style=text-align:center|[[Mið-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 37.235 || 2021 || 36.800 || 2020 || 31.502 || 2019 |- | {{flag|Haítí}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 34.189 || 2021 || 33.357 || 2020 || 32.724 || 2019 |- | {{flag|Gabon}} ||style=text-align:center|[[Mið-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 34.676 || 2021 || 33.810 || 2020 || 32.480 || 2019 |- | {{flag|Níger}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 33.162 || 2021 || 30.563 || 2020 || 28.544 || 2019 |- | {{flag|Palestína}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 29.582 || 2021 || 27.332 || 2020 || 21.220 || 2014 |- | {{flag|Rúanda}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 31.848 || 2021 || 28.676 || 2020 || 28.118 || 2019 |- | {{flag|Máritíus}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 27.909 || 2021 || 25.997 || 2020 || 28.947 || 2019 |- | {{flag|Jamaíka}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 28.209 || 2021 || 27.307 || 2020 || 28.779 || 2019 |- | {{flag|Brúnei}} ||style=text-align:center|[[Suðaustur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 29.731 || 2021 || 28.726 || 2020 || 26.906 || 2019 |- | {{flag|Tjad}} ||style=text-align:center|[[Mið-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 27.421 || 2021 || 26.337 || 2020 || 25.190 || 2019 |- | {{flag|Miðbaugs-Gínea}} ||style=text-align:center|[[Mið-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 26.485 || 2021 || 25.172 || 2020 || 25.164 || 2019 |- | {{flag|Namibía}} ||style=text-align:center|[[Suður-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 24.843 || 2021 || 23.839 || 2020 || 24.040 || 2019 |- | {{flag|Máritanía}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 25.409 || 2021 || 24.443 || 2020 || 23.520 || 2019 |- | {{flag|Fídjí}} ||style=text-align:center|[[Melanesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || 11.126 || 2021 || 10.400 || 2020 || 12.178 || 2019 |- | {{flag|Ísland}} ||style=text-align:center|[[Norður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 21.520 || 2021 || 20.233 || 2020 || 20.187 || 2019 |- | {{flag|Kósovó}} ||style=text-align:center|[[Suður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 21.680 || 2021 || 20.182 || 2020 || 20.396 || 2019 |- | {{flag|Malaví}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 21.576 || 2021 || 30.004 || 2020 || 19.741 || 2019 |- | {{flag|Lýðveldið Kongó}} ||style=text-align:center|[[Mið-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 20.005 || 2021 || 20.078 || 2020 || 19.763 || 2019 |- | {{flag|Sómalía}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 14.574 || 2021 || 13.909 || 2020|| 20.440 || 2017 |- | {{flag|Suður-Súdan}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 11.693 || 2021 || 13.231 || 2015 || 20.010 || 2017 |- | {{flag|Tógó}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 19.199 || 2021 || 18.409 || 2020 || 12.904 || 2019 |- | {{flag|Bahamaeyjar}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 13.254 || 2021 || 12.762 || 2020 || 14.450 || 2019 |- | {{flag|Síerra Leóne}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 14.449 || 2021 || 13.868 || 2020 || 13.425 || 2019 |- | {{flag|Svartfjallaland}} ||style=text-align:center|[[Suður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 13.313 || 2021 || 12.787 || 2020 || 13.357 || 2019 |- | {{flag|Gvæjana}} ||style=text-align:center|[[Suður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 18.357 || 2021 || 15.500 || 2020 || 10.240 || 2019 |- | {{flag|Norður-Kórea}} ||style=text-align:center|[[Austur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 12.100 || 2021 || colspan=2 | n/a || 40.000 || 2015 |- | {{flag|Nýja-Kaledónía}} ||style=text-align:center|[[Melanesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 11.110 || 2017 |- | {{flag|Esvatíní}} ||style=text-align:center|[[Suður-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 10.424 || 2021 || 10.272 || 2020 || 9.898 || 2019 |- | {{flag|Maldívur}} ||style=text-align:center|[[Suður-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 8.972 || 2021 || 7.441 || 2020 || 10.370 || 2019 |- | {{flag|Súrínam}} ||style=text-align:center|[[Suður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 8.992 || 2021 || 9.982 || 2020 || 9.606 || 2019 |- | {{flag|Bútan}} ||style=text-align:center|[[Suður-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 8.977 || 2021 || 8.880 || 2020 || 9.029 || 2019 |- | {{flag|Búrúndí}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 9.446 || 2021 || 9.170 || 2020 || 8.667 || 2019 |- | {{flag|Eritrea}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 6.706 || 2021 || 5.224 || 2011|| 9.702 || 2017 |- | {{flag|Mónakó}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 7.672 || 2015 |- | {{flag|Líbería}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 7.706 || 2021 || 7.223 || 2020 || 7.049 || 2019 |- | {{flag|Mön}} ||style=text-align:center|[[Norður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 6.792 || 2015 |- | {{flag|Lesótó}} ||style=text-align:center|[[Suður-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 5.904 || 2021 || 5.152 || 2020 || 5.747 || 2019 |- | {{flag|Gvam}} ||style=text-align:center|[[Míkrónesía (svæði)|Míkrónesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 5.793 || 2016 |- | {{flag|Djibútí}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 6.040 || 2021 || 5.713 || 2020 || 5.388 || 2019 |- | {{flag|Gambía}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 5.942 || 2021 || 5.505 || 2020 || 5.218 || 2019 |- | {{flag|Jersey}} ||style=text-align:center|[[Norður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 5.569 || 2016 |- | {{flag|Franska Pólýnesía}} ||style=text-align:center|[[Pólýnesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 5.490 || 2017 |- | {{flag|Bermúda}} ||style=text-align:center|[[Norður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || colspan=2 | n/a || 5.449 ||2019 || 5.228 || 2019 |- | {{flag|Liechtenstein}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 4.978 || 2014 |- | {{flag|Mið-Afríkulýðveldið}} ||style=text-align:center|[[Mið-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 4.985 || 2021 || 4.731 || 2020 || 4.483 || 2019 |- | {{flag|Caymaneyjar}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || colspan=2 | n/a || 4.985 || 2019 || 4.591 || 2018 |- | {{flag|Austur-Tímor}} ||style=text-align:center|[[Suðaustur-Asía]] ||style=text-align:center|[[Asía]] || 4.192 || 2021 || 4.424 || 2020 || 4.593 || 2019 |- | {{flag|Barbados}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 4.136 || 2021 || 3.902 || 2020 || 4.488 || 2019 |- | {{flag|Gínea-Bissá}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 4.469 || 2021 || 3.835 || 2020 || 3.821 || 2019 |- | {{flag|Grænhöfðaeyjar}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 3.852 || 2021 || 3.546 || 2020 || 3.944 || 2019 |- | {{flag|Curaçao}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || colspan=2 | n/a || 4.020 || 2019 || 3.856 || 2019 |- | {{flag|Arúba}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 3.499 || 2021 || 4.098 || 2017 || 4.158 || 2017 |- | {{flag|Bandarísku Jómfrúaeyjar}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 3.872 || 2016 |- | {{flag|Guernsey}} ||style=text-align:center|[[Norður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 3.465 || 2015 |- | {{flag|Andorra}} ||style=text-align:center|[[Suður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 3.327 || 2015 |- | {{flag|Seychelleseyjar}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 2.561 || 2021 || 2.530 || 2020 || 2.852 || 2019 |- | {{flag|Sankti Lúsía}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 2.539 || 2021 || 2.377 || 2020 || 2.823 || 2019 |- | {{flag|Belís}} ||style=text-align:center|[[Mið-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 2.626 || 2021 || 2.567 || 2020 || 2.734 || 2019 |- | {{flag|Kómoreyjar}} ||style=text-align:center|[[Austur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 2.785 || 2021 || 2.881 || 2020 || 2.603 || 2019 |- | {{flag|Grænland}} ||style=text-align:center|[[Norður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 2.413 || 2015 |- | {{flag|Antígva og Barbúda}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 1.804 || 2021 || 1.855 || 2020 || 2.127 || 2019 |- | {{flag|San Marínó}} ||style=text-align:center|[[Suður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || 2.086 || 2021 || 2.148 || 2019 || 2.008 || 2018 |- | {{flag|Gíbraltar}} ||style=text-align:center|[[Suður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 2.044 || 2014 |- | {{flag|Færeyjar}} ||style=text-align:center|[[Norður-Evrópa]] ||style=text-align:center|[[Evrópa]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 2.001 || 2014 |- | {{flag|Grenada}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 1.747 || 2021 || 1.788 || 2020 || 1.908 || 2019 |- | {{flag|Salómonseyjar}} ||style=text-align:center|[[Melanesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || 1.662 || 2021 || 1.799 || 2020 || 1.783 || 2019 |- | {{flag|Sint Maarten}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || colspan=2 | n/a || 1.471 || 2018 || 1.436 || 2018 |- | {{flag|Sankti Vinsent og Grenadínur}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 1.418 || 2021 || 1.417 || 2020 || 1.380 || 2019 |- | {{flag|Sankti Kristófer og Nevis}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 1.196 || 2021 || 1.305 || 2020 || 1.396 || 2019 |- | {{flag|Norður-Maríanaeyjar}} ||style=text-align:center|[[Míkrónesía (svæði)|Míkrónesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 1.242 || 2016 |- | {{flag|Samóa}} ||style=text-align:center|[[Pólýnesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || 1.077 || 2021 || 1.336 || 2019 || 1.285 || 2019 |- | {{flag|Turks- og Caicoseyjar}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || colspan=2 | n/a || 863 || 2020 || 1.117 || 2019 |- | {{flag|Vanúatú}} ||style=text-align:center|[[Melanesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || 816 || 2021 || 895 || 2020 || 945 || 2019 |- | {{flag|Saó Tóme og Prinsípe}} ||style=text-align:center|[[Mið-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || 875 || 2021 || 937 || 2020 || 853 || 2019 |- | {{flag|Dóminíka}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || 841 || 2021 || 751 || 2020 || 855 || 2019 |- | {{flag|Tonga}} ||style=text-align:center|[[Pólýnesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || 616 || 2021 || 695 || 2019 || 667 || 2019 |- | {{flag|Bandaríska Samóa}} ||style=text-align:center|[[Pólýnesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 658 || 2016 |- | {{flag|Saint Martin}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 562 || 2005 |- | {{flag|Bresku Jómfrúaeyjar}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 500 || 2017 |- | {{flag|Míkrónesía}} ||style=text-align:center|[[Míkrónesía (svæði)|Míkrónesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || 354 || 2021 || 411 || 2019 || 390 || 2018 |- | {{flag|Cookseyjar}} ||style=text-align:center|[[Pólýnesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 300 || 2016 |- | {{flag|Palá}} ||style=text-align:center|[[Míkrónesía (svæði)|Míkrónesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || 229 || 2021 || 330 || 2019 || 316 || 2019 |- | {{flag|Kíribatí}} ||style=text-align:center|[[Míkrónesía (svæði)|Míkrónesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || 270 || 2021 || 289 || 2020 || 267 || 2019 |- | {{flag|Sankti Pierre og Miquelon}} ||style=text-align:center|[[Norður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 261 || 2015 |- | {{flag|Marshalleyjar}} ||style=text-align:center|[[Míkrónesía (svæði)|Míkrónesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || 210 || 2021 || 247 || 2019 || 227 || 2018 |- | {{flag|Falklandseyjar}} ||style=text-align:center|[[Suður-Ameríka]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 206 || 2015 |- | {{flag|Angvilla}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 175 || 2009 |- | {{flag|Montserrat}} ||style=text-align:center|[[Karíbahaf]] ||style=text-align:center|[[Ameríka]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 167 || 2011 |- | {{flag|Naúrú}} ||style=text-align:center|[[Míkrónesía (svæði)|Míkrónesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || 132 || 2021 || 152 || 2019 || 145 || 2019 |- | {{flag|Wallis- og Fútúnaeyjar}} ||style=text-align:center|[[Pólýnesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 60 || 2004 |- | {{flag|Túvalú}} ||style=text-align:center|[[Pólýnesía]] ||style=text-align:center|[[Eyjaálfa]] || 52 || 2021 || 55 || 2020 || 49 || 2019 |- | {{flag|Sankti Helena}} ||style=text-align:center|[[Vestur-Afríka]] ||style=text-align:center|[[Afríka]] || colspan=2 | n/a || colspan=2 | n/a || 31 || 2009 |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tengt efni == * [[Lönd eftir landsframleiðslu (nafnvirði)]] - VLF þar sem gjaldmiðlar hafa verið umreiknaðir miðað við markaðsvirði. * [[Lönd eftir landsframleiðslu á mann (KMJ)]] - VLF á mann miðað við [[kaupmáttarjöfnuður|kaupmáttarjöfnuð]]. * [[Lönd eftir landsframleiðslu á mann (nafnvirði)]] - VLF á mann miðað við markaðsvirði eða opinbert gengi. [[Flokkur:Listar efnahagsmála]] [[Flokkur:Listar yfir lönd]] 09pg9rx6orv9a41qcsuusl9az9b8lrj 0 13734 1981063 1979767 2026-09-29T14:27:52Z Skibidi6677 121279 1981063 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Cheese market Basel.jpg|thumb|250px|Ostur á markaði á [[Basel]] í [[Sviss]].]] '''Ostur''' er [[mjólkurafurð]] sem verður til við að mjólkurprótínið [[kasein]] hleypur og myndar kekki sem nefnast [[ystingur]]. Kaseinið hleypur oftast vegna [[sýra|sýru]] sem [[mjólkursýrugerlar]] búa til eða er bætt við. Oft er síðan bætt við [[ostahleypir|ostahleypi]], [[ensím]]um sem áður fyrr voru einkum unnin úr kálfsmögum. Ostur er að mestu framleiddur úr [[Kýr|kúa-]], [[buffall|buffla]]-, [[geit]]a- eða [[Sauðkind|sauðamjólk]] (þó einnig sé til ostur úr [[kaplamjólk|kapla-]] eða jafnvel [[úlfaldamjólk]]) og inniheldur bæði [[fita|fitu]] og önnur prótín úr mjólkinni, en [[mysa]]n er að mestu síuð frá. Sérstök æt [[mygla]] er notuð í ostagerð til að bragðbæta ostinn og mynda skorpu. Ostur er borðaður sem [[viðbit]] með [[brauð]]i og [[salat]]i, rifinn út á [[gratín]] og [[pasta]]rétti; eða sem [[spónamatur]] og í einstaka tilvikum jafnvel [[drykkur|drukkinn]]. [[Ostagerð]] er algeng víða um heim, og sumar þjóðir eru mjög þekktar fyrir ostagerð sína, til dæmis [[Frakkland|Frakkar]], [[Sviss]]lendingar og [[Ítalía|Ítalir]]. Yfir þúsund [[ostategundir]] eru framleiddar um allan heim. Útlit, áferð og bragð veltur á uppruna mjólkurinnar (meðal annars á [[mataræði]] dýrsins), hvort hún hefur verið [[gerilsneyðing|gerilsneydd]], innihaldi [[mjólkurfita|mjólkurfitu]], [[baktería|bakteríum]] og [[mygla|myglu]], vinnsluaðferð og hversu lengi þeir eru látnir þroskast. Auk [[salt]]s eru ostar bragðbættir með ýmsum aðferðum, eins og [[reyking]]u, [[hneta|hnetum]] og ferskum og þurrkuðum [[krydd]]um, eins og [[pipar]], [[hvítlaukur|hvítlauk]], [[graslaukur|graslauk]] og [[trönuber]]jum. Stundum eru ostar litaðir gulir eða rauðir með [[annattó]] (roðaberi). Sérstakar [[ostabúð]]ir eru starfræktar með starfsfólki sem býr yfir sérþekkingu á notkun og geymslu osta.<ref>{{cite web |url=http://www.reluctantgourmet.com/cheesemonge.htm |title=Conversation with a Cheesemonger |first=G. Stephen |last=Jones |date=January 29, 2013 |website=The Reluctant Gourmet |access-date=July 16, 2012 |archive-date=June 24, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120624065359/http://www.reluctantgourmet.com/cheesemonge.htm |url-status=live }}</ref> == Ostagerð == {{aðalgrein|Ostagerð}} Elstu heimildir um ostagerð eru frá [[Súmer]]um, um 4000 fyrir okkar tímatal. === Ostagerð á Íslandi === Á [[Ísland]]i tíðkaðist ostagerð allt frá [[landnámsöld]] og fram á 18. öld þegar hún lagðist að mestu af nema á [[Austurland]]i. Fyrstu ostarnir á Íslandi voru líklega súrmjólkurostar eða súrostar, þar sem [[mjólkursýrugerlar]] sjá um að hleypa mjólkina. Þekktasta dæmið um íslenskan súrost er [[skyr]], en líka eru heimildir um framleiðslu á hleyptum ostum (kallaðir kjúkur) og [[mysingur|mysingi]] (kallaður velliostur eða rauðseyddur drafli). Ostagerð að evrópskri fyrirmynd hófst svo aftur á Íslandi á síðari hluta 19. aldar.<ref>{{cite journal|author=Hallgerður Gísladóttir|title=Ostar sáust helzt í farteski ferðamanna|year=1988|journal=Lesbók Morgunblaðsins|volume=63|issue=41|pages=14-15|url=https://timarit.is/page/3307132}}</ref> Á Reykjum í Þingeyjarsýslu var reynt að framleiða Svein með því að nota hverahita á fyrri hluta 20. aldar, en það reyndist ekki gefast vel.<ref>{{cite journal|author=Páll H. Jónsson|title=Minning: Sigtryggur Hallgrímsson|journal=Íslendingaþættir Tímans|number=38|year=1979|url=https://timarit.is/page/3575302}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tengt efni == * [[Blámygluostur]] * [[Hleypiostur]] * [[Hvítmygluostur]] * [[Kíttostur]] * [[Kotasæla]] * [[Ostaskeri]] * [[Smurostur]] * [[Súrostur]] == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1745770 ''Ostar og ostagerð fyrr og nú''; grein í Morgunblaðinu 20.06.1991] * [http://www.timarit.is/?issueID=418411&pageSelected=10&lang=0 ''Ostur er alheimsfæða''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1955]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=418814&pageSelected=12&lang=0 ''Ostar úr grasi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1961]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://timarit.is/page/3306714 ''Ostar gegn tannskemmdum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1988] * [http://www.timarit.is/?issueID=425383&pageSelected=17&lang=0 ''Ostur''; grein í Morgunblaðinu 1983]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://timarit.is/page/1724726 ''Íslenskur ostur er veislukostur''; grein í Morgunblaðinu 1990] * [https://timarit.is/page/1860105 ''Ostamaðurinn á horninu''; grein í Morgunblaðinu 1996] {{Stubbur|landbúnaður}} [[Flokkur:Ostur| ]] mf7uf8w1oms2zcx0el0py44hhxun5wv 1981064 1981063 2026-09-29T14:28:06Z NDG 108276 Reverted edits by [[Special:Contributions/Skibidi6677|Skibidi6677]] ([[User talk:Skibidi6677|talk]]) to last revision by Akigka: reverting [[Wikipedia:Skemmdarverk|vandalism]] 1957547 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Cheese market Basel.jpg|thumb|250px|Ostur á markaði á [[Basel]] í [[Sviss]].]] '''Ostur''' er [[mjólkurafurð]] sem verður til við að mjólkurprótínið [[kasein]] hleypur og myndar kekki sem nefnast [[ystingur]]. Kaseinið hleypur oftast vegna [[sýra|sýru]] sem [[mjólkursýrugerlar]] búa til eða er bætt við. Oft er síðan bætt við [[ostahleypir|ostahleypi]], [[ensím]]um sem áður fyrr voru einkum unnin úr kálfsmögum. Ostur er að mestu framleiddur úr [[Kýr|kúa-]], [[buffall|buffla]]-, [[geit]]a- eða [[Sauðkind|sauðamjólk]] (þó einnig sé til ostur úr [[kaplamjólk|kapla-]] eða jafnvel [[úlfaldamjólk]]) og inniheldur bæði [[fita|fitu]] og önnur prótín úr mjólkinni, en [[mysa]]n er að mestu síuð frá. Sérstök æt [[mygla]] er notuð í ostagerð til að bragðbæta ostinn og mynda skorpu. Ostur er borðaður sem [[viðbit]] með [[brauð]]i og [[salat]]i, rifinn út á [[gratín]] og [[pasta]]rétti; eða sem [[spónamatur]] og í einstaka tilvikum jafnvel [[drykkur|drukkinn]]. [[Ostagerð]] er algeng víða um heim, og sumar þjóðir eru mjög þekktar fyrir ostagerð sína, til dæmis [[Frakkland|Frakkar]], [[Sviss]]lendingar og [[Ítalía|Ítalir]]. Yfir þúsund [[ostategundir]] eru framleiddar um allan heim. Útlit, áferð og bragð veltur á uppruna mjólkurinnar (meðal annars á [[mataræði]] dýrsins), hvort hún hefur verið [[gerilsneyðing|gerilsneydd]], innihaldi [[mjólkurfita|mjólkurfitu]], [[baktería|bakteríum]] og [[mygla|myglu]], vinnsluaðferð og hversu lengi þeir eru látnir þroskast. Auk [[salt]]s eru ostar bragðbættir með ýmsum aðferðum, eins og [[reyking]]u, [[hneta|hnetum]] og ferskum og þurrkuðum [[krydd]]um, eins og [[pipar]], [[hvítlaukur|hvítlauk]], [[graslaukur|graslauk]] og [[trönuber]]jum. Stundum eru ostar litaðir gulir eða rauðir með [[annattó]] (roðaberi). Sérstakar [[ostabúð]]ir eru starfræktar með starfsfólki sem býr yfir sérþekkingu á notkun og geymslu osta.<ref>{{cite web |url=http://www.reluctantgourmet.com/cheesemonge.htm |title=Conversation with a Cheesemonger |first=G. Stephen |last=Jones |date=January 29, 2013 |website=The Reluctant Gourmet |access-date=July 16, 2012 |archive-date=June 24, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120624065359/http://www.reluctantgourmet.com/cheesemonge.htm |url-status=live }}</ref> == Ostagerð == {{aðalgrein|Ostagerð}} Elstu heimildir um ostagerð eru frá [[Súmer]]um, um 4000 fyrir okkar tímatal. === Ostagerð á Íslandi === Á [[Ísland]]i tíðkaðist ostagerð allt frá [[landnámsöld]] og fram á 18. öld þegar hún lagðist að mestu af nema á [[Austurland]]i. Fyrstu ostarnir á Íslandi voru líklega súrmjólkurostar eða súrostar, þar sem [[mjólkursýrugerlar]] sjá um að hleypa mjólkina. Þekktasta dæmið um íslenskan súrost er [[skyr]], en líka eru heimildir um framleiðslu á hleyptum ostum (kallaðir kjúkur) og [[mysingur|mysingi]] (kallaður velliostur eða rauðseyddur drafli). Ostagerð að evrópskri fyrirmynd hófst svo aftur á Íslandi á síðari hluta 19. aldar.<ref>{{cite journal|author=Hallgerður Gísladóttir|title=Ostar sáust helzt í farteski ferðamanna|year=1988|journal=Lesbók Morgunblaðsins|volume=63|issue=41|pages=14-15|url=https://timarit.is/page/3307132}}</ref> Á Reykjum í Þingeyjarsýslu var reynt að framleiða [[mysuostur|mysuost]] með því að nota hverahita á fyrri hluta 20. aldar, en það reyndist ekki gefast vel.<ref>{{cite journal|author=Páll H. Jónsson|title=Minning: Sigtryggur Hallgrímsson|journal=Íslendingaþættir Tímans|number=38|year=1979|url=https://timarit.is/page/3575302}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tengt efni == * [[Blámygluostur]] * [[Hleypiostur]] * [[Hvítmygluostur]] * [[Kíttostur]] * [[Kotasæla]] * [[Ostaskeri]] * [[Smurostur]] * [[Súrostur]] == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1745770 ''Ostar og ostagerð fyrr og nú''; grein í Morgunblaðinu 20.06.1991] * [http://www.timarit.is/?issueID=418411&pageSelected=10&lang=0 ''Ostur er alheimsfæða''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1955]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=418814&pageSelected=12&lang=0 ''Ostar úr grasi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1961]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://timarit.is/page/3306714 ''Ostar gegn tannskemmdum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1988] * [http://www.timarit.is/?issueID=425383&pageSelected=17&lang=0 ''Ostur''; grein í Morgunblaðinu 1983]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://timarit.is/page/1724726 ''Íslenskur ostur er veislukostur''; grein í Morgunblaðinu 1990] * [https://timarit.is/page/1860105 ''Ostamaðurinn á horninu''; grein í Morgunblaðinu 1996] {{Stubbur|landbúnaður}} [[Flokkur:Ostur| ]] mhatafq194g99i9ncfk5b0t7ht6pa69 0 21103 1981123 1949106 2026-09-29T18:00:59Z Fyxi 84003 1981123 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Amsterdam | gerð = [[Höfuðborg]] | mynd = Amsterdam airphoto.jpg | mynd_texti = Loftmynd af Amsterdam. Síkin sjást greinilega. | fáni = Flag of Amsterdam.svg | skjaldarmerki = Wapen van Amsterdam.svg | eyða_tákn = Logo of Gemeente Amsterdam.svg | eyða_tákn_gerð = Merki | viðurnefni = | kjörorð = | teiknibóla_kort = Holland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Hollandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = [[Fylki Hollands|Fylki]] | undirskipting_nafn1 = {{flag|Norður-Holland}} | stofnun_titill = Stofnuð | stofnun_dagsetning = {{sirka}} {{Start date and age|1275}} | leiðtogi_flokkur = [[GroenLinks|GL]] | leiðtogi_titill = Bæjarstjóri | leiðtogi_nafn = Femke Halsema | heild_gerð = Bæjarfélag | flatarmál_neðan = <ref name="tno_randstad">{{Cite tech report |author1=Anita Bouman–Eijs |author2=Thijmen van Bree |author3=Wouter Jonkhoff |author4=Olaf Koops |author5=Walter Manshanden |author6=Elmer Rietveld |url=https://www.zuidvleugel.nl/sites/www.zuidvleugel.nl/files/article/downloads/top_20_europese_grootstedelijke_regios_1995_2011_tno_2012_r11155.pdf |title=De Top 20 van Europese grootstedelijke regio's 1995–2011; Randstad Holland in internationaal perspectief |language=nl |trans-title=Top 20 of European metropolitan regions 1995–2011; Randstad Holland compared internationally |date=17 December 2012 |publisher=[[Netherlands Organisation for Applied Scientific Research|TNO]] |place=Delft |access-date=25 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303212054/http://www.zuidvleugel.nl/sites/www.zuidvleugel.nl/files/article/downloads/top_20_europese_grootstedelijke_regios_1995_2011_tno_2012_r11155.pdf |archive-date=3 March 2014 |url-status=dead}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 219,32 | flatarmál_land_km2 = 165,76 | flatarmál_vatn_km2 = 53,56 | hæð_neðan = <ref name="AHN">{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Postcodetool for 1012JS (Dam Square) |url=https://www.ahn.nl/postcodetool |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921053543/http://www.ahn.nl/postcodetool |archive-date=21 September 2013 |access-date=18 February 2014 |website=Actueel Hoogtebestand Nederland |publisher=Het Waterschapshuis |language=nl}}</ref> | hæð_m = -2 | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table |title=Bevolkingsontwikkeling; regio per maand |website=Central Bureau of Statistics |access-date=3 May 2022 |quote=filter region Regio's > Gemeenten per Provincie > Amsterdam (and Regio's > Groot-Amsterdam (CR))}}</ref> | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 5277 | mannfjöldi_frá_og_með = Júní 2024 | mannfjöldi_heild = 933.680 | mannfjöldi_þéttbýli = 1.477.213 | mannfjöldi_stórborg = 2.480.394 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = 1000–1183 | svæðiskóði = 020 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} | module = {{infobox mapframe|zoom=9}} | neðan = Smelltu á kortið til að stækka | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 }} '''Amsterdam''' er höfuðborg [[Holland]]s, þó ekki stjórnsýsluleg höfuðborg þar sem að ríkisstjórnin situr í [[Haag]]. Borgin er þekkt fyrir síki sín, gömul hús og frjálsræði. == Lega og lýsing == Amsterdam liggur í héraðinu [[Norður-Holland]], við suðurjaðar Markermeer, sem er syðsti hluti [[IJsselmeer]]. Næstu borgir eru [[Haarlem]] til vesturs (10 km), [[Zaanstad]] til norðurs (10 km), [[Amstelveen]] til suðurs (5 km) og [[Hilversum]] til suðausturs (15 km). Í gegnum Amsterdam renna árnar Ij og Amstel. Borgin er reist á um það bil 5 milljón trjástofnum. Hundruð síki ganga hringin í kringum miðborgina, sem gefur borginni einkennilega ásýnd. Íbúar eru 934 þúsund og fjölgar hratt (2024).<ref name="mannfjöldi" /> Á stórborgarsvæðinu búa um 2,5 milljónir manns. Mikil höfn er í Amsterdam og liggur hún í ánni Ij, sem tengist [[Norðursjór|Norðursjó]] með skipaskurði. == Fáni og skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Amsterdam eru þrjár lóðréttar rendur: Rauð, svört, rauð. Í svörtu röndinni eru þrír hvítir krossar, eins og x í laginu. Krossarnir eru svokallaðir Andrésarkrossar, sem vísa til þess að [[Andrés postuli]] var krossfestur á slíkum krossi. Einnig merkja krossarnir hinar þrjár hættur sem steðjuðu að borginni fyrrum: Flóð, eldar og pestir. Fáninn er hér um bil eins, nema hvað búið að snúa röndunum í lárétt. Fáninn var ekki formlega tekinn í notkun fyrr en [[5. febrúar]] [[1975]] þrátt fyrir að borgin hafi notað hann öldum saman. == Orðsifjar == Amsterdam er nefnd eftir ánni Amstel sem rennur í gegnum borgina, en fyrr á öldum var settur varnargarður (''dam'') við ána (og reyndar víðar til varnar vatni frá Ijsselmeer). Í upphafi var talað um Amstellerdam, en þar er Amstel í [[eignarfall]]i. == Söguágrip == [[Mynd:View of Amsterdam.JPG|thumb|Amsterdam 1538. Elsta mynd sem til er af borginni.]] === Upphaf === Amsterdam myndaðist í kringum [[1250]] er fyrstu bændur og fiskimenn settust að í mýrarfláka við ána Amstel. Jörðin var ekki sérlega frjósöm þar, því hún var of blaut. Því var ráðist í að reisa varnargarð (''dam'') við samflæði ánna Amstel og Ij, en þaðan er heiti borgarinnar komið. Garður þessi er enn til, en er þó undir torginu Dam. Eftir þetta óx bærinn og varð að mikilvægum hafnarbæ. Verslað var aðallega með bjór og fisk. Í upphafi [[14. öldin|14. aldar]] hlaut Amsterdam borgarréttindi og var þá orðin vel þekkt hafnarborg í [[Evrópa|Evrópu]]. [[1369]] gekk borgin í [[Hansasambandið]]. Eftir stórbruna [[1421]] var ákveðið að hús í borginni skyldu eingöngu byggð úr steinum. [[1441]] hlaut Amsterdam borgarmúra. === Gullaldarárin === Þegar spænska Habsborgarlínan eignaðist [[Niðurlönd]], reyndi spænski konungurinn að þvinga [[Kaþólska kirkjan|kaþólska trú]] á íbúana. Þá gerðu Hollendingar uppreisn, sem varð að sjálfstæðisstríði. Amsterdam gekk í fyrstu til liðs við [[Spánn|Spánverja]]. [[1577]] ákvað borgin að segja skilið við Spánverja og ganga til liðs við Hollendinga. Í desember það ár gengu hollenskir uppreisnarmenn inn í borgina, settu borgarráð af, ráku kaþólikka úr borginni, innleiddu [[siðaskiptin]] og settu nýtt borgarráð. Síðan þá hefur Amsterdam verið eitt sterkasta vígi Hollendinga í sjálfstæðisstríði þeirra. Í kjölfarið fluttu margir [[húgenottar]] frá [[Frakkland]]i og [[gyðingar]] frá Spáni og [[Portúgal]] til Amsterdam. [[1602]] var Hollenska Austur-Indíafélagið stofnað, sem hafði aðalaðsetur í Amsterdam. Siglingar til [[Asía|Asíu]] og [[Ameríka|Ameríku]] færðu borginni mikla auðlegð og verslunarmöguleika. Brátt var svo komið að höfnin, sem var stækkuð, varð að stærstu höfn heims. Borgin varð að þriðju stærstu borg Evrópu og ein helsta fjármálamiðstöð heims. Staða þessi hélst allt til loka [[17. öldin|17. aldar]], en þá tók [[London]] við þessu hlutverki. === Franski tíminn === [[1795]] ráku Frakkar Vilhjálm V af Óraníu, landstjóra Hollands, burt úr Amsterdam, þar sem hann var bæði óvinsæll og ódugandi. Vilhjálmur flúði þá til London. En eiginkona hans var frá [[Prússland]]i og tók prússneskur her Amsterdam í þeirri viðleitni að halda Frökkum frá. En allt kom fyrir ekki. Frakkar hertóku Holland [[1797]] og breyttu landinu í Batavíska lýðveldið. [[1806]] gerði [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] bróður sinn, [[Loðvík Bonaparte]], að konungi Hollands. Hann settist að í Amsterdam og gerði borgina formlega að höfuðborg ríkisins. Borgin leið hins vegar undir stjórn Frakka. Verslun hrundi sökum efnahagsþvingana Breta. Fátæktin hóf innreið sína í Amsterdam. [[1810]] kallaði Napoleon bróður sinn heim og innlimaði Holland Frakklandi. Þannig stóðu málin allt til [[1814]], en þá hurfu Frakkar úr landi. Ný stjórn sameiginlegra Niðurlanda ákvað að þinga í borgunum [[Brussel]] og [[Haag]]. Holland hlaut hins vegar landstjóra á ný og sat hann í Amsterdam. Þegar [[Belgía|Belgar]] slitu sig úr sambandinu [[1830]] varð Haag áfram aðsetur hollenska þingsins, en Amsterdam var þó yfirlýst höfuðborg Hollands. === Iðnbyltingin === Í upphafi [[19. öldin|19. aldar]] fóru sjóleiðirnar frá Amsterdam til sjávar að verða mjög erfiðar sökum framburðar í ánum. Þetta varð til þess að höfnin í Amsterdam missti vægi sitt á kostnað borga eins og [[Rotterdam]]. Til að bæta efnahaginn var ákveðið að setja upp mikinn [[Iðnaður|iðnað]] í borginni. Reistar voru stálverksmiðjur sem urðu til þess að borgin stækkaði að muna. Til að geta komið vörum fljótar frá var skipaskurður grafinn vestur til Norðursjávar (Noordzee Kanaal) og austur til [[Rín (fljót)|Rínarfljóts]] (Amsterdam-Rijn Kanaal). Þannig mynduðust góðar samgöngur til hafs og til Evrópu. Tíminn til aldamóta [[1900]] er oft kallaður síðari gullöldin í Amsterdam. === 20. öldin === [[Mynd:Bundesarchiv Bild 183-L23001, Amsterdam, Durchmarsch deutscher Truppen.jpg|thumb|Þýskur her í Amsterdam. Myndin er tekin í maí 1940.]] [[Mynd:Amsterdam Anne Frank.jpg|thumb|left|Stytta af gyðingastúlkunni Önnu Frank]] Í [[Heimstyrjöldin fyrri|heimstyrjöldinni fyrri]] var Holland hlutlaust ríki. En sökum stríðsins voru vörur og matur af skornum skammti þannig að jaðraði við hungursneyð í borginni. Meðan stríðið geysaði réðust vinnandi konur inn í flutningaskip, sem hlaðið var vörum fyrir herinn, og rændu sem best þær gátu. Margir eiginmenn þeirra hjálpuðu til. Þetta endaði með því að hollenski herinn var sendur á vettvang og hóf að skjóta á fólkið. 6 manns biðu bana, tæplega 100 særðust. Eftir stríð batnaði efnahagurinn á ný. [[1928]] var borgin orðin svo vel stæð að hún var gestgjafi [[Ólympíuleikarnir|Ólympíuleikana]] það árið. Í [[Kreppan mikla|kreppunni miklu]] breyttist allt. Á fjórða áratugnum var fjórðungur borgarbúa atvinnulaus. [[1932]] var mikill sjávarvarnargarður lagður fyrir mynni Zuiderzee, þannig að firðinum var breytt í ferskvatn (Ijsselmeer). Þannig lá Amsterdam í fyrsta sinn í sögunni ekki lengur að sjó. Í [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldinni síðari]] var Holland enn hlutlaust ríki. Þrátt fyrir það réðust Þjóðverjar inn í landið og var Amsterdam hertekin í einni svipan [[10. maí]] [[1940]]. Skömmu síðar hófu [[Nasismi|nasistar]] að safna gyðingum saman og flytja þá úr landi. Gengið var sérstaklega rösklega fram í Amsterdam, en talið er að aðeins rúmlega 6% gyðinga í borginni hafi lifað [[helförin]]a af. Meðal þeirra gyðinga sem sendir voru burt var fjölskylda [[Anna Frank|Önnu Frank]], en dagbók hennar um felustað hennar [[1942]]-[[1944|44]] fannst eftir stríð og varð heimsþekkt við útgáfu. Það var kanadísk hersveit sem frelsaði borgina úr höndum nasista í upphafi árs [[1945]]. Veturinn 1944-45 var óvenju kaldur. Hungursneyð ríkti í Amsterdam og létust þúsundir úr vosbúð áður en [[Kanada]]menn komu á vettvang. Mikil menningarbylting hóf innreið sína í Amsterdam á sjöunda áratugnum meðal unga fólksins. Leyfi stjórnvalda á léttum fíkniefnum lokkaði marga til borgarinnar, ekki síst hippa. Amsterdam varð að nokkurs konar fíkniefnamiðstöð í Evrópu. Enn í dag er löglegt að kaupa hass og marijúana í vissum kaffihúsum. Unga fólkið tók ósjaldan tóm hús til afnota og fylgdi þessu nokkur átök við lögreglu. Algengur misskilningur er að [[Kannabis]] sé þar löglegt en raunin er að sala og neysla þess er látin afskiptalaus á meðan hún fer fram inni á svokölluðum Kannabis kaffihúsum (''Coffee shops''). [[Vændi]] hefur verið áberandi í [[Rauða hverfið|Rauða hverfinu]] (''De Wallen''). Við sjálfstæði hollensku Guyjana ([[Súrínam]]) streymdi fólk þaðan til Hollands. Einnig fluttu margir [[Tyrkland|Tyrkir]] og fólk frá öðrum löndum þangað. Um helmingur íbúa Amsterdam eru af erlendu bergi brotnir. [[1992]] hrapaði ísraelsk flutningavél á blokk í íbúðahverfi í Amsterdam. 43 manns biðu bana. == Viðburðir == [[Mynd:AmerigoVespucci.JPG|thumb|Seglskipið Amerigo Vespucci í Sail Amsterdam]] '''Amsterdam Gay Pride''' er hátíð [[samkynhneigð]]ra þar í borg og er haldin fyrstu helgi í [[ágúst]] ár hvert. Hápunktur hátíðarinnar er bátasigling með þátttakendum um síkin (Canal Parade). Hundruð þúsunda manna sækja hátíð þessa heim. '''Sail Amsterdam''' er seglskipahátíð í borginni sem haldin er fimmta hvert ár. Hún var fyrst haldin [[1975]] í tilefni af 700 afmæli borgarinnar. Stærstu seglskip heims sækja hátíðina, en árið [[2000]] voru þau um 8.000 talsins. Sail Amsterdam er langstærsta og fjölmennasta hátíð Hollands. Hátíðin var síðast haldin [[2010]]. == Íþróttir == [[Mynd:Olstadion.jpg|thumb|Ólympíuleikvangurinn í Amsterdam]] Amsterdam er Ólympíuborg, en hún hélt [[Sumarólympíuleikarnir 1928|sumarleikana 1928]]. Engir [[Ísland|Íslendingar]] tóku þátt í leikunum að þessu sinni. Þekktasta íþróttafélag borgarinnar er knattspyrnuliðið [[Ajax Amsterdam]]. Liðið hefur oftar orðið hollenskur meistari en nokkurt annað félag. '''Amsterdam Marathon''' er næstfjölmennasta Maraþonhllaupið í Hollandi (á eftir hlaupinu í Rotterdam). Það er haldið í [[október]] ár hvert og hefur verið haldið síðan [[1975]]. '''Dam tot Damloop''' er árlegt víðavangshlaup í Hollandi og er hlaupið milli Amsterdam og borgarinnar [[Zaandam]]. Vegalengdin eru tíu mílur (ca. 16,1 km). Þátttakendur eru rúmlega 30 þús. Hjólreiðakeppnin [[Giro d´Italia]] var með rásmark í Amsterdam árið 2010. == Frægustu börn borgarinnar == * ([[1632]]) [[Baruch de Spinoza]] heimspekingur * ([[1638]]) [[Meindert Hobbema]] landslagsmálari * ([[1888]]) [[Fritz Zernicke]], eðlisfræðingur og [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Nóbelsverðlaunahafi í eðlisfræði]] * ([[1901]]) [[Max Euwe]], fyrrum heimsmeistari í [[skák]] og forseti [[Alþjóða skáksambandið|alþjóða skáksambandsins]] (FIDE) * ([[1923]]) Alfred Heineken, bjórframleiðandi og erfingi samnefndrar samsteypu * ([[1933]]) [[Paul Josef Crutzen]], [[veðurfræði]]ngur og [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Nóbelsverðlaunahafi í efnafræði]] * ([[1938]]) [[Paul Verhoeven]], kvikmyndaleikstjóri (RoboCop, Basic Instinct, Starship Troopers) * ([[1944]]) [[Jeroen Krabbé]], kvikmyndaleikstjóri * ([[1947]]) [[Johan Cruyff]] knattspyrnumaður og þjálfari * ([[1948]]) [[Jaap de Hoop Scheffer]], aðalframkvæmdarstjóri [[NATO]] * ([[1951]]) [[Louis van Gaal]] knattspyrnuþjálfari * ([[1951]]) [[Jan Timman]] stórmeistari í skák * ([[1962]]) [[Ruud Gullit]] knattspyrnumaður og þjálfari * ([[1962]]) [[Frank Rijkaard]] knattspyrnumaður og þjálfari * ([[1969]]) [[Dennis Bergkamp]] knattspyrnumaður * ([[1976]]) [[Patrick Kluivert]] knattspyrnumaður * ([[1986]]) [[Ryan Babel]] knattspyrnumaður == Söfn == [[Mynd:NEMO and area.jpg|thumb|Vísindasafnið NEMO er eins og skipsstefni í laginu]] * [[Rijksmuseum]] er ríkissafn Hollands í Amsterdam. Það hefur að geyma talsvert af málverkum hollensku meistaranna, þar á meðal eftir [[Rembrandt]], [[Frans Hals]], [[Jan Vermeer]], [[Jan Steen]] og fleiri. * [[Van Gogh safnið í Amsterdam|Van Gogh safnið]] er listasafn í borginni helgað málaranum [[Vincent van Gogh]]. Þar eru mörg verk meistarans geymd til sýnis, en einnig eru þar myndir eftir aðra málara, s.s. [[Édouard Manet]], [[Claude Monet]], [[Paul Gauguin]] og fleiri. * [[Anne Frank hús]] er verksmiðjuhúsið þar sem fjölskylda Önnu Frank ásamt nokkrum einstaklingum földu sig í tvö ár fyrir nasistum 1942-44 í heimstyrjöldinni síðari, þar til þau uppgötvuðust og voru send í útrýmingarbúðir. [[1960]] var húsinu breytt í safn sem er gríðarlega vinsælt. * NEMO er vísindasafn í Amsterdam og líkist helst stefni á skipi. Húsið var reist [[1997]] og inniheldur muni og gjörninga á vísindasviðinu á fjórum hæðum. Aðall safnsins er að hægt er að snerta muni og taka þátt í tilraunum. == Byggingar og kennileiti == [[Mynd:Amsterdam oude kerk2.jpg|thumb|Oude Kerk er elsta kirkjan í Amsterdam]] * '''Oude Kerk''' (Gamla kirkja) er elsta nústandandi kirkja í Amsterdam. Hún var vígð [[1306]]. Þakið er stærsta viðarkirkjuþak Evrópu frá [[Miðaldir|miðöldum]], sem gerir hljómburðinn einstaklega góðan. Gólfið er að öllu leyti gert úr grafsteinum, enda var kirkjan reist á kirkjugarði. Innan veggja kirkjunnar var haldið áfram að grafa fólk allt til [[1865]]. Þar eru nú 2.500 grafir. Málarinn Rembrandt var tíður gestur í kirkjunni og öll börn hans voru skírð þar. Þar er einnig eiginkona hans grafin, Saskia van Uylenburgh. Kirkjan er bæði notuð fyrir guðsþjónustur og aðrar veraldlegar samkomur. * '''Nieuwe kerk''' (Nýja kirkja) er einnig í miðborginni og er frá [[15. öldin|15. öld]]. Hún var vígð [[María mey|heilagri Maríu]] og [[Heilög Katarína|heilagri Katarínu]]. Nokkru sinni skemmdist hún töluvert í eldsvoðum, síðast [[1645]]. Í dag er hún ekki lengur í notkun fyrir guðsþjónustur, heldur fyrir veraldlega viðburði og orgeltónleika. Síðan [[1814]] er Oude Kerk krýningarkirkja hollensku konungsættarinnar og þar eru einnig haldnar giftingar. Síðast var [[Beatrix Hollandsdrottning|Beatrix drottning]] krýnd í kirkjunni [[1980]]. Krónprins Willem-Alexander og prinsessa Maxima voru gefin í hjónaband þar [[2002]]. Í kirkjunni eru einnig grafreitir þekktra persóna. Þar hvíla meðal annars skáldið Joost van den Vondel og Ruyter aðmíráll. * '''Konungshöllin í Amsterdam''' er einn af þremur slíkum sem konungsfjölskyldan hefur til umráða í landinu. Höllin stendur á aðaltorginu í miðborginni. Hún var reist [[1648]]-[[1655|55]] og stendur á 13.659 trjábolum. Málararnir Rembrandt og [[Ferdinand Bol]] eiga veggmyndir í húsinu. Húsið var hins vegar reist sem ráðhús og þjónaði sem slíkt þar til Loðvík Bonaparte (bróðir Napoleons) settist að í því [[1806]] og ríkti sem konungur yfir Hollandi í 4 ár. Að honum förnum var húsið aftur notað sem ráðhús, en aðeins í skamman tíma, því fyrsti konungurinn eftir Napoelonstímann, Vilhjálmur I, settist að í því og gerði það að konungshöll sem það er enn í dag. * '''Waag''' (Vogarhús) er gamalt virki og er meðal síðustu leifar af gamla borgarmúrnum sem eitt sinn var borginni til varnaðar. Það var reist [[1488]] sem borgarhlið og kallaðist þá Sint Anthonienspoort (''Hlið heilags Antoníusar''). Þegar borgarmúrinn var rifinn seint á [[16. öldin|16. öld]] myndaðist stór markaður í kringum þetta hlið, með alls konar vogum. Því breyttist heiti virkisins í Waag, sem merkir vog. Í dag er ICT-rannsókarstofnunin með aðstöðu í húsinu og á jarðhæð er veitingahús. * '''Munttoren''' (eða bara Munt) er gamall turn í borginni og var hluti af Regulierspoort, gömlu borgarhliði sem nú er horfið. Turnarnir voru upphaflega tveir og voru reistir [[1480]]-[[1487|87]] ásamt hliðinu sem þeir voru hluti af. Hliðið og annar turninn brann í eldsvoða [[1618]]. Núverandi turn skemmdist líka eitthvað í eldinum, en var endurbyggður í endurreisnarstíl [[1619]]-[[1620|20]] ásamt klukkum. Heitið er til komið [[1672]], er bæði [[England]] og [[Frakkland]] lýstu stríði á hendur Hollendingum og Frakkar hertóku landsvæði í suðri. Þá var ekki hægt að flytja mynt frá sláttunum í [[Utrecht]] og [[Enkhuizen]], heldur varð að slá mynt tímabundið í þessum turni. Munttoren merkir myntturn. * '''Begínuhverfið''' liggur í miðborg Amsterdam. Það var trúlega reist á [[14. öldin|14. öld]], en heimildir um það eru týndar. Mörg húsanna eru orðin mjög gömul, en eitt þeirra frá [[1528]] er elsta viðarhús Hollands sem enn stendur. [[Begínur|Begínunum]] fækkaði mikið með tímanum. Sú síðasta sem bjó í hverfinu lést [[1971]]. Í dag eru húsin almennar íbúðir. <gallery> Mynd:Iglesia Nueva, Ámsterdam, Países Bajos, 2016-05-30, DD 10-12 HDR.jpg|Nieuwe Kerk Mynd:Koninklijk Paleis Amsterdam.jpg|Konungshöllin í Amsterdam Mynd:Amsterdam Waag februari 2003.jpg|Vogarhúsið Mynd:Munttoren in Amsterdam 2015.jpg|Munttoren Mynd:Ekerk1.jpg|Begínuhverfið. Til vinstri er Enska kirkjan. Húsið fyrir miðju með svarta gaflinum er elsta viðarhús Hollands. </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Amsterdam|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 26. september|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} * [http://www.timarit.is/?issueID=435239&pageSelected=3&lang=0 ''Amsterdam - í ljósi fortíðar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1981]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Höfuðborgir í Evrópu}} [[Flokkur:Amsterdam| ]] [[Flokkur:Borgir í Hollandi]] [[Flokkur:Höfuðborgir í Evrópu]] 00xk6lboap9irurcl4ax2gfyzx4aelb 0 25353 1981022 1910691 2026-09-29T12:54:06Z Berserkur 10188 1981022 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1407]]|[[1408]]|[[1409]]|[[1410]]|[[1411]]|[[1412]]|[[1413]]| [[1391–1400]]|[[1401–1410]]|[[1411–1420]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} [[Mynd:Matejko Battle of Grunwald.jpg|thumb|right|Orrustan við Tannenberg.]] Árið '''1410''' ('''MCDX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Ísland == * Hópur Íslendinga sem verið höfðu strandaglópar á [[Grænland]]i frá 1406 komust loks þaðan er skip kom frá [[Noregur|Noregi]]. Fólkið komst þó ekki heim til Íslands fyrr en [[1413]]. Með brottför þess frá Grænlandi rofnuðu öll tengsl við byggð norrænna manna þar. * Brúðkaup Guðrúnar Styrsdóttur og Gísla Andréssonar í [[Stóra-Mörk|Mörk]]. Guðrún var þá talin ekkja eftir Snorra Torfason, sem ekkert hafði spurst til frá [[1406]], en árið [[1413]] kom hann til landsins og hafði verið tepptur í [[Grænland]]i og síðan Noregi vegna siglingaleysis. ===Fædd=== * [[Ólöf Loftsdóttir]], hefðarkona (d. [[1479]]). * [[Þorvarður Loftsson]], höfðingi (d. [[1446]]). ===Dáin=== * [[Ólafur Pétursson hirðstjóri|Ólafur Pétursson]], hirðstjóri. == Erlendis == * [[25. mars]] - [[Mingveldið]] sendi 100.000 hermenn til að berjast við Mongóla. * [[17. maí]] - [[Jóhannes XXIII mótpáfi|Jóhannes XXIII]] (Baldassarre Cossa) var kjörinn páfi á kirkjuþinginu í Pisa. Voru þá þrír páfar samtímis, [[Gregoríus XII mótpáfi|Gregoríus XII]] í Róm og mótpáfarnir [[Benedikt XIII mótpáfi|Benedikt XIII]] í [[Avignon]] og Jóhannes í [[Pisa|Písa]]. * [[15. júlí]] - [[Konungsríkið Pólland|Pólverjar]] og [[Hertogadæmið Litáen|Litháar]] unnu sigur á herliði [[Þýsku riddararnir|Þýsku riddaranna]] í [[orrustan við Tannenberg|orrustunni við Tannenberg]]. * [[26. júlí]] - Pólverjar og Litáar sátu um [[Malbork-kastali|Malbork-kastala]], aðsetur Þýsku riddarana. Umsátrið stóð í 2 mánuði og hörfuðu þeir frá kastalanum. * [[16. september]] - Bog Mára í Andalúsíu, Antequera, laut lægra haldi fyrir [[Konungsríkið Kastilía|konungsríkinu Kastilíu]]. * [[Jan Hus]] var bannfærður af [[Erkibiskupinn í Prag|erkibiskupnum í Prag]]. * [[Stjörnuúrið]] var smíðað í [[Prag]]. ===Fædd=== * (líklega) [[Johannes Ockeghem]], flæmskt tónskáld (d. [[1497]]). ===Dáin=== * [[3. maí]] - [[Alexander V mótpáfi]] (f. um [[1339]]). * [[31. maí]] - [[Marteinn 1. Aragóníukonungur|Marteinn 1.]] Aragóníukonungur (f. [[1356]]). * - [[Beatrís af Portúgal]], síðar drottning Portúgals og Kastilíu (f. [[1372]]). [[Flokkur:1410]] [[Flokkur:1401-1410]] dgblrgaiuegjhm5uwszfczyaru65ndm 0 25382 1981005 1942914 2026-09-29T12:08:55Z Berserkur 10188 1981005 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1409]]|[[1410]]|[[1411]]|[[1412]]|[[1413]]|[[1414]]|[[1415]]| [[1401–1410]]|[[1411–1420]]|[[1421–1430]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} [[Mynd:Eric of Pomerania.jpg|thumb|right|[[Eiríkur af Pommern]].]] Árið '''1412''' ('''MCDXII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[13. apríl]] - Yfir tuttugu bátar fórust við Ísland í miklu illviðri. * Fyrst getið um [[England|enskt]] [[fiskiskip]] í [[Ísland|íslenskum]] [[annáll|annálum]] sem markaði upphafið að skipulegri sókn enskra fiskiskipa á Íslandsmið næstu aldirnar. „Kom skipið af Englandi austur fyrir [[Dyrhólaey]], var róið til þeirra og voru fiskimenn út af Englandi. Þetta sama haust urðu 5 menn af enskum fráskila sínum kompánum og gengu í land austur við [[Eystrahorn|Horn]] úr báti og létust vilja kaupa sér mat og sögðust hafa soltið í bátnum mörg dægur. Voru þessir 5 enskir menn hér á landi um veturinn", segir í [[Nýi annáll|Nýja annál]]. * Ekkert skip kom frá [[Noregur|Noregi]] til Íslands þetta ár. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[12. maí]] - [[Einar Herjólfsson]], farmaður, var veginn í kirkjugarðinum á [[Skúmsstaðir|Skúmsstöðum]]. == Erlendis == * [[16. janúar]] - [[Medici-ættin]] hóf bankaviðskipti með leyfi páfa. * [[15. mars]] - Sigmundur konungur Ungverjalands og [[Vladisás 2.]] konungur Póllands sömdu um frið. * [[16. maí]] - [[Gian Maria Visconti]], [[Hertogadæmið Mílanó|hertogi Mílanó]], var ráðinn af dögum að skipunum andstæðings síns, Facino Cane. [[Filippo Maria Visconti]], sonur Gian varð nýr hertogi. * [[18. maí]] - [[Hundrað ára stríðið]]: [[Hinrik 6.]] konungur Englands samdi við Karl, hertoga Orleans um ensk yfirráð yfir Gascogne og Aquitaine gegn því að Englendingar veittu honum hernaðarstuðning gegn Búrgundum. * [[23. maí]] - An-Nasir Faraj, [[Mamlúkar|Mamlúka]]-konungur Egyptalands og Sýrlands, var stunginn til bana eftir að hafa gefist upp fyrir emírum Sýrlands. Sonur Farajs hélt Egyptalandi eftir vendingarnar. * [[24. júní]] - [[Ferdinand 2. af Aragóníu]] var kosinn til embættis konungs Aragóníu og Sikileyjar. * [[24. ágúst]] - [[Lýðveldið Feneyjar]] varðist innrás Ungverja, Króata og Þjóðverja. Innrásarherinn beið mikinn ósigur og missti 1.300 menn. * [[28. október]] - [[Eiríkur af Pommern]] fékk formlega ríkisvald yfir Norðurlöndum í hendur þótt hann hefði verið konungur að nafninu til í [[Noregur|Noregi]] frá [[1389]] og [[Danmörk]]u og [[Svíþjóð]] frá [[1396]]. * [[18. desember]] - [[Mingveldið]] fór í fjórðu fjársjóðsferðina með flota sínum. * [[Jóhann 2. Kastilíukonungur]] setti lög sem takmörkuðu réttindi [[gyðingar|gyðinga]]. Þeir áttu meðal annars að klæðast sérstökum fatnaði og máttu ekki gegna opinberum embættum. * [[Svartidauði]] fór um England í síðasta skipti. ===Fædd=== * [[Jóhanna af Örk]], franskur dýrlingur og alþýðuhetja (d. [[1431]]). ===Dáin=== * [[28. október]] - [[Margrét Valdimarsdóttir mikla]] (f. [[1353]]). * [[1. apríl]] - [[Albrekt af Mecklenburg]], Svíakonungur 1363–1389 (f. [[1336]]). [[Flokkur:1412]] [[Flokkur:1411-1420]] eizo49j5xoatp9x5yc71q18dexa2j2s 0 25383 1981015 1910692 2026-09-29T12:34:21Z Berserkur 10188 1981015 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1408]]|[[1409]]|[[1410]]|[[1411]]|[[1412]]|[[1413]]|[[1414]]| [[1401–1410]]|[[1411–1420]]|[[1421–1430]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} [[Mynd:Johannes XXIII. Gegenpapst 2.jpg|thumb|right|Jóhannes XXIII mótpáfi bannfærir Jan Hus.]] Árið '''1411''' ('''MCDXI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Atburðir == * [[Jón Tófason]] var vígður [[Hólabiskupar|Hólabiskup]]. Hann kom þó ekki til landsins fyrr en árið [[1419]]. * [[Björn Einarsson Jórsalafari]] kom til landsins úr Jórsalaför sinni. Fædd Dáin * [[Pétur Nikulásson]] Hólabiskup (hugsanlega dáinn 1410). Hann hafði þá dvalist erlendis frá [[1402]]. == Erlendis == * [[1. febrúar]] - [[Fyrsti friðarsamningurinn í Thorn]] milli [[Konungsríkið Pólland|Pólverja]] og [[Hertogadæmið Litáen|Litháa]] annars vegar og [[Þýsku riddararnir|Þýsku riddaranna]] hins vegar. * Febrúar - [[Jóhannes XXIII mótpáfi]] bannfærði [[Jan Hus]] (Jóhann Húss). * [[17. febrúar]] - Süleyman Çelebi, soldán [[Ottómanveldið|Ottómanveldisins]] var kyrktur til bana. Bróðir hans Musa tók við stjórn. * [[26. febrúar]] - Borgin [[Ahmedabad]] var stofnuð í Indlandi. * [[24. mars]] - [[Vopnahlé]] gert milli [[Eiríkur af Pommern|Eiríks af Pommern]] og greifanna í [[Holsetaland]]i. * [[21. júlí]] - [[Sigismundur keisari|Sigismundur]] af Lúxemborg var kjörinn [[Keisari hins Heilaga rómverska ríkis|konungur Þýskaland]]s. * [[22. október]] - [[Hundrað ára stríðið]]: Hertoginn af Búrgúnd og Englendingar náðu yfirráðum yfir París. * [[Mingveldið]] í Kína hóf úrbætur á [[Mikliskurður|Miklaskurði]]. ;Fædd * [[21. september]] - [[Ríkharður hertogi af York]] (d. [[1460]]). ;Dáin * [[2. júní]] - [[Leópold 4. Austurríkishertogi|Leópold 4.]] Austurríkishertogi (f. [[1371]]). [[Flokkur:1411]] [[Flokkur:1411-1420]] 9zvnjufgqilqwr6twbathh2j98m8q6w 0 25433 1981018 1979340 2026-09-29T12:47:12Z TKSnaevarr 53243 1981018 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Norðurlandaófriðurinn mikli | image = Great Northern War Collage.jpg | image_size = 300 | caption = Að ofan, frá vinstri:{{flatlist| * [[Orrustan við Narva (1700)|Orrustan við Narva]] (1700) * Farið yfir Dvínu (1701) * [[Orrustan við Poltava]] (1709) * [[Orrustan við Gadebusch]] (1712) * Lík Karls 12. Svíakonungs flutt heim (1718) }} | date = 22. febrúar 1700 – 10. september 1721 ({{Aldur í árum, mánuðum og dögum|1700|2|22|1721|9|10}}) | place = [[Norður-Evrópa|Norður-]], [[Mið-Evrópa|Mið-]] og [[Austur-Evrópa]] | territory = {{plainlist| * '''[[Nystad-sáttmálinn]]''': Rússland innlimar [[Eistland]], [[Lífland]] og [[Ingermanland]] ásamt hlutum af [[Kexholm]] og [[Viipuri-hérað|Viborg]]. * '''[[Stokkhólmssáttmálarnir]]''': Prússland innlimar hluta af [[Sænska Pommern]], Hannover innlimar [[Bremen-Verden]]. * '''[[Friðriksborgarsáttmálinn]]''': [[Hertogadæmið Holstein-Gottorp|Holstein-Gottorp]] glatar hluta sínum af [[Hertogadæmið Slésvík|Hertogadæminu Slésvík]] til [[Dansk-norska ríkið|Dansk-norska ríkisins]]. }} | result = Sigur andstæðinga Svía | combatant1 = {{tree list}} * {{flagicon image|Flag of the Swedish Empire.svg}} [[Stórveldistími Svíþjóðar|Sænska stórveldið]] ** {{flagicon image|Merchant Ensign of Holstein-Gottorp (Lions sinister).svg}} [[Hertogadæmið Holstein-Gottorp|Holstein-Gottorp]] {{small|(1700; 1713–1720)}} * {{flagicon image|Royal Banner of Stanisław Leszczyński.svg}} [[Pólsk-litáíska samveldið]]<br/>{{small|(1705–1709)}} * {{flagicon image|Flag of the Cossack Hetmanate.svg}} [[Höfuðsmannsdæmi kósakka]] {{small|(1708–1714)}} * {{flagicon image|Flag of the Zaporizhian Sich.svg}} [[Hin frjálsu lönd neðri Sapórógahersins]]<ref name="Yavornytsky">{{Cite web |last=Yavornytskyi |first=Dmytro |year=1990 |title=History of the Zaporozhian Cossacks. Volume 3 |url=http://history.org.ua/LiberUA/5-12-001244-2/5-12-001244-2.pdf |access-date=2025-09-19 |website=history.org.ua|pages=306–310}}</ref> {{tree list/end}} | combatant1a = {{Collapsible list |title = Stuðningur: |{{flagicon image|Ottoman flag c.1490-1701.png}} [[Tyrkjaveldi]]<br>{{small|(1710–1713)}} |{{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[Konungsríkið Stóra-Bretland|Stóra-Bretland]]<br>{{small|(1719–1720)}} |{{flagicon image| Flag of England.svg}} [[Konungsríkið England|England]] {{small|(1700)}} |{{flagicon image|Statenvlag.svg}} [[Hollenska lýðveldið]] {{small|(1700)}} |{{flagicon image|Flag of Hanover (1692).svg}} [[Kjörfurstadæmið Hannover|Hannover]] {{small|(1700)}} }} | combatant2 = {{tree list}} * {{flagicon image|Flag of Oryol ship (variant).svg}} [[Rússneska keisaradæmið]] ** {{flagicon image|Flag of the Cossack Hetmanate.svg}} [[Höfuðsmannsdæmi kósakka]] * {{DNK}} [[Dansk-norska ríkið]]<br>{{small|(1700; 1709–1720)}} * {{flagicon image|Flag of Electoral Saxony.svg}} [[Kjörfurstadæmið Saxland|Saxland]] * {{flagicon image|Polish Royal Banner of The House of Wettin.svg}} [[Pólsk-litáíska samveldið]]<br>{{small|(1701–1706; frá 1709)}} * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg}} [[Prússland]] {{small|(1715–1720)}} * {{flagicon image|Flag of Hanover (1692).svg}} [[Kjörfurstadæmið Hannover|Hannover]] {{small|(1715–1719)}} {{tree list/end}} | combatant2a = {{Collapsible list |title = Stuðningur: |{{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[Konungsríkið Stóra-Bretland|Stóra-Bretland]]<br>{{small|(1715–1719)}} |{{flagicon image|Flag of Courland (state).svg}} [[Hertogadæmið Kúrland og Semgallen|Kúrland-Semgallen]] {{small|(1700–1701)}} }} | commander1 = {{tree list}} * {{flagicon image|Flag of the Swedish Empire.svg}} [[Karl 12.]]{{KIA}} * {{flagicon image|Flag of the Swedish Empire.svg}} [[Úlrika Eleónóra]] * {{flagicon image|Flag of the Swedish Empire.svg}} [[Friðrik 1. Svíakonungur|Friðrik 1.]] ** [[Carl Gustav Rehnskiöld|Rehnskiöld]] ** [[Adam Ludwig Lewenhaupt|Lewenhaupt]] [[Dauði|#]] ** [[Magnus Stenbock|Stenbock]] [[Dauði|#]] ** [[Wolmar Anton von Schlippenbach|Schlippenbach]] ** [[Carl Gustaf Armfeldt|Armfeldt]] ** [[Georg Lybecker|Lybecker]] [[Dauði|#]] * {{flagicon image|Merchant Ensign of Holstein-Gottorp (Lions sinister).svg}} [[Friðrik 4., hertogi af Holstein-Gottorp|Friðrik 4.]]{{KIA}} * {{flagicon image|Merchant Ensign of Holstein-Gottorp (Lions sinister).svg}} [[Karl Friðrik, hertogi af Holstein-Gottorp|Karl Friðrik]] * {{flagicon image|Royal Banner of Stanisław Leszczyński.svg}} [[Stanisław Leszczyński|Stanisław 1.]] ** [[Józef Potocki|Potocki]] ** [[Kazimierz Jan Sapieha|Sapieha]] [[Dauði|#]] * {{flagicon image|Flag of the Cossack Hetmanate.svg}} [[Ívan Mazepa|Mazepa]] [[Dauði|#]] * {{flagicon image|Flag of the Cossack Hetmanate.svg}} [[Pylyp Orlyk|Orlyk]] * {{flagicon image|Flag of the Zaporizhian Sich.svg}} [[Kost Hordíjenko|Hordíjenko]] {{tree list/end}} | commander2 = {{tree list}} * {{flagicon image|Flag of Oryol ship (variant).svg}} [[Pétur mikli|Pétur 1.]] ** [[Aleksandr Danílovítsj Menshíkov|Menshíkov]] ** [[Borís Sheremetev|Sheremetev]] [[Dauði|#]] ** [[Fjodor Apraksín|Apraksín]] ** [[Johann Patkúl|Patkúl]]{{Executed}} ** [[Aníkíta Repnín|Repnín]] * {{flagicon image|Flag of the Cossack Hetmanate.svg}} [[Ívan Mazepa|Mazepa]] <small>(til síðhluta 1708)</small> * {{flagicon image|Flag of the Cossack Hetmanate.svg}} [[Ívan Skoropadskyj|Skoropadskyj]] * {{flagicon image|Flag of the Kalmyk Khanate.svg}} [[Ayuka Khan]] * {{DNK}} [[Friðrik 4. Danakonungur|Friðrik 4.]] ** [[Christian Detlev Reventlow|Reventlow]] ** [[Peter Tordenskjold|Tordenskjold]] * {{flagicon image|Flag of Electoral Saxony.svg}}{{flagicon image|Polish Royal Banner of The House of Wettin.svg}} [[Ágúst sterki|Ágúst 2.]] ** [[Johann Matthias von der Schulenburg|Schulenburg]] ** [[Jacob Heinrich von Flemming|Flemming]] ** [[Adam Mikołaj Sieniawski|Sieniawski]] ** [[Grzegorz Antoni Ogiński|Ogiński]] [[Dauði|#]] * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg}} [[Friðrik Vilhjálmur 1. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 1.]] ** [[Leópold 1., fursti af Anhalt-Dessau|Leópold 1.]] * {{flagicon image|Flag of Hanover (1692).svg}}{{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[Georg 1. Bretlandskonungur|Georg 1.]] {{tree list/end}} | strength1 = '''Þegar mest var:'''{{tree list}} * {{flagicon image|Flag of the Swedish Empire.svg}} 100.000{{sfn|Silfverstolpe|1864|p=151}}{{sfn|Glete|2010|p=206}} ** 43 línuherskip{{sfn|Glete|2010|p=429}} * {{flagicon image|Merchant Ensign of Holstein-Gottorp (Lions sinister).svg}} 2.695{{sfn|Generalstaben|1900|p=270}} * {{flagicon image|Royal Banner of Stanisław Leszczyński.svg}} 36.500{{sfn|Dorrell|2009|p=52}} * {{flagicon image|Flag of the Cossack Hetmanate.svg}} 7.000{{sfn|Dorrell|2009|pp=133, 156, 177}}–12.000{{sfn|Stone|2001|p=256}} {{tree list/end}} | strength2 = '''Þegar mest var:'''{{tree list}} * {{flagicon image|Flag of Oryol ship (variant).svg}} 200.000{{sfn|Pintner|1978|p=29}}{{sfn|Black|1991|p=28}}{{sfn|Dudink|Hagemann|2020|p=51}} ** 37 línuherskip{{sfn|Glete|2010|p=433}} * {{flagicon image|Flag of the Cossack Hetmanate.svg}} 30.000{{sfn|Гришинский|Никольский|Кладо|1911|p=176}}–50.000{{sfn|Dorrell|2009|p=40}} * {{flagicon image|Flag of the Kalmyk Khanate.svg}} 15.000{{sfn|Гришинский|Никольский|Кладо|1911|p=176}} * {{DNK}} 60.000{{sfn|Generalstaben|1920|pp=226–229}}{{sfn|Generalstaben|1927|p=61}} ** 41 línuherskip{{sfn|Glete|2010|p=429}} * {{flagicon image|Flag of Electoral Saxony.svg}} 29.900{{sfn|Querengässer|2015|p=254}} * {{flagicon image|Polish Royal Banner of The House of Wettin.svg}} 70.000{{sfn|Stone|1983|p=62}} * {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg}} 56.575{{sfn|Summerfield|2015|p=254}} * {{flagicon image|Flag of Hanover (1692).svg}} 20.000{{sfn|Martinsson|2015|p=134}} {{tree list/end}} | casualties1 = 200.000+ dauðsföll{{sfn|Silfverstolpe|1864|pp=153–154}}{{sfn|Höglund|Sallnäs|2000|p=20}}{{sfn|Keskisarja|2019|p=244}}{{sfn|Ullgren|2008|p=326}} | casualties2 = 400.000+ dauðsföll<br>{{sfn|Lieven|2006|p=537}}{{sfn|Krinko|2019|p=292}}<ref>{{cite book |last=Kernosovsky |first=Anton |language=ru |date=1992 |orig-date=1933 |script-title=ru:История русской армии |trans-title=Saga rússneska hersins |volume=1: frá Narva til Parísar |place=Moskva |publisher=Golos |isbn=5-7055-0864-6 |url=https://prussia.online/books/istoriya-russkoy-armii-4-1 }} bls. 63</ref>{{sfn|Урланис|1960|pp=54–55}}{{sfn|Fuller|1992|p=49}}{{sfn|Höglund|Sallnäs|Bespalov|2006|p=51}}{{sfn|Lindegren|1995|pp=11–50}} | casualties3 = 1.000.000+ dauðsföll alls{{sfn|Gasper|2012|p=52}}{{sfn|Clodfelter|2017|p=90}}{{sfn|Markiewicz|2001|p=181}}{{sfn|Mackenbach|2020|p=358}} }} '''Norðurlandaófriðurinn mikli''' var styrjöld milli bandalags [[Rússland]]s, [[Dansk-norska ríkið|Dansk-norska ríkisins]] og [[Saxland]]s og [[Pólsk-litháíska samveldið|Póllands]] (og [[Prússland]]s og [[Hannóver]] frá [[1715]]) og [[Svíþjóð]]ar, en ástæður styrjaldarinnar eru fyrst og fremst sú valdastaða sem Svíar höfðu komið sér upp við [[Eystrasalt]] á kostnað [[Þýskaland|þýsku]] furstanna, Dana og Rússa undir [[Pétur mikli|Pétri mikla]]. Stríðið hófst með árás bandalagsþjóðanna á Svía [[1700]] og lauk með [[Nystad-samningurinn|Nystad-samningnum]] og [[Stokkhólmssamningarnir|Stokkhólmssamningunum]] [[1721]]. Til að byrja með unnu Svíar hvern sigurinn á fætur öðrum en kusu að halda styrjöldum áfram, í stað þess að ljúka stríðinu á sínum forsendum. Stríðsgæfan snerist svo Rússum í vil eftir að herfarir Svía inn í Rússland [[1709]] höfðu dregið úr styrk þeirra og að lokum unnu Rússar stóran sigur í [[orrustan við Poltava|orrustunni við Poltava]]. Niðurstaða styrjaldarinnar var að Rússar urðu stórveldi við Eystrasalt í stað Svía áður. ==Heimildir== * {{cite book |title=A Military Revolution? : Military Change and European Society 1550–1800 |url={{google books |plainurl=y |id=rENGEAAAQBAJ}} |last=Black |first=Jeremy |year=1991 |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan Press LTD]] |location=[[Basingstoke]] og [[London]] |isbn=0-333-51906-X}} * {{cite book |title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492-2015 |edition=4 |url={{google books |plainurl=y |id=kNzCDgAAQBAJ}} |last=Clodfelter |first=Micheal |year=2017 |publisher=[[McFarland & Company]] |location=[[Jefferson, North Carolina|Jefferson]] |isbn=978-0-7864-7470-7}} * {{cite book |title=The Dawn of the Tsarist Empire: Poltava & the Russian Campaigns of 1708–1709 |url={{google books |plainurl=y |id=MZP8ZwEACAAJ}} |last=Dorrell |first=Nicholas |year=2009 |publisher=[[Partizan Press]] |location=[[Nottingham]] |isbn=978-1-85818-594-1}} * {{cite book |title=The Oxford Handbook of Gender, War, and the Western World Since 1600 |url={{google books |plainurl=y |id=_KkPEAAAQBAJ}} |last1=Dudink |first1=Stefan |last2=Hagemann |first2=Karen |year=2020 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] & [[New York-borg|New York]] |isbn=978-0-19-751312-5}} * {{cite book |title=Strategy and Power in Russia, 1600–1914 |url={{google books |plainurl=y |id=0ttoAAAAMAAJ}} |last=Fuller |first=William C. |year=1992 |publisher=[[Free Press (útgáfufélag)|Free Press]] |location=[[New York-borg|New York]] |isbn=0-02-910977-9}} * {{cite book |title=Theodore von Neuhoff, King of Corsica: The Man Behind the Legend |url={{google books |plainurl=y |id=QKkXmZh-nZ8C}} |last=Gasper |first=Julia |year=2012 |publisher=[[University of Delaware Press]] |location=[[Newark, Delaware|Newark]] |isbn=978-1-61149-440-2}} * {{cite book |title=Bidrag til den store nordiske krigs historie: Kong Frederik IV's første kamp om Sønderjylland |language=da |volume=1 |url={{google books |plainurl=y |id=LLAXAAAAYAAJ}} |author=Generalstaben |author-link=General Staff (Denmark) |year=1900 |publisher=[[Gyldendal|Det nordiske forlag]] |location=[[Kaupmannahöfn]] |oclc=874766472}} * {{cite book |title=Bidrag til den store nordiske krigs historie: Den store koalition mod Sverig af 1715 |language=da |volume=6 |url={{google books |plainurl=y |id=DudBAAAAYAAJ}} |author=Generalstaben |author-link=General Staff (Denmark) |year=1920 |publisher=[[Gyldendal|Gyldendalske Boghandel, Nordisk Forlag]] |location=[[Kaupmannahöfn]] og [[Ósló]] |oclc=928686621}} * {{cite book |title=Bidrag til den store nordiske krigs historie: Carl XII i Norge; Peter I i Danmark 1716 |language=da |volume=8 |url={{google books |plainurl=y |id=EKYozwEACAAJ}} |author=Generalstaben |author-link=General Staff (Denmark) |year=1927 |publisher=[[Gyldendal|Gyldendalske Boghandel, Nordisk Forlag]] |location=[[Kaupmannahöfn]] |oclc=929129182}} * {{cite book |title=Swedish Naval Administration, 1521-1721 : Resource Flows and Organisational Capabilities |url={{google books |plainurl=y |id=LTYMwozmPugC}} |last=Glete |first=Jan |year=2010 |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |location=[[Leiden]] |isbn=978-90-04-17916-5}} * {{cite book |title=История русской армии и флота |trans-title=Saga rússneska hersins og sjóhersins |volume=1 |last1=Гришинский |first1=Алексей Самойлович |last2=Никольский |first2=Владимир Павлович |last3=Кладо |first3=Николай Лаврентьевич |year=1911 |publisher=Моск. Кн-изд |location=Moskva |language=ru |oclc=1302471181}} * {{cite book |title=The Great Northern War 1700-1721 : Colours and uniforms |volume=1 |url= |last1=Höglund |first1=Lars-Eric |last2=Sallnäs |first2=Åke |translator-last1=Schorr |translator-first1=Daniel |year=2000 |publisher=Acedia Press |location=[[Karlstad]] |isbn=91-972341-7-6}} * {{cite book |title=The Great Northern War 1700-1721 : Sweden's allies and enemies. Colours and uniforms |volume=2 |url= |last1=Höglund |first1=Lars-Eric |last2=Sallnäs |first2=Åke |last3=Bespalov |first3=Alexander |translator-last1=Schorr |translator-first1=Daniel |translator-last2=Årnfelt |translator-first2=Thomas |year=2006 |publisher=Acedia Press |location=[[Karlstad]] |isbn=91-974049-6-9}} * {{cite book |title=Murhanenkeli : suuren Pohjan sodan ihmisten historia |trans-title=Engill dauðans: Saga fólksins í Norðurlandaófriðinum mikla |language=fi |url={{google books |plainurl=y |id=PRYQywEACAAJ}} |last=Keskisarja |first=Teemu |year=2019 |publisher=Siltala |location=[[Helsinki]] |isbn=978-952-234-638-4}} * {{cite book |title=Войны и население Юга России в XVIII – начале XXI в. Демографические процессы и последствия |trans-title=Stríð og íbúafjöldi í suðurhluta Rússlands á 18. öld til fyrri hluta 20. aldar: Lýðfræðiferlar og áhrif |url={{google books |plainurl=y |id=7asuEAAAQBAJ}} |last=Krinko |first=Evgeny Fedorovich |year=2019 |publisher=[[ROSSPEN|Political Encyclopedia Publishers]] |location=Moskva|language=ru |isbn=978-5-04-346436-1}} * {{cite book |title=The Cambridge History of Russia : Imperial Russia, 1689–1917 |volume=2 |url={{google books |plainurl=y |id=NzR0cmnP3J8C}} |last=Lieven |first=Dominic |year=2006 |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=[[Cambridge]] |isbn=0-521-81529-0}} * {{cite book |title=Mellan två statssystem: Jämtland under 1600-talet |trans-title=Milli tveggja kerfa: Jamtaland á 17. öld|language=sv |chapter=Det danska och svenska resurssystemet i komparation |url={{google books |plainurl=y |id=zMzLAAAACAAJ}} |last=Lindegren |first=Jan |editor-last=Sörlin |editor-first=Per |year=1995 |publisher=[[Mitthögskolan]] |location=[[Östersund]] |isbn=91-972726-0-4}} * {{cite book |title=A History of Population Health: Rise and Fall of Disease in Europe |url={{google books |plainurl=y |id=zPT7EAAAQBAJ}} |last=Mackenbach |first=Johan P. |year=2020 |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |location=[[Leiden]] & [[Boston]] |isbn=978-90-04-42582-8}} * {{cite book |title=The Polish-Lithuanian Monarchy in European Context, C.1500-1795 |chapter=The Monarchy of the Electors of Saxony |url={{google books |plainurl=y |id=2y6GDAAAQBAJ}} |last=Markiewicz |first=Mariusz |editor-last=Butterwick |editor-first=Rickard |editor-link=Richard Butterwick |year=2001 |publisher=[[Palgrave Macmillan|Palgrave Macmillan UK]] |location=[[Belfast]] |isbn=0-333-99380-2}} * {{cite book |title=Great Northern War Compendium |chapter=The Swedish Army of the Great Northern War |volume=1 |url={{google books |plainurl=y |id=cO12jgEACAAJ}} |last=Martinsson |first=Örjan |author-link= |year=2015 |publisher=THGC Publishing |location=[[St. Louis]] |editor-last=Kling |editor-first=Stephen L. |isbn=978-0-9964557-0-1}} * {{cite book |title=Russia as a Great Power, 1709–1856 : Reflections on the problem of relative backwardness, with special reference to the Russian Army and Russian society |url= |last=Pintner |first=Walter |year=1978 |publisher=[[Kennan Institute]] |location=[[Washington, D.C.]] |oclc=10983022}} * {{cite book |title=Kungl. Krigsvetenskapsakademiens handlingar och tidskrift |url={{google books |plainurl=y |id=3INDAAAAcAAJ}} |last=Silfverstolpe |first=David Wilhelm |year=1864 |publisher=[[Norstedts förlag|P. A. Norstedt & Söner]] |location=[[Stokkhólmur]] |language=sv |oclc=939025913}} * {{cite book |title=Great Northern War Compendium |chapter=The Saxon Army in the Great Northern War |volume=1 |url={{google books |plainurl=y |id=cO12jgEACAAJ}} |last=Querengässer |first=Alexander |author-link= |year=2015 |publisher=THGC Publishing |location=[[St. Louis]] |editor-last=Kling |editor-first=Stephen L. |isbn=978-0-9964557-0-1}} * {{cite book |title=Studies in history and politics |volume=3 |chapter=Patriotism and Professionalism: The Polish Army in the 18th Century |url={{google books |plainurl=y |id=qfZWAAAAYAAJ}} |last=Stone |first=Daniel |year=1983 |publisher=[[Bishop's University]] |location=[[Lennoxville, Quebec]] |issn=0228-6939}} * {{cite book |title=Great Northern War Compendium |chapter=The Prussian Army of the Great Northern War |volume=2 |url={{google books |plainurl=y |id=IZUMDQEACAAJ}} |last=Summerfield |first=Stephen |author-link= |year=2015 |publisher=THGC Publishing |location=[[St. Louis]] |editor-last=Kling |editor-first=Stephen L. |isbn=978-0-9964557-3-2}} * {{cite book |title=Det stora nordiska kriget 1700-1721 : en berättelse om stormakten Sveriges fall |trans-title=Norðurlandaófriðurinn mikli 1700-1721: Saga falls stórveldisins Svíþjóðar |language=sv |url={{google books |plainurl=y |id=zBUoAQAAMAAJ}} |last=Ullgren |first=Peter |year=2008 |publisher=Prisma |location=[[Stokkhólmur]] |isbn=978-91-518-5107-5}} * {{cite book |title=Войны и народонаселение Европы: людские потери вооруженных сил европейских стран в войнах XVII-XX вв. |trans-title=Stríð og íbúafjöldi í Evrópu: Mannfall evrópsku herjanna á 17. til 20. aldar|last=Урланис |first=Борис Цезаревич |year=1960 |publisher=Изд-во социально-экон. лит-ры |location=Moskva |language=ru |oclc=12895780}} ==Tilvísanir== <references/> {{commons|Great Northern War|Norðurlandaófriðnum mikla}} {{Stubbur|saga}} {{s|1700}} [[Flokkur:Lagt niður 1721]] [[Flokkur:Saga Norðurlanda]] [[Flokkur:Stríð á 18. öld]] fn5a61oy9fihv6arm3ug3dhs3e4b4gg 0 25439 1981049 1877893 2026-09-29T13:52:42Z Fyxi 84003 1981049 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|hollenska fylkið|Sjáland (Hollandi)}} [[Mynd:Denmark_location_sjalland.svg|thumb|right|Kort sem sýnir Sjáland (rautt).]] '''Sjáland''' ([[danska]] ''Sjælland'') er stærsta [[eyja]] [[Danmörk|Danmerkur]] (að undanskildu [[Grænland]]i), með meira en tvær milljónir íbúa sem flestir búa í höfuðborginni, [[Kaupmannahöfn]] og nágrannabyggðum. Sjáland er 7.031 [[Ferkílómetri|km²]] að stærð. [[Eyrarsund]] skilur milli Sjálands og [[Svíþjóð]]ar austan megin en [[Eyrarsundsbrúin]] liggur þar yfir. Vestan megin skilur [[Stórabelti]] milli Sjálands og [[Fjón]]s, en [[Stórabeltisbrúin]] liggur þar yfir. Heiti eyjarinnar merkir ekki 'sjáfarland' eins og ætla mætti. Sjáland er einungis afbökun á Selund, og er helst giskað að það merki selaeyja. Í núverandi héraðsskiptingu Danmerkur skiptist Sjáland milli [[Höfuðborgarsvæði Danmerkur|Höfuðborgarsvæðis]] og [[Sjálandshérað]]s. == Tilurð Sjálands í Gylfaginningu == Í upphafskafla [[Gylfaginning]]ar stendur: {{Tilvitnun|En sú kona var ein af ása ætt, hún er nefnd Gefjun. Hún tók fjóra öxn norðan úr Jötunheimum, en það voru synir jötuns og hennar, og setti þá fyrir plóg. En plógurinn gekk svo hart og djúpt að upp leysti landið, og drógu öxnirnir það land út á hafið og vestur og námu staðar í sundi nokkru. Þar setti Gefjun landið og gaf nafn og kallaði Selund [Sjáland]. Og þar sem landið hafði upp gengið var þar eftir vatn. Það er nú Lögurinn kallaður í Svíþjóð, og liggja svo víkur í Leginum sem nes í Selundi.|Gylfaginning, 1. kafli}} == Bæir á Sjálandi == * [[Frederiksberg]] * [[Helsingjaeyri]] ([[Helsingør]]) * [[Hillerød]] * [[Holbæk]] * [[Hróarskelda]] ([[Roskilde]]) * [[Kaupmannahöfn]] ([[København]]) * [[Køge]] * [[Næstved]] * [[Præstø]] * [[Slagelse]] * [[Slangerup]] * [[Sórey]] ([[Sorø]]) * [[Vallensbæk]] * [[Vordingborg]] == Sjá einnig == * [[Mön (Danmörku)|Mön]] [[Flokkur:Danskar eyjar]] [[Flokkur:Sjáland]] srulegozp342dnobkup2nrhylnjavv4 0 28647 1981191 1975735 2026-09-30T06:27:19Z Steinninn 952 mynd af nýrri kirkju á Selfossi 1981191 wikitext text/x-wiki Eftirfarandi er '''listi yfir kirkjur á Íslandi'''. Frá fornu fari er talið frá fyrstu kirkju í Skálholtsbiskupsdæmi sem er Skeggjastaðakirkja í Múlaprófastsdæmi og svo réttsælis hringinn í kringum landið. Hér er miðað við stöðu prófastsdæma og prestakalla um aldamótin [[2000]] - [[2001]]. Kirkjur á Íslandi eru á fjórða hundrað. Stjörnumerktar kirkjur (*) eru ekki sóknarkirkjur. * [https://wikimap.toolforge.org/?lang=is&page=Listi%20yfir%20kirkjur%20%C3%A1%20%C3%8Dslandi Kort af kirkjunum] {| class="wikitable sortable" ! Mynd ! Heiti ! Staðsetning ! Trúfélag/<br>Prófastsdæmi ! Hnit ! {{Vertical header|Kirkjugarður}} ! {{Vertical header|Byggingarár/<br>Vígsla}} ! Arkitekt ! Athugasemd |- | [[Mynd:Skeggjastaðakirkja 5.jpg|100px]] || Skeggjastaðakirkja || Skeggjastaðir || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|66.0152256972|-14.8942864622|name=Skeggjastaðakirkja}} || já || 1845  || Ólafur Briem (líklega) || |- | [[Mynd:Hofskirkja 4.jpg|100px]] || Hofskirkja í Vopnafirði || || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.6559759098|-15.0091996651|name=Hofskirkja í Vopnafirði}} || || 1901|| || |- | [[Mynd:VopnafjordurChurch.JPG|100px]] || Vopnafjarðarkirkja || [[Vopnafjörður]] || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.7524856|-14.8302369|name=Vopnafjarðarkirkja}} || nei || 1903  || || |- | [[Mynd:Valþjófsstaðarkirkja (cropped).jpg|100px]] || Valþjófsstaðarkirkja || [[Valþjófsstaður]] || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.0176063|-14.98001|name=Valþjófsstaðarkirkja}} || já || 1966 || || |- | [[Mynd:Áskirkja, Austurland 2017.jpg|100px]] || Áskirkja í Fellum || || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.2011455779|-14.6024908645|name=Áskirkja í Fellum}} || já || 1898 || || |- | [[Mynd:Hofteigskirkja, Iceland.jpg|100px]] || Hofteigskirkja || || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.3573771282|-14.8709356439|name=Hofteigskirkja}} || já || || || |- | || Eiríksstaðakirkja || Eiríksstaðir || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.1222266890|-15.4292202621|name=Eiríksstaðakirkja}} || já || || || |- | [[Mynd:Möðrudalur10.JPG|100px]] || Möðrudalskirkja || [[Möðrudalur á Fjöllum|Möðrudalur]] || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.3744242949|-15.8826868907|name=Möðrudalskirkja}} || já || 1949 || || |- | [[Mynd:Vallanes_2.jpg|100px]] || Vallaneskirkja || [[Vallanes]] || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.1961403052|-14.5430782060|name=Vallaneskirkja}} || já || 1931 || || |- | [[Mynd:Þingmúlakirkja.jpg|100px]] || Þingmúlakirkja || || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.0370057|-14.6173302|name=Þingmúlakirkja}} || já || 1886 || Niels Jónsson || |- | [[Mynd:Egilsstaðakirkja_2023.jpg|100px]] || Egilsstaðakirkja || [[Egilsstaðir]] || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.2657055|-14.4001747|name=Egilsstaðakirkja}} || nei || 1974  || Hilmar Ólafsson || |- | || Eiðakirkja || || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.3746480852|-14.3515953435|name=Eiðakirkja}} || já || 1886  || Gísli Sigmundsson || |- | || Geirsstaðakirkja || || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.5043097|-14.5195968|name=Geirsstaðakirkja}} || nei || 2001 || || |- | || Hjaltastaðakirkja || || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.5057235334|-14.2326690573|name=Hjaltastaðakirkja}} || já || 1881 || Finnbogi Sigmundsson og/eða Þorgrímur Jónsson || |- | [[Mynd:KirkjubaerHroarstunga.jpg|100px]] || [[Kirkjubæjarkirkja]] || || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.5151224156|-14.4011713881|name=Kirkjubæjarkirkja}} || já || 1852 || Þorgrímur Jónsson<br>mögulega Jón Jónsson || |- | || Sleðbrjótskirkja || || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.5694393930|-14.5030616879|name=Sleðbrjótskirkja}} || já || 1927 || Guðjón Samúelsson || |- | [[Mynd:BakkagerdiChurch.JPG|100px]] || Bakkagerðiskirkja || [[Bakkagerði]] || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.5248352257|-13.8085800135|name=Bakkagerðiskirkja}} || já || 1901 || Jón Jónsson || |- | || Húsavíkurkirkja || || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.4076292795|-13.6775191754|name=Húsavíkurkirkja}} || já || 1939  || || |- | [[Mynd:Church in Seyðisfjörður, Iceland, 20240717 1448 1737.jpg|100px]] || Seyðisfjarðarkirkja || [[Seyðisfjörður]] || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.2613291|-14.0105685|name=Seyðisfjarðarkirkja}} || nei || 1922 || Jón G. Jónasson || |- | || Klyppstaðakirkja || || Múlaprófastsdæmi || {{hnit|65.3638972564|-13.9026676641|name=Klyppstaðakirkja}} || nei || 1895 || || |- | || Norðfjarðarkirkja || || Austfjarðaprófastsdæmi || {{hnit|65.1477165|-13.685818|name=Norðfjarðarkirkja}} || nei || 1897 || || |- | || Mjóafjarðarkirkja || || Austfjarðaprófastsdæmi || {{hnit|65.2047028691|-13.8144259329|name=Mjóafjarðarkirkja}} || já || 1892 || || |- | || Eskifjarðarkirkja || [[Eskifjörður]] || Austfjarðaprófastsdæmi || {{hnit|65.0786358|-14.0334592|name=Eskifjarðarkirkja}} || || 2000 || Gilfi Guðjónsson || |- | || Eskifjarðarkirkja, gamla || || Austfjarðaprófastsdæmi || {{hnit|65.0721581|-14.0125989|name=Eskifjarðarkirkja, gamla}} || || || || núna einbýlishús |- | [[Mynd:Reyðarfjörður 6441.JPG|100px]] || Reyðarfjarðarkirkja || [[Reyðarfjörður]] || Austfjarðaprófastsdæmi || {{hnit|65.0326447|-14.2215971|name=Reyðarfjarðarkirkja}} || já* || 1911  || || |- | || Kolfreyjustaðarkirkja || || Austfjarðaprófastsdæmi || {{hnit|64.9124997|-13.7968734|name=Kolfreyjustaðarkirkja}} || || || || |- | || [[Fáskrúðsfjarðarkirkja]] (Búðakirkja) || [[Fáskrúðsfjörður]] || Austfjarðaprófastsdæmi || {{hnit|64.9304094|-14.0125309|name=Fáskrúðsfjarðarkirkja (Búðakirkja)}} || nei || 1914 || Björn Kristleifsson || |- | [[Mynd:Heydalir 2.jpg|100px]] || Heydalakirkja || || Austfjarðaprófastsdæmi || {{hnit|64.7977171458|-14.1321385710|name=Heydalakirkja}} || já || 1975  || || |- | || Heydalakirkja eldri || || Austfjarðaprófastsdæmi || || || 1856 || brann 17. júní 1982 || |- | || Stöðvarfjarðarkirkja || [[Stöðvarfjörður]] || Austfjarðaprófastsdæmi || {{hnit|64.8332197|-13.8637843|name=Stöðvarfjarðarkirkja}} || nei || 1991 || || |- | [[Mynd:Stöðvarfjarðakirkja gamla 2023 (cropped).jpg|100px]] || Stöðvarfjarðarkirkja, gamla || || Austfjarðaprófastsdæmi || {{hnit|64.834573|-13.875531|name=Stöðvarfjarðarkirkja, gamla}} || nei || 1879 || || Byggð á Stöð í Stöðvarfirði árið 1879. Færð í þéttbýlið Stöðvarfjörð 1925. Afhelguð 1991 og er núna íbúðarhús. |- | [[Mynd:Djúpavogskirkja 2018.jpg|100px]] || Djúpavogskirkja || [[Djúpivogur|Djúpavogur]] || Austfjarðaprófastsdæmi || {{hnit|64.6534055|-14.2988658|name=Djúpavogskirkja}} || nei || || || |- | [[Mynd:Djúpivogur, Iceland - panoramio.jpg|100px]] || Djúpavogskirkja, gamla || || Austfjarðaprófastsdæmi || {{hnit|64.6557913|-14.2870666|name=Djúpavogskirkja, gamla}} || nei || || || |- | [[Mynd:Berufjördur Kirche 2.jpg|100px]] || Berufjarðarkirkja || || Austfjarðaprófastsdæmi || {{hnit|64.7959010927|-14.4834126081|name=Berufjarðarkirkja}} || já || 1874 || Haraldur Ó. Briem || |- | [[Mynd:Beruneskirkja 3.jpg|100px]] || Beruneskirkja || || Austfjarðaprófastsdæmi || {{hnit|64.6984931949|-14.2558610639|name=Beruneskirkja}} || já || 1874 || || |- | || Hofskirkja í Álftafirði || || Austfjarðaprófastsdæmi || {{hnit|64.5533084588|-14.6688261842|name=Hofskirkja í Álftafirði}} || || || || |- | [[Mynd:Papey island, church (6956840255).jpg|100px]] || Bænhúsið Papey (Papeyjarkirkja) || [[Papey]] || Austfjarðaprófastsdæmi || {{hnit|64.5897278171|-14.1645240854|name=Bænhúsið Papey (Papeyjarkirkja)}} || já || 1902 || || aka Papeyjarkirkja |- | || Bjarnarneskirkja || || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|64.3203240425|-15.2483670835|name=Bjarnarneskirkja}} || já || 1976 || Hannes Davíðsson || |- | [[Mynd:Hafnarkirkja Skaftafellsprófastsdæmi.JPG|100px]] || Hafnarkirkja || [[Höfn í Hornafirði|Höfn]] í Hornafirði || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|64.2581003|-15.2103342|name=Hafnarkirkja}} || já || 1966 || Ragnar Emils<br>Guðmundur Jónsson || |- | [[Mynd:Stafafellskirkja Skaftafell.jpg|100px]] || Stafafellskirkja || [[Stafafell (Lóni)|Stafafell]] || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|64.4192497362|-14.8594808740|name=Stafafellskirkja}} || já || 1868 || || |- | [[Mynd:Hoffellskirkja 20240711.jpg|100px]] || Hoffellskirkja || [[Hoffell]] || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|64.3971462|-15.3364161|name=Hoffellskirkja}} || nei || 1981 || || |- | [[Mynd:Kálfafellsstaðarkirkja.jpg|100px]] || Kálfafellsstaðarkirkja || [[Kálfafellsstaður]] || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|64.1813935112|-15.8750405454|name=Kálfafellsstaðarkirkja}} || já || 1927 || Guðjón Samúelsson || |- | [[Mynd:Hofskirkja,_Hofi_í_Öræfum.JPG|100px]] || Hofskirkja í Öræfum || || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|63.9070312138|-16.7067330033|name=Hofskirkja í Öræfum}} || || || || |- | [[Mynd:Brunnhólskirkja.jpg|100px]] || Brunnhólskirkja || || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|64.2934597751|-15.4363955712|name=Brunnhólskirkja}} || já || 1899 || Sigurður Sigurðsson || |- | [[Mynd:Church of Kirkjubaejarklaustur - 2013.08 - panoramio.jpg|100px]] || Minningarkapella sr. Jóns Steingrímssonar || [[Kirkjubæjarklaustur]] || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|63.7898651559|-18.0503320645|name=Minningarkapella sr. Jóns Steingrímssonar}} || nei || 1974 || Helgi Hjálmarsson<br> Vilhjálmur Hjálmarsson || |- | [[Mynd:Bænhúsið á Núpsstað 2.JPG|100px]] || Bænhúsið á Núpsstað || || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|63.9602881716|-17.5767482704|name=Bænhúsið á Núpsstað}} || || sirka 1850 || ókunnur || |- | [[Mynd:Prestbakkakirkja.jpg|100px]] || Prestsbakkakirkja á Síðu || || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|63.8265387570|-18.0358827949|name=Prestsbakkakirkja á Síðu}} || já || 1859 || Hans Heinrich Schütte || |- | [[Mynd:Kálfafellskirkja.jpg|100px]] || Kálfafellskirkja || || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|63.9450806173|-17.6874287057|name=Kálfafellskirkja}} || já || 1898 || ókunnur || |- | || Þykkvabæjarkapella || || óþekkt || {{hnit|63.7497732|-17.9306148|name=Þykkvabæjarkapella}} || || || || |- | || Þykkvabæjarklausturskirkja || || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|63.5033336|-18.3643664|name=Þykkvabæjarklausturskirkja}} || já || 1864 || || |- | || Langholtskirkja í Meðallandi || || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|63.5770796571|-18.1504682516|name=Langholtskirkja í Meðallandi}} || já || 1862 || || |- | [[Mynd:Grafarkirkja.jpg|100px]] || Grafarkirkja || || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|63.7224942684|-18.5366994151|name=Grafarkirkja}} || já || 1898 || Samúel Jónsson || |- | [[Mynd:Skeiðflatarkirkja.JPG|100px]] || Skeiðflatarkirkja || || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|63.4337191114|-19.1810370653|name=Skeiðflatarkirkja}} || já || 1900 || Samúel Jónsson || |- | [[Mynd:Reyniskirkja.JPG|100px]] || Reyniskirkja || [[Reynir í Mýrdal|Reynir]] í Mýrdal || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|63.4188675395|-19.0475148556|name=Reyniskirkja}} || já || 1946 || || |- | [[Mynd:Vík (cropped).JPG|100px]] || Víkurkirkja || [[Vík í Mýrdal|Vík]] í Mýrdal || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|63.420516|-19.0029354|name=Víkurkirkja}} || já || 1934 || Guðjón Samúelsson 1887-1950 || |- | || Sólheimakapella || || Skaftafellsprófastsdæmi || {{hnit|63.4946565099|-19.3205724605|name=Sólheimakapella}} || já || 1960 || || |- | [[Mynd:Eyvindarhólakirkja.JPG|100px]] || Eyvindarhólakirkja || || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.5093722937|-19.6061678905|name=Eyvindarhólakirkja}} || já || 1961 || Hörður Bjarnason || |- | [[Mynd:Ásólfsskálakirkja 2007.jpg|100px]] || Ásólfsskálakirkja || || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.5735344242|-19.7958186103|name=Ásólfsskálakirkja}} || já || 1955 || || |- | [[Mynd:Stóra-Dalskirkja.JPG|frameless|100x100dp]]|| Stóra-Dalskirkja || || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.6371856213|-19.9490226863|name=Stóra-Dalskirkja}} || já || 1969  || Ragnar Emilsson || |- | || Krosskirkja || || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.6013784195|-20.2841829416|name=Krosskirkja}} || já || 1850 || Halldór Guðmundsson (líklega) || |- | || Akureyjarkirkja || || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.6659664955|-20.3812540907|name=Akureyjarkirkja}} || já || 1912 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | [[Mynd:Voðmúlastaðakapella 2.jpg|100px]] || Voðmúlastaðakapella || || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.6544656|-20.165773|name=Voðmúlastaðakapella}} || já || 1945 || || |- | [[Mynd:Skogarkirkja 2.JPG|100px]] || Safnakirkjan í Skógum (Skógakirkja) || [[Skógar]] || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.5268927312|-19.4919111231|name=Safnakirkjan í Skógum (Skógakirkja)}} || nei || 1998 || || |- | [[Mynd:Hlíðarendi_(cropped).JPG|100px]] || [[Hlíðarendakirkja]] || [[Hlíðarendi (Fljótshlíð)|Hlíðarendi]] (Fljótshlíð) || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.7260314205|-19.9459856489|name=Hlíðarendakirkja}} || já || 1898 || Gissur Ísleifsson || |- | [[Mynd:Breidabolstadur.JPG|100px]] || Breiðabólsstaðarkirkja í Fljótshlíð || [[Breiðabólstaður (Fljótshlíð)|Breiðabólstaður]] (Fljótshlíð) || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.7397602931|-20.1306772551|name=Breiðabólsstaðarkirkja í Fljótshlíð}} || já || 1911 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | [[Mynd:Stórólfshvolskirkja_-_panoramio.jpg|100px]] || Stórólfshvolskirkja || || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.7518958094|-20.2122844457|name=Stórólfshvolskirkja}} || já || 1930  || || |- | [[Mynd:Oddi 2012.JPG|100px]] || Oddakirkja || [[Oddi (Rangárvöllum)|Oddi]] || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.7766855539|-20.3869016532|name=Oddakirkja}} || já || 1924 || || |- | || Kapella dvalarheimilisins Lundar á Hellu || || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.843055|-20.397015|name=Kapella dvalarheimilisins Lundar á Hellu}} || nei || 2002 || || |- | [[Mynd:Church_in_Keldur.JPG|100px]] || Keldnakirkja || [[Keldur (Rangárvöllum)|Keldur]] (Rangárvöllum) || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.8215358474|-20.0733350668|name=Keldnakirkja}} || já || 1875 || Halldór Björnsson<br>Kjartan Ólafsson || |- | || Hábæjarkirkja (Þykkvabæjarkirkja) || || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.7473897|-20.6134334|name=Hábæjarkirkja (Þykkvabæjarkirkja)}} || já || 1972 || || |- | [[Mynd:Skarð, Iceland, church exterior.jpg|100px]] || Skarðskirkja á Landi || || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|64.0028820355|-20.1092168655|name=Skarðskirkja á Landi}} || já || 1931 || || |- | || Marteinstungukirkja || || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.9175170816|-20.4011419487|name=Marteinstungukirkja}} || já || 1896 || Sigurður Guðbrandsson || |- | [[Mynd:Hagakirkja í Holtum.jpg|100px]] || Hagakirkja í Holtum || || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.9815808924|-20.4398169796|name=Hagakirkja í Holtum}} || já || 1891 || Sigurður Árnason || |- | || Árbæjarkirkja || || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.8651833998|-20.3488576835|name=Árbæjarkirkja}} || já || 1887 || Hjörtur Oddsson (líklega) || |- | [[Mynd:Kálfholtskirkja.JPG|100px]] || Kálfholtskirkja || || Rangárvallaprófastsdæmi || {{hnit|63.8982641643|-20.6547538450|name=Kálfholtskirkja}} || já || 1979 || || |- | [[Mynd:Eyrarbakki_04.jpg|100px]] || Eyrarbakkakirkja || [[Eyrarbakki]] || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|63.8646085|-21.1549486|name=Eyrarbakkakirkja}} || nei || 1890 || Jóhann Friðrik Jónsson || |- | [[Mynd:StokkseyrikirkjaIce.JPG|100px]] || Stokkseyrarkirkja || [[Stokkseyri]] || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|63.8357774|-21.0632595|name=Stokkseyrarkirkja}} || já || 1886 || Jón Þórhallason || |- | [[Mynd:Gaulverjabæjarkirkja.jpg|100px]] || Gaulverjabæjarkirkja || [[Gaulverjabær]] || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|63.8325061042|-20.8900667548|name=Gaulverjabæjarkirkja}} || já || 1909 || Sigurður Magnússon || |- | [[Mynd:Hrunakirkja.jpg|100px]] || Hrunakirkja || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.1389740231|-20.2597940996|name=Hrunakirkja}} || já || 1865 || Sigfús Guðmundsson || |- | [[Mynd:Hrepphólakirkja.jpg|100px]] || Hrepphólakirkja || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.0687743112|-20.3283345507|name=Hrepphólakirkja}} || já || 1909 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | [[Mynd:Tungufellskirkja.jpg|100px]] || Tungufellskirkja || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.2862222515|-20.1591780228|name=Tungufellskirkja}} || já || 1856 || Sigfús Guðmundsson || |- | [[Mynd:Hveragerðiskirkja.jpg|100px]] || Hveragerðiskirkja || [[Hveragerði]] || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.0022706|-21.1872892|name=Hveragerðiskirkja}} || nei || 1972 || Jörundur Pálsson || |- | [[Mynd:Kotstrandarkirkja - panoramio.jpg|100px]] || [[Kotstrandarkirkja]] || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|63.9710559968|-21.1396305631|name=Kotstrandarkirkja}} || já || 1909 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | [[Mynd:Þorlákskirkja í Þorlákshafnarprestakalli.jpg|100px]] || Þorlákskirkja || [[Þorlákshöfn]] || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|63.852336|-21.3771507|name=Þorlákskirkja}} || já || 1985  || Jörundur Pálsson || |- | [[Mynd:Hjallakirkja.jpg|100px]] || Hjallakirkja || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|63.9416556314|-21.2970377522|name=Hjallakirkja}} || já || 1928 || Þorleifur Eyjólfsson || |- | [[Mynd:Strandarkirkja.jpg|100px]] || [[Strandarkirkja]] || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|63.8357743801|-21.7045937967|name=Strandarkirkja}} || já || 1888 || || |- | [[Mynd:Mosfellskirkja í Árnessýslu.jpg|100px]] || [[Mosfellskirkja (Grímsnesi)|Mosfellskirkja]] || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.1268148883|-20.6036412063|name=Mosfellskirkja (Grímsnesi)}} || já || 1848 || Bjarni Jónsson || |- | [[Mynd:Miðdalskirkja - panoramio.jpg|100px]] || Miðdalskirkja || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.2443118267|-20.6575795091|name=Miðdalskirkja}} || já || 1869 || Guðmundur Þórðarson || |- | [[Mynd:Úthlíðarkirkja - panoramio.jpg|100px]] || Úthlíðarkirkja || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.2752253283|-20.4499447430|name=Úthlíðarkirkja}} || nei || 2006 || Gísli Sigurðsson<br>Jón Ólafur Ólafsson || |- | [[Mynd:Stóruborgarkirkja.jpg|100px]] || Stóruborgarkirkja || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.0715216169|-20.7690505808|name=Stóruborgarkirkja}} || já || 1931 || || Flutt frá Klausturhólmi árið 1931, upphaflegt byggingarár óþekkt |- | [[Mynd:Búrfellskirkja - panoramio.jpg|100px]] || Búrfellskirkja || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.0717222226|-20.9328282739|name=Búrfellskirkja}} || já || 1845 || Bjarni Jónsson || |- | [[Mynd:Sólheimakapella.jpg|100px]] || Sólheimakirkja || [[Sólheimar]] || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.0671361074|-20.6430080852|name=Sólheimakirkja}} || nei || 2005 || Árni Friðriksson || |- | [[Mynd:Úlfljótsvatn Iceland 019.jpg|100px]] || Úlfljótsvatnskirkja || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.0997419989|-21.0493191707|name=Úlfljótsvatnskirkja}} || já || 1863 || Eyjólfur Þorvarðsson || |- | [[Mynd:Selfosskirkja 2005.JPG|frameless|100x100dp]] || [[Selfosskirkja]] || [[Selfoss]] || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|63.9382317|-21.0093679|name=Selfosskirkja}} || já || || Bjarni Pálsson || |- | [[Mynd:Hraungerðiskirkja.jpg|100px]] || [[Hraungerðiskirkja]] || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|63.9484247570|-20.8222846380|name=Hraungerðiskirkja}} || já || 1902 || Eiríkur Gíslason || |- | [[Mynd:Villingaholtskirkja.jpg|100px]] || Villingaholtskirkja || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|63.8834465|-20.7527845|name=Villingaholtskirkja}} || já || 1911 || Jón Gestsson || |- | [[Mynd:Laugardælakirkja.JPG|100px]] || [[Laugardælakirkja]] || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|63.9465533462|-20.9669785164|name=Laugardælakirkja}} || já || 1965  || Bjarni Pálsson || |- | [[Mynd:2017-08-17_Iceland,_Golden_Circle,_Skálholtskirkju,_Exterior_(02)_(freddy2001).jpg|100px]] || [[Skálholtskirkja]] (Skálholtsdómkirkja) || [[Skálholt]] || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.1252583388|-20.5243506251|name=Skálholtskirkja (Skálholtsdómkirkja)}} || já || 1963 || Hörður Bjarnason || |- | [[Mynd:Bræðratungukirkja - panoramio.jpg|100px]] || Bræðratungukirkja || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.1633526474|-20.3825248161|name=Bræðratungukirkja}} || já || 1911 || Rögnvaldur Ágúst Ólafsson || |- | [[Mynd:Haukadalskirkja_1.jpg|100px]] || [[Haukadalskirkja]] || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.3270699553|-20.2786564591|name=Haukadalskirkja}} || já || 1843 (1940?) || || |- | [[Mynd:Torfastaðakirkja_1.jpg|100px]] || Torfastaðakirkja || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.1773672523|-20.4998301087|name=Torfastaðakirkja}} || já || 1893 || Árni Þorsteinsson || |- | [[Mynd:Stóra-Núpskirkja.jpg|100px]] || Stóra-Núpskirkja || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.0539308420|-20.1624994748|name=Stóra-Núpskirkja}} || já || 1909 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | [[Mynd:Ólafsvallakirkja.jpg|100px]] || Ólafsvallakirkja || || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.0077563950|-20.5937092439|name=Ólafsvallakirkja}} || já || 1897 || Kristinn Jónsson || |- | [[Mynd:Stöng-Kirche.jpg|frameless|100x100dp]] || Þjóðveldiskirkjan í Þjórsárdal, (Skeljastaðakirkja) || [[Þjóðveldisbærinn]] || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.1199461|-19.8200267|name=Þjóðveldiskirkjan í Þjórsárdal, (Skeljastaðakirkja)}} || nei || || || |- | [[Mynd:El Antiguo Parlamento Parque Nacional de " Thingvellir " Islandia (8622883354).jpg|100px]] || [[Þingvallakirkja]] || [[Þingvellir]] || Árnesprófastsdæmi || {{hnit|64.2574077|-21.1210908|name=Þingvallakirkja}} || já || 1859 || Eyjólfur Þorvarðsson || |- | || Grindavíkurkirkja || [[Grindavík]] || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|63.8429285|-22.4332449|name=Grindavíkurkirkja}} || nei || 1982 || Ragnar Emilsson || |- | [[Mynd:Grindavíkurkirkja - panoramio.jpg|100px]] || Grindavíkurkirkja, gamla || Grindavík || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|63.8368009|-22.4383045|name=Grindavíkurkirkja, gamla}} || || || || |- | [[Mynd:Church Hafnir Iceland 2004.jpg|100px]] || [[Kirkjuvogskirkja]] || || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|63.9343631|-22.6869015|name=Kirkjuvogskirkja}} || já || 1861 || Sigurður Ólafsson || |- | [[Mynd:Utskalakirkja 1.jpg|100px]] || Útskálakirkja || [[Garður (bær)|Garður]] || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|64.0779627|-22.6653934|name=Útskálakirkja}} || já || 1862 || Einar Jónsson || |- | [[Mynd:Hvalsnes Kirche 5.jpg|100px]] || [[Hvalsneskirkja]] || [[Hvalsnes]] || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|63.9899020605|-22.7359199261|name=Hvalsneskirkja}} || já || 1887 || Magnús Magnússon || |- | [[Mynd:Sandgerðiskirkja 20250827 154148.jpg|frameless|100x100dp]] || Sandgerðiskirkja || [[Sandgerði]] || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|64.0394242|-22.6990133|name=Sandgerðiskirkja}} || nei || 1998 || Magnús Ólafsson || |- | [[Mynd:Keflavíkurkirkja í Keflavíkurprestakalli.jpg|100px]] || Keflavíkurkirkja || [[Keflavík]] || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|64.0048971|-22.5614194|name=Keflavíkurkirkja}} || nei || 1915 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | [[Mynd:Innri-Njarðvíkurkirkja í Njarðvíkurprestakalli.jpg|100px]] || Njarðvíkurkirkja || [[Njarðvík]] || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|63.9797017|-22.5112166|name=Njarðvíkurkirkja}} || já || 1886 || Magnús Magnússon || Njarðvíkurkirkja Innri |- | [[Mynd:Ytri-Njarðvíkurkirkja - panoramio.jpg|100px]] || Ytri-Njarðvíkurkirkja || Njarðvík || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|63.9887611|-22.5474043|name=Ytri-Njarðvíkurkirkja}} || nei || 1979  || Örnólfur Hall<br>Ormar Þór Guðmundsson || |- | [[Mynd:Hafnarfjarðarkirkja (cropped).jpg|100px]] || Hafnarfjarðarkirkja || [[Hafnarfjörður]] || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|64.066648|-21.9540862|name=Hafnarfjarðarkirkja}} || nei || 1914 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | || Ástjarnarkirkja || || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|64.0517838|-21.978696|name=Ástjarnarkirkja}} || nei || 2017 || Björn Guðbrandsson<br>Hulda Sigmarsdóttir<br>Aðalsteinn Snorrason<br>Egill Guðmundsson || |- | [[Mynd:Krýsuvíkurkirkja 2007.jpg|100px]] || Krýsuvíkurkirkja (gamla) || || Kjalarnesprófastsdæmi || || nei || 1857 || || brann 2010 |- | [[Mynd:Krýsuvíkurkirkja, Iceland, 20230503 0914 4335.jpg|100px]] || [[Krýsuvíkurkirkja]] || || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|63.8683633|-22.0614666|name=Krýsuvíkurkirkja}} || nei || 2022 || || |- | [[Mynd:Kirche_in_der_Parkanlage_Víðistaðatún.jpg|100px]] || Víðistaðakirkja || Hafnarfjörður || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|64.075566|-21.9608699|name=Víðistaðakirkja}} || nei || 1988 || Lovísa Christiansen<br>Óli G. H. Þórðarson || |- | || Vídalínskirkja || [[Garðabær]] || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|64.0886589|-21.9158523|name=Vídalínskirkja}} || nei || 1995 || Skúli H. Norðdahl || |- | [[Mynd:Garðakirkja.jpg|100px]] || [[Garðakirkja]] || Garðabær || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|64.0862334213|-21.9969239221|name=Garðakirkja}} || já || 1966 || Ragnar Emilsson || |- | [[Mynd:Bessastaðakirkja Álftanes.jpg|100px]] || [[Bessastaðakirkja]] || [[Álftanes]] || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|64.1057999721|-21.9967006014|name=Bessastaðakirkja}} || já || 1795 || Andreas Peter Pfützner 1741-1793 || |- | [[Mynd:Kálfatjarnarkirkja - panoramio.jpg|100px]] || Kálfatjarnarkirkja || [[Kálfatjörn]] || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|64.0155182832|-22.2952558787|name=Kálfatjarnarkirkja}} || já || 1893 || Guðmundur Jakobsson || |- | || Knarrarneskirkja || || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|64.0071558|-22.3339881|name=Knarrarneskirkja}} || nei || 2021  || Óli Jóhann Ásmundsson || |- | [[Mynd:Kirkja við Mosfell - panoramio.jpg|100px]] || [[Mosfellskirkja (Mosfellsdal)|Mosfellskirkja]] || || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|64.1855189|-21.6212629|name=Mosfellskirkja (Mosfellsdal)}} || já || 1965 || Ragnar Emilsson || |- | [[Mynd:LagafellskirkjaRvkIce.JPG|100px]] || [[Lágafellskirkja]] || || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|64.1617671693|-21.7115570978|name=Lágafellskirkja}} || já || 1889 || Hjörtur Hjartarson || |- | [[Mynd:Reynivallakirkja - panoramio.jpg|100px]] || Reynivallakirkja || || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|64.3365408703|-21.5223600456|name=Reynivallakirkja}} || já || 1859 || Einar Jónsson || |- | [[Mynd:Brautarholtskirkja.jpg|100px]] || Brautarholtskirkja || || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|64.2415995094|-21.8753144009|name=Brautarholtskirkja}} || já || 1857 || || |- | [[Mynd:Saurbæjarkirkja 2023.jpg|100px]] || Saurbæjarkirkja í Hvalfirði || || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|64.2806066224|-21.8427487047|name=Saurbæjarkirkja í Hvalfirði}} || já || 1902 || Magnús Ólafsson || |- | [[Mynd:Hallgrímskirkja í Vindáshlíð - panoramio.jpg|100px]] || [[Hallgrímskirkja (Vindáshlíð)|Hallgrímskirkja]] í Vindáshlíð || || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|64.3007836|-21.4453474|name=Hallgrímskirkja (Vindáshlíð)}} || nei || 1878 || Eyjólfur Þorvarðsson || Byggð á Saurbæ árið 1878 og flutt á Vindáshlíð árið 1957 þegar ný kirkja var byggð á Saurbæ. |- | [[Mynd:Landakirkja í Vestmannaeyjaprestakalli 2.jpg|100px]] || [[Landakirkja]] || [[Vestmannaeyjar]] || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|63.4370162|-20.2722998|name=Landakirkja}} || já* || 1780 || || |- | [[Mynd:Iglesia de postes de Heimaey, Islas Vestman, Suðurland, Islandia, 2014-08-17, DD 097 (cropped).JPG|frameless|100x100dp]] || Stafkirkja || Vestmannaeyjar || Kjalarnesprófastsdæmi || {{hnit|63.444287|-20.2613027|name=Stafkirkja}} || nei || 2000  || || |- | [[Mynd:Árbæjarkirkja 2025.jpg|100px]] || [[Árbæjarkirkja]] || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1156249|-21.7998763|name=Árbæjarkirkja}} || nei || 1987 || Manfreð Vilhjálmsson || |- | [[Mynd:Árbæjarsafn04.jpg|100px]] || Safnakirkjan í Árbæjarsafni || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1186493|-21.8192514|name=Safnakirkjan í Árbæjarsafni}} || nei || 1961 || || |- | [[Mynd:Breiðholtskirkja.jpg|100px]] || [[Breiðholtskirkja]] || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.107173|-21.8434814|name=Breiðholtskirkja}} || nei || || Guðmundur Kr. Kristinsson<br>Ferdínand Alfreðsson<br>Hörður Björnsson || |- | [[Mynd:Digraneskirkja.jpg|100px]] || [[Digraneskirkja]] || Kópavogur || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1078167|-21.8863745|name=Digraneskirkja}} || nei || 1994 || Benjamín Magnússon || |- | || Fella- og Hólakirkja || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1033672|-21.8106844|name=Fella- og Hólakirkja}} || nei || 1988 || Ingimundur Sveinsson<br>Gylfi Guðjónsson || |- | [[Mynd:Grafarvogur1.jpg|100px]] || [[Grafarvogskirkja]] || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.132213|-21.8000573|name=Grafarvogskirkja}} || nei || || Finnur Björgvinsson<br>Hilmar Þór Björnsson || |- | || Guðríðarkirkja || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1253752|-21.7563756|name=Guðríðarkirkja}} || nei || || Guðrún Ingvarsdóttir<br>Þórður Þorvaldsson || |- | || [[Hjallakirkja]] || Kópavogur || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1100052|-21.8660678|name=Hjallakirkja}} || nei || 1993  || Hróbjartur Hróbjartsson || |- | [[Mynd:Kópavogskirkja - panoramio.jpg|frameless|100x100dp]] || [[Kópavogskirkja]] || Kópavogur || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1122979|-21.9129867|name=Kópavogskirkja}} || nei || 1962  || || |- | || [[Lindakirkja]] || Kópavogur || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.0944954|-21.8638457|name=Lindakirkja}} || já || 2014 || || |- | [[Mynd:Seljakirkja 2025.jpg|100px]] || Seljakirkja || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.0983807|-21.8452435|name=Seljakirkja}} || nei || 1987 || Sverrir Norðfjörð || |- | || Fossvogskapella || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.125601|-21.908485|name=Fossvogskapella}} ||já* || || || |- | [[Mynd:Fossvogskirkja - panoramio.jpg|100px]] || [[Fossvogskirkja]] || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1253921|-21.9088732|name=Fossvogskirkja}} || já || 1948 || Sigurður Guðmundsson || |- | [[Mynd:2007-07-20-Askirkja-Reykjavik-2.jpg|100px]] || [[Áskirkja]] || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1436113|-21.8679057|name=Áskirkja}} || nei || 1983 || Helgi Hjálmarsson<br>Vilhjálmur Hjálmarsson<br>Haraldur V. Haraldsson || |- | || Bústaðakirkja || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1210985|-21.8594889|name=Bústaðakirkja}} || nei || 1971 || Helgi Hjálmsson || |- | [[Mynd:Dómkirkja_í_Dómkirkjuprestakalli.jpg|100px]] || [[Dómkirkjan í Reykjavík|Dómkirkjan]] || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1466442|-21.9393314|name=Dómkirkjan í Reykjavík}} || nei || 1796 || Andreas Kirkerup (upphaflegt útlit)<br>Laurits Albert Winstrup (breytingar) || |- | [[Mynd:Viðeyjarkirkja - View from north-west.jpg|100px]] || [[Viðeyjarkirkja]] || [[Viðey]] || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1629461|-21.8533934|name=Viðeyjarkirkja}} || já || 1774 || || |- | || [[Grensáskirkja]] || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1291669|-21.8873133|name=Grensáskirkja}} || nei || 1996 || Jósep Reynis || |- | [[Mynd:Hallgrímskirkja 2018 HDR.jpg|100px]] || [[Hallgrímskirkja]] || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1417953|-21.9268102|name=Hallgrímskirkja}} || nei || 1986 || Guðjón Samúelsson 1887 – 1950 || |- | [[Mynd:Háteigskirkja.jpg|100px]] || [[Háteigskirkja]] || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1388159|-21.9058752|name=Háteigskirkja}} || nei || 1965 || || |- | || Friðrikskapella || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1342265|-21.9235348|name=Friðrikskapella}} || nei || 1993 || Nikulás Úlfar Másson || |- | [[Mynd:Langholtskirkja.jpg|100px]] || [[Langholtskirkja]] || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1354297|-21.8578639|name=Langholtskirkja}} || nei || 1984 || Hörður Bjarnason || |- | [[Mynd:Laugarneskirkja í Laugarnessprestakalli - panoramio.jpg|100px]] || [[Laugarneskirkja]] || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.144515|-21.8883389|name=Laugarneskirkja}} || nei || 1949 || Guðjón Samúelsson || |- | [[Mynd:Neskirkja í Reykjavík.jpg|100px]] || [[Neskirkja]] || Reykjavík || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1414098|-21.957483|name=Neskirkja}} || nei || 1957 || Ágúst Pálsson || |- | [[Mynd:Seltjarnarneskirkja flickr.jpg|100px]] || [[Seltjarnarneskirkja]] || [[Seltjarnarnes]] || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.1529488|-21.9900982|name=Seltjarnarneskirkja}} || nei || 1989 || Hörður Björnsson<br>Hörður Harðarson || |- | [[Mynd:HallgrímskirjaHvalfjörður.JPG|100px]] || [[Hallgrímskirkja (Hvalfirði)|Hallgrímskirkja (Saurbæjarkirkja)]] || || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.4055817481|-21.6254951592|name=Hallgrímskirkja (Hvalfirði)}} || já || 1957 || Sigurður Guðmundsson<br>Eiríkur Einarsson || |- | || Útialtari við Esjuberg || || Reykjavíkurprófastsdæmin || {{hnit|64.134227|-21.923535|name=Útialtari við Esjuberg}} || nei || 2021 || Sr. Gunnþór Þ. Ingason || |- | || Leirárkirkja || || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.4133068176|-21.8435504181|name=Leirárkirkja}} || já || 1914 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | [[Mynd:Innri-Hólmskirkja, 2014-08-15, DD 105 (cropped).JPG|100px]] || Innra-Hólmskirkja || [[Innri-Hólmur]] || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.3060656640|-21.9274151353|name=Innra-Hólmskirkja}} || já || 1892 || Jón Jónsson || |- | || Kapellan í Vatnaskógi || [[Vatnaskógur]] || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.4294212|-21.613793|name=Kapellan í Vatnaskógi}} || nei || 1949 || Bjarni Ólafsson || |- | [[Mynd:Akranesskirkja2011.jpg|100px]] || Akraneskirkja || [[Akranes]] || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.3170364|-22.0867053|name=Akraneskirkja}} || nei || 1896 || Guðmundur Jakobsson || |- | [[Mynd:Hvanneyrarkirkja.jpg|100px]] || [[Hvanneyrarkirkja]] || [[Hvanneyri]] || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.5645833|-21.7656648|name=Hvanneyrarkirkja}} || já || 1905 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | || Kapella Heilbrigðisstofnunar Vesturlands á Akranesi || || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.319936|-22.082061|name=Kapella Heilbrigðisstofnunar Vesturlands á Akranesi}} || nei || || || |- | || Bæjarkirkja || || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.6222874326|-21.5506804870|name=Bæjarkirkja}} || já || 1967  || Halldór H. Jónsson || |- | [[Mynd:Lundur2011.jpg|100px]] || Lundarkirkja || || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.5532502754|-21.3839447564|name=Lundarkirkja}} || já || 1963 || Þorvaldur Brynjúlsson || |- | [[Mynd:Fitjar2011.jpg|100px]] || Fitjakirkja || || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.4730930950|-21.2897466381|name=Fitjakirkja}} || já || 1897 || Júlíus Guðmundsson<br>Stefán Guðmundsson || |- | [[Mynd:Vilaĝo Reykholt en Okcidenta Islando.jpg|100px]] || Reykholtskirkja || [[Reykholt (Borgarfirði)|Reykholt]] || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.6646989134|-21.2934126548|name=Reykholtskirkja}} || já || 1996 || Garðar Halldórsson || |- | [[Mynd:Reykholt51.jpg|100px]] || Reykholtskirkja, gamla || Reykholt || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.6646506995|-21.2923586741|name=Reykholtskirkja, gamla}} || já || 1887 || Ingólfur Guðmundsson || |- | || Stóra-Áskirkja || || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.6989512845|-21.0398595367|name=Stóra-Áskirkja}} || já || 1898 || Jón Magnússon || |- | [[Mynd:Gilsbakki 2.JPG|100px]] || Gilsbakkakirkja || [[Gilsbakki (Hvítársíðu)|Gilsbakki]] (Hvítársíðu) || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.7219449647|-20.9844768941|name=Gilsbakkakirkja}} || já || 1908 || Ingólfur Guðmundsson || |- | [[Mynd:Church on route 523 - panoramio (1).jpg|100px]] || Síðumúlakirkja || || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.7108210639|-21.3702875052|name=Síðumúlakirkja}} || já || 1926 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | [[Mynd:2008-05-16 12 20 53 Iceland-Gilsbakki.jpg|100px]] || Húsafellskirkja || || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.6947799522|-20.8744890084|name=Húsafellskirkja}} || já || 1973 || Ásgrímur Jónsson<br>Halldór H. Jónsson || |- | [[Mynd:Stafholtskirkja í Stafholtsprestakalli.jpg|100px]] || [[Stafholtskirkja]] || || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.6513144946|-21.6537579115|name=Stafholtskirkja}} || já || 1877 || Magnús Árnason (líklega) || |- | [[Mynd:Norðtunga 1.JPG|100px]] || Norðtungukirkja || || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.7334655654|-21.3999808271|name=Norðtungukirkja}} || já || 1953 || || |- | [[Mynd:Hvammur (Borg.próf.dæmi).jpg|frameless|133x133dp]] || Hvammskirkja í Norðurárdal || [[Hvammur (Norðurárdal)|Hvammur]] (Norðurárdal) || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.8419452183|-21.3382940311|name=Hvammskirkja í Norðurárdal}} || já || 1880 || Björn Þorláksson || |- | || Hjarðarholtskirkja í Borgarfirði || [[Hjarðarholt (Stafholtstungum)|Hjarðarholt]] (Stafholtstungum) || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.7007641943|-21.5405440184|name=Hjarðarholtskirkja í Borgarfirði}} || já || || || |- | [[Mynd:Borg á Mýrum 2024 0746.jpg|100px]] || Borgarkirkja || [[Borg (Mýrasýsla)|Borg]] á Mýrum || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.5614049975|-21.9157993373|name=Borgarkirkja}} || já || 1881 || Jörundur Þorsteinsson || |- | [[Mynd:Borgarnes, Iceland - panoramio (1).jpg|100px]] || Borgarneskirkja || Borgarnes || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.538067|-21.9220376|name=Borgarneskirkja}} || nei || 1959 || Halldór H. Jónsson || |- | ||Bænhús á Þursstöðum || Borgarnes || || {{hnit|64.5463957|-21.9626181|name=Bænhús á Þursstöðum}} || nei || || || |- | [[Mynd:2008-05-16 20 25 50 Iceland-Álftanes.jpg|100px]] || Álftaneskirkja || [[Álftanes (Mýrum)|Álftanes]] || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.4701593184|-22.1568301983|name=Álftaneskirkja}} || || 1904 || Baldur Benediktsson || |- | || Álftártungukirkja || [[Álftártunga]] || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.6659907969|-22.0198402858|name=Álftártungukirkja}} || já || 1873 || Guðni Jónsson || |- | [[Mynd:Akrakirkja.jpg|100px]] || Akrakirkja || [[Akrar (Mýrum)|Akrar]] || Borgarfjarðarprófastsdæmi || {{hnit|64.6398990261|-22.3773437697|name=Akrakirkja}} || já || 1900 || Guðmundur Jakobsson || |- | [[Mynd:Ingjaldsholl Church.jpg|100px]] || Ingjaldshólskirkja || [[Ingjaldshóll]] || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|64.9078688356|-23.8523444326|name=Ingjaldshólskirkja}} || já || 1903 || Jón Sveinsson || |- | [[Mynd:Búðakirkja (16461780381).jpg|100px]] || Búðakirkja || || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|64.8216856255|-23.3839297481|name=Búðakirkja}} || já || 1850 || ókunnur || |- | [[Mynd:Hellnakirkja (160707035).jpg|100px]] || Hellnakirkja || || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|64.7514371378|-23.6509081636|name=Hellnakirkja}} || já || 1945 || || |- | || Staðarstaðarkirkja || [[Staðarstaður]] || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|64.8176231245|-23.0056656462|name=Staðarstaðarkirkja}} || já || 1944 || || |- | [[Mynd:Staðarhraunskirkja (cropped).jpg|100px]] || Staðarhraunskirkja || || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|64.7480719116|-22.0978320591|name=Staðarhraunskirkja}} || já || 1889 || Þorsteinn S. Hjálmarsson || |- | [[Mynd:Fáskrúðarbakkakirkja - Mapillary (cropped).jpg|frameless|100x100dp]]|| Fáskrúðarbakkakirkja || [[Fáskrúðarbakki]] || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|64.8447550374|-22.6611311197|name=Fáskrúðarbakkakirkja}} || já || 1936 || || |- | [[Mynd:Rauðamelskirkja - panoramio.jpg|100px]] || Rauðamelskirkja || [[Ytri-Rauðamelur]] || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|64.8655006|-22.3469731|name=Rauðamelskirkja}} || já || 1886 || ókunnur || |- | || [[Kolbeinsstaðakirkja]] || [[Kolbeinsstaðir]] || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|64.8215263825|-22.2609859359|name=Kolbeinsstaðakirkja}} || já || 1934 || Guðjón Samúelsson || |- | || Miklaholtskirkja || || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|64.8178360043|-22.5731062800|name=Miklaholtskirkja}} || já || 1946  || || |- | [[Mynd:01_Olafsvik,_Iceland_-_Olafsvik,_Iceland.jpg|100px]] || [[Ólafsvíkurkirkja]] || [[Ólafsvík]] || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|64.8954167|-23.713318|name=Ólafsvíkurkirkja}} || já* || 1967 || Hákon Hertervig || |- | [[Mynd:Brimilsvallakirkja (cropped).jpg|100px]] || Brimilsvallakirkja || [[Brimilsvellir]] || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|64.9117756457|-23.5714132587|name=Brimilsvallakirkja}} || já || 1923 || Guðjón Samúelsson || |- | [[Mynd:Church_in_Grundarfjörður,_Iceland_-_UK5A4528_(8619053007).jpg|100px]] || Grundarfjarðarkirkja || [[Grundarfjörður]] || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|64.9234375|-23.2624492|name=Grundarfjarðarkirkja}} || nei || 1966 || || |- | || Setbergskirkja || [[Setberg (Eyrarsveit)|Setberg]] || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|64.9580912830|-23.2090264664|name=Setbergskirkja}} || já || 1892 || Sveinn Jónsson || |- | [[Mynd:Stykkisholmur_Church_2019_15.jpg|100px]] || Stykkishólmskirkja || [[Stykkishólmur]] || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|65.0739113|-22.7218304|name=Stykkishólmskirkja}} || nei || 1990 || Jón Haraldsson || |- | [[Mynd:ChurchStykkisholmur2Ice.JPG|100px]] || Stykkishólmskirkja, gamla || Stykkishólmur || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|65.0767873|-22.7251489|name=Stykkishólmskirkja, gamla}} || nei || 1879 || Helgi Helgason || |- | [[Mynd:Helgafell_08_(cropped).jpg|100px]] || Helgafellskirkja || [[Helgafell (Snæfellsnesi)|Helgafell]] || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|65.0408285064|-22.7290655475|name=Helgafellskirkja}} || já || 1903 || Sveinn Jónsson || |- | || Sjúkrahúskapellan Stykkishólmi || || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|65.077325|-22.721797|name=Sjúkrahúskapellan Stykkishólmi}} ||nei || || || |- | [[Mynd:Bjarnarhöfn Church (52389503797).jpg|100px]] || Bjarnarhafnarkirkja || [[Bjarnarhöfn]] || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|64.9982868290|-22.9587536806|name=Bjarnarhafnarkirkja}} || já || 1958 || Sigurður Sigurðsson || |- | [[Mynd:Narfeyri 1.jpg|100px]] || Narfeyrarkirkja || [[Narfeyri]] || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|65.0132367750|-22.6048731992|name=Narfeyrarkirkja}} || já || 1889 || Sveinn Jónsson<br>Jón Jósefsson || |- | [[Mynd:Breiðabólsstaðarkirkja Snæfellsnesi.jpg|100px]] || Breiðabólsstaðarkirkja á Skógarströnd || [[Breiðabólstaður (Skógarströnd)|Breiðabólstaður]] (Skógarströnd) || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|65.0372821309|-22.3903938292|name=Breiðabólsstaðarkirkja á Skógarströnd}} || já || 1973 || Bjarni Ólafsson || |- | [[Mynd:Hjardarholtskirkja 1.jpg|100px]] || Hjarðarholtskirkja í Dölum || [[Hjarðarholt (Dalasýslu)|Hjarðarholt]] || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|65.1227753087|-21.6980251733|name=Hjarðarholtskirkja í Dölum}} || já || 1904 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | || Kvennabrekkukirkja || || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|65.0282612574|-21.6459099154|name=Kvennabrekkukirkja}} || já || 1925 || Guðjón Samúelsson || |- | [[Mynd:Snóksdalskirkja (cropped).jpg|100px]] || Snóksdalskirkja || [[Snóksdalur]] || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|65.0149972065|-21.7353561509|name=Snóksdalskirkja}} || já || 1876  || || |- | [[Mynd:Stóra-Vatnshornskirkja 2018.jpg|100px]] || Stóra-Vatnshornskirkja || || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|65.0588507508|-21.5485358222|name=Stóra-Vatnshornskirkja}} || já || 1971 || Bjarni Óskarsson || |- | [[Mynd:Hvammur2009.JPG|100px]]|| Hvammskirkja í Dölum || [[Hvammur (Dalasýsla)|Hvammur]] || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|65.2182424797|-21.8302845732|name=Hvammskirkja í Dölum}} || já || 1884 || Guðmundur Jakobsson || |- | || Staðarfellskirkja || || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|65.1252227032|-22.1863488226|name=Staðarfellskirkja}} || já || 1891 || Guttormur Jónsson || |- | || Dagverðarneskirkja || || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|65.1700489261|-22.5201801733|name=Dagverðarneskirkja}} || já || 1934 || || |- | || Skarðskirkja || || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|65.2805241980|-22.3121388935|name=Skarðskirkja}} || já || 1915 || Bogi Magnússen || |- | [[Mynd:Staðarhólskirkja_2.jpg|100px]] || Staðarhólskirkja || [[Staðarhóll]] || Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi || {{hnit|65.3818173656|-21.9072756133|name=Staðarhólskirkja}} || já || 1899 || Jóakim Guðmundsson || |- | [[Mynd:Reykhólakirkja í Reykhólaprestakalli2.jpg|100px]] || Reykhólakirkja || [[Reykhólar]] || Barðastrandarprófastsdæmi || {{hnit|65.4482678614|-22.2040717305|name=Reykhólakirkja}} || já || 1963  || || |- | [[Mynd:Stadur Church.jpg|100px]] || Staðarkirkja á Reykjanesi || || Barðastrandarprófastsdæmi || {{hnit|65.4839728310|-22.3540788295|name=Staðarkirkja á Reykjanesi}} || já || || || |- | || Garpdalskirkja || || Barðastrandarprófastsdæmi || {{hnit|65.4544149704|-21.8285686461|name=Garpdalskirkja}} || já || 1935 || Guðjón Samúelsson || |- | [[Mynd:Gufudalskirkja 266.jpg|100px]] || Gufudalskirkja || || Barðastrandarprófastsdæmi || {{hnit|65.5684752528|-22.4202494828|name=Gufudalskirkja}} || já || 1908 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | || Múlakirkja || || Barðastrandarprófastsdæmi || {{hnit|65.5136322068|-22.7478509474|name=Múlakirkja}} || já || 1960  || Bárður Ísleifsson<br>Erlendur Helgason || |- | [[Mynd:Flatey-kirkja-bokasafn.jpg|100px]] || Flateyjarkirkja á Breiðafirði || [[Flatey (Breiðafirði)|Flatey]] || Barðastrandarprófastsdæmi || {{hnit|65.3740375136|-22.9155534896|name=Flateyjarkirkja á Breiðafirði}} || já || 1926  || || |- | [[Mynd:Tálknafjarðarkirkja í Tálknafjarðarprestakalli.jpg|100px]] || [[Tálknafjarðarkirkja]] || [[Tálknafjörður]] || Barðastrandarprófastsdæmi ||{{hnit|65.6274221|-23.8330106|name=Tálknafjarðarkirkja}} || já || 2002 || Elísabet Gunnarsdóttir || |- | || [[Stóra-Laugardalskirkja]] || || Barðastrandarprófastsdæmi || {{hnit|65.6596457941|-23.9144769869|name=Stóra-Laugardalskirkja}} || já || 1907 || ókunnur || |- | [[Mynd:Brjánslaekur1.JPG|100px]] || Brjánslækjarkirkja || [[Brjánslækur]] || Barðastrandarprófastsdæmi || {{hnit|65.5246818117|-23.2008489962|name=Brjánslækjarkirkja}} || já || 1908 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | || Hagakirkja || || Barðastrandarprófastsdæmi || {{hnit|65.4999475415|-23.4580286559|name=Hagakirkja}} || já || 1893 || ókunnur || |- | [[Mynd:Patreksfjarðarkirkja í Patreksfjarðarprestakalli.jpg|100px]] || Patreksfjarðarkirkja || [[Patreksfjörður]] || Barðastrandarprófastsdæmi || {{hnit|65.5964423|-23.9886077|name=Patreksfjarðarkirkja}} || já || 1907  || Sigurður Magnússon || |- | || Sjúkrahúskapellan Patreksfirði || Patreksfjörður || Barðastrandarprófastsdæmi || {{hnit|65.596253|-23.985033|name=Sjúkrahúskapellan Patreksfirði}} || nei || 1976 || || |- | [[Mynd:Saurbæjarkirkja - panoramio.jpg|100px]] || Saurbæjarkirkja á Rauðasandi || [[Saurbær (Rauðasandi)|Saurbær]] (Rauðasandi) || Barðastrandarprófastsdæmi || {{hnit|65.4789184716|-24.0036429703|name=Saurbæjarkirkja á Rauðasandi}} || já || 1982 || || Upphaflegt byggingarár óþekkt. Flutt á Rauðasand 1982 |- | [[Mynd:Sauðlauksdalur10Ice.JPG|100px]] || [[Sauðlauksdalskirkja]] || [[Sauðlauksdalur]] || Barðastrandarprófastsdæmi || {{hnit|65.5364265719|-23.9984991876|name=Sauðlauksdalskirkja}} || já || 1863 || Niels Björnsson || |- | [[Mynd:Breidavik Church and Beach.jpg|100px]] || Breiðavíkurkirkja || || Barðastrandarprófastsdæmi || {{hnit|65.5486815507|-24.3505347493|name=Breiðavíkurkirkja}} || já || 1964 || || |- | [[Mynd:Bíldudalskirkja í Bíldudalsprestakalli.jpg|100px]] || [[Bíldudalskirkja]] || || Barðastrandarprófastsdæmi || {{hnit|65.6860833|-23.5978135|name=Bíldudalskirkja}} || || 1906 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | [[Mynd:Selárdalskirkja.jpg|100px]] || Selárdalskirkja || || Barðastrandarprófastsdæmi || {{hnit|65.7775880806|-24.0041480260|name=Selárdalskirkja}} || já || 1862 || ókunnur || |- | [[Mynd:Selárdalskirkja, Samúels.jpg|frameless|100x100dp]]|| Selárdalskirkja Samúels Jónssonar || || Barðastrandarprófastsdæmi || {{hnit|65.787033|-23.9906177|name=Selárdalskirkja Samúels Jónssonar}} || || || || |- | || Otradalskirkja || || Barðastrandarprófastsdæmi || || || || rifin || |- | [[Mynd:Hrafnseyrarkirkja_-_panoramio.jpg|100px]] || Hrafnseyrarkirkja (Minningarkapella Jóns Sigurðssonar) || || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.7594392946|-23.4502124525|name=Hrafnseyrarkirkja}} || já || 1886 || Árni Sveinsson || |- | || Álftamýrarkirkja || || Ísafjarðarprófastsdæmi || || || || skemmdist í óveðri 1966 || |- | [[Mynd:Þingeyri 05.JPG|100px]] || [[Þingeyrarkirkja]] || [[Þingeyri]] || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.8794568|-23.4931226|name=Þingeyrarkirkja}} || já || 1911 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | || Tjarnarkapella || || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.878274|-23.492928|name=Tjarnarkapella}} || nei || || || |- | || Hraunskirkja || || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.9075435199|-23.7485295804|name=Hraunskirkja}} || já || 1885 || Sigurður Jónsson || |- | [[Mynd:Mýrar (Dýrafjörður) 6 (cropped).JPG|100px]] || Mýrakirkja || || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.9044856491|-23.5073507118|name=Mýrakirkja}} || já || 1897 || ókunnur || |- | [[Mynd:Núpur 4.jpg|100px]] || [[Núpskirkja]] || || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.9289782056|-23.5821835409|name=Núpskirkja}} || já || 1939  || || |- | [[Mynd:Little Church, Westfjords, Iceland (48802801151).jpg|100px]] || Sæbólskirkja || || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.0574066748|-23.7036894722|name=Sæbólskirkja}} || já || 1929 || Guðjón Samúelsson || |- | [[Mynd:Holt_im_Önundarfjörður_1.JPG|100px]] || Holtskirkja || [[Holt (Önundarfirði)|Holt]] || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.0063089111|-23.4338553106|name=Holtskirkja}} || já || 1869 || Kristján Vigfússon || |- | [[Mynd:Kirjuból (Önundarfjörður) 3.JPG|100px]] || [[Kirkjubólskirkja]] || || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.0248777459|-23.5580588300|name=Kirkjubólskirkja}} || já || 1886 || Jón Guðmundsson<br>Sigurður Jónsson || |- | [[Mynd:Church, Flateyri, Iceland (48763809487).jpg|100px]] || Flateyrarkirkja || [[Flateyri]] || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.0507322|-23.5137473|name=Flateyrarkirkja}} || já || 1936 || Einar Erlendsson || |- | [[Mynd:Staðarkirkja í Aðalvík.jpg|100px]] || [[Staðarkirkja (Aðalvík)|Staðarkirkja]] í Aðalvík || || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.3288102905|-23.0536912556|name=Staðarkirkja (Aðalvík)}} || já || 1904 || Helgi Elíasson || |- | [[Mynd:Suðureyri 03.JPG|100px]] || Suðureyrarkirkja || [[Suðureyri|Suðureyrarkirkja]] || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.1285979|-23.5223509|name=Suðureyrarkirkja}} || nei || 1937 || Jón Jónsson || |- | [[Mynd:Hólskirkja 141.jpg|100px]] || Hólskirkja || [[Bolungarvík]] || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.1536445046|-23.2589602555|name=Hólskirkja}} || já || 1908 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | || Staðarkirkja í Grunnavík || [[Staður í Grunnavík]] || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.2447150115|-22.8478911453|name=Staðarkirkja í Grunnavík}} || já || 1891 || Guðmundur Árnason || |- | || Staðarkirkja í Súgandafirði || [[Staður í Súgandafirði]] || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.1154690481|-23.5622459636|name=Staðarkirkja í Súgandafirði}} || já || 1856 || Bergþór Jónsson || |- | || Bænhúsið í Furufirði (Furufjarðarkirkja) || || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.2651004028|-22.2402635911|name=Bænhúsið í Furufirði (Furufjarðarkirkja)}} || nei || 1899 || Benedikt Hermannsson<br>Snorri Árnason (líklega) || |- | [[Mynd:Ísafjarðarkirkja 2014 (cropped).jpg|100px]] || [[Ísafjarðarkirkja]] || [[Ísafjörður]] || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.0754135|-23.1242994|name=Ísafjarðarkirkja}} || já || 1995 || Hróbjartur Hróbjartsson || |- | || Sjúkrahúskapellan Ísafirði || Ísafjörður || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.075448|-23.128674|name=Sjúkrahúskapellan Ísafirði}} || nei || || || |- | || Hnífsdalskapella || [[Hnífsdalur]] || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.1088727|-23.1209184|name=Hnífsdalskapella}} || nei || 1955 || || |- | [[Mynd:Súðavík Kirche 1.JPG|100px]] || [[Súðavíkurkirkja]] || [[Súðavíkurhreppur|Súðavík]] || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.0251928|-22.9907402|name=Súðavíkurkirkja}} || já || 1899 || ókunnur || Byggð á Hesteyri árið 1899 og flutt á Súðavík árið 1962 |- | [[Mynd:Eyri 4.JPG|100px]] || Eyrakirkja || || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.0086266496|-22.9239813569|name=Eyrakirkja}} || já || 1867 || Þorvarður Þórðarson || |- | [[Mynd:Vatnsfjörður 1.JPG|100px]] || Vatnsfjarðarkirkja || || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.9394987|-22.4974156|name=Vatnsfjarðarkirkja}} || já || 1912 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | || Nauteyrarkirkja || [[Nauteyri]] || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.9139564298|-22.3438921224|name=Nauteyrarkirkja}} || já || 1886 || Guðni Árnason || |- | || Melgraseyrarkirkja || || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.0141373834|-22.4429189687|name=Melgraseyrarkirkja}} || já || 1972 || || |- | [[Mynd:Unaðsdalskirkja (cropped).jpg|100px]] || Unaðsdalskirkja || || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.1056407844|-22.5869111274|name=Unaðsdalskirkja}} || nei || 1897 || Jakob Guðmundsson || |- | || Ögurkirkja || || Ísafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.0370093|-22.7260536|name=Ögurkirkja}} || já || 1859 || ókunnur || |- | [[Mynd:Árneskirkja hin nýja.jpg|frameless|100x100dp]] || Árneskirkja || || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|66.0108123560|-21.5100992697|name=Árneskirkja}} || nei || 1991 || Guðlaugur Gauti Jónsson || |- | [[Mynd:Árneskirkja, gamla.jpg|100px]] || Árneskirkja, gamla || || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|66.0117397669|-21.5088006376|name=Árneskirkja, gamla}} || já || 1850 || Magnús Gunnlaugsson || |- | [[Mynd:Kirkja Hólmavík.JPG|100px]] || [[Hólmavíkurkirkja]] || [[Hólmavík]] || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.7064072|-21.6699149|name=Hólmavíkurkirkja}} || nei || 1968 || Gunnar Ólafsson || |- | [[Mynd:Crosses_(43471612665).jpg|100px]] || [[Staðarkirkja (Steingrímsfirði)|Staðarkirkja í Steingrímsfirði]] || || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.7671496064|-21.8443945067|name=Staðarkirkja (Steingrímsfirði)}} || já || 1856 || Einar Einarsson || |- | || Drangsneskapella || || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.6883748227|-21.4485335988|name=Drangsneskapella}} || nei || || || |- | || [[Kaldrananeskirkja]] || || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.7618417544|-21.4055412784|name=Kaldrananeskirkja}} || já || 1851 eða 1892 || Jóhann Vilhelm Grundtvig eða Sigurður Sigurðsson || |- | [[Mynd:Kollafjarðarneskirkja.jpg|100px]] || [[Kollafjarðarneskirkja]] || || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.6092290907|-21.3993681906|name=Kollafjarðarneskirkja}} || já || 1878 || Finnbogi Sigmundsson || |- | [[Mynd:Óspakseyrarkirkja.jpg|100px]] || Óspakseyrarkirkja || || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.4596152054|-21.4373378771|name=Óspakseyrarkirkja}} || já || 1940 || || |- | [[Mynd:Prestbakkakirkja á Prestbakka.jpg|100px]] || [[Prestbakkakirkja (Ströndum)|Prestsbakkakirkja í Hrútafirði]] || || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.3152012691|-21.1929936173|name=Prestbakkakirkja (Ströndum)}} || já || 1957 || || |- | [[Mynd:Staðarkirkja.jpg|100px]] || [[Staðarkirkja (Hrútafirði)|Staðarkirkja í Hrútafirði]] || || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.1468879671|-21.0543420647|name=Staðarkirkja (Hrútafirði)}} || já || 1886 || Sigurður Sigurðsson || |- | [[Mynd:Melstaður4.jpg|100px]] || Melstaðarkirkja || [[Melstaður]] || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.3115847567|-20.9057680938|name=Melstaðarkirkja}} || já || 1947 || Bárður Ísleifsson || |- | [[Mynd:Staðarbakkakirkja.jpg|100px]] || [[Staðarbakkakirkja]] || || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.2956631494|-20.8664472659|name=Staðarbakkakirkja}} || já || 1890 || Halldór Bjarnason || |- | [[Mynd:Viðidalstunga (6797852207).jpg|100px]] || [[Víðidalstungukirkja]] || [[Víðidalstunga]] || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.3531888|-20.6067936|name=Víðidalstungukirkja}} || já || 1889 || Halldór Bjarnason || |- | [[Mynd:Efranúpskirkja.jpg|100px]] || [[Efranúpskirkja]] || [[Efri-Núpur]] || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.1302472144|-20.7438541967|name=Efranúpskirkja}} || já || 1961 || || |- | [[Mynd:Hvammstangakirkja.jpg|100px]] || [[Hvammstangakirkja]] || [[Hvammstangi]] || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.398666|-20.9405926|name=Hvammstangakirkja}} || nei || 1957 || Guðjón Samúelsson || |- | || Sjúkrahúskapellan Hvammstanga || Hvammstangi || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.398351|-20.948230|name=Sjúkrahúskapellan Hvammstanga}} || nei || 1997 || || |- | [[Mynd:Kirkjuhvammskirkja.jpg|100px]] || Kirkjuhvammskirkja || Hvammstangi || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.4033481135|-20.9255870956|name=Kirkjuhvammskirkja}} || já || 1882 || Björn JóhannssonStefán Jónsson || |- | [[Mynd:Tjarnarkirkja.jpg|100px]] || [[Tjarnarkirkja (Vatnsnesi)|Tjarnarkirkja]] á Vatnsnesi || [[Tjörn (Vatnsnesi)|Tjörn]] (Vatnsnesi) || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.6404827926|-20.7701235655|name=Tjarnarkirkja (Vatnsnesi)}} || já || 1940 || Guðjón Samúelsson (líklega) || |- | [[Mynd:Vesturhópshólakirkja.jpg|100px]] || [[Vesturhópshólakirkja]] || [[Vesturhópshólar]] || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.532711|-20.6628397|name=Vesturhópshólakirkja}} || já || 1877 || Sigurður Helgason || |- | [[Mynd:Breiðabólsstaðarkirkja - panoramio.jpg|100px]] || [[Breiðabólsstaðarkirkja (Vesturhópi)|Breiðabólsstaðarkirkja]] á Vatnsnesi || [[Breiðabólsstaður (Vesturhópi)|Breiðabólsstaður]] (Vesturhópi) || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.4482952489|-20.7144129653|name=Breiðabólsstaðarkirkja (Vesturhópi)}} || já || 1893 || Vilhjálmur Halldórsson || |- | [[Mynd:Þingeyri Church.jpg|100px]] || [[Þingeyrakirkja|Þingeyraklausturskirkja]] || [[Þingeyrar]] || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.5544652|-20.4043081|name=Þingeyrakirkja}} || já || 1864 || Sverrir Runólfsson || |- | [[Mynd:Blönduóskirkja1.jpg|100px]] || Blönduóskirkja || [[Blönduós]] || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.6597557|-20.2803153|name=Blönduóskirkja}} || nei || 1993 || dr. Maggi Jónsson || |- | [[Mynd:Blönduóskirkja, gamla.jpg|100px]] || Blönduóskirkja, gamla || Blönduós || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.6592872|-20.3022914|name=Blönduóskirkja, gamla}} || nei || 1894 || Þorsteinn Sigurðsson || |- | || Höskuldsstaðakirkja || [[Höskuldsstaðir (Skagaströnd)]] || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.7415561010|-20.2404355058|name=Höskuldsstaðakirkja}} || já || 1963 || || |- | [[Mynd:Skagastrandarkirkja2010.jpg|100px]] || Hólaneskirkja || [[Skagaströnd]] || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.8230228|-20.303366|name=Hólaneskirkja}} || nei || 1991 || Örnólfur Hall<br>Ormar Þór || |- | || Hofskirkja á Skagaströnd || [[Hof (Skagaströnd)|Hof]] || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.9064654702|-20.3219148821|name=Hofskirkja á Skagaströnd}} || || || || |- | || Bergstaðakirkja || || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.4377156411|-19.7056091260|name=Bergstaðakirkja}} || já || 1883 || Þorsteinn Sigurðsson || |- | [[Mynd:Auðkúlukirkja við Svínavatn.jpg|100px]] || Auðkúlukirkja || [[Auðkúla (Svínadal)|Auðkúla]] || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.5095699910|-20.0301592125|name=Auðkúlukirkja}} || já || 1894 || Þorsteinn Sigurðsson || |- | || Svínavatnskirkja || || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.5192197090|-19.9604955545|name=Svínavatnskirkja}} || nei || 1882 || || |- | [[Mynd:Holtastaðakirkja.jpg|100px]] || Holtastaðakirkja || [[Holtastaðir]] || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.5976856775|-20.0980626746|name=Holtastaðakirkja}} || nei || 1893 || Þorsteinn Sigurðsson || |- | [[Mynd:Bólstaðarhlíðarkirkja.jpg|100px]] || Bólstaðarhlíðarkirkja || [[Bólstaðarhlíð]] || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.5218050198|-19.8070113545|name=Bólstaðarhlíðarkirkja}} || já || 1888 || Þorsteinn Sigurðsson || |- | [[Mynd:Undirfellskirkja - panoramio.jpg|100px]] || Undirfellskirkja || [[Undirfell]] || Húnavatnsprófastsdæmi || {{hnit|65.3934330541|-20.2656878719|name=Undirfellskirkja}} || já || 1915  || Rögnvaldur Ólafsson || Afhelguð 2026 |- | [[Mynd:Saudárkrókurchurch2010.jpg|100px]] || [[Sauðárkrókskirkja]] || [[Sauðárkrókur]] || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.7497525|-19.650625|name=Sauðárkrókskirkja}} || nei || 1892 || Þorsteinn Sigurðsson || |- | || Hvammskirkja í Skagafirði || [[Hvammur í Laxárdal|Hvammur]] í Laxárdal || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.8756055888|-19.8435405335|name=Hvammskirkja í Skagafirði}} || já || 1892 || Ólafur Briem yngri<br>Þorlákur Þorláksson || |- | || Ketukirkja || [[Keta]] || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.0518576069|-20.0198125140|name=Ketukirkja}} || já || 1895 || Árni A. Guðmundsson || |- | || Sjávarborgarkirkja || Sjávarborg || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.7276170527|-19.5993839403|name=Sjávarborgarkirkja}} || nei || 1853 || Guðjón Jónsson || |- | [[Mynd:Glaumbaer-06-Kirche-2018-gje.jpg|100px]] || Glaumbæjarkirkja || [[Glaumbær (bær)|Glaumbær]] || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.6113353783|-19.5047478443|name=Glaumbæjarkirkja}} || já || 1926 || Einar Erlendsson<br>Rögnvaldur Ólafsson || |- | [[Mynd:Víðimýrarkirkja_5.jpg|100px]] || Víðimýrarkirkja || [[Víðimýri]] || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.5387977|-19.4703706|name=Víðimýrarkirkja}} || já || 1834 || Jón Samsonarson || |- | || Kapellan á Löngumýri || || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.561698|-19.424880|name=Kapellan á Löngumýri}} || nei || || || |- | || Reynistaðarkirkja || [[Reynistaður]] || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.6565727013|-19.5619997740|name=Reynistaðarkirkja}} || já || 1868 || Magnús Árnason || |- | || Mælifellskirkja || [[Mælifell (Skagafirði)|Mælifell]] (Skagafirði) || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.4420862802|-19.3479781659|name=Mælifellskirkja}} || já || 1925  || || |- | || Reykjakirkja || [[Reykir í Tungusveit|Reykir]] í Tungusveit || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.4721450402|-19.3583896367|name=Reykjakirkja}} || já || 1897 || Þorsteinn Sigurðsson || |- | || Goðdalakirkja || [[Goðdalir]] || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.3307683370|-19.0965538507|name=Goðdalakirkja}} || já || 1904 || Þorsteinn Sigurðsson || |- | [[Mynd:Ábæjarkirkja2.jpg|100px]] || [[Ábæjarkirkja]] || || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.3026730875|-18.8548441450|name=Ábæjarkirkja}} || já || 1922 || || |- | [[Mynd:Miklibær.jpg|100px]] || Miklabæjarkirkja || [[Miklibær í Blönduhlíð|Miklibær]] í Blönduhlíð || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.5093405335|-19.2956205569|name=Miklabæjarkirkja}} || já || 1973 || Jörundur Pálsson || |- | [[Mynd:Silfrastaðir.jpg|frameless|133x133dp]] || Silfrastaðakirkja || [[Silfrastaðir]] || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.4407554629|-19.1794249825|name=Silfrastaðakirkja}} || já || 1896 || Þorsteinn Sigurðsson || |- | [[Mynd:Flugumýrarkirkja.JPG|100px]] || Flugumýrarkirkja || [[Flugumýri]] || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.5765696290|-19.3234632149|name=Flugumýrarkirkja}} || já || 1931 || || |- | || Hofstaðakirkja || || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.6978033658|-19.3660656791|name=Hofstaðakirkja}} || já || 1905 || || |- | [[Mynd:Holakirkja.jpg|100px]] || [[Hóladómkirkja]] || [[Hólar í Hjaltadal|Hólar]] í Hjaltadal || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.7333718635|-19.1141127167|name=Hóladómkirkja}} || já || 1763 || Laurids de Thurah || |- | [[Mynd:Viðvík.jpg|100px]] || Viðvíkurkirkja || [[Viðvík]] || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.7664085|-19.2779733|name=Viðvíkurkirkja}} || já || 1886 || Þorsteinn Hannesson || |- | || Rípurkirkja || [[Ríp]] || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.6706452810|-19.4444444122|name=Rípurkirkja}} || já || 1925 || || |- | [[Mynd:Harmony (16055737865).jpg|frameless|100x100dp]] || Bænhúsið í Gröf (Grafarkirkja) || Gröf á Höfðaströnd || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.8696315999|-19.3682337547|name=Bænhúsið í Gröf (Grafarkirkja)}} || já || 1675 || ókunnur || |- | [[Mynd:Hofsóskirkja.JPG|100px]] || Hofsóskirkja || [[Hofsós]] || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.8958676|-19.4073445|name=Hofsóskirkja}} || já || 1960 || || |- | [[Mynd:Hofskirkja á Höfðaströnd (cropped).JPG|100px]] || Hofskirkja á Höfðaströnd || [[Hof á Höfðaströnd|Hof]] á Höfðaströnd || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.9039487926|-19.3807026924|name=Hofskirkja á Höfðaströnd}} || || || || |- | [[Mynd:Fellskirkja 185.jpg|100px]] || Fellskirkja || [[Fell í Sléttuhlíð|Fell]] í Sléttuhlíð || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.0327788625|-19.3668308427|name=Fellskirkja}} || já || 1881 || Árni Jónsson || |- | || Barðskirkja || [[Barð (Fljótum)|Barð]] (Fljótum) || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.0473276107|-19.1123957942|name=Barðskirkja}} || já || 1888 || Gísli P. Sigmundsson || |- | [[Mynd:Knappsstadakirkja2010.JPG|100px]] || Knappstaðakirkja || [[Knappsstaðir]] || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.9756991710|-18.9753197275|name=Knappstaðakirkja}} || já || 1840 || Flóvent Sigfússon || |- | [[Mynd:2014-04-29_12-13-11_Iceland_-_Siglufirði_Siglufjörður.JPG|100px]] || Siglufjarðarkirkja || [[Siglufjörður]] || Skagafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.1511364|-18.9121463|name=Siglufjarðarkirkja}} || já || 1932 || Arne Finsen || |- | [[Mynd:Ólafsfjardarkirkja2010.JPG|100px]] || Ólafsfjarðarkirkja || [[Ólafsfjörður]] || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.0733988|-18.6482497|name=Ólafsfjarðarkirkja}} || já || 1915 || Rögnvaldur Ólafsson<br>Einar Erlendsson || |- | || Kvíabekkjarkirkja || || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.0149788489|-18.7701753505|name=Kvíabekkjarkirkja}} || já || 1892 || Bjarni Einarsson || |- | || Vallakirkja (eldri) || || Eyjafjarðarprófastsdæmi || || já || 1861 || Brann 1996 || |- | [[Mynd:Vallakirkja.jpg|100px]] || [[Vallakirkja]] || [[Vellir]] || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.9200558755|-18.5432611450|name=Vallakirkja}} || já || 2000 || Jon Nordsteien || |- | [[Mynd:Upsakirkja (0834).jpg|100px]] || [[Upsakirkja|Upsakapella]] || [[Upsir]] || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.9773634337|-18.5443134786|name=Upsakapella}} || já || || || |- | [[Mynd:Tjarnarkirkja í Svarfaðardal.jpg|100px]] || Tjarnarkirkja í Svarfaðardal || [[Tjörn í Svarfaðardal|Tjörn]] í Svarfaðardal || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.9286667722|-18.5688705939|name=Tjarnarkirkja í Svarfaðardal}} || já || 1893 || Jón Stefánsson (hugsanlega líka Gísli Jónsson) || |- | [[Mynd:Urðakirkja.jpg|100px]] || [[Urðakirkja]] || [[Urðir]] || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.8634520960|-18.6929858638|name=Urðakirkja}} || já || 1902 || Gísli Jónsson || |- | [[Mynd:Dalvíkurkirkja 2005 (cropped).jpg|frameless|100x100dp]] || Dalvíkurkirkja || [[Dalvík]] || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.9729768|-18.5390571|name=Dalvíkurkirkja}} || já || 1960 || Halldór Halldórsson || |- | [[Mynd:Hrísey 0340 (cropped).jpg|100px]] || Hríseyjarkirkja || [[Hrísey]] || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.9792048038|-18.3752111727|name=Hríseyjarkirkja}} || nei || 1928 || Guðjón Samúelsson || |- | [[Mynd:Stærra-Árskógskirkja - panoramio.jpg|100px]] || Stærra-Árskógskirkja || [[Stærri-Árskógur]] || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.9180727562|-18.3519703366|name=Stærra-Árskógskirkja}} || já || || Halldór Kr. Halldórsson || |- | [[Mynd:Mödruvellir Hörgárdalur.JPG|100px]] || Möðruvallakirkja || [[Möðruvellir (Hörgárdal)|Möðruvellir]] (Hörgárdal) || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.7699455051|-18.2484863835|name=Möðruvallakirkja}} || || || || |- | [[Mynd:Glæsibæjarkirkja.jpg|100px]] || Glæsibæjarkirkja || || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.7538665208|-18.1589436244|name=Glæsibæjarkirkja}} || já || 1866 || Þorsteinn Daníelsson || |- | || Bakkakirkja || || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.6150569946|-18.5059981000|name=Bakkakirkja}} || já || 1843 || Þorsteinn Daníelsson || |- | [[Mynd:Ytri Bægisá.jpg|100px]] || Bægisárkirkja || || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.6711722077|-18.3995769486|name=Bægisárkirkja}} || já || 1858 || Sigurður Pétursson || |- | [[Mynd:Glerárkirkja 2025.jpg|100px]] || [[Glerárkirkja]] || Akureyri || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.6925845|-18.1332037|name=Glerárkirkja}} || nei || 1992 || Svanur Eiríksson || |- | [[Mynd:Lögmannshlíðarkirkja3.jpg|100px]] || [[Lögmannshlíðarkirkja]] || || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.6771563709|-18.1660694173|name=Lögmannshlíðarkirkja}} || já || 1860 || Þorsteinn Daníelsson || |- | [[Mynd:Akureyrarkirkja - panoramio (1).jpg|100px]] || [[Akureyrarkirkja]] || [[Akureyri]] || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.6798354|-18.0909675|name=Akureyrarkirkja}} || nei || 1940 || Guðjón Samúelsson || |- | [[Mynd:GrímseyKirkjaÚti.jpg|100px]] || Miðgarðakirkja gamla || [[Grímsey]] || Eyjafjarðarprófastsdæmi || || já || 1867 || brann 2021 || |- | [[Mynd:Miðgarðakirkja 2025 (cropped).jpg|100px]] || Miðgarðakirkja || Grímsey || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|66.5345791608|-17.9998406816|name=Miðgarðakirkja}} || já || 2025 || Hjörleifur Stefánsson || |- | [[Mynd:Akureyri-14-Museum-2018-gje.jpg|frameless|100x100dp]] || Safnakirkjan á Minjasafni Akureyrar (áður Svalbarðskirkja) || Akureyri || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.6667711|-18.0857496|name=Safnakirkjan á Minjasafni Akureyrar (áður Svalbarðskirkja)}} || nei || 1846 || || Byggð á Svalbarði árið 1846 og flutt á Akureyri árið 1972. |- | || Höfðakapella á Akureyri || Akureyri || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.6705888|-18.0907237|name=Höfðakapella á Akureyri}} || já || 1997 || Svanur Eiríksson || |- | [[Mynd:Munkaþverá.jpg|100px]] || Munkaþverárkirkja || [[Munkaþverá]] || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.5455598675|-18.0824103907|name=Munkaþverárkirkja}} || já || 1844 || Þorsteinn Daníelsson || |- | || Kaupangskirkja || || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.6426183144|-18.0253411286|name=Kaupangskirkja}} || já || 1922  || || |- | [[Mynd:2014-04-30_13-02-04_Iceland_-_Akureyri_Akureyri.jpg|100px]] || [[Grundarkirkja]] || || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.5193950841|-18.1537676158|name=Grundarkirkja}} || já || 1905 || Sigtryggur Jónsson<br>Ásmundur Bjarnason<br>Magnús Sigurðsson || |- | || Möðruvallarkirkja || || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.4526955714|-18.1668268352|name=Möðruvallarkirkja}} || já || 1848 || Flóvent Sigurðsson (líklega) || |- | [[Mynd:Saurbæjarkirkja - panoramio (1).jpg|100px]] || Saurbæjarkirkja í Eyjafirði || || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.4471793188|-18.2105557701|name=Saurbæjarkirkja í Eyjafirði}} || já || 1858  || || |- | || Hólakirkja || || Eyjafjarðarprófastsdæmi || {{hnit|65.3651641737|-18.2451870200|name=Hólakirkja}} || já || 1853 || Ólafur Briem || |- | || Svalbarðskirkja á Svalbarðseyri || || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.7446850315|-18.0804649371|name=Svalbarðskirkja á Svalbarðseyri}} || já || 1957 || Bárður Ísleifsson || |- | [[Mynd:Byggnad_och_inredning_(14341893299).jpg|100px]] || Laufáskirkja || [[Laufás (Grýtubakkahreppi)|Laufás]] || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.8933830699|-18.0721470469|name=Laufáskirkja}} || já || 1865 || Tryggvi Gunnarsson || |- | || Grenivíkurkirkja || || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.9490979669|-18.1754990601|name=Grenivíkurkirkja}} || já || 1887 || Snorri Jónsson || |- | || Hálskirkja || || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.7365251489|-17.8713619604|name=Hálskirkja}} || já || 1860 || Tryggvi Gunnarsson || |- | || Þorgeirskirkja || || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.6891149|-17.6048662|name=Þorgeirskirkja}} || nei || || Gunnlaugur Jónsson<br>Gunnlaugur Ó. Johnson || |- | || Ljósavatnskirkja || [[Ljósavatn (bær)|Ljósavatn]] || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.6834077015|-17.6125056150|name=Ljósavatnskirkja}} || já || 1892 || Björn Jóhannsson || |- | || Illugastaðakirkja || || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.6190902948|-17.8178968616|name=Illugastaðakirkja}} || já || 1861 || Jón Sigfússon || |- | || Draflastaðakirkja || || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.8128865|-17.9118631|name=Draflastaðakirkja}} || já || 1927 || Einar Jóhannesson || |- | || Þóroddsstaðarkirkja || || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.8538531|-17.5457287|name=Þóroddsstaðarkirkja}} || já || 1987 || Þórir Baldvinsson<br>Einar Fr. Jóhannesson<br>Árni Árnason || |- | || Lundarbrekkukirkja || || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.4583685151|-17.3945265421|name=Lundarbrekkukirkja}} || já || 1882 || Baldvin Sigurðsson || |- | [[Mynd:Myvatn-Skutustadir-04-Kirche-2018-gje.jpg|100px]] || Skútustaðakirkja || || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.5662986445|-17.0319026683|name=Skútustaðakirkja}} || já || 1863 || Þórarinn Benjamínsson || |- | [[Mynd:Reykjahlíðarkirkja_-_panoramio.jpg|100px]] || Reykjahlíðarkirkja || [[Reykjahlíð (Mývatnssveit)|Reykjahlíð]] || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.6458708537|-16.9165721815|name=Reykjahlíðarkirkja}} || já || 1962 || Jóhannes Sigfinnsson<br>Gylfi Guðjónsson (viðbætur) || |- | || Víðirhólskirkja || || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.7262462|-16.0396315|name=Víðirhólskirkja}} || já || 1926  || || |- | || Bænhúsið á Rönd || || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.655482|-17.051574|name=Bænhúsið á Rönd}} || nei || 1985 || || |- | [[Mynd:Grenjaðarstaðarkirkja - panoramio.jpg|100px]] || Grenjaðarstaðarkirkja || [[Grenjaðarstaður]] || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.8207755956|-17.3497621477|name=Grenjaðarstaðarkirkja}} || já || 1865 || Árni Hallgrímsson || |- | || Þverárkirkja || [[Þverá (Laxárdal)|Þverá]] || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.7315737|-17.2457046|name=Þverárkirkja}} || já || 1878 || Baldvin Sigurðsson || |- | || Einarsstaðarkirkja || || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.7403057686|-17.4069305158|name=Einarsstaðarkirkja}} || já || 1862 || Árni Hallgrímsson || |- | [[Mynd:Neskirkja.jpg|100px]] || Neskirkja í Aðaldal || || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|65.8772927285|-17.4035124685|name=Neskirkja í Aðaldal}} || já || 1903 || Eiríkur Þorbergsson || |- | || Bænhúsið á Végeirsstöðum || || Þingeyjarprófastsdæmi || || nei || || || |- | [[Mynd:HusavikChurch.jpg|100px]] || [[Húsavíkurkirkja]] || [[Húsavík]] || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|66.0458231|-17.3421699|name=Húsavíkurkirkja}} || nei || 1907 || Rögnvaldur Ólafsson || |- | || Brettingsstaðakirkja || || Þingeyjarprófastsdæmi || || || || til 1955 || |- | || Flateyjarkirkja á Skjálfanda || [[Flatey (Skjálfanda)|Flatey]] || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|66.1607573957|-17.8477656378|name=Flateyjarkirkja á Skjálfanda}} || já || 1897 || || Upphaflega byggð á Flateyjardal árið 1897 og svo endurreist í Flatey árið 1957. |- | [[Mynd:Skinnastaðarkirkja.jpg|100px]] || Skinnastaðarkirkja || || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|66.0680988356|-16.4427550475|name=Skinnastaðarkirkja}} || já || 1854 || Þórarinn Benjamínsson || |- | [[Mynd:Garðskirkja.jpg|100px]] || Garðskirkja || || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|66.0762202478|-16.7619249443|name=Garðskirkja}} || já || 1890 || Stefán Erlendsson || |- | [[Mynd:Kópasker_(church_1).jpg|100px]] || Snartarstaðakirkja || || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|66.2955654062|-16.4242951466|name=Snartarstaðakirkja}} || já || 1929 || Guðjón Samúelsson || |- | [[Mynd:Raufarhafnarkirkja 1.jpg|100px]] || Raufarhafnarkirkja || [[Raufarhöfn]] || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|66.4586366|-15.9425725|name=Raufarhafnarkirkja}} || já || 1928  || Guðjón Samúelsson || |- | [[Mynd:Kerk van Þórshöfn.JPG|100px]] || Þórshafnarkirkja || [[Þórshöfn (Langanesi)|Þórshöfn]] || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|66.1968578|-15.3286109|name=Þórshafnarkirkja}} || nei || 1999 || || |- | [[Mynd:Sauðaneskirkja.jpg|100px]] || Sauðaneskirkja || [[Sauðanes (N-Þingeyjarsýslu)|Sauðanes]] (N-Þingeyjarsýslu) || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|66.2461851005|-15.2615046334|name=Sauðaneskirkja}} || já || 1889 || Björgólfur Brynjólfsson || |- | || Svalbarðskirkja í Þistilfirði || || Þingeyjarprófastsdæmi || {{hnit|66.2072858642|-15.7166591625|name=Svalbarðskirkja í Þistilfirði}} || já || 1848 || Gísli Þorsteinsson || |- | [[Mynd:Frikirkjan_hafn.jpg|100px]] || [[Fríkirkjan í Hafnarfirði]] || Hafnarfjörður || Fríkirkjan í Hafnarfirði || {{hnit|64.0693288|-21.9548256|name=Fríkirkjan í Hafnarfirði}} || || || || |- | [[Mynd:Iglesia_Libre_Reikiavik,_Reikiavik,_Distrito_de_la_Capital,_Islandia,_2014-08-13,_DD_088.JPG|100px]] || [[Fríkirkjan í Reykjavík]] || || Fríkirkjan í Reykjavík || {{hnit|64.1443132|-21.9391551|name=Fríkirkjan í Reykjavík}} || || || || |- | [[Mynd:Fríkirkjan Kefas.jpg|frameless|100x100dp]] || Fríkirkjan Kefas || Kópavogur || Fríkirkjan Kefas || {{hnit|64.0851835|-21.8149435|name=Fríkirkjan Kefas}} || || || || |- | || Fyrsta baptista kirkja || || Fyrsta Baptista Kirkjan || {{hnit|63.9735252|-22.5475304|name=Fyrsta baptista kirkja}} || || || || |- | || Hjálpræðisherinn || Reykjavík || Hjálpræðisherinn trúfélag || {{hnit|64.1266185|-21.8540313|name=Hjálpræðisherinn}} || || || || |- | || Hvítasunnukirkjan Akranesi || || Hvítasunnukirkjan á Íslandi || {{hnit|64.319324|-22.0782432|name=Hvítasunnukirkjan Akranesi}} || || || || |- | || Hvítasunnukirkjan Zíon || Siglufirði || Hvítasunnukirkjan á Íslandi || {{hnit|66.1509893|-18.9074832|name=Hvítasunnukirkjan Zíon}} || || || || |- | [[Mynd:Hvítasunnukirkjan Salem.jpg|frameless|100x100dp]]|| Hvítasunnukirkja Salem || || Hvítasunnukirkjan á Íslandi || {{hnit|66.0745976|-23.118735|name=Hvítasunnukirkja Salem}} || || || || |- | || Hvítasunnukirkjan Akureyri || || Hvítasunnukirkjan á Íslandi || {{hnit|65.6907801|-18.1093661|name=Hvítasunnukirkjan Akureyri}} || || || || |- | [[Mynd:Fíladelfía.jpg|100px]] || Hvítasunnukirkjan Fíladelfía || Reykjavík || Hvítasunnukirkjan á Íslandi || {{hnit|64.1432808|-21.9063307|name=Hvítasunnukirkjan Fíladelfía}} || || || || |- | || Hvítasunnukirkjan Fíladelfía || Stykkishólmur || Hvítasunnukirkjan á Íslandi || {{hnit|65.0764269|-22.7231459|name=Hvítasunnukirkjan Fíladelfía}} || || || || |- | || Hvítasunnukirkjan Lifandi Vatn || || Hvítasunnukirkjan á Íslandi || {{hnit|64.2640885|-15.2025236|name=Hvítasunnukirkjan Lifandi Vatn}} || || || || |- | [[Mynd:Hvítasunnukirkjan Vestmannaeyjum 2.jpg|100px]] || Hvítasunnukirkjan Vestmannaeyjum || || Hvítasunnukirkjan á Íslandi || {{hnit|63.4403328|-20.2671339|name=Hvítasunnukirkjan Vestmannaeyjum}} || || || || |- | || Hvítasunnukirkjan Vopnafirði || || Hvítasunnukirkjan á Íslandi || {{hnit|65.7589718|-14.8221871|name=Hvítasunnukirkjan Vopnafirði}} || || || || |- | || Kirkjulækjarkotskirkja (hvítasunnukirkja) || Kirkjulækur || Hvítasunnukirkjan á Íslandi || {{hnit|63.7383223072|-20.0299033288|name=Kirkjulækjarkotskirkja (hvítasunnukirkja)}} || || || || |- | [[Mynd:St. John's Chapel 528.jpg|100px]] || Jóhannesarkapella || || Kaþólska kirkjan || {{hnit|66.0749919|-23.120677|name=Jóhannesarkapella}} || || || || |- | || Kapellan heilags Þorláks || || Kaþólska kirkjan || {{hnit|65.036434|-14.2394823|name=Kapellan heilags Þorláks}} || || || || |- | || Karmelklaustrið || || Kaþólska kirkjan || {{hnit|64.0620204|-21.9506702|name=Karmelklaustrið}} || || || || |- | || Kaþólska kirkjan Stykkishólmi || Stykkishólmur || Kaþólska kirkjan || {{hnit|65.0775998|-22.7222513|name=Kaþólska kirkjan Stykkishólmi}} || || || || |- | || Kirkja Heilagrar fjölskyldu og heilags Jean-Marie Vianney || || Kaþólska kirkjan || {{hnit|64.2542523|-15.2095373|name=Kirkja Heilagrar fjölskyldu og heilags Jean-Marie Vianney}} || || || || |- | || Kirkja heilags Jóhannesar Páls II || Reykjanesbær || Kaþólska kirkjan || {{hnit|63.9698648|-22.5710845|name=Kirkja heilags Jóhannesar Páls II}} || || || || |- | [[Mynd:Reyðarfjörður, Saint Thorlak church 2026 02.jpg|100px]] || Kirkja heilags Þorláks || || Kaþólska kirkjan || {{hnit|65.0364565|-14.2388763|name=Kirkja heilags Þorláks}} || || || || |- | [[Mynd:Landakotskirkja_-_panoramio_(3).jpg|111x111dp]]|| Landakotskirkja || Reykjavík || Kaþólska kirkjan || {{hnit|64.1474686|-21.9485459|name=Landakotskirkja}} || || || || |- | [[Mynd:Maríukirkja.jpg|100px]] || Maríukirkja || || Kaþólska kirkjan || {{hnit|64.0970724|-21.8445513|name=Maríukirkja}} || || || || |- | [[Mynd:Akureyri_St._Peter_1.JPG|100px]] || Péturskirkja || Akureyri || Kaþólska kirkjan || {{hnit|65.6775449|-18.0930546|name=Péturskirkja}} || || || || |- | || St. Jósefskirkja || || Kaþólska kirkjan || {{hnit|64.0609513|-21.9550118|name=St. Jósefskirkja}} || || || || |- | [[Mynd:Kaþólska_kirkjan_á_Selfossi.jpeg|100px]] || Kaþólsk kirkja á Selfossi || || Kaþólska kirkjan || {{hnit|63.9318858|-21.0274391|name=Kaþólsk kirkja á Selfossi}} || || || || |- | || Loftsalurinn || || Kirkja sjöunda dags aðventista á Íslandi || {{hnit|64.0817454|-21.9387362|name=Loftsalurinn}} || || || || |- | [[Mynd:Aðventkirkjan í Reykjavík.jpg|frameless|100x100dp]]|| Adventkirkjan || Reykjavík || Kirkja sjöunda dags aðventista á Íslandi || {{hnit|64.1452845|-21.9343774|name=Adventkirkjan}} || || || || |- | || Loftstofan Baptistakirkja || Kópavogur || Loftstofan baptistakirkjan || {{hnit|64.0851881|-21.8151414|name=Loftstofan Baptistakirkja}} || || || || |- | || Kirkja Jesú Krists hinna Síðari Daga Heilögu || || Mormónatrú || {{hnit|64.0856516|-21.9424819|name=Kirkja Jesú Krists hinna Síðari Daga Heilögu}} || || || || |- | || Óháði söfnuðurinn || || Óháði söfnuðurinn || {{hnit|64.1377705|-21.9028051|name=Óháði söfnuðurinn}} || || || || |- | || Keldunúpskirkja? || || óþekkt || {{hnit|63.8252481|-18.000623|name=Keldunúpskirkja?}} || || || || |- | || Reynisvatnslandskirkja || || óþekkt || {{hnit|64.1229164933|-21.6911022622|name=Reynisvatnslandskirkja}} || || || || |- | || Alþjóðleg kirkja Guðs og embætti Jesú Krists || || pentecostal || {{hnit|64.14133|-21.9052665|name=Alþjóðleg kirkja Guðs og embætti Jesú Krists}} || || || || |- | || Parohia Ortodoxă Română Reykjavik || Reykjavík || Rúmenska rétttrúnaðarkirkjan || {{hnit|64.1500201|-21.9532903|name=Parohia Ortodoxă Română Reykjavik}} || || || || |- | [[Mynd:Russian orthodox church Reykjavík.jpg|100px]] || Rússneska Rétttrúnaðarkirkjan á Íslandi || Reykjavík || Rússneska rétttrúnaðarkirkjan || {{hnit|64.1500262|-21.9532172|name=Rússneska Rétttrúnaðarkirkjan á Íslandi}} || || || || |- | || St. Nicholas Chappel || Reykjavík || Rússneska rétttrúnaðarkirkjan || {{hnit|64.1516166|-21.9494268|name=St. Nicholas Chappel}} || || || || |- | || Ríkissalur Votta Jehóva || Selfoss || Vottar Jehóva || {{hnit|63.9420619|-21.0041493|name=Ríkissalur Votta Jehóva}} || || || || |- | || Ríkissalur Votta Jehóva || Akureyri || Vottar Jehóva || {{hnit|65.685639|-18.1025298|name=Ríkissalur Votta Jehóva}} || || || || |- | [[Mynd:Ríkissalur Votta Jehóva.jpg|100px]] || Ríkissalur Votta Jehóva || Reykjavík || Vottar Jehóva || {{hnit|64.1189692|-21.8011129|name=Ríkissalur Votta Jehóva}} || || || || |- | || Ríkissalur Votta Jehóva || Reykjanesbær || Vottar Jehóva || {{hnit|64.0044568|-22.5788777|name=Ríkissalur Votta Jehóva}} || || || || |- | [[Mynd:Bænhúsið á Stóragerði 2024.jpg|100px]] || Bænhúsið á Stóragerði || || óþekkt || {{hnit|63.927361|-21.336334|name=Bænhúsið á Stóragerði}} || || || || |- | || Kirkjan úr Godland || || óþekkt || {{hnit|64.2649935|-14.9432281|name=Kirkjan úr Godland}} || || || || |- | [[Mynd:Kapellan_á_Keflavíkurflugvelli.jpg|100px]] || Kapellan á Keflavíkurflugvelli || || óþekkt || {{hnit|63.976906|-22.586179|name=Kapellan á Keflavíkurflugvelli}} || || || || |} *Kirkjugarður er í göngufæri frá kirkjunni == Tenglar == {{Commons|:Category:Churches_in_Iceland}} *[http://kirkjukort.net/ kirkjukort.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101019020032/http://www.kirkjukort.net/ |date=2010-10-19 }} - Myndir og upplýsingar fyrir allar kirkjur landsins * [http://www.kirkjan.net Kirkjunetið] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060627134127/http://www.kirkjan.net/ |date=2006-06-27 }} - Myndir af öllum kirkjum Íslands [[Flokkur:Kirkjur á Íslandi|*]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi|Kirkjur á Íslandi]] [[Flokkur:Trúarlíf á Íslandi]] bzz6gk1cf6ckenvfwisxv3qjrj01m7k 0 29789 1981125 1980372 2026-09-29T18:09:04Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981125 wikitext text/x-wiki {{Um|landsvæðið|ríkið|Palestínuríki}} [[Mynd:Satellite image of Israel in January 2003.jpg|thumb|right|Gervihnattamynd frá 2003 af svæðinu.]] '''Palestína''' ([[latína]]: Palæstina; [[hebreska]]: ארץ־ישראל Eretz-Yisra'el, áður einnig nefnt פלשתינה Palestina; [[arabíska]]: فلسطين Filasṭīn, Falasṭīn) er eitt margra heita landsvæða á milli [[Miðjarðarhaf]]sins og árinnar [[Jórdan]] svo og nokkurra aðliggjandi landsvæða. Síðustu árþúsund hafa margar mismunandi landfræðilegar skilgreiningar verið notaðar til þess að afmarka það svæði sem kallað er Palestína. Þær skilgreiningar eru allar umdeildar í [[stjórnmál]]um. Víðasta skilgreiningin er sú sem notuð var af Bretum þegar þeim var veitt [[Umboðsstjórn Breta í Palestínu|umboð]] af [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalaginu]] á millistríðsárunum til þess að stjórna Palestínu en það svæði skiptist nú á milli [[Ísrael]]s og [[Heimastjórnarsvæði Palestínumanna|heimastjórnarsvæða Palestínumanna]]. Frá stofnun Ísraels hefur orðið algengara að heitið Palestína vísi aðeins til þess síðarnefnda. Þetta svæði ber einnig ýmis önnur nöfn, svo sem: Kanaanland, Judea, Konungsríki Jórdaníu, Ísraelsríki og [[Landið helga]]. == Landamörk og nafngiftir == Í [[Egyptaland hið forna|forn-egypskum]] textum er allt strandsvæði [[Austurlönd|Austurlanda]] við Miðjarðarhaf á milli [[Egyptaland]]s og [[Tyrkland]]s nefnt ''R-t-n-u'' (venjulega ritað: Retjenu). Retjenu var skipt upp í þrjú svæði og syðsta svæðið, ''[[Djahy]]'', var með u.þ.b. sömu landamæri og Kanaanland, þar sem í dag er [[Ísrael]] og [[heimastjórnarsvæði Palestínumanna]]. Á [[járnöld]] er sennilegt að [[hið ísraelska konungsríki]], sem varð til úr [[ríki Davíðs]] um [[930 f.Kr.]], hafi stjórnað [[Jerúsalem]] og svæði sem náði yfir þar sem í dag er Ísrael og heimastjórnarsvæði Palestínumanna, auk landsvæða í vestri og norðri sem spannaði þá samanlagt landsvæði sem fellur nokkuð vel við stórtækari skilgreiningu Ísraelsríkis sem lýst er í [[Gamla testamentið|Gamla testamentinu]]. Þó eru fornleifar frá þessum tíma sjaldgæfar og umdeildar.<ref name="Thompson">{{cite book|title=The Mythic Past:How Writers Create the Past|author=Thomas L. Thompson|publisher=[[Basic Books]]|year=1999|isbn=0-465-00649-3|url=http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=QzOJ9nMlUJcC&oi=fnd&pg=RA1-PR11&dq=archaeological+evidence+israel+kingdom&ots=_oKqm0jKLs&sig=YC3ODVfVBBI2A4J69_l6wp4iy2g|access-date=2007-06-24|archive-date=2015-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009203425/https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=QzOJ9nMlUJcC&oi=fnd&pg=RA1-PR11&dq=archaeological+evidence+israel+kingdom&ots=_oKqm0jKLs&sig=YC3ODVfVBBI2A4J69_l6wp4iy2g|url-status=dead}}</ref><ref name=Finkelstein>{{cite web|title=The Bible Unearthed: Archaeology’s New Vision of Ancient Israel and the Origin of Its Sacred Texts|author=Israel Finkelstein and Neil Ascher Silberman|publisher=Bible and Interpretation|date=2000|accessdate=05.14.2007|url=http://www.bibleinterp.com/commentary/Finkelstein_Silberman022001.htm|archive-date=2013-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012001352/http://www.bibleinterp.com/commentary/Finkelstein_Silberman022001.htm|url-status=dead}}</ref> Heitið Palestína kemur af [[filistear|filisteum]],<ref>Hansen, 2000, p. 130.</ref> sem var þjóð sem réðst inn í Palestínu einhvern tímann á 12. öld fyrir krist. Á hebresku er orðið פְּלְשְׁתִּים ''felishtim'' komið af orðinu פְּלִישָׁה ''felisha'' sem þýðir innrás. <!-- Frjálsleg umritun úr hebresku þar sem ég fann engar umritunarreglur, ég miðaði við ritháttinn í Sögu Mannkyns sem útgefin er af Almenna Bókafélaginu og svo aftur enskar umritunarreglur. Gaman ef einhver gæti fundið umritunarreglur fyrir hebresku. --> Filistear, sem voru ekki semítar að kyni, voru frá Suður-[[Grikkland]]i og voru skyldir [[Mýkena|Mýkenum]].<ref>Killebrew, 2005, 231.</ref> Þeir voru í fyrstu búsettir á strandsléttu sem nefnist [[Filistía]], sem er nokkurn veginn það svæði sem kallað er [[Gasaströndin]] í dag, og lögðu fljótlega undir sig alla strandlengjuna frá [[Gasaborg|Gasa]] til [[Jaffa]] og hálendið í austri allt að gyðingabyggðunum sem þar voru. Þessu svæði var skipt í fimm borgríki sem hétu Gasa, [[Askalon]], [[Asdod]], [[Gat]] og [[Ekron]]. Þeim var stjórnað af svo kölluðum ''seren'' sem hefur sömu merkingu og [[gríska]] orðið ''tyrannos'' eða harðstjóri eins og það útleggst á íslensku.<ref>{{cite book|author1=Helle, Knut|author2=Jarle Simensen|author3= Kåre Tønnesson|author4= Sven Tägil|others=þýðing Gísli Jónsson|title=Saga Mannkyns: Samfélög hámenningar í mótun, 1200-200 f.Kr.|pages=82-83|chapter=Fyrirheitna landið|language=íslenska|publisher=Almenna Bókafélagið|year=1988}}</ref> Í forn-egypskum textum úr leghöllinni [[Medinet Habu]] er minnst á þjóð sem tilheyrði [[Hafþjóðirnar|Hafþjóðunum]] og var kölluð ''P-r-s-t'' (venjulega ritað: ''Peleset''). Hún er sögð hafa gert innrás í Egyptaland þegar [[Ramses 3.]] var við völd. Talið er afar líklegt að átt sé við filistea. Hebreska heitið feleshet ([[hebreska]]: פלשת fəléshseth), er notað í biblíunni um strandsléttuna við Gasa, Filistíu. Assýríski keisarinn [[Sargon 2.]] kallaði svæðið ''falashtu'' í annálum sínum. Um það bil sem Assýringar tóku völdin á svæðinu 722 f.Kr. voru filistear orðnir mikilvægir þegnar á svæðinu.<ref name="Shahinp6">Shahin (2005), 6</ref> 586 fyrir Krist, þegar kaldískir hermenn undir stjórn babýlonska heimsveldisins fluttu stóran hluta íbúana í þrældóm, þá hvarf með öllu sá bragur sem áður hafði einkennt borgarríki filistea.<ref name="Shahinp6"/> Á [[5. öld f.Kr.]] ritaði [[Heródótos]] á grísku um „hérað í [[Sýrland]]i, sem kallast ''Palaistinêi''“ ([[latína]]: ''Palaestina''; [[íslenska]]: ''Palestína''). Landamörk svæðisins sem hann talaði um voru ekki nefnd með berum orðum, en [[Jósefos]] notaði sama heiti um lítið strandsvæði, Filistíu. [[Ptólemajos]] notaði einnig sama hugtak. [[Plinius eldri]] skrifar á latínu um svæði sem er hluti af Sýríu og var áður kallað ''Palaestina'' og var við austurhluta Miðjarðarhafsins. Á tímum [[Rómarveldi]]s, náði skattlandið Júdea (ásamt [[Samaría|Samaríu]]) yfir mest allt Ísrael okkar daga og heimastjórnarsvæði Palestínumanna. En í kjölfar [[Bar Kokhba]] uppreisnarinnar á annarri öld fyrir Krist reyndu Rómverjar að slíta tengslum Gyðinga við landið með því að endurnefna Júdeu og var það þá kallað [[Sýría Palestína|''Syria Palaestina'']].<ref name = "Lehmann">{{cite web|url = http://www.usd.edu/erp/Palestine/history.htm#135-337|title = Palestine: History: 135–337: Syria Palaestina and the Tetrarchy|accessdate = 2006-07-19|last = Lehmann|first = Clayton Miles|date = Summer 1998|work = The On-line Encyclopedia of the Roman Provinces|publisher = University of South Dakota|archiveurl = https://web.archive.org/web/20000621154528/http://www.usd.edu/erp/Palestine/history.htm#135-337|archivedate = 2000-06-21}}</ref> Á tímum [[Austrómverska keisaradæmið|Austrómverska keisaradæmisins]] voru lönd Sýríu–Palestínu, Samaríu og [[Galílea|Galíleu]] sameinuð og gefið nafnið Palestína. Síðan þá hefur Palestína átt við, í landfræðilegum skilningi, þetta svæði á milli Jórdan og Miðjarðarhafs. Heimildir frá [[19. öld]] segja Palestínu liggja á milli hafsins og ónefndra viðskiptaleiða, líklegast Hejaz-Damaskus leiðin austur af Jórdandal. === Trúarrit === [[Mynd:1759 map Holy Land and 12 Tribes.jpg|thumb|right|Mynd sem sýnir forn konungdæmi Júdeu og Ísrael auk staðsetningar þeirra á mismunandi tímabilum eins og lýst er í Biblíunni. ([[Lotter]], 1759).]] Í hebresku biblíunni, Gamla testamentinu, er svæðið kallað Kanaanland ([[hebreska]]: כּנען) þar til Ísraelar setjast að og þá er það kallað Ísrael (Yisrael). Landsvæðið er einnig nefnt „Land Hebrea“ (hebreska: ארץ העברים, Eretz Ha-Ivrim) svo og nokkur skáldleg heiti: „land, sem flæðir í mjólk og hunangi“, „land, sem [Guð] sór feðrum yðar“, „Landið helga“, „Land Drottins“ og „Fyrirheitnalandið.“ Kanaanslandi er lýst ýtarlega í [https://www.snerpa.is/net/biblia/mose-4.htm Fjórðu bók Móse 34:1] og þar er talið með Líbanon einnig í [https://www.snerpa.is/net/biblia/josua.htm Jósúabók 13:5]. Þetta svæði virðist hafa verið heimaland margra þjóða samkvæmt biblíunni, svo sem Kanaaníta, Hebrea, Hetíta, Amoríta, Peresíta, Hevíta og Jebúsíta. Samkvæmt arfsögnum Hebrea er Kanaanland hluti þess lands sem Guð gaf afkomendum Abrahams, þ.e. landsins sem nær frá Níl til Efrat: „Þínu afkvæmi gef ég þetta land, frá Egyptalandsánni til árinnar miklu, árinnar Efrat: land Keníta, Kenissíta, Kadmóníta, Hetíta, Peresíta, Refaíta, Amoríta, Kanaaníta, Gírgasíta og Jebúsíta.“ ([https://www.snerpa.is/net/biblia/mose-1.htm Fyrsta Mósebók 15:18-21]). Atburðir guðspjallanna fjögurra í [[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]] eiga sér allir stað í Fyrirheitnalandinu. Í Kóraninum er hugtakið ''Landið helga'' notað ('''الأرض المقدسة''', ''Al-Ard Al-Muqaddasah'')<ref>[[wikisource:The Holy Qur'an/Al-Meada|Surah 5:21]]</ref> og það kemur fyrir allavega sjö sinnum. <!-- once when [[Moses]] proclaims to the [[Children of Israel]]: "O my people! Enter the holy land which Allah hath assigned unto you, and turn not back ignominiously, for then will ye be overthrown, to your own ruin." ([[wikisource:The Holy Qur'an/Al-Meada|Surah 5:21]]) --> <!-- Maður þarf að redda sér Kóraninum á íslensku greinilega --> == Saga == [[Mynd:Jerycho8.jpg|thumb|right|Uppgrafin hýbýli við Tell es-Sultan.]] === Frá forn[[steinöld]] til nýsteinaldar (1.000.000 – 5000 f.Kr) === Leifar manna sem fundist hafa suður af [[Genesaretvatn]]i í Norður-Ísrarel eru allt að 600.000 ára gamlar.<ref name = "Shahinp3">Shahin (2005), page 3</ref> Árið 1925 uppgötvuðu menn „Palistínumanninn“ í [[Zuttiyeh–hellirinn|Zuttiyeh–hellinum]] í ''Wadi Al-Amud'' nærri [[Zefat]], en hann gefur upplýsingar um þróun á þessu svæði.<ref name="Shahinp3">Shahin (2005), page 3</ref><ref>{{cite web|title=Human Evolution and Neanderthal Man|publisher=Antiquity Journal|url=https://antiquity.ac.uk/Ant/034/0090/Ant0340090.pdf}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Í hellum [[Shuqba]] í [[Ramallah]] og ''Wadi Khareitun'' í [[Betlehem]] hafa fundist verkfæri úr stein, við og dýrabeinum sem rakin eru til [[Natufian]] menningarinnar (12500 - 10200 f.Kr.)<ref name="Shahinp3" /> Fleiri fornleifar frá þessu tímabili hafa fundist við ''Tel Abu Hureura'', ''Ein Mallaha'', ''Beidha'' og [[Jeríkó]].<ref name="Shahinp3" /> Á bilinu 10000–5000 f.Kr. mynduðust jarðyrkjusamfélög. Sönnunargögn þessu til stuðnings hafa fundist við Haug Sultans (arabíska: ''Tell es-Sultan'', tell þýðir haugur, þó ekki grafhaugur) nærri Jeríkó þar sem fundist hafa ferhyrndir múrsteinar úr leir, ferhyrnd hýbýli, brot úr leirmunum og slitur vefnaðar.<ref name="Shahinp4">Shahin (2005), page 4</ref> Jeríkó hefur því stundum verið lýst sem elstu borg heims. === Frá [[koparöld]] (4500 – 3000 f.Kr.) til [[bronsöld|bronsaldar]] (3000 – 1200 f.Kr.) === {{Tímalína yfir yfirráð landsvæðisins Palestínu}} Menningarsamfélag frá [[Sýrland]]i, sem einkenndist af notkun [[kopar]]- og steintóla, fluttist til svæðisins eftir veginum sem liggur frá Jeríkó suður eftir ströndum [[Dauðahafið|Dauðahafsins]] og þaðan til Be'ér Sheva og Gasa. Þessir fólksflutningar efldu þann þéttbýlisvöxt sem þegar var hafinn.<ref name="Shahinp4" /> Snemma á bronsöld höfðu sjálfstæð kanaanísk borgríki myndast á sléttum og við strandir. Borgríkin voru umlukin veggjum úr leirmúrsteinum og reiddu sig á matarframleiðslu frá nærliggjandi jarðyrkjuþorpum sér til framfærslu.<ref name="Shahinp4" /><!-- Fornleifar frá fyrrihluta kanaanítatímabilsins hafa fundist við [[Tel Megiddo]], Jeríkó, Tel al-Far'a (Gasa), [[Bet Shean|Bisan]], and [[Ai (Bible)|Ai]] (Deir Dibwan/Ramallah District, Tel an Nasbe ([[al-Bireh]]) og [[Jib]] ([[Jerusalem]]).<ref name="Shahinp4" /> --> Kanaanísku borgarríkin stunduðu verslun og áttu í stjórnmálasambandi við bæði Egyptaland og Sýrland. Ýmis þéttbýlissvæði sem tilheyrðu Kanaanlandsmönnum voru lögð í rúst í kringum 2300 f.Kr. Stuttu síðar gerðu hirðingjar, sem komu að austan megin Jórdan, innrás og settust að í hæðunum.<ref name="Shahinp4" /> Kanaanítar urðu fyrir miklum áhrifum á miðri bronsöld frá þeim menningarsamfélögum sem umluktu þá, þ.e. frá [[Egyptaland]]i, [[Mesópótamía|Mesópótamíu]], [[Fönikía|Fönikíu]] og [[Sýrland]]i. Margvísleg verslunarsambönd og landbúnaðarefnahagur leiddu til þróunar nýrra leirkeraforma, ræktunar ávaxta og víðtækrar notkunar brons.<ref name="Shahinp4" /> Greftrunarsiðir frá þessu tímabili benda til þess að menn hafi trúað á líf eftir dauðann.<ref name="Shahinp4" /> Stjórnmála-, verslunar- og hernaðaratburðir síðla á bronsöld (1450 – 1350 f.Kr) voru skrásettir af sendiherrum og kanaanískum umboðsmönnum Egyptalands á nokkur hundruð leirtöflur sem ganga undir heitinu [[Amarna bréfin]].<ref name="Shahinp4" /> Um 1250 f.Kr. fluttust filistear að og blönduðust íbúunum sem fyrir voru og töpuðu þannig þjóðareinkennum sínum eftir nokkrar kynslóðir.<ref name="Shahinp6"/> === [[Járnöld]] (1200 – 330 f.Kr.) === Leirkeraleifar skreyttar með stílfærðum fuglum sem fundist hafa í [[Asqelon]], [[Ashdod]], [[Gat (borg)|Gat]], [[Ekron]], [[Gasaborg|Gasa]] eru fyrstu sönnunargögnin fyrir búsetu Filistea á svæðinu.<ref name="Shahinp6" /> Filistear eru taldir hafa borið með sér járnvopn og stríðsvagna auk nýrrar aðferðar til að gerja vín.<ref name="Shahinp6" /> Þróun á tímabilinu 1250 til 900 f.Kr. er umdeild, styrinn stendur um það hvort taka eigi frásögn Gamla testamentisins, þar sem Ísraelar sigra Kanaanland, alvarlega.<ref name=Ladislau>{{cite journal|title=Historiographic Views on the Settlement of the Jewish Tribes in Canaan|author=Gyémánt, Ladislau|publisher=Sacra Scripta|volume=1/2003|date=2003|page=26 - 30|url=http://www.ceeol.com/aspx/issuedetails.aspx?issueid=ed58f96d-8032-41bb-8d65-f34a8b8f2a36&articleId=835a199a-72a0-4b2d-ba9c-32b1347129f5}}</ref> Niels Peter Lemche, [[biblíufræði]]ngur við [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]], sagði í ritgerð sinni að sú frásögn sem birtist í biblíunni „er í mótsögn við nokkra mynd af palestínskum samfélögum til fornra, sem hægt er að gera sér í hugarlund, byggða á fornum heimildum frá svæðinu.“<ref name=LemcheJHS>{{cite web|title=On the Problems of Reconstructing Pre-Hellenistic Israelite (Palestinian) History|author=Niels Peter Lemche|publisher=Journal of Hebrew Scriptures|accessdate=05.10.2007|url=http://www.arts.ualberta.ca/JHS/Articles/article_13.htm|archive-date=2007-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070429011617/http://www.arts.ualberta.ca/JHS/Articles/article_13.htm|url-status=dead}}</ref> ==== Tímabil Gamla testamentsins ==== [[Mynd:Levant 830.png|thumb|Kort af syðri Austurlöndum, u.þ.b. [[830 f.Kr.]]. {{legend|#00ff00|Júdaríki}} {{legend|#008000|Ísraelsríki}} {{legend|#777777|Borgarríki Filistea}} {{legend|#3000ee|Borgarríki Fönikía}} {{legend|#7777ff|Konungsríki Ammons}} {{legend|#ffff00|Konungsríkið Edom}} {{legend|#007777|Konungsríkið Aram-Damaskus}} {{legend|#ffffff|Aramískir ættbálkar}} {{legend|#800080|Arubu ættbálkar}} {{legend|#804020|Nabatu ættbálkar}} {{legend|#005fff|Assýría}} {{legend|#808040|Konungsríkið Moab}} ]] Þó menn deili um hvort Hebrear hafi komið til Kanaanslands frá Egyptalandi eða komið úr kafi þeirrar fólksmergðar sem á svæðinu var, þá eru menn sammála um að það hafi gerst á milli 13. og 12. öld fyrir Krist.<ref name=Ladislau/> Samkvæmt biblíuhefð var [[Ísraelsríki]] stofnað af hebreskum ættbálkum undir stjórn Sál sem varð fyrsti konungurinn um 1020 f.Kr.<ref name=MFA>{{cite web|title=Facts about Israel:History|publisher=Israeli Ministry of Foreign Affaits|accessdate=05.10.2007|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/History/History+of+Israel/Facts%20About%20Israel-%20History|archiveurl=https://archive.today/20121218182900/http://www.mfa.gov.il/MFA/History/History+of+Israel/Facts%20About%20Israel-%20History|archivedate=2012-12-18}}</ref> Árið 1000 f.Kr. var Jerúsalem gerð höfuðborg [[Ríki Davíðs]] og um þetta leiti er talið að fyrsta [[Jahvehofið]] í Jerúsalem hafi verið reist af Salómon konungi.<ref name=MFA/> Um 930 f.Kr. hafði konungsríkið skipst í tvennt, Ísraelsríki í norðri og [[Júdaríki]] í suðri.<ref name=MFA/> Fornleifar gefa til kynna að síðla á 13. öld, 12. öld og snemma á 11. öld f.Kr. byggðust mörg hundruð óvarin smáþorp og mörg þeirra í fjöllum Palestínu.<ref name=LemcheJHS /> Á 11. öld fór þeim að fækka en þess í stað reistu menn víggirta bæi.<ref name=LemcheJHS /> Það dróg úr umsvifum Egypta á svæðinu á þessu tímabili, þó þykir líklegt að [[Bet She'an]] hafi verið egypskt virki þar til snemma á 10. öld f.Kr.<ref name=LemcheJHS /> Stjórnmál samfélagsins einkenndust af illdeilum milli valdamanna þar til um miðja 9. öld þegar nokkrir höfðingjar sameinuðu krafta sýna í stjórnarbandalagi sem var stærra í sniðum en þekktist á bronsöld.<ref name=LemcheJHS/> Á árunum 722 til 720 f.Kr. var nyðra Ísraelsríki sigrað af assýríska heimsveldinu og Hebrear gerðir útlægir.<ref name=MFA/> Árið 586 f.Kr. var Júda sigrað af babýlónska heimsveldinu og Jerúsalem, ásamt Jehóvahofinu, lagt í eyði.<ref name=MFA/> Flestir Hebreanna voru sendir í þrældóm til Babýlóníu.<ref name="Shahinp6" /> ==== Persnesk yfirráð (538 f.Kr.) ==== Eftir myndun persneska heimsveldisins var gyðingum leyft að flytja aftur til þess lands sem trúarrit þeirra nefndu Land Ísraela og þeim veitt sjálfsstjórn. Það var um þessar mundir sem hið síðara Jehóvahof var reist í Jerúsalem.<ref name="Shahinp6" /> Sabastiye, nærri [[Nablus]], var nyrsta skattland Persa í Palestínu og systu landamæri þeirra voru við [[Hebron]].<ref name="Shahinp6" /> Sumir íbúanna þjónuðu í hernum og í smærri stöðum innan landstjórnar Persa en flestir stunduðu áfram landbúnað. Um 400 f.Kr. gerðu Nabatear innrás í suðurhluta Palestínu og stofnuðu þar menningarsamfélag við Negev sem varaði fram til 160 f.Kr.<ref name="Shahinp6" /> === [[Fornöld]] === <gallery> Mynd:CanaanMap.jpg|Kort frá 1882 af Kanaanlandi. Það sýnir skiptingu landsins á milli [[Ísraelar|tólf afkomenda Abrahams]]. (American Sunday-School Union of Philadelphia). Mynd:First century Iudaea province.gif|Rómverska [[skattlandið Iudaea]] (Júdea) á fyrstu öld e.Kr. Mynd:Palestine in the time of Christ.jpg|Palestína á tímum Jesús Krists, eftir B.W. Johnson (1891) úr ritinu ''The People's New Testament''. Mynd:Israel Byzantine 5c.jpg|5. öld e.Kr.: Sýnir biskupsdæmið ''Palestínu I'' (ríki Filistea, Júdea og Samaría) og ''Palestínu II'' (Galílea og Perea) Mynd:Age of Caliphs.png|Kalífadæmið, [[622]] – [[750]]. </gallery> ==== Hellenísk yfirráð (333 f.Kr.) ==== Persneska heimsveldið leið undir lok stuttu eftir að Makedóníumenn undir stjórn [[Alexander mikli|Alexanders mikla]] réðust inn í Palestínu.<ref name = "Shahinp7">Shahin (2005), 7</ref> Þegar Alexander lést, án þess að hafa látið eftir sig erfingja, skiptu herforingjar hans landsvæðinu sem hann hafði lagt undir sig á milli sín. Júdea var fyrst undir stjórn [[Ptolemajaríkið|Ptólemajaríkis]] og síðar [[Selevkídaríki]]s.<ref name=Pastor>Pastor, 1997, 41.</ref> Ásýnd landsins breyttist auðsjáanlega vegna mikils vaxtar og þróunar, vegna skipulagningar þéttbýlis og bygginga víggírtra borga.<ref name=Shahinp7 /> Hellenísk hefð í leirkerasmíð blandaðist þeirri palestínsku. Iðnaður og viðskipti döfnuðu, þá sérstaklega á hellenískum yfirráðasvæðum, svo sem Askalan, Gasa, Jerúsalem, Jaffa og Neblus.<ref name=Shahinp7 /> Gyðingar í Júdeu höfðu takmarkað sjálfsforræði bæði hvað varðaði trú- og stjórnmál á tímum [[Antíokkos 3.|Antíokkosar 3.]]<ref>Hayes & Mandell, 1998, 41.</ref> Vegna hrifningar á [[hellenismi|hellenisma]] og þörf á að skapa einingu meðal íbúa Jerúsalem gegn Rómverjum, sem voru að sækja í sig veðrið, tók [[Antíokkos 4.]] upp þá stefnu að aðlaga íbúa Jerúsalem að grískum siðum og draga úr þeim aðskilnaði sem ríkti á milli gyðinga og annarra. Gyðingatrú var bönnuð og lá líflát við.<ref>{{cite book|author1=Helle, Knut|author2=Jarle Simensen|author3= Kåre Tønnesson|author4= Sven Tägil|others=þýðing: Þórhildur Sigurðardóttir|title=Saga Mannkyns: Asía og Evrópa mætast, 200 f.Kr. - 500 e.Kr.|pages=bls. 121|chapter=Gyðingdómur milli Írans og Rómar|language=íslenska|publisher=Almenna Bókafélagið|year=1988}}</ref> Af þessum sökum reyndu sumir að fela örmul [[umskurður|umskurðar]].<ref name=Johnston186>Johnston, 2004, 186.</ref> Deilur milli forsprakka umbótastefnunnar [[Jason (æðsti prestur)|Jasons]] og [[Menelaus (æðsti prestur)|Menelausar]] leiddi að lokum til borgarastyrjaldar og íhlutunar Antíokkosar 4.<ref name=Johnston186/> Áframhaldandi ofsóknir á gyðingum leiddu til [[Uppreisn Makkabea|uppreisnar Makkabea]] undir stjórn [[Hasmonear|Hasmonea]], en þeir unnu fljótlega sigur og var Jónatan Mekkabeus, sonur Hasmoneusar, gerður landstjóri og æðsti prestur Júdeu 152 og hellenistar reknir úr Jerúsalem.<ref name=Johnston186/><ref>{{cite book|author1=Helle, Knut|author2=Jarle Simensen|author3= Kåre Tønnesson|author4= Sven Tägil|others=þýðing: Þórhildur Sigurðardóttir|title=Saga Mannkyns: Asía og Evrópa mætast, 200 f.Kr. - 500 e.Kr.|pages=bls. 121-122|chapter=Gyðingdómur milli Írans og Rómar|language=íslenska|publisher=Almenna Bókafélagið|year=1988}}</ref> Hasmonear deildu um sjálfræði við [[Aristobúlos 2.]] og [[Hyrcanus 2.]] í um öld þar til rómverski herstjórinn [[Pompeius]] kom til landsins. Landið varð þá leppríki Rómverja undir stjórn Hyrcanusar og síðar skattland Rómverja sem landstjóri Sýrlands stjórnaði.<ref>Chancey, 2005, 44.</ref> ==== Rómversk stjórn (63 f.Kr) ==== Þó svo Pompeius kæmi til Palestínu 63 f.Kr., varð rómversk stjórn ekki sterk fyrr en undir stjórn [[Heródes mikli|Heródesar mikla]] konungs.<ref name=Shahinp7 /> Þéttbýlisskipulag rómverja einkenndist af því að hanna borgina í kringum aðaltorgið ([[latína]]: Forum) þar sem aðalgötur borgarinnar liggja saman — [[Cardo]], sem liggur frá norðri til suðurs og Peladious sem liggur frá austri til vesturs.<ref name=Shahinp7 /> Borgir voru tengdar saman með miklu vegakerfi sem þjónaði bæði viðskiptalegum og hernaðarlegum tilgangi. Einar merkilegustu fornleifar frá þessum tíma eru [[Heradion]] (Tell el-Fureidis) suður af Betlehem og [[Caesarea]].<ref name=Shahinp7 /> Um það bil sem Jesús er talinn hafa fæðst, var ókyrrð í rómversku Palestínu og beinni stjórn Rómverja var aftur komið á.<ref name=Shahinp7 /> Kristnir menn voru kúgaðir og þó flestir tækju upp siði Rómverja voru margir, þá sérstaklega gyðingar, sem þoldu illa að vera undir stjórn þeirra.<ref name=Shahinp7 /> Í [[fyrra stríð gyðinga gegn Róm|fyrra stríði gyðinga við Róm]] ([[66]]-[[73]]), hertók [[Títus]] Jerúsalem og rændi og eyðilegði [[Jehóvahof|musterið]] svo aðeins stóðu eftir stoðveggir, þar á meðal vestur veggurinn sem kallaður er [[Grátmúrinn]]. Árið 135, í kjölfar [[Bar Kokhba uppreisnin|uppreisnar gyðinga]] rak rómverski keisarinn [[Hadrianus]] alla gyðinga í Júdeu í útlegð og lá líflát við. Þá fluttust gyðingar margir til Samaríu og Galíleu.<ref name = "Lehmann" /> Tiberias varð höfuðstaður ættfeðra gyðinga sem voru sendir í útlegð.<ref name=Shahinp7 /> Rómverjar breyttu nafni Júdeu í Sýría-Palestína.<ref name = "Lehmann" /> Hadrianus keisari (132 e.Kr) endurnefndi Jerúsalem „Aelia Capitolina“ og byggði þar hof til heiðurs [[Júpíter (guð)|Júpíter]].<ref name=Shahinp7 /> Kristin trú var iðkuð á laun og hellenismi hélt áfram að breiðast út í Palestínu undir stjórn [[Septimius Severus]] (193 - 211 e.Kr).<ref name=Shahinp7 /> Nýjar borgir mynduðust við [[Eleutheropolis]] (Beit Jibrin), Diopolis ([[Lod|Lydd]]) og [[Nicopolis]] ([[Emmaus]]).<ref name=Shahinp7 /> ==== Yfirráð Austrómverska keisaradæmisins (330 – 640 e.Kr.) ==== Trúskipti [[Konstantínus mikli|Konstantín]]s keisara um 330 e.Kr. urðu til þess að [[kristni]] var gerð að ríkistrú Palestínu.<ref name="Shahinp8">Shahin (2005), 8</ref> Eftir að móðir hans, keisaraynjan Helena, fann þann stað sem hún taldi að Kristur hafði verið krossfestur á, var [[Kirkja hinnar helgu grafar]] byggð í Jerúsalem.<ref name=Shahinp8 /> [[Fæðingarkirkjan]] í Betlehem og [[Uppstigningarkirkjan]] í Jerúsalem voru einnig byggðar í stjórnartíð Konstantíns.<ref name=Shahinp8 /> Því varð Palestína höfuðból pílagríma og meinlætismanna alls staðar að úr heiminum.<ref name=Shahinp8 /> Mörg klaustur voru byggð, þar á meðal [[Klaustur heilags Georgs]] í Wadi al-Qild, Deir Quruntul og Deir Hijle nálægt Jeríkó, og Deir Mar Saba og Deir Theodosius austur af Betlehem. (''Deir'' er arabíska og þýðir [[klaustur]]).<ref name=Shahinp8 /> Árið 352 e.Kr. gerðu gyðingar uppreisn gegn býsantískum yfirvöldum í [[Tiberias]] og öðrum hlutum Galíleu, en sú uppreisn var kvödd niður með grimmilegum hætti.<ref name=Shahinp8 /> Um 390 e.Kr. var Palestínu skipt í þrennt, ''Palaestina Prima, Secunda og Tertia'' (latína fyrir fyrsta, önnur og þriðja Palestína).<ref name=Shahinp8 /> ''Palaestina Prima'' samanstóð af Júdeu, Samaríu<!---, ströndinni (sjálfsagt átt við Filisteu, en ég er ekki viss)---> og Pereu, en landstjórinn var búsettur í [[Caesarea|Caesareu]]. ''Palaestina Secunda'' samanstóð af löndum Galíleu, neðri hluta Jezreeldal, löndum austur af Galíleu og vestur hluta fyrrum Decapolis og sat landstjórinn við stjórnvölinn í Scythopolis. ''Palaestina Tertia'' samanstóð af Negev, suðurhluta Jórdan og Siníu, en höfuðból landstjórans var í [[Petra|Petru]]. ''Palaestina Tertia'' var einnig þekkt sem ''Palaestina Salutaris''.<ref name=Shahinp8 /> Árið [[536]] e.Kr. gerði [[Justinianus 1.]] landstjórann í Caesareu að prókonsúl yfir allri Palestínu. Jústinianus taldi að stöðuhækkun landstjórans væri við hæfi þar sem hann væri ábyrgur fyrir „umdæminu sem vor herra Jesús Kristur... birtist á jarðríki“.<ref name=Holum>Kenneth G. Holum „Palestine“, ''The Oxford Dictionary of Byzantium.'' Alexander P. Kazhdan (ritstj.). Oxford University Press, 1991.</ref> Þetta útskýrir af hverju Palestína blómgaðist svo undir stjórn Kristinna. Fólksfjölgun í borgum á borð við [[Caesarea Maritima]], Jerúsalem, Scythopolis, Neapolis og Gasa náði hámarki um þessar mundir og gátu þær af sér marga Kristna fræðimenn á sviðum [[mælskulist|mælsku]], [[sagnaritun]]ar (sbr. [[Eusebius kirkjufaðir|Kirkjusaga Eusebiusar]])<!---, classicizing history---> og helgisagnaritunar.<ref name=Holum/> Austurrómverska ríkið tapaði yfirráðum yfir Palestínu tímabundið á meðan hernám Persa stóð yfir [[614]]–[[628]] e.Kr. Svo árið [[643]] tapaði ríkið yfirráðum endanlega þegar Múslimar komu en þeir unnu fullnaðar sigur á býsantíska herliðinu í [[bardaginn um Yarmouk|bardaganum um Yarmouk]] árið [[636]]. Jerúsalem gafst upp [[638]] og Caesarea á milli [[640]] og [[642]]. === Kalífadæmi Araba (638 – 1099 e.Kr.) === Árið 638 e.Kr. skrifuðu kalífinn [[Umar|Omar ibn al-Khattāb]] og Sophronius, býsantíski borgarstjóri Jerúsalem, undir ''Al-Uhda al-'Omariyya'' ([[Umariyya sáttmálinn]]) sem kvað á um réttindi og skyldur allra sem ekki voru múslimar í Palestínu.<ref name="Shahinp8"/> Gyðingum var leyft að snúa aftur til Palestínu í fyrsta skipti eftir 500 ára útlegð sem Rómverjar höfðu rekið þá í og austrómverskir ráðamenn fylgdu eftir.<ref name="Shahinp10">Shahin (2005), page 10</ref> Omar Ibn al-Khattab varð fyrstur sigurvegara Jerúsalem til að ganga inn í borgina. Þegar hann heimsótti þann stað sem í dag kallast [[Haram al-Sharif]], lýst hann því yfir að um heilagan tilbeiðslustað væri að ræða.<ref name="Shahinp10" /> Þær borgir sem viðurkenndu nýja yfirvaldið voru skrásettar á þessum tíma og voru: Jerúsalem, Nablus, [[Jenin]], [[Akko]], Tiberias, [[Bet Shean]], Caesarea, Lajjun, [[Lod]], [[Jaffa]], Imwas, Beit Jibrin, Gasa, [[Rafah]], [[Hebron]], [[Yubna]], [[Haifa]], [[Safad]] and Askalan.<ref name="Shahinp10" /> ==== Ættveldi [[Umayyad]] ([[661]] – [[750]] e.Kr.) ==== Í stjórnartíð Umayyad-ættarinnar var héraðinu ''ash-Sham'' (arabíska fyrir Æðra Sýrland), sem Palestína tilheyrði, skipt í fimm umdæmi. ''[[Jund Filastin]]'' (arabíska: جند فلسطين; þýðir bókstaflega „her Palestínu“) var svæði sem teygði sig frá Sínaí til sléttunar við Akko. Helstu borgir voru [[Rafah]], [[Caesarea]], [[Gasaborg|Gasa]], [[Jaffa]], [[Nablus]] and [[Jeríkó]]. Í fyrstu var Lod höfuðborgin, en árið 717 varð nýbyggða borgin [[Ramla]] gerð að höfuðstað. ''Jund al-Urdunn'' (þýðir bókstaflega „her Jórdan“) var norðaustur af Filistíu. Helstu borgir voru [[Legio]], [[Akko, Ísrael|Akko]], [[Beit She'an]],[[Tyre]] og höfuðborgin var [[Tiberias]]. Árið 691 skipaði kalífinn [[Abd al-Malik ibn Marwan]] svo fyrir að hefja ætti byggingu [[Helgidómurinn á klettinum|Helgidómsins á klettinum]] þar sem talið var að Múhammeð spámaður hafi hafið næturför sína til himnaríkis, á stalli Jehóvahofsins sem stóð þar áður. Um áratug síðar skipaði kalífinn [[Al-Walid I]] svo fyrir að [[Al-Aqsa-moskan]] yrði byggð.<ref name="Shahinp10" /> Kristnir menn og gyðingar voru opinberlega titlaðir „[[Fólk bókarinnar]]“ í stjórnartíð Umayyad-ættarinnar til þess að undirstrika sameiginlega arfleifð þeirra og Múslima.<ref name="Shahinp10" /> ==== Kalífadæmi [[Abbasídar|Abbasída]] (750 – 969 e.Kr.) ==== Palestína skipti Abbasída ekki eins miklu máli og fyrri kalífa, þó komu kalífar með aðsetur í Bagdad á helga staði í Jerúsalem og héldu áfram að byggja við Ramla.<ref name="Shahinp10" /> Strandsvæði voru víggirt og borgir á borð við Akko, [[Haifa]], Caesarea, [[Arsuf]], Jaffa and [[Ashkelon]] fengu fjármagn úr hirslum ríkisins til uppbyggingar.<ref name="Shahinp11">Shahin (2005), page 11</ref> Árlegur markaður var í Jerúsalem 15. september og verslunarmenn frá [[Písa]], [[Genóa]], [[Feneyjar|Feneyjum]] og [[Marseilles]] komu þangað til að versla [[krydd]], [[sápa|sápu]], [[silki]], [[ólífuolía|ólífuolíu]], [[matarsykur|sykur]] og [[gler]]búnað í skiptum fyrir evrópskan varnað.<ref name="Shahinp11" /> Kristnir pílagrímar komu einnig frá Evrópu og gáfu miklar fjárhæðir til helgistaði kristinna í Jerúsalem og Betlehem.<ref name="Shahinp11" /> ==== Stjórn [[Fatimída]] (969 – 1099 e.Kr.) ==== Fatimídar, með höfuðstöðvar í [[Túnis]], sögðust vera afkomendur Múhameðs spámanns í gegnum dóttir hans Fatímu og lögðu undir sig Palestínu með innrás frá Egyptalandi árið 969.<ref name="Shahinp11" /> Jerusalem, Nablus, og Askalan voru stækkaðar og endurgerðar í stjórnartíð þeirra.<ref name="Shahinp11" /> Eftir tíundu öld byrjaði ríkjaskipulagið (þar sem því var skipt í Jund) að eyðast og kalífdæmið skiptist í æ smærri parta. Árið 1071 gerðu Tyrkir innrás og tóku Jerúsalem en töpuðu henni aftur 1098.<ref name="Shahinp11" /> : ''[https://www.mideastweb.org/palcaliph1.htm Sjá hér kort af Palestínu]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} á þessu tímabili sem sýnir ríkjaskiptinguna (tilvísun utan Wikipedia).'' [[Mynd:Medieval Arab Palestine.jpg|right|thumb|Kort gert 1890 sem sýnir Palestínu á þessum tíma eins og arabískir landafræðingar lýstu því.]] === Stjórn krossfarana (1099 – 1187 e.Kr.) === :''Sjá aðalgrein um [[Krossferðirnar]]'' Í stjórnartíð krossfaranna voru virki, kastalar, turnar og víggirt þorp byggð, endurbyggð og endurgerð um alla Palestínu á dreifbýlissvæðum.<ref name=Shahinp11 /> Eftirtektarverð eru ummerki byggingarstíls krossfaranna í gamla borgarhluta [[Akko]].<ref name=Shahinp11 /> Í júlí [[1187]] vann kúrdíski hershöfðinginn [[Saladín]], með höfuðstöðvar í [[Kaíró]], sigur í bardaganum um Hattin.<ref name="Shahinp12">Shahin (2005), page 12.</ref> Saladín hélt áfram sigurför sinni til Jerúsalem. Þar gerði hann samning við krossfaranna og leyfði þeim að halda áfram búsetu í Jerúsalem og árið 1229 gerði [[Friðrik 2. (HRR)|Friðrik 2.]] 10 ára samning sem gaf krossförunum aftur stjórn yfir Jerúsalem, Nasaret og Betlehem.<ref name=Shahinp12 /> Árið [[1270]] gerði [[Baibar]] [[súltan]] krossfarana útlagða úr ríki sínu, en þeir fengu þó að halda bækistöðvum í Akko þar til 1291.<ref name=Shahinp12 /> Þar með yfirgáfu Evrópubúar Palestínu og héldu aftur til síns heima eða blönduðust fólksmergðinni þar.<ref name=Shahinp12 /> === Mamelúkaríkið (1270 – 1516 e.Kr.) === Palestína var hluti Damaskus-umdæmis í stjórnartíð [[Mamlúkaveldið í Kaíró|'''mamelúka''']], sem höfðu aðsetur í Egyptalandi, og var umdæminu skipt upp í þrjú smærri umdæmi með Jerúsalem, Gasa og Safad sem höfuðborgir.<ref name=Shahinp12 /> Landið var rómað af arabískum og múslímskum riturum sem „blessað land spámanna og heiðraðra íslamskra leiðtoga,“ múslímskir helgistaðir voru „enduruppgötvaðir“ og þangað sóttu margir pílagrímar.<ref name=Shahinp12 /> Í fyrri hluta stjórnartíðar mamelúka (1270 – 1382) voru margir skólar byggðir og leiguhúsnæði fyrir ferðamenn ([[khan]]), moskur sem voru umhirðulausar eða eyðilagðar í stjórnartíð krossfaranna voru uppgerðar. Hins vegar var seinni hluti stjórnartíðar þeirra (1382 – 1517) hnignunarskeið þar sem Mamelukkar stóðu í stríði við [[Mongólar|Mongóla]] utan Palestínu.<ref name=Shahinp12 /> Árið 1486 brutust út hernaðarátök við [[Ósmanaríkið]] í stríði um vestur Asíu. Herir mamelúka töpuðu gegn herjum Ottómanns súltansins, Selim I, og þeir misstu stjórn á Palestínu 1516 eftir bardagan um Marj Dapiq.<ref name=Shahinp12 /> === Ósmanaríkið (1516 – 1917 e.Kr.) === [[Mynd:OttomanEmpireIn1683.png|thumb|right|Landsvæði [[Tyrkjaveldi|Ósmanaveldisins]] árið 1890.]] Eftir sigur Ósmana var Palestína ekki lengur opinbert heiti umdæmisins þar sem Tyrkir nefndu þau gjarnan eftir höfuðborginni. Frá því að Palestína var innlimuð í heimsveldi Ósmana 1516 varð hún að ''[[vilayet]]'' (sem var stjórnsýslueining innan hvers umdæmis) sem tilheyrði Damaskus-Sýrlandi þar til 1660. Svo tilheyrði hún Sídon með hléum þar sem Frakkar tóku Jaffa, Haifa og Caesarea á tímabilinu 7. mars 1799 til júlí 1799. Þann 10. maí 1832 varð Palestína innlimuð af undirkonungnum [[Múhameð Alí af Egyptalandi]] (en tilheyrði áfram Ósmanaríkinu að nafninu til), en í nóvember 1840 féll ríkið aftur í beina stjórn Ósmana. Gamla nafnið, Palestína, var áfram algengt í hálfformlegum umræðum. Mörg dæmi þess hafa varðveist frá 16. og 17. öld.<ref>Gerber, 1998.</ref> Á 19. öld byrjaði ríkistjórn Ósmanaríkis að nota hugtakið ''Arz-i Filistin'' (‚Land Palestínu‘).<ref>Mandel, 1976, p. ''xx''.</ref> Á meðal menntaðra var hugtakið ''Filastin'' algengt, þá var átt við alla Palestínu, umdæmis Jerúsalem.<ref>Porath, 1974, pp. 8-9.</ref> Eftir [[fyrri heimsstyrjöldin]]a töpuðu Ósmanar völdum í Palestínu og [[Bretar]] settust við stjórnvölinn. === 20. öldin === Í Evrópu, upp að fyrri heimsstyrjöldinni, var nafnið „Palestína“ notað óformlega um það svæði sem náði frá Raphai, sem er suðaustur af Gasa, norður til [[Nahr el Lītani]] sem tilheyrir nú [[Líbanon]]. Hafið markaði landamærin til vesturs en í austri mörkuðust þau af upphafi eyðimerkur Sýrlands sem var illa skilgreint. Í ýmsum evrópskum heimildum voru landamærin til austurs sögð við Jórdan eða rétt austur af Amman eða einhvers staðar þar á milli. [[Negev-eyðimörkin]] var þó ekki talin með.<ref>[Biger]</ref> Samkvæmt [[Sykes–Picot-samkomulagið|Sykes-Picot-sáttmálanum]] frá 1916 sáu menn fram á að mest öll Palestína yrði alþjóðlegt verndargæslusvæði undir stjórn Breta eða Frakka þegar Ósmanar höfðu tapað þar völdum. Stuttu eftir það gaf breski utanríkisráðherrann [[Arthur Balfour]] út [[Balfour-yfirlýsingin|yfirlýsingu sína]] sem kvað á um að í Palestínu yrði Gyðingaathvarf. [[Egypska leiðangursveitin]], leidd af marskálknum [[Edmund Allenby, 1st Viscount Allenby|Edmund Allenby]] hertók Jerúsalem [[9. desember]] [[1917]]. Uppgjöf Tyrkja fylgdi í kjölfarið á sigri Breta í [[Bardaginn um Megiddo|bardaganum um Megiddo]] í september [[1918]] og höfðu þeir þá náð gjörvallri Palestínu á sitt vald.<ref>Hughes, 1999, p. 17; p. 97.</ref> <gallery> Mynd:BritishMandatePalestine1920.png|Palestína og Transjórdanía voru hluti af umdæminu sem Bretum var falið að stjórna af Þjóðabandalaginu. Mynd:UN Partition Plan Palestine.png|Skipting S.Þ. á Palestínu 1947. Mynd:Map of Israel, neighbours and occupied territories-V3-en.png|Palestína eins og hún er í dag: [[Ísrael]], [[Vesturbakkinn]], [[Gasaströndin]] og [[Gólanhæðir]]nar. </gallery> ==== Palestína í forsjá Breta (1920 – 1948) ==== {{aðalgrein|Umboðsstjórn Breta í Palestínu}} [[Mynd:BritishMandatePalestine1920.png|thumb|right|Palestína og Transjórdanía voru hluti af umdæminu sem Bretum var falið að stjórna af Þjóðabandalaginu.]] Formleg notkun orðsins „Palestine“ var aftur notuð í ensku þegar Bretum var falið að stjórna Palestínu. Bretar gerðu ensku, hebresku og arabísku opinber tungumál svæðisins. ''Palestína'' var þá svo nefnd í ensku og arabísku en ''Palestína, land Ísraela'' ('''(פלשתינה (א"י''') á hebresku. Í apríl 1920 fundaði Æðstaráð Bandamanna (Bandaríkin, Stóra Bretland, Frakkland, Ítalía og Japan) í [[San Remo ráðstefnan|Sanremo]] og teknar voru ákvarðanir um sigruðu landsvæðin. Bretar tóku við umráðum í Palestínu þó ekki væri afráðið hver landamörk yfirráðasvæðisins yrðu eða hvernig því yrði stjórnað. [[Chaim Weizmann]] var forsvarsmaður Síónistasamtakanna á fundinum og sagði frá í fundargerð sinni til félagsins: :„Enn er óákveðið um mikilvæg atriði, svo sem hvernig stjórn verður háttað og hver landamörk Palestínu eru. Mörkin sem umræðir eru þau milli franska Sýrlands og Palestínu sem munu marka landamærin í norðri og í austri sem liggja að arabíska Sýrlandi. Önnur mörk verða ekki ákveðin fyrr en Feisal emír kemur til Friðarráðstefnunar, sem verður líklegast í París.“<ref>'Zionist Aspirations: Dr Weizmann on the Future of Palestine', ''The Times'', Saturday, [[8 May]], 1920; p. 15. Þýðing eftir notendur íslensku Wikipeda.</ref> [[Mynd:British Mandate Palestinian passport.jpg|thumb]] Í júlí 1920 ráku Frakkar [[Faisal 1. Írakskonungur|Faisal bin Husayn]] frá Damaskus og enduðu þar með lítilshæfa stjórn hans yfir Transjórdaníu, þar sem höfðingjar höfðu í gegnum árin spyrnt fótum við hvers kyns miðstýrðri stjórn. Höfðingjarnir (arabíska: [[sheik]]) sem áður höfðu verið hliðhollir [[Sharif Mekka|Sharifnum í Mekka]] báðu Breta að taka við stjórn svæðisins. [[Herbert Samuel]] bað um að palestínska yfirráðasvæðið næði einnig til Transjórdaníu en á fundum í Kaíró og Jerúsalem á milli [[Winston Churchill]] og [[Abdúlla 1. Jórdaníukonungur|Abdúlla emírs]] í mars 1921 var ákveðið að Abdúlla myndi stjórna því svæði (í fyrstu aðeins í sex mánuði) fyrir hönd palestínskra yfirvalda. Sumarið 1921 varð Transjórdanía hluti yfirráðasvæðis Breta að undanskildu [[Heimaland Gyðinga|heimalandi Gyðinga]].<ref>Gelber, 1997, pp. 6-15.</ref> 24. júlí 1922 samþykki Þjóðabandalagið skilyrði Breta um yfirráð yfir Palestínu og Transjórdaníu. 16. september var yfirlýsing Balfour svo samþykkt af Þjóðabandalaginu en Transjórdanía undanskilin fyrirhuguðu heimalandi Gyðinga.<ref>Sicker, 1999, p. 164.</ref> Þá samanstóð yfirráðasvæði Breta af Palestínu sem var um 23% svæðisins og Transjórdaníu sem var um 77%. Transjórdanía var dreifbýlt svæði þar sem lítið var um náttúruauðlindir og stór hluti þess var eyðimörk. Bandaríkjamenn efuðust um fyrirætlanir Breta og héldu að um áframhaldandi [[heimsvaldastefna|nýlendustefnu]] væri að ræða. Því var því skotið á frest að veita þeim yfirráð. Svipaðar efasemdir vöknuðu um ásetning Frakka og Ítala. Því neituðu Frakkar að samþykkja bresk yfirráð í Palestínu fyrr en þeirra eigin yfirráð yfir Sýrlandi voru staðfest.<ref>Louis, 1969, p. 90.</ref> Áður en Bretum voru veittir stjórnartaumarnir árið 1923 notuðu þeir stundum hugtakið Palestína um það svæði sem er vestur af Jórdan en kölluðu svæðið austan megin við ánna Trans-Jordan (Transjórdanía)<ref>Ingrams, 1972</ref><ref>{{cite web | url = http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/349b02280a930813052565e90048ed1c | title = Mandate for Palestine - Interim report of the Mandatory to the LoN/Balfour Declaration text | accessdate = 2007-03-08 | date = 1921-07-30 | publisher = League of Nations | language = English | archive-date = 2007-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071011121906/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/349b02280a930813052565e90048ed1c |url-status=dead }}</ref> Æ fleiri gyðingar fluttu til svæðisins á þessum tíma. [[Mynd:Palestine stamp.jpg|thumb|right|130px|Frímerki frá Palestínu gefið út í stjórnartíð Breta.]] Á næstum árum í aðdraganda [[Seinni heimsstyrjöldin|Seinni heimsstyrjaldarinnar]] versnaði staða Breta í Palestínu. Margir þættir orsökuðu þetta, þar á meðal: * Hröð hnignun vegna linnulausra árása ísraelsku hryðjuverkasamtakanna [[Irgun]] og [[Lehi]] á breska ráðamenn, herlið og hernaðarleg skotmörk. Þetta olli miklum skaða og dróg úr baráttuanda Breta auk þess sem andstaða gegn hersetunni fór vaxandi heima fyrir. Bretar vildu hermennina heim.<ref>Colonel Archer-Cust, Chief Secretary of the British Government in Palestine, said in a lecture to the Royal Empire Society that "The hanging of the two British Sergeants [an Irgun retaliation to British executions] did more than anything to get us out [of Palestine]". (The United Empire Journal, November-December 1949, taken from ''The Revolt'', by Menachem Begin)</ref> * Almannaálit um allan heim gagnvart Bretum fór versnandi vegna þess að Bretar reyndu að koma í veg fyrir að þeir sem lifðu af [[Helförin]]a kæmust inn í landið en þeir sendu þá frekar í flóttamannabúðir til [[Kýpur]] eða jafnvel aftur til Þýskalands. * Kostnaðurinn við uppihald 100.000 manna hers í Palestínu var mikill baggi fyrir efnahag Bretlands sem var þegar í vandræðum vegna kreppu sem fylgdi í kjölfar stríðsloka. Loks, snemma árs 1947, lýsti breska ríkistjórnin því yfir að þeir vildu afsala sér umráðum í Palestínu og fela þau í hendur Sameinuðu þjóðanna. ==== Skipting Sameinuðu þjóðanna ==== Þann 29. nóvember 1947 samþykkti [[Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna]] tvískiptingu Palestínu með atkvæðagreiðslu og var 2/3 ríkjanna meðmæltur. Hugmyndin var að leysa úr deilum araba og gyðinga með því að skipta svæðinu á milli þjóðarbrotanna og gera Jerúsalem að verndarsvæði undir stjórn S.þ. Forsprakkar gyðinga samþykktu þessa tillögu en arabar voru mótfallnir og neituðu að taka þátt í samningarviðræðum. Arabísk og múslímsk nágrannalönd voru einnig mótfallinn skiptingu. Samfélag araba brást ókvæða við þegar [[Æðrinefnd araba]] (e. Arab Higher Committee), sem var eins konar stjórnmálaflokkur Palestínumanna, lýsti yfir verkfalli og í kjölfarið fylgdu [[Óeirðirnar í Jerúsalem 1947|miklar óeirðir]]. Ísrael var stofnað [[14. maí]] [[1948]] og næsta dag lauk stjórn Breta yfir Palestínu formlega. Fljótlega eftir sjálfstæðisyfirlýsingu Ísrael réðust arabískir herir á það (þ.e. herir [[Líbanon]], [[Sýrland]]s, [[Írak]], [[Egyptaland]]s, [[Jórdanía|Jórdaníu]], [[Her heilagsstríðs]], [[Frelsisher araba]] og arabar þar búsettir) og hófst þá [[Araba-Ísrael stríðið 1947|stríð Araba og Ísraela]]. Því var skiptingunni aldrei komið í verk. === Staðan í dag === 1949 gerðu stríðandi fylkingar vopnahlé og var þá úr sögunni að stofna sjálfstætt ríki Palestínu. Löndum var skipt á milli Ísraela, Egypta, Sýrlands og Jórdaníu. Auk þess svæðis sem Ísraelum var íhlutað samkvæmt áður fyrirhugaðri skiptingu náðu þeir um 26% þess lands vestan við Jórdan sem áður hafði verið undir stjórn Breta. Jórdanía innlimaði um 21% þess lands, sem nú kallast [[Vesturbakkinn]]. Jerúsalem var skipt, Jórdanía fékk austurhlutann ásamt elsta hlusta borgarinnar og Jerúsalem vesturhlutan. Gasaströndinn var undir stjórn Egyptalands. Samkvæmt [[CIA World Factbook]],<ref>Population data calculated from three pages of the online CIA World Factbook https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210103175437/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html |date=2021-01-03 }} {{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications//the-world-factbook/geos/is.html |title=Geymd eintak |access-date=2021-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527061410/https://www.cia.gov/library/publications//the-world-factbook/geos/is.html |archive-date=2016-05-27 |url-status=dead}} https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/we.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140506164505/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/we.html |date=2014-05-06 }} {{Cite web |url=https://www.cia.gov/LIBRARY/publications/the-world-factbook/geos/we.html |title=Geymd eintak |access-date=2021-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190706155258/https://www.cia.gov/LIBRARY/publications/the-world-factbook/geos/we.html |archive-date=2019-07-06 |url-status=dead}} https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140608204417/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html |date=2014-06-08 }}</ref> segjast 49% þeirra 10 milljóna sem búa á milli Miðjarðarhafsins og Jórdaníu vera Palestínumenn, Arabar, Bedúínar og eða Drúsar. Þar af er ein milljón arabískir ríkisborgarar í Ísrael. Hinar fjórar milljónirnar sem ekki eru ríkisborgarar búa á Vesturbakkanum og Gasaströnd. Þeir búa í lögsögu Palestínska þjóðveldisins sem starfar eftir skilyrðum Ísraels. Samkvæmt 49. grein fjórða hluta Genfarsáttmálans er flutningur óbreyttra borgara hernámsþjóðar á hernumið land óheimil <ref>{{Cite web |url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/385ec082b509e76c41256739003e636d/6756482d86146898c125641e004aa3c5 |title=Geymd eintak |access-date=2009-12-18 |archive-date=2016-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623165144/https://www.icrc.org/ihl.nsf/385ec082b509e76c41256739003e636d/6756482d86146898c125641e004aa3c5 |url-status=dead }}</ref>, en þrátt fyrir það búa hundruð þúsunda ísraelskir landnemar ólöglega á herteknu landi Palestínumanna, í 121 landnemabyggðum á Vesturbakkanum og í Austur-Jerúsalem <ref>http://www.btselem.org/</ref>. == Tenglar == {{commonscat|Maps of the history of the Middle East|Palestínu}} * The Hope Simpson Report (London, 1930) [http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/e3ed8720f8707c9385256d19004f057c!OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922032908/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/e3ed8720f8707c9385256d19004f057c%21OpenDocument |date=2008-09-22 }} * Palestine Royal Commission Report (the Peel Report) (London, 1937) [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/peel1.html] * Skýrsla til Þjóðabandalagsins (1928) [http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/a212ce7d6edb27c6052565d4005af973!OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005130923/http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/a212ce7d6edb27c6052565d4005af973!OpenDocument |date=2008-10-05 }} * Skýrsla til Þjóðabandalagsins (1929) [http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/38bed104db074b49052565e70054eb22!OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005170221/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/38bed104db074b49052565e70054eb22!OpenDocument |date=2008-10-05 }} * Skýrsla til Þjóðabandalagsins (1934) [http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/a212ce7d6edb27c6052565d4005af973!OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005130923/http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/a212ce7d6edb27c6052565d4005af973!OpenDocument |date=2008-10-05 }} * Skýrsla til Þjóðabandalagsins (1935) [http://domino.un.org/UNISPAl.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/b672dc87b2d50447052565d4005173df!OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005170211/http://domino.un.org/UNISPAl.NSF/3d14c9e5cdaa296d85256cbf005aa3eb/b672dc87b2d50447052565d4005173df!OpenDocument |date=2008-10-05 }} * [https://www.mideastweb.org/palpop.htm www.mideastweb.org - Vefsíða sem inniheldur mikið magn tölfræðilegra upplýsinga um þýðið í Palestínu]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.drberlin.com/palestine/ Mynt og seðlar Palestínu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625124325/http://www.drberlin.com/palestine/ |date=2007-06-25 }} * [https://www.worldstatesmen.org WorldStatesmen- Kort, flögg, tímatal, sjá: Israel and Palestinian National Authority] * [http://www.hweb.org.uk/content/view/69/3/ hWeb - kort af Ísrael-Palestínu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430234538/http://www.hweb.org.uk/content/view/69/3/ |date=2008-04-30 }} * [http://www.commonlanguageproject.net/?page_id=41#Palestine Palestine Fact Sheet] from the Common Language Project * [http://www.1911encyclopedia.org/Palestine Lýsing á Palistínu í alfræðiritinu Britannica 1911] === Kort === * [http://www.dartmouth.edu/~gov46/sykes-picot-1916.gif Sykes-Picot Agreement, 1916] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621152059/http://www.dartmouth.edu/~gov46/sykes-picot-1916.gif |date=2007-06-21 }} * [https://www.globalsecurity.org/military/world/israel/images/israel04.jpg 1947 UN Partition Plan] * [https://www.globalsecurity.org/military/world/israel/images/israel05.jpg 1949 Armisitice Lines] * [http://www.dartmouth.edu/~gov46/israel-post-armstice-1949.gif Israel After 1949 Armistice Agreements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621152101/http://www.dartmouth.edu/~gov46/israel-post-armstice-1949.gif |date=2007-06-21 }} == Tilvísanir == {{Reflist|2}} == Heimildir == {{col-begin}} {{col-break}} * Abu-Lughod, Ibrahim (1971). (Ed)., ''The Transformation of Palestine''. Illinois: Northwestern Press. * Avneri, Arieh (1984), The Claim of Dispossession, Tel Aviv: Hidekel Press * Bachi, Roberto (1974), The Population of Israel, Jerusalem: Institute of Contemporary Jewry, Hebrew University * Biger, Gideon (1981). Where was Palestine? Pre-World War I perception, ''AREA'' (Journal of the Institute of British Geographers) Vol 13, No. 2, pp.&nbsp;153–160. * Broshi, Magen (1979). The Population of Western Palestine in the Roman-Byzantine Period, ''Bulletin of the American Schools of Oriental Research'', No. 236, p.&nbsp;7, 1979. * Byatt, Anthony (1973). Josephus and population numbers in first century Palestine. ''Palestine Exploration Quarterly'', 105, pp.&nbsp;51–60. * Chancey, Mark A. (2005). ''Greco-Roman Culture and the Galilee of Jesus''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-84647-1 * Doumani, Beshara (1995). ''Rediscovering Palestine: Merchants and Peasants in Jabal Nablus 1700-1900''. UC Press. ISBN 0-520-20370-4 * Farsoun, Samih K. and Naseer Aruri (2006), ''Palestine and the Palestinians'', Westview Press, 2nd edition , ISBN 0-8133-4336-4 * Gelber, Yoav (1997). ''Jewish-Transjordanian Relations 1921-48: Alliance of Bars Sinister''. London: Routledge. ISBN 0-7146-4675-X * Gerber, Haim (1998). "Palestine" and other territorial concepts in the 17th century, ''International Journal of Middle East Studies'', Vol 30, pp.&nbsp;563–572. * Gilbar, Gar G. (ed.), ''Ottoman Palestine: 1800-1914''. Leiden: Brill. ISBN 90-04-07785-5 * Gottheil, Fred M. (2003) [http://www.meforum.org/article/522/ The Smoking Gun: Arab Immigration into Palestine, 1922-1931], ''[[Middle East Quarterly]]'', X(1). * Hansen, Mogens Herman (Ed.) (2000). ''A Comparative Study of Thirty City-state Cultures: An Investigation''. Kgl. Danske Videnskabernes Selskab. ISBN 87-7876-177-8 * Hayes, John H. and Mandell, Sara R. (1998). ''The Jewish People in Classical Antiquity: From Alexander to Bar Kochba''. Westminster John Knox Press. ISBN 0-664-25727-5 * Hughes, Mark (1999). ''Allenby and British Strategy in the Middle East, 1917-1919''. London: Routledge. ISBN 0-7146-4920-1 * Ingrams, Doreen (1972). ''Palestine Papers 1917-1922''. London: John Murray. ISBN 0-8076-0648-0 * [[Rashid Khalidi|Khalidi, Rashid]] (1997). ''Palestinian Identity. The Construction of Modern National Consciousness''. [[Columbia University Press]]. ISBN 0-231-10515-0 * Johnston, Sarah Iles (2004). ''Religions of the Ancient World: A Guide''. Harvard University Press. ISBN 0-674-01517-7 * Karpat, Kemal H. (2002). ''Studies on Ottoman Social and Political History''. Brill. ISBN 90-04-12101-3 {{col-break}} * [[Shmuel Katz|Katz, Shmuel]] (1973) ''Battleground: Fact and Fantasy in Palestine'' Shapolsky Pub; ISBN 0-933503-03-2 * Killebrew, Ann E. (2005). ''Biblical Peoples and Ethnicity: An Archaeological Study of Egyptians, Canaanites, Philistines and Early Israel 1300-1100 B.C.E.''. Society of Biblical Literature. ISBN 1-58983-097-0 * Kimmerling, Baruch and Migdal, Joel S. (1994). ''Palestinians: The Making of a People'', Harvard University Press. ISBN 0-674-65223-1 * [[Hans Köchler|Köchler, Hans]] (1981). ''The Legal Aspects of the Palestine Problem with Special Regard to the Question of Jerusalem''. Vienna: Braumüller. ISBN 3-7003-0278-9 * Le Strange, Guy (1965). ''Palestine under the Moslems'' (Originally published in 1890; reprinted by Khayats) ISBN 0-404-56288-4 * Loftus, J. P. (1948), Features of the demography of Palestine, Population Studies, Vol 2 * Louis, Wm. Roger (1969). The United Kingdom and the Beginning of the Mandates System, 1919-1922. ''International Organization'', 23(1), pp.&nbsp;73–96. * McCarthy, Justin (1990). ''The Population of Palestine''. Columbia University Press. ISBN 0-231-07110-8. * Mandel, Neville J. (1976). ''The Arabs and Zionism Before World War I''. University of California Press. ISBN 0-520-02466-4 * [[Fabio Maniscalco|Maniscalco, Fabio]]. (2005). ''Protection, conservation and valorisation of Palestinian Cultural Patrimony'' Massa Publisher. ISBN 88-87835-62-4. * Metzer, Jacob (1988). ''The Divided Economy of Mandatory Palestine''. Cambridge University Press. * Pastor, Jack (1997). ''Land and Economy in Ancient Palestine''. London: Routledge. ISBN 0-415-15960-1 * Porath, Yehoshua (1974). ''The Emergence of the Palestinian-Arab National Movement'', 1918-1929. London: Frank Cass. ISBN 0-7146-2939-1 * Rogan, Eugene L. (2002). ''Frontiers of the State in the Late Ottoman Empire: Transjordan, 1850-1921''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-89223-6. * Schlor, Joachim (1999). ''Tel Aviv: From Dream to City''. Reaktion Books. ISBN 1-86189-033-8 * Scholch, Alexander (1985) ''"The Demographic Development of Palestine 1850-1882"'', International Journal of Middle East Studies, XII, 4, November 1985, pp.&nbsp;485–505 * Shahin, Mariam (2005). ''Palestine: A Guide'', Interlink Books. ISBN 1-56656-557-X * Schmelz, Uziel O. (1990) Population characteristics of Jerusalem and Hebron regions according to Ottoman Census of 1905. In Gar G. Gilbar, ed., ''Ottoman Palestine: 1800-1914''.Leiden: Brill. * Shiloh, Yigal (1980). The Population of Iron Age Palestine in the Light of a Sample Analysis of Urban Plans, Areas, and Population Density, ''Bulletin of the American Schools of Oriental Research'', No. 239, p.&nbsp;33, 1980. * Sicker, Martin (1999). ''Reshaping Palestine: From Muhammad Ali to the British Mandate, 1831-1922''. Praeger/Greenwood. ISBN 0-275-96639-9 * Twain , Mark (1867). ''Innocents Abroad''. Penguin Classics. ISBN 0-14-243708-5 * [[UNSCOP]] [http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/07175de9fa2de563852568d3006e10f3!OpenDocument Report to the General Assembly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090401144548/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/07175de9fa2de563852568d3006e10f3!OpenDocument |date=2009-04-01 }} * Westermann, ''Großer Atlas zur Weltgeschichte''. ISBN 3-07-509520-6 {{col-end}} {{Gæðagrein}} [[Flokkur:Palestína| ]] [[Flokkur:Austurlönd]] 4uqorqpsfqiv5ke4evyqa0lyql88yrn 0 31952 1981187 1980431 2026-09-30T04:13:23Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981187 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Íraksstríðið | partof = [[Stríðið gegn hryðjuverkum|stríðinu gegn hryðjuverkum]] | image = Iraq header 2.jpg | image_size = 300px | caption = Réttsælis frá efri vinstri myndinni: eftirlitsferð í [[Samarra]]; stytta af [[Saddam Hussein]] felld við [[Firdos torg]]; Íraskur hermaður mundar vélbyssu sína rétt áður en lagt er til atlögu; sprengja springur í [[Bagdad]]. | date = 20. mars 2003 – 18. desember 2011 (8 ár, 8 mánuður og 28 dagar) | place = [[Írak]] | territory = | result = Sigur innrásarbandalagsins. * [[Saddam Hussein]] og [[Ba'ath-flokkurinn|Ba'ath-flokknum]] steypt af stóli og Saddam tekinn af lífi. * Írak hernumið og ný stjórnarskrá sett fyrir landið. Lýðræðislegar kosningar fara fram. * Áframhaldandi mótspyrna gegn hernámsliðinu og borgarastyrjöld til ársins 2017. * [[Íslamska ríkið]] tekur yfir norðvesturhluta Íraks eftir brottför Bandaríkjahers. | combatant1 = {{plainlist| * {{USA}} [[Bandaríkin]] * {{UK}} [[Bretland]] * {{AUS}} [[Ástralía]] * {{POL}} [[Pólland]] * {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[Peshmerga]] * Fleiri; sjá [[bandalag viljugra þjóða]]}} | combatant2 = {{flagicon|Írak|1991}} [[Írak]] | commander1 = {{plainlist| * {{USA}} [[George W. Bush]] * {{UK}} [[Tony Blair]] * {{IRQ}} [[Nouri al-Maliki]] * {{IRQ}} [[Jalal Talabani]]}} | commander2 = {{flagicon|Írak|1991}} [[Saddam Hussein]] {{Executed}} | casualties1 = {{plainlist| '''Íraskar öryggissveitir:'''<br> * Drepnir: 17.690<ref>260 drepnir árið 2003,[http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/19/1013869.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628233817/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/19/1013869.htm |date=2011-06-28 }} 15.196 drepnir frá 2004 til 2009,[https://www.theguardian.com/world/2010/oct/22/true-civilian-body-count-iraq] 67 drepnir í mars 2009,[http://hello.news352.lu/edito-4036-march-violence-claims-252-iraqi-lives.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226181744/http://hello.news352.lu/edito-4036-march-violence-claims-252-iraqi-lives.html |date=26 February 2012 }} 1.100 drepnir árið 2010,[http://articles.cnn.com/2011-01-02/world/iraq.casualty.figures_1_iraqi-police-mosul-police-iraqi-troops] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116094430/http://articles.cnn.com/2011-01-02/world/iraq.casualty.figures_1_iraqi-police-mosul-police-iraqi-troops?_s=PM%3AWORLD |date=16 January 2013 }} og 1.067 drepnir árið 2011.[https://docs.google.com/spreadsheet/ccc?key=0Aia6y6NymliRdEZESktBSWVqNWM1dkZOSGNIVmtFZEE#gid=4]</ref><br /> * Særðir: 40.000+<ref>{{cite web |url=https://fpc.state.gov/documents/organization/77707.pdf |title=Iraq War |publisher=U.S. Department of State |accessdate=18 November 2012}}</ref><br /> '''Herlið bandalagsþjóðanna''' * Drepnir: 4.815<ref name="icas">{{cite web|url=http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |title=Operation Iraqi Freedom |publisher=iCasualties |accessdate=24 August 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |archivedate=21 March 2011 |df= }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.cnn.com/SPECIALS/2003/iraq/forces/casualties/index.html |publisher=CNN |accessdate=30 March 2010 |title=Home and Away: Iraq and Afghanistan War Casualties}}</ref> <small>(4.496 bandarískir,<ref name="defensecasualty">{{cite web|url=http://www.defense.gov/casualty.pdf |title=Casualty|accessdate=29 June 2016}}</ref> 179 breskir,<ref>{{cite web |url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishFatalities.htm |title=Fact Sheets &#124; Operations Factsheets &#124; Operations in Iraq: British Fatalities |publisher=Ministry of Defence of the United Kingdom |accessdate=17 October 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091011220157/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishFatalities.htm |archivedate=11 October 2009}}</ref> 139 aðrir)</small><ref name="icas"/><br /> * Týndir eða handsamaðir (Bandaríkin): 17 (8 bjargað, 9 létust í fangelsi)<ref>{{cite news | url=http://www.cnn.com/2013/10/30/world/pow-and-mia-in-iraq-and-afghanistan-fast-facts |publisher=CNN |accessdate=5 June 2014 | title=POW and MIA in Iraq and Afghanistan Fast Facts}}</ref><br /> * Særðir: 32.776+ <small>(32.252 bandarískir,<ref name="defensecasualty"/> 315 breskir, 212+ aðrir<ref>33 Úkraínumenn [http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/DPAS-6K9H5Y?OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090808232343/http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/DPAS-6K9H5Y?OpenDocument |date=2009-08-08 }}, 31+ Ítalir [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2003/11/13/MNGJ730QPA1.DTL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629050836/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2003/11/13/MNGJ730QPA1.DTL |date=2011-06-29 }} [http://www.middle-east-online.com/english/?id=9524] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110428195925/http://www.middle-east-online.com/english/?id=9524 |date=28 April 2011 }}, 30 Búlgarar [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3355749.stm] [http://www.novinite.com/view_news.php?id=33103], 20 Salvadorar [https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2009-02-07-salvador-iraq_N.htm], 19 Georgíumenn [http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18470] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513160916/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18470 |date=2011-05-13 }}, 18 Eistlendingar [http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2009/02/mil-090209-rianovosti06.htm], 16+ Pólverjar [http://www.novinite.com/view_news.php?id=33116] {{cite web |url=http://iraq.pigstye.net/article.php/JuraTomasz/print |title=Archived copy |accessdate=2011-01-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070612101918/http://iraq.pigstye.net/article.php/JuraTomasz/print |archivedate=12 June 2007 |df=dmy-all }} [https://web.archive.org/web/20110501084237/http://www.highbeam.com/doc/1P2-16186603.html] {{cite web |url=http://www.militaryphotos.net/forums/showthread.php?19484-Two-Polish-Soldiers-Dead-Five-Injured-in-Iraq-PAP |title=Archived copy |accessdate=2011-01-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514052449/http://www.militaryphotos.net/forums/showthread.php?19484-Two-Polish-Soldiers-Dead-Five-Injured-in-Iraq-PAP |archivedate=14 May 2011 |df=dmy-all }} [http://spectator.sme.sk/articles/view/25148], 15 Spánverjar [http://www.foxnews.com/story/0,2933,104369,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429012705/http://www.foxnews.com/story/0,2933,104369,00.html |date=29 April 2011 }} [http://www.thinkspain.com/news-spain/17607/soldier-dead-after-attack-on-spanish-convoy-in-afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402233014/https://www.thinkspain.com/news-spain/17607/soldier-dead-after-attack-on-spanish-convoy-in-afghanistan |date=2019-04-02 }} [http://www1.albawaba.com/news/five-spanish-soldiers-four-us-troops-injured-iraq-bomb-attacks] [http://english.peopledaily.com.cn/200404/09/eng20040409_139905.shtml], 10 Rúmeníumenn [http://english.people.com.cn/90001/90777/90853/6708832.html], 6 Ástralar {{cite web |url=http://www.canberratimes.com.au/news/local/news/general/combat-troops-pull-out-of-iraq/780839.aspx |title=Archived copy |accessdate=6 January 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428201646/http://www.canberratimes.com.au/news/local/news/general/combat-troops-pull-out-of-iraq/780839.aspx |archivedate=28 April 2011 }}, 5 Albanar, 4 Kasakar {{cite web |url=http://iraq.pigstye.net/article.php/20050112090041443/print |title=Archived copy |accessdate=2011-01-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120130025416/http://iraq.pigstye.net/article.php/20050112090041443/print |archivedate=30 January 2012 |df=dmy-all }}, 3 Filippseyingar {{cite web |url=http://asianjournalusa.com/rp-troops-to-stay-in-iraq-despite-ambush-p929-67.htm |title=Archived copy |accessdate=2011-01-06 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110707174014/http://asianjournalusa.com/rp-troops-to-stay-in-iraq-despite-ambush-p929-67.htm |archivedate=7 July 2011 |df=dmy-all }} og 2 Taílendingar [http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/23/1015519.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101123050230/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/23/1015519.htm |date=2010-11-23 }} {{Cite web |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2003/11/13/MNGJ730QPA1.DTL |title=Geymd eintak |access-date=2019-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629050836/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2003/11/13/MNGJ730QPA1.DTL |archive-date=2011-06-29 |url-status=dead}} [http://www.asiantribune.com/news/2003/12/28/iraqi-insurgency-2-thai-soldiers-killed-1-injured-br-0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513184802/http://www.asiantribune.com/news/2003/12/28/iraqi-insurgency-2-thai-soldiers-killed-1-injured-br-0 |date=2013-05-13 }} for a total of 212+</ref>)</small><ref name=mil>Many official U.S.&nbsp;tables at [http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/castop.htm "Military Casualty Information"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303054755/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/castop.htm |date=3 March 2011 }}. See [http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/OIF-Total.pdf latest totals for injury, disease/other medical] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110602035127/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-total.pdf |date=2 June 2011 }}</ref><ref name=antiwarcasualties>[http://www.antiwar.com/casualties/ "Casualties in Iraq"].</ref><ref name=icasualties>iCasualties.org (was lunaville.org). Benicia, California. Patricia Kneisler, ''et al.'', [http://icasualties.org/Iraq/index.aspx "Iraq Coalition Casualties"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |date=21 March 2011 }}</ref><ref name=ukcasualties>[http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishCasualties.htm "Defence Internet Fact Sheets Operations in Iraq: British Casualties"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114214203/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishCasualties.htm |date=14 November 2006 }}. UK Ministry of Defense. [http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/CorporatePublications/DoctrineOperationsandDiplomacyPublications/OperationsInIraq/OpTelicCasualtyAndFatalityTables.htm Latest combined casualty and fatality tables] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004051608/http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/CorporatePublications/DoctrineOperationsandDiplomacyPublications/OperationsInIraq/OpTelicCasualtyAndFatalityTables.htm |date=4 October 2012 }}.</ref> * Meiddir eða veikir: 51.139 <small>(47.541 bandarískir,<ref>{{cite web |url=http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-total.pdf |title=Archived copy |accessdate=2016-02-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110602035127/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-total.pdf |archivedate=2 June 2011 |df=dmy-all }}</ref> 3.598 breskir)</small><ref name=mil/><ref name=icasualties/><ref name=ukcasualties/><br /> '''Málaliðar:'''<br /> * 1.554 drepnir<ref name="dol.gov">{{cite web |url=http://www.dol.gov/owcp/dlhwc/dbaallnation.htm |title=Office of Workers' Compensation Programs (OWCP) – Defense Base Act Case Summary by Nation |publisher=U.S.&nbsp;Department of Labor |accessdate=15 December 2011 |archive-date=8 desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208041944/https://www.dol.gov/owcp/dlhwc/dbaallnation.htm |url-status=dead}}</ref><ref name="projects.propublica.org">{{cite web |author=T. Christian Miller |url=http://projects.propublica.org/tables/contractor_casualties |title=U.S.&nbsp;Government Private Contract Worker Deaths and Injuries |publisher=Projects.propublica.org |date=23 September 2009 |accessdate=23 October 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727185847/http://projects.propublica.org/tables/contractor_casualties |archivedate=27 July 2011 |df=dmy-all }}</ref> * Særðir: 43.880<ref name="dol.gov"/><ref name="projects.propublica.org"/><br /> '''Íraskir andspyrnumenn:''' * Drepnir: 1.002+<ref>[https://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?pagewanted=print],[http://www.cbsnews.com/stories/2007/11/15/iraq/main3504599.shtml?source=RSSattr=HOME_3504599] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514132150/http://www.cbsnews.com/stories/2007/11/15/iraq/main3504599.shtml?source=RSSattr=HOME_3504599 |date=2013-05-14 }}, [http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161210152350/http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088 |date=2016-12-10 }},[https://www.nytimes.com/2009/01/03/world/middleeast/03iraq.html], [http://www.alternet.org/world/136476/sunni_iraqis_fear_a_bloodbath_of_reprisal_after_possible_u.s._exit/?page=1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513130112/http://www.alternet.org/world/136476/sunni_iraqis_fear_a_bloodbath_of_reprisal_after_possible_u.s._exit/?page=1 |date=2011-05-13 }}, {{cite web |url=http://www.france24.com/en/node/4926131 |title=Archived copy |accessdate=2011-02-14 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429002216/http://www.france24.com/en/node/4926131 |archivedate=29 April 2011 |df=dmy-all }}, [https://www.nytimes.com/2009/12/30/world/middleeast/30iraq.html], [http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2010/06/20106653940383435.html#] [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=128084675], [https://www.theguardian.com/world/2010/jul/18/iraq-suicide-bombings-kill-militia] [http://www.businessweek.com/news/2010-07-18/bombs-targeting-sons-of-iraq-leave-at-least-44-dead.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718205535/http://www.businessweek.com/news/2010-07-18/bombs-targeting-sons-of-iraq-leave-at-least-44-dead.html |date=2010-07-18 }}, {{Cite web |url=http://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?pagewanted=print |title=Geymd eintak |access-date=18 mars 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090418161020/http://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?pagewanted=print |archive-date=18 apríl 2009 |url-status=bot: unknown}}</ref> * Særðir: 500+ (2007),<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?_r=1&pagewanted=print |work=The New York Times |first1=Solomon |last1=Moore |first2=Richard A. |last2=Oppel |title=Attacks Imperil U.S.-Backed Militias in Iraq |date=24 January 2008}}</ref> 828 (2008)<ref>{{cite web |author=Greg Bruno |url=http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088 |title=Finding a Place for the 'Sons of Iraq' |publisher=Council on Foreign Relations |accessdate=26 December 2011 |archive-date=10 desember 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161210152350/http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088 |url-status=dead }}</ref><br /> '''Alls látnir:''' 25.285 (+12,000 lögreglumenn drepnir á árunum 2003–2005)<br />'''Alls særðir:''' 117.961}} | casualties2 = '''Íraskir hermenn látnir''' (í innrásinni): 7.600–10.800<ref>Fréttatilkynning (28. október 2003). [http://www.commondreams.org/news2003/1028-01.htm "New Study Finds: 11,000 to 15,000 Killed in Iraq War; 30 Percent are Non-Combatants; Death Toll Hurts Postwar Stability Efforts, Damages US Image Abroad"]. [[Project on Defense Alternatives]] (''via'' [[Common Dreams NewsCenter]]). Retrieved 2 September 2010. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20061017165045/http://www.commondreams.org/news2003/1028-01.htm |date=17 October 2006 }}</ref><ref>Conetta, Carl (23 October 2003). [http://www.comw.org/pda/0310rm8.html "The Wages of War: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 2003 Conflict&nbsp;— Project on Defense Alternative Research Monograph #8"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090902070831/http://www.comw.org/pda/0310rm8.html |date=2009-09-02 }}. Project on Defense Alternatives (''via'' [[Commonwealth Institute (Cambridge, Massachusetts)|Commonwealth Institute]]). Retrieved 2 September 2010.</ref><br /> '''Skæruliðar drepnir''' (eftir fall Saddams): 26.544 (2003–11)<ref>597 drepnir árið 2003,[https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2007-09-26-insurgents_N.htm], 23.984 drepnir frá 2004 til 2009,[https://www.theguardian.com/world/2010/oct/22/true-civilian-body-count-iraq] 652 drepnir í maí 2004,[http://www.iraqbodycount.org/analysis/numbers/warlogs/] 45 killed in March 2009,[http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/CJAL-7QPQB7?OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090903190008/http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/CJAL-7QPQB7?OpenDocument |date=2009-09-03 }} 676 drepnir árið 2010,[https://www.bloomberg.com/news/2010-12-30/iraq-civilian-deaths-drop-for-third-year-as-toll-eases-after-u-s-drawdown.html] og 590 drepnir árið 2011,[https://docs.google.com/spreadsheet/ccc?key=0Aia6y6NymliRdEZESktBSWVqNWM1dkZOSGNIVmtFZEE#gid=4]</ref><br /> '''Handteknir:''' 12.000<ref name="cnn1">{{cite news|url=http://articles.cnn.com/2010-09-13/world/iraq.detainees_1_detainees-iraqi-authorities-moussawi?_s=PM:WORLD|title=Amnesty: Iraq holds up to 30,000 detainees without trial|publisher=CNN|date=13 September 2010|accessdate=6 January 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101023155150/http://articles.cnn.com/2010-09-13/world/iraq.detainees_1_detainees-iraqi-authorities-moussawi?_s=PM%3AWORLD|archivedate=23 October 2010|df=dmy-all}}</ref><br /> '''Alls látnir: 34.144–37.344''' }} '''Íraksstríðið''' er [[stríð]], sem hófst þann [[20. mars]] [[2003]] með innrás [[bandalag viljugra þjóða|bandalags viljugra þjóða]] í [[Írak]] með [[Bandaríkin]] og [[Bretland]] í broddi fylkingar. Innan bandaríska hersins þekkist stríðið undir heitinu ''Operation Iraqi Freedom'' (e. „''Aðgerð Íraksfrelsi''“). Formlega stóð stríðið sjálft yfir frá [[20. mars]] [[2003]] til [[1. maí]] [[2003]] en þá voru allar stærri hernaðaraðgerðir sagðar yfirstaðnar.<ref>{{vefheimild|url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/05/20030501-15.html|titill=President Bush Announces Major Combat Operations in Iraq Have Ended|mánuðurskoðað=9. október|árskoðað=2006}}</ref> Við tók tímabil mikils óstöðugleika [[sjálfsmorðssprengjuárás]]a, [[hermdarverk]]a og launmorða sem margir kjósa að kalla [[borgarastyrjöld]]. Stríðinu lauk 18. desember 2011.<ref>[http://www.usatoday.com/news/world/iraq/story/2011-12-15/Iraq-war/51945028/1?loc=interstitialskip U.S. formally declares end of Iraq War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120228160746/http://www.usatoday.com/news/world/iraq/story/2011-12-15/Iraq-war/51945028/1?loc=interstitialskip |date=2012-02-28 }} USA today</ref> Ástæður sem gefnar hafa verið upp til réttlætingar á stríðinu hafa verið margs konar. [[Kofi Annan]] hefur, ásamt fleiri gagnrýnendum, haldið því fram að stríðið sé ólöglegt samkvæmt [[alþjóðalög]]um en ekki náðist sátt um innrásina í [[öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|öryggisráði S.Þ.]] líkt og tilfellið hafði verið í fyrra [[Persaflóastríðið (1991)|Persaflóastríðinu]].<ref>{{vefheimild|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/3661134.stm|titill=Iraq war illegal, says Annan|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2006}}</ref> == Aðdragandi == {{aðalgrein|Saga Íraks}} Írak var þekkt sem [[Mesópótamía]] allt fram að [[1921]], lengi vel var það hluti af veldi [[Ottómanveldið|Ottóman Tyrkja]] sem liðaðist í sundur eftir fyrri heimstyrjöldina. Í krafti Þjóðabandalagsins var Bretum veitt umboð til þess að stjórna Írak með skilgreind landamæri sem hafa haldist. Írakar hlutu sjálfstæði og gengu inn í Þjóðabandalagið [[1932]]. Í [[júlí]] [[1958]] var gerð hallarbylting í Írak og Hashimita-konungsfjölskyldunni steypt úr stóli af hernum, við tók stjórn [[Abdul Karim Qassim|Qassims]] herforingja sem átti svo í erfiðleikum með óstöðugt ástand landsins. Tíu árum síðar tók Ba’th-flokkurinn völdin og hóf [[Saddam Hussein]] þá að klífa metorðastigann allt þar til hann tók völdin [[1979]], sama ár og [[Íranska byltingin]] átti sér stað. Stuttu síðar hófst eitt blóðugasta og mest langvarandi stríðs 20. aldarinnar. [[Stríð Íraks og Írans]] varði í tæp 8 ár, kostaði u.þ.b. milljón manns lífið og hafði gífurlegar neikvæðar efnahagslegar afleiðingar fyrir hvort ríkið. === Tíundi áratugurinn === [[Saddam Hussein]] hafði ekki sagt sitt síðasta heldur réðist á [[Kúveit]] [[2. ágúst]] [[1990]], hann sakaði Kúveit um að virða ekki landamæri ríkjanna og um að lækka heimsmarkaðsverð á [[olía|olíu]] með því að auka framboð á henni og þannig viljandi minnka útflutningstekjur Íraks sem Írakar máttu ekki við að missa. <ref>{{vefheimild|url=http://www.margaretthatcher.org/archive/displaydocument.asp?docid=110705|titill=Gulf War: US Embassy Bagdhad to Washington (Saddam's message of friendship to George Bush) (declassified 1998)|mánuðurskoðað=9. október|árskoðað=2006}}</ref> Fljótlega eftir innrásina brást [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|öryggisráð S.Þ.]] við með því að samþykkja efnahagsþvingarnir gegn Írak og krefjast þess að þeir drægju herlið sitt tilbaka.<ref>{{vefheimild|url=http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=S/RES/660%20(1990)&Lang=E&Area=RESOLUTION|titill=Security Council resolution 660 (1990)|mánuðurskoðað=9. október|árskoðað=2006}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=S/RES/661%20(1990)&Lang=E&Area=RESOLUTION|titill=Security Council resolution 661 (1990)|mánuðurskoðað=9. október|árskoðað=2006}}</ref> á eftir fylgdu ályktanir sem veittu leyfi til þess að beita öllum mögulegum ráðum til þess að framfylgja þeirri niðurstöðu.<ref>{{vefheimild|url=http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=S/RES/678%20(1990)&Lang=E&Area=RESOLUTION|titill=Security Council resolution 678 (1990)|mánuðurskoðað=9. október|árskoðað=2006}}</ref> [[Persaflóastríðið (1991)|Persaflóastríðið]] hófst með sprengjuárásum um miðjan janúar [[1991]], árásir á landi fylgdu eftir 24. febrúar og lauk stríðinu með sigri aðeins þremur dögum seinna. Þá var sett á laggirnar eftirlitsteymi (UNSCOM) á vegum S.Þ. sem átti að finna og uppræta [[gjöreyðingarvopn]] (efnavopn og aðstöðu til framleiðslu kjarnorkuvopna)<ref>{{vefheimild|url=http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=S/RES/687%20(1991)&Lang=E&Area=RESOLUTION|titill=Security Council resolution 687 (1991)|mánuðurskoðað=9. október|árskoðað=2006}}</ref> og efnahagsþvingunum var haldið áfram. Fimm árum seinna, [[9. desember]] [[1996]], var [[Olía-fyrir-mat]] aðgerð S.Þ. hleypt af stokkunum samkvæmt ályktun öryggisráðsins<ref>{{vefheimild|url=http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=S/RES/986%20(1995)&Lang=E&Area=UNDOC|titill=Security Council resolution 986 (1995)|mánuðurskoðað=9. október|árskoðað=2006}}</ref>. Áætlunin var ákveðin málamiðlun á þeim efnahagsþvingunum sem settar höfðu verið á allan inn- og útflutning um landamæri Íraks. Áætlunin var í gildi allt fram að innrásinni 2003, hún hleypti lífi í veikan efnahag landsins því að bágt ástand á innviðum þess (opinber þjónusta s.s. vegir, hiti, rafmagn, heilbrigðisþjónusta, o.s.frv.) setti miklar takmarkanir á getu og skipan atvinnumarkaðarins. Í janúar [[1998]] skrifuðu 18 meðlimir bandarísku [[hugveita|hugveitunnar]] ''Project for a New American Century'' (PNAC) undir bréf sem þeir sendu til Clintons Bandaríkjaforseta. Í bréfinu er Hussein sagður vera ógn við öryggi í heiminum og að efst á forgangslista bandarískrar utanríkisstefnu þurfi að vera það takmark að ryðja honum úr vegi.<ref>{{vefheimild|url=http://www.newamericancentury.org/iraqclintonletter.htm|titill=Letter to President Clinton on Iraq|mánuðurskoðað=9. október|árskoðað=2006}}</ref> Af þeim 18 sem skrifuðu undir bréfið komust 11 meðlimir PNAC í áhrifastöður eftir að [[George W. Bush]] var kjörinn forseti, þeirra á meðal ber helst að nefna [[Richard Cheney]], varaforseta, [[Donald Rumsfeld]] varnarmálaráðherra, [[Paul Wolfowitz]] fyrrverandi varnarmálaráðherra og síðar bankastjóri [[Alþjóðabankinn|Alþjóðabankans]] og [[John Bolton]] sendiherra hjá S.Þ. Undir lok ársins 1998 var komið í óefni. Vopnaeftirlitsmenn UNSCOM fengu ekki aðgang að ýmsum aðalbyggingum tengdum forsetanum og Ba'th-stjórnarflokknum og þeir kvörtuðu undan afskiptasemi Íraka og vélabrögðum ýmiss konar. Öryggisráð S.Þ. hafði samþykkt alls 13 ályktanir þar sem Írökum var gert að sýna fullkomnan samstarfsvilja. [[Bill Clinton]] fyrirskipaði loftárásir með aðgerð sem nefnd var Eyðimerkur-Refur. Næsta ár var nýtt vopnaeftirlitsteymi (UNMOVIC) sett saman sem [[Hans Blix]] var í forsvari fyrir. Írakar hleyptu þeim þó ekki inn í landið fyrr en í [[nóvember]] [[2002]]. === Eftir 11. september === Mánuði eftir [[hryðjuverkaárásirnar 11. september 2001]] réðust hersveitir [[NATO]] á [[Stríðið í Afganistan (2001–2021)|Afganistan]] einnig undir forystu Bandaríkjanna og Bretlands í þeim tilgangi að hafa uppi á [[Osama bin Laden]] og koma [[Talíbanar|talibönum]] frá völdum og koma þannig í veg fyrir að í landinu yrðu þjálfaðir hryðjuverkamenn. Skemmst er frá því að segja að bin Laden fannst ekki og brátt beindust sjónir manna að Írak. Í skýrslu sem þekkt varð sem September-skýrslan<ref>{{vefheimild|url=http://www.number-10.gov.uk/output/Page271.asp|titill=Iraq's Weapons of Mass Destruction - The assessment of the British Government|mánuðurskoðað=9. október|árskoðað=2006}}</ref> og var gefin út af bresku ríkistjórninni í september 2002 kom fram að Írak hefði falast eftir [[úran]]i frá [[Níger]]. Seinna kom í ljós að þetta voru innantómar ásakanir en engu að síður rötuðu þær í árlegt ávarp Bushs, 28. janúar 2003.<ref>{{vefheimild|url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/01/20030128-19.html|titill=President Delivers "State of the Union"|mánuðurskoðað=9. október|árskoðað=2006}}</ref>. Í október 2002 samþykkti bandaríska þingið lög sem heimiluðu Bush að ráðast gegn Írak<ref>{{vefheimild|url=http://thomas.loc.gov/cgi-bin/bdquery/z?d107:HJ00114:|titill=AUTHORIZATION FOR USE OF MILITARY FORCE AGAINST IRAQ RESOLUTION OF 2002|mánuðurskoðað=9. október|árskoðað=2006}}</ref>. Röksemdir fyrir innrásinni voru nokkrar: * Írak hafði brotið gegn ályktunum öryggisráðsins og reynt að trufla starf vopnaeftirlitsmanna * Meint gjöreyðingavopn Íraka sem nágrönnum Íraks og Bandaríkjunum stóðu sérstaklega ógn af * Mannréttindabrot írösku stjórnarinnar heima fyrir * Fordæmi þess að Írak gæti og hefði áður beitt gjöreyðingavopnum gegn öðrum þjóðum sem og eigin þegnum * Launmorðstilraun gegn [[George H. W. Bush]] í Kúveit 1993. * Meðlimir [[al-Qaida]] voru taldir vera í landinu * Stuðningur Íraks við hryðjuverkahópa, m.a. hópa sem börðust sérstaklega gegn Bandaríkjunum * Óttinn við að Írakar myndu sjá hryðjuverkahópum fyrir gjöreyðingavopnum * Baráttan gegn hryðjuverkum, þ.e.a.s. sérstaklega þeim sem stóðu að hryðjuverka-árásunum 11. september. * Áður samþykkt lög þess eðlis að forsetanum væri heimilt að heyja stríð gegn hryðjuverkum. Eins og áður sagði hafði vopnaeftirlitsteymi S.Þ. verið hleypt aftur inn Írak í nóvember 2002, eftir að öryggisráð S.Þ. veitti Írökum ''síðustu forvöð'' til þess að verða við kröfum um afvopnun og fulla samvinnu.<ref>{{vefheimild|url=http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=S/RES/1441%20(2002)&Lang=E&Area=UNDOC|titill=Security Council resolution 1441 (2002)|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2006}}</ref> Í mars 2003 hafði ekki náðst sátt meðal stórveldanna í öryggisráðinu um næstu skref. [[Jacques Chirac]], forseti Frakklands, lét hafa eftir sér að af Írak „stæði ekki bráð ógn sem þyrfti að svara með hervaldi” og [[Gerhard Schröder]] á sömu leið en þolinmæði Bush og Blair var þrotin.<ref>{{vefheimild|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2860309.stm|titill=US war signal divides world|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2006}}</ref> Mótmæli gegn yfirvofandi stríði náðu hápunkti helgina 15.-16. febrúar 2003 þegar áætlað var að a.m.k. 10 milljón manns hefðu mótmælt á götum stórborga eins og [[San Francisco]], [[London]], [[Barcelona]], [[Róm]] og víðar.<ref>{{vefheimild|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/2765215.stm|titill=Millions join global anti-war protests|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2006}}</ref> Á Íslandi var mótmæltu á bilinu 500-700 manns við [[Lækjartorg]] í [[Reykjavík]], við [[Ráðhústorgið]] á [[Akureyri]] mættu um 500 manns til þess að mótmæla, einnig var mótmælt í [[Ísafjörður|Ísafirði]] og í [[Snæfellsbær|Snæfellsbæ]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/frett.html?nid=1022372|titill=Þögul mótmæli gegn stríði við kertaljós|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2006}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/frett.html?nid=1022430|titill=Þögul mótmæli við kertaljós|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2006}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frett.html?nid=1017852|titill=500 manns mótmæltu á Akureyri|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2006}}</ref> Nokkrum dögum seinna settu mótmælendur í Reykjavík upp eins konar [[gjörningur|gjörning]] fyrir framan [[Stjórnarráðshúsið|Stjórnaráðið]] þegar þeir lögðust þar niður, ataðir út í rauðum vökva og þóttust vera dánir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=720957|titill=Táknræn mótmæli ungmenna|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2006}}</ref> == Stríðið hefst == [[Mynd:UStanks baghdad 2003.JPEG|thumb|right|Bandarískir skriðdrekar keyra undir minnismerki í Bagdad þann 13. nóvember árið 2003.]] [[Mynd:SaddamSpiderHole.jpg|thumb|right|Saddam Hussein handsamaður af bandarískum hermönnum þann 13. desember árið 2003.]] Þann [[17. mars]] [[2003]] voru Saddam Hussein gefnir tveir sólarhringar til þess að gefast upp og yfirgefa landið. George Bush tilkynnti [[bandalag viljugra þjóða]], 49 þjóðir sem studdu innrásina, oft í orði en ekki á borði, þ.á m. Ísland. Þann 20. mars 2003 hófst stríðið með loftárásum á Bagdad. Þann [[9. apríl]] höfðu bandarískar hersveitir náð [[Bagdad]], [[Kirkuk]] og [[Mosul]] á sitt vald. Í Bagdad hófst mikil óöld þar sem þjófar létu greipar sópa um fyrirtæki og opinberar byggingar. Í maí var efnahagsþvingunum S.Þ. lyft eftir nær 13 ár, í júlí láta synir Saddams, Uday og Qusay lífið í Mosul. Í ágúst voru gerðar bílsprengjuárásir á Jórdanska sendiráðið og höfuðstöðvar S.Þ. í Bagdad, u.þ.b. 20 manns létust og ríflega mánuði seinna eftir aðra sprengjuárás drógu S.Þ. sig frá Írak. Þann [[14. desember]] fannst Saddam Hussein í felum nálægt heimabæ sínum [[Tikrit]]. === 2004 === Fyrri hluta árs 2004 bárust fréttir af pyntingum og ómannúðlegri meðferð á föngum í [[Abu Ghraib-fangelsið|Abu Ghraib-fangelsinu]]. Ljósmyndir bárust af niðurlægjandi meðferð fanga og ollu þau hörð viðbrögð í vestrænum löndum og almenningsálit og stuðningur við stríðið snarféll. Eftir málaferli var komist að þeirri niðurstöðu að í öllum tilvikum væri að ræða um misskilninga hermanna á milli um lögmæta meðferð á föngum og „nokkur rotin epli”. 24 hermönnum var refsað þ.á m. [[Janis Karpinski]], sem var lækkuð í tign, þáverandi fangelsisstjóri. Í mars 2004 hófst atburðarás sem átti eftir að enda með einhverjum blóðugustu átökum stríðsins. Ráðist var að fjórum starfsmönnum öryggisverktakafyrirtækis á ferð um borgina [[Fallujah]], vestan við Bagdhad. Þeir voru myrtir og limlestir á hrottafenginn hátt og bárust myndir af aðförunum til vestrænna fjölmiðla. Þá hófst umsátur um borgina og stóð fyrri hluti þess frá 4-9. apríl, að því loknu var óbreyttum borgurum leyft að flýja. Þá var samið um vopnahlé og kom það í hlut óreyndra íraskra hersveita að tryggja öryggi í borginni. Eftir sem áður var litið á Fallujah sem vígi uppreisnarmanna og hófst önnur atlaga að borginni í nóvember. Tugir sprengjuárása flugvéla og stórskotaliðs voru framkvæmdar daglega á þeim 13 dögum sem umsátrið stóð. Í júní 2004 hlaut Írak [[fullveldi]] á ný og [[Iyad Allawi]] var skipaður forsætisráðherra bráðabirgðarstjórnar. === 2005 === Þann [[30. janúar]] [[2005]] kom að langþráðum þingskosningum til bráðabirgða. Sjítar unnu meirihluta sæta og Kúrdar komu í annað sætið. Í apríl var kúrdinn [[Jalal Talabani]] kosinn forseti af þinginu og sjítinn [[Ibrahim Jaafari]] skipaður forsætisráðherra. Í júní var [[Massoud Barzani]] skipaður forseti [[Kúrdistan]]s. Í ágúst var stjórnarskránni hafnað af súnnítum, hún var svo samþykkt mánuði seinna skv. henni átti að stofna íslamskt sambandslýðveldi. Í desember var svo kosið fyrir fullt kjörtímabil, sjítar fengu meirihluta. === 2006 === Í júní 2006 var meintur leiðtogi al-Qaida í Írak, [[Abu Musab al-Zarqawi]] drepinn í loftárás. === Mannfall === Tölur um mannfall Íraka eru á reiki en yfir fjögur þúsund bandarískir hermenn hafa fallið (mars 2008). Flestir hafa látið lífið eftir að helstu hernaðaraðgerðum lauk í maí 2003. Óháð, sjálfstæð samtök, [[Iraq Body Count]]<ref>[http://www.iraqbodycount.org/]</ref> vinna að því að safna saman tilkynningum í fjölmiðlum um mannfall og leggja þær svo saman til þess að fá grófa og ónákvæma hugmynd um mannfall Íraka. Í október 2006 kynnti teymi frá John Hopkins háskólanum í Bandaríkjunum rannsóknir sínar í breska læknatímaritinu Lancet sem sýndu að mannfall í Írak frá því að stríðið hófst af völdum (beinum sem óbeinum) stríðsátaka væru 655.000 manns. <ref>[http://www.thelancet.com/webfiles/images/journals/lancet/s0140673606694919.pdf]</ref> == Þátttaka Íslands == [[Mynd:GeorgeBushandDavidOddsson.jpg|thumb|left|Davíð Oddsson hittir George W. Bush Bandaríkjaforseta í hvíta húsinu árið 2004.]] [[Davíð Oddson]], þáverandi forsætisráðherra og [[Halldór Ásgrímsson]], þáverandi utanríkisráðherra tóku ákvörðun um stuðning við afvopnun Íraks þann [[18. mars]] [[2003]]. Þá ákvörðun tóku þeir án samráðs við [[Alþingi]] eða [[utanríkismálanefnd Alþingis]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3466429|titill=Taka undir Azoreyjayfirlýsingu|ár=2003|mánuður=18. mars|útgefandi=mbl.is}}</ref> En í þingskaparlögum segir að „[u]tanríkismálanefnd [skuli] vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um meiri háttar utanríkismál enda skal ríkisstjórnin ávallt bera undir hana slík mál jafnt á þingtíma sem í þinghléum”.<ref>{{vefheimild|url=http://www.althingi.is/lagas/136a/1991055.html|titill= Lög um þingsköp Alþingis. 1991 nr. 55 31. maí}}</ref> Fyrir vikið uppskáru þeir mikla gagnrýni, skoðanakannanir sýndu að ekki var stuðningur hjá almenningi fyrir innrásinni. [[Össur Skarphéðinsson]], þingmaður [[Samfylkingin|Samfylkingarinnar]], og [[Steingrímur J. Sigfússon]], þingmaður [[Vinstri grænir|Vinstri grænna]], sögðu þingskaparlögin brotin.<ref>{{vefheimild|url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3466607|titill=Segja þingsköp brotin|ár=2003|mánuður=20. mars}}</ref> Í desember 2004 urðu ummæli Halldórs Ásgrímssonar í [[Kastljós]]i um að ''Íraksmálið'' hefði verið rætt á Alþingi og í utanríkismálanefnd til þess að Steingrímur J. efndi til umræða og sagði það vera „afar ósvífið og einfaldlega alrangt að halda því fram að uppáskrift Íslands að innrásinni í Írak án undangenginnar áyktunar, sérstakrar ályktunar í öryggisráðinu, hafi nokkurn tímann verið rædd í utanríkismálanefnd eða á Alþingi áður en nafn Íslands birtist á hinum víðfræga lista.”<ref>{{vefheimild|url=http://www.althingi.is/altext/raeda/131/rad20041207T133252.html|titill=Ummæli forsætisráðherra í sjónvarpinu}}</ref> Í byrjun árs 2005 hafði [[Eiríkur Tómasson]], lagaprófessor við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]], birt lögfræðiálit sitt á ákvörðuninni og sagði um orðalagið „meiri háttar utanríkismál” að það hlyti {{tilvitnun2|að ráðast af mati hverju sinni, enda verður ekki í fljótu bragði séð að neinar fastmótaðar venjur hafi skapast í því efni. Hvað sem því líður er víst að umrætt ákvæði í þingsköpum, eins og það er úr garði gert, hróflar ekki við þeirri skipan, sem ráð er fyrir gert í stjórnarskránni og lýst er hér að framan, að utanríkisráðherra og eftir atvikum aðrir ráðherrar fari með óskorað vald til að taka stjórnvaldsákvarðanir, hver á sínu sviði, nema því valdi séu sett skýr takmörk í stjórnarskránni eða settum lögum,… Þar með má segja að þeirri skyldu, sem fyrir er mælt í 24. gr. laga nr. 55/1991, hafi verið fullnægt af hálfu ríkisstjórnarinnar, enda er þar vísað til "meiri háttar mála", en ekki "meiri háttar ákvarðana" í einstökum málum. Ekki hefur verið venja að túlka ákvæðið svo rúmt að skylt sé að bera slíkar ákvarðanir fyrir fram undir utanríkismálanefnd, t.d. hefur komið fram opinberlega að ýmsar ákvarðanir þess efnis, að Ísland lýsi yfir stuðningi við hernaðaraðgerðir gegn einstökum ríkjum, hafi ekki verið bornar áður undir nefndina.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=841020|titill=Stuðningur við afvopnun Íraks var í samræmi við íslensk lög|ár=2005|mánuður=25. janúar}}</ref>}} Svo virðist sem að afar lítið af gögnum um ákvörðun forsætisráðherra og utanríkisráðherra, þannig finnist aðeins þrjú skjöl í forsætisráðuneytinu um ákvörðunina. Fleiri skjöl eru í skjalasafni utanríkisráðuneytisins en mikill hluti af því efni er aðsent en ekki frumsamin vinnuskjöl.<ref>{{vefheimild|url=http://visir.is/thrju-skjol-i-forsaetisraduneyti/article/201095302149|titill=Þrjú skjöl í forsætisráðuneyti|mánuður=16. nóvember|ár=2010}}</ref> {{tilvitnun2|Það er enginn vafi á því í mínum huga, herra forseti, að uppáskrift hæstv. ráðherra Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar á Íraksstríðinu eru einhver hörmulegustu afglöp íslenskra stjórnmála um langt skeið, örugglega á þessari öld og má mikið vera ef þau endast ekki út öldina sem slík, að þetta eigi eftir að verða á spjöldum sögunnar einhver hörmulegustu pólitísku afglöp og mistök sem lengi hafa verið framin.|[[Steingrímur J. Sigfússon]], 30. apríl 2004<ref>{{vefheimild|url=http://www.althingi.is/altext/130/04/r30103655.sgml|titill=Athugasemdir um störf þingsins: Stríðsátökin í Írak.|mánuðurskoðað=9. október|árskoðað=2006|ár=2004|mánuður=30. apríl}}</ref>}} Í lok árs 2004 skrifaði [[Björn Bjarnason (f. 1944)|Björn Bjarnason]], þá dóms- og kirkjumálaráðherra, grein undir heitinu „Átökin um Íraksstríðið” þar sem hann réttlætti stuðning við innrásina með vísan til þess að það hefði veirð „meira stílbrot í sögu íslenskra utanríkismála, ef ríkisstjórn Íslands hefði á þessari örlagastundu ákveðið að yfirgefa samstarf þjóðanna við Atlantshaf og lagst á árarnar með ríkisstjórnum Frakklands og Þýskalands [sem voru andvíg beitingu hervalds án samþykkis Öryggisráðs S.Þ.]” og benti á að um þessar mundir ættu sér stað lýðræðislegar kosningar í Írak.<ref>{{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3620326|titill=Átökin um Íraksstríðið|höfundur=Björn Bjarnason|ár=2004|mánuður=18. desember}}</ref> Í september 2006 fluttu þingmenn stjórnarandstöðu, [[Össur Skarphéðinsson]] ([[Samfylkingin]]), [[Ögmundur Jónasson]] ([[Vinstri grænir]]) og [[Magnús Þór Hafsteinsson]] ([[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]]), [[þingsályktunartillaga|þingsályktunartillögu]] þar sem ályktað var að „fela ríkistjórninni að taka Ísland með formlegum hætti út af lista þeirra 30 þjóða sem studdu innrás Bandaríkjamanna og Breta í Írak vorið 2003 og lýsi því yfir að stuðningurinn við innrásina hafi verið misráðinn.”<ref>{{vefheimild|url=http://www.althingi.is/altext/133/s/0013.html|titill=Tillaga til þingsályktunar gegn stuðningi við innrás í Írak.|mánuðurskoðað=9. október|árskoðað=2006}}</ref> Þingályktunartillagan var svæfð hjá utanríkismálanefnd Alþingis. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingar frá maí 2007 var „ný ríkisstjórn [sögð harma] stríðsreksturinn í Írak”.<ref>{{vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2007/05/23/Stefnuyfirlysing-rikisstjornar-Sjalfstaedisflokks-og-Samfylkingar-2007/|titill=Stefnuyfirlýsing ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar 2007|ár=2007|mánuður=23. maí}}</ref> Síðla árs 2008, þegar rúm fimm ár voru liðin frá innrásinni, var talað um átyllur til innrásar í frétt hjá [[RÚV]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/abu-nidal-njosnari-bandarikjamanna|titill=Abu Nidal njósnari Bandaríkjamanna?|ár=2008|mánuður=25. október|útgefandi=RÚV}}</ref> Í lok árs 2010 var lögð fram þingályktunartillaga um að stofnuð yrði rannsóknarnefnd til rannsóknar á aðdraganda ákvörðunarinnar um stuðning Íslands við innrásina í Írak 2003.<ref>{{vefheimild|url=http://www.althingi.is/thingstorf/thingmalalistar-eftir-thingum/ferill/?ltg=139&mnr=147|titill=Rannsóknar­nefnd um aðdraganda ákvörðunar um stuðning Íslands við innrásina í Írak árið 2003}}</ref> [[Svandís Svavarsdóttir]], þingkona VG, lagði fram fyrirspurn til [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson|Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar]] forsætisráðherra um það hvort til stæði af hálfu íslenskra yfirvalda að biðjast afsökunar á stuðningi þeirra við Íraksstríðið þar sem að Tony Blair, fyrrverandi forsætisráðherra Bretlands, hefði opinberlega beðist afsökunar á rangri upplýsingagjöf í aðdraganda stríðsins.<ref>{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/145/s/0536.html|titill=Svar forsætisráðherra við fyrirspurn frá Svandísi Svavarsdóttur um afsökunarbeiðni til þjóðarinnar vegna stuðnings við Íraksstríðið}}</ref> == Tengt efni == * [[Stríðið gegn hryðjuverkum]] * [[Stríðið í Afganistan (2001–2021)|Stríðið í Afganistan]] * [[Hryðjuverkin 11. september 2001]] == Heimildir == <!--Þessi grein notast við Cite.php til þess að vísa í heimildir. Frekari upplýsingar um virkni Cite er að finna á eftirfarandi slóð http://meta.wikimedia.org/wiki/Cite/Cite.php --> <div class="references-small">{{reflist|2}}</div> == Tenglar == * [http://www.utanrikisraduneyti.is/utgefid-efni/iraksskjol2002-3/ Gögn utanríkisráðuneytisins varðandi stuðning Íslands við Íraksstríðið 2002-2003], 92 skjöl utanríkisráðuneytisins sem gerð voru opinber * [http://www.fridur.is/irak/ Vefsíða Samtaka hernaðarandstæðinga með samansafn af tenglum tengndum Íraksstríðinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080422010331/http://fridur.is/irak/ |date=2008-04-22 }} * [http://www.stjornmalogstjornsysla.is/index.php?option=com_content&task=view&id=190&Itemid=0 ''Staða utanríkismálanefndar Alþingis í ljósi Íraksmálsins'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} , grein á vefritinu Stjórnmál og stjórnsýsla eftir Bjarna Má Magnússon lögfræðing * [http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=841020 ''Stuðningur við afvopnun Íraks var í samræmi við íslensk lög''], lögfræðiálit Eiríks Tómassonar prófessors * [http://www.eggin.is/greinar/meiri-hattar-utanrikismal/ Meiri háttar utanríkismál] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927064851/http://www.eggin.is/greinar/meiri-hattar-utanrikismal/ |date=2011-09-27 }}, grein á vefritinu Eggin eftir Hrafn Malmquist * [http://www.evropuvaktin.is/pistlar/16740/ Um Ísland, Bandaríkin, Írak og Afganistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111129085410/http://evropuvaktin.is/pistlar/16740/ |date=2011-11-29 }}, grein eftir [[Styrmir Gunnarsson]] * [http://www.visir.is/ExternalData/pdf/fbl/101112.pdf ''Vissu ekki til hvers átti að nota listann'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, frétt á bls 16 [[Flokkur:Íraksstríðið| ]] [[Flokkur:Saga Íraks]] [[Flokkur:Saga Bandaríkjanna]] [[Flokkur:Stríðið gegn hryðjuverkum]] [[Flokkur:Stríð á 21. öld]] 9je21qgge4btray3c47hz7vmwsbr37m 0 35441 1981021 1980344 2026-09-29T12:53:41Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981021 wikitext text/x-wiki Þetta er listi með leikjum sem er búið að staðfesta að sé í vinnslu fyrir Nintendo Wii. Listinn inniheldur ekki leiki úr [[Virtual Console (Wii)|Virtual Console]] eða [[WiiWare]] þjónstunni. Listinn inniheldur '''423''' titla. {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" !width="28%"|Titill !width="13%"|Hönnuður !width="12%"|Útgefandi !width="12%"|[[Japan]] !width="12%"|[[Evrópa]] !width="12%"|[[Norður Ameríka]] |- |<span id="A"></span>''[[Action Girlz Racing]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Data Design Interactive|DDI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-28</span>[[28. janúar]] [[2008]] |- |''[[Active Life: Athletic World]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Agatha Christie: And Then There Were None]]'' |[[AWE Games]] |[[The Adventure Company|Adventure Company]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-08</span>[[8. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-02-25</span>[[25. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Alan Hansen’s Sports Challenge]]'' |[[Oxygen Games]] |[[Oxygen Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Alien Syndrome (2007)|Alien Syndrome]]'' |[[Totally Games]] |[[Sega]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-09-07</span>[[7. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-07-24</span>[[24. júlí]] [[2007]] |- |''[[Alone in the Dark]]'' |[[Hydravision Entertainment|Hydravision]] |[[Atari]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-05-30</span>[[30. maí]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-05</span>maí 2008 |- |''[[Alvin and the Chipmunks]]'' |[[Sensory Sweep Studios|Sensory Sweep]] |[[Brash Entertainment]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-04</span>[[4. desember]] [[2007]] |- |''[[AMF Bowling Pinbusters!]]'' |[[Mud Duck Productions|Mud Duck]] |[[Bethesda Softworks]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-20</span>[[20. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Animal Crossing (Wii)]]''<br />Working Title |[[Nintendo EAD|EAD Software Group]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |<span style="display:none">Ant Bully, The</span>''[[The Ant Bully (tölvuleikur)|The Ant Bully]]'' |[[Artificial Mind and Movement|A2M]] |[[Midway Games|Midway]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-02</span>[[2. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-05</span>[[5. desember]] [[2006]] |- |''[[Anubis II]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-09-21</span>[[21. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-09-25</span>[[25. september]] [[2007]] |- |''[[Arctic Tale (tölvuleikur)|Arctic Tale]]'' |[[Atomic Planet]] |[[Destination Software, Inc.|DSI]]<br />[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]]^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-03</span>[[3. desember]] [[2007]] |- |''[[Asterix at the Olympic Games (video game)|Asterix at the Olympic Games]]'' |[[Etranges Libellules]] |[[Atari]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-29</span>[[29. febrúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[ATV Thunder Ridge Riders & Monster Trucks]]'' <reF name="uk08">Bishop, Stuart ([[desember]] [[2007]]). [http://www.computerandvideogames.com/article.php?id=177020 Nintendo gives out massive '08 schedule]. Retrieved on [[desember]] [[2007]].</ref> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03-07</span>[[7. mars]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Avatar: The Last Airbender—The Burning Earth]]'' |[[THQ Studio Australia]] |[[THQ]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-09</span>[[9. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-16</span>[[16. október]] [[2007]] |- |''[[Avatar: The Last Airbender (tölvuleikur)|Avatar: The Last Airbender]]''<br />''Avatar: The Legend of Aang''^{[[Europe|EU]]} |[[THQ Studio Australia]] |[[THQ]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-02-19</span>[[19. febrúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |<span id="B"></span>''[[Bachindaa]]'' |[[Magic Bear Cats]] |[[Hudson Soft]] |<span style="display:none">02007-02-28</span>[[28. febrúar]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Backyard Football]]'' |[[Humongous Entertainment]] |[[Atari]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-23</span>[[23. október]] [[2007]] |- |''[[Baja Destruction]]'' |[[Broadsword Interactive|Broadsword]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Baja Mania]]'' |[[Broadsword Interactive|Broadsword]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Balloon Pop]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[UFO Interactive]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-02-19</span>[[19. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Balls of Fury (tölvuleikur)|Balls of Fury]]'' |[[Black Lantern]] |[[Destination Software, Inc.|DSI]]<br />[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]]^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-02</span>[[2. október]] [[2007]] |- |''[[Barbie: The Island Princess]]'' |[[Human Soft]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-30</span>[[30. október]] [[2007]] |- |''[[Barnyard (tölvuleikur)|Barnyard]]'' |[[Blue Tongue Entertainment|Blue Tongue]] |[[THQ]] |<span style="display:none">02007-04-05</span>[[5. apríl]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-02-09</span>[[9. febrúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-04</span>[[4. desember]] [[2006]] |- |''[[Baroque (tölvuleikur)|Baroque]]'' |[[Sting Entertainment|Sting]] |[[Atlus]] |<span style="display:none">02008-03-13</span>[[13. mars]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03-18</span>[[18. mars]] [[2008]] |- |''[[Battalion Wars]]'' |[[Kuju Entertainment|Kuju]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008-02-15</span>[[15. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-10-29</span>[[29. október]] [[2007]] |- |''[[Band Mashups|Battle of the Bands]]'' |[[Planet Moon Studios]] |[[THQ]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-04</span>[[apríl]] [[2008]] |- |''[[Bee Movie (tölvuleikur)|Bee Movie]]'' |[[Smart Bomb Interactive|Smart Bomb]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-16</span>[[16. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-30</span>[[30. október]] [[2007]] |- |''[[Ben 10: Protector of Earth]]'' |[[High Voltage Software|High Voltage]] |[[D3 Publisher|D3P]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-09</span>[[9. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-30</span>[[30. október]] [[2007]] |- |''[[Big Beach Sports]]'' |[[HB Studios]] |[[THQ]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Summer 2008 |- |''[[Big Brain Academy: Wii Degree]]'' |[[Nintendo]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-04-26</span>[[26. apríl]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-07-20</span>[[20. júlí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-11</span>[[11. júní]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Bigs, The</span>''[[The Bigs]]'' |[[Blue Castle Games|Blue Castle]] |[[2K Sports]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-25</span>[[25. júní]] [[2007]] |- |''[[Billy the Wizard: Rocket Broomstick Racing]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-09-21</span>[[21. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-05</span>[[5. október]] [[2007]] |- |''[[Bionicle Heroes]]'' |[[Traveller's Tales]] |[[Eidos Interactive]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-05-25</span>[[25. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-04-24</span>[[24. apríl]] [[2007]] |- |''[[Blast Works: Build, Trade, Destroy]]'' |[[Budcat Creations]] |[[Majesco]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-05-30</span>[[30. maí]] [[2008]]{{Fact|date=febrúar 2008}} |- |''[[Blazing Angels: Squadrons of WWII]]'' |[[Ubisoft Romania]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-30</span>[[30. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-20</span>[[20. mars]] [[2007]] |- |''[[Bleach: Shattered Blade]]'' |[[Polygon Magic]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02006-12-14</span>[[14. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |<span style="display:none">02007-10-09</span>[[9. október]] [[2007]] |- |''[[Bomberman Land (Wii)|Bomberman Land]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Hudson Soft]]<br />[[Rising Star Games]]^EU |<span style="display:none">02007-03-08</span>[[8. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-02-01</span>[[1. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-01-29</span>[[29. janúar]] [[2008]] |- |''[[Boogie (tölvuleikur)|Boogie]]'' |[[EA Montreal]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-08-31</span>[[31. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-08-07</span>[[7. ágúst]] [[2007]] |- |''[[Boom Blox]]'' |[[EA Los Angeles]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-05</span>maí 2008 |- |''[[Bratz: The Movie (tölvuleikur)|Bratz: The Movie]]'' |[[Disney Interactive Studios|Disney Int.]] |[[THQ]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-10</span>[[10. október]] [[2007]] |- |''[[Brave]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[SouthPeak Interactive]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |- |''[[Brothers in Arms: Road to Hill]]'' |[[Gearbox Software]]/[[Demiurge Software]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |<span style="display:none">02008-02-26</span>[[26. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Brunswick Pro Bowling]]'' |[[Point of View (developer)|Point of View]] |[[Crave Entertainment|Crave]]<br />[[5. 05 Games]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-09-21</span>[[21. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-08-21</span>[[21. ágúst]] [[2007]] |- |''[[Bully (tölvuleikur)|Bully: Scholarship Edition]]'' |[[Rockstar Vancouver]] |[[Rockstar Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |<span style="display:none">02008-03-03</span>[[3. mars]] [[2008]] |- |''[[Bust-a-Move Bash!]]'' |[[Taito]] |[[Majesco]]<br />[[5. 05 Games]] ^EU |<span style="display:none">02007-03-13</span>[[13. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-04</span>[[4. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-04-17</span>[[17. apríl]] [[2007]] |- |<span id="C"></span>''[[Cabela's Big Game Hunter (2008 video game)|Cabela's Big Game Hunter]]'' |[[Activision]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-06</span>[[6. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Cabela's Monster Bass]]'' |[[Activision]] |[[Activision]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-07</span>júlí 2008 |- |''[[Cake Mania#Cake Mania 2|Cake Mania]]'' |[[Digital Embryo]] |[[Majesco]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[California Games]]'' |[[System]] |[[System]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008</span>2008 |Ekki vitað |- |''[[Call for Heroes: Pompolic Wars]]'' |[[Quotix Software]] |[[Data Design Interactive|DDI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Call of Duty]]'' |[[Treyarch]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Call of Duty]]'' |[[Treyarch]] |[[Activision Blizzard]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Carnival Games]]'' |[[Cat Daddy Games]] |[[Global Star Software]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-19</span>[[19. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-08-28</span>[[28. ágúst]] [[2007]] |- |''[[Cars (tölvuleikur)|Cars]]'' |[[Rainbow Studios]] |[[THQ]] |<span style="display:none">02007-03-22</span>[[22. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Cars Mater-National]]'' |[[Rainbow Studios]] |[[THQ]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-14</span>[[14. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-12</span>[[12. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Castle of Shikigami III]]''<br />''Shikigami no Shiro''^JP |[[Alfa System]] |[[Aksys Games]]<br />[[Arc System Works]]^JP |<span style="display:none">02007-12-13</span>[[13. desember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-04-15</span>[[15. apríl]] [[2008]] |- |''[[Catch of the Day]]'' <ref name="q122008">[http://press.nintendo.com/articles.jsp?id=14445 STRONG LINEUP OF GAMES CONTINUES NINTENDO'S MOMENTUM IN 200] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120153140/http://press.nintendo.com/articles.jsp?id=14445 |date=2008-01-20 }} ([[janúar]] [[2007]]). Retrieved on [[janúar]] [[2008]].</ref> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |''[[CCTV]]'' |[[Nikitova Games]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Chegger's Party Quiz]]'' |[[Oxygen Games]] |[[Oxygen Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Chicken Shoot]]'' |[[Frontline (game developer)|Frontline]] |[[Destination Software, Inc.|DSI]]<br />[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-07-27</span>[[27. júlí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-12</span>[[12. júní]] [[2006]] |- |''[[Chiquititas]]'' |[[Biodroid Productions]] |[[Emergent Game Technologies]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |<span style="display:none">Chronicles of Narnia, The: Prince Caspian</span>''[[The Chronicles of Narnia: Prince Caspian (tölvuleikur)|Chronicles of Narnia: Prince Caspian]]'' |[[Traveller's Tales]] |[[Disney Interactive Studios|Disney Interactive]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-06-27</span>[[27. júní]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-05-13</span>[[13. maí]] [[2008]] |- |''[[Chocobo's Dungeon: Toki-Wasure no Meikyuu]]'' |[[Square Enix]] |[[Square Enix]] |<span style="display:none">02007-12-13</span>[[13. desember]] [[2007]] |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Choro-Q Wii]] |[[Tomy]] |[[Tomy]] |<span style="display:none">02008-02-28</span> [[28. febrúar]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Cid the Dummy]]'' |[[Twelve Interactive]] |[[Oxygen Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |- |''[[Cocoto Funfair|Cocoto Magic Circus]]'' |[[Neko Entertainment|Neko]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[Big Ben Interactive]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03-31</span>[[31. mars]] [[2008]] |- |''[[Code Lyoko: Quest for Infinity]]'' |[[Neko Entertainment|Neko]] |[[Game Factory]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-16</span>[[16. október]] [[2007]] |- |''[[Cooking Mama: Cook Off]]'' |[[Office Create]] |[[Majesco]]<br />[[5. 05 Games]] ^EU |<span style="display:none">02007-02-08</span>[[8. febrúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-11</span>[[11. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-20</span>[[20. mars]] [[2007]] |- |''[[Cooking Mama 2: Dinner with Friends]]'' |[[Office Create]] |[[Majesco]]<br />[[5. 05 Games]] ^EU |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |''[[Cooking Mama]] <Ref> Androvich, Mark ([[17. febrúar]] [[2007]]). [http://www.gamesindustry.biz/content_page.php?aid=32588 Wii game sequel to be released in 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080131161125/http://www.gamesindustry.biz/content_page.php?aid=32588 |date=2008-01-31 }}. Retrieved on [[17. febrúar]] [[2008]]. </ref> |[[Office Create]] |[[Majesco]]<br />[[505 Games]] ^EU |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Cosmic Family]]'' |[[Ubisoft Barcelona]] |[[Ubisoft]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-08-31</span>[[31. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-09-18</span>[[18. september]] [[2007]] |- |''[[Counter Force]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-05</span>[[5. október]] [[2007]] |- |''[[Cranium Kabookii]]'' |[[Ubisoft|Ubisoft Quebec]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-27</span>[[27. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Crash of the Titans]]'' |[[Radical Entertainment]] |[[Sierra Entertainment|Sierra]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-12</span>[[12. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-02</span>[[2. október]] [[2007]] |- |''[[Crayon Shin-chan: Saikyou Kazoku Kasukabe King Wii]]'' |[[Banpresto]] |[[Banpresto]]<br />[[5. 05 Games]] ^EU |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Crazy Climber]]'' |[[Nihon System]] |[[Nihon System]] |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Critter Crunch]]'' <ref name="fla">[http://www.mcvuk.com/press-releases/33662/Flashman-Studios-to-Debut-a-Slew-of-Upcoming-Titles-Intellectual-Properties-at-Lyon-Game-Connection-Event Flashman Studios to Debut a Slew of Upcoming Titles, Intellectual Properties at Lyon Game Connection Event] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071207230438/http://www.mcvuk.com/press-releases/33662/Flashman-Studios-to-Debut-a-Slew-of-Upcoming-Titles-Intellectual-Properties-at-Lyon-Game-Connection-Event |date=2007-12-07 }} ([[29. nóvember]] [[2007]]). Retrieved on [[1. desember]] [[2008]].</ref> |[[Capybara Games]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Puzzle Series|Crossword]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Hudson Soft]] |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Karous]]'' |[[Milestone Inc.]] |[[O~3 Entertainment]] |<span style="display:none">02008-03-27</span>[[27. mars]] [[2008]] |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Cruis'n (Wii)|Cruis'n]]'' |[[JGI Entertainment|JGI]] |[[Midway Games|Midway]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-12</span>[[12. nóvember]] [[2007]] |- |''[[CSI: Hard Evidence]]'' |[[Telltale Games]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03-14</span>[[14. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-01-15</span>[[15. janúar]] [[2008]] |- |<span id="D"></span>''[[Dance Dance Revolution: Hottest Party]]'' |[[Konami]] |[[Konami]] |<span style="display:none">02007-10-25</span>[[25. október]] [[2007]] |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |<span style="display:none">02007-09-25</span>[[25. september]] [[2007]] |- |''[[Dancing with the Stars (tölvuleikur)|Dancing with the Stars]]'' |[[Zoe Mode]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-10-23</span>[[23. október]] [[2007]] |- |''[[Dave Mirra BMX Challenge]]''<br />''Dave Mirra Racing Wii'' ^{[[Europe|EU]]} |[[Left Field Productions|Left Field]] |[[Crave Entertainment|Crave]]<br />[[505 Games]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-19</span>[[19. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-02</span>[[2. október]] [[2007]] |- |''[[Deadly Creatures]]'' |[[Rainbow Studios]] |[[THQ]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[De Blob]]'' |[[Blue Tongue Entertainment|Blue Tongue]]/[[Banana Games]] |[[THQ]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |''[[Deadline]]'' |[[Kando Games]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Deal or No Deal (tölvuleikur)|Deal or No Deal]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Destination Software, Inc.|DSI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Death Jr. II: Root of Evil]]'' |[[Backbone Entertainment]] |[[Eidos Interactive]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Spring 2008 |- |''[[Deca Sports]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Hudson Soft]] |<span style="display:none">02008-03-19</span>[[19. mars]] [[2008]] |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |- |''[[Densha de Go!|Densha de Go! Sanyo- Shinkansen EX]]'' |[[Taito]] |[[Taito]] |<span style="display:none">02007-03-01</span>[[1. mars]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |<span style="display:none">Destiny of Zorro, The</span>''[[The Destiny of Zorro]]'' |[[Pronto Games]] |[[5. 05 Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-16</span>[[16. nóvember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Destroy All Humans! Big Willy Unleashed]]'' |[[Locomotive Games]] |[[THQ]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-29</span>[[29. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-03-03</span>[[3. mars]] [[2008]] |- |''[[Detective Conan: Tsuioku no Mirajiyu]]'' |[[Marvelous Interactive|Marvelous]] |[[Marvelous Interactive|Marvelous]] |<span style="display:none">02007-05-17</span>[[17. maí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Dewy's Adventure]]'' |[[Konami]] |[[Konami]] |<span style="display:none">02007-07-26</span>[[26. júlí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-09-18</span>[[18. september]] [[2007]] |- |''[[Dick Tracy]]'' <ref name="fla" /> |[[Codeglue]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Disaster: Day of Crisis]]'' |[[Monolith Soft]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Disney Princess: Enchanted Journey]]'' |[[Papaya Studio]] |[[Disney Interactive Studios|Disney Int.]] |<span style="display:none">02007-12-06</span>[[6. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-01</span>[[1. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Disney's Chicken Little: Ace in Action]]'' |[[Avalanche Software|Avalanche]] |[[Disney Interactive Studios|Disney Int.]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-04-27</span>[[27. apríl]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-11</span>[[11. desember]] [[2006]] |- |''[[Disney's Meet the Robinsons (Game)|Disney's Meet The Robinsons]]'' |[[Avalanche Software|Avalanche]] |[[Disney Interactive Studios|Disney Interactive]] |<span style="display:none">02007-12-30</span>[[30. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-30</span>[[30. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-27</span>[[27. mars]] [[2007]] |- |''[[Donkey Kong Barrel Blast]]'' |[[Paon]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-06-28</span>[[28. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-25</span>[[25. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-10-08</span>[[8. október]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Dog Island, The</span>''[[The Dog Island]]'' |[[Yuke's]] |[[Ubisoft]]<br />[[Yuke's]] ^JP |<span style="display:none">02007-04-20</span>[[20. apríl]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-25</span>[[25. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-05</span>maí 2008 |- |''[[Don King Presents: Prizefighter]]'' |[[Venom Games]] |[[2K Sports]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008}} |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |- |''[[Doraemon]]'' |[[Sega]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Dragon Ball Z: Budokai Tenkaichi]]'' |[[Spike (company)|Spike]] |[[Atari]] |<span style="display:none">02007-01-01</span>[[1. janúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-30</span>[[30. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Dragon Ball Z: Budokai Tenkaichi]]'' |[[Spike (company)|Spike]] |[[Atari]] |<span style="display:none">02007-10-04</span>[[4. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-25</span>[[25. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-12-03</span>[[3. desember]] [[2007]] |- |''[[Dragon Blade: Wrath of Fire]]'' |[[Land Ho]] |[[D3 Publisher|D3P]]<br />[[Koch Media]] ^EU |<span style="display:none">02007-11-22</span>[[22. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-02</span>[[2. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-01</span>[[1. október]] [[2007]] |- |''[[Dragonology: The Complete Book of Dragons|Dragonology]]'' |[[NiK NaK]] |[[Codemasters]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Dragon Quest Swords: The Masked Queen and the Tower of Mirrors]]'' |[[Armor Project]]/[[Genius Sonority]] |[[Square Enix]] |<span style="display:none">02007-07-12</span>[[12. júlí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-26</span>[[26. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Drawn to Life]]'' |[[5. th Cell]] |[[THQ]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Dream Pinball 3D]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[SouthPeak Interactive]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-22</span>[[22. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-02-12</span>[[12. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Driver: Parallel Lines]]'' |[[Reflections Interactive|Reflections Int.]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-06-29</span>[[29. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-26</span>[[26. júní]] [[2007]] |- |<span id="E"></span>''[[Earache: Extreme Metal Racing]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Data Design Interactive|DDI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[EA Playground]]'' |[[EA Canada]] |[[Electronic Arts]] |<span style="display:none">02008-03-06</span>[[6. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-09</span>[[9. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-22</span>[[22. október]] [[2007]] |- |''[[Elebits]]''<br />''Eledees''^{[[Europe|EU]]} |[[Konami]] |[[Konami]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-05-04</span>[[4. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-12</span>[[12. desember]] [[2006]] |- |''[[Elf Bowling]]'' |[[NStorm]] |[[Detn8 Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Emergency maíhem]]'' |[[SuperSonic Software]]/[[IR Gurus]] |[[Codemasters]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |- |''[[Endless Ocean]]'' |[[Arika]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-08-02</span>[[2. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-09</span>[[9. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-21</span>[[21. janúar]] [[2008]] |- |''[[Ennichi no Tatsujin]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Escape from Bug Island]]'' |[[Spike (company)|Spike]] |[[Secret Stash Games]]<br />[[Spike (company)|Spike]] ^JP |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-09-27</span>[[27. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-07-24</span>[[24. júlí]] [[2007]] |- |''[[Everyone's Common Knowledge Television]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008-03-06</span>[[6. mars]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Excite Truck]]'' |[[Monster Games]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-01-18</span>[[18. janúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-02-16</span>[[16. febrúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Eyeshield 21#Games|Eyeshield 21: Field no Saikyou Senshi Tachi]]'' |[[Nintendo]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-03-08</span>[[8. mars]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Family Jockey]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02008-03-06</span>[[6. mars]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Family Stadium]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02008-03-27</span>[[27. mars]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |<span id="F"></span>''[[Facebreaker]]'' |[[EA Canada]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Family Ski]]'' |[[Namco]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02008-01-31</span>[[31. janúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer (tölvuleikur)|Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer]]'' |[[7. Studios]] |[[2K Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-06-29</span>[[29. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-15</span>[[15. júní]] [[2007]] |- |''[[Far Cry Vengeance]]'' |[[Ubisoft Montreal]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-20</span>[[20. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-12</span>[[12. desember]] [[2006]] |- |''[[Fatal Frame IV|Fatal Frame: Mask of the Lunar Eclipse]]'' |[[Grasshopper Manufacture]]/[[Tecmo]] |[[Nintendo]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Ferrari Challenge (tölvuleikur)|Ferrari Challenge]]'' |[[System]] |[[System]] |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |- |''[[FIFA 0]]'' |[[EA Canada]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-09-28</span>[[28. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-09</span>[[9. október]] [[2007]] |- |''[[Final Fantasy Crystal Chronicles: The Crystal Bearers]]'' |[[Square Enix]] |[[Square Enix]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Final Furlong]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Fire Emblem: Radiant Dawn]]'' |[[Intelligent Systems]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-02-22</span>[[22. febrúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-03-14</span>[[14. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-05</span>[[5. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Fishing Master]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Konami]]<br />[[Hudson Soft]]^JP |<span style="display:none">02007-03-29</span>[[29. mars]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-09-18</span>[[18. september]] [[2007]] |- |''[[Ford Racing Off Road]]'' |[[Razorworks]] |[[Empire Interactive]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |''[[Fragile: Farewell Ruins of the Moon]]'' |[[tri-Crescendo]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Furu Furu Park]]'' |[[Taito]]/[[Arcadia]] |[[Majesco]]<br />[[Taito]]^JP<br />[[5. 05 Games]] ^EU |<span style="display:none">02007-04-19</span>[[19. apríl]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-15</span>[[15. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-01-15</span>[[15. janúar]] [[2008]] |- |<span id="G"></span>''[[G1 Jockey 4|G1 Jockey Wii]]'' |[[Koei]] |[[Koei]] |<span style="display:none">02007-03-15</span>[[15. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-29</span>[[29. júní]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Game Party]]'' |[[Midway Games|Midway]] |[[Midway Games|Midway]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-27</span>[[27. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Garfield Gets Real (tölvuleikur)|Garfield Gets Real]]'' |[[Gravity-i]] |[[Destination Software, Inc.|DSI]]<br />[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-02-26</span>[[26. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Gegege no Kitaro#Video Games|Gegege no Kitaro: Yoaki Dai Undokai]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02007-11-22</span>[[22. nóvember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Geometry Wars: Galaxies]]'' |[[Kuju Entertainment|Kuju]] |[[Sierra Entertainment|Sierra]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-01-18</span>[[18. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[George of the Jungle]]'' |[[Papaya Studio]] |[[Crave Entertainment|Crave]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Ghostbusters: The Video Game]]'' |[[Red Fly Studio]] |[[Sierra Entertainment|Sierra]] |Ekki vitað |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q3}} |- |''[[Ghost Squad]]'' |[[Sega-AM]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02007-10-25</span>[[25. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-18</span>[[18. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-20</span>[[20. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Gintama: Yorozuya Chuubu]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02007-10-25</span>[[25. október]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Go, Diego, Go!|Go Diego Go: Safari Rescue]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Take-Two Interactive|2K Play]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-02-11</span>[[11. febrúar]] [[2008]] |- |<span id="H"></span>''[[Hogs of War]]'' <ref>Leyton, Chris ([[13. febrúar]] [[2008]]). [http://www.totalvideogames.com/news/Infogrames_Confirms_Hogs_of_War_2_Airborne_Raiders_Return_NWN2_Expansion_2_12768_7364_0.htm Infogrames staðfesta Hogs of War 2, Airborne Raiders Return, NWN2 Expansion 2 News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080214124429/http://www.totalvideogames.com/news/Infogrames_Confirms_Hogs_of_War_2_Airborne_Raiders_Return_NWN2_Expansion_2_12768_7364_0.htm |date=2008-02-14 }}. Retrieved on [[13. febrúar]] [[2008]].</ref> |[[Atari]] |[[Atari]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Lucky Luke|Go West: A Lucky Luke Adventure]]'' |[[Tate Interactive]] |[[Atari]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-20</span>[[20. nóvember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |<span style="display:none">Godfather Blackhand Edition, The</span>''[[The Godfather: Blackhand Edition]]'' |[[EA Redwood Shores]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-23</span>[[23. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-20</span>[[20. mars]] [[2007]] |- |''[[Godzilla: Unleashed]]'' |[[Pipeworks Software|Pipeworks]] |[[Atari]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-12-06</span>[[6. desember]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Golden Compass, The</span>''[[The Golden Compass (tölvuleikur)|The Golden Compass]]'' |[[Shiny Entertainment|Shiny]] |[[Sega]] |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |<span style="display:none">02007-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-04</span>[[4. desember]] [[2007]] |- |''[[Gottlieb Pinball Classics]]'' |[[FarSight Studios]] |[[System]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |<span style="display:none">Grim Adventures of Billy and Mandy, The</span>''[[The Grim Adventures of Billy & Mandy (tölvuleikur)|The Grim Adventures of Billy & Mandy]]'' |[[High Voltage Software|High Voltage]] |[[Midway Games|Midway]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-16</span>[[16. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[GT Pro Series]]'' |[[MTO]] |[[Ubisoft]] |<span style="display:none">02007-01-11</span>[[11. janúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Guilty Gear XX#Accent Core|Guilty Gear XX ΛCore]]'' |[[Arc System Works]] |[[Aksys Games]] |<span style="display:none">02007-07-26</span>[[26. júlí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-15</span>[[15. október]] [[2007]] |- |''[[Guitar Hero III: Legends of Rock]]'' |[[Neversoft]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-28</span>[[28. október]] [[2007]] |- |''[[Guitar Hero: Aerosmith]]'' |[[Vicarious Visions]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |''[[Hannah Montana: Spotlight World Tour]]'' |[[Avalanche Software|Avalanche]] |[[Disney Interactive Studios|Disney Int.]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Happy Feet (tölvuleikur)|Happy Feet]]'' |[[Artificial Mind and Movement|A2M]] |[[Midway Games|Midway]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Harry Potter and the Order of the Phoenix (tölvuleikur)|Harry Potter and the Order of the Phoenix]]'' |[[EA UK]] |[[Electronic Arts]] |<span style="display:none">02007-08-02</span>[[2. ágúst]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-06-29</span>[[29. júní]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-06-25</span>[[25. júní]] [[2006]] |- |''[[Harukanaru Toki no Naka de#Other videogames in the series|Harukanaru Toki no naka de]]'' <ref name="koei">[https://gonintendo.com/?p=31902 Koei - Þrír nýjir leikir fyrir Wii að koma] ([[19. desember]] [[2007]]). Retrieved on [[19. desember]] [[2007]].</ref> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Koei]] |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Harvest Moon: Magical Melody]]'' <ref>MacDonald , Keza ([[19. apríl]] [[2007]]). [http://www.eurogamer.net/article.php?article_id=75431 Man on the Moon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930031312/http://www.eurogamer.net/article.php?article_id=75431 |date=2007-09-30 }}. Retrieved on [[22. ágúst]] [[2007]].</ref> |[[Natsume (company)|Natsume]] |[[Rising Star Games]]/[[Nintendo]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Harvest Moon: Tree of Peace]]'' |[[Natsume (company)|Natsume]] |[[Marvelous Interactive|Marvelous]] |<span style="display:none">02007-06-07</span>[[7. júní]] [[2007]] |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Harvey Birdman: Attorney at Law (tölvuleikur)|Harvey Birdman: Attorney at Law]]'' |[[High Voltage Software|High Voltage]] |[[Capcom]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-01-08</span>[[8. janúar]] [[2008]] |- |''[[Heatseeker (tölvuleikur)|Heatseeker]]'' |[[IR Gurus]] |[[Codemasters]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-30</span>[[30. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-01</span>[[1. maí]] [[2007]] |- |''[[Heavenly Guardian]]'' <ref>Kohler, Chris (31. ágúst 31, 2007). [http://blog.wired.com/games/2007/08/full-kiki-kai-w.html Full Kiki Kai World Details: PS2 This Year, Wii 2008]. Retrieved [[1. september]] [[2007]].</ref> |[[Starfish SD]] |[[UFO Interactive]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |- |''[[Heroes Over Europe]]'' |[[IR Gurus]] |[[Red Mile Entertainment|Red Mile]] |<span style="display:none">02008-09</span>september 2008 |<span style="display:none">02008-09</span>september 2008 |<span style="display:none">02008-09</span>september 2008 |- |''[[High School Musical: Sing It!]]'' |[[Disney Interactive Studios|Disney Int.]] |[[Disney Interactive Studios|Disney Int.]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-16</span>[[16. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |<span style="display:none">History Channel: Battle for the Pacific, The</span>''[[The History Channel: Battle for the Pacific]]'' |[[Activision]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-27</span>[[27. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Hooked! Real Motion Fishing]]'' |[[SIMS Co., Ltd.|Sims]] |[[Aksys Games]] |<span style="display:none">02007-09-27</span>[[27. september]] [[2007]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-10-09</span>[[9. október]] [[2007]] |- |''[[Hot Wheels: Beat That!]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Activision]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-10-01</span>[[1. október]] [[2007]] |- |''[[The House of the Dead 2 & 3 Return]]'' |[[Sega]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02008-03-19</span>[[19. mars]] [[2008]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03-18</span>[[18. mars]] [[2008]] |- |<span id="I"></span>''[[Ice Age 2: The Meltdown (tölvuleikur)|Ice Age 2: The Meltdown]]'' |[[Eurocom]] |[[Sierra Entertainment|Sierra]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-05</span>[[5. desember]] [[2006]] |- |''[[Igor]]'' |[[Legacy Interactive]] |[[Legacy Interactive]] |{{Ekki vitað|2008|Q3}} |{{Ekki vitað|2008|Q3}} |{{Ekki vitað|2008|Q3}} |- |''[[Indianapolis 500 Legends]]'' |[[Torus Games]] |[[Destineer]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-18</span>[[18. desember]] [[2007]] |- |''[[Indoor Sports]]'' |[[Konami]] |[[Konami]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03-10</span>[[10. mars]] [[2008]] |- |''[[Iron Chef America]]'' <ref>[http://www.unitedmedialicensing.com/b2b/newsletter/newsletter.html IRON CHEF GETS A NEW PLATFORM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080131185945/http://www.unitedmedialicensing.com/b2b/newsletter/newsletter.html |date=2008-01-31 }} ([[nóvember]] [[2007]]). Retrieved on [[janúar]] [[2008]].</ref> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Destineer]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Iron Man]]'' |[[Secret Level]] |[[Sega]] |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |<span style="display:none">02008-05</span>maí 2008 |- |<span id="J"></span>''[[Jawa: Mammoth Secret|JAWA The Mammoth and the Mysterious Stone]]'' |[[Spike (company)|Spike]] |[[Spike (company)|Spike]] |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Jenga World Tour]]'' |[[Atomic Planet]] |[[Atari]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-29</span>[[29. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-12-10</span>[[10. desember]] [[2007]] |- |''[[Puzzle Series|Jigsaw Puzzle: Kyo no Wanko]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Hudson Soft]] |<span style="display:none">02007-07-26</span>[[26. júlí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Jikkyō Powerful Pro Yakyū series#MLB Series|Jikkyō Powerful Pro Yakyū Wii]]'' |[[Konami]] |[[Konami]] |<span style="display:none">02007-07-19</span>[[19. júlí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Jinsei Game|Jinsei Game Wii]]'' <ref>Macarthy, Andrew ([[20. ágúst]] [[2007]]). [http://www.nintendic.com/news/922 Game of Life Wii screens appear - inc. Miis!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070824145612/http://www.nintendic.com/news/922 |date=2007-08-24 }}. Retrieved on [[20. ágúst]] [[2007]].</ref> |[[Tomy]] |[[Tomy]] |<span style="display:none">02007-12-27</span>[[27. desember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Jissen Pachi-Slot Pachinko Hisshôhô! Hokuto no Ken]]'' |[[Sega Sammy Holdings|Sammy]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02007-05-24</span>[[24. maí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Jumper]]'' |[[Collision Studios]]/[[Red Tribe]] |[[Brash Entertainment]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-12</span>[[12. febrúar]] [[2008]] |- |<span id="K"></span>''[[Karaoke Revolution#Releases|Karaoke Revolution Presents American Idol Encore]]'' |[[Blitz Games]] |[[Konami]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-05</span>[[5. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Katekyo Hitman Reborn! (tölvuleikur)|Katekyo Hitman Reborn!]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Marvelous Interactive|Marvelous]] |<span style="display:none">02008-01-10</span>[[10. janúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Kawasaki 4X4 Quad Bikes]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Destineer|Bold Games]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-12-14</span>[[14. desember]] [[2007]] |- |''[[Kawasaki Jet Ski]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Destineer|Bold Games]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-02-08</span>[[8. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Kawasaki Snow Mobiles]]'' <reF name="uk08" /> |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Data Design Interactive|DDI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Kekkaishi]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02007-09-27</span>[[27. september]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Kidz Sports Basketball]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Destineer|Bold Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-01-02</span>[[2. janúar]] [[2008]] |- |''[[Kidz Sports Ice Hockey]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Destineer|Bold Games]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-01-07</span>[[7. janúar]] [[2008]] |- |''[[Kidz Sports Soccer]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Destineer|Bold Games]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |<span style="display:none">02008-02-27</span>[[27. febrúar]] [[2008]] |- |''[[King of Clubs (tölvuleikur)|King of Clubs]]'' |[[Oxygen Games]] |[[Oxygen Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-09</span>[[9. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |<span style="display:none">King of Fighters Collection, The Orochi Saga, The</span>''[[List of King of Fighters games#The Orochi saga|The King of Fighters Collection: The Orochi Saga]]'' |[[SNK Playmore|SNK]] |[[SNK Playmore|SNK]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-05</span>maí 2008 |- |''[[Ousama Monogatari|King Story]]'' |[[Cing]]/[[Town Factory]] |[[Marvelous Interactive|Marvelous]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Kirby (Wii)|Kirby]]'' |[[HAL Laboratory]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Kitty Luv]]'' |[[Activision]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-07</span>júlí 2008 |- |''[[Kororinpa: Marble Mania]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Konami]]<br />[[Hudson Soft]]^JP |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-02-23</span>[[23. febrúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-20</span>[[20. mars]] [[2007]] |- |''[[Kung Fu Magoo]]'' <ref name="fla" /> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Kung Fu Panda]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008}} |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |- |<span id="L"></span>''[[Lara Croft Tomb Raider: Anniversary]]'' |[[Crystal Dynamics]] |[[Eidos Interactive]]<br />[[Spike (company)|Spike]] ^JP |<span style="display:none">02008-03-27</span>[[27. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Last Ninja, The</span>''[[The Last Ninja]]'' |[[Play It]] |[[Play It]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-01</span>janúar 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Leaderboard Golf]]'' |[[System]] |[[System]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008</span>2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Legend of the Dragon (tölvuleikur)|Legend of the Dragon]]'' |[[Neko Entertainment|Neko]] |[[Game Factory]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-06-01</span>[[1. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-01</span>[[1. maí]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Legend of Spyro: The Eternal Night, The</span>''[[The Legend of Spyro: The Eternal Night]]'' |[[Krome Studios]] |[[Sierra Entertainment|Sierra]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-12-14</span>[[14. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-16</span>[[16. október]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Legend of Zelda: Twilight Princess, The</span>''[[The Legend of Zelda: Twilight Princess]]'' |[[Nintendo EAD|EAD Software Group]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Lego Batman: The Video Game]]'' |[[Traveller's Tales]] |[[Warner Bros. Interactive|WB Interactive]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Lego Indiana Jones: The Original Adventures]]'' |[[Traveller's Tales]] |[[LucasArts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Spring 2008 |- |''[[Lego Star Wars: The Complete Saga]]'' |[[Traveller's Tales]] |[[LucasArts]] |<span style="display:none">02008-03-27</span>[[27. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-09</span>[[9. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-06</span>[[6. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Let's Off Road]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Destination Software, Inc.|DSI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |''[[Line Rider]]'' |[[InXile Entertainment|InXile]] |[[InXile Entertainment|InXile]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |Summer 2008 |- |''[[Link's Crossbow Training]]'' |[[Nintendo]] |[[Nintendo]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Littlest Pet Shop]]'' |[[EA Salt Lake]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Fall 2008 |- |''[[London Taxi: Rushhour]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Destineer|Bold Games]]<br />[[Data Design Interactive]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-12</span>[[12. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Looney Tunes: Acme Arsenal]]'' |[[Red Tribe]] |[[Warner Bros. Interactive]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-09</span>[[9. október]] [[2007]] |- |''[[Luxor: Pharaoh's Challenge]]'' |[[MumboJumbo]] |[[MumboJumbo]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-01-08</span>[[8. janúar]] [[2008]] |- |<span id="M"></span>''[[M&M's Kart Racing]]'' |[[Frontline (game developer)|Frontline]] |[[Destination Software, Inc.|DSI]]<br />[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] ^EU |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-05</span>[[5. desember]] [[2007]] |- |''[[Madden NFL 0]]'' |[[EA Canada]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Madden NFL 0]]'' |[[EA Canada]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-08-31</span>[[31. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-08-14</span>[[14. ágúst]] [[2007]] |- |''[[Mahjong Taikai Wii]]'' |[[Koei]] |[[Koei]] |<span style="display:none">02006-12-21</span>[[21. desember]] [[2006]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Mahou Sensei Negima!? Neo-Pactio Fight!!]]'' |[[Marvelous Interactive|Marvelous]] |[[Marvelous Interactive|Marvelous]] |<span style="display:none">02007-06-14</span>[[14. júní]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Major (manga)|Major Dream]]'' |[[Tomy]] |[[Tomy]] |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Major League Baseball 2K]]'' |[[Kush Games]] |[[2K Sports]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-04-03</span>[[4. mars]] [[2008]] |- |''[[Major Minor's Majestic mars]]'' |[[Nana On-Sha]] |[[Majesco]] |Ekki vitað |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |- |''[[Manhunt]]'' |[[Rockstar Toronto]] |[[Rockstar Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-29</span>[[29. október]] [[2007]] |- |''[[Manufactured Beauty]]'' <ref>[http://www.destructoid.com/blogs/lucbernard/new-game-soon-to-be-announced-70926.phtml New game soon to be announced] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516215111/http://www.destructoid.com/blogs/lucbernard/new-game-soon-to-be-announced-70926.phtml/ |date=2008-05-16 }} ([[febrúar]] [[2008]]). Retrieved on [[febrúar]] [[2008]].</ref> |[[Luc Bernard]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-10-31</span>[[31. október]] [[2008]] |- |''[[Mario & Sonic at the Olympic Games]]'' |[[Sega|Sega Studios Japan]] |[[Sega]]<br />[[Nintendo]] ^JP |<span style="display:none">02007-11-22</span>[[22. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-22</span>[[22. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-06</span>[[6. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Mario Kart Wii]]'' |[[Nintendo EAD|EAD Software Group]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008-04-10</span>[[10. apríl]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-04-11</span>[[11. apríl]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-04-25</span>[[25. apríl]] [[2008]] |- |''[[Mario Party]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-07-26</span>[[26. júlí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-22</span>[[22. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-29</span>[[29. maí]] [[2007]] |- |''[[Mario Strikers: Charged]]'' |[[Next Level Games]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-09-20</span>[[20. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-25</span>[[25. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-07-30</span>[[30. júlí]] [[2007]] |- |''[[Marker Man]]'' <ref>Macarthy, Andrew ([[18. janúar]] [[2008]]). [http://www.nintendic.com/news/1701 Warlords DS rescued, Marker Man revealed for Wii and DS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221012349/http://www.nintendic.com/news/1701 |date=2008-02-21 }}. Retrieved on [[18. janúar]] [[2008]].</ref> |[[Glyphic Entertainment]] |[[Fog Studios]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Martial Arts: Capoeira]]'' |[[Twelve Interactive]] |[[Graffiti Entertianment]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |- |''[[Marvel: Ultimate Alliance]]'' |[[Raven Software]] |[[Activision]] |<span style="display:none">02007-05-17</span>[[17. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-22</span>[[22. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Medal of Honor: Vanguard]]'' |[[EA Los Angeles]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-30</span>[[30. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-26</span>[[26. mars]] [[2007]] |- |''[[Medal of Honor: Heroes]]'' |[[EA Canada]] |[[Electronic Arts]] |<span style="display:none">02008-02-14</span>[[14. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Melancholy of Haruhi Suzumiya, The</span>''[[The Melancholy of Haruhi Suzumiya]]''<ref>Ashcraft, Brian (28. júní, 2007). [https://web.archive.org/web/20090416032220/http://kotaku.com/gaming/she.s-everywhere/haruhi-on-nintendo-wii-273393.php She's Everywhere: Haruhi on Nintendo Wii]. Retrieved [[28. júní]] [[2007]].</ref> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Kadokawa Shoten]] |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Mercury Meltdown Revolution]]'' |[[Ignition Banbury]] |[[Ignition Entertainment|Ignition]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-06-08</span>[[8. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-16</span>[[16. október]] [[2007]] |- |''[[Metal Slug Anthology]]'' |[[Terminal Reality]] |[[SNK Playmore|SNK]]<br />[[Ignition Entertainment|Ignition]]^EU |<span style="display:none">02007-12-27</span>[[27. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-25</span>[[25. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Metroid Prime 3: Corruption]]'' |[[Retro Studios]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008-03-06</span>[[6. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-08-27</span>[[27. ágúst]] [[2007]] |- |''[[Miburi & Teburi]]'' |[[Sega]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02008-02-21</span>[[21. febrúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''Mind Games'' |[[Nikitova Games]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Puchi Copter Wii|MiniCopter: Adventure Flight]]''<br />''Puchi Copter Wii''^JP |[[Arc System Works]] |[[Aksys Games]]<br />[[Arc System Works]]^JP |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |- |''[[Mini Desktop Racing]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-04</span>[[4. desember]] [[2007]] |- |''[[MLB Power Pros]]'' |[[Konami]] |[[2K Sports]]<br />[[Konami]] ^JP |<span style="display:none">02007-10-04</span>[[4. október]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-01</span>[[1. október]] [[2007]] |- |''[[Mobile Suit Gundam MS Sensen 007]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02007-07-26</span>[[26. júlí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Momotetsu|Momotaro Dentetsu]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Hudson Soft]] |<span style="display:none">02007-07-19</span>[[19. júlí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- ||<span style="display:none">Monkey King: The Legend Begins, The</span>''[[The Monkey King: The Legend Begins]]'' |[[Starfish SD]] |[[UFO Interactive]] |<span style="display:none">02007-09-06</span>[[6. september]] [[2007]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-04</span>apríl 2008 |- |''[[Monster 4x4: World Circuit]]'' |[[Ubisoft Montreal]] |[[Ubisoft]] |<span style="display:none">02006-12-21</span>[[21. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Monster Hunter]]'' |[[Capcom Production Studio]] |[[Capcom]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Monster Jam]]'' |[[Torus Games]] |[[Activision]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Monster Lab]]'' |[[Backbone Entertainment]] |[[Eidos Interactive]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |- |''[[Monster Trux Arenas: Special Edition]]'' <br />''Offroad Extreme Special Edition'' ^{[[Europe|EU]]} |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-03</span>[[3. október]] [[2007]] |- |''[[Mortal Kombat: Armageddon]]'' |[[JGI Entertainment|JGI]] |[[Midway Games|Midway]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-06-15</span>[[15. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-29</span>[[29. maí]] [[2007]] |- |''[[Mushroom Men]]'' |[[Red Fly Studio]] |[[Gamecock Media Group|Gamecock]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |- |''[[MX vs. ATV: Untamed]]'' |[[Rainbow Studios]] |[[THQ]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03-07</span>[[7. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-01-18</span>[[18. janúar]] [[2008]] |- |''[[My Horse and Me]]'' |[[W!Games]] |[[Destineer]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-02-15</span>[[15. febrúar]] [[2008]] |- |''[[MySims]]'' |[[EA Redwood Shores]] |[[Electronic Arts]] |<span style="display:none">02007-09-27</span>[[27. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-09-21</span>[[21. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-09-18</span>[[18. september]] [[2007]] |- |''[[MySims Kingdom]]'' <ref name="mys">Faylor, Chris ([[12. febrúar]] [[2008]]). [https://www.shacknews.com/onearticle.x/51288 New Sim Titles Unveiled: SimCity Creator, MySims Kingdom, MySims Party, SimAnimals, Sims Next-Gen]. Retrieved on [[13. febrúar]] [[2008]].</ref> |[[EA Redwood Shores]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |- |''[[MySims Party]]'' <ref name="mys" /> |[[EA Redwood Shores]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2009|Q1}} |- |''[[Myth Makers: Orbs of Doom]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Destineer|Bold Games]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Myth Makers: Super Kart GP]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-11</span>[[11. desember]] [[2007]] |- |''[[Myth Makers: Trixie in Toyland]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Data Design Interactive|DDI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008</span>2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[My Word Coach]]'' |[[Ubisoft]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-06</span>[[6. nóvember]] [[2007]] |- |<span id="N"></span>''[[Namco Museum Remix]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |<span style="display:none">02007-10-23</span>[[23. október]] [[2007]] |- |''[[Naruto: Gekitou Ninja Taisen EX]]'' |[[8. ing/Raizing]] |[[Tomy]]/|[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02007-02-22</span>[[22. febrúar]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Naruto: Gekitou Ninja Taisen EX]]'' |[[8. ing/Raizing]] |[[Tomy]]/|[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02007-11-29</span>[[29. nóvember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Naruto: Clash of Ninja Revolution]]'' |[[8. ing/Raizing]] |[[Tomy]]/|[[D3 Publisher|D3P]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-23</span>[[23. október]] [[2007]] |- |''[[NBA Live 0]]'' |[[EA Canada]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-01</span>[[1. október]] [[2007]] |- |''[[NCAA Football 0]]'' |[[EA Canada]]/[[Tiburon]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-07</span>júlí 2008 |- |''[[Need for Speed: Carbon]]'' |[[EA Black Box]] |[[Electronic Arts]] |<span style="display:none">02006-12-21</span>[[21. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Need for Speed: ProStreet]]'' |[[EA Black Box]] |[[Electronic Arts]] |<span style="display:none">02008-01-31</span>[[31. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-14</span>[[14. nóvember]] [[2007]] |- |''[[NERF N-Strike]]'' |[[EA Salt Lake]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Fall 2008 |- |<span style="display:none">New Beginning, A</span>''[[A New Beginning]]'' |[[Daedalic Entertainment]] |[[XIDER Games]] |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |- |''[[Nicktoons: Attack of the Toybots]]'' |[[Blue Tongue Entertainment|Blue Tongue]] |[[THQ]] |<span style="display:none">02007-12-20</span>[[20. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-09</span>[[9. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-23</span>[[23. október]] [[2007]] |- |''[[Nights: Journey of Dreams]]'' |[[Sonic Team]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02007-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-18</span>[[18. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-12-18</span>[[18. desember]] [[2007]] |- |''[[Ninjabread Man]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-09-21</span>[[21. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-02</span>[[2. október]] [[2007]] |- |''[[Ninja Reflex]]'' |[[Sanzaru Games]] |[[Electronic Arts]]/[[Nunchuck Games]] |<span style="display:none">02008-03-27</span>[[27. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008-03-04</span>[[4. mars]] [[2008]] |- |''[[Nitro Bike]]'' |[[Left Field Productions|Left Field]] |[[Ubisoft]] |<span style="display:none">02008-03-27</span>[[27. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-02-08</span>[[8. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-01-15</span>[[15. janúar]] [[2008]] |- |''[[Nobunaga's Ambition series|Nobunaga's Ambition Kakushin]]'' <ref name="koei" /> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Koei]] |<span style="display:none">02008-03-06</span>[[6. mars]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Nodame Cantabile|Nodame Cantabile: Dream Orchestra]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02007-12-27</span>[[27. desember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[No More Heroes (tölvuleikur)|No More Heroes]]'' |[[Grasshopper Manufacture]] |[[Ubisoft]] ^US <br />[[Marvelous Interactive|Marvelous]] ^JP<br />[[Rising Star Games]]^EU |<span style="display:none">02007-12-06</span>[[6. desember]] [[2007]] <!-- Do not edit this date, it has been confirmed by one of the trailers on GameTrailers' site. Thank you --> |<span style="display:none">02008-02-29</span>[[29. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-01-22</span>[[22. janúar]] [[2008]] |- |<span id="O"></span>''[[Oboro Muramasa Youtouden]]'' |[[Vanillaware]] |[[Marvelous Interactive|Marvelous]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Obscure II|Obscure: The Aftermath]]'' |[[Hydravision Entertainment|Hydravision]] |[[Ignition Entertainment|Ignition]]<br />[[Playlogic Entertainment, Inc.|PlayLogic]]^{[[Europe|EU]]} |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03-25</span>[[25. mars]] [[2008]] |- |''[[Octomania]]'' |[[Compile Heart]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]] |<span style="display:none">02007-08-23</span>[[23. ágúst]] [[2007]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03-11</span>[[11. mars]] [[2008]] |- |''[[Ōkami]]'' |[[Ready at Dawn]]/[[Clover Studio]] |[[Capcom]] |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |<span style="display:none">02008-03-25</span>[[28. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-03-25</span>[[25. mars]] [[2008]] |- |''[[One Piece: Unlimited Adventure]]'' |[[Ganbarion]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02007-04-26</span>[[26. apríl]] [[2007]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-01-22</span>[[22. janúar]] [[2008]] |- |''[[One Piece: Unlimited Cruise|One Piece: Unlimited Cruise Episode]]'' |[[Ganbarion]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[One Piece: Unlimited Cruise|One Piece: Unlimited Cruise Episode]]'' |[[Ganbarion]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[The Onee Chanbara series|Onechanbara R]]'' |[[D3 Publisher|D3P]] |[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02008-02-07</span>[[7. febrúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:black;" |Ekki vitað |- |''[[Open Season (tölvuleikur)|Open Season]]'' |[[Ubisoft Montreal]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Opoona]]'' |[[Artepiazza]] |[[Koei]] |<span style="display:none">02007-11-01</span>[[1. nóvember]] [[2007]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03-25</span>[[25. mars]] [[2008]] |- |''[[Osouji Sentai Clean Keeper]]'' <reF>[https://www.siliconera.com/2007/12/11/idea-factory-supports-the-wii-with-a-house-cleaning-adventure/ Idea Factory supports the Wii with a house cleaning adventure] ([[desember]] [[2007]]). Retrieved on [[desember]] [[2007]].</ref> |[[Idea Factory]] |[[Idea Factory]] |<span style="display:none">02008-03-27</span>[[27. mars]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Our House (tölvuleikur)|Our House]]'' |[[Budcat Creations]] |[[Majesco Entertainment|Majesco]] |Ekki vitað |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |- |<span id="P"></span>''[[PDC World Championship Darts 200]]'' |[[Oxygen Games]] |[[Oxygen Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Petz|Petz Catz]]'' |[[Virtual Toys]]/[[Lexis Numerique]] |[[Ubisoft]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-29</span>[[29. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Petz|Petz Dogz]]'' |[[Virtual Toys]]/[[Lexis Numerique]] |[[Ubisoft]] |<span style="display:none">02007-12-20</span>[[20. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-14</span>[[14. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Petz|Petz Hamsterz]]'' |[[Virtual Toys]]/[[Lexis Numerique]] |[[Ubisoft]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-29</span>[[29. nóvember]] [[2007]] |Ekki vitað |- |''[[Petz|Petz Horsez]]'' |[[Virtual Toys]]/[[Lexis Numerique]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-16</span>[[16. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Pimp My Ride (tölvuleikur)|Pimp My Ride]]'' |[[Eutechnyx]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-19</span>[[19. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Pinball Hall of Fame: The Williams Collection]]''<br />''Williams Pinball Classics''^{[[Europe|EU]]} |[[FarSight Studios]] |[[Crave Entertainment|Crave]]<br />[[System]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |<span style="display:none">02008-02-20</span>[[febrúar]] [[2008]] |- |''[[Pirateology: A Pirate Hunter's Companion|Pirateology]]'' |[[NiK NaK]] |[[Codemasters]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Pirates of the Caribbean: At World's End (tölvuleikur)|Pirates of the Caribbean: At World's End]] '' |[[Eurocom]] |[[Disney Interactive Studios|Disney Int.]] |<span style="display:none">02007-06-07</span>[[7. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-25</span>[[25. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-22</span>[[22. maí]] [[2007]] |- |''[[Planet]]'' |[[Pyro Studios]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |<span style="display:none">02009-03</span>mars 2009 |<span style="display:none">02009-03</span>mars 2009 |<span style="display:none">02009-03</span>mars 2009 |- |''[[Pokémon Battle Revolution]]'' |[[Genius Sonority]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02006-12-14</span>[[14. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-25</span>[[25. júní]] [[2007]] |- |''[[Pool Party (tölvuleikur)|Pool Party]]'' |[[Evolved Games]] |[[SouthPeak Interactive]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |<span style="display:none">02007-09-04</span>[[4. september]] [[2007]] |- |''[[Prince of Persia: Rival Swords]]'' |[[Ubisoft Montreal]] |[[Ubisoft]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-04-05</span>[[5. apríl]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-04-03</span>[[3. apríl]] [[2007]] |- |''[[Professional Bull Riders]]'' |[[D2C Games]] |[[Crave Entertainment|Crave]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008|Q3}} |- |''[[Project Witches]]''<br />Working Title |[[Revistronic]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Puppy Luv]]'' |[[Activision]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-06</span>[[6. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Puyo Puyo]]'' |[[Sonic Team]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02007-07-26</span>[[26. júlí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Puzzle Balls]]'' |[[System]] |[[System]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-08-10</span>[[10. ágúst]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Puzzle Quest: Challenge of the Warlords]]'' |[[Vicious Cycle]]/[[Infinite Interactive]] |[[D3 Publisher|D3P]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-02-08</span>[[8. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-29</span>[[29. nóvember]] [[2007]] |- |<span id="Q"></span>''[[Quantum of Solace (tölvuleikur)|Quantum of Solace]]'' |[[Treyarch]]/[[Beenox]] |[[Activision]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-11</span>[[nóvember]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-11</span>[[nóvember]] [[2008]] |- |<span id="R"></span>''[[Rampage: Total Destruction]]'' |[[Pipeworks Software|Pipeworks]] |[[Midway Games|Midway]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Rapala Tournament Fishing]]'' |[[MagicWand]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-16</span>[[mars (mánuður)|mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-28</span>[[nóvember]] [[2006]] |- |''[[Ratatouille (tölvuleikur)|Ratatouille]]'' |[[Heavy Iron Studios]] |[[THQ]] |<span style="display:none">02007-08-02</span>[[2. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-09-28</span>[[28. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-26</span>[[26. júní]] [[2007]] |- |''[[Rayman Raving Rabbids]]'' |[[Ubisoft Montpelier]] |[[Ubisoft]] |<span style="display:none">02006-12-14</span>[[14. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Rayman Raving Rabbids]]'' |[[Ubisoft Paris]] |[[Ubisoft]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-16</span>[[16. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Real Heroes: Firefighter]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Epicenter Studios]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |- |''[[Rebel Raiders: Operation Nighthawk]]'' |[[Kando Games]] |[[XS Games]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |- |''[[Red Steel]]'' |[[Ubisoft Paris]] |[[Ubisoft]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Red Steel]]'' <ref>[http://www.nintencast.com/news.php?subaction=showfull&id=1198228783&archive=&start_from=&ucat=2& Red Steel 2 Confirmed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210014327/http://www.nintencast.com/news.php?subaction=showfull&id=1198228783&archive=&start_from=&ucat=2& |date=2008-02-10 }} ([[21. desember]] [[2007]]). Retrieved on [[22. desember]] [[2007]].</ref> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Ubisoft]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Resident Evil 4#Wii Edition|Resident Evil 4: Wii Edition]]'' |[[Capcom]] |[[Capcom]] |<span style="display:none">02007-05-31</span>[[31. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-29</span>[[29. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-19</span>[[19. júní]] [[2007]] |- |''[[Resident Evil: The Umbrella Chronicles]]'' |[[Capcom]] |[[Capcom]] |<span style="display:none">02007-11-15</span>[[15. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Rig Racer]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Destineer|Bold Games]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-02</span>[[2. janúar]] [[2007]] |- |''[[Rock Band (tölvuleikur)|Rock Band]]'' |[[Harmonix]] |[[MTV Games]] |Ekki vitað |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |- |''[[Rock n Roll Adventures]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-10-11</span>[[11. október]] [[2007]] |- |''[[Rockstar Games presents Table Tennis]]'' |[[Rockstar Leeds]]/[[Rockstar San Diego]] |[[Rockstar Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-23</span>[[23. október]] [[2007]] |- |''[[Romance of the Three Kingdoms XI]]'' |[[Koei]] |[[Koei]] |<span style="display:none">02007-03-21</span>[[21. mars]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Runaway]]''<ref>[http://www.game-connection.com/focus-home-interactive.html FOCUS HOME INTERACTIVE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080223070150/http://www.game-connection.com/focus-home-interactive.html |date=2008-02-23 }}. Retrieved on [[22. desember]] [[2007]].</ref> |[[Pendulo Studios]] |[[Focus Home Interactive]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |Ekki vitað |- |''[[Rygar: The Battle of Argus]]'' |[[Tecmo]] |[[Tecmo]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |<span id="S"></span>''[[Samba de Amigo]]'' |[[Gearbox Software]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |''[[Samurai Shodown|Samurai Showdown Anthology]]'' |[[SNK Playmore|SNK]] |[[SNK Playmore|SNK]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Samurai Warriors: Katana]]'' |[[Omega Force]] |[[Koei]] |<span style="display:none">02007-09-20</span>[[20. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-02-22</span>[[22. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-01-15</span>[[15. janúar]] [[2008]] |- |''[[San-X All-Star]]'' |[[MTO]] |[[MTO]] |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Scarface: The World is Yours]]'' |[[Radical Entertainment]] |[[Sierra Entertainment|Sierra]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-07-06</span>[[6. júlí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-12</span>[[12. júní]] [[2007]] |- |''[[Scoot]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[SuperSonic Software]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[SD Gundam: Scad Hammers]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Sea Monsters: A Prehistoric Adventure (tölvuleikur)|Sea Monsters: A Prehistoric Adventure]]'' |[[Destination Software, Inc.|DSI]] |[[Destination Software, Inc.|DSI]]<br />[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-19</span>[[19. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-10</span>[[10. desember]] [[2007]] |- |''[[Secret Files: Tunguska|Secret Files Tunguska]]'' |[[Fusionsphere Systems]] |[[DreamCatcher Interactive]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Sega Bass Fishing]]'' |[[Cavia]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02008-02-28</span>[[28. febrúar]] [[2008]] |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |<span style="display:none">02008-02-26</span>[[26. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Sega Superstars Tennis]]'' |[[Sumo Digital]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |<span style="display:none">02008-03-04</span>[[4. mars]] [[2008]] |- |''[[Sengoku Basara]]'' |[[Capcom]] |[[Capcom]] |<span style="display:none">02007-11-29</span>[[29. nóvember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Sherman and Peabody]]'' <ref name="fla" /> |[[Capybara Games]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02010</span>2010 |- |''[[Fushigi no Dungeon#Series titles|Shiren The Wanderer]]'' |[[Chunsoft]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02008-02-28</span>[[28. febrúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Shoot Out]]''<ref>Lindemann, Joe ([[9. febrúar]] [[2007]]). [https://www.nintendoworldreport.com/newsArt.cfm?artid=12888 Conspiracy Announces Shoot Out for Wii]. Retrieved on [[5. apríl]] [[2007]].</ref> |[[Hyper-Devbox]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Showtime Championship Boxing]]'' |[[Destination Software, Inc.|DSI]] |[[Destination Software, Inc.|DSI]]<br />[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] ^EU |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-03</span>[[3. desember]] [[2007]] |- |''[[Shrek the Third (tölvuleikur)|Shrek the Third]]'' |[[Shaba Games]] |[[Activision]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-06-15</span>[[15. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-15</span>[[15. maí]] [[2007]] |- |''[[Sid Meier's Civilization Revolution]]'' |[[Firaxis]] |[[2K Games]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[List of Simple series games|Simple Wii Series Vol.1: The Minna de Kaato Reesu]]'' |[[D3 Publisher|D3P]] |[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02007-10-25</span>[[25. október]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[List of Simple series games|Simple Wii Series Vol.2: The Minna de Basu Duri Taikai]]'' |[[D3 Publisher|D3P]] |[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02007-10-25</span>[[25. október]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[List of Simple series games|Simple Wii Series Vol.3: The Paatii Kajino]]'' |[[D3 Publisher|D3P]] |[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02007-12-27</span>[[27. desember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[List of Simple series games|Simple Wii Series Vol.4: The Shuutingu Akushon]]'' |[[D3 Publisher|D3P]] |[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02007-12-27</span>[[27. desember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[List of Simple series games|Simple Wii Series Vol.5: The Burokku Kuzushi]]'' |[[D3 Publisher|D3P]] |[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02008-02-28</span>[[28. febrúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[List of Simple series games|Simple Wii Series Vol.6: The Waiwai Konbatto]]'' |[[D3 Publisher|D3P]] |[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02008-02-28</span>[[28. febrúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |<span style="display:none">Simpsons, The</span>''[[The Simpsons Game]]'' |[[EA Redwood Shores]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-02</span>[[2. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-30</span>[[30. október]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Sims 2, The: Castaway</span>''[[The Sims 2: Castaway]]'' |[[Maxis]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-22</span>[[22. október]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Sims 2: Pets, The</span>''[[The Sims 2: Pets]]'' |[[Maxis]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-06-22</span>[[22. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-12</span>[[12. júní]] [[2007]] |- |''[[Smarty Pants]]'' |[[Planet Moon Studios]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[SNK Arcade Classics: Vol.]]'' <ref>[http://www.qj.net/SNK-Arcade-Classics-Volume-1-possibly-coming-to-Wii-/pg/49/aid/111023 SNK Arcade Classics: Volume 1 hugsanlega að koma á Wii?]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} ([[5. janúar]] [[2008]]). Retrieved on [[6. janúar]] [[2008]].</ref> |[[SNK Playmore|SNK]] |[[SNK Playmore|SNK]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Sonic and the Secret Rings]]'' |[[Sonic Team]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02007-03-15</span>[[15. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-02</span>[[2. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-02-20</span>[[20. febrúar]] [[2007]] |- |''[[Sonic Riders: Zero Gravity]]'' |[[Sonic Team]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02008-01-17</span>[[17. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |<span style="display:none">02008-01-08</span>[[8. janúar]] [[2008]] |- |''[[Soulcalibur Legends]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]]<br />[[Ubisoft]] ^EU |<span style="display:none">02007-12-06</span>[[6. desember]] [[2007]] |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |<span style="display:none">02007-11-20</span>[[20. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Space Chimps]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Brash Entertainment]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-07-18</span>[[18. júlí]] [[2008]] |- |''[[Space Station Tycoon]]'' |[[Wahoo Studios]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Speed racer#Video games|Speed Racer: The Game]]'' |[[Sidhe Interactive]] |[[Warner Bros. Interactive|WB Interactive]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-05-06</span>[[6. maí]] [[2006]] |- |''[[Spider-Man 3 (tölvuleikur)|Spider-Man]]'' |[[Vicarious Visions]] |[[Activision]] |<span style="display:none">02008-03-19</span>[[19. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-05-04</span>[[4. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-04</span>[[4. maí]] [[2007]] |- |''[[Spider-Man Friend or Foe]]'' |[[Next Level Games]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-12</span>[[12. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-02</span>[[2. október]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Spiderwick Chronicles, The</span>''[[The Spiderwick Chronicles (tölvuleikur)|The Spiderwick Chronicles]]'' |[[Stormfront Studios]] |[[Sierra Entertainment|Sierra]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03-03</span>[[3. mars]] [[2008]] |- |''[[SpongeBob's Atlantis SquarePantis]]'' |[[Blitz Games]] |[[THQ]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-08</span>[[8. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-12</span>[[12. nóvember]] [[2007]] |- |''[[SpongeBob SquarePants: Creature from the Krusty Krab]]'' |[[Blitz Games]] |[[THQ]] |<span style="display:none">02007-03-15</span>[[15. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-15</span>[[15. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Spore (tölvuleikur)|Spore]]'' |[[Maxis]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-09-05</span>[[5. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-09-07</span>[[7. september]] [[2007]] |- |''[[Elevator Action#Legacy|Spy Games: Elevator Mission]]''<br />''Elevator Action'' ^EU |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað ||[[UFO Interactive]]<br />[[5. 05 Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-06-30</span>[[30. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-16</span>[[16. nóvember]] [[2007]] |- |''[[SSX Blur]]'' |[[EA Montreal]] |[[Electronic Arts]] |<span style="display:none">02007-09-13</span>[[13. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-16</span>[[16. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-02-27</span>[[27. febrúar]] [[2007]] |- |''[[Starblaze: Ultimate Battle]]'' |[[Hudson Soft]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Star Trek: Conquest]]'' |[[4. J Studios]] |[[Bethesda Softworks]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-02-22</span>[[22. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-20</span>[[20. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Star Wars: The Force Unleashed]]'' |[[Krome Studios]] |[[LucasArts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q3}} |- |''[[Puzzle Series|Sudoku]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Hudson Soft]] |<span style="display:none">02007-03-21</span>[[21. mars]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Summer Sports: Paradise Island]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Destineer]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03-27</span>[[27. mars]] [[2008]] |- |''[[Super Fruit Fall]]'' |[[Nissimo]] |[[Codemasters]]<br />[[System]]^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Super Mario Galaxy]]'' |[[Nintendo EAD|EAD Software Group Tokyo]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-11-01</span>[[1. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-16</span>[[16. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-12</span>[[12. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Super Mario Stadium Baseball]]'' |[[Namco Bandai]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Super Monkey Ball: Banana Blitz]]'' |[[Sega]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Super Paper Mario]]'' |[[Intelligent Systems]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-04-19</span>[[19. apríl]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-09-14</span>[[14. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-04-09</span>[[9. apríl]] [[2007]] |- |''[[Super Pick Ups]]'' <ref name="q122008" /> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[XS Games]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-04</span>apríl 2008 |- |''[[Super Smash Bros. Brawl]]'' |[[Sora Ltd.]]/[[Game Arts]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008-01-31</span>[[31. janúar]] [[2008]] |Ekki vitað [[2007]] |<span style="display:none">02008-03-09</span>[[9. mars]] [[2008]] |- |''[[Super Swing Golf]]''<br />''Pangya! Golf with Style'' ^{[[Europe|EU]]} |[[Ntreev Soft]] |[[Tecmo]]<br />[[Nintendo]]^EU |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-06-08</span>[[8. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-12</span>[[12. desember]] [[2006]] |- |''[[Super Swing Golf: Season]]'' |[[Ntreev Soft]] |[[Tecmo]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-12-11</span>[[11. desember]] [[2007]] |- |''[[Surf's Up (tölvuleikur)|Surf's Up]]'' |[[Ubisoft]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-08-03</span>[[3. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-29</span>[[29. maí]] [[2007]] |- |''[[Sword of Legendia]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Symphonic Orchestra]]'' <reF> [http://ds-x2.com/news/Symphonic%2BOrchestra%2B-%2BDetails%2C10920,10920 SYMPHONIC ORCHESTRA - DETAILS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080218180841/http://ds-x2.com/news/Symphonic+Orchestra+-+Details,10920,10920 |date=2008-02-18 }} {{Cite web |url=http://ds-x2.com/news/Symphonic+Orchestra+-+Details,10920,10920 |title=Geymd eintak |access-date=2021-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080218180841/http://ds-x2.com/news/Symphonic+Orchestra+-+Details,10920,10920 |archive-date=2008-02-18 |url-status=bot: unknown}} ([[12. desember]] [[2007]]). Retrieved on [[12. desember]] [[2007]]. </ref> |[[Kando Games]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |<span id="T"></span>''[[Tales of Symphonia: Dawn of the New World]]'' |[[Namco Tales Studio]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008}} |- |''[[Tamagotchi: Party On!]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-08-31</span>[[31. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-29</span>[[29. maí]] [[2007]] |- |''[[Target: Terror]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Konami]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |- |''[[Telly Addicts]]'' <ref>Riley, Adam ([[janúar]] [[2008]]). [https://www.cubed3.com/news/9321/1/Ubisoft_Dates_Nitrobike,_Brothers_in_Arms_Wii_and_More_for_Europe]. Retrieved on [[janúar]] [[2008]].</ref> |[[Ubisoft]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-15</span>[[15. febrúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Thrillville: Off the Rails]]'' |[[Frontier Developments]] |[[LucasArts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-19</span>[[19. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-16</span>[[16. október]] [[2007]] |- |''[[Tiger Woods PGA Tour 0]]'' |[[EA Redwood Shores]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-15</span>[[15. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-13</span>[[13. mars]] [[2007]] |- |''[[Tiger Woods PGA Tour 0]]'' |[[EA Tiburon]] |[[Electronic Arts]] |<span style="display:none">02007-11-08</span>[[8. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-08-31</span>[[31. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-08-28</span>[[28. ágúst]] [[2007]] |- |''[[TMNT (game)|TMNT]]'' |[[Ubisoft Montreal]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-30</span>[[30. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-20</span>[[20. mars]] [[2007]] |- |''[[TNA Impact! (tölvuleikur)|TNA iMPACT!]]'' |[[Midway Games|Midway Studios LA]] |[[Midway Games|Midway]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Summer [[2007]] |- |''[[Tomb Raider: Underworld]]'' <ref>[https://news.spong.com/article/14573?cb=868 Tomb Raider: Underworld Delayed] ([[11. janúar]] [[2008]]). Retrieved on [[11. janúar]] [[2008]].</ref> |[[Crystal Dynamics]] |[[Eidos Interactive]] |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |- |''[[Tom Clancy's Splinter Cell: Double Agent]]'' |[[Ubisoft Montreal]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-22</span>[[22. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-28</span>[[28. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Tony Hawk's Downhill Jam]]'' |[[Toys For Bob]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Tony Hawk's Proving Ground]]'' |[[Page 44 Studios]]/[[Neversoft]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-02</span>[[2. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-16</span>[[16. október]] [[2007]] |- |''[[Toot & Puddle|Toot & Puddle: Call Of The North]]''<ref name="zoo">Jackson, Mike ([[24. október]] [[2007]]). [http://www.computerandvideogames.com/article.php?id=148103&skip=yes Four new Wii games revealed]. Retrieved on [[4. apríl]] [[2007]].</ref> |[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] |[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Top Spin 3|Top Spin Tennis]]'' |[[PAM Development]]/[[2K Shanghai]] |[[2K Sports]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Vor 2008 |- |''[[Totally Spies#Video games|Totally Spies! Totally Party]]'' <ref>White, Shawn ([[19. febrúar]] [[2007]]). [http://www.thewiire.com/news/633/1/Ubisoft_Announces_Totally_Spies Ubisoft Announces Totally Spies!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071214153350/http://www.thewiire.com/news/633/1/Ubisoft_Announces_Totally_Spies |date=2007-12-14 }}. Retrieved on [[5. apríl]] [[2007]].</ref> |[[Ubisoft]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-15</span>[[15. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Transformers: The Game]]'' |[[Traveller's Tales]] |[[Activision]] |<span style="display:none">02008-03-13</span>[[13. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-07-20</span>[[20. júlí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-26</span>[[26. júní]] [[2007]] |- |''[[Trauma Center: New Blood]]'' |[[Atlus]] |[[Atlus]] |<span style="display:none">02008-01-17</span>[[17. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02007-11-20</span>[[20. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Trauma Center: Second Opinion]]'' |[[Atlus]] |[[Atlus]]<br />[[Nintendo]] ^EU |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-08-10</span>[[10. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |<span id="U"></span>''[[Ultimate Board Game Collection]]'' |[[Mere Mortals]] |[[Valcon Games]]<br />[[Empire Interactive]]^EU |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |<span style="display:none">02007-10-19</span>[[19. október]] [[2007]] |- |''[[Ultimate Duck Hunting]]'' |[[Mid Carolina Media]] |[[Detn8 Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-12-04</span>[[4. desember]] [[2007]] |- |''[[Urban Extreme]]'' <reF name="uk08" /> |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Data Design Interactive|DDI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-01</span>janúar 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Victorious Boxers: Revolution]]'' |[[Grand Prix]] / [[Cavia]] |[[XSEED Games]]<br />[[AQ Interactive]] ^JP<br />[[Ubisoft]] ^EU |<span style="display:none">02007-06-21</span>[[21. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-03-07</span>[[7. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-10-16</span>[[16. október]] [[2007]] |- |<span id="W"></span>''[[WALL-E|Wall/E]]'' |[[Heavy Iron Studios]] |[[THQ]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |''[[WarioWare: Smooth Moves]]'' |[[Intelligent Systems]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-01-12</span>[[12. janúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-01-15</span>[[15. janúar]] [[2007]] |- |''[[We Love Golf!]]'' |[[Camelot Software Planning|Camelot]] |[[Capcom]] |<span style="display:none">02007-12-13</span>[[13. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Who Wants to be a Millionaire?]]'' |[[Route 1 Games]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Wi-Fi Taiou Genzen Table Games]]'' <ref>Fletcher, JC ([[27. desember]] [[2007]]). [http://www.nintendowiifanboy.com/2007/12/27/hudson-has-wii-chess-in-check/ Hudson has Wii Chess in check] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080303035616/http://www.nintendowiifanboy.com/2007/12/27/hudson-has-wii-chess-in-check/ |date=2008-03-03 }}. Retrieved on [[27. desember]] [[2007]].</ref> |[[Hudson Soft]] |[[Hudson Soft]] |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Wii Chess]]'' |[[Nintendo]] |[[Nintendo]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-01-18</span>[[18. janúar]] [[2008]] |Ekki vitað |- |''[[Wii Fit]]'' |[[Nintendo EAD|EAD Software Group]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-12-01</span>[[1. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-04-25</span>[[25. apríl]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-05-19</span>[[19. maí]] [[2008]] |- |''[[Wii Fitness]]'' |[[Konami]] |[[Konami]] |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Wii Music]]'' |[[Nintendo EAD|EAD Software Group]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Wii Play]]'' |[[Nintendo EAD|EAD Software Group]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-02-12</span>[[12. febrúar]] [[2007]] |- |''[[Wii Sports]]'' |[[Nintendo EAD|EAD Software Group]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Wild Earth: African Safari]]'' |[[Super X Studios]] |[[Majesco]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-04</span>apríl 2008 |- |''[[Wild Petz Tigerz]]'' <ref>[http://www.nintendo.com/whatsnew/detail/4PPg7G1t2Qccq9eNUX13MWB5LiOwAHzF Who's Making Games for Nintendo Systems? Everyone!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080129094115/http://www.nintendo.com/whatsnew/detail/4PPg7G1t2Qccq9eNUX13MWB5LiOwAHzF |date=2008-01-29 }} ([[október]] [[2007]]). Retrieved on [[október]] [[2007]].</ref> |[[Virtual Toys]]/[[Lexis Numerique]] |[[Ubisoft]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |- |''[[Wing Island]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Konami]]<br />[[Nintendo]] ^EU<br />[[Hudson Soft]] ^JP |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-04-13</span>[[13. apríl]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-20</span>[[20. mars]] [[2007]] |- |''[[Pro Evolution Soccer 2008|Winning Eleven: Pro Evolution Soccer 200]]'' |[[Konami]] |[[Konami]] |<span style="display:none">02008-02-21</span>[[21. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-03-28</span>[[28. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-04</span>[[apríl]] [[2008]] |- |''[[Winning Post 7 Maximum 200]]'' |[[Koei]] |[[Koei]] |<span style="display:none">02008-03-13</span>[[13. mars]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Winter Sports: The Ultimate Challenge]]''<br />''RTL Winter Sports 2008'' ^{[[Europe|EU]]} |[[4. 9 Games]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[RTL Group|RTL Games]]^EU |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-29</span>[[29. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-11</span>[[11. desember]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Wizard of Oz, The</span>''[[The Wizard of Oz (tölvuleikur)|The Wizard of Oz]]'' <ref name="zoo2">Riley, Adam ([[23. maí]] [[2007]]). [https://www.cubed3.com/news/7616/1/Zoo_Digital_Reveals_Extensive_WiiandDS_Line-Up Zoo Digital Reveals Extensive Wii/DS Line-Up]. Retrieved on [[23. maí]] [[2007]].</ref> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03-07</span>[[7. mars]] [[2008]] |Ekki vitað |- |''[[Wizardology]]'' |[[NiK NaK]] |[[Codemasters]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Wonderland Amusement Park]]'' |[[Coyote Console]] |[[Majesco]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-06-08</span>[[8. júní]] [[2008]] |- |''[[World Championship Poker: Featuring Howard Lederer "All In"]]'' |[[Point of View (developer)|Point of View]] |[[Crave Entertainment|Crave]]<br />[[5. 05 Games]]^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-09-21</span>[[21. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-29</span>[[29. maí]] [[2007]] |- |''[[The World of Golden Eggs Nori Nori Rhythm Kei Nissan Note Original Version]]'' <ref>[https://www.siliconera.com/2008/01/16/squiggly-animation-aq-interactive-nissan-note-and-the-nintendo-wii/ Squiggly animation, AQ Interactive, Nissan Note and the Nintendo Wii] ([[16. janúar]] [[2008]]). Retrieved on [[16. janúar]] [[2008]].</ref> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[AQ Interactive]] |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[World Series of Poker: Tournament of Champions]]'' |[[Left Field Productions|Left Field]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-16</span>[[16. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Worms: A Space Oddity]]'' |[[Team]] |[[THQ]] |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |<span style="display:none">02008-03-10</span>[[10. mars]] [[2008]] |- |''[[WWE SmackDown vs. Raw 200]]'' |[[Yuke's]] |[[THQ]] |<span style="display:none">02008-02-14</span>[[14. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-09</span>[[9. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[WWII Aces]]'' |[[Arcade Moon]] |[[Destineer]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-12</span>[[12. febrúar]] [[2008]] |- |<span id="Y"></span>''[[Yamaha Supercross]]'' |[[Destination Software, Inc.|DSI]] |[[Destination Software, Inc.|DSI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-02-15</span>[[15. febrúar]] [[2008]] |- |<span id="Z"></span>''[[Zack & Wiki: Quest for Barbaros' Treasure]]'' |[[Capcom]] |[[Capcom]]<br /> [[Nintendo]]^EU |<span style="display:none">02007-10-25</span>[[25. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-18</span>[[18. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-10-16</span>[[16. október]] [[2007]] |- |''[[Zenkoku Dekotora Matsuri]]'' |[[Suzak]] |[[Jaleco]] |<span style="display:none">02008-02-28</span>[[28. febrúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Zombie Massacre]]'' |[[19. 88 Games]]/[[Papaya Studio]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |} == Tilvísanir == {{reflist|2}} == External links == * [http://wii.com/ Wii heimasíðan] * [http://www.nintendo.com/games/guide?sf=Wii#qhardware=Wii&sortBy=title Wii leikir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080304140244/http://www.nintendo.com/games/guide?sf=Wii#qhardware=Wii&sortBy=title |date=2008-03-04 }} á [[Nintendo.com]] * [https://www.nintendo.co.jp/wii/ Wii leikir] á [[Nintendo.co.jp]] * [http://wii.ign.com/ Wii síðan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061231175051/http://wii.ign.com/ |date=2006-12-31 }} á [[IGN]] * [http://www.metacritic.com/games/wii/alpha/ Wii flokkurinn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227115019/http://www.metacritic.com/games/wii/alpha/ |date=2008-02-27 }} hjá [[Metacritic]] {{Wii}} [[Flokkur:Wii]] [[Flokkur:Nintendo]] 9ew7dtcr1zexfyt4viwg4pyftzolc75 0 37905 1981115 1975617 2026-09-29T17:52:50Z ~2026-52416-99 121285 /* Fyrstu árin */ Leiðrétt innsláttarvilla.Sett komma til að gera setninguna skiljanlegri. 1981115 wikitext text/x-wiki '''Jón Ásgeir Jóhannesson''' (fæddur [[27. janúar]] [[1968]] í [[Reykjavík]]) er [[Ísland|íslenskur]] kaupsýslumaður og fyrrverandi forstjóri [[Baugur Group|Baugs Group]]. == Fyrstu árin == Foreldrar Jóns Ásgeirs voru [[Jóhannes Jónsson]] (1940-2013) og Ása Karen Ásgeirsdóttir (1942-2015) sem unnu bæði hjá Sláturfélagi Suðurlands. Jón Ásgeir kvæntist seinna [[Ingibjörg Stefanía Pálmadóttir|Ingibjörgu Stefaníu Pálmadóttur]] (1961-), dóttur [[Pálmi Jónsson|Pálma Jónssonar]], stofnanda [[Hagkaup]]. Jón Ásgeir á þrjú börn frá fyrra hjónabandi, Ásu Karen, Anton Felix og Stefán Franz, og Ingibjörg á einnig þrjú börn frá fyrra hjónabandi, Sigurð Pálma, Júlíönu Sól og Melkorku Katrínu.<ref>'Í minningu kaupmanns Jóhannes Jónsson', supplement to ''Fréttablaðið'', August 7, 2013, p. 1.</ref> Jóni Ásgeiri var lýst á eftirfarandi hátt af [[Ármann Þorvaldsson|Ármanni Þorvaldssyni]]. {{quote|Maðurinn sem var að verða andlit íslensks viðskiptalífs erlendis var Jón Ásgeir Jóhannesson. Myndarlegur töffari sem varð brátt lýst í erlendum fjölmiðlum sem glaumgosa úr norðrinu með jökulblá augu... Jón Ásgeir er flókinn einstaklingur. Þú getur beðið tíu manns sem þekkja hann um að lýsa honum og þau myndu öll lýsa honum á mismunandi hátt. Hann kemur fyrir sem feiminn í augum þeirra sem þekkja hann ekki. Ef hann þekkir ekki fólk þá var hann þögull en um leið og samræðurnar fóru að snúast um viðskipti og samninga þá lifnaði hann allur við. Flestir þeir sem áttu í viðskiptum við hann í Bretlandi hrifust af honum.<!--|author=Ármann Þorvaldsson |title="Article Title" |source=-->|''Frozen Assets: How I Lived Iceland's Boom and Bust'' (2009)<ref name="Frozen Assets 2009">Ármann Þorvaldsson, ''Frozen Assets: How I Lived Iceland's Boom and Bust'' (Chichester: Wiley, 2009).</ref>}} Jóhannes Jónsson, faðir Jóns Ásgeirs, stýrði einni af verslunum Sláturfélags Suðurlands og vann Jón Ásgeir þar á sínum yngri árum, frá 13 ára aldri. Hann var alltaf í sínum eigin viðskiptum með fram vinnu og seldi til að mynda popp í bás í verslunarmiðstöðvum.<ref name="Frozen Assets 2009"/>. Jón Ásgeir gekk í [[Verzlunarskóli Íslands|Verzlunarskóla Íslands]] en hætti án þess að klára námið árið 1989 til að hjálpa föður sínum, þá nýlega atvinnulausum, að setja á laggirnar fyrstu lágvöruverðsverslun á Íslandi, [[Bónus]]. Fyrsta verslunin var fjögur hundruð fermetra verslun í Skútuvogi.<ref name="Snær Júlíusson 2013 p. 83">Magnús Halldórsson and Þórður Snær Júlíusson, ''Ísland ehf. Auðmenn og áhrif eftir hrun'' (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2013), p. 83.</ref> Á nokkrum árum varð Bónus næststærsti smásali á Íslandi. == Viðskiptaveldi í íslenska góðærinu == [[Hagkaup]], helsti samkeppnisaðili [[Bónus]], keypti árið 1992, helming af hlutabréfum í Bónus. Hagkaup var í eigu barna stofnanda þess, Pálma Jónssonar<ref>Magnús Halldórsson and Þórður Snær Júlíusson, ''Ísland ehf. Auðmenn og áhrif eftir hrun'' (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2013), pp. 83-84.</ref> en Jón Ásgeir kvæntist síðar einu þeirra, [[Ingibjörg Stefanía Pálmadóttir|Ingibjörgu Stefaníu Pálmadóttur]]. [[Baugur Group]] var stofnað árið 1993 til samræma innkaup verslunarkeðjanna tveggja í kjölfar oft á tíðum átakamikilla viðræðna milli Jóns Ásgeirs og barna Pálma. Baugur keypti Hagkaup árið 1998 og varð Jón Ásgeir forstjóri. Sú staða gerði hann að einum valdamesta einstaklingi í íslensku viðskiptalífi.<ref name="Frozen Assets 2009"/><ref>Cf. Magnús Halldórsson and Þórður Snær Júlíusson, ''Ísland ehf. Auðmenn og áhrif eftir hrun'' (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2013), p. 84.</ref> Í kjölfar þess að Bónus opnaði búð í Færeyjum árið 1994 keypti Baugur nokkrar íslenskar verslanir og hóf landvinninga á erlendri grundu. Nýkaup, Aðföng og Útilíf voru keypt árið 1998 og árið 2001 var fjárfest í Bill´s Dollar Store og Bonus Dollar Store í Bandaríkjunum ásamt Topshop og stórs hlutar í [[Arcadia Group]] í Bretlandi.<ref>Roger Boyes, Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island (New York: Bloomsbury, 2009), pp. 76, 113.</ref> Baugur hélt áfram að stækka erlendis og keypti og seldi stóran hluta í Big Food Group í Bretlandi, sem átti á þeim tíma Iceland Foods og Booker, House of Fraser, Sommerfield og Mothercare árið 2003 og árið 2008 höfðu French Connection, Oasis, Karen Millen, Whistles, Debenhams, Goldsmiths, Woolworths og Moss Bros bæst í hópinn.<ref>Roger Boyes, Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island (New York: Bloomsbury, 2009), pp. 115–16.</ref> Jón Ásgeir sat í mörgum stjórnum. Hann var stjórnarformaður Iceland Foods og Magasin Du Nord og stjórnarmaður í til að mynda Booker, House of Fraser, Hamleys, Oasis/Karen Millen, Whistles og All Saints. Árið 1999 var Jón Ásgeir í aðalhlutverki í stofnun fjárfestahópsins Orca hvert markmið var að eignast fyrsta íslenska einkavædda bankann, [[Fjárfestingabanki atvinnulífsins|Fjárfestingabanka atvinnulífsins]] (FBA).<ref>Roger Boyes, ''Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island'' (New York: Bloomsbury, 2009), pp. 55-57; Ármann Þorvaldsson, ''Frozen Assets: How I Lived Iceland's Boom and Bust'' (Chichester: Wiley, 2009).</ref> FBA sameinaðist Íslandsbanka árið 2000 og fékk nýtt nafn Glitnir. Eign Baugs í bankanum komi Jóni Ásgeir í lykilstöðu í íslenska bankaheiminum.<ref>Roger Boyes, ''Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island'' (New York: Bloomsbury, 2009), p. 57.</ref> Hann hætti sem forstjóri Baugs Group í maí 2002 og tók við sem stjórnarformaður en varð aftur forstjóri í nóvember sama ár. Á svipuðum tíma, árið 2002, eignaðist Jón Ásgeir annað af tveimur stærstu dagblöðum Íslands, [[Fréttablaðið]] (í gegnum Gunnar Smára Egilsson). Við það jukust völd hans í stjórnmálum þjóðafélagsins.<ref>Roger Boyes, ''Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island'' (New York: Bloomsbury, 2009), p. 79.</ref> Undir lok árs 2003 hafði Baugur Group vaxið svo undir stjórn Jóns Ásgeirs að ekkert annað íslenskt fyrirtæki átti jafnmiklar eignir erlendis og það var stærsta fyrirtæki landsins. Í hátindi velgengninnar áttu Jón Ásgeir og eiginkona hans Ingibjörg Pálmadóttir, eigandi lúxushótelsins 101 í Reykjavík, 45 metra langa snekkju og 650 fermetra íbúð í Gramercy Park í New York. Haustið 2007 var það mat Baugs að eignir þess á Íslandi væru meira en 100 milljarða króna virði og þær væru samt aðeins um 35% af heildareignum fyrirtæksins.<ref name="Snær Júlíusson 2013 p. 83"/> Ferill Jóns Ásgeirs var markaður af gagnkvæmu hatri milli hans og hans helsta gagnrýnanda [[Davíð Oddsson|Davíðs Oddsonar]] sem var einn valdamestu stjórnmálamaður Íslandssögunnar. Ekki er nákvæmlega vitað hversu mikil áhrif Davíð Oddsson hafði á inngrip stjórnvalda og dómstóla í gjörninga Jóns Ásgeirs en það er ljóst að tengslin voru einhver.<ref>Roger Boyes, ''Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island'' (New York: Bloomsbury, 2009), passim.</ref> Samkvæmt greiningu [[Hannes Hólmsteinn Gissurarson|Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar]], náins vinar Davíðs. Jón Ásgeir Jóhannesson... varð einn valdamesti maður á Íslandi... eftir að hans helsti gagnrýnandi Davíð Oddsson hvarf úr stóli forsætisráðherra. Markaðskapítalismi áranna 1991 til 2004 breyttist í vinakapítalisma 2004 til 2008. Jón Ásgeir og vinir hans áttu ekki bara 2/3 af smásölumarkaðnum heldur áttu þeir líka nánast alla einkarekna fjölmiðla og einn af þremur stóru bönkunum ásamt því að hafa gott aðgengi að hinum bönkunum tveimur. Það virtist ekki skipta neinu máli fyrir gagnrýnendur að Jón Ásgeir var rannsakaður, ákærður og dæmdur fyrir að brjóta lög... og fékk þriggja mánaða skilorðsbundinn dóm.<ref>Hannes H. Gissurarson, 'Five Years On: What Happened? What Did We Learn?', ''The Reykjavík Grapevine'', 15 (2013), 16.</ref> == Hlutverk í íslensku fjármálakrísunni 2008–2011 == Samkvæmt [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|Skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis]] sem rannsakaði hrunið á Íslandi árið 2008 var Baugur Group og félög tengd því stærstu viðskiptavinir íslensku bankanna fyrir hrun. Lán til Baugs voru áberandi í bókum, Glitnis, Landsbankans og Kaupþings.<ref>Magnús Halldórsson and Þórður Snær Júlíusson, ''Ísland ehf. Auðmenn og áhrif eftir hrun'' (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2013), p. 86.</ref> Eftir tilraunir til að halda Baugi Group á lífi var fyrirtækið lýst gjalþrota 11. mars 2009.<ref name="Snær Júlíusson 2013 p. 87">Magnús Halldórsson and Þórður Snær Júlíusson, ''Ísland ehf. Auðmenn og áhrif eftir hrun'' (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2013), p. 87.</ref> Með gjaldþrotinu hurfu að mestu leyti völd Jóns Ásgeirs.<ref name="Snær Júlíusson 2013 p. 87"/> == Ákærur og dómar == Þann 17. ágúst 2005 voru Jón Ásgeir og fleiri ákærðir í 40 ákæruliðum fyrir brot á bókhaldsreglum. Flestar ákærurnar fjölluðu um viðskipti á milli hans og fyrirtækisins Baugs. [[Hæstiréttur Íslands]] vísaði málinu aftur til Héraðsdóms Reykjavíkur vegna galla. Þann 3. maí 2007 var Jón Ásgeir fundinn sekur um eitt brot á bókhaldslögum og var dómurinn staðfestur af Hæstarétti 6. júní 2008.<ref name="IHT">{{Citation | title = Baugur boss loses court appeal | publisher = [[International Herald Tribune]] | date = 2008-06-07 | url = http://www.iht.com/articles/reuters/2008/06/06/business/OUKBS-UK-ICELAND-BAUGUR.php}}</ref><ref>{{citation | title = Baugur CEO and former assistant director found guilty | publisher = [[Iceland Review]] | date = 2007-05-04 | url = http://www.icelandreview.com/icelandreview/search/news/Default.asp?ew_0_a_id=280573 | access-date = 2017-09-05 | archive-date = 2012-02-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120217172217/http://www.icelandreview.com/icelandreview/search/news/Default.asp?ew_0_a_id=280573 |url-status=dead }}</ref> Jón Ásgeir var dæmdur í þriggja mánaða skilorðsbundið fangelsi. Þessi dómur gerði stöðu hans sem stjórnarformaður Baugs erfiða því samkvæmt lögum um hlutafélög þýddi dómurinn að hann mátti ekki sitja í stjórnum félaga á Íslandi í þrjú ár.<ref name="IHT" /> Vegna þess og þeirrar staðreyndar að nær allar eignir Baugs voru í Bretlandi íhugaði fyrirtækið að flytja til Bretlands þar sem Jón Ásgeir gæti áfram haldið um stjórnartaumana í fyrirtækinu.<ref name="BBCUKSwitch">{{Citation | title = Baugur investigates switch to UK | publisher = [[BBC News]] | date = 2008-07-04 | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7489736.stm}}</ref><ref>{{Citation | title = Baugur Plans to Relocate to U.K. After Iceland Exit | publisher = [[Bloomberg L.P.|Bloomberg]] | date = 2008-07-04 | url = https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601085&sid=aFloN8beKols&refer=europe}}</ref> Í febrúar 2013 fékk Jón Ásgeir 12 mánaða skilorðsbundinn dóm fyrir skattalagabrot og var sektaður um 62 milljónir íslenskra króna.<ref>Sigrún Davíðsdóttir, 'Acquittals and close connections', ''Sigrún Davíðsdóttir's Icelog'', June 9, 2014, http://uti.is/2014/06/acquittals-and-close-connections/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}.</ref> Þessi dómur var ómerktur af Mannréttindadómstól Evrópu 18. maí 2018. Jón Ásgeir hefur einnig verið ákærður af [[Sérstakur saksóknari|Sérstökum saksóknara]] fyrir hans hlutverk í hruninu. Eins og staðan er núna hefur tvívegis verið sýknaður í sama málinu og það mál bíður lokaniðurstöðu í Hæstarétti. === Dómur Mannréttindadómstóls Evrópu === Þann 18. maí 2017 úrskurðaði Mannréttindadómstóll Evrópu að íslenska ríkið hefði brotið á mannréttindum Jóns Ásgeirs Jóhannessonar vegna þess að það refsaði honum tvívegis fyrir sama atvikið. Þetta var brot á 7. grein Mannréttindasáttmála Evrópu sem kveður á um rétt einstaklinga til að vera ekki refsað tvívegis fyrir sama atvik.<ref>http://hudoc.echr.coe.int/eng#{&#x22;languageisocode&#x22;:&#x5B;&#x22;ENG&#x22;&#x5D;,&#x22;documentcollectionid2&#x22;:&#x5B;&#x22;JUDGMENTS&#x22;&#x5D;,&#x22;itemid&#x22;:&#x5B;&#x22;001-173498&#x22;&#x5D;}</ref><ref>https://www.jonasgeirjohannesson.is/jon-asgeir-oheidarleiki-haesta-stigi/</ref> == Tengt efni == * [[Baugsmálið]] * [[Baugur Group|Baugur]] * [[Glitnir]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.visir.is/article/20090311/VIDSKIPTI06/774660019 ''Jón Ásgeir: Hefðum betur haldið okkur bara í smásölunni''; grein af Vísi.is] * [http://www.visir.is/jon-asgeir-jatar-sig-sigradan---their-unnu-/article/2010151994057 ''Jón Ásgeir játar sig sigraðan: „Þeir unnu“''; grein af Vísi.is 12. maí. 2010] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20120316125805/www.dv.is/beinlina/archive/jon-asgeir/ Bein lína á Dv.is, spurningum beint til Jóns Ásgeirs] ===Greinar eftir Jón Ásgeir=== * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1958481 ''Reiknum út rætur verðbólgunnar''; grein í Morgunblaðinu 2000] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3505525 ''Eignarhald fjölmiðla og hagsmunir samfélagsins''; grein í Morgunblaðinu 2004] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3878581 ''Tesco og frelsi á íslenskum matvörumarkaði''; grein í Fréttablaðinu 2006] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3933118 ''Umfangmestu sýndarréttarhöld Íslandssögunnar?''; grein í Fréttablaðinu 2007] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090313115729/www.amx.is/vidskipti/5097/ Skipuleg rógsherferð, segir Jón Ásgeir Jóhannesson; grein af amx.is], svar Jóns við grein í New York Post * [https://www.jonasgeirjohannesson.is/jon-asgeir-johannesson-embaettismenn-sitji-adeins-i-atta-ar/ ''Jón Ásgeir skrifar um af hverju íslenskir embættismenn ættu einungis að sitja í átta ár''] ===Erlendir tenglar=== * [https://web.archive.org/web/20090418001729/http://www.nypost.com/seven/03082009/business/vikings_invade_5th_ave__158591.htm Vikings Invade 5th Ave. - Iceland Assumes Saks Stakes], frétt á vefútgáfu the [[New York Post]] * [http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/retailing/article5907743.ece I'll be back, promises Jon Asgeir Johannesson] {{Webarchive|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100109101206/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/retailing/article5907743.ece |date=2010-01-09 }} * [http://www.businessweek.com/news/2010-05-12/johannesson-says-glitnir-suit-is-politics-after-bank-collapse.html Johannesson Says Glitnir Suit Is ‘Politics’ After Bank Collapse] {{Hrunið}} {{Stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Íslenskir viðskiptamenn]] [[Flokkur:Íslenskir auðmenn]] [[Flokkur:Íslenskir milljarðamæringar]] [[Flokkur:Baugsmálið]] [[Flokkur:Baugur Group]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] {{f|1968}} s2sch2ort1rc7a3bguenhnyyhf3mlu6 1981120 1981115 2026-09-29T17:56:45Z ~2026-52416-99 121285 /* Viðskiptaveldi í íslenska góðærinu */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1981120 wikitext text/x-wiki '''Jón Ásgeir Jóhannesson''' (fæddur [[27. janúar]] [[1968]] í [[Reykjavík]]) er [[Ísland|íslenskur]] kaupsýslumaður og fyrrverandi forstjóri [[Baugur Group|Baugs Group]]. == Fyrstu árin == Foreldrar Jóns Ásgeirs voru [[Jóhannes Jónsson]] (1940-2013) og Ása Karen Ásgeirsdóttir (1942-2015) sem unnu bæði hjá Sláturfélagi Suðurlands. Jón Ásgeir kvæntist seinna [[Ingibjörg Stefanía Pálmadóttir|Ingibjörgu Stefaníu Pálmadóttur]] (1961-), dóttur [[Pálmi Jónsson|Pálma Jónssonar]], stofnanda [[Hagkaup]]. Jón Ásgeir á þrjú börn frá fyrra hjónabandi, Ásu Karen, Anton Felix og Stefán Franz, og Ingibjörg á einnig þrjú börn frá fyrra hjónabandi, Sigurð Pálma, Júlíönu Sól og Melkorku Katrínu.<ref>'Í minningu kaupmanns Jóhannes Jónsson', supplement to ''Fréttablaðið'', August 7, 2013, p. 1.</ref> Jóni Ásgeiri var lýst á eftirfarandi hátt af [[Ármann Þorvaldsson|Ármanni Þorvaldssyni]]. {{quote|Maðurinn sem var að verða andlit íslensks viðskiptalífs erlendis var Jón Ásgeir Jóhannesson. Myndarlegur töffari sem varð brátt lýst í erlendum fjölmiðlum sem glaumgosa úr norðrinu með jökulblá augu... Jón Ásgeir er flókinn einstaklingur. Þú getur beðið tíu manns sem þekkja hann um að lýsa honum og þau myndu öll lýsa honum á mismunandi hátt. Hann kemur fyrir sem feiminn í augum þeirra sem þekkja hann ekki. Ef hann þekkir ekki fólk þá var hann þögull en um leið og samræðurnar fóru að snúast um viðskipti og samninga þá lifnaði hann allur við. Flestir þeir sem áttu í viðskiptum við hann í Bretlandi hrifust af honum.<!--|author=Ármann Þorvaldsson |title="Article Title" |source=-->|''Frozen Assets: How I Lived Iceland's Boom and Bust'' (2009)<ref name="Frozen Assets 2009">Ármann Þorvaldsson, ''Frozen Assets: How I Lived Iceland's Boom and Bust'' (Chichester: Wiley, 2009).</ref>}} Jóhannes Jónsson, faðir Jóns Ásgeirs, stýrði einni af verslunum Sláturfélags Suðurlands og vann Jón Ásgeir þar á sínum yngri árum, frá 13 ára aldri. Hann var alltaf í sínum eigin viðskiptum með fram vinnu og seldi til að mynda popp í bás í verslunarmiðstöðvum.<ref name="Frozen Assets 2009"/>. Jón Ásgeir gekk í [[Verzlunarskóli Íslands|Verzlunarskóla Íslands]] en hætti án þess að klára námið árið 1989 til að hjálpa föður sínum, þá nýlega atvinnulausum, að setja á laggirnar fyrstu lágvöruverðsverslun á Íslandi, [[Bónus]]. Fyrsta verslunin var fjögur hundruð fermetra verslun í Skútuvogi.<ref name="Snær Júlíusson 2013 p. 83">Magnús Halldórsson and Þórður Snær Júlíusson, ''Ísland ehf. Auðmenn og áhrif eftir hrun'' (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2013), p. 83.</ref> Á nokkrum árum varð Bónus næststærsti smásali á Íslandi. == Viðskiptaveldi í íslenska góðærinu == [[Hagkaup]], helsti samkeppnisaðili [[Bónus]], keypti árið 1992, helming af hlutabréfum í Bónus. Hagkaup var í eigu barna stofnanda þess, Pálma Jónssonar<ref>Magnús Halldórsson and Þórður Snær Júlíusson, ''Ísland ehf. Auðmenn og áhrif eftir hrun'' (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2013), pp. 83-84.</ref> en Jón Ásgeir kvæntist síðar einu þeirra, [[Ingibjörg Stefanía Pálmadóttir|Ingibjörgu Stefaníu Pálmadóttur]]. [[Baugur Group]] var stofnað árið 1993 til samræma innkaup verslunarkeðjanna tveggja í kjölfar oft á tíðum átakamikilla viðræðna milli Jóns Ásgeirs og barna Pálma. Baugur keypti Hagkaup árið 1998 og varð Jón Ásgeir forstjóri. Sú staða gerði hann að einum valdamesta einstaklingi í íslensku viðskiptalífi.<ref name="Frozen Assets 2009"/><ref>Cf. Magnús Halldórsson and Þórður Snær Júlíusson, ''Ísland ehf. Auðmenn og áhrif eftir hrun'' (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2013), p. 84.</ref> Í kjölfar þess að Bónus opnaði búð í Færeyjum árið 1994 keypti Baugur nokkrar íslenskar verslanir og hóf landvinninga á erlendri grundu. Nýkaup, Aðföng og Útilíf voru keypt árið 1998 og árið 2001 var fjárfest í Bill´s Dollar Store og Bonus Dollar Store í Bandaríkjunum ásamt Topshop og stórs hlutar í [[Arcadia Group]] í Bretlandi.<ref>Roger Boyes, Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island (New York: Bloomsbury, 2009), pp. 76, 113.</ref> Baugur hélt áfram að stækka erlendis og keypti og seldi stóran hluta í Big Food Group í Bretlandi, sem átti á þeim tíma Iceland Foods og Booker, House of Fraser, Sommerfield og Mothercare árið 2003 og árið 2008 höfðu French Connection, Oasis, Karen Millen, Whistles, Debenhams, Goldsmiths, Woolworths og Moss Bros bæst í hópinn.<ref>Roger Boyes, Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island (New York: Bloomsbury, 2009), pp. 115–16.</ref> Jón Ásgeir sat í mörgum stjórnum. Hann var stjórnarformaður Iceland Foods og Magasin Du Nord og stjórnarmaður í til að mynda Booker, House of Fraser, Hamleys, Oasis/Karen Millen, Whistles og All Saints. Árið 1999 var Jón Ásgeir í aðalhlutverki í stofnun fjárfestahópsins Orca hvert markmið var að eignast fyrsta íslenska einkavædda bankann, [[Fjárfestingabanki atvinnulífsins|Fjárfestingabanka atvinnulífsins]] (FBA).<ref>Roger Boyes, ''Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island'' (New York: Bloomsbury, 2009), pp. 55-57; Ármann Þorvaldsson, ''Frozen Assets: How I Lived Iceland's Boom and Bust'' (Chichester: Wiley, 2009).</ref> FBA sameinaðist Íslandsbanka árið 2000 og fékk nýtt nafn Glitnir. Eign Baugs í bankanum komi Jóni Ásgeir í lykilstöðu í íslenska bankaheiminum.<ref>Roger Boyes, ''Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island'' (New York: Bloomsbury, 2009), p. 57.</ref> Hann hætti sem forstjóri Baugs Group í maí 2002 og tók við sem stjórnarformaður en varð aftur forstjóri í nóvember sama ár. Á svipuðum tíma, árið 2002, eignaðist Jón Ásgeir annað af tveimur stærstu dagblöðum Íslands, [[Fréttablaðið]] (í gegnum Gunnar Smára Egilsson). Við það jukust völd hans í stjórnmálum þjóðfélagsins.<ref>Roger Boyes, ''Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island'' (New York: Bloomsbury, 2009), p. 79.</ref> Undir lok árs 2003 hafði Baugur Group vaxið svo undir stjórn Jóns Ásgeirs að ekkert annað íslenskt fyrirtæki átti jafnmiklar eignir erlendis og það var stærsta fyrirtæki landsins. Í hátindi velgengninnar áttu Jón Ásgeir og eiginkona hans Ingibjörg Pálmadóttir, eigandi lúxushótelsins 101 í Reykjavík, 45 metra langa snekkju og 650 fermetra íbúð í Gramercy Park í New York. Haustið 2007 var það mat Baugs að eignir þess á Íslandi væru meira en 100 milljarða króna virði og þær væru samt aðeins um 35% af heildareignum fyrirtæksins.<ref name="Snær Júlíusson 2013 p. 83"/> Ferill Jóns Ásgeirs var markaður af gagnkvæmu hatri milli hans og hans helsta gagnrýnanda [[Davíð Oddsson|Davíðs Oddsonar]] sem var einn valdamestu stjórnmálamaður Íslandssögunnar. Ekki er nákvæmlega vitað hversu mikil áhrif Davíð Oddsson hafði á inngrip stjórnvalda og dómstóla í gjörninga Jóns Ásgeirs en það er ljóst að tengslin voru einhver.<ref>Roger Boyes, ''Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island'' (New York: Bloomsbury, 2009), passim.</ref> Samkvæmt greiningu [[Hannes Hólmsteinn Gissurarson|Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar]], náins vinar Davíðs. Jón Ásgeir Jóhannesson... varð einn valdamesti maður á Íslandi... eftir að hans helsti gagnrýnandi Davíð Oddsson hvarf úr stóli forsætisráðherra. Markaðskapítalismi áranna 1991 til 2004 breyttist í vinakapítalisma 2004 til 2008. Jón Ásgeir og vinir hans áttu ekki bara 2/3 af smásölumarkaðnum heldur áttu þeir líka nánast alla einkarekna fjölmiðla og einn af þremur stóru bönkunum ásamt því að hafa gott aðgengi að hinum bönkunum tveimur. Það virtist ekki skipta neinu máli fyrir gagnrýnendur að Jón Ásgeir var rannsakaður, ákærður og dæmdur fyrir að brjóta lög... og fékk þriggja mánaða skilorðsbundinn dóm.<ref>Hannes H. Gissurarson, 'Five Years On: What Happened? What Did We Learn?', ''The Reykjavík Grapevine'', 15 (2013), 16.</ref> == Hlutverk í íslensku fjármálakrísunni 2008–2011 == Samkvæmt [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|Skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis]] sem rannsakaði hrunið á Íslandi árið 2008 var Baugur Group og félög tengd því stærstu viðskiptavinir íslensku bankanna fyrir hrun. Lán til Baugs voru áberandi í bókum, Glitnis, Landsbankans og Kaupþings.<ref>Magnús Halldórsson and Þórður Snær Júlíusson, ''Ísland ehf. Auðmenn og áhrif eftir hrun'' (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2013), p. 86.</ref> Eftir tilraunir til að halda Baugi Group á lífi var fyrirtækið lýst gjalþrota 11. mars 2009.<ref name="Snær Júlíusson 2013 p. 87">Magnús Halldórsson and Þórður Snær Júlíusson, ''Ísland ehf. Auðmenn og áhrif eftir hrun'' (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2013), p. 87.</ref> Með gjaldþrotinu hurfu að mestu leyti völd Jóns Ásgeirs.<ref name="Snær Júlíusson 2013 p. 87"/> == Ákærur og dómar == Þann 17. ágúst 2005 voru Jón Ásgeir og fleiri ákærðir í 40 ákæruliðum fyrir brot á bókhaldsreglum. Flestar ákærurnar fjölluðu um viðskipti á milli hans og fyrirtækisins Baugs. [[Hæstiréttur Íslands]] vísaði málinu aftur til Héraðsdóms Reykjavíkur vegna galla. Þann 3. maí 2007 var Jón Ásgeir fundinn sekur um eitt brot á bókhaldslögum og var dómurinn staðfestur af Hæstarétti 6. júní 2008.<ref name="IHT">{{Citation | title = Baugur boss loses court appeal | publisher = [[International Herald Tribune]] | date = 2008-06-07 | url = http://www.iht.com/articles/reuters/2008/06/06/business/OUKBS-UK-ICELAND-BAUGUR.php}}</ref><ref>{{citation | title = Baugur CEO and former assistant director found guilty | publisher = [[Iceland Review]] | date = 2007-05-04 | url = http://www.icelandreview.com/icelandreview/search/news/Default.asp?ew_0_a_id=280573 | access-date = 2017-09-05 | archive-date = 2012-02-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120217172217/http://www.icelandreview.com/icelandreview/search/news/Default.asp?ew_0_a_id=280573 |url-status=dead }}</ref> Jón Ásgeir var dæmdur í þriggja mánaða skilorðsbundið fangelsi. Þessi dómur gerði stöðu hans sem stjórnarformaður Baugs erfiða því samkvæmt lögum um hlutafélög þýddi dómurinn að hann mátti ekki sitja í stjórnum félaga á Íslandi í þrjú ár.<ref name="IHT" /> Vegna þess og þeirrar staðreyndar að nær allar eignir Baugs voru í Bretlandi íhugaði fyrirtækið að flytja til Bretlands þar sem Jón Ásgeir gæti áfram haldið um stjórnartaumana í fyrirtækinu.<ref name="BBCUKSwitch">{{Citation | title = Baugur investigates switch to UK | publisher = [[BBC News]] | date = 2008-07-04 | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7489736.stm}}</ref><ref>{{Citation | title = Baugur Plans to Relocate to U.K. After Iceland Exit | publisher = [[Bloomberg L.P.|Bloomberg]] | date = 2008-07-04 | url = https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601085&sid=aFloN8beKols&refer=europe}}</ref> Í febrúar 2013 fékk Jón Ásgeir 12 mánaða skilorðsbundinn dóm fyrir skattalagabrot og var sektaður um 62 milljónir íslenskra króna.<ref>Sigrún Davíðsdóttir, 'Acquittals and close connections', ''Sigrún Davíðsdóttir's Icelog'', June 9, 2014, http://uti.is/2014/06/acquittals-and-close-connections/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}.</ref> Þessi dómur var ómerktur af Mannréttindadómstól Evrópu 18. maí 2018. Jón Ásgeir hefur einnig verið ákærður af [[Sérstakur saksóknari|Sérstökum saksóknara]] fyrir hans hlutverk í hruninu. Eins og staðan er núna hefur tvívegis verið sýknaður í sama málinu og það mál bíður lokaniðurstöðu í Hæstarétti. === Dómur Mannréttindadómstóls Evrópu === Þann 18. maí 2017 úrskurðaði Mannréttindadómstóll Evrópu að íslenska ríkið hefði brotið á mannréttindum Jóns Ásgeirs Jóhannessonar vegna þess að það refsaði honum tvívegis fyrir sama atvikið. Þetta var brot á 7. grein Mannréttindasáttmála Evrópu sem kveður á um rétt einstaklinga til að vera ekki refsað tvívegis fyrir sama atvik.<ref>http://hudoc.echr.coe.int/eng#{&#x22;languageisocode&#x22;:&#x5B;&#x22;ENG&#x22;&#x5D;,&#x22;documentcollectionid2&#x22;:&#x5B;&#x22;JUDGMENTS&#x22;&#x5D;,&#x22;itemid&#x22;:&#x5B;&#x22;001-173498&#x22;&#x5D;}</ref><ref>https://www.jonasgeirjohannesson.is/jon-asgeir-oheidarleiki-haesta-stigi/</ref> == Tengt efni == * [[Baugsmálið]] * [[Baugur Group|Baugur]] * [[Glitnir]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.visir.is/article/20090311/VIDSKIPTI06/774660019 ''Jón Ásgeir: Hefðum betur haldið okkur bara í smásölunni''; grein af Vísi.is] * [http://www.visir.is/jon-asgeir-jatar-sig-sigradan---their-unnu-/article/2010151994057 ''Jón Ásgeir játar sig sigraðan: „Þeir unnu“''; grein af Vísi.is 12. maí. 2010] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20120316125805/www.dv.is/beinlina/archive/jon-asgeir/ Bein lína á Dv.is, spurningum beint til Jóns Ásgeirs] ===Greinar eftir Jón Ásgeir=== * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1958481 ''Reiknum út rætur verðbólgunnar''; grein í Morgunblaðinu 2000] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3505525 ''Eignarhald fjölmiðla og hagsmunir samfélagsins''; grein í Morgunblaðinu 2004] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3878581 ''Tesco og frelsi á íslenskum matvörumarkaði''; grein í Fréttablaðinu 2006] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3933118 ''Umfangmestu sýndarréttarhöld Íslandssögunnar?''; grein í Fréttablaðinu 2007] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090313115729/www.amx.is/vidskipti/5097/ Skipuleg rógsherferð, segir Jón Ásgeir Jóhannesson; grein af amx.is], svar Jóns við grein í New York Post * [https://www.jonasgeirjohannesson.is/jon-asgeir-johannesson-embaettismenn-sitji-adeins-i-atta-ar/ ''Jón Ásgeir skrifar um af hverju íslenskir embættismenn ættu einungis að sitja í átta ár''] ===Erlendir tenglar=== * [https://web.archive.org/web/20090418001729/http://www.nypost.com/seven/03082009/business/vikings_invade_5th_ave__158591.htm Vikings Invade 5th Ave. - Iceland Assumes Saks Stakes], frétt á vefútgáfu the [[New York Post]] * [http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/retailing/article5907743.ece I'll be back, promises Jon Asgeir Johannesson] {{Webarchive|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100109101206/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/retailing/article5907743.ece |date=2010-01-09 }} * [http://www.businessweek.com/news/2010-05-12/johannesson-says-glitnir-suit-is-politics-after-bank-collapse.html Johannesson Says Glitnir Suit Is ‘Politics’ After Bank Collapse] {{Hrunið}} {{Stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Íslenskir viðskiptamenn]] [[Flokkur:Íslenskir auðmenn]] [[Flokkur:Íslenskir milljarðamæringar]] [[Flokkur:Baugsmálið]] [[Flokkur:Baugur Group]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] {{f|1968}} j9ttvyb1cfp7fcogu7364eymnvyy1oa 0 37966 1981007 1889015 2026-09-29T12:15:23Z Kent Wang 121274 Church and monastery of Jerónimos Monastery.jpg 1981007 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Church and monastery of Jerónimos Monastery.jpg|thumb|upright=1.4]] '''Híerónýmusarklaustrið í Lissabon''' ([[portúgalska]]: ''Mosteiro dos Jerónimos'') er staðsett í [[Betlehemshverfið|Betlehemshverfinu]] í [[Lissabon]], [[Portúgal]]. Klaustrið var, árið [[1983]], sett á [[Heimsminjaskrá UNESCO]] ásamt [[Betlehemsturninn|Betlehemsturninum]]. Bygging klaustursins hófst árið [[1450]], við upphaf landafundatímans í sögu Portúgals. Klaustrið var opnað [[1495]]. <br><gallery class=center caption="Híerónýmusarklaustrið - Mosteiro dos Jerónimos"> Belem-Mosteiro dos Jeronimos-06-Suedfront-2011-gje.jpg Belem-Mosteiro dos Jeronimos-20-Suedportal-2011-gje.jpg Belem-Mosteiro dos Jeronimos-Kirche-04-2011-gje.jpg Belem-Mosteiro dos Jeronimos-Kirche-16-Glasfenster-2011-gje.jpg Belem-Mosteiro dos Jeronimos-Kreuzgang-192-2011-gje.jpg Belem-Mosteiro dos Jeronimos-Kreuzgang-204-2011-gje.jpg Belem-Mosteiro dos Jeronimos-Kreuzgang-172-2011-gje.jpg Belem-Mosteiro dos Jeronimos-Refektorium-02-2011-gje.jpg </gallery> {{commons|Mosteiro dos Jerónimos|Híerónýmusarklaustrinu}} {{Stubbur}} {{s|1495}} [[Flokkur:Byggingar í Lissabon]] [[Flokkur:Heimsminjar]] si174zwbgpb6a7gr3q3jvks8q1y4zb4 1981016 1981007 2026-09-29T12:42:56Z Akigka 183 1981016 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Belem-Mosteiro_dos_Jeronimos-06-Suedfront-2011-gje.jpg|thumb|Híerónýmusarklaustrið í Lissabon.]] '''Híerónýmusarklaustrið í Lissabon''' ([[portúgalska]]: ''Mosteiro dos Jerónimos'') er staðsett í [[Betlehemshverfið|Betlehemshverfinu]] í [[Lissabon]], [[Portúgal]]. Klaustrið var sett á [[Heimsminjaskrá UNESCO]] árið 1983 ásamt [[Betlehemsturninn|Betlehemsturninum]]. Bygging klaustursins hófst árið 1450, við upphaf landafundatímans í sögu Portúgals. Klaustrið var vígt árið [[1495]]. {{Stubbur}} {{s|1495}} [[Flokkur:Byggingar í Lissabon]] [[Flokkur:Heimsminjar]] 6jrimx3i7fures5ap138b6lwgf3861e 1981017 1981016 2026-09-29T12:44:12Z Akigka 183 1981017 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Jerónimos_April_2009-4.jpg|thumb|Híerónýmusarklaustrið í Lissabon.]] '''Híerónýmusarklaustrið í Lissabon''' ([[portúgalska]]: ''Mosteiro dos Jerónimos'') er staðsett í [[Betlehemshverfið|Betlehemshverfinu]] í [[Lissabon]], [[Portúgal]]. Klaustrið var sett á [[Heimsminjaskrá UNESCO]] árið 1983 ásamt [[Betlehemsturninn|Betlehemsturninum]]. Bygging klaustursins hófst árið 1450, við upphaf landafundatímans í sögu Portúgals. Klaustrið var vígt árið [[1495]].<ref>{{cite journal|first=Nuno |last=Senos |title=A Coroa e a Igreja na Lisboa de Quinhentos |trans-title=The Crown and the Church in 1500 Lisbon |url=http://repositorio.ucp.pt/bitstream/10400.14/4404/1/LS_S2_15_NunoSenos.pdf |publisher=Lusitania Sacra |volume=2 |issue=15 |year=2003 |access-date=23 June 2011 |pages=97–117 |language=pt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121043157/http://repositorio.ucp.pt/bitstream/10400.14/4404/1/LS_S2_15_NunoSenos.pdf |archive-date=21 November 2011 }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Stubbur}} {{s|1495}} [[Flokkur:Byggingar í Lissabon]] [[Flokkur:Heimsminjar]] kkyu5b4mts3tgdprwtavqr2oisocuhl 1981034 1981017 2026-09-29T13:17:42Z Kent Wang 121274 Nota myndina úr Wikidata 1981034 wikitext text/x-wiki [[Mynd:{{#property:P18}}|thumb|Híerónýmusarklaustrið í Lissabon.]] '''Híerónýmusarklaustrið í Lissabon''' ([[portúgalska]]: ''Mosteiro dos Jerónimos'') er staðsett í [[Betlehemshverfið|Betlehemshverfinu]] í [[Lissabon]], [[Portúgal]]. Klaustrið var sett á [[Heimsminjaskrá UNESCO]] árið 1983 ásamt [[Betlehemsturninn|Betlehemsturninum]]. Bygging klaustursins hófst árið 1450, við upphaf landafundatímans í sögu Portúgals. Klaustrið var vígt árið [[1495]].<ref>{{cite journal|first=Nuno |last=Senos |title=A Coroa e a Igreja na Lisboa de Quinhentos |trans-title=The Crown and the Church in 1500 Lisbon |url=http://repositorio.ucp.pt/bitstream/10400.14/4404/1/LS_S2_15_NunoSenos.pdf |publisher=Lusitania Sacra |volume=2 |issue=15 |year=2003 |access-date=23 June 2011 |pages=97–117 |language=pt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121043157/http://repositorio.ucp.pt/bitstream/10400.14/4404/1/LS_S2_15_NunoSenos.pdf |archive-date=21 November 2011 }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Stubbur}} {{s|1495}} [[Flokkur:Byggingar í Lissabon]] [[Flokkur:Heimsminjar]] 1z3bbgf1uctctbhmok66da9th2pt73d 0 42394 1981204 1977973 2026-09-30T10:10:26Z Nipas2 54688 /* Meistarasaga */ 1981204 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta |titill=Besta deild kvenna |mynd= |stofnár=1972 |ríki={{ISL}} Ísland |neðri deild=[[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild kvenna]] |liðafjöldi=10 |píramída stig=[[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|Stig 1]] |bikarar= |núverandi meistarar= Breiðablik (2025) |sigursælasta lið=[[Breiðablik UBK|Breiðablik]] (''20'') |heimasíða }} '''Besta deild kvenna''' er efsta deild kvenna í [[Knattspyrna|knattspyrnu]] á [[Ísland]]i. Deildin er rekin af [[Íslenska knattspyrnusambandið|Íslenska knattspyrnusambandinu]]. Keppni meðal efstu liða kvenna hófst árið 1972, en ekki sem eiginleg deild. Í stað þess var riðlakeppni og það fyrirkomulag var við lýði á næstu þremur árum keppninar. Árið 1976 varð síðan fyrsta eiginlega úrvalsdeild kvenna, sem hét "1. deild kvenna". Það var þó ekki fyrr en 1995 sem að deildin var fyrst nefnd eftir styrktaraðilum. Síðar varð sameiginlegur styrktaraðili yfir úrvalsdeildir karla og kvenna, frá árinu 2000 og hefur haldist þannig síðan. Árið 2022 var nafni deildarinnar breytt í Besta deild kvenna, deildinni er skipt í tvo helminga, 6 lið í efri helmingi og 4 í neðri. Lið í neðri helmingi geta fallið niður í 1. deild. ==Núverandi lið (2026)== *{{Lið Breiðablik}} *{{Lið FH}} *Grindavík/Njarðvík *{{Lið ÍBV}} *[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] *{{Lið Stjarnan}} *{{Lið Tindastóll}} *{{Lið Valur}} *{{Lið Þór/KA}} *{{Lið Þróttur R.}} == Saga == {{Staðsetning liða í úrvalsdeild_kvenna|Float=right}} === Meistarasaga === {| class="wikitable sortable" bgcolor="#f7f8ff" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" |Tímabil |Lið |Meistari |Stig |2. sæti |Stig |- align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1972|1972]]||8||{{FH Hafnarfjörður}} (1)||7||{{Lið Ármann}}||6 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1973|1973]]||8||{{Lið Ármann}} (1)||10||{{FH Hafnarfjörður}}||8 |- align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1974|1974]]||11||{{FH Hafnarfjörður}} (2)||9||{{ÍA Akranes}}||12 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1975|1975]]||8||{{FH Hafnarfjörður}} (3)||6||{{Fram Reykjavík}}||6 |- align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1976|1976]]||5||{{FH Hafnarfjörður}} (4)||15||{{Breiðablik}}||13 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1977|1977]]||6||{{Breiðablik}} (1)||16||{{Fram Reykjavík}}||15 |- align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]]||4||{{Valur Reykjavík}} (1)||10||{{Breiðablik}}||8 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1979|1979]]||5||{{Breiðablik}} (2)||11||{{Valur Reykjavík}}||9 |- align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1980|1980]]||4||{{Breiðablik}} (3)||6||{{Valur Reykjavík}}||4 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1981|1981]]||8||{{Breiðablik}} (4)||27||{{ÍA Akranes}}||22 |- align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1982|1982]]||6||{{Breiðablik}} (5)||17||{{Valur Reykjavík}}||15 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1983|1984]]||6||{{Breiðablik}} (6)||18||{{Valur Reykjavík}}||14 |- align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1984|1984]]||10||{{ÍA Akranes}} (1)||25||[[Íþróttafélagið Þór|Þór]]||15 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1985|1989]]||8||{{ÍA Akranes}} (2)||40||{{Breiðablik}}||32 |- align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1986|1986]]||7||{{Valur Reykjavík}} (2)||36||{{Breiðablik}}||30 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1987|1987]]||8||{{ÍA Akranes}} (3)||37||{{Valur Reykjavík}}||35 |- align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1988|1988]]||8||{{Valur Reykjavík}} (3)||38||[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]||27 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1989|1989]]||7||{{Valur Reykjavík}} (4)||32||{{ÍA Akranes}}||26 |- align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1990|1990]]||6||{{Breiðablik}} (7)||24||{{ÍA Akranes}}||22 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1991|1991]]||8||{{Breiðablik}} (8)||32||{{Valur Reykjavík}}||31 |- align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1992|1992]]||8||{{Breiðablik}} (9)||32||{{ÍA Akranes}}||32 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1993|1993]]||7||{{KR Reykjavík}} (1)||30||{{Breiðablik}}||26 |- align="center" |[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1994|1994]]||8||{{Breiðablik}} (10)||40||{{KR Reykjavík}}||32 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[Mizunodeild kvenna 1995|1995]]||8||{{Breiðablik}} (11)||38||{{Valur Reykjavík}}||36 |- align="center" |[[Mizunodeild kvenna 1996|1996]]||8||{{Breiðablik}} (12)||42||{{KR Reykjavík}}||32 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[Stofndeild kvenna 1997|1997]]||8||{{KR Reykjavík}} (2)||42||{{Breiðablik}}||34 |- align="center" |[[Meistaradeild kvenna 1998|1998]]||8||{{KR Reykjavík}} (3)||39||{{Valur Reykjavík}}||36 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[Meistaradeild kvenna 1999|1999]]||8||{{KR Reykjavík}} (4)||40||{{Breiðablik}}||32 |- align="center" |[[Landssímadeild kvenna 2000|2000]]||8||{{Breiðablik}} (13)||37||{{KR Reykjavík}}||32 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[Símadeild kvenna 2001|2001]]||8||{{Breiðablik}} (14)||32||{{KR Reykjavík}}||31 |- align="center" |[[Símadeild kvenna 2002|2002]]||8||{{KR Reykjavík}} (5)||39||{{Breiðablik}}||31 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[Landsbankadeild kvenna 2003|2003]]||8||{{KR Reykjavík}} (6)||36||{{ÍBV Vestmannaeyjar}}||32 |- align="center" |[[Landsbankadeild kvenna 2004|2004]]||8||{{Valur Reykjavík}} (5)||40||{{ÍBV Vestmannaeyjar}}||32 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[Landsbankadeild kvenna 2005|2005]]||8||{{Breiðablik}} (15)||40||{{Valur Reykjavík}}||36 |-align="center" |[[Landsbankadeild kvenna 2006|2006]]||8||{{Valur Reykjavík}} (6)'||39||{{Breiðablik}}||36 |- bgcolor="#efefef" align="center" |[[Landsbankadeild kvenna 2007|2007]]||9||{{Valur Reykjavík}} (7)||51||{{KR Reykjavík}}||48 |-align="center" |[[Landsbankadeild kvenna 2008|2008]]||10||{{Valur Reykjavík}} (8)||46||{{KR Reykjavík}}||43 |-bgcolor="#efefef" align="center" |[[Pepsideild kvenna 2009|2009]]||10||{{Valur Reykjavík}} (9)||44||{{Breiðablik}}||39 |-align="center" |[[Pepsideild kvenna 2010|2010]]||10||{{Valur Reykjavík}} (10)||45||{{Lið Þór/KA}}||37 |-bgcolor="#efefef" align="center" |[[Pepsideild kvenna 2011|2011]]||10||{{Lið Stjarnan}} (1)||51||{{Lið Valur}}||42 |-align="center" |[[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2012|2012]]||10||{{Lið Þór/KA}} (1)||45||{{Lið ÍBV}}||38 |-bgcolor="#efefef" align="center" |[[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2013|2013]]||10||{{Lið Stjarnan}} (2)||54||{{Lið Valur}}||39 |-align="center" |[[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2014|2014]]||10||{{Lið Stjarnan}} (3)||49||{{Lið Breiðablik}}||41 |-bgcolor="#efefef" align="center" |[[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2015|2015]]||10||{{Lið Breiðablik}} (16)||50||{{Lið Stjarnan}}||45 |-align="center" |[[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2016|2016]]||10||{{Lið Stjarnan}} (4)||44||{{Lið Breiðablik}}||39 |-bgcolor="#efefef" align="center" |[[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2017|2017]]||10||{{Lið Þór/KA}} (2)||44||{{Lið Breiðablik}}||42 |-align="center" |[[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2018|2018]]||10||{{Lið Breiðablik}} (17)||46||{{Lið Þór/KA}}||41 |-bgcolor="#efefef" align="center" |[[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]]||10||{{Lið Valur}} (11)||50||{{Lið Breiðablik}}||48 |-align="center" |[[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]]||10||{{Lið Breiðablik}} (18) ^C19 |2,8 |{{Lið Valur}} |2,5 |-bgcolor="#efefef" align="center" |[[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]]||10||{{Lið Valur}} (12)||45||{{Lið Breiðablik}}||36 |-align="center" |[[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]]||10||{{Lið Valur}} (13)||43||{{Lið Stjarnan}}||37 |-bgcolor="#efefef" align="center" |[[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023|2023]]||10||{{Lið Valur}} (14)||49||{{Lið Breiðablik}}||43 |-bgcolor="#efefef" align="center" |[[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024|2024]]||10||{{Lið Breiðablik}} (19)||61||{{Lið Valur}} |60 |-bgcolor="#efefef" align="center" |[[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]]||10||{{Lið Breiðablik}} (20)||56||{{Lið FH}} |48 |-bgcolor="#efefef" align="center" |[[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2026|2026]]||10|| || || |} <small>''Útskýringar: C19 = Tímabilið var flautað af eftir 16 umferðir vegna [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldursins]]. Meðalstig réðu úrslitum.''</small> == Tölfræði == === Sigursælustu lið deildarinnar === {| class="wikitable sortable" ! style="background:silver;" | Lið ! style="background:silver;" | Titlar ! style="background:silver;" | Fyrsti titill ! style="background:silver;" | Síðasti titill ! style="background:silver;" | Hlutfall<ref>Hlutfall á milli titla og fjölda tímabila í efstu deild.</ref> ! style="background:silver;" | Varðir titlar ! style="background:silver;" | Unnið tvöfalt |- | '''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]'''||20||1977||2025||40%||9||Já, 4 sinnum |- | '''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]'''||14||1978||2023||30%||5||Já, 2 sinnum |- | '''[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]'''||6||1993||2003||20%||3||Já, 2 sinnum |- | '''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]'''||4||1972||1976||24%||2||Já, 1 sinni |- | '''{{Lið Stjarnan}}'''||4||2011||2016||?%||1||Já, 1 sinni |- | '''[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]]'''||3||1984||1987||12%||1||Já, 1 sinni |- | '''[[Þór/KA]]'''||2||2012||2017||?%||0||Nei |- | '''{{Lið Ármann}}'''||1||1973||1973||33%||0||Nei |- |} === Gengi frá 1979 === ==== 1979-1999 ==== :{| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! Tímabil ! [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1979|'79]] ! [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1980|'80]] ! [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1981|'81]] ! [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1982|'82]] ! [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1983|'83]] ! [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1984|'84]] ! [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1985|'85]] ! [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1986|'86]] ! [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1987|'87]] ! [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1988|'88]] ! [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1989|'89]] ! [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1990|'90]] ! [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1991|'91]] ! [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1992|'92]] ! [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1993|'93]] ! [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1994|'94]] ! [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995|'95]] ! [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1996|'96]] ! [[Stofndeild kvenna í knattspyrnu 1997|'97]] ! [[Meistaradeild kvenna í knattspyrnu 1998|'98]] ! [[Meistaradeild kvenna í knattspyrnu 1999|'99]] |- ||[[Mynd:UMFA.png|20px]]||[[Ungmennafélagið Afturelding| Afturelding]]|| || || || || || || || || || || || || || || || ||bgcolor="FFCCCC"|8|| || || || |- ||[[Mynd:Breidablik.png|20px]]||[[Breiðablik UBK|Breiðablik]] || bgcolor="gold"|1 ||bgcolor="gold"|1||bgcolor="gold"|1 ||bgcolor="gold"|1||bgcolor="gold"|1|| ||bgcolor="silver"|2||bgcolor="silver" |2||bgcolor="FFCCCC"|7||||4||bgcolor="gold"|1||bgcolor="gold"|1||bgcolor="gold"|1||bgcolor="silver"|2||bgcolor="gold"|1|| bgcolor="gold"|1||bgcolor="gold"|1||bgcolor="silver"|2|| bgcolor="#cc9966"|3||bgcolor="silver"|2 |- ||||[[Boltafélag Ísafjarðar|BÍ]] || || || || || || ||bgcolor="FFCCCC"|8|| || ||bgcolor="FFCCCC"|7|| || || || || || || || || || || |- ||||[[UMFS Dalvík|Dalvík]] || || || || || || || || || || || || || || ||bgcolor="FFCCCC"|8|| || || || || || |- ||[[Mynd:Fimleikafelag hafnafjordur.png|20px]]||[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]] ||bgcolor="#cc9966"|3||4||5||bgcolor="FFCCCC"|6|| || || || || || || || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:Fjölnir.png|20px]]||[[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnir]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||8 |- ||[[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] ||bgcolor="FFCCCC"|4 || || || || || || ||bgcolor="FFCCCC"|8|| || || || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:Fylkir.png|20px]]||[[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkir]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:UMFG, Grindavík.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag Grindavíkur|Grindavík]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||7 |- ||[[Mynd:Knattspyrnufélagið Haukar.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]] || || || || || || ||bgcolor="FFCCCC"|7|| || || || || ||6||8|| || || || || 7||bgcolor="FFCCCC"|7|| |- ||[[Mynd:Höttur.svg|15px]]||[[Höttur]]|| || || || || |||| || || || || || ||bgcolor="FFCCCC"|8|| ||bgcolor="FFCCCC"|7|| || || || || || |- ||[[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] ||bgcolor="FFCCCC"|5 ||-||bgcolor="silver"|2||4 ||bgcolor="#cc9966"|3|| ||bgcolor="gold"|1||bgcolor="#cc9966"|3||bgcolor="gold"|1||4||bgcolor="silver"|2|| bgcolor="silver"|2||bgcolor="#cc9966"|3||bgcolor="silver"|2||5||4||bgcolor="#cc9966"|3||bgcolor="#cc9966"|3||4||6||6 |- ||[[Mynd:IBA.png|20px]]||[[Íþróttabandalag Akureyrar|ÍBA]]|| || || || || || || || || || || || || ||bgcolor="FFCCCC"|7|| ||6||7||bgcolor="FFCCCC"|8|| || || |- ||[[Mynd:ÍR.png|15px]]||[[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:Ibv-logo.png|20px]]||[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]|| || || || || || || || || || || || || || || || ||7||6||5||4||5 |- ||[[Mynd:Knattspyrnufélag Akureyrar.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]] || || || || || || ||bgcolor="FFCCCC"|7|| ||4||5||5||6||bgcolor="FFCCCC"|7|| || || || || || || || |- ||[[Mynd:Keflavik ÍF.gif|20px]]||[[Keflavik ÍF|Keflavík]]|| ||bgcolor="#cc9966"|3|| || || || || ||5||6||bgcolor="FFCCCC"|6|| || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] || || ||4||bgcolor="#cc9966"|3 ||4|| ||4||4||5||bgcolor="#cc9966"|3||bgcolor="#cc9966"|3||4||4||6||bgcolor="gold"|1||bgcolor="silver"|2||4|| bgcolor="silver"|2|| bgcolor="gold"|1||bgcolor="gold"|1||bgcolor="gold"|1 |- ||[[Mynd:Leiknir.svg|20px]]||[[Íþróttafélagið Leiknir|Leiknir]] || || ||bgcolor="FFCCCC"|7|| || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:Tyr-logo.JPG|20px]]||[[Týr (Vestmannaeyjum)|Týr]] || || || || || || || || || || || ||bgcolor="FFCCCC"|8 || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:UMFS.png|20px]]||[[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]]|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:Stjarnan.png|20px]]||[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]] || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|6|| ||bgcolor="#cc9966"|3||bgcolor="silver"|2||bgcolor="FFCCCC"|7|| || ||4||bgcolor="#cc9966"|3||5||5||5|| ||5||4 |- ||[[Mynd:Valur.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] ||bgcolor="silver"|2 || bgcolor="silver"|2 ||bgcolor="#cc9966"|3||bgcolor="silver"|2||bgcolor="silver"|2|| ||3||bgcolor="gold"|1 ||2||bgcolor="gold"|1||bgcolor="gold"|1||bgcolor="#cc9966"|3||bgcolor="silver"|2||bgcolor="#cc9966"|3||4|| bgcolor="#cc9966"|3||bgcolor="silver"|2||4|| bgcolor="#cc9966"|3|| bgcolor="silver"|2|| bgcolor="#cc9966"|3 |- ||[[Mynd:Víðir.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|Víðir]]|| || ||bgcolor="FFCCCC"|8||-||bgcolor="FFCCCC"|6|| || || || || || || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]]|| || ||6||5||bgcolor="FFCCCC"|5|| || || || || || || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:Þór.png|20px]]||[[Íþróttafélagið Þór Akureyri|Þór]] || || || || || || ||5||6||bgcolor="FFCCCC"|8 || ||6||5||5||bgcolor="FFCCCC"|7|| || || || || || ||[[Mynd:Thorka-logo-rgb.jpg|20x20dp]] |- ||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Þór/KA]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:Þróttur R..png|20px]]||[[Þróttur]] || || || || || |||| || || || || ||6||5||bgcolor="FFCCCC"|6|| || || || || || || |} ==== 2000-2017 ==== :{| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! Tímabil ! [[Landssímadeild kvenna í knattspyrnu 2000|'00]] ! [[Símadeild kvenna í knattspyrnu 2001|'01]] ! [[Símadeild kvenna í knattspyrnu 2002|'02]] ! [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2003|'03]] ! [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|'04]] ! [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2005|'05]] ! [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2006|'06]] ! [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2007|'07]] ! [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2008|'08]] ! [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2009|'09]] ! [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2010|'10]] ! [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2011|'11]] ! [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2012|'12]] ! [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2013|'13]] ! [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2014|'14]] ! [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2015|'15]] ! [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2016|'16]] ! [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2017|'17]] ! [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2018|'18]] |- ||[[Mynd:UMFA.png|20px]]||[[Ungmennafélagið Afturelding| Afturelding]] || || || || || || || || ||6||8||8||7||7||8||8||bgcolor="FFCCCC"|9|| || |- ||[[Mynd:Breidablik.png|20px]]||[[Breiðablik UBK|Breiðablik]] || bgcolor="gold"|1||bgcolor="gold"|1||bgcolor="silver"|2||4||4||bgcolor="gold"|1||bgcolor="silver"|2||bgcolor="#cc9966"|3||bgcolor="#cc9966"|3||bgcolor="silver"|2||bgcolor="#cc9966"|3||6||5||5||bgcolor="silver"|2|| bgcolor="gold"|1||bgcolor="silver"|2||bgcolor="silver"|2 |- ||||[[Boltafélag Ísafjarðar|BÍ]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ||||[[UMFS Dalvík|Dalvík]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:Fimleikafelag hafnafjordur.png|20px]]||[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]] ||8||7||bgcolor="FFCCCC"|7|| ||6||7|| || || || ||bgcolor="FFCCCC"|9|| ||6||7||bgcolor="FFCCCC"|9|| ||6||6 |- ||[[Mynd:Fjölnir.png|20px]]||[[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnir]] || || || || ||8|| || ||7||bgcolor="FFCCCC"|10|| || || || || || || || || |- ||[[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:Fylkir.png|20px]]||[[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkir]] || || || || || || ||6||6||7||5||5||5||bgcolor="FFCCCC"|9|| ||5||6||8||bgcolor="FFCCCC"|9|| |- ||[[Mynd:UMFG, Grindavík.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag Grindavíkur|Grindavík]] || ||6||bgcolor="FFCCCC"|8|| || || || || || ||7||7||bgcolor="FFCCCC"|9|| || || || || ||7 |- ||[[Mynd:Knattspyrnufélagið Haukar.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]] || || || ||bgcolor="FFCCCC"|8|| || || || || || ||bgcolor="FFCCCC"|10|| || || || || || ||bgcolor="FFCCCC"|10|| |- ||[[Mynd:Höttur.svg|15px]]||[[Höttur]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] || 6|| || || || ||8||bgcolor="FFCCCC"|7|| || || || || || || ||bgcolor="FFCCCC"|10|| ||10|| |- ||[[Mynd:IBA.png|20px]]||[[Íþróttabandalag Akureyrar|ÍBA]]|| || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:ÍR.png|15px]]||[[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR]] || || || || || || || ||bgcolor="FFCCCC"|9|| ||bgcolor="FFCCCC"|9|| || || || || || || || |- ||[[Mynd:Ibv-logo.png|20px]]||[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]||4||bgcolor="#cc9966"|3||4||bgcolor="silver"|2||bgcolor="silver"|2||bgcolor="#cc9966"|3|| || || || || ||bgcolor="#cc9966"|3||bgcolor="silver"|2||bgcolor="#cc9966"|3||6||5||5||5 |- ||[[Mynd:Knattspyrnufélag Akureyrar.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:Keflavik ÍF.gif|20px]]||[[Keflavik ÍF|Keflavík]] || || || || || || || || ||5||5||4||8||bgcolor="FFCCCC"|10|| || || || || |- ||[[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] ||bgcolor="silver"|2||bgcolor="silver"|2 ||bgcolor="gold"|1||bgcolor="gold"|1||bgcolor="#cc9966"|3||4||bgcolor="#cc9966"|3||bgcolor="silver"|2|| bgcolor="silver"|2||6||6||8||bgcolor="FFCCCC"|10|| || ||8||7||8 |- ||[[Mynd:Leiknir.svg|20px]]||[[Íþróttafélagið Leiknir|Leiknir]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:Tyr-logo.JPG|20px]]||[[Týr (Vestmannaeyjum)|Týr]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:UMFS.png|20px]]||[[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]] || || || || || || || || || || || || ||8||6||4||3||9|| |- ||[[Mynd:Stjarnan.png|20px]]||[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]||bgcolor="#cc9966"|3||5||6||5||5||6||4||5||5||4||4||bgcolor="gold"|1||bgcolor="#cc9966"|3||bgcolor="gold"|1||bgcolor="gold"|1||bgcolor="silver"|2||bgcolor="gold"|1||4 |- ||[[Mynd:Valur.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] ||5||4 ||bgcolor="#cc9966"|3||bgcolor="#cc9966"|3||bgcolor="gold"|1||bgcolor="silver"|2||bgcolor="gold"|1|| bgcolor="gold"|1||bgcolor="gold"|1||bgcolor="gold"|1||bgcolor="gold"|1||bgcolor="silver"|2||4|| bgcolor="silver"|2||7||7||bgcolor="#cc9966"|3||bgcolor="#cc9966"|3 |- ||[[Mynd:Víðir.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|Víðir]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- ||[[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] || || || || || || || || ||9|| || || || ||bgcolor="FFCCCC"|9|| || || || |- ||[[Mynd:Þór.png|20px]]||[[Íþróttafélagið Þór Akureyri|Þór]] ||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]] |- ||[[Mynd:Þór-KA.png|20px]]||[[Þór/KA]] ||7||8||5||7||7|| ||8||8||4||bgcolor="#cc9966"|3 ||bgcolor="silver"|2||4||bgcolor="gold"|1||4||3||4||4||bgcolor="gold"|1 |- ||[[Mynd:Þróttur R..png|20px]]||[[Þróttur]] || || || || || || || || || || || ||bgcolor="FFCCCC"|10|| ||bgcolor="FFCCCC"|10|| ||bgcolor="FFCCCC"|10|| || |} == Neðanmálsgreinar == <div class="references-small"><references/></div> == Tengt efni == * [[Besta deild karla]] * [[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu]] * [[Deildarbikarkeppni kvenna í knattspyrnu]] * [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu]] {{Leiktímabil í knattspyrnu kvenna}} [[Flokkur:Knattspyrna]] [[Flokkur:Landsbankadeild kvenna]] [[Flokkur:Íslenskar knattspyrnudeildir]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnumót]] se28blwi886vorq4bz2wonl938me17h 0 42620 1981090 1964053 2026-09-29T16:45:22Z Berserkur 10188 1981090 wikitext text/x-wiki {{knattspyrnulið | Fullt nafn = [[Manchester City]]. | mynd = | Gælunafn =''Citizens, Sky Blues, City'' | Stytt nafn =Man City, MCFC | Stofnað =1880, sem<br />''West Gorton (St. Marks)'' | Leikvöllur =[[Etihad Stadium]] | Stærð = 55,097 | Knattspyrnustjóri = | Deild =[[Enska úrvalsdeildin]] | Tímabil =2024-2025 | Staðsetning =3. sæti | pattern_la1 = _mancity2223h | pattern_b1 = _mancity2223h | pattern_ra1 = _mancity2223h | pattern_sh1 = _mancity2223h | pattern_so1 = _mancity2223hl | leftarm1 = 78BCFF | body1 = 78BCFF | rightarm1 = 78BCFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 78BCFF | pattern_la2 = _mancity2223a | pattern_b2 = _mancity2223a | pattern_ra2 = _mancity2223a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _mancity2223t | pattern_b3 = _mancity2223t | pattern_ra3 = _mancity2223t | pattern_sh3 = _mancity2223t | pattern_so3 = _mancity2223tl | leftarm3 = D3FE7A | body3 = D3FE7A | rightarm3 = D3FE7A | shorts3 = 384157 | socks3 = D3FE7A }} [[Mynd:Матч «Динамо» - «Манчестер Сити» 1-3. 24 февраля 2016 года — 669360.jpg|thumb|Lið City árið 2016.]] '''Manchester City''' er knattspyrnulið sem spilar í [[Enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildinni]] og ríkjandi Englandsmeistari. Liðið var stofnað árið 1880 og hefur unnið efstu deild í Englandi 10 sinnum, þar af ensku úrvalsdeildina 9 sinnum. Leikvangurinn [[City of Manchester Stadium]] ([[Etihad Stadium]]) var opnaður árið 2003. Árið 2008 var liðið keypt af Abu Dhabi United Group og hefur liðið keypt dýra leikmenn síðan þá og uppskorið eftir því. Liðið var 5. tekjuhæsta félagsliðið árið 2017. Árið 2017 setti liðið nýtt met á Englandi þegar það vann 18 leiki í röð. Sama ár spilaði lið undirbúningleik á Laugardalsvelli við [[West Ham]] í ágúst. Tímabilið 2017-2018 setti City nýtt stigamet í úrvalsdeildinni þegar það náði 100 stigum. Tímabilið 2022-2023 náði liðið að vinna þrennu; deild, bikar og meistaradeildina. Tímabilið eftir varð City fyrsta félag í sögu enska boltans til að vinna efstu deild fjögur ár í röð. ===Dómsmál=== Eigendur liðsins hafa verið sakaðir um ólöglega fjármálagjörninga. <ref>[http://www.ruv.is/frett/fordaeduskapur-og-flaraedi-manchester-city Fordæðuskapur og fláræði Manchester City] Rúv, skoðað 14. nóv, 2018.</ref> Árið 2023 kærði enska úrvalsdeildin liðið fyrir að brjóta fjárhagslegar reglur. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/64536785BBC News - Manchester City charged with breaking financial rules by Premier League] BBC, sótt 6/2 2023</ref> Árið 2026 var City dæmt sekt í 114 af 115 ákæruliðum <ref>[https://www.fotbolti.net/news/29-09-2026/enska-urvalsdeildin-stadfestir-nidurstoduna Enska úrvalsdeildin staðfestir niðurstöðuna] Fótbolti.net, sótt 29. september 2026</ref> ==Leikmenn 2025-2026== ===Markmenn=== *[[Gianluigi Donnarumma]] *Marcus Betinelli *Gerónimo Rulli ===Varnarmenn=== *[[Marc Guéhi]] *[[Joško Gvardiol]] *[[Ruben Dias]] *[[John Stones]] *[[Nathan Aké]] *Rico Lewis *Abdukodir Khusanov *Rayan Aït-Nouri ===Miðjumenn=== *[[Phil Foden]] *[[Mateo Kovačić]] *[[Matheus Nunes]] *[[Elliot Anderson]] *[[Enzo Fernandez]] *[[Rayan Cherki]] *[[Antoine Semenyo]] ===Sóknarmenn=== *[[Erling Braut Håland]] *[[Jeremy Doku]] *[[Iliman Ndiaye]] ==Titlar== *'''Fyrsta deild/[[enska úrvalsdeildin]]''' (10): 1936–37, 1967–68, 2011–12, 2013–14, 2017–18, 2018–19, 2020-2021, 2021-2022, 2022-2023, 2023-2024 *'''Önnur/Fyrsta deild''' (7): 1898–99, 1902–03, 1909–10, 1927–28, 1946–47, 1965–66, 2001–02 *'''[[Enski bikarinn]]''' (8): 1903–04, 1933–34, 1955–56, 1968–69, 2010–11, 2018-19, 2022-2023, 2025-2026 *'''[[Enski deildabikarinn]]''' (9): 1969–70, 1975–76, 2013–14, 2015–16, 2017–18, 2018-2019, 2019-2020, 2020-2021, 2025-2026 *'''FA-[[Samfélagsskjöldurinn]]''' (7): 1937, 1968, 1972, 2012, 2018, 2019, 2024 *'''[[Evrópukeppni bikarhafa]]''' (1): 1969–70 *'''Meistaradeild Evrópu''' (1): 2023 *'''Heimsmeistarar félagsliða''' (1): 2023 {{Stubbur|knattspyrna}} ==Tenglar== [https://www.spiegel.de/international/manchester-city-exposed-bending-the-rules-to-the-tune-of-millions-a-1236346.html Manchester City exposed - Umfjöllun Der Spiegel um fjármál Manchester City] ==Tilvísanir== {{Enska úrvalsdeildin}} {{s|1880}} [[Flokkur:Íþróttafélög í Manchester]] [[Flokkur:Ensk knattspyrnufélög]] oaj74wnpkjrxy850rry15i2afcls7j2 0 43071 1981153 1853477 2026-09-29T21:00:52Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981153 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Spas_vsederzhitel_sinay.jpg|thumb|Kristur hinn almáttugi, ''Kristos Pantokrator''. Íkon frá Klaustri heilagrar Katarínu á Sínaí-skaga, frá 6. eða 7. öld]] '''Rétttrúnaðarkirkjan''', einnig verið kölluð '''Austurkirkjan''', er [[Kristni|kristið]] samfélag sem telur sig vera runnið beint frá [[Frumkristni|fyrsta kristna söfnuðinum]], sem stofnaður var af [[Jesú]] og [[Postuli|postulunum]], og hafa varðveitt órofið samband milli embættismanna kirkjunnar og postulanna gegnum [[Postullega erfðakenningin|postullegu erfðakenninguna]]. Hún telur sig einnig hafa best varðveitt siði og hefðir fyrsta safnaðarins og fylgja nánast þeim kennisetningum sem samþykktar voru á fyrstu sjö kirkjuþingunum sem haldin voru á tímanum frá [[4. öld|4.]] til [[8. öld|8. aldar]]. Rétttrúnaðarkirkjan er ekki miðstýrð eins og sú kaþólska, heldur eru kirkjudeildirnar sjálfstæðar þjóðkirkjur. Yfir hverri kirkjudeild er [[patríarki]] og nýtur [[patríarkinn í Konstantínópel]] af hefð meiri virðingar en hinir en er þó einungis álitinn vera „fremstur meðal jafningja“. Á flestum málum er kirkjan kölluð ''orþodox'', en það er orð sem kemur úr grísku orðunum ''ορθός'' „rétt“ og ''δόξα'' „trú“, það er að segja „hin rétta kenning“. == Saga == [[Kristni]] náði fyrst fótfestu í [[Austrómverska ríkið|austurhluta rómaveldis]] þar sem [[forngríska|gríska]] var aðal samskiptatungumálið. [[Páll postuli]] og postularnir tólf ferðuðust víða um [[Rómaveldi]] og stofnuðu söfnuði. Þeir fyrstu í [[Antiokkía|Antiokkíu]], [[Alexandría (Egyptaland)|Alexandríu]] og [[Jerúsalem]] og fljótlega einnig í pólitísku aðalstöðunum [[Róm]] og [[Konstantínópel]]. Með stofnun þessara safnaða skapaðist hinn [[Postullega erfðakenningin|postullegi arfur]] en þessi hugmynd hefur skipt meginmáli í sjálfsímynd kirkjunnar sem verndara hinar réttu trúar. Ofsóknir gagnvart kristnum mönnum hættu árið [[313]] þegar [[Konstantín mikli]] veitti þeim trúarfrelsi. Konstantín flutti höfuðborg Rómaveldis frá Róm til Konstantínópel 330. Frá stjórnartíma Theodosiusar I (379 – 395) fóru keisarar Austrómverska ríkisins í vaxandi mæli að ráðskast með málefni kirkjunnar þó þeir væru ekki formlegir yfirmenn. Rétttrúnaðarkirkjan viðurkennir einungis þessi sjö [[kirkjuþing]]: # Fyrsta kirkjuþingið sem kallað var saman af Konstantín keisara í [[Níkea|Níkeu]] í [[Litla-Asía|Litlu-Asíu]] árið [[325]]. Þar var kenningu [[Aríus]]ar um að Jesús væri aðeins sköpuð vera, æðst slíkra og að Kristur væri önnur himnesk vera ótengd Jesú hafnað. Var þar Jesús Kristur viðurkenndur sonur Guðs, jafn Guði föður að [[eðli]] til og ætti að tilbiðja hann sem slíkan. # Annað kirkjuþingið sem var haldið í Konstantínópel árið [[381]] sem staðfesti [[Níkeujátningin|Níkeujátninguna]]. Aðalmál þingsins var að skilgreina Heilagan anda sem jafnan hinum tveimur í [[Heilög þrenning|Heilagri þrenningu]] sem hafði verið umdeilt. # Þriðja kirkjuþingið í [[Efesos]] árið [[431]] samþykkti að [[María mey]] væri „móðir Guðs“ (sem á grísku er nefnt ''Theotokos''), andstætt kenningum [[Nestorianar|Nestoriusar]]. # Fjórða kirkjuþingið sem haldið var í [[Kalkedon]] árið [[451]] sem ályktaði að eðli Jesú væri samtímis guð og maður án þess að það blandaðist saman andstætt kenningum eineðlissinna (mónófýsíta). # Fimmta kirkjuþingið í Konstantínópel árið [[553]] staðfesti og skilgreindi nánar Kalkadon-þingsins um tvíeðli Jesú og afneitaði kenningum [[Origenes]]ar um líf sálarinnar fyrir fæðingu. # Sjötta kirkjuþingið sem haldið var í Konstantínópel árið [[681]] lýsti því yfir að Kristur hefði tvo vilja tengda tvíeðli hans, andstætt kenningum eineðlissinna (mónófýsíta). # Sjöunda kirkjuþingið árið [[787]] sem þekktara er sem Annað Níkeu-þingið. Þar var samþykkt að það væri rétt sýna trúarlegum myndum ([[íkon]]um) virðingu en bannaði samtímis gerð þrívídda mynda og dýrkun mynd. Klofningur Rómaríkis í Austrómverska og [[Vestrómverska ríkið]] á [[5. öld]] leiddi meðal annars af sér að kirkjan skiptist í austur og vesturhluta. Biskupinn í Róm hafði aukið völd sín smám saman og varð embætti hans að því sem kallað er páfaveldi. Páfinn krafðist þess að allar kristnar kirkjur viðurkenndu embætti hans sem leiðtoga og yfirmann kristni. Austurkirkjurnar neituðu að sætta sig við það og ákærðu latnesku kirkjuna um rangtúlkanir á ýmsum trúaratriðum. Klofningurinn varð algjör árið [[1054]] þegar sendimaður páfa skildi eftir bannlýsingu á patríarkanum í [[Konstantínópel]] á altarinu í [[Hagia Sofia]] kirkjunni. Enn verra verð sambandið þegar krossfarar í [[Fjórða krossförin|fjórðu krossförinni]] árið [[1204]] rændu og rupluðu Konstantínópel. Allt frá þeim tíma hafa [[kaþólska kirkjan]] og rétttrúnaðarkirkjan verið aðskildar þó samtöl og samskipti milli þeirra hafi verið tekin upp á nýtt á síðustu áratugum. Árið [[1453]] féll Kostantínópel, síðasta vígi [[Býsansríkið|Býsansríkisins]], í hendur [[Ottómanar|Ottómana]]. Þegar þetta gerðist hafði stærsti hluti þess svæðis í Asíu og [[Norður-Afríka|Norður-Afríku]] sem áður hafði fylgt rétttrúnaðarkirkjunni snúist að mestu til [[íslam]], meðal annars [[Egyptaland]]. Kristnar kirkjudeildir héldust þó við sem minnihlutahópar og hafa gert allt fram á vora daga í miðausturlöndum. Gríska rétttrúnaðarkirkjan undir stjórn partíarkans í Konstantínópel fékk sérstöðu í Ottómanska veldinu sem sérstakt ''[[millet]]'' (trúfélag). [[Mynd:Raskolnikchurch.jpg|thumb|Rétttrúnaðarkirkja í Ulan Ude, Rússlandi]] Á [[9. öld|9.]] og [[10. öld]] stundaði rétttrúnaðarkirkjan mikið trúboð í [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]] og hafði mikinn framgang. Andstætt kaþólsku kirkjunni notuðu trúboðarnir og hinir nýju söfnuðir tungumál innfæddra við helgigerðir og þýddu fljótlega helgiritin. Kirkjurnar urðu sjálfstæðar einingar, nánast þjóðkirkjur þó tunga og ekki ríkismörk settu mörkin. Fyrir [[Októberbyltingin|Októberbyltinguna]] hafði rétttrúnaðarkirkjan sérstöðu í [[Rússland|rússneska keisaradæminu]]. Hún var hluti af ríkisvaldinu með sérstakt ráðuneyti sem kallað var Heilaga synódan sem heyrði beint undir [[Keisari|keisarann]] sjálfan. Í upphafi [[Sovétríkin|sovéttímans]] var kirkjan hins vegar ofsótt og [[Stalín]] lét meðal annars byggja um margar kirkjur sem gripahús og geymslur. Eftir því sem tíminn leið fékk kirkjan meira svigrúm þó svo að stjórnvöld litu hana hornauga og sérlega allt samband við kristna erlendis. Eftir fall [[Kommúnismi|kommúnistastjórnanna]] í Austur-Evrópu og sérlega í Rússlandi hefur rétttrúnaðarkirkjan endurheimt mikið af fornri stöðu í þjóðfélaginu. Rússneska kirkjan er stærsta kirkjudeild rétttrúnaðarkirkjunnar. Árið 2018 klauf úkraínska rétttrúnaðarkirkjan sig frá þeirri rússnesku vegna spennu milli veraldlegra stjórnvalda Rússlands og Úkraínu. [[Bartólómeus patríarki]] í Konstantínópel hafði gefið Úkraínumönnum leyfi til þess að stofna sjálfstæða kirkjudeild í október sama ár. [[Kírill patríarki|Kírill]], patríarki rétttrúnaðarkirkjunnar í Moskvu, brást við með því að slíta tengslum kirkju sinnar við patríarkann í Konstantínópel.<ref>{{Vefheimild|titill=Úkraínumenn stofna sjálfstæða kirkju|url=http://www.ruv.is/frett/ukrainumenn-stofna-sjalfstaeda-kirkju|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2018|mánuður=15. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. janúar|höfundur=[[Vera Illugadóttir]]}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Hin þriðja Róm fallin|url=http://www.ruv.is/frett/hin-thridja-rom-fallin|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2018|mánuður=11. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. janúar|höfundur=Anna Kristín Jónsdóttir}}</ref> == Trú == Rómversk-kaþólska kirkjan og rétttrúnaðarkirkjan álíta sig vera, hver um sig, hin „eina, heilaga, almenna og postullega kirkja“ sem nefnd er í Níkeujátningunni,<ref>[http://www.kirkjan.is/?trumal/kenning/nikeujatningin Níkeujátningin] á vef Þjóðkirkjunnar.</ref> það er alþjóðakirkjan („hin almenna kirkja“ heitir á grísku kaþolikē ekklēsia). Deilumál milli þessara kirkjudeilda hafa verið fjölmörg, meðal annars hvort [[altarisbrauð]]ið eigi að vera gerjað (rétttrúnaðarkirkjan) eða ógerjað (kaþólska kirkjan og mótmælendakirkjurnar) og eins hvort Heilagur andi gangi einungis út frá Föðurnum (rétttrúnaðarkirkjan) eða bæði Föðurnum og Syninum (kaþólska kirkjan). Rétttrúnaðarkirkjan leyfir giftum mönnum að vera [[Prestur|prestar]] en það bannar kaþólska kirkjan. Rétttrúnaðarkirkjan álýtur sig varðveita sömu trú og fyrsta kristna kirkjan og leggur þess vegna mikla áherslu á að viðhalda helgihaldi óbreyttu. Á sama hátt og kaþólska kirkjan leggur rétttrúnaðarkirkjan mikla áherslu á helgi og rétt [[Postullega erfðakenningin|postullegu erfðakenningarinnar]]. Það er einungis hægt að skilja Biblíuna, sem er þungamiðja í trúarkenningunni, í samhengi við ''Hina heilögu hefð''. Rétttrúnaðarkirkjan álítur, andstætt mótmælendakirkjunum, að lestur og íhugun á Biblíunni einni og sér á parti, hið svo nefnda ''sola scriptura'', taki hana úr samhengi við þann heim sem hún skapaðist í og geri hana óskiljanlega. Það er því einungis hægt að skilja ritninguna á réttan hátt innan rétttrúnaðarkirkjunnar.<ref>Ware, Timothy. ''The Orthodox Church''. (Penguin Books, 1997): Blaðsíður 199-200.</ref> Þar sem aðrir hafa fundið mótsagnir í frásögum Biblíunnar álítur rétttrúnaðarkirkjan að báðar frásagnir séu jafn sannar og séu jafn mikilvægar. „Mótsagnirnar“ eru heilög dulúð sem menn geta ekki skilið. [[Altarisganga]] er einn mikilvægasti þátturinn í trúarlífinu og ganga flestir til altaris ekki sjaldnar en einu sinni í mánuði. Þegar sá sem gengur til altaris bergir brauðið og víninu við altarisgöngu verður brauðið bókstaflega að holdi og vínið að blóði Krists gegnum Heilagan anda. Rétttrúnaðarkirkjan hefur aldrei gert tilraun til að útsýra nánar hverning þetta gerist.<ref>Ware, Timothy. ''The Orthodox Church''. (Penguin Books, 1997): Blaðsíður 283-285.</ref> Ætíð er [[Fasta|fastað]] fyrir altarisgöngu en það er misjafnt hversu löng fastan er eða allt frá nokkrum klukkustundum (í grísku rétttrúnaðarkirkjunni) upp í tvo daga, það er frá og með föstudegi til sunnudags (í rússnesku rétttrúnaðarkirkjunni). Börn, hafandi konur og sjúklingar eru undanþegnir föstu. Fasta þýðir hér að þeir sem fast borða hvorki [[kjöt]] né [[mjólkurafurðir]] meðan á föstu stendur. Kirkjan hafur gefið út ákveðnar reglur um föstu en það er val einstaklingsins hvort hann fastar eða ekki. Á sama hátt og kaþólikkar, en andstætt mótmælendum, álíta rétttrúarsinnar að [[dýrlingar]], [[píslarvættir]] og sérlega guðrækið fólk, geti verið milligöngumenn milli Guðs og manna. === Íkonar === [[Mynd:Vladimirskaya.jpg|thumb|Guðsmóðirin frá Vladimir, Theotokos frá Vladimir eða Vladimirskaya er einn af virtustu íkonunum frá 1131]] [[Íkon]]ar eru helgimyndir, oftast málaðar á tréplötur. Á þeim eru myndir af Jesú, [[María mey|Maríu mey]], postulunum og dýrlingum eða sögur úr Biblíunni. Algengastir eru íkonar sem sýna Maríu Guðsmóður. Gerð íkona eru háð ströngum myndbyggingarlegum reglum og hafa aldrei verið ætlað að vera raunsæisverk. Hver íkoni er meira og minna nákvæm eftirmynd þekktrar fyrirmyndar. Þessi hefð helgast af því myndirnar eru taldar búa yfir kynngi og kraftaverkamætti. Íkonar eru mikilvægur þáttur í öllum guðshúsum réttrúarkirkna en þeir eru einnig algengir á heimilum. Mörg kraftaverk eru rakin til áhrifamáttar íkona og sumir þeirra hafa orðið víðfrægir. Heitið íkon kemur af gríska nafnorðinu εἰκών „eikon“ sem þýðir mynd og sagnorðinu „eikenai“, að líkjast. Íkon er ekki mynd „af“ einhverju heldur er raunveruleiki, andlegur gluggi. Sá sem horfir á það er talinn vera viðstaddur atburðina. Íkoninn á því rétt á sömu virðingu og er heiðraður á sama hátt og persónurnar sem eru á honum.<ref>Ólafur H. Torfason. ''Íkon - og býsanska arfleifðin að fornu og nýju, á Íslandi og annars staðar''. (Reykjavík, 1998).</ref> === Krossinn === [[Mynd:OrthodoxCross.svg|thumb|Venjulegasta krossgerð rétttrúnaðarkirkjunnar]] Rétttrúnaðarkirkjan notar margar gerðir af [[kross]]um, ein sú algengasta er þriggja þversláakrossinn sem sjá má á mynd hér til hliðar. Efsta þversláin táknar merki það sem [[Pontíus Pílatus]] lét negla fyrir ofan höfuð Jesú en í stað [[Latína|latnesku]] skammstöfunarinnar '''[[INRI]]''' (''Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum'', það er „Jesús frá Nasaret, Konungur gyðinga“) þá er notuð [[gríska]] '''INBI''' eða slavneska samsvörunin '''ІНЦІ'''. Neðsta þversláin, sem ekki finnst á svo kölluðum latnesku krossum, hallar ætíð. Sögulegar og biblíulegar heimildir eru fyrir því að slík þverslá hafi verið notuð við krossfestingar í Rómarveldi til að taka þunga af handleggjunum og þar með lengja dauðastríðið. Ástæðan fyrir því að krossgerðin sýnir alltaf að sláin hallar er annars vegar til að sýna píningu Jesú og hins vegar táknrænt að þjófurinn á hægri hönd Jesú kaus réttu leiðina og sá á vinstri hönd gerði það ekki. == Skipulag == Rétttrúnaðarkirkjan er skipulögð að mestu sem þjóðkirkjur. Patríarkinn í Konstatntínópel er viðurkenndur sem fremstur meðal jafningja og hefur úrskurðarvald í ýmsum málum. Yfir hverri þjóðkirkju er patríark, erkibiskup eða metrópólít. Sjálfstæðar kirkjudeildir réttrúnaðarkirkjunnar: *[[Patríarkatið í Konstantínópel]] *[[Gríska rétttrúnaðarkirkjan í Alexandríu]] *[[Gríska rétttrúnaðarkirkjan í Antíokkíu]] *[[Gríska rétttrúnaðarkirkjan í Jerúsalem]] *[[Úkraínska rétttrúnaðarkirkjan]] *[[Rússneska rétttrúnaðarkirkjan]] *... Prestar í rétttrúnaðarkirkjunni geta verið giftir hins vegar verða munkar að stunda [[skírlífi]]. Einungis munkar geta orðið biskupar og patríarkar. == Rétttrúnaðarkirkjan á Íslandi == Tveir söfnuðir á Íslandi tilheyra rétttrúnaðarkirkjunni, Söfnuður heilags Nikulásar úr Moskvupatríarkatinu í Reykjavík ( [[Rússneska Rétttrúnaðarkirkjan á Íslandi]] )með 144 safnaðarmeðlimum og Fæðing Heilagrar Guðsmóður (serbneska rétttrúnaðarkirkjan) með 163 safnaðarmeðlimum. == Heimildir == <div style="font-size:85%"> <references/> </div> == Almennar heimildir == * Harakas, Stanley H. ''The Orthodox Church; 455 Questions and Answers''. (Light and Life Publishing Company, 1988). ISBN 0-937032-56-5 * Jaroslav, Pelikan. ''The Spirit of Eastern Christendom'' (University of Chicago Press, 1974). ISBN 0-226-65373-0 * Oeldemann, Johannes. ''Die Kirchen des christlichen Ostens'' (2006). ISBN 3-7867-8577-5 * Ware, Timothy. ''The Orthodox Church'' (Penguin Books, 1997). ISBN 0-14-014656-3 == Tenglar == {{Commonscat|Orthodox Church}} * [http://orthodox-iceland.blogspot.com/ Rússneska rétttrúnaðarkirkjan á Íslandi (á rússnesku)] * [https://web.archive.org/web/20070628015042/http://www.spc.is/ Serbneska rétttrúnaðarkirkjan á Íslandi (á serbnesku)] * [http://www.orthodoxlinks.info/ Orthodox Christianity, yfirlit yfir rétttrúnaðarkirkjur og kenningar þeirra á netinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210053123/http://www.orthodoxlinks.info/ |date=2009-02-10 }} * [http://www.gocanada.org/Catechism/catech.htm Trúfræðslurit rétttrúnaðarkirkjunnar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070626192542/http://www.gocanada.org/Catechism/catech.htm |date=2007-06-26 }} * [http://www.orthodoxresearchinstitute.org/ Orthodox Research Institute] * [http://www.hostkingdom.net/orthodox.html List of most patriarchates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701103901/http://www.hostkingdom.net/orthodox.html |date=2007-07-01 }} * [http://www.religionfacts.com/christianity/denominations/orthodoxy.htm Eastern Orthodox Christianity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101118084815/http://www.religionfacts.com/christianity/denominations/orthodoxy.htm |date=2010-11-18 }} * [http://orthodoxlife.info Orthodox Life Info Portal: catalog of resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218042648/http://orthodoxlife.info/ |date=2014-12-18 }} * [http://www.patriarchia.ru/ PATRIARCHIA.RU] [[Flokkur:Kristni]] [[Flokkur:Rétttrúnaðarkirkjan| ]] djya48oqsof2w2dpw3mn9hnvqfaxvlx 0 59180 1981160 1980393 2026-09-29T22:28:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981160 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Isl Seljavallalaug framan.JPG|thumb|Seljavallalaug að framan.]] '''Seljavallalaug'''<ref>Seljavallalaug er stundum ranglega nefnd ''Seljalandslaug'' en þá er ruglað saman við [[Seljalandsfoss]] sem er skammt undan en tilheyrir bænum Seljalandi sem er ekki sama land og Seljavellir.</ref> er 25 metra [[Listi yfir friðuð hús á Íslandi|friðuð]] [[Sundlaugar á Íslandi|útisundlaug á Íslandi]] fremst í [[Laugarárgil]]i undir [[Eyjafjöll|Austur-Eyjafjallasveit]].<ref name="vst">[http://www.verkis.is/media/frettabref/Gangverk020201.pdf Gangverk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304171915/http://www.verkis.is/media/frettabref/gangverk020201.pdf |date=2016-03-04 }} {{Cite web |url=http://www.verkis.is/media/frettabref/gangverk020201.pdf |title=Geymd eintak |access-date=2020-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304171915/http://www.verkis.is/media/frettabref/gangverk020201.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}- fréttabréf [[Verkís hf]] á bls. 13 „Þrjár hliðar og fjallshlíð“</ref> Laugin er ein elsta sundlaug á Íslandi og var fyrst hlaðin með grjóti árið [[1923]]<ref name="vst"/> og svo steypt ári seinna. Seljavallalaug er skammt frá bænum Seljavöllum. Hvatamaður að hleðslu hennar var [[Björn Andrésson]] í Berjaneskoti sem fékk [[Ungmennafélagið Eyfellingur|Ungmennafélagið Eyfelling]] til liðs við sig við verkið. Hafin var sundkennsla í lauginni, sem hluti af skyldunámi, árið [[1927]], sama ár og slíkt nám hófst í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]]. Laugin er um 25 metrar á lengd og 10 á breidd og var stærsta sundlaug á Íslandi þar til árið [[1936]].<ref name="vst"/> Árið [[1990]] var byggð ný laug um 2 km utar í dalnum, en enn má fólk fara í gömlu laugina sér að kostnaðarlausu en á eigin ábyrgð. Laugin er hreinsuð einu sinni á sumri. Fram að því er hún einatt þakin þykku slýi sem kallar á aðgát. Eftir [[eldgosið í Eyjafjallajökli 2010]] fylltist Seljavallalaug af ösku. Snemmsumars [[2011]] kom saman hópur sjálfboðaliða til að hreinsa laugina með skóflum og gröfum.<ref>[http://mbl.is/frettir/innlent/2011/05/14/mokudu_osku_ur_seljavallalaug/ Mokuðu ösku úr Seljavallalaug]</ref> ==Ljósmyndir== <gallery> Mynd:Isl Seljavallalaug.JPG|Seljavallalaug Mynd:Isl Seljavallalaug nyrri.JPG|Seljavallalaug hin nýrri, inn eftir dalnum er eldri laugin Mynd:Isl Seljavallalaug uppls.JPG|Upplýsingaskilti um Seljavallalaug á húsinu þar sem búningsklefarnir eru File:Seljavallalaug changeroom close.JPG|Nærmynd af búningsklefanum File:Seljavallalaug changeroom.JPG|Búningsklefarnir File:Seljavallalaug close-up.JPG|Yfir vatnið File:Seljavallalaug hills.JPG|Hlíðarnar í kring um laugina </gallery> </center> ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Heimild== {{commons}} * [https://web.archive.org/web/20040601082008/http://www.simnet.is/seljavallalaug/sundk_v_Seljav_laug_.html skyndiminnisafrit Google af http://www.simnet.is/seljavallalaug/sundk_v_Seljav_laug_.html] == Tenglar == * [http://www.nat.is/travelguide/ahugav_st_seljavallalaug.htm Nat.is - SELJAVALLALAUG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714012644/http://www.nat.is/travelguide/ahugav_st_seljavallalaug.htm |date=2008-07-14 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20070829123721/www.eyjafjoll.is/pdf/seljavallalaug.pdf Gönguleið að Seljavallalaug] * [http://www.timarit.is/?issueID=435348&pageSelected=6&lang=0 ''Seljavallalaug''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1982]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur}} {{Friðuð hús á Suðurlandi}} [[Flokkur:Sundlaugar á Suðurlandi]] [[Flokkur:Rangárþing eystra]] te5qug695lwdysf1h1n1k743ow3st1t 0 59706 1981108 1966900 2026-09-29T17:47:12Z ~2026-52416-99 121285 /* Lukkudýr Kókómjólkur */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1981108 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kókómjólk Logo.svg|thumb|Vörumerki Kókómjólkur]] '''Kókómjólk''' er [[Ísland|íslenskur]] [[mjólk]]ur[[drykkur]] með [[kakó]]bragði sem hefur verið frammleitt af [[mjólkursamsalan|Mjólkursamsölunni]] síðan 1973.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ms.is/vorumerki/kokomjolk|title=Kókómjólk (vörumerkið)|website=Mjólkursamsalan|language=is|access-date=2026-06-09}}</ref> == Tegundir af kókómjólk == [[Mynd:Kokomjolk auglysing litra ferna.png|alt=auglýsing fyrir eins lítra fernur af kókómjólk|thumb|Auglýsing fyrir Kókómjólk þegar þeir kynntu fyrst eins lítra fernurnar sínar.]] === Kókómjólk === Upprunalega súkkulaði kókómjólkin hefur verið í boði síðan 1973.<ref name=":0" /> '''Innihald'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ms.is/vorur/vara/kokomjolk|title=Kókómjólk (varan)|website=Mjólkursamsalan|language=is|access-date=2026-06-09}}</ref> * [[Léttmjólk]] * [[Sykur]] * fituskert [[kakó]] * [[Bragðefni]] * [[Bindiefni]] ([[karragenan]]) '''Næringargildi''' {{næringargildi | float=right| name=Kókómjólk| kJ=281 | starch=0,3 g|sugars=4,4 g |lactose=4,3 g | protein=3,2 g | carbs=9 g | fat=2,0 g | satfat=1,3 g | fiber = 0,1 g | calcium_mg=107|riboflavin_mg=0.16|vitB12_ug=0.38 ||phosphorus_mg=89 | source=Bakhlið 1. [[líter]]s kókómjólk, skoðuð [[21. janúar]] [[2008]]<ref>[https://www.ms.is/Vorur/Drykkjarvorur/Kokomjolk/606/default.aspx Umfjöllun um kókómjólk á vef MS] og <BR>bakhlið 1. [[lítri|lítra]] kókómjólkur, skoðuð [[21. janúar]] [[2008]]</ref>}} === Kókómjólk með jarðaberjabragði === Árið 2002 var til sölu kókómjólk með jarðaberjabragði.<ref>{{Cite web|url=https://hnotskurnin.blogspot.com/2002/07/jararberjakkmjlk.html|title=ásdís & baldur: Jarðarberjakókómjólk|last=María|first=Ásdís|date=föstudagur, 5. júlí 2002|website=ásdís & baldur|access-date=2026-06-09}}</ref> === Sykurskert kókómjólk === Sykurskert kókómjólk kom fyrst á markaðinn árið 2006, sem inniheldur 1,5 prósent viðbættan sykur.<ref>{{Cite web|url=https://www.ms.is/vorur/vara/kokomjolk-sykurskert|title=Kókómjólk sykurskert|website=Mjólkursamsalan|language=is|access-date=2026-06-09}}</ref> === Kókómjólk með hvítu súkkulaði === Að tilefni 50 ára afmæli kókómjólkurinnar, þá var til sölu kókómjólk með hvítu súkkulaði yfir jólin 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.ms.is/frettir/kokomjolk-me%C3%B0-hvitu-sukkula%C3%B0i|title=Kókómjólk með hvítu súkkulaði|website=Mjólkursamsalan|language=is|access-date=2026-06-09}}</ref> == Lukkudýr Kókómjólkur == Kötturinn hefur prýtt fernurnar síðan 1975 og sást upphaflega sitjandi fyrir framan [[Plötuspilari|grammafóninn]] sinn hlustandi á tónlist.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.audhumla.is/media/1/mjolkurpostur-2023-1.tbl-juni.pdf|titill=Kókómjólkin góða fangar 50 ára afmæli|útgefandi=Mjólkurpósturinn|mánuður=júní|ár=2023|bls=15}}</ref> Þessi köttur var nefndur Branda á auglýsingum fyrir nýju eins lítra kókómjólkur fernurnar. Ofurkötturinn '''Klói''' hoppaði á fernurnar fyrst árið 1990, þegar [[Jón Axel Egilsson]] var ráðinn til að gera sjónvarps auglýsingar fyrir kókómjólkina, og voru þær 9 talsins.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.vatnslitafelag.is/jon-axel-egilsson|title=Jón Axel Egilsson|website=Vatnslitafélag|language=is|access-date=2023-10-10}}</ref> Í einni auglýsingunni eftir Jón sást kötturinn stökkva úr myndinni á fernunni og fá sér sopa af kókómjólk og umbreyttist þannig í ofurkött sem fór að föndra úr fernunni [[Torfærubíll|torfærubíl]]. Hann segir svo [[Slagorð|slagorðið]] sitt „''Þú færð kraft úr kókómjólk!''“ í lok hverrar auglýsingu. Útlitið á honum Klóa hélst óbreytt í 24 ár, fyrir utan smá andlitslyftingu sem hann fékk árið 2001. Árið 2014 var hann endurhannaður og hafði þessi nýja hönnun verið í sjónvarpinu í nokkurn tíma áður en þeir uppfærðu myndina á fernum kókómjólkurinnar.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2014423874d/kloi-er-ordinn-kottadur|title=Klói er orðinn köttaður - Vísir|last=Kjartansson|first=Kjartan Atli|date=2014-07-16|website=visir.is|language=is|access-date=2026-06-09}}</ref> === Búningar === Það hefur verið gerðir tveir búningar af honum Klóa.<ref>{{Cite web|url=https://www.ms.is/frettir/kloi-i-kanada|title=Klói í Kanada|website=Mjólkursamsalan|language=is|access-date=2026-06-10}}</ref> Nýji búningurinn fyrir Klóa var hannaður af [[Elma Bjarney Guðmundsdóttir|Elmu Bjarney]] árið 2023.<ref name=":0" /> == Heimildir == <references/> == Tengill == * [http://www.kokomjolk.is Vefsíða Kókómjólk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930064929/http://www.kokomjolk.is/ |date=2020-09-30 }} [[Flokkur:Mjólk]] [[Flokkur:Drykkir]] [[Flokkur:Lukkudýr]] jxwqnmnp4bufham6pay3yd4ftwzraoo 0 60371 1981172 1948215 2026-09-29T23:39:46Z Raippa-Valli 121187 mynd 1981172 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Lev Trotskíj | nafn_á_frummáli = {{Nobold|Лев Троцкий}} | mynd = Лев Давидович Троцкий.jpg | myndatexti1 = Trotskíj á þriðja áratugnum. | titill= Þjóðfulltrúi Sovétríkjanna í hernaðar- og flotamálum | stjórnartíð_start = [[13. mars]] [[1918]] | stjórnartíð_end = [[6. janúar]] [[1925]] | forsætisráðherra = [[Vladímír Lenín]]<br>[[Aleksej Rykov]] | forveri = [[Níkolaj Povojskíj]] | eftirmaður = [[Míkhaíl Frúnze]] | titill2 = Þjóðfulltrúi rússneska sovétlýðveldisins í utanríkismálum | stjórnartíð_start2 = [[8. nóvember]] [[1917]] | stjórnartíð_end2 = [[13. mars]] [[1918]] | forsætisráðherra2 = [[Vladímír Lenín]] | forveri2 = [[Míkhaíl Terestsjenko]] | eftirmaður2 = [[Georgíj Tsjítsjerín]] | fæddur = [[7. nóvember]] [[1879]] | fæðingarstaður = [[Janovka]], [[Rússneska keisaradæmið|Rússaveldi]] (nú [[Úkraína|Úkraínu]]) | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1940|8|21|1879|11|7}} | dánarstaður = [[Mexíkóborg]], [[Mexíkó]] | orsök_dauða = Myrtur | þjóderni = [[Sovétríkin|Sovéskur]] (áður [[Úkraína|Úkraínskur]]) | maki = Aleksandra Sokolovskaja (g. 1899; skilin 1902)<br>Natalía Sedova (g. 1903) | stjórnmálaflokkur = [[Kommúnistaflokkur Sovétríkjanna]] | börn = Zínaída Volkova, Nína Nevelson, Lev Sedov, Sergej Sedov | háskóli =Háskólinn í Odessa |undirskrift = Leon Trotsky Signature.svg }} [[File:Bundesarchiv Bild 183-R15068, Leo Dawidowitsch Trotzki.jpg|thumb|Trotskíj (1918)]] '''Lev Trotskíj''' ([[rússneska]]: {{Audio|ru-Leon Trotsky.ogg|Лев Давидович Тро́цкий}}, ''Lev Davídovítsj Trotskíj'') upphaflega nefndur '''Lev Davídovítsj Bronstein''' (rússneska: Лев Давидович Бронште́йн) ([[7. nóvember]] [[1879]] – [[21. ágúst]], [[1940]]), var [[Úkraína|úkraínskur]] [[bolsévismi|bolsévíki]], [[byltingarmaður]] og [[marxismi|marxískur]] kenningasmiður af [[gyðingar|gyðingaættum]]. Hann var áhrifamikill stjórnmálamaður á fyrstu árum [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]], fyrst sem utanríkisráðherra í sovésku ráðstjórninni og síðan sem stofnandi og herstjóri [[Rauði herinn|Rauða hersins]] og hermálaráðherra. Eftir að hafa leitt hina misheppnuðu [[Vinstriandstaðan|Vinstriandstöðu]] við valdatöku [[Jósef Stalín|Stalíns]] og aukið [[skrifræði]] í Sovétríkjunum á [[1921-1930|3. áratugnum]] var hann rekinn úr [[Sovéski kommúnistaflokkurinn|sovéska kommúnistaflokknum]] og rekinn úr landi við upphaf [[Hreinsanirnar miklu|Hreinsananna miklu]]. Í útlegðinni reyndi hann að stjórna sósíalísku andófi gegn Sovétstjórninni, safnaði fylgismönnum (sem eru kenndir við hann og kallaðir [[Trotskíismi|trotskíistar]]) en hafði ekki erindi sem erfiði. Hann var loks myrtur af útsendara Stalíns á heimili sínu, sem var í næsta nágreinni við heimili vinkonu hans og ástkonu, listakonunnar [[Frida Kahlo|Fridu Kahlo]], í [[Mexíkóborg]] árið [[1940]]. == Yngri ár == Lev Davidovitsj Bronstein fæddist í [[Janovka]] í Úkraínu árið 1879. Hann var sonur bóndans David Bronstein og konu hans Önnu Bronstein sem voru bændur af gyðingaættum.<ref name=volkogonov>Dmitri Volkogonov, bls. 2.</ref> Árið 1896 flutti hann til [[Mykolajív|Níkolajev]] og komst í kynni við hóp róttækra byltingarsinna.<ref name=daniels>Robert V. Daniels, Brittanica.</ref> Eftir að hafa lesið mikið magn pólitískra bókmennta tók hann afstöðu gegn hryðjuverkum, sagði sig úr hópnum og snéri sér að kenningum [[Karl Marx|Karls Marx]]. Hann stundaði nám við háskólann í Odessa um hríð en hætti fljótlega til að geta helgað sig pólitískum störfum. Árið 1897 var Lev meðstofnandi Suðurrússneska Verkalýðsfélagsins og starfsemi þess fólst meðal annars í að hvetja verkamenn til að rísa upp gegn valdinu og hefja stéttarbaráttu. Fyrir slíkan áróður var hann handtekinn ári seinna og dæmdur í fjögurra og hálfs árs útlegð í Síberíu. Lev tókst að flýja úr útlegðinni eftir tveggja ára dvöl í Síberíu á fölskum passa undir nafninu Trotskíj, sem hann var þekktur undir framan af. Þá hafði hann þegar heyrt getið um marxistann [[Vladímír Lenín|Vladímír Úljanov (Lenín)]], sem var búsettur í London og tók því stefnuna þangað til að komast á fund við hann. Í London kynntust þeir fljótlega og Trotskíj hóf ritstörf á blaðinu ''Iskra'' eða ''Neistinn'' sem Lenín gaf út í þeim tilgangi að sameina rússneska marxista og hvetja þá til aðgerða. Trotskíj og Lenín söfnuðu að sér mörgum fylgismönnum og stefndi Lenín að því að sameina þá mörgu sósíalíska hópa sem til voru á þeim tíma í einn flokk. En þeir höfðu ólíkar hugsjónir varðandi þá byltingu sem var markmið beggja. Trotskíj þótti Lenín of upptekinn af því að ná algjöru valdi í flokknum og sagði sig úr honum árið 1903.<ref name=siegismund>Kasper Siegismund, Socialistiskt standpunkt</ref> Sjálfur aðhylltist Trotskíj sósialisma með lýðræðislegra ívafi en Lenín. Margir sem voru honum sammála slitu sig einnig úr flokknum. Þá greindist flokkurinn í tvær fylkingar: [[Bolsévikar|bolsévika]] („meirihlutamenn“) sem voru fylgendur Leníns og [[Mensévikar|mensévika]] („minnihlutamenn“) sem aðhylltust lýðræðislegan sósialisma.<ref name=daniels/> Sú hugmynd að mynda samstarf við frjálslyndu borgarastéttina í byltingunni varð fljótlega vinsæl meðal mensévika en Trotskíj var á móti henni. Hann sagði sig loks úr hópi mensévika árið 1904 og lýsti sig óflokksbundinn sósialdemókrata.<ref name=siegismund/> Árið 1905 ríkti mikil óánægja í Rússlandi vegna þeirra hörmunga sem [[Stríð Rússa og Japana|stríð Rússa gegn Japönum]] olli. Mikill byltingarandi og verkföll riðu yfir landið og út frá þeim átökum mynduðust verkalýðsráð, sovét, um allt Rússland. Trotskíj sneri aftur til Rússlands um leið og honum bárust fréttirnar og var hann valinn formaður sovétsins í [[Sankti Pétursborg]]. Þessi [[Rússneska byltingin 1905|fyrsta rússneska bylting tuttugustu aldarinnar]] var þó fljótlega barin niður af ríkisvaldinu. Trotskíj var handtekinn ásamt öðrum meðlimum sovétsins og sendur til [[Síbería|Síberíu]] árið 1807, en í þetta skiptið tókst honum að flýja í upphafi ferðarinnar.<ref name=siegismund/> Á tímanum sem hann dvaldi í fangelsi þar til dómur var úrskurðaður náði hann að skrifa ritið ''Árangur og framhorfur'' þar sem hann setti fyrst fram kenningu sína um [[Stöðug bylting|hina varanlegu byltingu]]. Næstu ár var hann aðallega búsettur í Austurríki og á Balkanskaga þar sem hann skrifaði greinar í sósíalíska miðla og ritstýrði blaðinu ''Pravda''.<ref name=daniels/> == Hlutverk í rússnesku byltingunni == [[Mynd:Leon Trotsky Armored Train 1920.jpg|thumb|left|Trotskíj ávarpar hermenn rauðliða í [[Rússneska borgarastyrjöldin|rússnesku borgarastyrjöldinni]].]] Árið 1917 hófst [[febrúarbyltingin]] í Rússlandi sem varð keisaranum loks að falli. Trotskíj var staðsettur í [[New York (borg)|New York]] þegar fréttirnar bárust og dreif sig um leið til Rússlands. Þá hafði ný bráðabirgðaríkisstjórn þegar verið mynduð en hún var, að áliti almennings, ófær um að leysa vandamál þjóðarinnar – það er að segja að koma á friði, stöðva hungursneyðina og færa bændum jarðir. Sovétin voru enn til samhliða ríkisstjórninni og í þetta skiptið náðu Lenín og Trotskíj samkomulagi um stjórn þeirra. Það var markmið þeirra beggja að færa byltinguna á næsta stig, sem fólst í því að verkalýðurinn tæki völdin í sínar hendur. Þá gerðist Trotskíj [[Bolsévikar|bolséviki]] og var valinn í æðstu stjórn flokksins og einnig gerður formaður sovétsins í Pétursborg á ný. Þar skipulagði hann uppreisn og valdatöku verkalýðsins sem gekk vel fyrir sig. Aðrar slíkar aðgerðir fylgdu í kjölfarið um allt Rússland og gekk sú bylting undir nafninu [[Októberbyltingin]]. Hún var fremur óblóðug því bolsévikar nutu gríðarlegs stuðnings meðal landsmanna. Þegar öll völd voru komin í hendur bolsévika hófu þeir myndun nýrrar ríkisstjórnar og var Trotskíj fyrst valinn sem utanríkisráðherra og síðan þjóðfulltrúi hernaðarmála. Hlutverk hans fólst þá meðal annars í að byggja upp [[Rauði herinn|rauða herinn]] frá grunni. Auk þess unnu Lenín og Trotskíj hörðum höndum að alþjóðlegri byltingu sósialista, því þeir töldu að kommúnismi gæti aðeins gengið á alþjólegum grundvelli og gæti ómögulega staðið undir sér í einu afmörkuðu landi. Þeir stofnuðu alþjóðlegan kommúnistaflokk í von um að fleiri lönd myndu fylgja Rússlandi. Það reyndist þó erfitt fyrir marxista annars staðar að ná sama árangri því þeir voru of fáir og óreyndir. Þetta leiddi til þess að sósíalisminn og byltingin einöngruðust í Rússlandi þar sem verkamannastéttin var þegar komin í þrot og margir látnir vegna styrjalda og hungursneyðar. Það var mikil þörf í landinu fyrir hámenntað fólk til að byggja upp efnahaginn en Rússar voru almennt illa menntaðir og margir ólæsir. Mikill hluti hámenntaðs fólks, sem fékk ábyrgðarstöður í hinu nýja sósíalíska samfélagi, var af borgarastétt. Margir hverjir höfðu gegnt embættisstörfum fyrir keisarann og voru almennt á móti byltingunni. Þetta leiddi til þess að Sovétríkin urðu ekki eins lýðræðisleg og ætlast hafði verið til í upphafi.<ref name=siegismund/> == Barátta gegn Stalín == Lenín lést árið 1924. Hann hafði óskað þess að samvinnustjórn myndi taka við í flokknum eftir dauða sinn en hafði þó lýst því yfir í erfðaskrá sinni að Lev Trotskíj væri einn af hæfustu mönnum flokksins. Margir voru andvígir hugmyndum um samvinnustjórn og meðal þeirra var [[Jósef Stalín]], sem var hátt settur í flokknum og sóttist eftir völdum. Trotskíj var hans helsti keppinautur um völd, því almenningur áleit hann vera eftirmann Leníns. Því faldi Stalín erfðaskrá Leníns, gróf upp ýmis gömul ágreiningsmál á milli Leníns og Trotskíj og byrjaði markvisst að grafa undan trúverðugleika Trotskíj til að ryðja honum úr vegi sínum.<ref name=volkogonov/> Sovétríkin voru þegar á þessum tíma orðin að [[Skrifræði|skrifstofuveldi]]. Lenín hafði viðurkennt það áður en hann dó og haldið því fram að það væru ekki kommúnistarnir sem stjórnuðu ríkinu, heldur ríkið sem stjórnaði kommúnistunum. Enginn kunni betur á kerfið en Stalín og notfærði hann sér það óspart til þess að útrýma andstæðingum sínum. Trotskíj hélt enn í hugmyndir sínar og Leníns um hina alþjóðlegu byltingu og vildi vinna að alvöru sósíalísku lýðræði. Árið 1927 hafði Stalín náð meirihluta í flokknum og fjarlægði hann þá Trotskíj úr öllum embættum. Ári seinna var hann svo sendur í útlegð til [[Almaty|Alma Ata]] við mongólsku landamærin og þaðan til [[Tyrkland]]s árið 1929.<ref name=siegismund/> Það sem eftir var ævinnar fylgdist Trotskíj grannt með þróuninni í Rússlandi. Hann hélt fyrirlestra, skrifaði bækur um Sovétríkin og safnaði að sér fylgismönnum. Nefna má rit hans ''Byltingin svikin'' þar sem hann fjallar um tilkomu skriffinnsku og [[einræði]]s í Sovétríkjunum og hvernig skrifstofuveldið hindraði myndun lýðræðislegs sósíalisma. Stjórn Stalíns byggðist á hugmyndum hans um „sósíalisma í einu landi“ og vann í raun gegn sósíalískum byltingum í öðrum löndum, til að raska ekki því valdajafnvægi sem ríkti og var í hennar hag. Trotskíj taldi hins vegar að ef lýðræðislegur sósíalismi kæmist ekki á í Sovétsríkjunum, þá myndi „sósíalismi í einu landi“ ekki standa undir sér, skrifstofuveldið myndi hrynja og kapítalismi tæki við aftur.<ref name=siegismund/> == Ofsóknir og morð == [[Mynd:Leon Trotsky and American admirers. Mexico - NARA - 283642.jpg|thumb|right|Trotskíj ásamt bandarískum aðdáendum sínum í Mexíkó árið 1940, stuttu áður en Trotskíj var myrtur.]] Þrátt fyrir að vera útlægur úr Sovétríkjunum var Trotskíj ennþá ógn gagnvart Stalín. Hann átti stóran hóp alþjóðlegra fylgismanna, svokallaða trotskíista. Eftir að hafa búið í bæði Frakklandi og Noregi ásamt konu sinni fékk Trotskíj pólitískt hæli í [[Mexíkó]] í boði stjórnar [[Lázaro Cárdenas]] forseta. Þar bjó hann fyrst hjá listamönnunum og hjónunum [[Diego Rivera]] og [[Frida Kahlo|Fridu Kahlo]]. Hann átti í ástarsambandi við Fridu en hjónaband hennar og Diego var afar frjálslynt og óhefðbundið. Árið 1939 flutti hann síðan til Avenida Viena skammt frá heimili Rivera. Þann 20. ágúst 1940 var Trotskíj veitt tilræði á heimili sínu af útsendara Stalíns, [[Ramon Mercader]]. Hann hafði unnið traust Trotskíjs og beðið hann um að fara yfir nokkur skjöl fyrir sig á skrifstofu sinni. Þar dró hann upp ísexi og rak hana í höfuð Trotskíjs, honum að óvörum. Trotskíj lést þó ekki þegar af sárum sínum og náði hann að veita Mercader nokkra mótstöðu. Lífverðir hans komu og börðu Mercader nánast til dauða en Trotskíj bað þá að þyrma honum svo hægt væri að yfirheyra hann.<ref name=siegismund/> Trotskíj lést af sárum sínum daginn eftir. Ríkisstjórn Stalíns afneitaði allri ábyrgð á andláti Trotskíj og Mercader var dæmdur í 20 ára fangelsisvist, sem var hámarksdómur samkvæmt mexíkóskum lögum.<ref name=daniels/> == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * Dmitri Volkogonov. Trotsky. The eternal revolutionary. HarperCollins Publishers, London 1996. * Kasper Siegismund. Leon Trotskij – Hans liv og værk. Sótt á vefsíðu Socialistisk standpunkt: http://www.marxist.dk/Home.php?Page=Artikel&ArtikelID=377 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110915042030/http://www.marxist.dk/Home.php?Page=Artikel&ArtikelID=377 |date=2011-09-15 }} þann 21. janúar 2010. * Robert V. Daniels. Leon Trotsky. Sótt á Brittanicu: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/606722/Leon-Trotsky þann 21. janúar 2010. == Tenglar == {{commons|Лев Троцкий|Leon Trotskí}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1065967 ''Þegar Trotzki var myrtur''; grein í Alþýðublaðinu 1943] * [http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/index.htm Ritsafn Trotskís] á Marxists.org {{fd|1879|1940}} {{DEFAULTSORT:Trotskíj, Lev}} [[Flokkur:Fólk tengt rússnesku borgarastyrjöldinni]] [[Flokkur:Kommúnistaleiðtogar]] [[Flokkur:Sovéskir stjórnmálamenn]] [[Flokkur:Trotskíismi|Trotskíj, Lev]] [[Flokkur:Utanríkisráðherrar Rússlands]] [[Flokkur:Úkraínskir stjórnmálamenn|Trotskíj, Lev]] [[Flokkur:Varnarmálaráðherrar Sovétríkjanna]] ealcygzh6mfbopy3hj2er1xyngb239j 0 62063 1981152 1980387 2026-09-29T20:55:18Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981152 wikitext text/x-wiki {{ Færa | til = [[Rytmablús]] | vegna = þess að það er tökuorð sem hefur verið notað meira (meðal annars af rúv og morgunblaðinu) [https://bin.arnastofnun.is/beyging/548385 BÍN rytmablús] | sjá = [[Spjall:Ryþmablús]] }} {{Tónlistarstefna | nafn=Ryþmablús | litur=white | bakgrunns-litur=#0000E1 | uppruni=[[Djass]]<br />[[Blús]] ([[Stökk Blús|Stökk]], [[Rafmagns]])<br />[[Gospel]]<br /> | vinsældir=Stóðu hæst frá 1940 til 1960; stöðutákn þar á eftir | tengdar-stefnur=[[Fönk]] – [[Ska]] – [[Sálartónlist]] – [[Rokk]] – [[Reggae]] – [[Diskó]] }} '''Ryþmablús''' eða '''taktur og tregi''' (e. ''rhythm and blues'' eða [[skammstöfun|skammstafað]] sem ''R&B'') er [[tónlistarstefna]] sem sameinar [[jazz]], [[gospel]] og [[blús]]. Ryþmablús var þróað meðal blökkumanna í Bandaríkjunum. Tónlistarstefnan er upprunnin á fimmta áratugnum en hún hafði verið að þróast síðan á fjórða áratugnum.<ref name="dictionary" >Rhythm and blues. [http://dictionary.reference.com/browse/rhythm+and+blues „rhythm and blues“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121116220717/http://dictionary.reference.com/browse/Rhythm+and+blues |date=2012-11-16 }}, [http://dictionary.reference.com/''Dictionary.com'']. Sótt 2. mars 2012.</ref> <ref name="brit" >Charlie Gillett, Ed Ward [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/501938/rhythm-and-blues „rhythm and blues“], [http://www.britannica.com/''Britannica Online Encyclopedia'']. Sótt 2. mars 2012.</ref> <ref name="orda"> ''Ensk-íslensk Orðabók'', (Örn og Örlygur, 1984) Sótt 9. mars 2012.</ref> Markhópur ryþmablús var fyrst og fremst blökkumenn í Bandaríkjunum, en tónlistin hreif síðar kynslóðir af öllum kynþáttum og uppruna um nánast allan heim. Upphaflega var ryþmablús byggð af minni tónlistarmönnum sem bættu djassi, gospel og blús í lögin sín. Tónlist þeirra var undir sterkum áhrifum frá djass og [["stökk tónlist"]] og ennfremur gospel og blökkumanna [[bebop]]. Á sjötta áratugnum fékk klassískt ryþmablús einkenni sitt með því að færa sig yfir á aðrar tónlistarstefnur, svo sem djass og [[Rokk og Ról|rokk (rokk og ról)]] og má segja að það hafi verið þróað sem ákveðið viðskiptaform inn í sjálft rokkið. <ref name="dictionary"/> <ref name="brotha" >Mybrotha.Com Staff Writer. [http://www.mybrotha.com/randb_history.asp„The History of Rhythm and Blues “]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, [http://www.mybrotha.com/''Mybrotha'']. Sótt 3. mars 2012.</ref> Ryþmablús er sífellt að breytast og þróast og er enn vinsælt tjáningarform í menningu blökkumanna í Bandaríkjunum og samfélögum svarta nánast hvar sem er í heiminum. <ref name="brotha"/> == Uppruni nafnsins == Ryþmablús heitið kom upp á fimmta áratugnum í staðin fyrir hugtakið kynþáttar tónlist, sem var talið niðrandi. [[Jerry Wexler]] bjó til hugtakið þegar hann var að vinna hjá [[Billboard Magazine]]. Á áttunda áratugnum var skammstöfunin R&B síðan nánast eingöngu notuð sem samheiti þessarar tónlistarstefnu. <ref name="brotha"/> <ref name="mark" >Mark Edward Nero. [http://randb.about.com/od/rb12/a/Rhythm_Blues.htm „ What is R&B Music? A Definition of the Genre “] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111020113545/http://randb.about.com/od/rb12/a/Rhythm_Blues.htm |date=2011-10-20 }}, [http://www. about.com / ''About.com'']. Sótt 4. mars 2012.</ref> <ref name="credible" >Brief R&b History. [http://www.crediblereviews.com/music/2150/brief-rb-history „Brief R&b History“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121031005835/http://www.crediblereviews.com/music/2150/brief-rb-history |date=2012-10-31 }}, [http://www.crediblereviews.com/ ''Credible Reviewa'']. Sótt 28. Feb 2012.</ref> == Saga == Flæði blökkumanna í Bandaríkjunum til Chicago, Detroit, New York, Los Angeles og víðar á þriðja og fjórða áratug tuttugustu aldarinnar skapaði nýja markaði fyrir djass, blús og sambærilega tónlist. Undanfari ryþmablús kom úr djass og blús heimum, sem voru að byrja að koma saman á fjórðaáratugnum. Söngvarinn og píanóleikarinn Leroy Carr var fyrstur af Delta blús söngvurum til að blanda jazz áhrifum og “urban” stíl inn í blúsinn. Frá byrjun fjórða áratugarins þar til að hann dó árið 1935, var hann einn af áhrifamestu manneskjunum í blúsheiminum. Louis Jordan var hins vegar mikilvægasti jazz tónlistamaðurinn í að þróa ryþmablús. Hann er sagður nánast hafa búið til "stökk blús." Eins og svo mikið af tónlist frá fimmta áratugnum, kom stökk blús úr “swing big” bandinu hans Count Basie. Jordan umbreytti “big bandinu” sínu Basie í lítinn hóp útsettra hljóðfæra, með glensi og gríni. Jordan réð ríkjum á topplistunum í tónlist snemma á fimmta áratugnum. Jordan tók upp sína tónlist hjá Decca útgáfufyrirtækinu. <ref name="piero" >Piero Scaruffi. [http://www.scaruffi.com/history/rb.html „A brief history of Rhythm'n'Blues “], [http://www.scaruffi.com/''Scaruffi'']. Sótt 3. mars 2012.</ref> <ref name="tad" >Tad Richards. [http://findarticles.com/p/articles/mi_g1epc/is_tov/ai_2419101026/?tag=content;col1 „ Rhythm and Blues “] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207042839/http://findarticles.com/p/articles/mi_g1epc/is_tov/ai_2419101026/?tag=content;col1 |date=2009-12-07 }}, [http://findarticles.com/ ''Mybrotha''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151229022012/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158 |date=2015-12-29 }} {{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158 |title=Geymd eintak |access-date=2026-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151229022012/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158 |archive-date=2015-12-29 |url-status=dead}}. Sótt 4. mars 2012.</ref> <ref name="canada" >The Canadian Ecyclopedia of Music in Canada. [http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/emc/rhythm-and-blues„ Rhythm and Blues “]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, [http://www.thecanadianencyclopedia.com/ ''The Canadian Ecyclopedia''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080827201219/http://thecanadianencyclopedia.com/ |date=2008-08-27 }}. Sótt 4. mars 2012.</ref> <ref name="official" >R&B History. [http://the60sofficialsite.com/Rhythm_and_Blues_Music_of_the_1960s.html „ Rhythm and Blues Music of the 1960s “] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307115656/http://www.the60sofficialsite.com/Rhythm_and_Blues_Music_of_the_1960s.html |date=2012-03-07 }}, [http://the60sofficialsite.com/ ''The 60s Official Site'']. Sótt 4. mars 2012.</ref> Nýju ryþmablúsflytjendur á fimmta áratugnum komu flestir frá nýjum sjálfstæðum útgáfufyrirtækjum og mikið af þeim voru staðsett í New York og Los Angeles og átti ákveðinn hlut í þróun ryþmablúshljóðsins en útgáfufyrirtækið Savoy var eitt af mikilvægustu sjálfstæðu fyrirtækjunum. Savoy var stofnað 1942 af Herman Lubinsky, frá Newark, New Jersey. Savoy var eitt af fáum útgáfufyrirtækjum sem sérhæfði sig í megin tónlistarstílum blökkumanna á fimmta áratugnum, bebop og ryþmablús. Los Angeles var á þessum árum miðstöð fyrir upptöku takts og blús. Fyrsta fræga ryþmablús lagið var "I wonder", sem var tekið upp af Private Cecil Gant í kjallarastúdíó og gefið út árið 1944 af Gilt Edge Records, sem var skammlíft útgáfufyrirtæki í Los Angeles. Þegar "I wonder" fór á topp Billboard vinsældarlistans, þá byrjaði fjöldi útgáfufyrirtækja að gefa út Leroy Carr-blús stíl sem Gant hafði gert vinsælann. Farsælast þeirra var Modern Records, sem náði bestum árangri með T-Bone Walker. Aladdin útgáfufyrirtækið gerði samning við Charles Brown, sem leiddi djass-poppið. Swingtime tók upp Lowell Fulson, sem setti saman “smooth” LA hljóð undir áhrifum frá T-Bone Walker gítar stílnum og Charles Brown söngvara og píanóleikara sem síðar þróaði sinn eigin byltingarkennda stíl. <ref name="piero"/> <ref name="official"/> <ref name="canada"/><ref name="tad"/> Tvö mikilvægustu sjálfstæðu útgáfufyrirtækin frá Los Angeles eftir heimstýrjöldina síðari voru Imperial og Specialty. Imperial var stofnað af framleiðandanum Lew Chudd árið 1945 og átti stóran þátt í uppbyggingu ryþmablús og breytti m.a. ásjónu þess þegar hann flutti hæfileika leit sína frá Los Angeles til New Orleans og gerði samning með Fats Domino. Domino hafði örlítið af þessum “smooth LA” stíl, en hann hafði einnig sterka orku eins og Big Joe Turner. Imperial gerði einnig samning við aðra New Orleans ryþmablús flytjendur eins og Smiley Lewis og Guitar Slim. Domino var einn af fyrstu ryþmablús listamönnum sem var undir áhrifum kántrý tónlistar hvítra manna. Tónlistar sagnfræðingar benda á hvíta söngvara eins og Elvis Presley og Carl Perkins sem frumkvöðla rokksins, en raunverulega voru það Domino og síðar Chuck Berry sem voru frumkvöðlarnir. Önnur Los Angeles útgáfufyrirtæki byrjuðu að leita til New Orleans eftir nýjum hæfileikaríkum listamönnum. Aladdin gerði samning við Shirley og Lee, sem áttu mörg fræg lög á sjötta áratugnum. Art Rupe frá Specialty KimiRecords útgáfufyrirtæknu í Los Angeles náði mestum árangri í New Orleans. Rupe, sem byrjaði hjá Specialty árið 1946, hafði þróað lítið útgáfufyrirtæki , sem upphaflega gerði samninga við stökk blús hljómsveitir eins og Joe Liggins og Honeydrippers, sem og fyrrum Swingtime listamanninn Percy Mayfield. Mayfield var söngvari sem fylgdi Los Angeles stílnum og hann er álitinn einn af bestu lagasmiðum þessarar aldar. Á sjötta áratugnum fór klassískt ryþmablús út fyrir sitt tónlistarsvið og yfir á aðrar tónlistarstefnur, svo sem djass og rokk og ról. Þetta var sterkur taktbundinn stíll sem flæddi yfir í hefðbundna blús tónlist sem á rætur að rekja til New Orleans. Fyrsta hljóðritun Mayfield fyrir Specialty kom út árið 1950 og var "Please Send Me Someone to Love." Specialty átti marga góða smelli eins og t.d. "The Things I Used to Do” með Guitar Slim (ásamt Ray Charles) sem kom út árið 1954. En mikilvægasti flytjandi þeirra var þó Little Richard. Richard hafði gert nokkur fræg lög fyrir Peacock útgáfufyrirtækið í Houston, sem var í eigu Don Robey, einn af fáum svörtu athafnamönnunum í ryþmablús. Með Specialty þróaði Richard nýjan öfgafullan stíl sem var kenndur við hann. Fyrsta smáskífa hans, "Tutti Frutti," kom út árið 1955, þetta lag var einn af mikilvægustu þáttum í sameiningu ryþmablús og rokksins. <ref name="piero"/> <ref name="official"/> <ref name="canada"/><ref name="tad"/> Árið 1947 stofnaði Ahmet Ertegun Atlantic Record í New York City, en hann var mikill djass aðdáandi og sonur tyrkneska diplómata. Þetta færði geirann mikið yfir til New York City. Árið 1953 kom Jerry Wexler inn í fyrirtækið og hann ásamt Ertegun léku lykilhlutverk í að koma ryþmablús á framfæri. Þeir kynntu til leiks margar af aðal söngkonum ryþmablús þess tíma eins og Ruth Brown og Lavern Baker. Þeir fengu líka Ray Charles í Atlantic, sem hafði verð að líkja eftir Charles Brown og hjálpuðu honum að finna nýja stefnu sem myndi seinna þróast í sálartónlist. Wexler og Ertegun unnu mjög náið með Clyde McPhatter og Chuck Willis sem báðir voru mikilvægir í árangri ryþmablús á sjötta áratugnum. King Records í Cincinnati, Ohio, the Chess og Vee Jay fyrirtæki í Chicago, og Duke/Peacock Records í Houston, Texas, léku einnig mikilvæg hlutverki í útbreiðslu ryþmablús. <ref name="piero"/> <ref name="brit"/> <ref name="canada"/><ref name="tad"/> Einn af mikilvægustu eiginleikum ryþmablús kom fram þegar hópar byrjuðu að raddsetja í stíl sem varð þekktur sem doo-wop. Sonny Til og Orioles tóku forystu og nutu landshylli með ryþmablús smellinum "It's Too Soon To Know" árið 1948. Þegar rokkið varð vinsælt á sjötta áratugnum má segja að það hafi byrjað með hvítum söngvurum að syngja lög eftir ryþmablús flytjendur. Þá var lítill greinarmunur gerður á milli rokks og ryþmablús. Á þessum tímapunkti, voru topp ryþmablús flytjendur eins og Chuck Berry og Fats Domino taldir vera rokk stjörnur of voru af sama sess og hvítir tónlistarmenn á borð við Bill Haley og Elvis Presley. Það var svo ekki fyrr en með tilkomu Motown fyrirbærisins og Memphis sál hljóðinu á sjöunda áratugnum (hópar eins og Supremes, The Temptations, Aretha Franklin, Otis Redding) að aftur var hægt að greina stíl blökkumanna frá rokkinu með því að kalla það ryþmablús. <ref name="brotha"/> == Nútíma ryþmablús == {{Aðalgrein|Nútíma ryþmablús}} Á sjöunda, áttunda og níunda áratugnum komu fram nýir stílar af ryþmablús, þar á meðal fönk og diskó. Á níunda áratugnum vara hugtakið R&B skilgreint sem stíll samtíma blökkumanna í Bandaríkjunum og var um að ræða tónlist sem sameinaði þætti frá sál, fönk og popp tónlist, sem er upprunnin eftir diskó þemað fjaraði út. Á seinni hluta níunda áratugarins varð hip hop og rapp betur skilgreint og mörg lög notuði upptökur af klassískum ryþmablús lögum. Michael Jackson gaf út plötuna Thriller árið 1982 og varð hún mest selda plata allra tíma. Þar mátti finna leifar af diskó tímabilinu sem hafði veruleg áhrif á nútíma ryþmablús tónlist. Aðrir söngvarar og sönghópar eins og Patti Labelle, Luther Vandross, Prince og New Edition tóku tónlistarheiminn yfir með þessum nýja stíl af ryþmablús. Gladys Knight, Melba Moore og Whitney Houston mótuðu einnig ryþmablús menninguna á níunda áratugnum, og sá stíll naut meiri vinsælda sem tónlistarhefð á tíunda áratugnum. Á þeim áratug tóku ryþmablús raularar eins og Keith Sweat, LeVert, Guy, Jodeci, BellBivDeVoe, ryþmablús ástarlög á annað stig. Fleiri listamenn eins og til dæmis Mariah Carey, Brian McKnight, TLC, R. Kelly, Mary J. Blige og Boyz II Men kveiktu einnig áhuga á ný á klassíkri sálartónlist og raddsettum lögum. Afleiðingin af þessari fjölbreyttu tegund af tónlist var sú að það spruttu upp fullt af nýjum undirstefnum eins og New Jack Swing, Hip-hop sál og ný sál. Ryþmablús er sífellt að breytast og mun halda áfram að þróast og vera vinsæll tjáningarmáti fyrir ameríska blökkumenn og samfélög blökkumanna víðast hvar í heiminum. <ref name="brotha"/> == Heimildir == {{reflist}} [[Flokkur:Taktur og tregi| ]] lxukeh131y20desyiho6c15ds904t7i 0 64845 1981060 1978899 2026-09-29T14:25:56Z Skibidi6677 121279 1981060 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|rómverska guðinn|Plútó (guð)}} {{reikistjarna | bakgrunnur = #DFDFDF | nafn = Plútó | tákn = [[Mynd:Pluto symbol (large orb, bold).svg|24px|⯓]] | mynd = Hydra, Charon and Pluto (19540320858).jpg | alt = | myndatexti = Plútó, Karon og Hydra. Myndir teknar af ''New Horizons''. | kyn = kvk | nefnt_eftir = [[Plútó (guð)|Plútó]] }} '''Plútó''' (tákn: [[File:Pluto symbol (large orb, bold).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> og [[File:Pluto monogram (bold).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |url=https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433 |edition= 2 |page=[https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433/page/n78 64] |publisher=Elsevier}}</ref>) er [[dvergreikistjarna]] í [[Kuiper-beltið|Kuiperbeltinu]], 2300 [[km]] í [[þvermál]]. Minnsta fjarlægð Plútós frá jörðu er um 4300 milljón kílómetrar og sú mesta um 7530. <ref>TÞ. [http://www.visindavefur.is/svar.asp?id=510 „Hvað er Plútó langt frá jörðu? “]. Vísindavefurinn 14.6.2000.</ref> Ameríski [[stjörnufræði|stjörnufræðingurinn]] [[Clyde Tombaugh|Baldvin breki Tombaugh]] (1906-1997)<ref>Þorsteinn Þorsteinsson. [http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5328 „Er Plútó ennþá flokkuð sem reikistjarna?“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060110205617/http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5328 |date=2006-01-10 }}. Vísindavefurinn 13.10.2005</ref> uppgötvaði Plútó árið [[1930]] en nafnið valdi hann eftir uppástungu 11 ára stúlku, Venetiu Burney (fædd Venetia Phair). [[Sporbraut]] Blútós um [[sólin|sólu]] liggur ekki í sömu [[plan|sléttu]] og sporbrautir [[reikistjarna]]nna heldur hallar honum um 17 gráður miðað við sléttu þeirra. <ref>ÞV og ÖJ. [http://www.visindavefur.is/svar.asp?id=1415 „Eru brautir plánetanna samhliða eins og sett er fram í öllum bókum og bíómyndum? Er engin braut sem fer þvert á hinar?“]. Vísindavefurinn 23.3.2001.</ref> Ennfremur er sporbrautin óvenju ílöng og liggur að hluta fyrir innan sporbraut [[Neptúnus (reikistjarna)|Neptúnusar]]. <ref>Þorsteinn Þorsteinsson. [http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5328 „Er Plútó ennþá flokkuð sem reikistjarna?“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060110205617/http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5328 |date=2006-01-10 }}. Vísindavefurinn 13.10.2005</ref> Árið 1988 uppgötvuðu vísindamenn hjá [[NASA]] að birta Plútós dofnaði lítils háttar þegar hann bar í [[stjarna|stjörnu]], en það var talið sanna að Plútó hefði [[lofthjúpur|lofthjúp]]. Plútó var lengi talin níunda [[reikistjarna]] [[sólkerfið|sólkerfisins]], eða frá [[1930]] til [[24. ágúst]] 2006, þegar samþykkt var eftir heitar umræður á þingi [[Alþjóðasamband stjörnufræðinga|Alþjóðasambands stjörnufræðinga]] að telja Plútó ekki lengur reikistjörnu, heldur ''dvergreikistjörnu''. Ástæðan var m.a. sú að Plútó er aðeins einn af þúsundum þekktra [[geimfyrirbæri|geimfyrirbæra]] í Kuiperbeltinu og sum eru líklega stærri en hann. Einnig er sporbraut Plútós talsvert frábrugðinn sporbrautum reikistjarnanna. Eitt ár á Plútó samsvarar um það bil 248 árum á jörðinni. == Fylgihnettir == Plútó hefur fimm [[fylgihnöttur|fylgihnetti]], þau nefnast [[Karon]], [[Nix]], [[Hýdra]], [[Kerberos (fylgitungl)|Kerberos]] og [[Styx (fylgitungl)|Styx]].<ref name=":0" /> === Karon === Yfirborð [[Karon|Karons]] er annars eðlis en yfirborð Plútós. Það hefur annan lit og er þakið frosnu vatni en ekki metani. Stjörnufræðingar hafa lengi reynt að finna hvernig Karon varð til. Ein kenning er að Karon hafi orðið til við árekstur, líkt og tungl Jarðar. Þvermál Karons við miðbaug er um 1,15 km sem 50% af þvermáli Plútós. Munurinn á milli stærðar og massa Karons og Plútó er mjög lítill miðað við aðra hnetti með tungl. Karon er 900 km í þvermál og snúningstími hans um Plútó er sex sólarhringar. <ref name=":0">{{Vefheimild|url=https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/pluto/#fylgitungl|titill=Plútó|höfundur=Sævar Helgi Bragason|útgefandi=|safnslóð=|safndags=|tilvitnun=|skoðað=2025-06-01.|dags=|vefsíða=Stjörnufræðivefurinn}} </ref> === Nix og Hýdra === Tilkynnt var um fund á tveimur tunglum með sporbraut í kringum Plútó þann 31. október 2005. [[Nix]] og [[Hýdra]] fundust á myndum sem teknar í maí 2005. Tunglin voru þá kölluð S/2005 P1 og S/2005 P2 þangað til þau voru nefnd Nix og Hýdra árið 2006. Bæði tunglin eru um 40 km á breidd.<ref name=":0" /> === Kerberos === Stjörnufræðingar tilkynntu 20. júlí 2011 að fundist hefði nýtt fylgitungl á sporbraut um Plútó. Það fannst á myndum frá 3. júlí og 18. júlí sem voru teknar með [[Hubble-geimsjónaukinn|Hubble-geimsjónaukanum]] af NASA og ESA. Tunglið er við miðbaug aðeins 12 km að þvermáli. Árið 2013 fékk tunglið nafnið [[Kerberos (fylgitungl)|Kerberos]].<ref name=":0" /> === Styx === Tilkynnt var um fund fimmta fylgitungls Plútó 11. júlí 2012. NASA og ESA fundu tunglið á myndum [[Hubble-geimsjónaukinn|Hubble-geimsjónaukans]]. Lögun tunglsins er mjög óregluleg, 5 × 7 km á breidd. Tunglið fékk nafnið [[Styx (fylgitungl)|Styx]] í júlí 2013.<ref name=":0" /> == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.stjornuskodun.is/pluto|titill=Plútó (dvergreikistjarna)|mánuðurskoðað=6. júní|árskoðað=2009}} * Mitton, Jacqueline og Mitton, Simon. [[2000]]. ''Stjörnufræði fyrir byrjendur.'' [[Mál og Menning]], [[Reykjavík]]. * {{vefheimild|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4596246.stm|titill=BBC News:The girl who named a planet|mánuðurskoðað=13. janúar|árskoðað=2006}} * {{vefheimild|url=http://www.physorg.com/news11093.html|titill=Hubble Confirms Two New Moons of Pluto|mánuðurskoðað=22. febrúar|árskoðað=2006}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.stjornuskodun.is/pluto Ítarlegar upplýsingar um Plútó á Stjörnufræðivefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100424061103/http://www.stjornuskodun.is/pluto |date=2010-04-24 }} * [http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/pluto/karon/ Ítarlegar upplýsingar um Karon á Stjörnufræðivefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129042827/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/pluto/karon/ |date=2011-01-29 }} * [http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/pluto/nix-og-hydra/ Ítarlegar upplýsingar um Nix og Hýdra á Stjörnufræðivefnum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/geimferdir/new-horizons/ Ítarlegar upplýsingar um New Horizons á Stjörnufræðivefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110127003806/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/geimferdir/new-horizons |date=2011-01-27 }} * {{vísindavefurinn|2404|Á plánetan Plútó systurplánetu/hnött?}} * {{vísindavefurinn|5328|Er Plútó ennþá flokkuð sem reikistjarna?}} * {{vísindavefurinn|49330|Hefur einhver farið til Plútó?}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2162620 ''Plútó - Nýja reikistjarnan og allar hinar''; grein í Heimskringlu 1932] {{Sólkerfið}} {{Stubbur|stjörnufræði}} [[Flokkur:Sólkerfið]] [[Flokkur:Dvergreikistjörnur]] 54fcc2u47kp786mcixxo1811inupvz7 1981062 1981060 2026-09-29T14:27:02Z NDG 108276 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/Skibidi6677|Skibidi6677]] ([[User talk:Skibidi6677|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Bjarki S|Bjarki S]] 1978899 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|rómverska guðinn|Plútó (guð)}} {{reikistjarna | bakgrunnur = #DFDFDF | nafn = Plútó | tákn = [[Mynd:Pluto symbol (large orb, bold).svg|24px|⯓]] | mynd = Hydra, Charon and Pluto (19540320858).jpg | alt = | myndatexti = Plútó, Karon og Hydra. Myndir teknar af ''New Horizons''. | kyn = kvk | nefnt_eftir = [[Plútó (guð)|Plútó]] }} '''Plútó''' (tákn: [[File:Pluto symbol (large orb, bold).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> og [[File:Pluto monogram (bold).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |url=https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433 |edition= 2 |page=[https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433/page/n78 64] |publisher=Elsevier}}</ref>) er [[dvergreikistjarna]] í [[Kuiper-beltið|Kuiperbeltinu]], 2300 [[km]] í [[þvermál]]. Minnsta fjarlægð Plútós frá jörðu er um 4290 milljón kílómetrar og sú mesta um 7530. <ref>TÞ. [http://www.visindavefur.is/svar.asp?id=510 „Hvað er Plútó langt frá jörðu? “]. Vísindavefurinn 14.6.2000.</ref> Bandaríski [[stjörnufræði|stjörnufræðingurinn]] [[Clyde Tombaugh]] (1906-1997)<ref>Þorsteinn Þorsteinsson. [http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5328 „Er Plútó ennþá flokkuð sem reikistjarna?“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060110205617/http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5328 |date=2006-01-10 }}. Vísindavefurinn 13.10.2005</ref> uppgötvaði Plútó árið [[1930]] en nafnið valdi hann eftir uppástungu 11 ára stúlku, Venetiu Burney (fædd Venetia Phair). [[Sporbraut]] Plútós um [[sólin|sólu]] liggur ekki í sömu [[plan|sléttu]] og sporbrautir [[reikistjarna]]nna heldur hallar honum um 17 gráður miðað við sléttu þeirra. <ref>ÞV og ÖJ. [http://www.visindavefur.is/svar.asp?id=1415 „Eru brautir plánetanna samhliða eins og sett er fram í öllum bókum og bíómyndum? Er engin braut sem fer þvert á hinar?“]. Vísindavefurinn 23.3.2001.</ref> Ennfremur er sporbrautin óvenju ílöng og liggur að hluta fyrir innan sporbraut [[Neptúnus (reikistjarna)|Neptúnusar]]. <ref>Þorsteinn Þorsteinsson. [http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5328 „Er Plútó ennþá flokkuð sem reikistjarna?“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060110205617/http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5328 |date=2006-01-10 }}. Vísindavefurinn 13.10.2005</ref> Árið 1988 uppgötvuðu vísindamenn hjá [[NASA]] að birta Plútós dofnaði lítils háttar þegar hann bar í [[stjarna|stjörnu]], en það var talið sanna að Plútó hefði [[lofthjúpur|lofthjúp]]. Plútó var lengi talin níunda [[reikistjarna]] [[sólkerfið|sólkerfisins]], eða frá [[1930]] til [[24. ágúst]] 2006, þegar samþykkt var eftir heitar umræður á þingi [[Alþjóðasamband stjörnufræðinga|Alþjóðasambands stjörnufræðinga]] að telja Plútó ekki lengur reikistjörnu, heldur ''dvergreikistjörnu''. Ástæðan var m.a. sú að Plútó er aðeins einn af þúsundum þekktra [[geimfyrirbæri|geimfyrirbæra]] í Kuiperbeltinu og sum eru líklega stærri en hann. Einnig er sporbraut Plútós talsvert frábrugðinn sporbrautum reikistjarnanna. Eitt ár á Plútó samsvarar um það bil 248 árum á jörðinni. == Fylgihnettir == Plútó hefur fimm [[fylgihnöttur|fylgihnetti]], þau nefnast [[Karon]], [[Nix]], [[Hýdra]], [[Kerberos (fylgitungl)|Kerberos]] og [[Styx (fylgitungl)|Styx]].<ref name=":0" /> === Karon === Yfirborð [[Karon|Karons]] er annars eðlis en yfirborð Plútós. Það hefur annan lit og er þakið frosnu vatni en ekki metani. Stjörnufræðingar hafa lengi reynt að finna hvernig Karon varð til. Ein kenning er að Karon hafi orðið til við árekstur, líkt og tungl Jarðar. Þvermál Karons við miðbaug er um 1,15 km sem 50% af þvermáli Plútós. Munurinn á milli stærðar og massa Karons og Plútó er mjög lítill miðað við aðra hnetti með tungl. Karon er 900 km í þvermál og snúningstími hans um Plútó er sex sólarhringar. <ref name=":0">{{Vefheimild|url=https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/pluto/#fylgitungl|titill=Plútó|höfundur=Sævar Helgi Bragason|útgefandi=|safnslóð=|safndags=|tilvitnun=|skoðað=2025-06-01.|dags=|vefsíða=Stjörnufræðivefurinn}} </ref> === Nix og Hýdra === Tilkynnt var um fund á tveimur tunglum með sporbraut í kringum Plútó þann 31. október 2005. [[Nix]] og [[Hýdra]] fundust á myndum sem teknar í maí 2005. Tunglin voru þá kölluð S/2005 P1 og S/2005 P2 þangað til þau voru nefnd Nix og Hýdra árið 2006. Bæði tunglin eru um 40 km á breidd.<ref name=":0" /> === Kerberos === Stjörnufræðingar tilkynntu 20. júlí 2011 að fundist hefði nýtt fylgitungl á sporbraut um Plútó. Það fannst á myndum frá 3. júlí og 18. júlí sem voru teknar með [[Hubble-geimsjónaukinn|Hubble-geimsjónaukanum]] af NASA og ESA. Tunglið er við miðbaug aðeins 12 km að þvermáli. Árið 2013 fékk tunglið nafnið [[Kerberos (fylgitungl)|Kerberos]].<ref name=":0" /> === Styx === Tilkynnt var um fund fimmta fylgitungls Plútó 11. júlí 2012. NASA og ESA fundu tunglið á myndum [[Hubble-geimsjónaukinn|Hubble-geimsjónaukans]]. Lögun tunglsins er mjög óregluleg, 5 × 7 km á breidd. Tunglið fékk nafnið [[Styx (fylgitungl)|Styx]] í júlí 2013.<ref name=":0" /> == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.stjornuskodun.is/pluto|titill=Plútó (dvergreikistjarna)|mánuðurskoðað=6. júní|árskoðað=2009}} * Mitton, Jacqueline og Mitton, Simon. [[2000]]. ''Stjörnufræði fyrir byrjendur.'' [[Mál og Menning]], [[Reykjavík]]. * {{vefheimild|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4596246.stm|titill=BBC News:The girl who named a planet|mánuðurskoðað=13. janúar|árskoðað=2006}} * {{vefheimild|url=http://www.physorg.com/news11093.html|titill=Hubble Confirms Two New Moons of Pluto|mánuðurskoðað=22. febrúar|árskoðað=2006}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.stjornuskodun.is/pluto Ítarlegar upplýsingar um Plútó á Stjörnufræðivefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100424061103/http://www.stjornuskodun.is/pluto |date=2010-04-24 }} * [http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/pluto/karon/ Ítarlegar upplýsingar um Karon á Stjörnufræðivefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129042827/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/pluto/karon/ |date=2011-01-29 }} * [http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/pluto/nix-og-hydra/ Ítarlegar upplýsingar um Nix og Hýdra á Stjörnufræðivefnum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/geimferdir/new-horizons/ Ítarlegar upplýsingar um New Horizons á Stjörnufræðivefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110127003806/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/geimferdir/new-horizons |date=2011-01-27 }} * {{vísindavefurinn|2404|Á plánetan Plútó systurplánetu/hnött?}} * {{vísindavefurinn|5328|Er Plútó ennþá flokkuð sem reikistjarna?}} * {{vísindavefurinn|49330|Hefur einhver farið til Plútó?}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2162620 ''Plútó - Nýja reikistjarnan og allar hinar''; grein í Heimskringlu 1932] {{Sólkerfið}} {{Stubbur|stjörnufræði}} [[Flokkur:Sólkerfið]] [[Flokkur:Dvergreikistjörnur]] 7hx4997yy728cn36cdv022wz2khgo33 0 66708 1981199 1416626 2026-09-30T09:24:15Z Akigka 183 Akigka færði [[Stafrétti]] á [[Hljóðrétt stafsetning]] 1416626 wikitext text/x-wiki '''Stafrétti''' er þegar ekki er munur á [[Ritað mál|rituðu máli]] og [[Framburður|framburði]]. [[Esperanto]] er dæmi um mál sem er að fullu stafrétt. Í [[Franska|frönsku]] má stundum finna þrjá aukalega stafi í enda orðs sem ekki eru bornir fram. [[Flokkur:Málfræði]] odjxwak7s2o1ceson9fgllzno2sh620 1981201 1981199 2026-09-30T09:43:59Z Akigka 183 1981201 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Shavian_in_Shavian.svg|thumb|[[Shaw-stafrófið]] er tillaga að hljóðréttu ritmáli fyrir ensku.]] '''Hljóðrétt stafsetning''' er [[stafsetning]] þar sem eitt tákn í [[ritmál]]inu samsvarar hverju [[hljóðan]]i talmálsins.<ref name=moswa>{{cite journal |last=Morris |first=Swadesh |date=June 1934 |title=The Phonemic Principle |publisher=Linguistic Society of America |volume=10 |issue=2 |pages=117–129 |journal=Language}}</ref><ref>{{cite thesis|url=https://skemman.is/bitstream/1946/32720/1/MA-ritg.%202019.pdf|title=Tungumál, ritmál og bókmenntir Norðmanna frá frumnorrænum tíma til nútímans|degree=MA|author=Þórunn Sveina Hreinsdóttir|year=2019|publisher=Háskóli Íslands|page=76}}</ref> [[Ritháttardýpt]] er mælikvarði á það hversu miklu munar á ritmáli og talmáli.<ref>{{cite thesis|url=https://skemman.is/bitstream/1946/21752/3/Lesblinda%20Margr%C3%A9t%20Gu%C3%B0mundsd%C3%B3ttir.pdf|author=Margrét Guðmundsdóttir|title=Lesblinda: birtingarmynd hennar á sjálfsmatskvarða borin saman við mælingu á lestrarframmistöðu|year=2015|degree=BS|publisher=Háskóli Íslands|page=13}}</ref> Mál sem nota hljóðrétta stafsetningu hafa því enga dýpt ritháttar. Umritun orða á hljóðstafi úr [[alþjóðlega hljóðstafrófið|alþjóðlega hljóðstafrófinu]] gengur lengra með því að skrá áherslur, hljómfall og þagnir. == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Málfræði]] ap25af3btnvlbf1bfziw3vn7hp4zdiy 0 68984 1981010 1980342 2026-09-29T12:16:34Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981010 wikitext text/x-wiki {{hnit|64.145953|-21.879821|display=title|region:IS_type:event}} [[File:Laugardalslaug.JPG|thumb|Laugardalslaug árið 2007]] [[Mynd:MAÓ 751.jpg|thumb|Sundkennsla í sundlaugunum í Laugardal árið 1909.]] '''Laugardalslaug''' (einnig '''Sundlaugin í Laugardal''')<ref name="hotspring">[http://hot-springs.org/Badlaugar/Sundlaugar/Reykjanes%20og%20Reykjavik/Laugardalslaug/laugardalslaug.html grein um Laugardalslaug]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} á hot-springs.org</ref> er stór [[sundlaugar á Íslandi|íslensk sundlaug]] á [[Sundlaugarvegur|Sundlaugarvegi 30]] í [[Laugardalur|104 Reykjavík]] sem byggð var árið [[1968]].<ref name="laugard">[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050302061726/isisport.is/mannvirki/mannvirki_skoda.asp?id=207 Laugardalslaug]- lýsing mannvirkis</ref><ref>[http://www.verkis.is/media/frettabref/Gangverk020201.pdf Gangverk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304171915/http://www.verkis.is/media/frettabref/gangverk020201.pdf |date=2016-03-04 }} {{Cite web |url=http://www.verkis.is/media/frettabref/gangverk020201.pdf |title=Geymd eintak |access-date=2020-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304171915/http://www.verkis.is/media/frettabref/gangverk020201.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}- fréttabréf [[Verkís hf]] á bls. 5 „Mikil fjölgun“</ref><ref>{{vísindavefurinn|3588|Hvað heitir stærsta sundlaugin á Íslandi og hvar er hún?}}</ref> Sundlaugin var teiknuð á teiknistofu húsameistara Reykjavíkurborgar, [[Einar Sveinsson|Einars Sveinssonar]]. <ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2368260 Morgunblaðið 1963]</ref> Í Laugardalslaug er að finna þrjár laugar og fjóra búningsklefa, eina upphitaða útilaug sem er 28 C° heit, 50 [[metri|metrar]] á lengd og 22 m á breidd með átta brautum.<ref name="laugard"/> Við hlið hennar er 30 m laug, en vatnið í henni er hlýrra en vatnið í 50 m lauginni sem hún liggur við. Árið [[2004]]<ref name="laugard"/> bættist við 25 m breið og 50 m löng innilaug sem hefur færanlegan bakka og 10 brautir. Einnig eru [[heitur pottur|heitir pottar]],<ref name="laugard"/> eimbað, nuddpottar, ljósabekkir og 86 m löng rennibraut.<ref name="hotspring"/> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Tenglar == {{commonscat}} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20061115103740/www.rvk.is/desktopdefault.aspx/tabid-283/ Grein um Laugardalslaug] sem finna má á vef Reykjavíkurborgar * [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=12&Itemid=2 Umfjöllun um Laugardalslaug] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922044952/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=12&Itemid=2 |date=2008-09-22 }} á [http://www.sundlaugar.is/ www.sundlaugum.is] {{Reykjavík}} [[Flokkur:Sundlaugar í Reykjavík]] {{s|1968}} 857ue91tbh7r1sviydee04gnrptbv1m 0 68985 1981174 1980403 2026-09-29T23:55:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981174 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Snorralaug10.JPG|thumb|right|270px|Snorralaug í Reykholti]] {{tilvísun|Snorralaug|text=En það getur líka átt við fyrirtækið [[Snorralaug ehf]]}} '''Snorralaug í Reykholti''' eða '''Snorralaug''' er [[sundlaugar á Íslandi|íslensk laug]] sem finna má í [[Reykholt (Borgarfirði)|Reykholti]]. Snorralaug var ein af hinum 10 fyrstu friðlýstu fornminjunum á Íslandi. Hún er ein af þrettán laugum sem vitað er um að notaðar hafi verið til forna, og ein af fjórum sem enn eru nothæf.<ref>[http://www.verkis.is/media/frettabref/Gangverk020201.pdf Gangverk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304171915/http://www.verkis.is/media/frettabref/gangverk020201.pdf |date=2016-03-04 }} {{Cite web |url=http://www.verkis.is/media/frettabref/gangverk020201.pdf |title=Geymd eintak |access-date=2020-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304171915/http://www.verkis.is/media/frettabref/gangverk020201.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}- fréttabréf [[Verkís hf]] á bls. 4 „Landnámsöld“</ref> ==Saga== Talið er að laugin hafi verið hlaðin á [[13. öld]], og er hún kennd við [[Snorri Sturluson|Snorra Sturluson]], en fyrstu heimildir um að það hafi verið laug í Reykholti eru frá dögum Snorra Sturlusonar (sem var uppi frá 1178-1241), en fyrirfinnast líka í [[Landnámabók]] og [[Sturlunga saga|Sturlunga sögu]]. Tveir hverir finnast þar helstir, Skrifla og Dynkur. Var vatni veitt í Snorralaug úr Skriflu eftir um 120 m löngum neðanjarðarstokki og er baðlauga í Reykholti oft getið í gömlum heimildum. Snorralaug er með elstu mannvirkjum sem varðveist hafa hér á landi. Frá lauginni lágu jarðgöng til bæjarhúsa Snorra og hafa þau verið grafinn upp að hluta. {{tilvitnun2|Hallbjörn son Odds frá Kiðjabergi Hallkelssonar, bróður Ketilbjarnar hins gamla, fékk Hallgerðar, dóttur Tungu-Odds. Þau voru með Oddi hinn fyrsta vetur; þar var Snæbjörn galti. Óástúðligt var með þeim hjónum. Hallbjörn bjó för sína um vorið að fardögum; en er hann var að búnaði, fór Oddur frá húsi til '''laugar í Reykjaholt'''; þar voru sauðahús hans; vildi hann eigi vera við, er Hallbjörn færi, því að hann grunaði, hvort Hallgerður mundi fara vilja með honum.|Úr [[Landnámabók|Landnámu]] ([http://is.wikisource.org/wiki/Landn%C3%A1mab%C3%B3k text], [http://is.wikisource.org/wiki/Landn%C3%A1mab%C3%B3k/51._kafli kafli 51])}} En talið er að laug hafi verið á Reykvöllum frá árinu [[960]] eða fyrr á grundvelli [[Landnámabók|Landnámu]] en þar segir frá því að [[Tungu-Oddur]], sonur [[Önundur breiðskeggur|Önundar breiðskeggs]] á [[Breiðabólstaður (Reykholtsdal)|Breiðabólstað]] fór „frá húsi til laugar í Reykjaholt; þar voru sauðahús hans;“<ref>''Landnámabók (Sturlubók)'', 51. kafli.</ref> Árið [[2004]] sýndi séra Geir Waage [[sóknarprestur]] í [[Reykholt]]skirkju [[Noregur|norsku]] [[krónprins]]hjónunum frá Reykholti og sýndi þeim ásamt öðrum stöðum Snorralaug. <ref>{{mbl|innlent/2004/06/29/norsku_kronprinshjonin_fraeddust_um_snorra_sturluso|Norsku krónprinshjónin fræddust um Snorra Sturluson}}</ref> ==Lýsing== Laugin er u.þ.b. 4 [[metri|metrar]] í [[þvermál]]; og þar sem botn laugarinnar er ójafn er hún misdjúp, en dýptin er breytileg á milli 0.70 til 1 [[metri|metra]] djúp. Þrep liggja niður í laugina, og er hlaðin úr tilhöggnu [[hver|hveragrjót]]. Fyrir tilstilli [[Fornleifafræði|fornleifauppgraftar]] hefur það verið leitt í ljós að tvær rennur veittu heitu vatni í laugina úr hverinum [[Skrifla|Skriflu]] sem hefur nú verið eyðilögð. Á barmi aðrennslisins má sjá [[fangamerki]]ð ''V.Th. 1858.'' á steini og er það fangamark [[Vernharður Þorkelsson|Sr. Vernharðs Þorkelssonar]] sem lét gera við laugina það ár. Lauginni er fyrst lýst í riti frá circa. [[1724]] eftir [[Páll Vídalín|Páls Vídalíns]] („Um fornyrði [[Jónsbók]]ar“). ==Heimildir== <references/> * {{bókaheimild|höfundur=Þorsteinn Jósepsson, Steindór Steindórsson og Páll Líndal|titill=Landið þitt Ísland, S-T|útgefandi=Örn og Örlygur|ár=1982|ISBN=}} * {{bókaheimild|höfundur=Björn Hróarsson|titill= Á ferð um landið, Borgarfjörður og Mýrar|útgefandi=Mál og menning|ár=1994|ISBN= 9979-3-0657-2}} ==Tengt efni== *[[Fornminjar í Reykholti]] ==Tenglar== *[http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/IcelOnline/IcelOnline-idx?type=HTML&rgn=DIV2&byte=162279 Icelandic Online Dictionary and Readings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619184301/http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/IcelOnline/IcelOnline-idx?type=HTML&rgn=DIV2&byte=162279 |date=2010-06-19 }} Jarðhiti *[http://www.snorrastofa.is/default.asp?sid_id=14271&tre_rod=001%7C005%7C003%7C001%7C&tId=1 Grein um Snorralaug] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150204223244/http://www.snorrastofa.is/default.asp?sid_id=14271&tre_rod=001%7C005%7C003%7C001%7C&tId=1 |date=2015-02-04 }} á Snorrastofu *[http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=90&Itemid=2 Grein um Snorralaug] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922045153/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=90&Itemid=2 |date=2008-09-22 }} á www.sundlaugum.is *[http://hot-springs.org/Badlaugar/Natturulaugar/Vesturland/Snorralaug/Snorralaug.html Umfjöllun um Snorralaug] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919122927/http://hot-springs.org/Badlaugar/Natturulaugar/Vesturland/Snorralaug/Snorralaug.html |date=2008-09-19 }} á www.hot-springs.org/ *[http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1609/ Snorralaug] á [[Heimsminjaskrá]] [[UNESCO]] :'''Myndir:''' *[https://www.menntamalaraduneyti.is/raduneyti/Myndasafn/album/90/mynd/1475/ Myndasafn á Menntamálaráðuneytinu] - Krónprins Noregs í heimsókn 28. júní 2004 [[Flokkur:Fornar laugar á Íslandi]] ih5ysnojgwtimzxwb7gyjqohi31y9qz 0 69494 1981180 1980423 2026-09-30T02:41:10Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981180 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Urriðafoss í Þjórsá.jpg|thumb|right|Urriðafoss í Þjórsá]] '''Urriðafossvirkjun''' er fyrirhuguð [[virkjun]] við [[Urriðafoss]] í neðri hluta [[Þjórsá]]r. Virkjunin var fyrst á teikniborðinu árið [[1928]], en vegna fjárskorts var ekki farið út í framkvæmdir.<ref>''Fossafélagið Títan''. Landsvirkjun - Nýjar virkjanir á Suðurlandi. http://www.thjorsa.is/category.aspx?catID=42 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070714171026/http://www.thjorsa.is/category.aspx?catID=42 |date=2007-07-14 }}. Skoðuð 05.04.2011</ref> Urriðafossvirkjun var aftur komin á teikniborðið árið 2007, en var mjög umdeild.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2007678664d/motmaela-urridafossvirkjun|title=Mótmæla Urriðafossvirkjun - Vísir|date=2007-06-20|website=visir.is|language=is|access-date=2023-09-01}}</ref> Fyrirhuguð virkjun yrði u.þ.b. 130 [[MW]] að afli og orkugeta virkjunarinnar yrði allt að 980 GWh/ári. Framkvæmdaraðili yrði [[Landsvirkjun]].<ref>[http://www.landsvirkjun.is/starfsemin/framkvaemdir/nyjar-virkjanir-i-thjorsa/|''Virkjanir í Þjórsá'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Landsvirkjun. Skoðuð 06.04.2011</ref> == Um framkvæmdina == === Virkjunin === Urriðafossvirkjun er ein þriggja [[vatnsaflsvirkjun|vatnsaflsvirkjana]] sem fyrirhugað er að reisa í neðri hluta [[Þjórsá]]r. Gangi áætlanir eftir verður hún þeirra stærst, 130 MW að [[afl]]i og verður orkugeta hennar 980 GWh/ári. Nafn [[virkjun]]arinnar kemur frá [[Urriðafoss]]i í Þjórsá. Gert er ráð fyrir að [[inntakslón|inntakslón]] virkjunarinnar, [[Heiðarlón]], verði myndað með [[stífla|stíflu]] í [[Þjórsá]] við Heiðartanga og [[stífla|stíflugörðum]] á vesturbakka árinnar. Einnig er gert ráð fyrir að inntaksmannvirki verði í Heiðartanga og stöðvarhús verði neðanjarðar nærri [[Þjórsártún]]i. Frárennslisgöng munu liggja frá stöðvarhúsinu og opnast út í [[Þjórsá]] neðan [[Urriðafoss]].<ref>''Urriðafossvirkjun''. Landsvirkjun - Nýjar virkjanir á Suðurlandi. http://www.thjorsa.is/category.aspx?catID=12 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722022957/http://www.thjorsa.is/Category.aspx?catID=12 |date=2011-07-22 }} {{Cite web |url=http://www.thjorsa.is/Category.aspx?catID=12 |title=Geymd eintak |access-date=2021-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722022957/http://www.thjorsa.is/Category.aspx?catID=12 |archive-date=2011-07-22 |url-status=dead}}. Skoðuð 05.04.2011</ref> Vatnasvið Þjórsár er um 7.600 km² að stærð og er meðalrennsli árinnar 344 m³/sek. Virkjað rennsli verður 370 m³/sek. Áætluð hæð [[Heiðarlón]]s er 50 m.y.s. og mun stærð [[uppistöðulón|lónsins]] við þá hæð vera um 9 km². Heildarlengd á stíflum og görðum verður um 7.600 m og verður mesta hæð þeirra 11 m. Stöðvarhúsið sjálft verður neðanjarðar og verður það 62 m að lengd, 16,3 m að breidd og 48 m langt. Mun stöðvarhúsið innihalda tvær 65 MW Kaplan vatnsvélar. Fallgöng verða tvö og verða hvor göngin 50 m löng og 7 m breið. Þá verða reist um 3000 m frárennslisgöng, 17 m há og 13,5 m breið. Virkjað fall verður 40,6 m.<ref>''Virkjunin í tölum''. Landsvirkjun - Nýjar virkjanir á Suðurlandi. http://www.thjorsa.is/category.aspx?catID=39 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070714170133/http://www.thjorsa.is/category.aspx?catID=39 |date=2007-07-14 }}. Skoðuð 06.04.2011</ref> === Áhrifa gætir víða === Framkvæmdasvæði virkjunarinnar mun ná til fjögurra [[hreppur|hreppa]] í tveimur [[sýsla|sýslum]]. Í [[Árnessýsla|Árnessýslu]] fellur svæðið undir Flóahrepp og Skeiða- og Gnúpverjahrepp. Í [[Rangárvallasýsla|Rangárvallasýslu]] tilheyrir það Ásahreppi og Rangárþingi ytra. Um 20 kílómetrar eru í næstu þéttbýlisstaði beggja vegna [[Þjórsá]]r og [[Þjóðvegur 1|Þjóðvegur nr. 1]] liggur um neðri hluta framkvæmdasvæðisins, því má segja að framkvæmdasvæðið sé í alfaraleið. Helsta landnotkun á framkvæmdasvæði er [[landbúnaður]] og kemur fyrirhugð framkvæmd til með að hafa áhrif á um 20 jarðir. Náttúrufar er fjölbreytt innan framkvæmdasvæðisins en áhrifa mannsins gætir þar víðast hvar og nokkur röskun hefur þegar orðið. Gróðurfar er nokkuð fjölbreytt á svæðinu og votlendi er að finna á nokkrum stöðum innan þess. Á svæðinu eru einnig eldhraun ([[Þjórsárhraunið mikla]]), strengir og flúðir í Þjórsá og heitar laugar en engin friðlönd eða friðlýst [[náttúruvætti]]. Fuglalíf er nokkuð fjölbreytt á svæðinu og sambærilegt við önnur lík svæði á Suðurlandi, eru [[mófugl]]ar þar í meirihluta. Einnig er nokkuð um [[fornleifar]] á fyrirhuguðu virkjanasvæði og eru nokkrar þeirra taldar hafa hátt minjagildi.<ref>''Framkvæmdasvæðið''. Landsvirkjun - Nýjar virkjanir á Suðurlandi. http://www.thjorsa.is/category.aspx?catID=38 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070714170209/http://www.thjorsa.is/category.aspx?catID=38 |date=2007-07-14 }}. Skoðuð 06.04.2011</ref> === Framkvæmdir tengdar virkjuninni === Fyrir utan þær framkvæmdir sem tilheyra [[virkjun]]inni sjálfri þurfa aðrar framkvæmdir einnig að eiga sér stað svo virkjunin starfi eins og áætlanir gera ráð fyrir. Ís- og krapamyndun í [[Þjórsá]] getur haft óæskileg áhrif og til að sporna við því er ætlunin að dýpka farveg árinnar á um 3 km kafla ofan [[Heiðarlón]]s, upp undir Árnessporð. Einnig þarf að leggja vegi að helstu [[mannvirki|mannvirkjum]] og athafnasvæðum. Ekki er gert ráð fyrir að nýjar námur verði opnaðar vegna virkjunarinnar þar sem jarðvinna í tengslum við framkvæmdina sjálfa muni sjá fyrir nægjanlegu efni. Umframefni verður komið fyrir á landi.<ref>''Tengdar framkvæmdir''. Landsvirkjun - Nýjar virkjanir á Suðurlandi. http://www.thjorsa.is/category.aspx?catID=46 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070714170235/http://www.thjorsa.is/category.aspx?catID=46 |date=2007-07-14 }}. Skoðuð 06.04.2011</ref> Einnig er gert ráð fyrir að flutningskerfi [[Landsvirkjun]]ar verði nýtt til orkuflutninga en það krefst breytinga á Búrfellslínu 2 sem liggur í næsta nágrenni við fyrirhugaða Urriðafossvirkjun.<ref>''Urriðafoss - Mat á umhverfisáhrifum: Matsskýrsla''. http://thjorsa.is/files/Mau_URR_matsskyrsla.pdf{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Skoðuð 06.04.2011</ref> [[Mynd:Urriðafossvirkjun Gottfred Sætersmoen 1918.jpg|thumb|250px|Teikning frá 1918 eftir Gottfred Sætersmoen sem sýnir mögulega útfærslu Urriðafossvirkjunar.]] == Títan-félagið hyggur á virkjun == Hugmyndir um virkjun neðri hluta Þjórsár hafa verið til allt frá fyrri hluta [[20. öld|20. aldar]]. Árið [[1928]] veitti [[Alþingi]] [[atvinnumálaráðherra]] heimild til að leyfa [[Fossafélagið Títan|Títan-félaginu]] norska að reisa 112 MW raforkuver við Urriðafoss, leggja þaðan háspennulínu og [[járnbraut]] til [[Reykjavík]]ur og reisa þar verksmiðju til framleiðslu á [[Köfnunarefnisáburður|köfnunarefnisáburði]]. Heimild Alþingis var bundin því skilyrði að framkvæmdir væru hafnar [[1. júlí]] [[1933]]. Að öðrum kosti félli hún niður. Framkvæmdir voru ekki hafnar þá og því féll heimildin niður. Aðalorsök þess að menn hófust ekki handa var annars vegar [[heimskreppan]] og hins vegar ný tækni til framleiðslu köfnunarefnisáburðar sem ekki byggðist á raforku.<ref>Lesbók Morgunblaðsins 2008, 20.09.</ref> == Virkjunaráform Landsvirkjunar == === Upphaf og undirbúningur === Samkvæmt 1. viðauka laga nr. 106/2000 um [[mat á umhverfisáhrifum]] var ljóst í upphafi að meta þyrfti umhverfisáhrif fyrirhugaðrar Urriðafossvirkjunar þar sem uppsett [[afl]] hennar yrði meira en 10 MW.<ref>[http://www.althingi.is/dba-bin/unds.pl?txti=/wwwtext/html/lagasofn/139a/2000106.html&leito=mast\0mastu\0mat\0matar\0mati\0matinn\0matinu\0mati%F0\0matnum\0mats\0matsins\0matur\0maturinn\0mest\0met\0meta\0metast\0meti\0metir\0metir%F0u\0metist\0meti%F0\0metjist\0mettu\0metum\0metumst\0metur\0metur%F0u\0m%E1tu\0m%E1tum\0m%E1tumst\0m%E1tust\0m%E1tu%F0\0m%E6ti\0m%E6tir\0m%E6tir%F0u\0m%E6tist\0m%E6tjumst\0m%E6tu\0m%E6tum\0m%E6tumst\0m%E6tust\0m%E6tu%F0\0umhverfa\0umhverfanna\0umhverfi\0umhverfin\0umhverfinu\0umhverfis\0umhverfisins\0umhverfi%F0\0umhverfum\0umhverfunum#word1|''Lög um mat á umhverfisáhrifum nr. 106/2000'']. Alþingisvefurinn. Skoðað 06.04.2011</ref> Í ágúst [[2001]] lagði [[Landsvirkjun]] fram tillögu að matsáætlun. Ákvörðun [[Skipulagsstofnun]]ar var á þá leið að fallist var á tillöguna með athugasemdum.<ref>''Ákvörðun Skipulagsstofnunar um tillögu að matsáætlun''. Skipulagsstofnun. http://www.skipulagsstofnun.is/focal/webguard.nsf/5ed2a07393fec5fa002569b300397c5a/b118f6280da9be8b00256e29005d7951/$FILE/2001010072.PDF{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Skoðað 07.04.2011</ref> Er ákvörðun [[Skipulagsstofnun]]ar lá fyrir hófst vinna við gerð matsskýrslunnar og lauk þeirri vinnu sumarið [[2003]] þegar skýrslunni var skilað til [[Skipulagsstofnun]]ar til athugunar. Í ágúst [[2003]] úrskurðaði [[Skipulagsstofnun]] í málinu og féllst á framkvæmdina með skilyrðum. Úrskurður [[Skipulagsstofnun]]ar var kærður og í apríl [[2004]] lá fyrir úrskurður [[Umhverfisráðuneyti Íslands|umhverfisráðherra]] sem staðfesti úrskurð [[Skipulagsstofnun]]ar með viðbótarskilyrðum.<ref>''Mat á umhverfisáhrifum: Urriðafossvirkjun''. Skipulagsstofnun. http://www.skipulagsstofnun.is/focal/webguard.nsf/key2/sasn5vmn6d.html{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Skoðað 06.04.2011</ref><ref>''Úrskurður umhverfisráðherra''. Skipulagsstofnun. http://www.rettarheimild.is/Umhverfis/UrskurdirRaduneytisins/2004/04/29/nr/1647. Skoðuð 07.04.2011</ref> === Enn er unnið að undirbúningi === Miklar deilur hafa staðið um framkvæmd Urriðafossvirkjunar og annarra fyrirhugaðra virkjana í neðri hluta [[Þjórsá]]r. Hefur ágreiningur milli hagsmunaðila haft mikil áhrif á framgang undirbúningsvinnunnar. [[Landsvirkjun]] mun halda áfram undirbúningi vegna virkjananna auk þess sem beðið er niðurstöðu [[Rammaáætlun]]ar sem fjallar um virkjanakosti í Neðri-Þjórsá.<ref>''Landsvirkjun í biðstöðu''. Fréttavefur Morgunblaðsins mbl.is, frétt frá 11.02.2011. http://feeds.mbl.is/frettir/innlent/2011/02/11/landsvirkjun_i_bidstodu/. Skoðað 07.04.2011</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20070502105455/www.landsvirkjun.is/category.asp?catID=450 ''Urriðafossvirkjun''; af heimasíðu Landsvirkjunar] * [http://www.rammaaaetlun.is/|''Rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúrusvæða'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.skipulagsstofnun.is/|''Heimasíða Skipulagsstofnunar'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Vatnsaflsvirkjanir á Íslandi]] [[Flokkur:Árnessýsla]] [[Flokkur:Þjórsá]] cr20b4elu7hb3o2ivvcu3bb402g7zgn 0 72206 1981218 1942244 2026-09-30T11:02:38Z Akigka 183 1981218 wikitext text/x-wiki '''Juan Fernández-eyjar''' eru eyjaklasi í Suður-[[Kyrrahaf]]i, um 667 kílómetra undan strönd [[Síle]]. Þær tilheyra [[Valparaíso-hérað]]i. {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Valparaíso-hérað]] [[Flokkur:Eyjar við Chile]] [[Flokkur:Kyrrahafseyjar]] roxbpmys04tqm99pw6fr3xi36yhk264 0 72614 1981014 1901315 2026-09-29T12:30:21Z ~2026-52399-62 121275 /* Helstu götur smáíbúðahverfisins */ 1981014 wikitext text/x-wiki '''Smáíbúðahverfið''' er [[hverfi|íbúðahverfi]] í [[Reykjavík]] sem afmarkast af [[Bústaðavegur|Bústaðavegi]] til suðurs, [[Miklabraut|Miklubraut]] til norðurs, Háaleitisbraut til vesturs og [[Byggðaendi|Byggðaenda]] milli Miklubrautar/Reykjanesbrautar/Bústaðavegar til austurs. Hlutar hverfisins eru í daglegu tali aðgreindir og austasti hlutinn, næst Bústaðakirkju, er þá oft nefndur Bústaðahverfið, miðhlutinn Réttarholt og nyrsti hlutinn við Rauðagerði kallaður Sogamýri. [[Réttarholtsvegur]] þverar hverfið frá suðri til norðurs og [[Sogavegur]] myndar tengingu innan þess frá austri til vesturs. Almenningssamgöngur eru taldar góðar í Smáíbúðahverfinu, strætisvagnar aka Sogaveg, Miklubraut, Bústaðaveg og Grensásveg en leiðin um Réttarholtsveg hefur nú verið lögð niður. Réttarholt var áður þekkt kennileiti í Smáíbúðahverfinu og dregur nafn sitt af réttinni sem áður var staðsett í holtinu en er nú horfin. Réttarholtsvegur og [[Réttarholtsskóli]] draga enn nafn sitt af réttinni og holtinu. Neðan holtsins til norðurs lá mýrin [[Sogamýri]] þar sem áður var bærinn [[Sogablettur]]. Um Borgargerði lá áður tenging til norðurs að Suðurlandsbraut, áður en [[Réttarholt]] og [[Skeiðarvogur]] voru tengd með umferðarljósum og síðar veglegum mislægum umferðarmannvirkjum sem tengja hverfið við helstu umferðaræðar og verslunarhverfin í [[Skeifan|Skeifunni]] og [[Mörkin|Mörkinni]]. <ref>Kort af Reykjavík http://eldri.reykjavik.is/desktopdefault.aspx/tabid-3546/5704_view-4515/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170725233445/http://eldri.reykjavik.is/desktopdefault.aspx/tabid-3546/5704_view-4515/ |date=2017-07-25 }}</ref> == Helstu götur smáíbúðahverfisins == * [[Akurgerði]] * [[Austurgerði]] * [[Ásendi]] * Ásgarður * Bakkagerði *Breiðagerði *Búðagerði * [[Básendi]] * [[Byggðarendi]] *Grundargerði * [[Háagerði]] *Heiðargerði * [[Hlíðargerði]] * Hólmgarður *Hvammsgerði * [[Langagerði]] * [[Litlagerði]] * [[Melgerði]] * [[Mosgerði]] * [[Rauðagerði]] * [[Sogavegur]] *Steinagerði *Teigagerði ==Tilvísanir== [[Flokkur:Hverfi Reykjavíkur]] qhutkda8j4pl1aojl42i7thl6wjiohc 0 73558 1981150 1802894 2026-09-29T20:41:14Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981150 wikitext text/x-wiki '''Robert Tchenguiz''' ([[íranska|í]]. رابرت چنگیز) (f. [[9. september]] [[1960]] í [[Teheran]] í [[Íran]]) er íransk/íraskur milljarðamæringur og viðskiptamaður sem sat í stjórn [[Exista]] sem átti stóran hlut í [[Kaupþing banki hf.|Kaupþingi]] fyrir [[bankahrunið]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2007/02/08/robert_tchenguiz_tekur_saeti_i_stjorn_exista/|titill=Robert Tchenguiz tekur sæti í stjórn Exista|ár=2007|mánuður=8. febrúar|útgefandi=Mbl.is}}</ref> Hann hefur sérhæft sig sem fjárfestir í fasteignum og fyrirtækjum. Árið 2007 var hann, ásamt bróður sínum Vincent, í 78. sæti yfir ríkustu einstaklinga í [[Bretland]]i og [[Írland]]i og voru þeir metnir á £850 milljónir breskra punda.<ref name="sunday">{{vefheimild|url=http://www.timesonline.co.uk/richlist/person/0,,47027,00.html|titill=Rich List - Vincent and Robert Tchenguiz|útgefandi=Sunday Times}}</ref> Fyrirtæki hans heitir R20. Robert er náinn vinur [[Philip Green]] sem hefur stundað viðskipti með [[Baugur Group|Baugi]].<ref name="mttoday">{{Cite web |url=http://www.managementtoday.co.uk/channel/Finance/news/561465/the-imt-i-interview-robert-tchenguiz/ |title=The MT Interview: Robert Tchenguiz |access-date=2009-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100705131745/http://www.managementtoday.co.uk/channel/Finance/news/561465/the-imt-i-interview-robert-tchenguiz/ |archive-date=2010-07-05 |url-status=dead}}</ref> == Ævi == Faðir hans, Victor Kedourie Molaaem, var [[íraskir gyðingar|íraskur gyðingur]] sem var í innsta koppi [[Shahinn í Íran|íranska shahsins]].<ref name="mttoday"/> Victor flúði frá Írak til Íran árið [[1948]] og breytti ættarnafni sínu í Tchenguiz sem er vísun í [[Djengis Khan]] á [[persneska|persnesku]].<ref name="mttoday"/> Eftir [[íranska byltingin|írönsku byltinguna]] fluttist fjölskyldan til London. Robert menntaðist alþjóðlegum almenningsskóla í Teheran en hélt svo til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og lauk námi við [[Pepperdine-háskóli|Pepperdine-háskóla]] í [[Malibu]] í [[Kalifornía|Kaliforníu]] árið [[1982]]. Þá starfaði hann á tímabili í [[World Trade Center]] í [[New York-borg|New York]] og stundaði viðskipti með [[olía|olíu]]. Robert hefur hann átt í nánu samstarfi við bróður sinn Vincent. Sagt er að faðir hans hafi gefið Vincent og Robert myndarlega fjárhæð sem þeir nýttu til fjárfestinga í fasteignum í [[Hammersmith]]-hverfinu í [[London]]. Það rétta í þessu er að faðir hans skrifaði upp á [[veð]] til banka upp á miljón punda.<ref name="mttoday"/> Árið [[1982]] settu þeir á laggirnar [[Rotch Property Group]] sem varð með tíð og tíma stórt fasteigna-eignarhaldsfélag.<ref name="sunday"/> Sem dæmi um nýleg viðskipti Roberts má nefna kaup ásamt öðrum í [[Shell-Mex House]], skrifstofublokkir við [[Thamesá]] í [[London]] og kaup á 180 [[Shell]]-[[bensínstöð]]vum árið 2000 fyrir £300m sem þeir seldu 2006 fyrir £460m.<ref name="sunday"/> Í maí 2007 seldi hann og mágur hans, Vivian Imerman, hluti sína í skoska viskíframleiðandanum [[Whyte and Mackay]] til [[United Breweries Group]] á [[Indland]]i fyrir £595 milljónir breskra punda.<ref>{{vefheimild|url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/05/17/stories/2007051706070100.htm|titill=UB Group acquires Whyte & Mackay for £ 595 m |útgefandi=The Hindu Business Line}}</ref> {{tilvitnun2|Robert Tchenguiz knows a good deal when he sees one. It is precisely this business acumen that has enabled him to grow an enterprise, which began with rental housing for students and tourists, into one of the most prosperous property groups in the UK. Robert Tchenguiz’s relationship with Kaupthing Singer & Friedlander is characteristic of his eye for sustainable performance. The Investment Banking division has repeatedly demonstrated just why Robert Tchenguiz calls on Kaupthing Singer & Friedlander. It is this reliability and capability to deliver on projects that keeps him coming back time and time again. Robert Tchenguiz is known among entrepreneurs for his financial savvy, unconventional funding strategies, and ability to realise a good opportunity when it presents itself. These are exactly the same qualities that make Kaupthing Singer & Friedlander his investment bank of choice.|Úr bæklingi [[Kaupthing Singer & Friedlander]]<ref>[http://www.kaupthingsingers.co.uk/lisalib/getfile.aspx?itemid=12702 Kaupthing Singer & Friedlander-bæklingur]</ref>}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.r20.co.uk/ R20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081230111413/http://www.r20.co.uk/ |date=2008-12-30 }} - vefsíða fyrirtækis Roberts * [http://www.rotch.com/ Rotch Property Group Ltd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205062248/http://www.rotch.com/ |date=2009-02-05 }} * [http://www.exista.is/index.aspx?GroupId=192&tabid=198 Exista - Robert Tchenguiz]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://web.archive.org/web/20100705131745/http://www.managementtoday.co.uk/channel/Finance/news/561465/the-imt-i-interview-robert-tchenguiz/ The MT Interview: Robert Tchenguiz] * [http://www.amadaninternational.com/reports/Tchenguiz112607.pdf The Tchenguiz Brothers - And their business pursuits] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090902115738/http://www.amadaninternational.com/reports/Tchenguiz112607.pdf |date=2009-09-02 }} (pdf) === Fréttir === * [http://www.visir.is/article/20090206/VIDSKIPTI06/6672365 Skilanefnd Kaupþings stefnir Tchenguiz] * [http://www.telegraph.co.uk/finance/2852557/Tchenguiz-desire-for-Selfridges-unshaken-by-probe.html Tchenguiz desire for Selfridges unshaken by probe] * [http://www.guardian.co.uk/world/2009/feb/07/iceland-global-economy-robert-tchenguiz Kaupthing sues Tchenguiz firm for £643m] * [http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2007/04/14/tchenguiz_kominn_med_rum_5_prosent_i_exista/ Tchenguiz kominn með rúm 5% í Exista] * [http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2009/02/07/kaupthing_tok_ahaettu_med_tchenguiz_og_fallid_var_h/ Kaupþing tók áhættu með Tchenguiz og fallið var hátt] * [http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2009/02/06/107_milljarda_yfirdrattur_til_tchenguiz/ 107 milljarða yfirdráttur til Tchenguiz] * [http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2009/01/28/engin_stor_lan_til_tchenguiz_sidustu_dagana_fyrir_f/ Engin stór lán til Tchenguiz síðustu dagana fyrir fallið] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090520104028/www.amx.is/vidskipti/7192/ Kaupþing stefnir Robert Tchenguiz vegna 180 milljóna punda skuldar] * [http://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/constructionandproperty/7062941/Tchenguiz-brothers-claim-Kaupthing-owes-them-2bn.html Tchenguiz brothers claim Kaupthing owes them £2bn] * [http://www.ruv.is/frett/tchenguiz-fell-fra-krofu Tchenguiz féll frá kröfu], frétt á RÚV 19. september 2011 * [http://www.ruv.is/pistlar/sigrun-davidsdottir/v-tchenguiz-og-kaupthing V Tchenguiz og Kaupþing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111020010508/http://www.ruv.is/pistlar/sigrun-davidsdottir/v-tchenguiz-og-kaupthing |date=2011-10-20 }}, pistill eftir Sigrúnu Davíðsdóttur 24. september 2011 {{fe|1960|Tchenguiz, Robert}} [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009|Tchenguiz, Robert]] [[Flokkur:Gyðingar|Tchenguiz, Robert]] [[Flokkur:Íranar|Tchenguiz, Robert]] [[Flokkur:Írakar|Tchenguiz, Robert]] [[Flokkur:Milljarðamæringar|Tchenguiz, Robert]] hlf3algy7xgr6fmi1qaalusfvyx6h4o 0 75561 1981186 1980430 2026-09-30T04:03:32Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981186 wikitext text/x-wiki {{athygli|Þarf að uppfæra}} [[File:Ásbrú.jpg|thumb|]] '''Ásbrú''', áður kallað '''Vallarheiði''', er hverfi í [[Reykjanesbær|Reykjanesbæ]] þar sem áður voru íbúðir bandarískra varnarliðsmanna á fyrrum [[Keflavíkurstöðin|varnarsvæði Nató]] við [[Keflavíkurflugvöllur|Keflavíkurflugvöll]] á [[Miðnesheiði]]. Ásbrú tilheyrir Reykjanesbæ. Á svæðinu starfar meðal annars menntafyrirtækið [[Keilir (menntafyrirtæki)|Keilir]]. == Saga == Í október árið 2006 yfirgaf [[Bandaríkjaher|bandaríski herinn]] fyrir fullt og allt varnarstöð sína við Keflavíkurflugvöll eftir tæplega 60 ára dvöl á Miðnesheiði. Þegar mest var, þá bjuggu 5.700 íbúar á stöðinni og taldist hún eitt stærsta byggðalag landsins. Varnarstöðin var langstærsti vinnuveitandi á [[Reykjanesskagi|Reykjanesskaga]] til margra áratuga og hafði gríðarleg áhrif á alla menningu á svæðinu. Þegar herinn fór þá var lögð fram áætlun um fá, markviss verkefni, sem áttu að skapa virði fyrir svæðið sem fyrst. Sérstakt félag, [[Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar]] ehf., eða [[Kadeco]], var stofnað til að koma varnarstöðinni í borgaraleg not.<ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20061025175335/ruv.is/heim/frettir/mobile/frett/store64/item92185/ „Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar stofnað“]{{sic}} á vefsíðu Ríkisútvarpsins.</ref> Fyrstu skrefin voru að menntafyrirtækið Keilir var stofnað vorið 2007<ref>[http://www2.hi.is/Apps/WebObjects/HI.woa/wa/dp?detail=1010481&name=frettasida „Háskóli Íslands aðili að Keili – miðstöð vísinda, fræði og atvinnulífs á Keflavíkurflugvelli“] {{Webarchive|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20070830115034/http://www.hi.is/Apps/WebObjects/HI.woa/wa/dp?detail%3D1010481%26name%3Dfrettasida |date=2007-08-30 }} {{Cite web |url=http://www.hi.is/Apps/WebObjects/HI.woa/wa/dp?detail%3D1010481%26name%3Dfrettasida |title=Geymd eintak |access-date=2020-12-29 |archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20070830115034/http://www.hi.is/Apps/WebObjects/HI.woa/wa/dp?detail%3D1010481%26name%3Dfrettasida |archive-date=2007-08-30 |url-status=bot: unknown}} á Vefsíðu Háskóla Íslands.</ref> en að stofnun Keilis kom [[Háskóli Íslands]] auk einkafyrirtækja. Fyrirtækið [[Háskólavellir]] keypti árið 2008 stóran hluta íbúðahúsnæðis á svæðinu til þess að byggja upp [[háskólagarður|háskólagarða]] fyrir námsfólk.<ref>[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2007/10/05/haskolavellir_kaupa_byggingar_a_keflavikurflugvelli/ „Háskólavellir kaupa byggingar á Keflavíkurflugvelli“] á Mbl.is.</ref> Árið 2009 bjuggu um 1.700 manns í þessum háskólagörðum.<ref>[http://www.vf.is/Frettir/37234/default.aspx „Reykjanesbær: Íbúum fölgaði um eitt Sandgerði milli ára“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208041956/http://www.vf.is/Frettir/37234/default.aspx |date=2008-12-08 }} á Vf.is.</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * [http://www.asbru.is/ Heimasíða svæðisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181017062910/http://asbru.is/ |date=2018-10-17 }}. * [http://www.openstreetmap.org/?lat=63.9693&lon=-22.5685&zoom=13&layers=B000FTF Kort af Ásbrú] á [[OpenStreetMap]] [[Flokkur:Reykjanesbær]] 01mt2togrhipme6odbmd7f82qsi3333 0 75598 1981183 1980427 2026-09-30T03:38:57Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981183 wikitext text/x-wiki '''WiCell á Íslandi''' hefur aðsetur í [[Grafarvogur|Grafarvogi]], [[Reykjavík]].<ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20070502152721/www.invest.is/resources/files/invest.is/nimblegen.pdf DNA-örflugur smíðaðar á Íslandi] Morgunblaðið</ref> [[Fyrirtæki]]ð er ekki rekið í hagnaðarskyni en markmið þess er að bæta grunnþekkingu, menntun, aðferðir, rannsóknir og þjálfun [[vísindamaður|vísindamanna]] í stofn [[fósturvísir|fósturvísa]]. Frumkvöðullinn Dr. James Thomson var sá fyrsti til að einangra fósturvísi. [[Fyrirtæki]]ð er styrkt af ríkinu.<ref>About Us http://www.wicell.org/index.php?option=com_content&task=blogsection&id=11&Itemid=148</ref> Markmið WiCell á Íslandi er að beita örflögutækni sem þróuð hefur verið af NimbleGen til að skoða sérhæfingamynstur stofnfruma.<ref>Stofnfrumurannsóknir á Íslandi http://www2.hi.is/Apps/WebObjects/HI.woa/wa/dp?detail=1004111&name=pistlar {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051127061948/http://www.hi.is/Apps/WebObjects/HI.woa/wa/dp?detail=1004111&name=pistlar |date=2005-11-27 }} {{Cite web |url=http://www.hi.is/Apps/WebObjects/HI.woa/wa/dp?detail=1004111&name=pistlar |title=Geymd eintak |access-date=2021-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051127061948/http://www.hi.is/Apps/WebObjects/HI.woa/wa/dp?detail=1004111&name=pistlar |archive-date=2005-11-27 |url-status=bot: unknown}}</ref> == Heimildir == <div class="references-small"><references/></div> {{stubbur|heilsa}} [[Flokkur:Íslensk fyrirtæki]] of2xf8hbzjcx6pefy13tk2d6x9sujav 0 82640 1981184 1980428 2026-09-30T03:39:56Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981184 wikitext text/x-wiki {{hreingera}} {{Infobox Website | favicon = | logo = [[Mynd:Wikileaks logo.svg|150px|alt=Graphic of hourglass, colored in blue and grey; a circular map of the western hemisphere of the world drips from the top to bottom chamber of the hourglass.]] | screenshot = | caption = | url = [http://213.251.145.96/ 213.251.145.96] | commercial = | type = [[Uppljóstranir]] | owner = | author = | revenue = | launch date = Desember 2006 | registration = Private }} '''Wikileaks''' eru formlaus, alþjóðleg samtök af [[Svíþjóð|sænsku]] bergi brotin.<ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/libertycentral/2010/apr/07/wikileaks-collateral-murder-iraq-video |title=Grim truths of Wikileaks Iraq video |work=The Guardian |first=Douglas |last=Haddow |date=7. Apríl 2010 |accessdate=7. Apríl 2010 |quote=... sænsk hagnaðarlaus vefsíða |location=London}}</ref> Samtökin birta greinar sem eru sendar inn nafnlaust og leka á internetið viðkvæmum upplýsingum frá ríkisstjórnum, fyrirtækjum og öðrum samtökum. Wikileaks slær skjaldborg um nafnleysi heimildamanna sinna og gæta þess að þeir séu órekjanlegir í hvívetna. Samtökin hafa ljóstrað upp að þau hafi verið stofnuð af óánægðum Kínverjum, ásamt fjölmiðlamönnum, stærðfræðingum og tæknimönnum sprotafyrirtækja frá [[BNA]], [[Taívan]], [[Evrópa|Evrópu]], [[Ástralía|Ástralíu]], og [[Suður Afríka|Suður Afríku]].<ref name=aboutwikileaks/> Vefsíða samtakanna var sett á laggirnar árið 2006 og er rekin af The Sunshine Press.<ref>[http://wikileaks.org/ Fundraising drive], wikileaks.org. Skoðað [[5. Apríl]], [[2010]].</ref> Greinar í dagblöðum og tímaritinu The New Yorker (7. júní 2010) nefna ástralska fjölmiðlamanninn [[Julian Assange]] stjórnanda þess.<ref name=McGreal>McGreal, Chris. [http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/wikileaks-us-army-iraq-attack Wikileaks sýnir frá því þegar flugmenn frá BNA skjóta niður íraska borgara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100407021656/http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/WikiLeaks-us-army-iraq-attack |date=2010-04-07 }} {{Cite web |url=http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/WikiLeaks-us-army-iraq-attack |title=Geymd eintak |access-date=2026-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100407021656/http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/WikiLeaks-us-army-iraq-attack |archive-date=2010-04-07 |url-status=dead}}, The Guardian, 5. Apríl, 2010.</ref> Innan við ári frá stofnun síðunnar var greint frá því að gagnagrunnur hennar hefði stækkað upp í 1,2 milljón skjala.<ref>{{cite web |url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F |title=Wikileaks has 1.2 million documents? |work=Wikileaks |accessdate=28. Febrúar 2008 |archive-date=2008-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F |url-status=dead }}</ref> Meðal birtinga Wikileaks er "The collateral murder" einna mest áberandi.<ref name=5sites/><ref>[http://www.independent.co.uk/news/media/current-google-insights-trends-wikileaks-posts-clasified-military-video-masters-1942629.html Current Google Insights trends: Wikileaks posts clasified military video, Masters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827012515/http://www.independent.co.uk/news/media/current-google-insights-trends-wikileaks-posts-clasified-military-video-masters-1942629.html |date=2011-08-27 }}, ''The Independent'', (2010-04-12)</ref> Þeir hafa unnið slatta af fréttamiðla verðlaunum fyrir fréttaskýringar sínar. == Saga == [[Mynd:Julian Assange full.jpg|thumb|right|Julian Assange, æðsti ritsjóri, 2006'']] Wikileaks varð opinbert í janúar 2007, þegar það birtist fyrst á vefnum.<ref>{{cite web |author=Steven Aftergood |title=Wikileaks and untraceable document disclosure |url=http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/01/wikileaks_and_untraceable_docu.html |work=Secrecy News |publisher=Federation of American Scientists |date=3. Janúar 2007 |accessdate=28. Febrúar 2008 |archive-date=2013-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130311214041/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/01/wikileaks_and_untraceable_docu.html |url-status=dead }}</ref> Síðan sjálf greinir frá því að hún hafi verið „stofnuð af kínverskum andófsmönnum, fréttamönnum, stærðfræðingum og tæknimönnum sprotafyrirtækja, frá Bandaríkjunum, Taívan, Evrópu, Ástralíu og Suður Afríku".<ref name=aboutwikileaks>{{cite web |url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About |title=Wikileaks:About |publisher=Wikileaks |date= |accessdate=3 Júní 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314204422/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About |archivedate=14 mars 2008 }}</ref> Höfundar Wikileaks voru ónafngreindir í janúar 2007<ref name=NewScientist1>{{cite web |author=Paul Marks |title=How to leak a secret and not get caught |url=https://www.newscientist.com/channel/tech/mg19325865.500-how-to-leak-a-secret-and-not-get-caught.html |work=New Scientist |date=13 Janúar 2007 |accessdate=28 Febrúar 2008}}</ref>, þó að síðar hafi þeir verið uppljóstraðir af ónafnlausum aðilum eins og Julian Assange sem lýsti sér sem meðlim ráðgjafarstjórnar Wikileaks.<ref name="afp07">{{cite web |author=Agence France Press |work=The Age |title=Chinese cyber-dissidents launch WikiLeaks, a site for whistleblowers |url=https://www.theage.com.au/news/Technology/Chinese-cyberdissidents-launch-WikiLeaks-a-site-forwhistleblowers/2007/01/11/1168105082315.html |date=11 Janúar 2007 |accessdate=2010-06-17}}</ref> Hann var síðar nefndur sem stofnandi Wikileaks.<ref>{{cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/news/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 |title=Rudd Government blacklist hacker monitors police |publisher=The Australian |author=Richard Guilliatt |date=Maí 30, 2009 |accessdate=2010-06-17}}</ref> Þetta breyttist í júní 2009 þegar að síðan sagði ráðgjafa stjórn sína samanstanda af ''Assange'', ''Phillip Adams'', ''Wang Dan'', ''CJ Hinke'', ''Ben Laurie'', ''Tashi Namgyal Khamsitsang'', ''Xiao Qiang'', ''Chico Whitaker'', og ''Wang Youcai''.<ref>{{cite web |title=WikiLeaks:Advisory Board |url=https://wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board |publisher=Wikileaks |accessdate=2010-06-16 |archive-date=2010-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617033041/http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board |url-status=dead }}</ref> Á sama tíma var síðan komin með yfir 1.200 skráða sjálfboðaliða.<ref name=aboutwikileaks/> Samkvæmt Mother Jones tímaritinu árið 2010, sagði Khamsitsang að hann hafi aldrei samþykkt að vera ráðgjafi.<ref name=motherjones2>{{cite web |url=https://motherjones.com/politics/2010/04/wikileaks-julian-assange-iraq-video?page=2 |title=Inside WikiLeaks’ Leak Factory |publisher=Mother Jones |date= |accessdate=30 Apríl 2010}}</ref> Wikileaks segja að þeirra „aðaláhugasvið er að opinbera bælandi stjórnarfar í Asíu, fyrrum Sovétríkjunum, sunnanverðri Afríku og í Miðausturlöndunum, en við viljum líka komast til móts við fólk annars staðar frá sem vilja greina frá siðlausu hátterni ríkisstjórna þeirra og fyrirtækja."<ref name=aboutwikileaks/><ref>{{cite web |author= |title=Cyber-dissidents launch WikiLeaks, a site for whistleblowers |url=http://www.asiamedia.ucla.edu/article-eastasia.asp?parentid=60857 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070221224039/http://www.asiamedia.ucla.edu/article-eastasia.asp?parentid=60857 |work=South China Morning Post |archivedate=21 febrúar 2007 |date=11 Janúar 2007 |accessdate=28 Febrúar 2008 |url-status=dead }}</ref> Í janúar 2007, greindi vefsíðan frá því að hún innihéldi yfir 1,2 milljón skjölum sem höfðu lekið og var að undirbúa birtingu þeirra.<ref name=NowPublic1>{{cite web |author=Kearny |title=Wikileaks and Untraceable Document Disclosure |url=http://www.nowpublic.com/wikileaks_and_untraceable_document_disclosure |work=Now Public News |date=11 Janúar 2007 |accessdate=28 Febrúar 2008 |archive-date=27 september 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927224330/http://www.nowpublic.com/wikileaks_and_untraceable_document_disclosure |url-status=dead }}, ''Wikileaks''.</ref> Skjölin voru fengin með því að keyra Tor útgöngupunkt og njósna um notendaumferð, aðallega kínverskra hakkara.<ref>{{cite news|url=https://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?printable=true|title=WikiLeaks and Julian Paul Assange|work=The New Yorker|accessdate=8 Júní 2010}}</ref> Hópurinn hefur síðan þá birt fleiri marktæk skjöl sem hafa orðið forsíðuefni fréttamiðla, alveg frá útgjöldum búnaðar og það sem hefur verið gert upptækt í stríðinu í Afganistan til spillingar í Kenýa.<ref>{{cite web |author= |title=Wikileaks Releases Secret Report on Military Equipment |url=http://www.nysun.com/article/62236 |work=The New York Sun |date=9 September 2007 |accessdate=28 Febrúar 2008 |archive-date=17 nóvember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117062718/http://www.nysun.com/article/62236 |url-status=dead }}</ref> Þeirra opinbera markmið er að tryggja það að uppljóstrarar og fréttamenn verði ekki settir í fangelsi fyrir að senda netpóst sem inniheldur viðkvæm eða trúnaðarupplýsingar, eins og gerðist fyrir kínverska fréttamanninn ''Shi Tao'' , sem var dæmdur í 10 ára fangelsi árið 2005 eftir að hafa gert opinber email frá kínverskum stjórnvöldum um afmælið á Tiananmen Square slátruninni.<ref name=Scenta-coUK1>{{cite web |author= |title=Leak secrets trouble free |url=http://www.scenta.co.uk/scenta/news.cfm?cit_id=1432293&FAArea1=widgets.content_view_1 |work=Scenta |date=15 Janúar 2007 |accessdate=28 Febrúar 2008 |archive-date=27 nóvember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127164824/http://www.scenta.co.uk/scenta/news.cfm?cit_id=1432293&FAArea1=widgets.content_view_1 |url-status=dead }}</ref> Verkefnið hefur fengið á sig líkingar við leka ''Daniel Ellsberg'' um ákvarðanatöku Pentagon í Víetnamstríðinu, árið 1971.<ref name=LinuxworldWikileaks1a>Scott Bradner'' [http://www.linuxworld.com.au/index.php/id;1264532314;fp;2;fpid;1 "Wikileaks: a site for exposure"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220143655/http://www.linuxworld.com.au/index.php/id;1264532314;fp;2;fpid;1 |date=2008-12-20 }}, Linuxworld, 18 Janúar 2007. Skoðað þann 18 Janúar 2007.</ref> Í Bandaríkjunum má vernda suma skjalaleka með lögum. Hæstiréttur Bandaríkjana segir að Bandaríska stjórnarskráin tryggi nafnleysi, a.m.k. í pólitískri umræðu.<ref name="LinuxworldWikileaks1">Scott Bradner [http://www.linuxworld.com.au/index.php/id;1264532314;fp;2;fpid;1 "Wikileaks: a site for exposure"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220143655/http://www.linuxworld.com.au/index.php/id;1264532314;fp;2;fpid;1 |date=2008-12-20 }}, ''LinuxWorld.com|Linuxworld'' , 18 Janúar 2007. Skoðað þann 18 Janúar 2007.</ref> Rithöfundurinn og blaðamaðurinn ''Whitley Strieber'' hefur talað um hvaða hag sé hægt að hafa af Wikileaks verkefninu, með tilliti til þess að „að leka ríkisskjölum getur sett mann í fangelsi, en fangelsisdómar fyrir þannig mál geta verið nokkuð stuttir. Sums staðar hinsvegar getur fólk endað lengi í fangelsi eða jafnvel verið leitt til dauða, t.d. í Kína, á ákveðnum stöðum í Afríku og Miðausturlöndunum."<ref>{{cite web |author=Staff Reports |title=Whistleblower Website Coming |url=https://www.freemarketnews.com/WorldNews.asp?nid=31640 |work=Free-Market News Network |date=18 Janúar 2007 |accessdate=28 Febrúar 2008}}</ref> Síðan hefur unnið fjölda verðlauna, þar má nefna New Media verðlaunin frá tímaritinu Economist árið 2008<ref>[http://www.indexoncensorship.org/2008/04/winners-of-index-on-censorship-freedom-of-expression-award-announced/ Winners of Index on Censorship Freedom of Expression Award Announced] 22 Apr 2008.</ref> og í júní 2009, unnu Wikileaks og Julian Assange bresk verðlaun Amnesty International fyrir birtingu greinarinnar "Kenya: The Cry of Blood - Extra Judicial Killings and Disappearances" á árinu 2008,<ref>[http://wikileaks.org.uk/wiki/Kenya:_The_Cry_of_Blood_-_Report_on_Extra-Judicial_Killings_and_Disappearances,_Sep_2008 Kenya: The Cry of Blood - Extra Judicial Killings and Disappearances, Sep 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101222030635/http://wikileaks.org.uk/wiki/Kenya:_The_Cry_of_Blood_-_Report_on_Extra-Judicial_Killings_and_Disappearances,_Sep_2008 |date=2010-12-22 }} Wikileaks.</ref> skýrsla eftir alþjóðanefnd Kenýa um mannréttindi um morð sem lögreglan framdi í ''Kenýa'' .<ref>[https://web.archive.org/web/20120103173015/http://amnesty.org.uk/news_details.asp?NewsID=18227 Amnesty announces Media Awards 2009 winners] Amnesty.org.uk, 2 Júní 2009</ref> Í maí 2010 var hún kosin í 1. sæti af „síðum sem myndu algjörlega breyta fréttum“.<ref name=5sites>{{cite web |url=http://www.nydailynews.com/money/2010/05/20/2010-05-20_5_pioneering_web_sites_that_could_totally_change_the_news.html |title=5 pioneering Web sites that could totally change the news |last=Reso |first=Paulina |date=Maí 20th 2010 |work=Daily News |accessdate=8 Júní 2010 |archive-date=2011-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027015113/http://www.nydailynews.com/money/2010/05/20/2010-05-20_5_pioneering_web_sites_that_could_totally_change_the_news.html |url-status=dead }}</ref> === Óvirkt, fjáraflanir === 24. desember 2009 tilkynnti Wikileaks að það skorti styrki<ref>{{cite web |url=http://twitter.com/wikileaks/status/6995068005 |title=twitter.com/wikiLeaks at 1.24am 24 Dec 2009 |publisher=Twitter |date=24 December 2009 |accessdate=30 Apríl 2010}}</ref> og frysti allan aðgang að heimasíðu þess fyrir utan ákveðið eyðublað til að senda inn nýtt efni.<ref name="Wikileaks is overloaded2">{{cite web |url=http://wikileaks.org/ |title=Wikileaks is overloaded |work=Wikileaks |accessdate = 31 December 2009}} "Til að einbeita sér að því að safna styrkjum til að halda okkur lifandi út 2010, höfum við neyðst til að setja aðrar aðgerðir í bið, en komum til baka bráðlega."[http://wikileaks.org/ wikileaks.org]</ref> Efni sem hafði áður verið birt var ekki lengur opið. þó að sumir hefðu enn aðgang með óopinberum speglum.<ref name="Wikileaks Mirror">{{cite web |url=http://mirror.wikileaks.info/ |title=Wikileaks Mirror |work=Wikileaks |accessdate=13 Febrúar 2010 |archive-date=18 febrúar 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218134347/http://mirror.wikileaks.info/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Another Wikileaks Mirror">{{cite web |url=http://mirror.infoboj.eu/ |title=Another Wikileaks Mirror |work=Wikileaks |accessdate=13 Febrúar 2010 |archive-date=9 ágúst 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100809001412/http://mirror.infoboj.eu/ |url-status=dead }}</ref> Wikileaks sagði á vefsíðu sinni að það myndi halda áfram fullri starfsemi um leið og kostnaðurinn fyrir því hefði verið afgreiddur.<ref name="Wikileaks is overloaded">{{cite web |url=http://wikileaks.org/ |title=Wikileaks is overloaded |work=Wikileaks |accessdate = 17 Febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web |last= Butselaar |first=Emily |url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/libertycentral/2010/jan/29/wikileaks-shut-down |title=Dig deep for Wikileaks |publisher=The Guardian |date=29 Janúar 2010 |accessdate = 30 Janúar 2010 |location=London}}</ref> Wikileaks tók þessu sem eins konar árás "til að tryggja að allir sem tengjast síðunni hætti venjulegu starfi og þurfi að eyða tíma í að safna tekjum".<ref name="leakonomy">Viðtal við Julian Assange, talsmann Wikileaks: [http://stefanmey.wordpress.com/2010/01/04/leak-o-nomy-the-economy-of-wikileaks/ ''Leak-o-nomy: The Economy of Wikileaks''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101213110334/http://stefanmey.wordpress.com/2010/01/04/leak-o-nomy-the-economy-of-wikileaks/ |date=2010-12-13 }}.</ref> Í byrjun var vonast til þess að nóg af fé myndi safnast fyrir 6. janúar 2010,<ref>{{cite web |author=wikileaks |url=http://twitter.com/wikiLeaks |title=at 7:42am 5 Jan 2010 |publisher=Twitter.com |date= |accessdate=30 Apríl 2010}}</ref> en það var ekki fyrr en 3. febrúar 2010 sem WikiLeaks tilkynnti að það hafði safnað lágmarksfjáröflunarupphæð sinni.<ref>{{cite web |url=http://twitter.com/wikileaks/status/8613426708 |title=www.twitter.com/wikileaks at 3 Febrúar 5.51pm |publisher=Twitter |date= |accessdate=30 Apríl 2010}}</ref> 22. janúar 2010, frestaði PayPal framlögum til Wikileaks og frysti eignir þess. Wikileaks sagði að þetta hefði gerst áður, og hafði verið gert að "engri augljósri ástæðu".<ref>{{cite web |url=http://wikileaks.org/ |title=Paypal has again locked our... |work=Wikileaks |publisher = Twitter | accessdate = 26 Janúar 2010}}</ref> Reikningurinn var enduropnaður 25. janúar 2010.<ref>{{cite web |url=http://twitter.com/wikileaks/status/8192453527 |title=Paypal has freed up our... |work=Wikileaks |publisher=Twitter |accessdate=26 Janúar 2010}}</ref> 18. maí 2010 gaf WikiLeaks það út að heimasíða þess og skjalasöfn væru komin aftur í gagnið.<ref>[https://twitter.com/wikileaks/status/14270362566].</ref> Hins vegar hefur það ekki haldið áfram að birta lekin skjöl síðan í júní 2010. Frá og með júní 2010 var Wikileaks eftir í úrslitum með að fá hálfs milljón dala styrk frá John S. and James L. Knight Foundation,<ref name=Khatchadourian>[https://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?currentPage=all No Secrets], by Raffi Khatchadourian, New Yorker, Júní 7, 2010.</ref> en náðu ekki í hann á endanum.<ref name=Knight>http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2010/06/17/knight-foundation-hands-out-grants-to-12-groups-but-not-wikileaks/</ref> Wikileaks gerði athugasemd um málið, "Wikileaks var með hæstu einkunn í Knight áskoruninni, nefndin mældi sterklega með þeim en fengu enga styrki. Maður hefði mátt vita”. Wikileaks sagðis að Knight stofnunin hefði deilt út verðlaununum til "12 verðlaunahafa sem munu hafa áhrif á framtíð fréttanna - en ekki Wikileaks" og efaðist um að Knight stofnunin væri "í raun að leita að áhrifum".<ref name=Knight/> Talsmaður Knight stofnunarinnar hundsaði parta af yfirlýsingu Wikileaks og sagði að "Wikileaks hefði ekki fengið meðmæli frá nefndarmönnun Knights stofnunarinnar."<ref name=yahoo>[https://web.archive.org/web/20110514045824/http://news.yahoo.com/s/ynews/20100617/ts_ynews/ynews_ts2677_3 WikiLeaks questions why it was rejected for Knight grant] Yahoo! News, 17 Júní 2010</ref> En hins vegar neitaði hann að segja hvort að Wikileaks hefði verið verkefnið með hæstu einkunn ráðgjafahers Knight stofnunarinnar, sem samanstendur af fólki sem vinnur ekki þar, þar á meðal fréttamaðurinn ''Jennifer 8. Lee'' , sem hafði unnið að almannatengslum fyrir Wikileaks við fjölmiðla og á félagssamskiptasíðum.<ref name=yahoo/> == Bakgrunnur == Samkvæmt viðtali sem var tekið í janúar 2010 samanstóð Wikileaks "liðið" af 5 manneskjum í fullu starfi og u.þ.b. 800 manns í hlutastarfi og engum þeirra var bætt.<ref name="leakonomy"/> Wikileaks er ekki með neinar opinberar höfuðstöðvar. Árskostnaður er um €200,000, aðallega fyrir gagnaþjónustu og skriffinnsku, en kostnaðurinn færi upp í €600,000 ef núverandi sjálboðavinna væri launuð.<ref name="leakonomy"/> Wikileaks borgar ekki fyrir lögfræðinga, þar sem hundruð þúsundir dala fara í lagalegan stuðning sem hafa komið frá fréttamiðlum svo sem Associated Press, The Los Angeles Times, og National Newspaper Publishers Association.<ref name="leakonomy"/> Einu tekjustraumar þess eru fjárframlög, en Wikileaks er að skipuleggja að bæta við uppboðsmódeli til að selja snemmbúinn aðgang að skjölum.<ref name="leakonomy"/> == Tækni == Á heimasíðu Wikileaks stóð upprunalega: "Fyrir notandanum mun Wikileaks líta út mjög líkt og [[Wikipedia]]. Hver sem er getur sent inn efni, hver sem er getur breytt því. Engrar tæknikunnáttu er þarfnast. uppljóstrarar geta sett inn skjöl nafnlaust og órekjanlega. Notendur geta rætt um skjölin opinberlega og greint áreiðanleika þeirra og trúverðugleika. Notendur geta rætt þýðingar og efni og sameiginlega myndað söfn birtra skjala. Þeir geta lesið og skrifað skýringagreinar á lekum ásamt bakgrunnsefni og samhengi. Pólitísk gildi skjala og sannleiksgildi þeirra verða gerð þúsundum ljós."<ref>{{cite web |author= |title=What is Wikileaks? How does Wikileaks operate? |url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#What_is_WikiLeaks.3F_How_does_WikiLeaks_operate.3F |work=Wikileaks |year=2008 |accessdate=28 Febrúar 2008 |archive-date=16 febrúar 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#What_is_WikiLeaks.3F_How_does_WikiLeaks_operate.3F |url-status=dead }}</ref> Hins vegar stofnaði WikiLeaks til ritsjórastefnu sem samþykkti aðeins skjöl sem voru af "pólitískum, diplómatískum, sögulegum eða siðferðilegum toga".<ref>{{cite web |url=https://wikileaks.org/wiki/Wikileaks:Submissions |title=WikiLeaks' submissions page |publisher=Wikileaks.org |accessdate=2010-06-17}}</ref> Þetta passaði við fyrri gagnrýni um það að hafa enga ritstefnu myndi hrinda frá sér góðu efni með amapósti og and stuðla að "sjálfvirkum eða ófyrirsjáanlegum birtingum á trúnaðarupplýsingum."<ref>{{cite news |title=Wikileaks and untracable document disclosure |url=http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/01/wikileaks_and_untraceable_docu.html |work=Secrecy News |publisher=Federation of American Scientists |date=3 Janúar 2007 |accessdate=21 Ágúst 2008 |archive-date=11 mars 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130311214041/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/01/wikileaks_and_untraceable_docu.html |url-status=dead }}</ref> Það er ekki lengur hægt fyrir hvern sem er að senda inn eða breyta innhaldi síðunnar, eins og upprunalega "algengar spurningar" síðan sagði til um. Þess í stað er farið yfir innsendingar af innra eftirliti og sumar þeirra eru birtar, á meðan skjöl sem passa ekki ritstefnunni er neitað af nafnlausum Wikileaks gagnrýnendum. Árið 2008 sagði yfirfarna "algengar spurningar" síðan að "allir gætu sett inn athugasmedir. [...] Notendur geta rætt málefnin opinberlega og greint trúverðuleika þeirra og sannleiksgildi."<ref>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504122032/http://wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About |date=2008-05-04 }}Archived by the [[Internet Archive]] on Maí 4, 2008 from the [https://wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#What_is_Wikileaks.3F_How_does_Wikileaks_operate.3F original].</ref> Eftir að vefurinn var settur upp að nýju, 2010, var ekki lengur mögulegt að tjá sig um einstaka leka síðunnar.<ref>{{cite news |url=https://motherjones.com/mojo/2010/05/wikileaks-assange-returns |title=WikiLeaks Gets A Facelift |publisher=Mother Jones |author=Dave Gilson |date=Maí 19, 2010 |accessdate=2010-06-17}}</ref> Wikileaks er byggt á nokkrum hugbúnaðarpökkum, þar með talin MediaWiki, Freenet, Tor, og Pretty Good Privacy.<ref>{{cite web |author= |title=Is Wikileaks accessible across the globe or do oppressive regimes in certain countries block the site? |url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Is_Wikileaks_accessible_across_the_globe_or_do_oppressive_regimes_in_certain_countries_block_the_site.3F |work=Wikileaks |year=2008 |accessdate=28 Febrúar 2008 |archive-date=16 febrúar 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Is_Wikileaks_accessible_across_the_globe_or_do_oppressive_regimes_in_certain_countries_block_the_site.3F |url-status=dead }}</ref> Wikileaks mælir sterklega með að efni sé sent inn með Tor vegna næðisins sem notendur þess þarfnast.<ref>{{cite web |url=https://www.freehaven.net/anonbib/cache/wpes09-bridge-attack.pdf |title=On the risks of serving whenever you surf |publisher=freehaven.net |format=pdf |accessdate=2010-06-17}}</ref> == Geymsla, aðgangur og öryggi == Wikileaks lýsir sjálfri sér sem “óritskoðanlegu kerfi fyrir órekjanlega stórleka á skjölum”. Wikileaks er hýst hjá PRQ, fyrirtæki í Svíþjóð sem veitir "mjög örugga, engra spurninga hýsiþjónustu." PRQ er sagt hafa “nær engar upplýsingar um viðskiptavini sína og viðheldur fáum, ef einhverjum, af eigin gagnaþjónustu.” PRQ er í eigu Gottfrid Svartholm og Fredrik Neij sem, í gegnum þátttöku sína við síðuna [[The Pirate Bay]], hafa töluverða þekkingu í hvernig á að fást við lögsóknir frá yfirvöldum. Þar sem Wikileaks er hýst hjá PRQ reynist það erfitt að ná því niður. Og það sem meira er "Wikileaks heldur uppi sínum eigin gagnaþjónum á ótilgreindum staðsetningum, heldur engar dagbækur og notar dulritun á hernaðarstigi til að vernda uppruna upplýsinga sinna og annarra trúnaðarupplýsinga". Þess háttar fyrirkomulög hafa verið kölluð "skotheld hýsing".<ref>{{cite web|url=https://www.theregister.co.uk/2008/02/21/wikileaks_bulletproof_hosting/ |title=Wikileaks judge gets Pirate Bay treatment | first = Dan | last = Goodin |publisher= The Register |date=21 Febrúar 2008 |accessdate=13 Mars 2009}}</ref> === Lögregla réðst inn á heimili eiganda þýska Wikileaks lénsins === Gerð var húsleit á heimili Theodore Reppe eiganda þýska Wikileaks lénsins Wikileaks.de 24. mars 2009 eftir að WikiLeaks birti svartan lista Austurrísku fjölmiðlastofunnar.<ref>{{cite web |title=Hausdurchsuchung bei Inhaber der Domain wikileaks.de |language=English, translated from German |trans-title=Search of owner of the domain wikileaks.de |accessdate=21 September 2009 |url=http://www.heise.de/newsticker/Hausdurchsuchung-bei-Inhaber-der-Domain-wikileaks-de-Update--/meldung/135147 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090603224840/http://www.heise.de/newsticker/Hausdurchsuchung-bei-Inhaber-der-Domain-wikileaks-de-Update--/meldung/135147 |archivedate=3 júní 2009 |url-status=unfit }}</ref> Engin áhrif urðu á vefsíðuna vegna þessa.<ref>{{cite web |url=http://www.networkworld.com/news/2009/032509-wikileaks-raided-by-german.html |title=Wikileaks raided by German police |publisher=Networkworld.com |date= |accessdate=30 Apríl 2010 |archive-date=2014-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074609/http://www.networkworld.com/news/2009/032509-wikileaks-raided-by-german.html |url-status=dead }}</ref><ref>[https://wikileaks.org/wiki/Police_raid_home_of_Wikileaks.de_domain_owner_over_censorship_lists Police raid home of Wikileaks.de domain owner over censorship lists]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.straitstimes.com/Breaking%2BNews/Tech%2Band%2BScience/Story/STIStory_354564.html |title=Police raid Wikileaks owner |publisher=Straitstimes.com |date=25 Mars 2009 |accessdate=30 Apríl 2010 |archive-date=18 ágúst 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100818012617/http://www.straitstimes.com/Breaking+News/Tech+and+Science/Story/STIStory_354564.html |url-status=dead }}</ref> === Kínversk ritskoðun === Um þessar mundir reyna kínversk stjórnvöld að ritskoða allar síður með orðinu "wikileaks" í veffanginu, þar með talinn aðal [[.org]] síðan og svæðisbundnar útgáfur [[.cn]] og [[.uk]]. Hins vegar er enn aðgengi að síðunni aftan frá kínverskum eldveggjum í gegnum önnur nöfn verkefnisins eins og t.d. "secure.sunshinepress.org". Varasíðurnar breytast reglulega, og Wikileaks hvetur notendur til að leita að "dulnefnum wikileaks" fyrir utan meginland Kína til að finna nýjustu varanöfnin. Meginlandsleitarvélar á borð við Baidu og Yahoo, ritskoða einnig tilvísanir í "wikileaks".<ref>{{cite web | author= | title=Is Wikileaks blocked by the Chinese government? | url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Is_Wikileaks_blocked_by_the_Chinese_government.3F | publisher=Wikileaks | year=2008 | accessdate=28 Febrúar 2008 | archive-date=16 febrúar 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Is_Wikileaks_blocked_by_the_Chinese_government.3F | url-status=dead }}</ref> === Áreitni og eftirlit === Samvkæmt The Times, hafa Wikileaks og meðlimir þess verið fórnarlömb stanslausrar áreitni og löggæslueftirlits og upplýsingastofnanir ásamt lengdu gæsluvarðhaldi, tölvur gerðar upptækar, dulbúnar hótanir, "leynileg eftirför og ljósmyndun."<ref>Campbell, Matthew (2010-04-11) [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece Whistleblowers on US ‘massacre’ fear CIA stalkers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629133313/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece |date=2011-06-29 }}, ''The Times''</ref> Eftir að loftárásin í Bagdad var birt og þeir undirbjuggu að birta kvikmyndina af Granai loftárásinni, sagði Julian Assange að sjálboðaliðahópur hans höfðu verið undir mjög ströngu eftirliti. Í viðtali og í Twitter uppfærslu sagði hann að á veitingastað í [[Reykjavík]] þar sem sjálfboðaliðahópur hans hittust hefðu verið undir eftirliti í mars; þeim var veitt „leynileg eftirför og leyndar myndatökur“ sem lögreglan tók og erlendar leynilögreglusþjónustur; að breskur leynilögreglufulltrúi hafi veit veiklulegar tilraunir til hótana í bílagarði í Lúxemborg; og að einn af sjálfboðaliðunum hafi setið gæsluvarðhald í 21 klukkustund. Annars sjálfboðaliði greindi frá því að tölvur hefðu verið gerðar upptækar, með skilaboðunum „af eitthvað gerist fyrir okkur, þá veistu af hverju... og þú veist hver er ábyrgur.“<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece|title=Whistleblowers on US ‘massacre’ fear CIA stalkers|date=2010-04-11|publisher=The Sunday Times|author=Matthew Campbell|location=London|access-date=2010-07-02|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://archive.today/20120530/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece|url-status=dead}}</ref> Wikileaks hefur sagt að Facebook hafi eytt aðdáendasíðu sinni þar, sem innihélt 30.000 aðdáendur.<ref name="WikiLeaks-Twitter-Announcement-Facebook">{{cite web | url = http://twitter.com/wikileaks/status/12558544922 | title = Twitter / WikiLeaks: Facebook deletes WikiLeaks fanclub with 30k fans | publisher = Twitter.com | date = 20 Apríl 2010 | accessdate = 22 Apríl 2010 }}</ref><ref>{{cite news |title=WikiLeaks claims Facebook deleted its page, 30000 fans |url=http://www.news.com.au/technology/wikileaks-claims-facebook-deleted-its-page-30000-fans/story-e6frfro0-1225856489723 |publisher=News.com.au |date=2010-04-2q |accessdate=23 Apríl 2010 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www.news.com.au/technology/wikileaks-claims-facebook-deleted-its-page-30000-fans/story-e6frfro0-1225856489723 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |title=Wikileaks Claims Facebook Deleted Their Fan Page Because They "Promote Illegal Acts" |url=http://gawker.com/5520933/wikileaks-claims-facebook-deleted-their-fan-page-because-they-promote-illegal-acts |publisher=Gawker |date=20 Apríl 2010 |accessdate=21 Apríl 2010}}</ref><ref>{{cite news |title=Wikileaks Fan Page Pulled Down for Being "Inauthentic," Says Facebook |url=http://techpresident.com/blog-entry/wikileaks-fan-page-pulled-down-being-inauthentic-says-facebook |publisher=techPresident |date=21 Apríl 2010 |accessdate=22 Apríl 2010 |archive-date=2010-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100424055832/http://techpresident.com/blog-entry/wikileaks-fan-page-pulled-down-being-inauthentic-says-facebook |url-status=dead }}</ref> === Staðfestingar á innsendingum === WikiLeaks lýsir því yfir að það hafi aldrei látið frá sér villandi eða misvísandi skjal. Öll skjöl eru metin fyrir birtingu. Til að fyrirbyggja falsaða eða villandi leka segir Wikileaks að lekar sem eiga sér ekki grunn "séu þegar á hinum almenna fréttamarkaði. Wikileaks hjálpar engum þar."<ref name=FederalTimes1>Daniel Friedman [http://www.federaltimes.com/index.php?S=2460843 "Web site aims to post government secrets"]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, ''Federal Times'', 4 Janúar 2007.</ref> Samkvæmt "almennum spurningum" er: "Einfaldasta og árangursríkasta mótvægið er hnattrænt samfélag með upplýstum notendum og ritstjórum sem geta sett út á og rætt lekin skjöl."<ref>{{cite web |url=http://wikileaks.org/faq-en |title=Frequently Asked Questions |publisher=Wikileaks.org |accessdate=2010-06-17 |archive-date=2007-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070701115958/http://wikileaks.org/faq-en |url-status=dead }}</ref> Samkvæmt yfirlýsingum frá Assange árið 2010, eru innsend skjöl eru yfirfarin af 5 aðilum sem eru sérfræðingar á mismunandi sviðum eins og tungumálum eða forritun, þeir rannsaka einnig bakgrunn sendandans séu persónuupplýsingar hans þekktar.<ref name=motherjones3>{{cite web|url=https://motherjones.com/politics/2010/04/wikileaks-julian-assange-iraq-video?page=3 |title=Inside WikiLeaks’ Leak Factory |publisher=Mother Jones |date= |accessdate=30 Apríl 2010}}</ref> Í þeim hópi hefur Assange oddaatkvæði um mat skjals.<ref name=motherjones3/> {{Clear}} == Lekar sem höfðu áhrif á Wikileaks == {{Aðalgrein|Stærstu lekar wikileaks}} === Sómalskar morðskipanir === Fyrsti leki Wikileaks varð í [[desember]] [[2006]], sem greindi frá ákvörðun um að myrða embættismenn í [[Sómalía|Sómalíu]]. Ákvörðunin var gerð af Hassan Dahir Aweys, sem er leiðtogi andspyrnusamtakana Islamic Courts Union, í Sómalíu. {{tilvitnun2|texti="Er það djörf stefnuyfirlýsing hástemmds íslamsk hryðjuverkasinna með tengsl við Bin Landen? Eða er það snjallt bragð hjá bandarísku leyniþjónustunni, hannað til þess að skemma orðspor andspyrnusamtakana, bækla sómölsk bandalög og ráðskast með Kína?”}} === Julius Baer bankinn lögsækir Wikileaks === Wikileaks var lagt niður vegna málsóknar Julius Baer bankans í [[Sviss]]. Bankinn gangrýndi leka Wikileaks á gögnum bankans sem sýndu fram á ólögleg athæfi bankans á [[Caymaneyjar|Caymaneyjum]]. Wikileaks notaði á þessum tíma netþjónustu Dynadot í Bandaríkjunum og lögsóknin náði bæði yfir netþjónustuna og Wikileaks. Samtök réttinda almennings í Bandaríkjunum og Electronic Frontier Foundation lögðu fram tillögu sem mótmælti ritskoðuninni á Wikileaks. Samtök fréttamanna um frelsi fréttamiðla í Bandaríkjunum sendi ráðgjafarbréf til réttarins fyrir hönd Wikileaks: {{tilvitnun2|texti= "Wikileaks útvegar vettvang fyrir umræður uppljóstrara og andmælendasinna um heimsbyggðina og til að senda inn skjöl, en fyrirmæli Dynadot mæla á um að fyrri bönn sem minnka verulega aðgang að Wikileaks um Internetið byggt á takmörkuðum fjölda innsendinga sem frá stefnanda málsins. Dynadot fyrirmælin brjóta þess vegna í bága við grunnregluna um að fyrirmæli geti ekki skipað til um öll samskipti að hálfu útgefanda eða annars talsmanns."}} Tilskipunin var ógild í kjölfarið og bankanum Julius Baer var meinað að banna birtingar Wikileaks. ==== Skýrsla bandarísku leyniþjónustunnar um Wikileaks ==== [[15. mars]] [[2010]] setti Wikileaks skýrslu um sjálft sig á vef sinn. Uppruni skýrslunnar er frá bandarísku leyniþjónustunni og hún skýrir frá hvernig Bandaríkin geti losnað við Wikileaks. Skoðaður var möguleikinn að segja uppljóstrunum upp og kæra fyrir glæpsamleg athæfi. Ástæða gerð skýrslunar að hálfu Bandarísku leyniþjónustunnar eru lekar Wikileaks um eyðslu bandaríska hersins, mannréttindarbrot í [[Fangabúðirnar við Guantanamo-flóa|Guantanamo flóa]] og bardaginn í íranska bænum Fallujah. == Tilvísanir == {{reflist|colwidth=30em}} == Tenglar == * [https://wsws.org/articles/2010/jun2010/pers-j14.shtml Hands off WikiLeaks!] * [http://www.wikileaks.org Wikileaks home page] ([https://secure.wikileaks.org/wiki/Wikileaks secure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901110621/http://secure.wikileaks.org/wiki/Wikileaks |date=2010-09-01 }}) * [https://wikileaks.info/ Wikileaks Mirror page] * [http://mirror.infoboj.eu/ Wikileaks Mirror page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100809001412/http://mirror.infoboj.eu/ |date=2010-08-09 }} * ''Wikileaks vs. the World''. Presentation by Wikileaks representatives Julian Assange and Daniel Schmitt at the 25th Chaos Communication Congress, Berlin, December 2008. [http://chaosradio.ccc.de/25c3_m4v_2916.html online Flash video] and [https://events.ccc.de/congress/2008/wiki/Conference_Recordings#Official_Releases download in higher resolution formats] * Campbell, Matthew (2010-04-11) [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece Whistleblowers on US ‘massacre’ fear CIA stalkers]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629133313/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece |date=2011-06-29 }}, ''[[The Times]]'' * {{cite news | url = http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1581189,00.html?cnn=yes | title = A Wiki for Whistle-Blowers | first = Tracy Samantha | last = Schmidt | publisher = ''Time'' | date = 22 Janúar 2007 | accessdate = 14 December 2007 | archive-date = 18 janúar 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080118084158/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1581189,00.html?cnn=yes |url-status=dead }} * [https://wikileak.org/ WikiLeak.org] Independent blog "about the ethical and technical issues of the WikiLeaks.org project" * [http://fora.tv/2010/04/18/Logan_Symposium_The_New_Initiatives Video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217213046/http://fora.tv/2010/04/18/Logan_Symposium_The_New_Initiatives |date=2010-12-17 }} of Julian Assange on a panel at the 2010 Logan Symposium in Investigative Reporting at the UC Berkeley Graduate School of Journalism (Apríl 18, 2010) === Viðtöl === * [http://stefanmey.wordpress.com/2010/01/04/leak-o-nomy-the-economy-of-wikileaks/ Leak-o-nomy: The Economy of Wikileaks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101213110334/http://stefanmey.wordpress.com/2010/01/04/leak-o-nomy-the-economy-of-wikileaks/ |date=2010-12-13 }} Viðtal við Julian Assange, talsmann Wikileaks. 2010/01/04 * [http://www.onthemedia.org/transcripts/2009/03/13/04/ Leak Proof] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101218110643/http://onthemedia.org/transcripts/2009/03/13/04 |date=2010-12-18 }} viðtal við Julian Assange. 2009/03/13 == Tenglar == * [http://www.wikileaks.org Vefur Wikileaks] * [http://www.dv.is/frettir/2010/3/15/wikileaks-birtir-krofuhafalista-kaupthings/ ''Wikileaks birtir kröfuhafalista Kaupþings''; af DV.is 15. mars 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317002334/http://www.dv.is/frettir/2010/3/15/wikileaks-birtir-krofuhafalista-kaupthings/ |date=2010-03-17 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100317000000/www.ruv.is/frett/rannsaka-leka-ur-raduneytinu ''Rannsaka leka úr ráðuneytinu''; af Rúv.is 15.03.2010] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100331000000/www.ruv.is/frett/wikileaks-undir-islensku-eftirliti ''Wikileaks undir íslensku eftirliti''; af RUV.is 25.03.2010] * [https://file.wikileaks.org/file/iceland-profiles.pdf ''Skjöl úr bandaríska sendiráðinu um Jóhönnu, Albert og Össur''; pdf-skjal af Wikileaks.org] {{s|2006}} [[Flokkur:WikiLeaks]] [[Flokkur:Wiki]] [[Flokkur:Njósnir]] 2x4zkj0vx6cet3jbgbi95nqwxblgovu 0 83128 1981003 1959869 2026-09-29T12:04:57Z TKSnaevarr 53243 1981003 wikitext text/x-wiki {{um|sjónvarpsþættina|tónlistarstefnuna|House-tónlist}} {{Sjónvarpsþáttur | nafn = House | mynd = [[Mynd:House logo.svg|250px]] | myndatexti = Lógó þáttaraðarinnar | nafn2 = House M.D. | tegund = Dramaþáttur | handrit = David Shore | þróun = | sjónvarpsstöð = FOX, [[Skjár Einn]] | kynnir = | leikarar = [[Hugh Laurie]] <br /> [[Lisa Edelstein]] <br /> [[Robert Sean Leonard]] <br /> [[Jesse Spencer]] <br /> Omar Epps <br /> [[Jennifer Morrison]] | raddsetning = | höfundur_stefs = Massive Attack | upphafsstef = Teardrop | lokastef = | tónlist = | land = [[Bandaríkin]] | tungumál = [[Enska]] | fjöldi_þáttaraða = 8 | fjöldi_þátta = 172 | thattalisti = | staðsetning = Century Fox Studios <br /> Universal Studios <br /> Santa Clarita, [[Kalifornía|Kalíforníu]] <br /> Koreatown, [[Los Angeles]] | lengd = 42 mínútur | stöð = FOX | fyrsti_þáttur = Pilot | síðasti_þáttur = 21. maí 2012 | frumsýning = 16. nóvember 2004 | lokasýning = 21. maí 2012 | tengt = | vefsíða = | imdb_kenni = 0412142 | tv_com_kenni = house }} '''House''', einnig þekkt sem '''House M.D.''', er bandarísk læknadrama þáttaröð sköpuð af [[David Shore]] og [[Paul Attanasio]]. Þættirnir fjalla um hóp lækna sem taka að sér erfið mál sem öðrum læknum hefur ekki tekist að leysa. Aðalpersóna þáttanna er [[Gregory House|Dr. Gregory House]] sem er leikinn af [[Hugh Laurie]]. House á margt sameiginlegt með hinni frægu skáldsagnapersónu [[Sir Arthur Conan Doyle]], [[Sherlock Holmes]]. {{Commonscat|House (television programme)|House}} {{stubbur|sjónvarp}} [[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]] [[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 2004]] [[Flokkur:Sjónvarpsþættir sem hættu sýningu 2012]] t444vyp2pcjetisrhd8zcj8rw8wtfgj 0 86821 1981124 1893427 2026-09-29T18:08:02Z ~2026-52416-99 121285 /* */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1981124 wikitext text/x-wiki '''Hilmar Guðlaugsson''' ([[2. desember]] [[1930]]) er [[Ísland|íslenskur]] [[stjórnmálamaður]]. Hann var [[borgarfulltrúi]] í [[Reykjavík]] og er fyrrverandi formaður [[Knattspyrnufélagið Fram|Knattspyrnufélagsins Fram]]. == Ævi og störf == Hilmar er menntaður múrsmiður og starfaði sem slíkur um árabil. Hann var formaður [[Múrarafélag Reykjavíkur|Múrarafélags Reykjavíkur]] og síðar [[Múrarasamband Íslands|Múrarasambands Íslands]], auk þess að gegna öðrum trúnaðarstörfum á vettvangi verkalýðshreyfingarinnar. == Stjórnmál == Hilmar gekk ungur til liðs við [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokkinn]] og tilheyrði verkalýðsarmi hans. Kjörtímabilin 1974-82 var hann varaborgarfulltrúi í Reykjavík og náði kjöri sem aðalmaður árið 1986. Hann sat í borgarstjórn samfleytt í tólf ár, en dró sig í hlé fyrir borgarstjórnarkosningarnar 1998. == Íþróttamál == Árið 1978 var Hilmar kjörinn formaður Knattspyrnufélagsins Fram og gegndi því embætti um átta ára skeið, til ársins 1986. Hann er einn örfárra formanna Fram sem ekki á að baki keppnisferil með félaginu, en hann hóf afskipti sín af Fram fyrst á fullorðinsárum í gegnum íþróttaiðkun barna sinna. Sonur Hilmars er [[Atli Hilmarsson]], einn kunnasti handboltamaður Íslands. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Steinn Guðmundsson]] | titill=[[Knattspyrnufélagið_Fram#Formenn_Knattspyrnufélagsins_Fram|Formaður Knattspyrnufélagsins Fram]] | frá= [[1978]] | til= [[1986]] | eftir=Birgir Lúðvíksson}} {{Töfluendir}} [[Flokkur:Borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins]] [[Flokkur:Íslenskir verkalýðsleiðtogar]] {{f|1930}} 8izd9l13pqrhcpqy5h47nwgl9jda9k3 14 91858 1981168 1519288 2026-09-29T23:25:20Z TKSnaevarr 53243 1981168 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Saga Noregs]] [[Flokkur:Norðmenn]] [[Flokkur:Drottningar|Noregs Drottningar]] mnmevmnaapfyyeey079erhug3vd1gp9 0 93794 1981035 1702550 2026-09-29T13:28:41Z Fyxi 84003 snið 1981035 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Frísland | nafn_í_eignarfalli = Fríslands | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|{{Lang|nl|Friesland}} ([[hollenska]])}} * {{small|{{Lang|fy|Fryslân}} ([[frísneska|vestur-frísneska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Friesland.svg | fáni_stærð = 110px | innsigli = | skjaldarmerki = Friesland wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Friesland in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður<br />{{nobold|(og stærsta borg)}} | sæti = [[Leeuwarden]] | sæti1_gerð = | sæti1 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Fryslân |url=https://allecijfers.nl/provincie/fryslan/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 5753 | flatarmál_land_km2 = 3340 | flatarmál_vatn_km2 = 2413 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 665.208 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-FR | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Frísland''' ([[frísneska]]: ''Fryslân'', [[hollenska]]: ''Friesland'') er þriðja stærsta fylki [[Holland]]s, 5.753 km². Fylkið er að hluta til á fastalandinu en því tilheyra einnig nokkrar eyjar í [[Vaðhafið|Vaðhafinu]]. Frísland er eina fylki Hollands þar sem [[frísneska]] er töluð sem opinbert mál, auk [[hollenska|hollensku]]. == Lega og lýsing == Frísland liggur við Vaðhafið og við [[IJsselmeer]] nyrst í Hollandi. Önnur héruð sem að Fríslandi liggja eru [[Groningen (fylki)|Groningen]] og [[Drenthe]] í austri, [[Overijssel]] og [[Flevoland]] í suðri. Frá Fríslandi er hægt að aka eftir sjóvarnargarði yfir Ijsselmeer til fylkisins [[Norður-Holland]]s. Til Fríslands heyra [[Vesturfrísnesku eyjarnar|vestur-frísnesku eyjarnar]] [[Vlieland]], [[Terschelling]], [[Ameland]] og [[Schiermonnikoog]]. Íbúar Fríslands eru 665 þúsund (2025).<ref name="mannfjöldi" /> Höfuðborgin er [[Leeuwarden]]. Stór hluti Fríslands er undir sjávarmáli, sérstaklega í suðri og vestri. Hæsti punktur fylkisins er 45 metra yfir sjávarmáli og er á eyjunni Vlieland. Á fastalandinu er hæsti punkturinn 12 metra yfir sjávarmáli. == Fáni og skjaldarmerki == Fáni Fríslands er með fjórum bláum og þremur hvítum skáröndum. Í hvítu röndunum eru samtals sjö [[Vatnalilja|vatnaliljublöð]]. Blöðin tákna hinar sjö fornu sýslur sem mynduðu fylkið á [[Miðaldir|miðöldum]]. Elstu heimildir um þær eru frá [[11. öldin|11. öld]]. [[Skjaldarmerki]]ð er miklu yngra, en það var formlega tekið upp [[9. júlí]] [[1957]]. Það skartar tveimur gylltum ljónum á bláum fleti. Ljónin eru merki greifanna af Hollandi annars vegar og biskupanna frá [[Utrecht]] hins vegar, en þeir áttu ítök í fylkinu á miðöldum. Ytra skrautið, ljónaberarnir og kórónan, eru nýrri tíma viðbætur. == Orðsifjar == Frísland heitir eftir germanska þjóðflokkinum Frísum sem bjuggu á svæðinu forðum (og búa enn). Heitið var áður fyrr notað yfir miklu stærra svæði, en forðum var talað um Frísland frá Norður-Hollandi allt til [[Danmörk|Suður-Jótlands]]. Með tímanum þrengdist það landsvæði sem heitið var notað um. Nú eru Austur-Frísland og Norður-Frísland innan marka [[Þýskaland|Þýskalands]]. Þjóðverjar kalla hollenska fylkið enn Vestur-Frísland, en það veldur oft misskilningi, því Hollendingar sjálfir kalla fylkið Norður-Holland gjarnan Vestur Frísland, þar sem það var vestasti hluti hins gamla Fríslands. Á frísnesku heitir fylkið opinberlega Fryslân. Frísar kalla fylkið oft It Heitelân, sem merkir ''föðurlandið''. == Söguágrip == Frísland var áður fyrr miklu stærra svæði og var hluti af ríki [[Frankaveldi|Franka]]. Á miðöldum lagði [[Heilaga rómverska ríkið|hið heilaga rómverska ríki]] austurhluta landsins undir sig, en greifarnir af Hollandi innlimuðu alltaf stærri og stærri hluta þess í vestri. Eftir stutt sjálfstæðistímabil á [[15. öldin|15. öld]] gengu Frísar í raðir Hollendinga í uppreisn þeirra gegn [[Spánn|Spánverjum]]. Frísland varð eftir það að nokkuð sjálfstæðri einingu í hollenska ríkinu. Til dæmis kom fylkið sér upp eigin herflota, enda lá landið vel að sjó. [[Frakkland|Frakkar]] innlimuðu Frísland á sínum tíma í Batavíska lýðveldið, en síðan [[1815]] er Frísland fylki í Hollandi. == Borgir == Stærstu borgir í Fríslandi: {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar !! Ath. |- | 1 || [[Leeuwarden]] || 96 þúsund || Höfuðborg fylkisins |- | 2 || [[Drachten]] || 44 þúsund || |- | 3 || [[Heerenveen]] || 43 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Friesland|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 13. ágúst|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons|2=Fríslandi}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] 1z06u5cxvy7cn0s01acnnyvn0ohy65d 1981040 1981035 2026-09-29T13:39:21Z Fyxi 84003 1981040 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Frísland | nafn_í_eignarfalli = Fríslands | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|{{Lang|nl|Friesland}} ([[hollenska]])}} * {{small|{{Lang|fy|Fryslân}} ([[frísneska|vestur-frísneska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Friesland.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Friesland wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Friesland in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður<br />{{nobold|(og stærsta borg)}} | sæti = [[Leeuwarden]] | sæti1_gerð = | sæti1 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Fryslân |url=https://allecijfers.nl/provincie/fryslan/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 5753 | flatarmál_land_km2 = 3340 | flatarmál_vatn_km2 = 2413 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 665.208 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-FR | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Frísland''' ([[frísneska]]: ''Fryslân'', [[hollenska]]: ''Friesland'') er þriðja stærsta fylki [[Holland]]s, 5.753 km². Fylkið er að hluta til á fastalandinu en því tilheyra einnig nokkrar eyjar í [[Vaðhafið|Vaðhafinu]]. Frísland er eina fylki Hollands þar sem [[frísneska]] er töluð sem opinbert mál, auk [[hollenska|hollensku]]. == Lega og lýsing == Frísland liggur við Vaðhafið og við [[IJsselmeer]] nyrst í Hollandi. Önnur héruð sem að Fríslandi liggja eru [[Groningen (fylki)|Groningen]] og [[Drenthe]] í austri, [[Overijssel]] og [[Flevoland]] í suðri. Frá Fríslandi er hægt að aka eftir sjóvarnargarði yfir Ijsselmeer til fylkisins [[Norður-Holland]]s. Til Fríslands heyra [[Vesturfrísnesku eyjarnar|vestur-frísnesku eyjarnar]] [[Vlieland]], [[Terschelling]], [[Ameland]] og [[Schiermonnikoog]]. Íbúar Fríslands eru 665 þúsund (2025).<ref name="mannfjöldi" /> Höfuðborgin er [[Leeuwarden]]. Stór hluti Fríslands er undir sjávarmáli, sérstaklega í suðri og vestri. Hæsti punktur fylkisins er 45 metra yfir sjávarmáli og er á eyjunni Vlieland. Á fastalandinu er hæsti punkturinn 12 metra yfir sjávarmáli. == Fáni og skjaldarmerki == Fáni Fríslands er með fjórum bláum og þremur hvítum skáröndum. Í hvítu röndunum eru samtals sjö [[Vatnalilja|vatnaliljublöð]]. Blöðin tákna hinar sjö fornu sýslur sem mynduðu fylkið á [[Miðaldir|miðöldum]]. Elstu heimildir um þær eru frá [[11. öldin|11. öld]]. [[Skjaldarmerki]]ð er miklu yngra, en það var formlega tekið upp [[9. júlí]] [[1957]]. Það skartar tveimur gylltum ljónum á bláum fleti. Ljónin eru merki greifanna af Hollandi annars vegar og biskupanna frá [[Utrecht]] hins vegar, en þeir áttu ítök í fylkinu á miðöldum. Ytra skrautið, ljónaberarnir og kórónan, eru nýrri tíma viðbætur. == Orðsifjar == Frísland heitir eftir germanska þjóðflokkinum Frísum sem bjuggu á svæðinu forðum (og búa enn). Heitið var áður fyrr notað yfir miklu stærra svæði, en forðum var talað um Frísland frá Norður-Hollandi allt til [[Danmörk|Suður-Jótlands]]. Með tímanum þrengdist það landsvæði sem heitið var notað um. Nú eru Austur-Frísland og Norður-Frísland innan marka [[Þýskaland|Þýskalands]]. Þjóðverjar kalla hollenska fylkið enn Vestur-Frísland, en það veldur oft misskilningi, því Hollendingar sjálfir kalla fylkið Norður-Holland gjarnan Vestur Frísland, þar sem það var vestasti hluti hins gamla Fríslands. Á frísnesku heitir fylkið opinberlega Fryslân. Frísar kalla fylkið oft It Heitelân, sem merkir ''föðurlandið''. == Söguágrip == Frísland var áður fyrr miklu stærra svæði og var hluti af ríki [[Frankaveldi|Franka]]. Á miðöldum lagði [[Heilaga rómverska ríkið|hið heilaga rómverska ríki]] austurhluta landsins undir sig, en greifarnir af Hollandi innlimuðu alltaf stærri og stærri hluta þess í vestri. Eftir stutt sjálfstæðistímabil á [[15. öldin|15. öld]] gengu Frísar í raðir Hollendinga í uppreisn þeirra gegn [[Spánn|Spánverjum]]. Frísland varð eftir það að nokkuð sjálfstæðri einingu í hollenska ríkinu. Til dæmis kom fylkið sér upp eigin herflota, enda lá landið vel að sjó. [[Frakkland|Frakkar]] innlimuðu Frísland á sínum tíma í Batavíska lýðveldið, en síðan [[1815]] er Frísland fylki í Hollandi. == Borgir == Stærstu borgir í Fríslandi: {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar !! Ath. |- | 1 || [[Leeuwarden]] || 96 þúsund || Höfuðborg fylkisins |- | 2 || [[Drachten]] || 44 þúsund || |- | 3 || [[Heerenveen]] || 43 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Friesland|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 13. ágúst|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons|2=Fríslandi}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] pjcw7t8kuyn2ya5kbeudpjoxxyedioh 1981133 1981040 2026-09-29T18:43:23Z Fyxi 84003 1981133 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Frísland | nafn_í_eignarfalli = Fríslands | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|{{Lang|nl|Friesland}} ([[hollenska]])}} * {{small|{{Lang|fy|Fryslân}} ([[frísneska|vestur-frísneska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Friesland.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Friesland wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Friesland in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður<br />{{nobold|(og stærsta borg)}} | sæti = [[Leeuwarden]] | sæti1_gerð = | sæti1 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Fryslân |url=https://allecijfers.nl/provincie/fryslan/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 5753 | flatarmál_land_km2 = 3340 | flatarmál_vatn_km2 = 2413 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 665.208 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-FR | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Frísland''' ([[frísneska]]: ''Fryslân'', [[hollenska]]: ''Friesland'') er stærsta fylki [[Holland]]s, 5.753 km². Fylkið er að hluta til á fastalandinu en því tilheyra einnig nokkrar eyjar í [[Vaðhafið|Vaðhafinu]]. Frísland er eina fylki Hollands þar sem [[frísneska]] er töluð sem opinbert mál, auk [[hollenska|hollensku]]. == Lega og lýsing == Frísland liggur við Vaðhafið og við [[IJsselmeer]] nyrst í Hollandi. Önnur héruð sem að Fríslandi liggja eru [[Groningen (fylki)|Groningen]] og [[Drenthe]] í austri, [[Overijssel]] og [[Flevoland]] í suðri. Frá Fríslandi er hægt að aka eftir sjóvarnargarði yfir Ijsselmeer til fylkisins [[Norður-Holland]]s. Til Fríslands heyra [[Vesturfrísnesku eyjarnar|vestur-frísnesku eyjarnar]] [[Vlieland]], [[Terschelling]], [[Ameland]] og [[Schiermonnikoog]]. Íbúar Fríslands eru 665 þúsund (2025).<ref name="mannfjöldi" /> Höfuðborgin er [[Leeuwarden]]. Stór hluti Fríslands er undir sjávarmáli, sérstaklega í suðri og vestri. Hæsti punktur fylkisins er 45 metra yfir sjávarmáli og er á eyjunni Vlieland. Á fastalandinu er hæsti punkturinn 12 metra yfir sjávarmáli. == Fáni og skjaldarmerki == Fáni Fríslands er með fjórum bláum og þremur hvítum skáröndum. Í hvítu röndunum eru samtals sjö [[Vatnalilja|vatnaliljublöð]]. Blöðin tákna hinar sjö fornu sýslur sem mynduðu fylkið á [[Miðaldir|miðöldum]]. Elstu heimildir um þær eru frá [[11. öldin|11. öld]]. [[Skjaldarmerki]]ð er miklu yngra, en það var formlega tekið upp [[9. júlí]] [[1957]]. Það skartar tveimur gylltum ljónum á bláum fleti. Ljónin eru merki greifanna af Hollandi annars vegar og biskupanna frá [[Utrecht]] hins vegar, en þeir áttu ítök í fylkinu á miðöldum. Ytra skrautið, ljónaberarnir og kórónan, eru nýrri tíma viðbætur. == Orðsifjar == Frísland heitir eftir germanska þjóðflokkinum Frísum sem bjuggu á svæðinu forðum (og búa enn). Heitið var áður fyrr notað yfir miklu stærra svæði, en forðum var talað um Frísland frá Norður-Hollandi allt til [[Danmörk|Suður-Jótlands]]. Með tímanum þrengdist það landsvæði sem heitið var notað um. Nú eru Austur-Frísland og Norður-Frísland innan marka [[Þýskaland|Þýskalands]]. Þjóðverjar kalla hollenska fylkið enn Vestur-Frísland, en það veldur oft misskilningi, því Hollendingar sjálfir kalla fylkið Norður-Holland gjarnan Vestur Frísland, þar sem það var vestasti hluti hins gamla Fríslands. Á frísnesku heitir fylkið opinberlega Fryslân. Frísar kalla fylkið oft It Heitelân, sem merkir ''föðurlandið''. == Söguágrip == Frísland var áður fyrr miklu stærra svæði og var hluti af ríki [[Frankaveldi|Franka]]. Á miðöldum lagði [[Heilaga rómverska ríkið|hið heilaga rómverska ríki]] austurhluta landsins undir sig, en greifarnir af Hollandi innlimuðu alltaf stærri og stærri hluta þess í vestri. Eftir stutt sjálfstæðistímabil á [[15. öldin|15. öld]] gengu Frísar í raðir Hollendinga í uppreisn þeirra gegn [[Spánn|Spánverjum]]. Frísland varð eftir það að nokkuð sjálfstæðri einingu í hollenska ríkinu. Til dæmis kom fylkið sér upp eigin herflota, enda lá landið vel að sjó. [[Frakkland|Frakkar]] innlimuðu Frísland á sínum tíma í Batavíska lýðveldið, en síðan [[1815]] er Frísland fylki í Hollandi. == Borgir == Stærstu borgir í Fríslandi: {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar !! Ath. |- | 1 || [[Leeuwarden]] || 96 þúsund || Höfuðborg fylkisins |- | 2 || [[Drachten]] || 44 þúsund || |- | 3 || [[Heerenveen]] || 43 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Friesland|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 13. ágúst|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons|2=Fríslandi}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] 558q0ch447lw5d0c2w0q9hcdtp30y7l 10 93974 1981215 1978306 2026-09-30T10:29:47Z Nipas2 54688 1981215 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Toccolours/styles.css" /> {| class="toccolours" style="margin: 0.5em auto; width:47em; max-width:100%; clear: both; font-size: 95%;text-align:center;" | colspan="12" | {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" | valign="top" | [[Mynd:Football pictogram.svg|42px|Knattspyrna]] |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="100%" | '''[[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild kvenna]] • Lið í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2026|Bestu deildinni 2026]]''' |[[Mynd:Flag of Iceland.svg|42px|Flag of Iceland]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |colspan="3" align="center"| [[Breiðablik]] &nbsp;• [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]] &nbsp;• [[Íþróttafélagið Fylkir]] &nbsp;• [[Keflavík, íþrótta- og ungmennafélag]] &nbsp;• [[Stjarnan]] &nbsp;• [[Ungmennafélagið Tindastóll]] &nbsp;• [[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] &nbsp;• [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] &nbsp;• [[Þór Akureyri|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]&nbsp;• [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="100%" | {{Tnavbar-header|'''Leiktímabil í efstu deild kvenna (1972-2023)'''&nbsp;|Leiktímabil í knattspyrnu kvenna|bgcolor=#BFD7FF}} |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |colspan="3" align="center"| |- |colspan="3" align="center" style="padding: 0 5% 0 5%;"| [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1972|1972]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1973|1973]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1974|1974]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1975|1975]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1976|1976]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1977|1977]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1979|1979]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1980|1980]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1981|1981]] <br/> [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1982|1982]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1983|1983]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1984|1984]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1985|1985]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1986|1986]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1987|1987]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1988|1988]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1989|1989]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1990|1990]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1991|1991]] <br/> [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1992|1992]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1993|1993]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1994|1994]] &bull; [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995|1995]] &bull; [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1996|1996]] &bull; [[Stofndeild kvenna í knattspyrnu 1997|1997]] &bull; [[Meistaradeild kvenna í knattspyrnu 1998|1998]] &bull; [[Meistaradeild kvenna í knattspyrnu 1999|1999]] &bull; [[Landssímadeild kvenna í knattspyrnu 2000|2000]] &bull; [[Símadeild kvenna í knattspyrnu 2001|2001]] <br/> [[Símadeild kvenna í knattspyrnu 2002|2002]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2003|2003]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|2004]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2005|2005]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2006|2006]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2007|2007]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2008|2008]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2009|2009]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2010|2010]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2011|2011]] <br/> [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2012|2012]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2013|2013]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2014|2014]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2015|2015]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2016|2016]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2017|2017]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2018|2018]] &bull; [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] &bull; [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] &bull; [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] <br/> [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023|2023]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024|2024]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2026|2026]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="100%" | Tengt efni: '''[[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu|Mjólkurbikarinn kvenna]] • [[Deildarbikarkeppni kvenna í knattspyrnu|Lengjubikarinn]] • [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni kvenna]]<br/>[[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild kvenna]] • [[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild]] • [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2. deild]] • [[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|Deildakerfið]] • [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]'''<br/>------------------------------------------------&shy;---------------------------------------------- <br/>'''[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Mjólkurbikar karla]] • [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|Lengjubikar karla]] • [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarakeppni karla]] <br/>[[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeild karla]] • [[1. deild karla í knattspyrnu|1. deild]] • [[2. deild karla í knattspyrnu|2. deild]] • [[3. deild karla í knattspyrnu|3. deild]] • [[4. deild karla í knattspyrnu|4. deild]]''' |} |} <noinclude> [[Flokkur:Knattspyrnusnið]] </noinclude> 2ym2gpk1z9czz94nz69c68494qcksfz 0 94685 1981178 1980414 2026-09-30T01:57:06Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 4 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981178 wikitext text/x-wiki {{kvikmynd | nafn = Titanic | upprunalegt heiti= | plagat = titanicplakattvo.jpg | stærð = 250 px | caption = Upprunalegt auglýsingaplakat myndarinnar (vinstri) og auglýsingaplakat fyrir endurútgáfu myndarinnar árið 2012 (hægri) | leikstjóri = [[James Cameron]] | framleiðandi = James Cameron<br />[[Jon Landau]]<br />Rae Sanchini | handritshöfundur= James Cameron | leikarar = [[Leonardo DiCaprio]]<br />[[Kate Winslet]]<br />[[Billy Zane]]<br />[[Kathy Bates]]<br />[[Frances Fisher]]<br />[[Gloria Stuart]]<br />[[Bill Paxton]] | tónlist = James Horner | kvikmyndagerð = Russell Carpenter | klipping = Conrad Buff<br >James Cameron<br />[[Richard A. Harris]] | útgáfudagur = {{USA}} [[19. desember]] [[1997]] <br />{{ISL}} [[1. janúar]] [[1998]] | sýningartími = 194 mín. | aldurstakmark = Bönnuð innan 12 | tungumál = [[enska]] | ráðstöfunarfé = $200.000.000<ref>http://www.the-numbers.com/movies/1997/TITAN.php, 1997</ref> | heildartekjur = $1.843.201.268 | framhald af = | framhald = | verðlaun = | imdb_id = http://www.imdb.com/title/tt0120338/ }} '''''Titanic''''' er [[Bandaríkin|bandarísk]] kvikmynd frá árinu [[1997]] sem [[James Cameron]] leikstýrði, framleiddi og skrifaði. Myndin gerist um borð í hinu fræga skipi [[RMS Titanic]] sem sökk í jómfrúarsiglingu sinni. Myndin fjallar um unga stúlku og ungan pilt sem hittast um borð og verða ástfangin. Kvikmyndin er byggð á skáldsögu sem aftur er byggð á raunverulegum atburðum. [[Leonardo DiCaprio]] og [[Kate Winslet]] fara með aðalhlutverkin sem Jack Dawson og Rose DeWitt Bukater, ástfangið par hvort úr sinni [[stétt]]inni. [[Gloria Stuart]] fer með hlutverk Rose aldraðrar og er sögumaður kvikmyndarinnar. Framleiðsla myndarinnar hófst árið [[1995]] þegar Cameron fór að flaki skipsins og tók upp atriði á sjávarbotninum. Atriðin sem að gerast í nútímanum voru tekin upp um borð í [[Rússland|rússneska]] rannsóknarskipinu ''Akademik Mstislav Keldysh'' sem var einnig bækistöð Camerons þegar hann tók upp atriðin við [[Titanic]]. Skipið var seinna endursmíðað í [[Mexíkó]] og mörg líkön voru smíðuð til þess að endurskapa síðustu stundir skipsins. Í myndinni voru notaðar mjög háþróaðar tæknibrellur til þess að bæta við stafrænu fólki, vatni og reyk sem að var allt mjög ný tækni á þeim tíma. Myndin var dýrasta mynd allra tíma þegar hún var framleidd og kostaði rúmar 200 milljónir Bandaríkjadala en myndverin [[20th Century Fox]] og [[Paramount Pictures]] reiddu fram fjármagnið.<ref>http://boxofficemojo.com/movies/?id=titanic.htm, Box Office Mojo</ref><ref>Garrett, Diana (20. apríl 2007) http://www.variety.com/article/VR1117963551?refCatId=1019 {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Variety</ref> Upphaflega stóð til að frumsýna myndina þann 2. júní árið 1997 en seinkanir í eftirvinnslu urðu til þess að útgáfunni var frestað til 19. desember.<ref>Weinraub, Bernard (21. apríl 1997) http://www.nytimes.com/1997/04/21/movies/hollywood-braces-for-likely-delay-of-titanic.html?pagewanted=1, ''The New York Times''</ref> ''Titanic'' varð strax mjög vinsæl á meðal áhorfenda og gagnrýnenda. Hún var tilnefnd til fjórtán [[Óskarsverðlaun]]a og vann ellefu, þar á meðal verðlaunin fyrir „bestu leikstjórn“ og „bestu kvikmynd“.<ref>http://awardsdatabase.oscars.org/ampas_awards/SessionTimeout.jsp;jsessionid=9D2FAA481D5DF167CD4CF648C06B5BF3, Academy Award Database</ref> Myndin varð fljótt [[Tekjuhæstu kvikmyndir allra tíma|tekjuhæsta kvikmynd allra tíma]] enda tók hún inn rúma 1,8 milljarða Bandaríkjadala um allan heim. Hún hélt því sæti þangað til næsta mynd Camerons, ''[[Avatar]]'', kom í [[kvikmyndahús]] árið [[2009]].<ref>http://boxofficemojo.com/alltime/world/, Box Office Mojo</ref><ref>Associated Press(3. febrúar 2010) http://www.newsday.com/entertainment/movies/cameron-does-it-again-as-avatar-surpasses-titanic-1.1741190 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023000450/https://www.newsday.com/entertainment/movies/cameron-does-it-again-as-avatar-surpasses-titanic-1.1741190 |date=2020-10-23 }}, Newsday</ref> Myndin verður endursýnd í kvikmyndahúsum í apríl [[2012]] eftir að Cameron hefur sett hana í þrívídd.<ref>Baig Ed (11. mars 2010) http://content.usatoday.com/communities/technologylive/post/2010/03/james-cameron/1, USA Today</ref> == Söguþráður == Árið 1996 fer fornleifafræðingurinn Brock Lovett og teymið hans niður að flaki ''Titanic'' í leit að hálsmeninu „Le Cœur de la Mer“ („hjarta hafsins“). Þeir trúa því að hálsmenið sé í peningaskápi Caledon Hockleys sem þeir taka upp með sér. Í stað þess að finna hálsmenið finna þeir teikningu af nakinni konu með hálsmenið á sér sem var teiknuð þann 14. apríl 1912, kvöldið sem skipið sökk. Gömul kona að nafni Rose Calvert fréttir af teikningunni og hefur samband við Lovett til þess að láta hann vita að hún sé konan. Hún og barnabarn hennar, Lizzy Calvert, fara til Lovetts á skipið hans. Þegar hún er spurð hvort að hún viti hvar hálsmenið er þá byrjar hún að segja sögu sína um ferð ''Titanic'' og lætur þá vita að hún sé í raun Rose DeWitt Bukater, farþegi á fyrsta farrými sem átti að hafa farið niður með skipinu. Þann 10. apríl árið 1912 fer Rose um borð í skipið í [[Southampton]] í [[England]]i ásamt unnusta sínum Caledon Hockley og móður sinni Ruth DeWitt Bukater. Ruth leggur áherslu á hversu mikilvæg trúlofun þeirra sé vegna þess að hún muni leysa öll peningavandamál þeirra. Rose líður eins og allar ákvarðanir lífs hennar hafi verið teknar og hún ákveður að fyrirfara sér með því að stökkva fyrir borð. Áður en hún stekkur kemur Jack Dawson, flækingur af þriðja farrými, og telur hana af því að stökkva. Þau verða góðir vinir á næstu dögum. Cal og Ruth banna Rose að hitta Jack. Hún ögrar þeim með því að hitta Jack samt í stafni skipsins og hún ákveður að hún sé ástfangin af honum en ekki Cal. Þau fara síðan í herbergi hennar og hann teiknar hana nakta með menið um hálsinn, en menið var trúlofunargjöf frá Cal til Rose. Eftir á fara þau niður í farmrými skipsins og hafa kynmök. Þau fara síðan upp á framþilfar skipsins þar sem að þau verða vitni að árekstri skipsins við ísjaka og heyra yfirmenn skipsins tala um hversu alvarlegt þetta væri. Þau ákveða þá að fara og vara móður Rose og Cal við. Cal finnur teikninguna hans Jack í peningaskápnum sínum og til þess að ná hefndum lætur hann aðstoðarmann sinn smeygja hálsmeninu í vasann hans Jacks til þess að láta það líta út eins og hann hefði stolið því. Jack er þá handtekinn og hann er handjárnaður við rör í herbergi öryggisvarðarins. Rose, Cal og Ruth fara þá að björgunarbátunum og Ruth fer um borð en Rose flýr og fer að finna Jack og bjargar honum. Næst fara þau upp á þilfar skipsins og finna Cal sem sannfærir hana um að fara um borð í björgunarbát og segir að hann sé kominn með samning sem muni hjálpa bæði honum og Jack. Um leið og Rose er komin um borð lætur Cal Jack vita að samningurinn hjálpi aðeins honum. Rose áttar sig á að hún getur ekki farið frá Jack og stekkur aftur yfir á skipið. Cal verður brjálaður og tekur upp skammbyssu sína og hleypur á eftir þeim og reynir að koma þeim fyrir kattarnef. Þegar hann hefur skotið öllum skotum sínum er hann aftur kominn út á þilfar og áttar sig á að skipið á ekki mikinn tíma eftir svo að hann grípur litla stelpu sem að er týnd og kemst um borð í björgunarbát og segir að hann sé það eina sem að hún á að. Þegar Jack og Rose fara aftur upp á þilfarið eru allir björgunarbátarnir farnir og skutur skipsins er að rísa upp í loftið. Þau hlaupa upp á skutinn. Þegar skipið sekkur eru um það bil þúsund manns í ísköldu vatninu að deyja úr kulda, þar á meðal Jack og Rose. Þau finna þiljubrot úr skipinu og Jack hjálpar Rose að komast upp á það en hann kemst ekki upp sjálfur. Stuttu seinna deyr Jack úr ofkælingu áður en að björgunarbátarnir snúa aftur til þess að bjarga þeim sem fóru í sjóinn með skipinu. Aðeins örfáir voru enn á lífi þá og er Rose ein þeirra. Rose er þá tekin um borð í ''[[RMS Carpathia]]'' sem flytur hana til [[New York-borg]]ar. Þegar Rose hefur lokið sögu sinni fer hún alein að afturhluta skips Lovetts, tekur fram hálsmenið og hendir því í sjóinn. Seinna, þegar hún liggur í rúmi sínu, sér áhorfandinn allar myndirnar hennar frá lífi hennar sem sýna að hún lifði lífinu sem að hún vildi í stað þess að vera fyrsta farrýmis-dama. Áhorfandinn sér þá hina ungu Rose ganga um borð og ganga um skipið ásamt öllum sem dóu þegar skipið sökk, þar á meðal Jack. == Leikendur == === Skáldaðar persónur === * [[Leonardo DiCaprio]] fer með hlutverk Jacks Dawsons. Jack er fátækur listamaður frá [[Wisconsin]]fylki í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] sem hóf að ferðast um heiminn (aðallega í [[París]]) eftir að foreldrar hans létust. Hann og vinur hans Fabrizio vinna þriðja farrýmismiða á Titanic í pókerspili. Hann laðast að Rose um leið og hann sér hana og hittir hana svo augliti til auglitis þegar hún ætlar að henda sér aftur af skutnum. Margir leikarar komu til greina í hlutverkið þar á meðal [[Matthew McConaughey]], [[Chris O'Donnell]], [[Billy Crudup]] og [[Stephen Dorff]] en Cameron fannst flestir af þeim vera of gamlir til þess að leika Jack sem átti aðeins að vera tvítugur.<ref>IMDB, http://www.imdb.com/title/tt0120338/trivia, International Movie Database</ref> <ref>Starfsfólk EW, http://www.ew.com/ew/article/0,,290182_2,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110312053046/http://www.ew.com/ew/article/0,,290182_2,00.html |date=2011-03-12 }}, Entertainment Weekly</ref> <ref>IMDB (22. júní 2000), http://www.imdb.com/news/wenn/2000-06-22#celeb8 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160922073024/http://www.imdb.com/news/wenn/2000-06-22#celeb8 |date=2016-09-22 }}, The International Movie Database</ref> <ref>IMDB (25. ágúst 1998), http://www.imdb.com/news/sb/1998-08-25#film8 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120318041320/http://www.imdb.com/news/sb/1998-08-25#film8 |date=2012-03-18 }}, The International Movie Database</ref> [[Tom Cruise]] sýndi einnig áhuga á hlutverkinu en himinhá launakrafa hans var aldrei tekin alvarlega.<ref>IMDB (22. júní 2000), http://www.imdb.com/news/wenn/2000-06-22#celeb8 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160922073024/http://www.imdb.com/news/wenn/2000-06-22#celeb8 |date=2016-09-22 }}, The International Movie Database</ref> [[Mali Flinn]], sem sá um val leikara, benti Cameron á DiCaprio sem var þá sjónvarpsstjarna í Bandaríkjunum og vinsæll á meðal unglingsstúlkna.<ref>Starfsfólk Entertainment Weekly, http://www.ew.com/ew/article/0,,290182,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325075135/http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |date=2015-03-25 }} {{Cite web |url=http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |title=Geymd eintak |access-date=2023-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325075135/http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |archive-date=2015-03-25 |url-status=dead}}, Entertainment Weekly</ref> Þegar hann skrifaði handritið vissi Cameron ekki að það hafði í raun og veru verið einn „J. Dawson“ (Joseph Dawson) um borð og fórst með skipinu. Það vildi svo til að Joseph Dawson var á svipuðum aldri og Jack Dawson en hann var fæddur í [[Dublin]] á [[Írland]]i árið [[1888]]. Joseph Dawson var grafinn í kirkjugarði í [[Nova Scotia]] og síðan að myndin kom út hefur fólk allstaðar að heimsótt gröf hans.<ref>IMDB (22. júní 2000), http://www.imdb.com/news/wenn/2000-06-22#celeb8 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160922073024/http://www.imdb.com/news/wenn/2000-06-22#celeb8 |date=2016-09-22 }}, The International Movie Database</ref> * [[Kate Winslet]] fer með hlutverk Rose DeWitt Bukater. Rose er sautján ára gömul stúlka frá [[Philadelphia|Philadelphiu]] sem er neydd af móður sinni til þess að giftast hinum þrjátíu ára gamla Caledon Hockley til þess að þær geti haldið stöðu sinni sem efristéttar hefðarkonur. [[Gwyneth Paltrow]], [[Claire Danes]] og [[Gabrielle Answar]] komu allar til greina í hlutverk Rose þangað til að James Cameron fann Kate.<ref>Starfsfólk Forbes (25. febrúar 2009), http://www.forbes.com/2009/02/25/nicole-kidman-gwyneth-paltrow-kate-winslet-business-media_star_misses.html, Forbes</ref> Cameron sagði að Winslet væri nákvæmlega það sem hann hefði verið að leita að og að það væri „eiginleiki í andliti hennar og augum“ og að hann „vissi bara að hún gæti klárað verkið“.<ref>Heimildarmynd: „Heart of the Ocean: The Making of Titanic. Best of.“. 1997, 1998.</ref> Cameron sagði samt í athugasemdum sínum árið [[2005]] að hann væri ekki viss um hvort það væri of augljóst val að fá Winslet hlutverkið fyrst að hún hafði leikið í svo mörgum myndum sem að gerðust á svipuðum tíma í enskri sögu að hún var þekkt í [[Hollywood]] sem „Corset Kate“ („Kjóla Kata“). Kate var svo ákveðin í að fá hlutverkið að hún notaði alls konar aðferðir til þess að sýna Cameron hversu mikið hana langaði að leika Rose. Einn daginn lét hún senda rauða rós til hans áritað „Frá þinni Rose“. „Þú skilur ekki,“ sagði hún einu sinni við hann þegar að hún hringdi í hann í bílinn hans, „Ég er Rose! Ég skil ekki af hverju þú er enn þá að taka leikara í prufu.“ Að lokum fékk hún hlutverkið. <ref>Titanic. Man overboard! After a production as lavish and pricey as the doomed ship itself, James Cameron finally unveils his epic film. But will it be unsinkable?", Grein í Entertainment Weekly (23. ágúst 2010)</ref> * [[Billy Zane]] leikur Caledon Nathan "Cal" Hockley. Cal er hinn þrítugi heitmaður Rose og er sýndur sem svarti sauðurinn í myndinni. Hann er hrokafullur og snobbaður maður, erfingi að miklum auði í Pittsburgh. Hann er niðurlægður og verður afbrýðisamur og grimmur þegar hann kemst að sambandi Rose og Jacks og verður þeim næstum því að bana. Hann fyrirfer sér síðan eftir að hann missir allar eignir sínar í kreppunni árið [[1929]]. [[Matthew McConaughey]] var boðið hlutverk Cals eftir að hann hafnaði hlutverki Jacks en Cameron fannst Billy Zane passa betur í hlutverkið.<ref>http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609180647/http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm |date=2011-06-09 }}, Media Awareness</ref> * [[Frances Fisher]] leikur Ruth DeWitt Bukater, móður Rose. Hún lætur dóttur sína trúlofast Cal til þess að þær geti haldið stöðu sinni sem efristéttar hefðarkonur. Ruth verður hrædd þegar að Rose hittir Jack og hún bannar dóttur sinni að hitta hann. * [[Gloria Stuart]] leikur hina 101 árs gömlu Rose Dawson Calvert. Rose segir söguna í nútímanum og nefnir Jack í fyrsta skiptið síðan að skipið sökk. Cameron þekkti ekki Stuart áður en að forstjóri leikaravals myndarinnar fann hana af því að hún hafði ekki leikið neitt í yfir tuttugu ár og öll aðalhlutverk hennar höfðu verið á fjórða og fimmta áratug tuttugustu aldar. Stuart, sem að var 86 á þeim tíma, þurfti að láta setja á sig mikið af öldrunar farða til þess að láta það líta út eins og hún væri 101 árs. Stuart sagði í viðtali að hún tryði því að Rose deyi í lok kvikmyndarinnar.<ref>Beverly Fortune (11. október 1999) Wheel of Fortune, Lexington Herald Post</ref> * [[David Warner]] leikur Spicer Lovejoy. Lovejoy er fyrrverandi lögreglumaður sem að vinnur sem lífvörður Cals. Hann grunar að eitthvað sé í gangi á milli Rose og Jack og eltir þau stöðugt. * [[Danny Nucci]] leikur Fabrizio De Rossi. Fabrizio er [[Ítalía|Ítali]] og besti vinur Jacks. Hann vinnur miða á Titanic í pókerspili ásamt Jack. * [[Bill Paxton]] leikur Brock Lovett. Brock er fornleifafræðingur í fjársjóðsleit að „Le Coeur de la Mer“, hálsmenið sem að hann heldur að hafi farið niður með Titanic. Hann er búinn að vera að leita að því í þrjú ár og hefur farið í marga leiðangra niður til skipsins en aldrei fundið neitt. Lovett játar í enda myndarinnar að þó að hann hafi eytt öllum þessum tíma í að hugsa um Titanic þá hafði hann aldrei skilið harmleikinn í því þangað til að hann heyrði sögu Rosar. * [[Suzy Amis]] leikur Lizzy Calvert. Lizzy er barnabarn Rose og býr með henni og fer með henni um borð í skip Lovetts. === Sögulegar persónur === * [[Kathy Bates]] fer með hlutverk Margaret „Molly“ Brown. Hún er farþegi á fyrsta farrými sem að er litið niður á af hinum hefðardömunum á skipinu af því að hún var ekki af ríkum ættum en varð rík á eigin spýtur. Hún er vinaleg Jack og lánar honum jakkaföt (sem að hún hafði keypt fyrir son sinn) þegar að honum er boðið að borða kvöldverð í fyrsta farrýmis borðsalnum. Þó að Brown hafi verið til í raun og veru ákvað Cameron ekki að lýsa hetjudáð hennar eins líflega og frægt er. Molly Brown var seinna gefin nafnið „Hin ósökkvanlega Molly Brown“ af sagnfræðingum af því að hún, ásamt öðrum konum, tóku yfir björgunarbát númer sex frá varðbátsstjóranum [[Robert Hichens]].<ref>Barczewski, Stephanie L. (2004).http://books.google.com/?id=yYX4s1_6IlEC&pg=PA30, Continuum International Publishing</ref> * [[Victor Garber]] leikur Thomas Andrews, byggingameistara skipsins. Andrews er sýndur sem góður og hlýr maður. Hann er mikið hrósaður með afrek sitt að hafa byggt stærsta skip í heimi en tekur því með hógværð og leitar stanslaust að hlutum á skipinu sem hægt er að bæta. Eftir að skipið rekst á ísjakann fer hann inn í fyrsta farrýmis setustofuna og verður eftir á meðan að allir hinir leita að björgunarbátum. Það er óvíst hvernig Andrews dó í raun og veru. * [[Bernard Hill]] leikur kaftein skipsins [[Edward John Smith]]. Smith ætlaði að láta ferð Titanics vera sína síðustu og leggjast í helgan stein eftirá. Þegar að Ismay stingur upp á því að hann hækki hraða skipsins þá gerir hann það í von um að nafn hans komist í blöðin. Óvíst er hvort að Smith sökk með skipinu eða fraus til dauða. == Hjarta hafsins == [[File:The Heart of the Ocean.jpg|thumb|Hjarta hafsins]] Hjarta hafsins ([[franska]]: „Le Cœur de la Mer“) er heiti yfir bláa demantinn í kvikmyndinni. Demanturinn er uppspuni handritshöfundar, en er byggður á fræga bláa [[Hope-demanturinn|Hope-demantinum]] sem geymdur er í [[Smithsonian-safnið|Smithsonian-safninu]]. Einnig er talið að útlit demantsins sé byggt á svipuðu safírmeni sem Titanic-farþeginn Kate Florence Phillips átti. Hún fékk það að gjöf frá nýbökuðum eiginmanni sínur, [[Samuel Morley]], á skipinu. Þau voru að flýja til Bandaríkjanna í leit að betra lífi, en Morley fórst með skipinu. Saga þeirra er talin hafa veitt James Cameron innblástur þegar hann skrifaði handrit myndarinnar. Dóttir hjónanna, Ellen Walker, var getin um borð í skipsinu.<ref>Sally Pook (4. nóvember 2006), http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1533245/Child-of-lovers-who-inspired-Titanic-has-ashes-spread-at-sea.html, The Telegraph</ref> Í kvikmyndinni ''[[Titanic (1943 kvikmynd)|Titanic]]'' frá árinu [[1943]] kemur blár demantur einnig við sögu í ástarsambandi þar sem honum er stolið. == Undirbúningur == === Handritið === Áður en Cameron hafði ákveðið að láta til skarar skríða og gera mynd um ''Titanic'', hafði hann lengi verið heltekinn af skipbrotum og kallaði RMS ''Titanic'' „[[Everestfjall]] skipbrota.“ Þegar Cameron frétti að fólk hafði farið niður að flaki ''Titanic'' og tekið upp [[IMAX]]-kvikmynd ákvað hann að búa til Hollywood-kvikmynd til þess að borga fyrir ferð niður að skipinu og gera hið sama.<ref>Realf, Maria, http://www.eyeforfilm.co.uk/feature.php?id=756, Eye for Film</ref> <ref>Bilmes, Alex (14. desember 2009). http://www.gq-magazine.co.uk/comment {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231181707/http://www.gq-magazine.co.uk/comment |date=2010-12-31 }}, GQ Magazine</ref> „Þegar ég ákvað að gera ''Titanic'' var ég að hugsa: Ég get búið til kvikmyndir þangað til að ég verð áttatíu ára en ég get ekki ferðast niður á hafsbotn þegar ég verð áttræður.“<ref>Realf, Maria, http://www.eyeforfilm.co.uk/feature.php?id=756, Eye for Film</ref> Cameron skrifaði stuttan útdrátt að handriti fyrir ''Titanic'' <ref>James Cameron. (2005) (DVD). Deep Dive Presentation. 20th Century Fox.</ref> og fór með það til [[20th Century Fox]] og lýsti því sem „[[Rómeó og Júlía]] um borð Titanics.“<ref>Realf, Maria, http://www.eyeforfilm.co.uk/feature.php?id=756, Eye for Film</ref> <ref>Bilmes, Alex (14. desember 2009). http://www.gq-magazine.co.uk/comment {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231181707/http://www.gq-magazine.co.uk/comment |date=2010-12-31 }}, GQ Magazine</ref> Það var löng þögn eftir að Cameron kláraði að útskýra myndina og sagði „Og vinir mínir, þetta er mynd sem að gerist í gamla daga, þetta mun kosta ykkur rúmar $150.000.000 og það verður ekki framhald.“ Þeir spurðu þá hvort að það væri einhver möguleiki á því að koma einhverjum vélmennum í þessa þriggja tíma rómantísku hörmungarmynd en Cameron sagði nei.<ref>http://www.ew.com/ew/article/0,,290182,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325075135/http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |date=2015-03-25 }} {{Cite web |url=http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |title=Geymd eintak |access-date=2023-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325075135/http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |archive-date=2015-03-25 |url-status=dead}}, Entertainment Weekly bls. 7</ref> Starfsmenn Fox voru óvissir hvort að þeir ættu að styrkja þessa mynd en í von um að gera samning við Cameron fyrir fleiri hasamyndir leyfðu þeir honum að gera myndina.<ref>http://www.ew.com/ew/article/0,,290182,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325075135/http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |date=2015-03-25 }} {{Cite web |url=http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |title=Geymd eintak |access-date=2023-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325075135/http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |archive-date=2015-03-25 |url-status=dead}}, Entertainment Weekly bls. 7</ref><ref>http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609180647/http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm |date=2011-06-09 }}, Media Awareness Network</ref> <ref> Schultz, Rick,http://www.industrycentral.net/director_interviews/JC01.HTM, Industry Central</ref> Cameron sannfærði Fox til þess að fara niður að skipinu og taka upp efni þar og taka myndir af skipinu sjálfu. <ref>James Cameron. (2005) (DVD). Deep Dive Presentation. 20th Century Fox.</ref> Á tveggja ára tímabili fór hann niður að skipinu nokkrum sinnum. Cameron sagði að þau myndu þurfa að fara niður að skipinu til þess að kynna myndina og láta Lovett fara og leita að demantinum. Þannig gætu þau líka séð hvernig það hefði litið út um borð í skipinu með því að endursmíða skipið frá nýju myndunum. Starfsmenn myndarinnar fór niður á botn Atlantshafsins ellefu sinnum árið [[1995]] og eyddi meiri tíma á skipinu heldur en farþegar ''Titanic'' höfðu gert. Eftir að tökum lauk á hafsbotninum, byrjaði Cameron að skrifa handritið fyrir myndina. Hann vildi heiðra minningu þeirra sem að fóru niður með skipinu og eyddi sex mánuðum í leit að heimildum um farþega, áhöfnina og skipið. Hann bjó meira segja til mjög nákvæman [[tímaás]] fyrir sögu skipsins. <ref>Realf, Maria. http://www.eyeforfilm.co.uk/feature.php?id=756. Eyeforfilm.co.uk. </ref> Cameron sagði í viðtali að honum fannst saga skipsins vera eins og „frábær skáldsaga sem að gerðist í raun og veru“ og að tilgangur myndarinnar var að leyfa áhorfendum að upplifa stórslysið. Fjársjóðsleitarinn Brock Lovett átti síðan að tákna þá sem að sjá aldrei mannlegu hliðina við [[Titanic]]. Cameron vildi síðan að endirinn yrði þvoglulegur þannig að fólk gæti túlkað það á sinn eiginn máta. <ref>http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609180647/http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm |date=2011-06-09 }}, Media Awareness Network</ref> <ref> Schultz, Rick,http://www.industrycentral.net/director_interviews/JC01.HTM, Industry Central</ref> === Hönnun === [[Harland and Wolff]], fyrirtækið sem að byggði skipið, leyfðu framleiðendum myndarinnar að fara niður í skráageymslu þeirra og skoða gamlar teikningar af skipinu og fundu þeir þá teikningar sem að höfðu áður verið taldar glataðar. Framleiðsluhönnuður myndarinnar, [[Peter Lamont]], leitaði að minjum frá byrjun tuttugustu aldar en hann gat ekki notað neinn þeirra sem að hann fann út af því að skipið hafði verið svo nýtt þegar að það sigldi og þess vegna þurfti allt að vera glænýtt.<ref>Marsh og Kirkland, 1988, bls. 33-35</ref> [[Fox]] öðlaðist 40 ekra af sjávarbakka, sunnan við Rosarito Beach í [[Mexíkó]] og byggingarvinna á skipinu hófst þann [[31. maí]] [[1996]]. Vatnstankur sem tók rúmlega sex milljón lítra af vatni var byggður og notaður sem útsýni fyrir skipið. Skipslíkanið var jafn stórt og skipið sjálft og byggt í réttum stærðarhlutföllum en Lamont ákvað að sleppa því að byggja um það bil 27 metra af 269 metra löngu skipinu. Undir skipinu var bretti sem hægt var að halla 30 gráður upp í loftið og gat því látið líta út fyrir að skipið væri í raun og veru að sökkva. Skutur skipsins var síðan einnig byggður á palli sem hægt var að halla 90 gráður sem að var notað í lokaatriðum myndarinnar þegar að skipið sekkur. Af varúðarástæðum voru allir hlutirnir á skutnum búnir til úr gúmmíi svo að áhættuleikararnir gætu runnið niður það án þess að meiða sig. Herbergin innan í skipinu voru byggð nákvæmlega eins og þau voru í skipinu, samkvæmt ljósmyndum og teikningum frá byggingarmeistörunum [[Harland and Wolff]]. Herbergin, gólfteppin, húsgögnin, skreytingarnar, hnífapörin og leirtauið var allt búið til nákvæmlega eins og það var á skipinu. Cameron réð einnig tvo [[Titanic]]-sagnfræðinga, [[Don Lynch]] og [[Ken Marschall]], til þess að passa að allt hafði verið gert samviskusamlega. == Tökur == Tökur á nútímaatriðunum hófust í [[júlí]] [[1996]] um borð rússneska rannsóknaskipsins ''Akademik Mstislav Keldysh''. Á meðan að tökum stóð á eitraði einn starfsmaður fyrir allri áhöfninni með því að setja [[okskynjunarlyf]] í súpuna sem að [[James Cameron]] og margir aðrið borðuðu það kvöld og meria en 50 manns þurftu að leggjast inn á spítala. Cameron gubbaði upp matnum áður en að lyfin náðu að segja til sín. Lewis Abernathy sagði að fólk hefði bara farið að leggjast á gólfið og fá ofsjónir. Það kom aldrei í ljós hver hafði framkvæmt glæpinn. <ref>Godwin, Christopher (November 8, 2008), http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article6902906.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110916020751/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article6902906.ece |date=2011-09-16 }}, The Times</ref><ref>Andrew Gumbel (January 11, 2007)http://www.independent.co.uk/news/world/americas/lights-cameras-blockbuster-the-return-of-james-cameron-431615.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200515125415/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/lights-cameras-blockbuster-the-return-of-james-cameron-431615.html |date=2020-05-15 }}, The Independent</ref> Í [[nóvember]] [[1996]] hófust tökur á atriðunum sem að gerðust árið [[1912]] í [[Baja]], [[Mexíkó]]. Þann [[15. nóvember]] voru atriðin í [[Southampton]] tekin upp. <ref>Ed W. March(2005), Titanic: The Deluxe Edition (DVD),</ref> Cameron réð siðaregluþjálfa í vinnu til þess að kenna leikendum myndarinnar hvernig fólk bar sig og hegðaði sér í byrjun 20. aldar. James Cameron var sá sem að teiknaði nektarmyndina af Rose sem að Jack átti að teikna í myndinni. Atriðið þar sem að Jack teiknar myndina var það fyrsta sem að Leonardo DiCaprio og Kate Winslet léku í saman. Cameron sagði að það hafði bara gerst af tilviljun að atriðið hafi verið tekið upp svona snemma í kvikmyndunarferlinum, „Þau voru bæði svo taugaveikluð. Þau höfðu æft atriðið en aldrei fyrir framan myndavélina. Við vorum bara að leita að atriðum til þess að kvikmynda út af því að stóra upptökuverið fyrir loka atriðin var ekki ennþá tilbúið.“ [[Mynd:roses-pose.jpg|thumb|left|Teikningin af Rose sem að Jack teiknaði í myndinni]] Tökurnar á myndinni voru mjög erfiðar og þurfti Cameron að ráða til sín helling af sérfræðingum til þess að passa að leikararnir væru aldrei í lífshættu. Kate Winslet sagði í viðtali að hún hefði oft verið óttaslegin og haldið að hún myndi drukkna í stóra vatnstankinum sem að skipið var látið sökkva ofan í. <ref>Ed W. March(2005), Titanic: The Deluxe Edition (DVD),</ref> Vinur Camerons, [[Bill Paxton]], sem að lék Lovett í nútímaatriðunum hafði unnið með honum í fyrri myndum hans og sagði að „Þetta var stór hópur að fólki sem að vann að myndinni. Jim er bara ekki einn af þeim mönnum sem að eyðir tíma í það að kynnast öllum og verða vinur þeirra.“ Starfsmenn myndarinnar sögðu að á meðan að tökum stóð væri til einn góður [[James Cameron]] og einn illur Cameron. <ref>Godwin, Christopher (8. nóvember, 2008). "James Cameron: From Titanic to Avatar". London: The Times.</ref> Upprunalega átti það bara að taka 138 daga að kvikmynda ''Titanic'' en seinkarnir, veikindi og bilanir töfðu tökur og tók það 22 aukadaga. Mikið af leikurunum fengu kvef, flensu og sýkingar eftir að eyða mörgum klukkustundum í köldu vatni. [[Kate Winslet]] var ein af þeim sem að fengu nýrnasýkingu og sagði hún að hún myndi aldrei aftur vinna með James Cameron nema að hún „nema að hún fengi helling af peningum.“ Eftir að þrír áhættuleikarar brutu í sér bein ákvað [[Screen Actors Guild]] að hefja rannsókn og komust að þeirri niðurstöðu að það væri ekkert hættulegt við aðstæður á upptökuverum myndarinnar. <ref>Jon Landau, Kate Winslet, Gloria Stuart, Victor Garber. (2005) (DVD). 20th Century Fox</ref> [[Leonardo DiCaprio]] sagði að tökurnar hefðu verið erfiðar sérstaklega út af því að hann væri svo mikil kuldaskræfa en að honum hafði aldrei liðið eins og líf hans væri í hættu út af því að það voru svo margir sérfræðingar á staðnum til þess að passa að allt færi fram heilu og höldnu. <ref>Joe Leydon (Desember 1997) http://www.youtube.com/watch?v=eZPnEEtvXTU, YouTube</ref> Myndin átti upprunalega að kosta yfir 100 milljónir bandaríkjadala en á meðan að tökum stóð fór ráðstöfunarfé myndarinnar að hækka og varð að lokum um það bil $200.000.000. Starfsmenn [[20th Century Fox]], eitt af tveimur myndverum sem að reiddu fram fjármagn myndarinnar, fylltust af skelfingu og vildu að Cameron myndi fjarlægja klukkutíma af myndinni, sem á þeim tíma var yfir þrjár klukkustundir í lengd. Þeir sögðu að ef að myndin væri svona löng þá væri ekki hægt að sýna hana nógu oft til þess að myndin gæti grætt einhvern pening. Cameron neitaði að leyfa Fox að klippa myndina og sagði, „Ef þú vilt klippa myndina mína? Þá verðurðu að reka mig! Ef þú vilt reka mig? Þá verðurðu að drepa mig!“ <ref>http://www.ew.com/ew/article/0,,290182,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325075135/http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |date=2015-03-25 }} {{Cite web |url=http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |title=Geymd eintak |access-date=2023-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325075135/http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |archive-date=2015-03-25 |url-status=dead}}, Entertainment Weekly</ref> Starfsmenn Fox ákváðu að hefja ekki framleiðslu á ný út af því að það myndi kosta of mikið, en þeir neituðu líka að taka á móti tilboði Camerons að gefa þeim hluta hans af ágóða myndarinnar út af því að þeir héldu að myndin myndi hvors sem er aldrei skila hagnaði. <ref>Schultz, Rick. http://www.industrycentral.net/director_interviews/JC01.HTM. industrycentral.net. </ref> == Eftirvinnsla == === Tæknibrellur === Cameron vildi að atriðin í myndinni væru eins og raunveruleg og hægt væri og réð fyrirtækið [[Digital Domain]] til þess að vinna að tæknibrellunum með sér. Mikið af fyrri myndum um [[RMS Titanic]] sýndu vatn í „''slow motion''“, sem að Cameron fannst ekki líta út fyrir að vera sannfærandi. <ref>Marsh and Kirkland, bls. 147–154</ref> Hann hafði tekið upp endurgerð hans af skipinu eins og að hann „væri að taka upp auglýsingu fyrir skipið.“ <ref>Marsh and Kirkland, bls.65</ref> Eftirá, bætti Cameron við stafrænu vatni og reyk til þess að gera það raunverulegra. Síðan tóku þeir upp fólk fyrir framan [[blátjald]] og bættu þeim við á skipið í gegnum tölvu. Fyrir atriðið þar sem að skipið brotnar í tvennt var 20 metra langt líkan byggt af skipinu og látið klofna. <ref>(DVD) VFX Shot Breakdown. 20th Century Fox. 2005.</ref> Flest herbergin á skipinu voru endurbyggð fyrir utan fyrsta farrýmis setustofuna. Til þess að spara peninga lét Cameron aðeins byggja lítið líkan af setustofunni og leikararnir léku atriðið út fyrir framan [[blátjald]]. <ref>(DVD) VFX How To For First Class Lounge. 20th Century Fox. 2005.</ref> Starfsmenn myndarinnar fundu út að vélarnar á skipinu [[SS Jeremiah O'Brien]] voru af sömu gerð og þær í [[RMS Titanic]] en þær í Jeremiah voru meira en helmingi minni en þær í Titanic. Til þess að láta það líta út eins og vélarrýmið væri í réttri stærð voru smækkuð líkön af pöllum stillt upp í rýminu. Síðan voru vélarmenn settir inn í herbergið með blátjaldi. <ref> Marsh and Kirkland, bls. 161–168</ref> [[Mynd:sinkm.jpg|thumb|left|Titanic var fyrsta kvikmyndin um skipið til þess að sýna skipið klofna í tvennt.]] Risastór 19.000.000 lítra vatnstankur var notaður til þess að sökkva skipinu og voru herbergin svo lækkuð ofan í tankinn. Til þess að sökkva stóra stiganum voru 340.000 lítrar af vatni sturtaðir ofan á sviðsmyndina á meðan að hún var lækkuð ofan í tankinn. Allt í einu rifnaði stiginn á meðan að vatnið helltist yfir hann og sögumönnum myndarinnar fannst að það væri líklegt að hið sama hefði gerst á skipinu sjálfu en stiginn komst ekki af þegar að það sökk. Atriðin sem að gerðust eftir að skipið sökk voru tekin upp í grunnum vatnstanki í myndveri og voru leikararnir málaðir með púðri til þess að það liti út eins og þau væru dauð.<ref>Marsh and Kirkland, bls. 161–168</ref> Hápunktur myndarinnar, þegar að skutur skipsins fer ofan í vatnið, var tekinn upp á palli sem að gat hallað 90 gráður upp í loftið, og voru 150 aukaleikarar og 100 áhættuleikarar í atriðinu. Cameron gagnrýnendi hvernig flestallar kvikmyndir um [[RMS Titanic]] sýndu skipið sökkva hljóðlega og með reisn. Honum langaði að „sýna hversu skelfilegar síðustu mínúturnar voru á skipinu.“ Í atriðinu þurfti fólk að vera hoppandi af skipinu en út af því að skipið var svo hátt upp í loftinu var það of hættulegt að láta áhættuleikara hoppa í alvörunni. Í staðinn voru leikarar teknir upp fyrir framan [[blátjald]] og síðan settir inn í myndina. === Klipping === Það voru nokkrar sögulegar staðreyndir sem Cameron þurfti að klippa út úr myndinni. Það mikilvægasta var það um skipið [[SS Californian]] sem var í nágreninu við [[RMS Titanic|Titanic]] en hafði slökkt á útvarpinu sínu og heyrði ekki neyðarkall skipsins. Á fyrsta klipparafundi myndarinnar, breytti Cameron upprunalega endanum sem fjallaði meira um Brock Lovett heldur um Rose og Jack. Í upprunalega endanum sjá Brock og Lizzy hina öldruðu Rose við skut skipsins og halda að hún ætli að hoppa. Þau hlaupa að henni og Rose sýnir þá að hún sé með hálsmenið, „Le Coeur de la Mer“, og það liggi ekki niðri á hafsbotni. Hún leyfir Lovett að snerta það en handir því síðan í hafið svo að það komist niður að flakinu. Rose fer síðan aftur í klefann sinn til þess að sofa eins og gerðist í loka útgáfu myndarinnar. Cameron ákvað að sleppa þeim hluta myndarinnar af því að honum fannst að áhorfendum myndi ekki langa að sjá meira af Brock Lovett. Eftir að starfsfólk Camerons hafði að mestu lokið við klippingu á myndinni, var hún forsýnd fyrir framan áhorfendur til þess að fá gagnrýni. Í þeirri útgáfu af myndinni lofar Cal að gefa Lovejoy „Le Coeur de la Mer“ ef hann kemur Jack fyrir kattarnef. Hann eltir Jack og Rose niður í skipið á meðan það sekkur og þau slást við hann áður en að þau sleppa. <ref>James Cameron. (2005) (DVD). Deleted scene commentaries. 20th Century Fox.</ref> Cameron hafði skrifað það til þess að fá meiri spennu inn í myndina en það var klippt út af því að áhorfendum fannst það „kjánalegt“. Mörgum fannst atriðið vera óraunhæft út af því að „enginn myndi setja sig í lífshættu fyrir peninga.“ Önnur atriði voru klippt út úr myndinni til þess að passa að hún færi ekki yfir þrjár klukkustundir. === Tónlist === Tónlistin fyrir myndina var samin af [[James Horner]]. Horner réð [[Noregur|norska]] söngkonu, [[Sissel Kyrkjebø]], til þess að syngja í myndinni. Horner vantaði söngkonu til þess að syngja allskonar hljóma yfir tónlistina í myndinni og fékk um það bil 30 söngkonur í prufu fyrir hann áður en hann valdi Sissel sem „röddina sem átti að búa til 'hugarástand' myndarinnar.“ <ref>Hitchner, Earle (12. mars, 1998). http://online.wsj.com/article/SB889672431117893500.html?mod=googlewsjThe Wall Street Journal. </ref> Horner skrifaði einnig lagið „[[My Heart Will Go On]]“ ásamt [[Will Jennings]] án þess að Cameron vissi út af því að hann vildi engin sönglög í myndinni. <ref>Starfsmaður IMDB (28. maí 1997) http://www.imdb.com/news/sb/1997-05-28#film4 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906091333/http://www.imdb.com/news/sb/1997-05-28#film4 |date=2011-09-06 }}, International Movie Database</ref> [[Céline Dion]] söng demó af laginu fyrir James Horner eftir að umboðsmaður hennar fékk hana til að fallast á það. Horner sýndi Cameron svo lagið og eftir að hann hafði spilað lagið nokkru sinnum ákvað hann að setja það í myndina. Cameron taldi það líka líklegt að ef að lagið yrði vinsælt þá gæti myndin líka orðið vinsæl og náð inn fleiri tekjum en myndverin áttu von á. <ref>Starfsmaður Media Awareness (1997), http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609180647/http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm |date=2011-06-09 }}, Media Awareness Inc,.</ref> == Útgáfa == [[Paramount Pictures]] og [[20th Century Fox]] reiddu fram fjármagn myndarinnar og áttu von á að [[James Cameron]] myndi klára ''Titanic'' snemma á árinu [[1997]] til þess að hægt væri að gefa hana út í kvikmynda hús [[2. júlí]] það ár. Starfsmenn fyrirtækjanna höfðu viljað fullnýta sér sumarið þegar stórmyndir fá vanalega hærri tekjur. Í [[apríl]] sagði Cameron að það yrði ómögulegt að koma myndinni í kvikmyndahús þá enda væru brellu atriðin allt of flókin og ekki væri hægt að flýta þeim. Paramount seinkaði þá frumsýningu myndarinnar til [[19. desember]]s. <ref>Starfsmaður IMDb (28. maí 1997), http://www.imdb.com/news/sb/1997-05-28#film4 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906091333/http://www.imdb.com/news/sb/1997-05-28#film4 |date=2011-09-06 }}, International Movie Database</ref> === Forsýningar. === Fyrsta forsýningin af ''Titanic'' átti sér stað í [[Minneapolis]] þann [[14. júlí]] [[1997]] og þótti umtal áhorfenda mjög jákvætt. Þegar Paramount hafði seinkað útgáfudegi myndarinnar fóru sögusagnir um það að myndin sjálf væri „stórslys“. Eftir forsýninguna breyttist umtal töluvert og var mikið rætt um hana á netinu. ''Titanic'' var frumsýnd þann [[1. nóvember]] [[1997]] á Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í [[Tókýó]] en samkvæmt [[The New York Times]] voru viðbrögð áhorfenda ekkert sérstök. <ref>IMDb (4. nóvember 1997), http://www.imdb.com/news/sb/1997-11-04#film4 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120423110105/http://www.imdb.com/news/sb/1997-11-04#film4 |date=2012-04-23 }}</ref> Hins vegar, þegar [[Hollywood]]-frumsýningin átti sér stað þann [[14. desember]] þótti ganga vel og þótti áhorfendum myndin frábær. == Heimildir == <div class="references-small"><references/></div> [[Flokkur:20th Century Fox-kvikmyndir]] [[Flokkur:Titanic]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 1997]] [[Flokkur:Kvikmyndir í leikstjórn James Cameron]] [[Flokkur:Paramount Pictures-kvikmyndir]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunamyndir í flokki bestu kvikmyndarinnar]] 54d2vurbtvu2rfnbzxict4mxfu7ltpq 0 99571 1981038 1702648 2026-09-29T13:38:28Z Fyxi 84003 snið 1981038 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Gelderland | nafn_í_eignarfalli = Gelderlands | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Gelderland.svg | fáni_stærð = 115px | innsigli = | skjaldarmerki = Gelderland wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Gelderland in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Arnhem]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Nijmegen]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Gelderland |url=https://allecijfers.nl/provincie/gelderland/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 5136 | flatarmál_land_km2 = 4960 | flatarmál_vatn_km2 = 176 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 2.173.349 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-GE | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Gelderland''' er stærsta fylki [[Holland]]s með rúmlega 5.136 km{{sup|2}}. Höfuðborgin heitir [[Arnhem]]. == Lega og lýsing == Gelderland liggur austarlega um miðbik landsins og er allur austurhluti Gelderlands við þýsku landamærin. Fyrir norðan er [[Overijssel]], fyrir norðvestan er [[Flevoland]], fyrir vestan er [[Utrecht (fylki)|Utrecht]], fyrir suðvestan er [[Suður-Holland]], fyrir sunnan er [[Norður-Brabant]] og fyrir suðaustan er [[Limburg (Hollandi)|Limburg]]. Fylkinu má skipta í þrennt. Nyrst er svæðið Veluwe, en það er mesta skógarsvæði Hollands. Í austri er Achterhoek, sem er austurhornið. Þar er nokkur [[landbúnaður]] stundaður. Í suðri er svæðið Betuwe, sem þekkt er fyrir ávaxtarækt. Sumir telja stórborgarsvæðið Nijmegen-Arnhem sem fjórða svæðið. Þótt Gelderland sé stærsta fylki Hollands, er það þó aðeins fjórða fjölmennasta með 2,2 milljónir íbúa (2025).<ref name="mannfjöldi" /> Höfuðborgin er [[Arnhem]]. Landslagið einkennist af mörgum ám, til að mynda Lek, Waal og Ijssel. == Fáni og skjaldarmerki == Fáni Gelderlands samanstendur af þremur láréttum röndum, blárri, gulri og svartri. Litirnir eru komnir úr skjaldarmerki Gelderlands. Blái liturinn er kominn frá hertogadæminu Geldern en svarti liturinn frá greifadæminu Gulik. Guli liturinn var í merki beggja fylkja. Fáninn var ekki tekinn upp fyrr en [[1953]]. [[Skjaldarmerki]] Gelderlands eru tvö ljón sem snúa andspænis hvort öðru. Utan við skjöldinn eru önnur tvö ljón og efst er kóróna. Gula ljónið var áður fyrr tákn hertogans af Geldern. Á [[14. öldin|14. öld]] var svarta ljóninu bætt við en það var tákn greifans af Gulik. Ytri ljónin eru tákn Hollands og gullkórónan táknar konungsríkið. == Orðsifjar == Gelderland er nefnt eftir hertogadæminu Geldern, en eystri hluti þess er nú innan þýsku landamæranna. Orðið merkir gulur eða gulllitaður. Liturinn vísar sennilega til ásýndar landslagsins. == Söguágrip == * Fylkið var fyrst greifadæmi, en síðan hertogadæmi í [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkinu]] fyrr á tímum og lá þá svolítið öðruvísi. * [[1568]] varð Gelderland eitt af sjö héruðum Niðurlanda sem lýstu yfir sjálfstæði frá spænsku Niðurlöndum. * [[1579]], í lok frelsisstríðs Hollands, var Gelderland sundrað. Norðurhlutinn varð sjálfstætt fylki en suðurhlutinn var á valdi [[Spánn|Spánverja]]. * [[1815]] fékk Gelderland núverandi form eftir [[Vínarfundurinn|Vínarfundinn]]. == Borgir == {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúafjöldi !! Ath. |- | 1 || [[Nijmegen]] || 164 þúsund || |- | 2 || [[Apeldoorn]] || 156 þúsund || |- | 3 || [[Arnhem]] || 148 þúsund || Höfuðborg fylkisins |- | 4 || [[Ede]] || 108 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Gelderland|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 20. júní|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] oshjrd008vpbg4gapmh29and838kzue 1981039 1981038 2026-09-29T13:38:59Z Fyxi 84003 1981039 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Gelderland | nafn_í_eignarfalli = Gelderlands | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Gelderland.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Gelderland wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Gelderland in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Arnhem]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Nijmegen]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Gelderland |url=https://allecijfers.nl/provincie/gelderland/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 5136 | flatarmál_land_km2 = 4960 | flatarmál_vatn_km2 = 176 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 2.173.349 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-GE | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Gelderland''' er stærsta fylki [[Holland]]s með rúmlega 5.136 km{{sup|2}}. Höfuðborgin heitir [[Arnhem]]. == Lega og lýsing == Gelderland liggur austarlega um miðbik landsins og er allur austurhluti Gelderlands við þýsku landamærin. Fyrir norðan er [[Overijssel]], fyrir norðvestan er [[Flevoland]], fyrir vestan er [[Utrecht (fylki)|Utrecht]], fyrir suðvestan er [[Suður-Holland]], fyrir sunnan er [[Norður-Brabant]] og fyrir suðaustan er [[Limburg (Hollandi)|Limburg]]. Fylkinu má skipta í þrennt. Nyrst er svæðið Veluwe, en það er mesta skógarsvæði Hollands. Í austri er Achterhoek, sem er austurhornið. Þar er nokkur [[landbúnaður]] stundaður. Í suðri er svæðið Betuwe, sem þekkt er fyrir ávaxtarækt. Sumir telja stórborgarsvæðið Nijmegen-Arnhem sem fjórða svæðið. Þótt Gelderland sé stærsta fylki Hollands, er það þó aðeins fjórða fjölmennasta með 2,2 milljónir íbúa (2025).<ref name="mannfjöldi" /> Höfuðborgin er [[Arnhem]]. Landslagið einkennist af mörgum ám, til að mynda Lek, Waal og Ijssel. == Fáni og skjaldarmerki == Fáni Gelderlands samanstendur af þremur láréttum röndum, blárri, gulri og svartri. Litirnir eru komnir úr skjaldarmerki Gelderlands. Blái liturinn er kominn frá hertogadæminu Geldern en svarti liturinn frá greifadæminu Gulik. Guli liturinn var í merki beggja fylkja. Fáninn var ekki tekinn upp fyrr en [[1953]]. [[Skjaldarmerki]] Gelderlands eru tvö ljón sem snúa andspænis hvort öðru. Utan við skjöldinn eru önnur tvö ljón og efst er kóróna. Gula ljónið var áður fyrr tákn hertogans af Geldern. Á [[14. öldin|14. öld]] var svarta ljóninu bætt við en það var tákn greifans af Gulik. Ytri ljónin eru tákn Hollands og gullkórónan táknar konungsríkið. == Orðsifjar == Gelderland er nefnt eftir hertogadæminu Geldern, en eystri hluti þess er nú innan þýsku landamæranna. Orðið merkir gulur eða gulllitaður. Liturinn vísar sennilega til ásýndar landslagsins. == Söguágrip == * Fylkið var fyrst greifadæmi, en síðan hertogadæmi í [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkinu]] fyrr á tímum og lá þá svolítið öðruvísi. * [[1568]] varð Gelderland eitt af sjö héruðum Niðurlanda sem lýstu yfir sjálfstæði frá spænsku Niðurlöndum. * [[1579]], í lok frelsisstríðs Hollands, var Gelderland sundrað. Norðurhlutinn varð sjálfstætt fylki en suðurhlutinn var á valdi [[Spánn|Spánverja]]. * [[1815]] fékk Gelderland núverandi form eftir [[Vínarfundurinn|Vínarfundinn]]. == Borgir == {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúafjöldi !! Ath. |- | 1 || [[Nijmegen]] || 164 þúsund || |- | 2 || [[Apeldoorn]] || 156 þúsund || |- | 3 || [[Arnhem]] || 148 þúsund || Höfuðborg fylkisins |- | 4 || [[Ede]] || 108 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Gelderland|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 20. júní|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] 2nu6yd2ub1mmcqwjcxetkoz2z7r6qtq 1981134 1981039 2026-09-29T18:44:42Z Fyxi 84003 1981134 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Gelderland | nafn_í_eignarfalli = Gelderlands | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Gelderland.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Gelderland wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Gelderland in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Arnhem]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Nijmegen]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Gelderland |url=https://allecijfers.nl/provincie/gelderland/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 5136 | flatarmál_land_km2 = 4960 | flatarmál_vatn_km2 = 176 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 2.173.349 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-GE | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Gelderland''' er næststærsta fylki [[Holland]]s með rúmlega 5.136 km{{sup|2}}. Höfuðborgin heitir [[Arnhem]]. == Lega og lýsing == Gelderland liggur austarlega um miðbik landsins og er allur austurhluti Gelderlands við þýsku landamærin. Fyrir norðan er [[Overijssel]], fyrir norðvestan er [[Flevoland]], fyrir vestan er [[Utrecht (fylki)|Utrecht]], fyrir suðvestan er [[Suður-Holland]], fyrir sunnan er [[Norður-Brabant]] og fyrir suðaustan er [[Limburg (Hollandi)|Limburg]]. Fylkinu má skipta í þrennt. Nyrst er svæðið Veluwe, en það er mesta skógarsvæði Hollands. Í austri er Achterhoek, sem er austurhornið. Þar er nokkur [[landbúnaður]] stundaður. Í suðri er svæðið Betuwe, sem þekkt er fyrir ávaxtarækt. Sumir telja stórborgarsvæðið Nijmegen-Arnhem sem fjórða svæðið. Íbúafjöldinn árið 2025 var 2,2 milljónir.<ref name="mannfjöldi" /> Höfuðborgin er [[Arnhem]]. Landslagið einkennist af mörgum ám, til að mynda Lek, Waal og IJssel. == Fáni og skjaldarmerki == Fáni Gelderlands samanstendur af þremur láréttum röndum, blárri, gulri og svartri. Litirnir eru komnir úr skjaldarmerki Gelderlands. Blái liturinn er kominn frá hertogadæminu Geldern en svarti liturinn frá greifadæminu Gulik. Guli liturinn var í merki beggja fylkja. Fáninn var ekki tekinn upp fyrr en [[1953]]. [[Skjaldarmerki]] Gelderlands eru tvö ljón sem snúa andspænis hvort öðru. Utan við skjöldinn eru önnur tvö ljón og efst er kóróna. Gula ljónið var áður fyrr tákn hertogans af Geldern. Á [[14. öldin|14. öld]] var svarta ljóninu bætt við en það var tákn greifans af Gulik. Ytri ljónin eru tákn Hollands og gullkórónan táknar konungsríkið. == Orðsifjar == Gelderland er nefnt eftir hertogadæminu Geldern, en eystri hluti þess er nú innan þýsku landamæranna. Orðið merkir gulur eða gulllitaður. Liturinn vísar sennilega til ásýndar landslagsins. == Söguágrip == * Fylkið var fyrst greifadæmi, en síðan hertogadæmi í [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkinu]] fyrr á tímum og lá þá svolítið öðruvísi. * [[1568]] varð Gelderland eitt af sjö héruðum Niðurlanda sem lýstu yfir sjálfstæði frá spænsku Niðurlöndum. * [[1579]], í lok frelsisstríðs Hollands, var Gelderland sundrað. Norðurhlutinn varð sjálfstætt fylki en suðurhlutinn var á valdi [[Spánn|Spánverja]]. * [[1815]] fékk Gelderland núverandi form eftir [[Vínarfundurinn|Vínarfundinn]]. == Borgir == {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúafjöldi !! Ath. |- | 1 || [[Nijmegen]] || 164 þúsund || |- | 2 || [[Apeldoorn]] || 156 þúsund || |- | 3 || [[Arnhem]] || 148 þúsund || Höfuðborg fylkisins |- | 4 || [[Ede]] || 108 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Gelderland|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 20. júní|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] 6jxl0cpm0rmf35o12p8g3kkjazgetan 0 99651 1981057 1700344 2026-09-29T14:18:48Z Fyxi 84003 snið 1981057 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norður-Brabant | nafn_í_eignarfalli = Norður-Brabant | nafn_á_frummáli = {{lang|nl|Noord-Brabant}} ([[hollenska]]) | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = North Brabant-Flag.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Noord-Brabant wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Noord-Brabant in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Hertogenbosch]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Eindhoven]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Noord-Brabant |url=https://allecijfers.nl/provincie/noord-brabant/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 5082 | flatarmál_land_km2 = 4902 | flatarmál_vatn_km2 = 181 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 2.676.955 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-NB | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Norður-Brabant''' ([[hollenska]]: ''{{lang|nl|Noord-Brabant}}'') er næststærsta fylki [[Holland]]s með 5.082 km{{sup|2}}. Höfuðborgin er [[Hertogenbosch]]. == Lega og lýsing == Norður-Brabant liggur í suðurhluta Hollands og nokkurn vegin miðsvæðis þar. Allur suðurhluti fylkisins nemur við belgísku landamærin, nánar tiltekið við fylkið [[Antwerpen (fylki)|Antwerpen]]. Áður fyrr voru þau eitt fylki, en það klofnaði í tvennt þegar Holland varð að sjálfstæðu ríki [[1648]]. Önnur hollensk héruð sem að Norður-Brabant liggja eru [[Sjáland (Hollandi)|Sjáland]] (''Zeeland'') fyrir vestan, [[Suður-Holland]] fyrir norðvestan, [[Gelderland]] fyrir norðan og [[Limburg (Hollandi)|Limburg]] fyrir austan. Íbúafjöldinn er 2,7 milljónir (2025) og er Norður-Brabant því þriðja fjölmennasta fylkið í Hollandi.<ref name="mannfjöldi" /> == Fáni og skjaldarmerki == Fáni Norður-Brabants samanstendur af 24 rauðum og hvítum skákborðsreitum (4x6). Litirnir eiga uppruna sinn á [[Miðaldir|miðöldum]] og koma frá greifadæminu Leuven. Þar með er fáninn elsti fylkisfáni Niðurlanda. Hann var þó ekki formlega tekinn upp í fylkinu fyrr en [[1959]]. [[Skjaldarmerki]]ð sýnir gyllt ljón sem snýr til vinstri á svörtum grunni. Til sitthvorrar hliðar eru önnur tvö gyllt ljón. Efst er kóróna. Merkið á uppruna sinn frá Godfried hinum skeggjaða, greifa af Leuven, en Leuven merkir ''ljón''. Ljónið var komið í notkun [[1106]] en hefur breyst nokkuð í gegnum tíðina. Fram að [[1815]] var skjaldarmerki þetta notað fyrir allt fylkið Brabant. Það klofnaði hins vegar í þrennt (Norður-Brabant, Antwerpen og Suður-Brabant) og breyttist merki þetta örlítið í öllum þessum héruðum. Í Norður-Brabant var hliðarljónunum bætt við [[1920]]. == Orðsifjar == Brabant er dregið af orðunum bra, sem upphaflega merkir ''auður'' (sbr. ''brach'' á [[Þýska|þýsku]]) og bant, sem merkir ''fylki'' (eins og band eða samband). == Söguágrip == Brabant var lengi vel greifadæmi í [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkinu]] og var þá miklu stærra en það er nú. Stærsti hluti þess var þá innan núverandi landamæri [[Belgía|Belgíu]] og náði nær alveg suður til frönsku landamæranna. Árið [[1430]] varð Brabant eign Búrgúnd og [[1477]] Habsborgar. Brabant var höfuðsvæði spænsku Niðurlanda en borgin [[Brussel]] var í miðju fylkinu. Hins vegar gekk Brabant til liðs við sameinuðu héröð Niðurlanda í sjálfstæðisstríðinu gegn Spánverjum. Í kjölfarið voru margar orrustur háðar í fylkinu. Þegar friðarsamningarnir voru gerðir um endalok sjálfstæðisstríðs Hollands [[1648]] var Brabant skipt í tvennt. Norðurhlutinn (mótmælendur) varð hluti af sjálfstæðu Hollandi, en suðurhlutinn (kaþólskur) var áfram í spænskri Belgíu. [[Frakkland|Frakkar]] hertóku Brabant í lok [[18. öldin|18. aldar]] en [[1797]] var Brabant að öllu leyti innlimað Frakklandi. Eftir burtför Frakka [[1813]] voru Niðurlönd sameinuð, en Brabant var skipt í þrjú héruð: Norður-Brabant, Antwerpen og Suður-Brabant. [[1830]] lýsti Belgía yfir sjálfstæði og urðu urðu Antwerpen og Suður Brabant (með Brussel) belgísk, meðan Norður-Brabant varð hollenskt fylki þrátt fyrir að 90% íbúanna voru kaþólskir. Í dag eru aðeins rétt rúmlega helmingur íbúa Norður-Brabant kaþólskur. == Borgir == Stærstu borgir í Norður-Brabant: {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúafjöldi !! Ath. |- | 1 || [[Eindhoven]] || 215 þúsund || Fimmta stærsta borg Hollands |- | 2 || [[Tilburg]] || 206 þúsund || |- | 3 || [[Breda]] || 174 þúsund || |- | 4 || [[Hertogenbosch]] ('s-Hertogenbosch) || 140 þúsund || Höfuðborg fylkisins |- | 5 || [[Helmond]] || 88 þúsund || |- | 6 || [[Roosendaal]] || 77 þúsund || |- | 7 || [[Oss]] || 77 þúsund || |- | 8 || [[Bergen op Zoom]] || 66 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Noord-Brabant|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 25. júní|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons|2=Norður-Brabant}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] hy8u9searzm6abtwu5slgp65d7fr5a3 1981135 1981057 2026-09-29T18:45:37Z Fyxi 84003 1981135 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norður-Brabant | nafn_í_eignarfalli = Norður-Brabant | nafn_á_frummáli = {{lang|nl|Noord-Brabant}} ([[hollenska]]) | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = North Brabant-Flag.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Noord-Brabant wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Noord-Brabant in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Hertogenbosch]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Eindhoven]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Noord-Brabant |url=https://allecijfers.nl/provincie/noord-brabant/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 5082 | flatarmál_land_km2 = 4902 | flatarmál_vatn_km2 = 181 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 2.676.955 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-NB | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Norður-Brabant''' ([[hollenska]]: ''{{lang|nl|Noord-Brabant}}'') er þriðja stærsta fylki [[Holland]]s með 5.082 km{{sup|2}}. Höfuðborgin er [[Hertogenbosch]]. == Lega og lýsing == Norður-Brabant liggur í suðurhluta Hollands og nokkurn vegin miðsvæðis þar. Allur suðurhluti fylkisins nemur við belgísku landamærin, nánar tiltekið við fylkið [[Antwerpen (fylki)|Antwerpen]]. Áður fyrr voru þau eitt fylki, en það klofnaði í tvennt þegar Holland varð að sjálfstæðu ríki [[1648]]. Önnur hollensk héruð sem að Norður-Brabant liggja eru [[Sjáland (Hollandi)|Sjáland]] (''Zeeland'') fyrir vestan, [[Suður-Holland]] fyrir norðvestan, [[Gelderland]] fyrir norðan og [[Limburg (Hollandi)|Limburg]] fyrir austan. Íbúafjöldinn er 2,7 milljónir (2025) og er Norður-Brabant því þriðja fjölmennasta fylkið í Hollandi.<ref name="mannfjöldi" /> == Fáni og skjaldarmerki == Fáni Norður-Brabants samanstendur af 24 rauðum og hvítum skákborðsreitum (4x6). Litirnir eiga uppruna sinn á [[Miðaldir|miðöldum]] og koma frá greifadæminu Leuven. Þar með er fáninn elsti fylkisfáni Niðurlanda. Hann var þó ekki formlega tekinn upp í fylkinu fyrr en [[1959]]. [[Skjaldarmerki]]ð sýnir gyllt ljón sem snýr til vinstri á svörtum grunni. Til sitthvorrar hliðar eru önnur tvö gyllt ljón. Efst er kóróna. Merkið á uppruna sinn frá Godfried hinum skeggjaða, greifa af Leuven, en Leuven merkir ''ljón''. Ljónið var komið í notkun [[1106]] en hefur breyst nokkuð í gegnum tíðina. Fram að [[1815]] var skjaldarmerki þetta notað fyrir allt fylkið Brabant. Það klofnaði hins vegar í þrennt (Norður-Brabant, Antwerpen og Suður-Brabant) og breyttist merki þetta örlítið í öllum þessum héruðum. Í Norður-Brabant var hliðarljónunum bætt við [[1920]]. == Orðsifjar == Brabant er dregið af orðunum bra, sem upphaflega merkir ''auður'' (sbr. ''brach'' á [[Þýska|þýsku]]) og bant, sem merkir ''fylki'' (eins og band eða samband). == Söguágrip == Brabant var lengi vel greifadæmi í [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkinu]] og var þá miklu stærra en það er nú. Stærsti hluti þess var þá innan núverandi landamæri [[Belgía|Belgíu]] og náði nær alveg suður til frönsku landamæranna. Árið [[1430]] varð Brabant eign Búrgúnd og [[1477]] Habsborgar. Brabant var höfuðsvæði spænsku Niðurlanda en borgin [[Brussel]] var í miðju fylkinu. Hins vegar gekk Brabant til liðs við sameinuðu héröð Niðurlanda í sjálfstæðisstríðinu gegn Spánverjum. Í kjölfarið voru margar orrustur háðar í fylkinu. Þegar friðarsamningarnir voru gerðir um endalok sjálfstæðisstríðs Hollands [[1648]] var Brabant skipt í tvennt. Norðurhlutinn (mótmælendur) varð hluti af sjálfstæðu Hollandi, en suðurhlutinn (kaþólskur) var áfram í spænskri Belgíu. [[Frakkland|Frakkar]] hertóku Brabant í lok [[18. öldin|18. aldar]] en [[1797]] var Brabant að öllu leyti innlimað Frakklandi. Eftir burtför Frakka [[1813]] voru Niðurlönd sameinuð, en Brabant var skipt í þrjú héruð: Norður-Brabant, Antwerpen og Suður-Brabant. [[1830]] lýsti Belgía yfir sjálfstæði og urðu urðu Antwerpen og Suður Brabant (með Brussel) belgísk, meðan Norður-Brabant varð hollenskt fylki þrátt fyrir að 90% íbúanna voru kaþólskir. Í dag eru aðeins rétt rúmlega helmingur íbúa Norður-Brabant kaþólskur. == Borgir == Stærstu borgir í Norður-Brabant: {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúafjöldi !! Ath. |- | 1 || [[Eindhoven]] || 215 þúsund || Fimmta stærsta borg Hollands |- | 2 || [[Tilburg]] || 206 þúsund || |- | 3 || [[Breda]] || 174 þúsund || |- | 4 || [[Hertogenbosch]] ('s-Hertogenbosch) || 140 þúsund || Höfuðborg fylkisins |- | 5 || [[Helmond]] || 88 þúsund || |- | 6 || [[Roosendaal]] || 77 þúsund || |- | 7 || [[Oss]] || 77 þúsund || |- | 8 || [[Bergen op Zoom]] || 66 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Noord-Brabant|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 25. júní|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons|2=Norður-Brabant}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] bm1ap447cdg6c65y3p8zwmw7j1pj0re 0 100197 1981192 1962966 2026-09-30T08:53:39Z Star Manatee 121309 1981192 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Anders Behring Breivik | búseta = Noregur | mynd = Anders Behring Breivik - Self-Portrait in Fake Police Uniform.jpeg | myndastærð = 200px | myndatexti = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1979|2|13}} | fæðingarstaður = [[Ósló]], [[Noregur|Noregi]] | dauðadagur = | dauðastaður = | orsök_dauða = | þekktur_fyrir = [[Hryðjuverkin í Noregi 2011]] | starf = | titill = | laun = | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | heimasíða = | niðurmál = | hæð = | þyngd = }} '''Anders Behring Breivik''' (fæddur [[13. febrúar]] [[1979]]<ref>{{vefheimild | url= https://www.smh.com.au/national/modest-boy-who-became-a-mass-murderer-20110724-1hvh0.html | titill = Modest boy who became a mass murderer |mánuðurskoðað = 24. júlí | árskoðað= 2011}} </ref> í [[Ósló]]; skráður frá 2017 til 2025 sem Fjotolf Hansen, Far Skaldigrimmr Rauskjoldr av Northriki<ref>{{Cite web|url=https://www.aftenposten.no/norge/i/73M14v/22-juli-terroristen-har-faatt-godkjent-nytt-navn-i-folkeregisteret|title=22. juli-terroristen har fått godkjent nytt navn i Folkeregisteret|date=2025-03-04|website=www.aftenposten.no|language=nb|access-date=2026-05-12}}</ref> frá 2025 til 2026 og Jan Johansen 2026<ref>{{cite news|title=Norwegian killer Breivik changes his name|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-40233702|work=BBC News|date=10 June 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tv4.se/artikel/5eYvRsJ1EkmQ1cZ9lCVvhM/breivik-blir-jan-johansen-sangarens-reaktion-paverkar-i-dag|title=Breivik byter namn till Jan Johansen – så reagerar sångaren|date=2026-04-27|website=www.tv4.se|language=sv|access-date=2026-05-12}}</ref>) er [[Noregur|norskur]] [[hryðjuverk]]amaður og [[fjöldamorð]]ingi, sem stóð fyrir [[Hryðjuverkin í Noregi 2011|hinum tvískiptu hryðjuverkaárásum í Noregi 22. júlí 2011]].<ref>{{vefheimild|url=http://mbl.is/frettir/erlent/2011/07/25/oryggislogreglan_kannadi_bakgrunn_breiviks/|titill = Öryggislögreglan kannaði bakgrunn Breiviks |mánuðurskoðað = 24. júlí | árskoðað= 2011}}</ref> Talið er að hann hafi staðið einn að árásunum. == Fjölskylda og menntun == Anders Behring Breivik er sonur Jens Breivik, hagfræðings og síðar efnahagsráðgjafa í norska sendiráðinu í [[London]] og [[París]] og Wenche (fædd Behring), sem starfaði áður sem hjúkrunarfræðingur. Þau skildu þegar hann var eins árs. Anders ólst upp í Osló, gekk í Smestad-barnaskólann, Ris-gagnfræðaskólann og útskrifaðist úr [[Verslunarskóli Osló|verslunarskóla Osló]] (''Oslo Handelsgymnasium''). == Árásirnar == Hryðjuverkaárásir Anders Breiviks voru tvíþættar. Í fyrsta lagi sprenging í miðborg Osló og svo fjöldamorð með skotvopni á eyjunni [[Útey (Noregi)|Útey]] í [[Buskerud]]. Í árásunum báðum létu samtals 77<ref>[http://www.mbl.is/frettir/erlent/2011/07/25/tala_latinna_laekkar/ „Tala látinna lækkar“] á Mbl.is (Skoðað 26. júlí 2011).</ref> manns lífið, átta í sprengingunni og 69 í skotárásunum á Útey. Lögreglan segir að hann hafi staðið einn að tilræðinu en getur ekki fullyrt að hann hafi ekki átt sér vitorðsmann eða fleiri. == Stefnuyfirlýsingar og greiningar == Breivik gaf út 1500 blaðsíðna stefnuyfirlýsingu sem hann nefndi: „2083 - A European Declearance of Independence“ (2083 - Sjálfstæðisyfirlýsing Evrópu) ásamt tólf mínútna löngu myndbandi sem hann setti á vefsíðuna [[Youtube]]. Grundvöllur yfirlýsingarinnar og helsta tilefni hryðjuverkanna var „trú á samsæri múslima um að taka yfir Evrópu.“<ref>{{cite web |url=http://rac.sagepub.com/content/53/3/30.short |title=Liz Fekete, „The Muslim Conspiracy Theory and the Oslo Massacre“ í tímaritinu Race & Class, 53. bindi, 3. hefti, janúar–mars 2012, bls. 30–47 |access-date=2014-06-06 |archive-date=2012-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709031155/http://rac.sagepub.com/content/53/3/30.short |url-status=dead }}</ref> Tilefni árásanna telst því [[múslimahatur]].<ref>Sjá t.d. [https://doi.org/10.1080/09546553.2014.849930 Mattias Gardell, „Crusader Dreams: Oslo 22/7, Islamophobia, and the Quest for a Monocultural Europe“ í tímaritinu ''Terrorism and Political Violence'', 26. bindi, 1. hefti, 2014].</ref> Í yfirlýsingunni lýsir hann stjórnmálalegum skoðunum sínum, andstöðu sinni gegn [[fjölmenning]]arstefnu og því sem hann kallar „[[marxismi|menningar-marxisma]]“ ásamt „[[íslam]]væðingu“ sem hann telur vera að leggja [[vestræn siðmenning|vestræna siðmenningu]] undir sig. Meðlimir vefsíðunnar [[Document.no]], sem Breivik sjálfur var virkur á, bentu seinna á að hlutar af stefnulýsingunni væru breyttur texti úr stefnulýsingu [[Bandaríkin|bandaríska]] hryðjuverkamannsins og „græna anarkistans“ [[Theodore Kaczynski|Theodores Kaczynski]],<ref>{{vefheimild|url=https://visir.is/fjoldamordinginn-stal-texta-af-thekktum-hrydjuverkamanni/article/2011110729489|titill = Fjöldamorðinginn stal texta af þekktum hryðjuverkamanni |mánuðurskoðað = 24. júlí | árskoðað= 2011}}</ref> þar má nefna skilgreiningar Kaczynskis á því sem hann kallaði „fjöldasálfræði vinstrisinna“. Breivik telur ekki unnt að snúa við [[íslam]]væðingu Vesturlanda nema með því að fjarlægja stjórnmálaöflin sem heimila hana. Hann sendi stefnuyfirlýsinguna á persónuleg tölvupóstföng vina sinna og skoðanabræðra en nú hefur hún komist í almenna dreifingu á netinu. Anders Breivik hefur verið lýst sem „[[Öfgahægristefna|öfgahægrimanni]]“,<ref>[http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2011/jul/24/norway-bombing-attack-far-right Norway attacks: We can no longer ignore the far-right threat; grein í Guradian.co.uk 2011]</ref><ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/8658417/Norway-killer-many-within-far-right-share-Anders-Breiviks-ideas.html Norway killer: many within far-right share Anders Breivik's ideas; grein í The Telegraph 2011]</ref> „kristnum bókstafstrúarmanni“ og „nýnasista“ af lögreglu og fjölmiðlum. Sjálfur segist hann vera hófsamlega kristinn,<ref>{{Cite web |url=http://www.kevinislaughter.com/wp-content/uploads/2083+-+A+European+Declaration+of+Independence.pdf |title=2083 - A European Decleration of Independance |access-date=2011-07-26 |archive-date=2011-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724215630/http://www.kevinislaughter.com/wp-content/uploads/2083+-+A+European+Declaration+of+Independence.pdf |url-status=dead }}</ref> hafa óbeit á nasistum og [[Adolf Hitler|Hitler]], sé á móti þrælahaldi og [[Apartheid|aðskilnaðarstefnu Suður-Afríku]] eins og hún var.<ref>{{vefheimild|url=https://www.dagbladet.no/2011/07/24/nyheter/utoya/innenriks/17437552/|titill = Skulle drepe 4848 nordmenn |mánuðurskoðað = 24. júlí | árskoðað= 2011}}</ref> === Krossferð === Í stefnulýsingunni segist Breivik vera hluti af leynireglu sem stofnuð hafi verið í [[London]] árið 2002. Stofnendurnir séu margir og eru fulltrúar hennar frá [[England]]i, [[Grikkland]]i, [[Rússland]]i, [[Svíþjóð]] og fleiri löndum Evrópu. Markmið reglunar sé að endurverkja hina fornu reglu [[Musterisriddarar|Musterisriddara]] sem [[Krossferðir|börðust gegn innrásum múslíma]] í Evrópu á miðöldum.<ref>{{vefheimild|url=http://morallowground.com/2011/07/25/norwegian-terrorist-anders-behring-breivik-wrote-1500-page-manifesto-calling-for-christian-crusade-against-muslims/|titill = Calling for Christian Crusade Against Muslims |mánuðurskoðað = 24. júlí | árskoðað= 2011}}</ref> === Dómurinn === Föstudaginn 24. ágúst 2012 var kveðinn upp dómur í máli Breiviks. Hann var metinn sakhæfur þar sem ekki þótti sýnt fram á [[geðrof]] og hann dæmdur í 21 árs fangelsi, sem er lengsti mögulegi fangelsisdómur í Noregi. Dómurinn vakti undrun víða um heim og þótti vægur, en þá var ekki tekið með í reikninginn að eftir 21 ár má framlengja dvöl fangans um 5 ár í einu ítrekað og má dómurinn því teljast lífstíðardómur. === Eftir dóm === Árið 2013 sendi Breivik, úr fangelsi, inn umsókn um stofnun stjórnmálaflokks með heitið „Norski [[fasismi|fasistaflokkurinn]] og norræna bandalagið“.<ref>{{Cite web |url=http://www.tnp.no/norway/panorama/3725-breivik-establishes-norwegian-fascist-party |title=„Breivik Establishes Norwegian Fascist Party“, frétt á ''The Nordic Page'', 12. maí 2013 |access-date=2014-06-06 |archive-date=2015-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602142626/http://www.tnp.no/norway/panorama/3725-breivik-establishes-norwegian-fascist-party |url-status=dead }}</ref> Engin lög í Noregi meina stjórnmálaflokki að kenna sig við fasisma en umsókninni var hafnað þar sem fleiri en einn mann þarf, lögum samkvæmt, til að stofna félag.<ref>[http://rt.com/news/breivik-fascist-party-failure-147/ „Red tape: Norway killer Breivik fails to start fascist organization“, frétt á vef rt.com, 11. maí 2013.]</ref> == Tengt efni == * [[Theodore Kaczynski]] * [[Timothy McVeigh]] == Tilvísanir == <div class="references-small"><references /></div> {{Stubbur|Æviágrip}} {{fe|1979|Breivik, Anders Behring}} {{DEFAULTSORT:Breivik, Anders Behring}} [[Flokkur:Norskir fasistar]] [[Flokkur:Norskir hryðjuverkamenn|Breivik, Anders Behring]] rqjtvhitissmmkb9cp4jzlu0dpcdlqr 0 100573 1981091 1700412 2026-09-29T17:00:53Z Fyxi 84003 snið 1981091 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Overijssel | nafn_í_eignarfalli = Overijssel | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Overijssel.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Overijssel wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Overijssel in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Zwolle]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Enschede]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Overijssel |url=https://allecijfers.nl/provincie/overijssel/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 3421 | flatarmál_land_km2 = 3317 | flatarmál_vatn_km2 = 104 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 1.202.375 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-OV | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Overijssel''' er fylki í [[Holland]]i, það fjórða stærsta þar í landi og er 3.421 km{{sup|2}} að stærð. Höfuðborgin heitir [[Zwolle]]. == Lega og lýsing == Overijssel liggur austarlega í Hollandi og nemur við þýsku landamærin ([[Neðra-Saxland]] og [[Norðurrín-Vestfalía]]. Önnur héruð sem að Overijssel liggja eru [[Drenthe]] og [[Frísland]] að norðan, [[Flevoland]] að vestan og [[Gelderland]] að sunnan. Íbúar voru 1,2 milljónir árið 2025.<ref name="mannfjöldi" /> Fylkið er láglent en er þó eitt fárra fylkja Hollands sem ekki fer niður fyrir sjávarmál. Lægsti punktur fylkisins er í 2 metra yfir sjávarmáli. == Fáni og skjaldarmerki == Fáni Overijssel samanstendur af fimm láréttum röndum. Rauðri, gulri, blátti, gulri og rauðri. Guli liturinn er þó breiðastur. Litirnir tengja fylkið við fylkið Holland, en rauður og gulur eru litir þess. Bláa röndin vísar til árinnar IJssel, sem er nafngefandi fyrir þetta fylki. Fáninn var formlega tekinn í notkun [[21. júlí]] [[1948]]. [[Skjaldarmerki]]ð er líkt en í því vantar rauða litinn á bakgrunninum. Þó er ljónið fremst rautt og vísar til [[Karl 5. keisari|Karls V]] keisara [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkisins]], sem hlaut fylkið að gjöf á [[16. öldin|16. öld]]. Merkið er því upprunnið á þeim tíma en endanlega útgáfan er frá [[1950]]. Ljónberarnir og kórónan eru síðari tíma viðbætur. Kórónan vísar til konungsríkisins Hollands. == Orðsifjar == Í upphafi hét fylkið Oversticht (eða bara Sticht). En þegar biskupinn í [[Utrecht]] gaf Karli V keisara fylkið, veitti keisari sjálfum sér nafnbótina Herr von Overijssel. Þetta var nafngefandi fyrir fylkið. Merkingin er ''svæðið hinummegin við ána IJssel (séð frá Utrecht)''. == Söguágrip == Á [[Miðaldir|miðöldum]] var fylkið, saman með Drenthe, undir yfirráðum biskupanna í Utrecht. [[1528]] gaf biskupinn, sem þá var Hinrik frá Bæjaralandi, Karli V keisara þýska ríkisins fylkið en Karl var Habsborgari. Aðrir hlutar Niðurlanda voru undir yfirráðum spænsku Habsborgar-ættarinnar. Þegar sjálfstæðisstríð Niðurlanda hófst á 16. öld, gekk fylkið til liðs við uppreisnarmenn og skrifuðu undir Utrecht-yfirlýsinguna gegn [[Spánn|Spánverjum]]. Við sjálfstæði Niðurlanda varð Overijssel að hollensku fylki. Sjá eftir það sögu Hollands. == Borgir == Stærstu borgir Overijssel: {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar !! Ath. |- | 1 || [[Enschede]] || 158 þúsund || |- | 2 || [[Zwolle]] || 123 þúsund || Höfuðborg fylkisins |- | 3 || [[Deventer]] || 98 þúsund || |- | 4 || [[Hengelo]] || 81 þúsund || |- | 5 || [[Almelo]] || 72 þúsund || |- | 6 || [[Hardenberg]] || 59 þúsund || |- | 7 || [[Kampen]] || 50 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Overijssel|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 14. ágúst|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] 954sk7xs6od04fxswkjy23m23rth0zj 1981137 1981091 2026-09-29T18:46:45Z Fyxi 84003 1981137 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Overijssel | nafn_í_eignarfalli = Overijssel | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Overijssel.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Overijssel wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Overijssel in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Zwolle]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Enschede]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Overijssel |url=https://allecijfers.nl/provincie/overijssel/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 3421 | flatarmál_land_km2 = 3317 | flatarmál_vatn_km2 = 104 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 1.202.375 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-OV | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Overijssel''' er fylki í [[Holland]]i, það fimmta stærsta þar í landi og er 3.421 km{{sup|2}} að stærð. Höfuðborgin heitir [[Zwolle]]. == Lega og lýsing == Overijssel liggur austarlega í Hollandi og nemur við þýsku landamærin ([[Neðra-Saxland]] og [[Norðurrín-Vestfalía]]. Önnur héruð sem að Overijssel liggja eru [[Drenthe]] og [[Frísland]] að norðan, [[Flevoland]] að vestan og [[Gelderland]] að sunnan. Íbúar voru 1,2 milljónir árið 2025.<ref name="mannfjöldi" /> Fylkið er láglent en er þó eitt fárra fylkja Hollands sem ekki fer niður fyrir sjávarmál. Lægsti punktur fylkisins er í 2 metra yfir sjávarmáli. == Fáni og skjaldarmerki == Fáni Overijssel samanstendur af fimm láréttum röndum. Rauðri, gulri, blátti, gulri og rauðri. Guli liturinn er þó breiðastur. Litirnir tengja fylkið við fylkið Holland, en rauður og gulur eru litir þess. Bláa röndin vísar til árinnar IJssel, sem er nafngefandi fyrir þetta fylki. Fáninn var formlega tekinn í notkun [[21. júlí]] [[1948]]. [[Skjaldarmerki]]ð er líkt en í því vantar rauða litinn á bakgrunninum. Þó er ljónið fremst rautt og vísar til [[Karl 5. keisari|Karls V]] keisara [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkisins]], sem hlaut fylkið að gjöf á [[16. öldin|16. öld]]. Merkið er því upprunnið á þeim tíma en endanlega útgáfan er frá [[1950]]. Ljónberarnir og kórónan eru síðari tíma viðbætur. Kórónan vísar til konungsríkisins Hollands. == Orðsifjar == Í upphafi hét fylkið Oversticht (eða bara Sticht). En þegar biskupinn í [[Utrecht]] gaf Karli V keisara fylkið, veitti keisari sjálfum sér nafnbótina Herr von Overijssel. Þetta var nafngefandi fyrir fylkið. Merkingin er ''svæðið hinummegin við ána IJssel (séð frá Utrecht)''. == Söguágrip == Á [[Miðaldir|miðöldum]] var fylkið, saman með Drenthe, undir yfirráðum biskupanna í Utrecht. [[1528]] gaf biskupinn, sem þá var Hinrik frá Bæjaralandi, Karli V keisara þýska ríkisins fylkið en Karl var Habsborgari. Aðrir hlutar Niðurlanda voru undir yfirráðum spænsku Habsborgar-ættarinnar. Þegar sjálfstæðisstríð Niðurlanda hófst á 16. öld, gekk fylkið til liðs við uppreisnarmenn og skrifuðu undir Utrecht-yfirlýsinguna gegn [[Spánn|Spánverjum]]. Við sjálfstæði Niðurlanda varð Overijssel að hollensku fylki. Sjá eftir það sögu Hollands. == Borgir == Stærstu borgir Overijssel: {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar !! Ath. |- | 1 || [[Enschede]] || 158 þúsund || |- | 2 || [[Zwolle]] || 123 þúsund || Höfuðborg fylkisins |- | 3 || [[Deventer]] || 98 þúsund || |- | 4 || [[Hengelo]] || 81 þúsund || |- | 5 || [[Almelo]] || 72 þúsund || |- | 6 || [[Hardenberg]] || 59 þúsund || |- | 7 || [[Kampen]] || 50 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Overijssel|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 14. ágúst|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] 14jn5ba7wf39xruyh5pjlgrn75q3f06 0 100584 1981143 1980375 2026-09-29T19:00:29Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981143 wikitext text/x-wiki [[File:Planken.jpg|thumb|Þrír einstaklingar að planka]] '''Plank''' er [[stelling]] sem varð heimsvinsæl í byrjun árs [[2011]]. Uppruninn er umdeildur en athæfið vakti fyrst athygli fjölmiðla í [[september]] [[2009]] þegar sjö læknum og hjúkrunarfræðingum á [[Great Western Hospital]] í [[Swindon]] í Englandi var vikið úr starfi fyrir að planka á vakt. Stellingin er þannig að maður liggur á maganum og reynir að vera eins beinn og maður getur. Andlitið á að vita beint niður og handleggirnir liggja beinir meðfram líkamanum. Síðan er tekin ljósmynd sem yfirleitt er dreift á [[samskiptasíða|samskiptasíðum]] á netinu. Í júlí 2011 kom fram á samskiptasíðum önnur stelling sem kölluð var „að ugla“. Þeir sem ugla setjast á hækjur sér, láta handleggi lafa niður með líkamanum og horfa út í loftið. Fleiri áþekk „æði“ hafa verið að koma fram á sjónarsviðið.<ref>[http://www.pressan.is/Frettir/Lesafrett/gleymdu-planki-og-ad-ugla-nyjasta-aedid-felst-i-hausmyndatoku_eda-frekar-hauslausri---myndband Gleymdu planki og að ugla.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110915190353/http://www.pressan.is/Frettir/LesaFrett/gleymdu-planki-og-ad-ugla-nyjasta-aedid-felst-i-hausmyndatoku_eda-frekar-hauslausri---myndband |date=2011-09-15 }} {{Cite web |url=http://www.pressan.is/Frettir/LesaFrett/gleymdu-planki-og-ad-ugla-nyjasta-aedid-felst-i-hausmyndatoku_eda-frekar-hauslausri---myndband |title=Geymd eintak |access-date=2021-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110915190353/http://www.pressan.is/Frettir/LesaFrett/gleymdu-planki-og-ad-ugla-nyjasta-aedid-felst-i-hausmyndatoku_eda-frekar-hauslausri---myndband |archive-date=2011-09-15 |url-status=dead}} Pressan.is, skoðað 15. ágúst 2011.</ref> == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Tískubylgjur]] sj2ww3vf8xujr1s2j6hl4cx67yv0ab1 0 100945 1981095 1796356 2026-09-29T17:22:58Z Fyxi 84003 snið 1981095 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Suður-Holland | nafn_í_eignarfalli = Suður-Hollands | nafn_á_frummáli = {{lang|nl|Zuid-Holland}} ([[hollenska]]) | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Zuid-Holland.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Zuid-holland wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Zuid-Holland in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Haag]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Rotterdam]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Zuid-Holland |url=https://allecijfers.nl/provincie/zuid-holland/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 3308 | flatarmál_land_km2 = 2698 | flatarmál_vatn_km2 = 609 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 3.882.708 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-ZH | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Suður-Holland''' ([[hollenska]]: ''{{lang|nl|Zuid-Holland}}'') er fylki í [[Holland]]i. Þar eru nokkrar af stærstu borgum landsins og er fylkið bæði það fjölmennasta og þéttbýlasta í Hollandi. Það liggur nær allt neðan sjávarmáls. == Lega og lýsing == Suður-Holland liggur við [[Norðursjór|Norðursjó]] nær vestast í Hollandi. Stóru árnar Lek, Waal (aðalkvíslar [[Rín (fljót)|Rínarfljóts]]) og [[Maas]] renna þar til sjávar. Önnur héruð sem að Suður-Hollandi liggja eru [[Norður-Holland]] fyrir norðan, [[Utrecht (fylki)|Utrecht]] fyrir norðaustan, [[Gelderland]] fyrir austan, [[Norður-Brabant]] fyrir suðaustan og [[Sjáland (Hollandi)|Sjáland]] fyrir sunnan. Íbúar eru 3,9 milljónir talsins (2025) og er Suður-Holland þar með fjölmennasta fylkið í Hollandi.<ref name="mannfjöldi" /> Þar eru stórborgir eins og [[Rotterdam]] og [[Haag]]. Sú síðarnefnda er höfuðborg fylkisins. == Fáni og skjaldarmerki == Skjaldarmerki Suður-Hollands sýnir rautt ljón með bláar klær og tungu á gulum grunni. Ljónið hefur verið merki greifanna af Hollandi síðan á [[12. öldin|12. öld]]. Fylkið Holland skiptist í norður og suður [[1840]]. Það var þó ekki fyrr en [[30. desember]] [[1959]] að [[Júlíana Hollandsdrottning|Júlíana]] drottning veitti fylkinu nýtt skjaldarmerki. Fáninn var ekki tekinn upp fyrr en [[1. janúar]] [[1986]] og er sniðinn eftir fyrirmynd skjaldarmerkisins. == Orðsifjar == Holland hét upphaflega Holtland (eða Holtlant), sem merkir ''skógarland''. Það var ekki fyrr en 1840 að fylkið Holland skiptist í tvennt, þ.e. í Norður-Holland og Suður-Holland, og voru heitin smíðuð á því ári. == Söguágrip == Í gegnum aldirnar var fylkið Holland eitt fremsta og auðugasta fylki [[Niðurlönd|Niðurlanda]] og var stjórnað af greifunum af Hollandi. Í sjálfstæðisbaráttu landsins á 16. og 17. öld hafði fylkið sig hvað mest frammi. Það var að sama skapi stærsta fylki landsins þegar Holland varð að sjálfstæðu ríki. Þetta varð til þess að heiti fylkisins var gjarnan notað fyrir landið allt. Þegar [[Frakkland|Frakkar]] hertóku Holland [[1795]], skiptu þeir fylkinu í fimm einingar (département). En [[1807]] var þessum einingum breytt í tvö svæði. Norðurhlutinn kallaðist Amstelland og suðurhlutinn Maasland. Þegar Frakkar hurfu úr Niðurlöndum [[1813]] voru hlutarnir sameinaðir aftur en yfir þá voru settir tveir ríkisstjórar, einn fyrir norðursvæðið og hinn fyrir suðursvæðið. Þegar stjórnarskrá landsins var endurnýjuð [[1840]] var ákveðið að aðgreina svæðin varanlega. Þannig mynduðust Norður-Holland með [[Haarlem]] að höfuðborg og Suður-Holland með Haag að höfuðborg. == Borgir == Stærstu borgir Suður-Hollands: {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar !! Ath. |- | 1 || [[Rotterdam]] || 618 þúsund || Næststærsta borg Hollands |- | 2 || [[Haag]] || 508 þúsund || Höfuðborg fylkisins |- | 3 || [[Zoetermeer]] || 124 þúsund || |- | 4 || [[Leiden]] || 121 þúsund || |- | 5 || [[Dordrecht]] || 119 þúsund || |- | 6 || [[Alphen aan den Rijn]] || 107 þúsund || |- | 7 || [[Westland]] || 103 þúsund || |- | 8 || [[Delft]] || 100 þúsund || |- | 9 || [[Schiedam]] || 76 þúsund || |- | 10 || [[Spijkenisse]] || 73 þúsund || |- | 11 || [[Leidschendam-Voorburg]] || 73 þúsund || |- | 12 || [[Vlaardingen]] || 71 þúsund || |- | 13 || [[Gouda]] || 71 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Zuid-Holland|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 30. ágúst|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons|2=Suður-Hollandi}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] fdpog323ng4ipe12vqo8084160ywfj3 0 101525 1981066 1954243 2026-09-29T14:33:50Z Fyxi 84003 snið 1981066 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norður-Holland | nafn_í_eignarfalli = Norður-Hollands | nafn_á_frummáli = {{lang|nl|Noord-Holland}} ([[hollenska]]) | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of North Holland.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Noord-Holland wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Noord-Holland in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Haarlem]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Amsterdam]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Noord-Holland |url=https://allecijfers.nl/provincie/noord-holland/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 4092 | flatarmál_land_km2 = 2663 | flatarmál_vatn_km2 = 1429 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 3.009.386 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-NH | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Norður-Holland''' ([[hollenska]]: ''{{lang|nl|Noord-Holland}}'') er fylki í [[Holland]]i, staðsett í kringum [[Amsterdam]]. Ásamt [[Suður-Holland]]i hefur það lengi verið kjarnasvæði Hollands. == Lega og lýsing == Norður-Holland liggur að meginhluta milli [[Norðursjór|Norðursjávar]] og [[IJsselmeer]], norður og vestur af höfuðborginni [[Amsterdam]]. Eyjan [[Texel]], stærst [[Vesturfrísnesku eyjarnar|Vesturfrísnesku eyjanna]], tilheyrir fylkinu. Stórir hlutar fylkisins eru fyrir neðan sjávarmál. Aðeins tvö önnur fylki liggja að Norður-Hollandi, [[Utrecht (fylki)|Utrecht]] fyrir suðaustan og [[Suður-Holland]] fyrir sunnan. Mikill sjávarvarnargarður þvert yfir mynni Ijsselmeer tengið fylkið við [[Frísland]]. Önnur bílabrú tengir fylkið við [[Flevoland]]. Íbúar eru 3 milljónir talsins (2025), sem gerir Norður-Holland að næstfjölmennasta fylki Hollands.<ref name="mannfjöldi" /> Aðeins Suður-Holland er fjölmennara. Höfuðborgin er [[Haarlem]]. == Fáni og skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Norður-Hollands er tvískiptur. Til vinstri er rauða ljónið sem greifarnir af Hollandi höfðu notað allt frá [[13. öldin|13. öld]]. Til hægri eru tvö gyllt ljón, en þau eru merki Vestur-Fríslands, sem í dag er nyrsti hluti Norður-Hollands. Fáninn samanstendur af þremur láréttum röndum: Gulri, rauðri og blárri. Hann var ekki tekinn upp fyrr en [[22. október]] [[1958]]. Litirnir voru teknir upp úr skjaldarmerkinu. Guli liturinn er gylltur í skjaldarmerkinu. == Orðsifjar == Holland hét upphaflega Holtland (eða Holtlant), sem merkir skógarland. Það var ekki fyrr en [[1840]] að fylkið Holland skiptist í tvennt, þ.e. í Norður-Holland og Suður-Holland, og voru heitin smíðuð á því ári. == Söguágrip == Í gegnum aldirnar var fylkið Holland eitt fremsta og auðugasta fylki Niðurlanda og var stjórnað af greifunum af Hollandi. Í sjálfstæðisbaráttu landsins á 16. og 17. öld hafði fylkið sig hvað mest frammi. Það var að sama skapi stærsta fylki landsins þegar Holland varð að sjálfstæðu ríki. Þetta varð til þess að heiti fylkisins var gjarnan notað fyrir landið allt. Þegar [[Frakkland|Frakkar]] hertóku Holland [[1795]], skiptu þeir fylkinu í fimm einingar (département). En [[1807]] var þessum einingum breytt í tvö svæði. Norðurhlutinn kallaðist Amstelland og suðurhlutinn Maasland. Þegar Frakkar hurfu úr [[Niðurlönd]]um [[1813]] voru hlutarnir sameinaðir aftur en yfir þá voru settir tveir ríkisstjórar, einn fyrir norðursvæðið og hinn fyrir suðursvæðið. Þegar stjórnarskrá landsins var endurnýjuð [[1840]] var ákveðið að aðgreina svæðin varanlega. Þannig mynduðust Norður-Holland með Haarlem að höfuðborg og Suður-Holland með Haag að höfuðborg. == Borgir == Stærstu borgir Norður-Hollands: {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar !! Ath. |- | 1 || [[Amsterdam]] || 780 þúsund || Höfuðborg Hollands |- | 2 || [[Haarlem]] || 150 þúsund || Höfuðborg Norður-Hollands |- | 3 || [[Zaanstad]] || 146 þúsund || |- | 4 || [[Haarlemmermeer]] || 143 þúsund || |- | 5 || [[Alkmaar]] || 93 þúsund || |- | 6 || [[Hilversum]] || 85 þúsund || |- | 7 || [[Amstelveen]] || 81 þúsund || |- | 8 || [[Purmerend]] || 79 þúsund || |- | 9 || [[Hoorn]] || 70 þúsund || |- | 10 || [[Velsen]] || 67 þúsund || |- | 11 || [[Den Helder]] || 57 þúsund || |- | 12 || [[Heerhugowaard]] || 51 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Noord-Holland|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 24. september|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons|2=Norður-Hollandi}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] s3vkvdd488f5ygi8nnnuur5c93zfw6n 0 102049 1981019 1702237 2026-09-29T12:50:42Z Fyxi 84003 snið 1981019 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Drenthe | nafn_í_eignarfalli = Drenthe | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Drenthe.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Drenthe wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Drenthe in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Assen]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Emmen]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">[https://allecijfers.nl/provincie/drenthe/#100-onderwerpen Statistieken provincie Drenthe - Gegevens over meer dan 100 onderwerpen!], AlleCijfers.nl</ref> | flatarmál_heild_km2 = 2.680 | flatarmál_land_km2 = 2.633 | flatarmál_vatn_km2 = 48 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 508.109 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-DR | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Drenthe''' er fylki í [[Holland]]i. Þar er mikill landbúnaður stundaður og er fylkið mjög fámennt. == Lega og lýsing == Drenthe er nær austast í Hollandi og liggur að þýsku landamærunum. Fyrir norðan er [[Groningen (fylki)|Groningen]], fyrir vestan er [[Frísland]] og fyrir sunnan er [[Overijssel]]. Í Drenthe búa 508 þúsund manns og er fylkið því það þriðja fámennasta í Hollandi á eftir [[Sjáland (Hollandi)|Sjálandi]] og [[Flevoland]].<ref name="mannfjöldi" /> Það er hins vegar strjálbýlast allra fylkja. Höfuðborgin er [[Assen]] en stærsta borgin er [[Emmen]]. == Fáni og skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Drenthe sýnir [[María mey|Maríu mey]] með Jesúbarnið sitjandi vinstra megin á kjöltunni. Bakgrunnurinn er gullin. Merkið er upprunnið úr klaustrinu í Assen, en var fyrst notað [[1830]], áður en Drenthe var formlega gert að fylki. Þó var merkið ekki formlega tekið upp fyrr en [[19. ágúst]] [[1972]]. Fáninn er með fimm láréttar rendur, hvítar og rauðar. Litirnir eru teknir úr merkjum biskupsins í [[Utrecht]]. Í miðröndinni eru sex rauðar stjörnur en þær merkja hreppana sex sem fylkið er samsett úr. Svarta virkið fyrir miðju er Coevorden-virkið, en þar bjó fulltrúi biskupanna í Utrecht. Fáninn var opinberlega tekinn í notkun [[19. febrúar]] [[1947]] og er þar með elsti fylkisfáni Hollands. == Orðsifjar == Á 9. öld hét fylkið Pago Treanth, sem merkir ''land hinna þriggja svæða''. Hér er átt við landsvæðin Noordenveld, Westenveld og Zuidenveld (Norður-, Vestur- og Suðurmörk). Treanth umbreyttist með tímanum í Drenthe. == Söguágrip == [[820]] kemur nafnið Drenthe fyrst við skjöl og kallast þá Pago Treanth. Fylkið var greifadæmi í [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkinu]], en [[1046]] gaf [[Hinrik (HRR)|Hinrik III]] keisari biskupunum í Utrecht yfirráð yfir svæðinu. Þegar Hollendingar hófu uppreisn og sjálfstæðisstríð gegn [[Spánn|Spáni]] var Drenthe og Overijssel eitt svæði. Það var ekki fyrr en [[1839]] sem fylkin voru splittuð og Drenthe myndaðist sem eigið fylki. == Borgir == Í Drenthe eru aðeins tvær teljandi borgir. {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar (2021) !! Ath. |- | 1 || [[Emmen]] || 107 þúsund || |- | 2 || [[Assen]] || 68,8 þúsund || Höfuðborg fylkisins |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Overijssel|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 16. október|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] 9z8i0gne6t4xyomxlpylb0m6qwytvkv 1981023 1981019 2026-09-29T12:56:14Z Fyxi 84003 1981023 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Drenthe | nafn_í_eignarfalli = Drenthe | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Drenthe.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Drenthe wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Drenthe in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Assen]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Emmen]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Drenthe - Gegevens over meer dan 100 onderwerpen! |url=https://allecijfers.nl/provincie/drenthe/#100-onderwerpen |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 2.680 | flatarmál_land_km2 = 2.633 | flatarmál_vatn_km2 = 48 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 508.109 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-DR | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Drenthe''' er fylki í [[Holland]]i. Það er staðsett í norðausturhluta landsins og var íbúafjöldinn árið 2025 um 508 þúsund manns.<ref name="mannfjöldi" / /> Í fylkinu er mikill landbúnaður stundaður. == Lega og lýsing == Drenthe er nær austast í Hollandi og liggur að þýsku landamærunum. Fyrir norðan er [[Groningen (fylki)|Groningen]], fyrir vestan er [[Frísland]] og fyrir sunnan er [[Overijssel]]. Í Drenthe búa 508.109 manns og er fylkið því það þriðja fámennasta í Hollandi á eftir [[Sjáland (Hollandi)|Sjálandi]] og [[Flevoland]].<ref name="mannfjöldi" /> Það er hins vegar strjálbýlast allra fylkja. Höfuðborgin er [[Assen]] en stærsta borgin er [[Emmen]]. == Fáni og skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Drenthe sýnir [[María mey|Maríu mey]] með Jesúbarnið sitjandi vinstra megin á kjöltunni. Bakgrunnurinn er gullin. Merkið er upprunnið úr klaustrinu í Assen, en var fyrst notað [[1830]], áður en Drenthe var formlega gert að fylki. Þó var merkið ekki formlega tekið upp fyrr en [[19. ágúst]] [[1972]]. Fáninn er með fimm láréttar rendur, hvítar og rauðar. Litirnir eru teknir úr merkjum biskupsins í [[Utrecht]]. Í miðröndinni eru sex rauðar stjörnur en þær merkja hreppana sex sem fylkið er samsett úr. Svarta virkið fyrir miðju er Coevorden-virkið, en þar bjó fulltrúi biskupanna í Utrecht. Fáninn var opinberlega tekinn í notkun [[19. febrúar]] [[1947]] og er þar með elsti fylkisfáni Hollands. == Orðsifjar == Á 9. öld hét fylkið Pago Treanth, sem merkir ''land hinna þriggja svæða''. Hér er átt við landsvæðin Noordenveld, Westenveld og Zuidenveld (Norður-, Vestur- og Suðurmörk). Treanth umbreyttist með tímanum í Drenthe. == Söguágrip == [[820]] kemur nafnið Drenthe fyrst við skjöl og kallast þá Pago Treanth. Fylkið var greifadæmi í [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkinu]], en [[1046]] gaf [[Hinrik (HRR)|Hinrik III]] keisari biskupunum í Utrecht yfirráð yfir svæðinu. Þegar Hollendingar hófu uppreisn og sjálfstæðisstríð gegn [[Spánn|Spáni]] var Drenthe og Overijssel eitt svæði. Það var ekki fyrr en [[1839]] sem fylkin voru splittuð og Drenthe myndaðist sem eigið fylki. == Borgir == Í Drenthe eru aðeins tvær teljandi borgir. {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar (2021) !! Ath. |- | 1 || [[Emmen]] || 107 þúsund || |- | 2 || [[Assen]] || 68,8 þúsund || Höfuðborg fylkisins |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Overijssel|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 16. október|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] 9wvvakc3ftyjx3egs3xf85q4zehigsn 1981032 1981023 2026-09-29T13:14:37Z Fyxi 84003 1981032 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Drenthe | nafn_í_eignarfalli = Drenthe | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Drenthe.svg | fáni_stærð = 110px | innsigli = | skjaldarmerki = Drenthe wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Drenthe in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Assen]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Emmen]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Drenthe - Gegevens over meer dan 100 onderwerpen! |url=https://allecijfers.nl/provincie/drenthe/#100-onderwerpen |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 2.680 | flatarmál_land_km2 = 2.633 | flatarmál_vatn_km2 = 48 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 508.109 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-DR | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Drenthe''' er fylki í [[Holland]]i. Það er staðsett í norðausturhluta landsins og var íbúafjöldinn árið 2025 um 508 þúsund manns.<ref name="mannfjöldi" / /> Í fylkinu er mikill landbúnaður stundaður. == Lega og lýsing == Drenthe er nær austast í Hollandi og liggur að þýsku landamærunum. Fyrir norðan er [[Groningen (fylki)|Groningen]], fyrir vestan er [[Frísland]] og fyrir sunnan er [[Overijssel]]. Í Drenthe búa 508.109 manns og er fylkið því það þriðja fámennasta í Hollandi á eftir [[Sjáland (Hollandi)|Sjálandi]] og [[Flevoland]].<ref name="mannfjöldi" /> Það er hins vegar strjálbýlast allra fylkja. Höfuðborgin er [[Assen]] en stærsta borgin er [[Emmen]]. == Fáni og skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Drenthe sýnir [[María mey|Maríu mey]] með Jesúbarnið sitjandi vinstra megin á kjöltunni. Bakgrunnurinn er gullin. Merkið er upprunnið úr klaustrinu í Assen, en var fyrst notað [[1830]], áður en Drenthe var formlega gert að fylki. Þó var merkið ekki formlega tekið upp fyrr en [[19. ágúst]] [[1972]]. Fáninn er með fimm láréttar rendur, hvítar og rauðar. Litirnir eru teknir úr merkjum biskupsins í [[Utrecht]]. Í miðröndinni eru sex rauðar stjörnur en þær merkja hreppana sex sem fylkið er samsett úr. Svarta virkið fyrir miðju er Coevorden-virkið, en þar bjó fulltrúi biskupanna í Utrecht. Fáninn var opinberlega tekinn í notkun [[19. febrúar]] [[1947]] og er þar með elsti fylkisfáni Hollands. == Orðsifjar == Á 9. öld hét fylkið Pago Treanth, sem merkir ''land hinna þriggja svæða''. Hér er átt við landsvæðin Noordenveld, Westenveld og Zuidenveld (Norður-, Vestur- og Suðurmörk). Treanth umbreyttist með tímanum í Drenthe. == Söguágrip == [[820]] kemur nafnið Drenthe fyrst við skjöl og kallast þá Pago Treanth. Fylkið var greifadæmi í [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkinu]], en [[1046]] gaf [[Hinrik (HRR)|Hinrik III]] keisari biskupunum í Utrecht yfirráð yfir svæðinu. Þegar Hollendingar hófu uppreisn og sjálfstæðisstríð gegn [[Spánn|Spáni]] var Drenthe og Overijssel eitt svæði. Það var ekki fyrr en [[1839]] sem fylkin voru splittuð og Drenthe myndaðist sem eigið fylki. == Borgir == Í Drenthe eru aðeins tvær teljandi borgir. {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar (2021) !! Ath. |- | 1 || [[Emmen]] || 107 þúsund || |- | 2 || [[Assen]] || 68,8 þúsund || Höfuðborg fylkisins |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Overijssel|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 16. október|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] aedtf988xpb96wvcai100mb4q9vbm5r 1981033 1981032 2026-09-29T13:14:54Z Fyxi 84003 1981033 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Drenthe | nafn_í_eignarfalli = Drenthe | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Drenthe.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Drenthe wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Drenthe in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Assen]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Emmen]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Drenthe - Gegevens over meer dan 100 onderwerpen! |url=https://allecijfers.nl/provincie/drenthe/#100-onderwerpen |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 2.680 | flatarmál_land_km2 = 2.633 | flatarmál_vatn_km2 = 48 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 508.109 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-DR | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Drenthe''' er fylki í [[Holland]]i. Það er staðsett í norðausturhluta landsins og var íbúafjöldinn árið 2025 um 508 þúsund manns.<ref name="mannfjöldi" / /> Í fylkinu er mikill landbúnaður stundaður. == Lega og lýsing == Drenthe er nær austast í Hollandi og liggur að þýsku landamærunum. Fyrir norðan er [[Groningen (fylki)|Groningen]], fyrir vestan er [[Frísland]] og fyrir sunnan er [[Overijssel]]. Í Drenthe búa 508.109 manns og er fylkið því það þriðja fámennasta í Hollandi á eftir [[Sjáland (Hollandi)|Sjálandi]] og [[Flevoland]].<ref name="mannfjöldi" /> Það er hins vegar strjálbýlast allra fylkja. Höfuðborgin er [[Assen]] en stærsta borgin er [[Emmen]]. == Fáni og skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Drenthe sýnir [[María mey|Maríu mey]] með Jesúbarnið sitjandi vinstra megin á kjöltunni. Bakgrunnurinn er gullin. Merkið er upprunnið úr klaustrinu í Assen, en var fyrst notað [[1830]], áður en Drenthe var formlega gert að fylki. Þó var merkið ekki formlega tekið upp fyrr en [[19. ágúst]] [[1972]]. Fáninn er með fimm láréttar rendur, hvítar og rauðar. Litirnir eru teknir úr merkjum biskupsins í [[Utrecht]]. Í miðröndinni eru sex rauðar stjörnur en þær merkja hreppana sex sem fylkið er samsett úr. Svarta virkið fyrir miðju er Coevorden-virkið, en þar bjó fulltrúi biskupanna í Utrecht. Fáninn var opinberlega tekinn í notkun [[19. febrúar]] [[1947]] og er þar með elsti fylkisfáni Hollands. == Orðsifjar == Á 9. öld hét fylkið Pago Treanth, sem merkir ''land hinna þriggja svæða''. Hér er átt við landsvæðin Noordenveld, Westenveld og Zuidenveld (Norður-, Vestur- og Suðurmörk). Treanth umbreyttist með tímanum í Drenthe. == Söguágrip == [[820]] kemur nafnið Drenthe fyrst við skjöl og kallast þá Pago Treanth. Fylkið var greifadæmi í [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkinu]], en [[1046]] gaf [[Hinrik (HRR)|Hinrik III]] keisari biskupunum í Utrecht yfirráð yfir svæðinu. Þegar Hollendingar hófu uppreisn og sjálfstæðisstríð gegn [[Spánn|Spáni]] var Drenthe og Overijssel eitt svæði. Það var ekki fyrr en [[1839]] sem fylkin voru splittuð og Drenthe myndaðist sem eigið fylki. == Borgir == Í Drenthe eru aðeins tvær teljandi borgir. {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar (2021) !! Ath. |- | 1 || [[Emmen]] || 107 þúsund || |- | 2 || [[Assen]] || 68,8 þúsund || Höfuðborg fylkisins |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Overijssel|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 16. október|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] tfsnusm8n9ad0v1kxararaqydbo9r18 1981042 1981033 2026-09-29T13:41:38Z Fyxi 84003 1981042 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Drenthe | nafn_í_eignarfalli = Drenthe | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Drenthe.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Drenthe wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Drenthe in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Assen]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Emmen]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Drenthe |url=https://allecijfers.nl/provincie/drenthe/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 2.680 | flatarmál_land_km2 = 2.633 | flatarmál_vatn_km2 = 48 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 508.109 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-DR | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Drenthe''' er fylki í [[Holland]]i. Það er staðsett í norðausturhluta landsins og var íbúafjöldinn árið 2025 um 508 þúsund manns.<ref name="mannfjöldi" / /> Í fylkinu er mikill landbúnaður stundaður. == Lega og lýsing == Drenthe er nær austast í Hollandi og liggur að þýsku landamærunum. Fyrir norðan er [[Groningen (fylki)|Groningen]], fyrir vestan er [[Frísland]] og fyrir sunnan er [[Overijssel]]. Í Drenthe búa 508.109 manns og er fylkið því það þriðja fámennasta í Hollandi á eftir [[Sjáland (Hollandi)|Sjálandi]] og [[Flevoland]].<ref name="mannfjöldi" /> Það er hins vegar strjálbýlast allra fylkja. Höfuðborgin er [[Assen]] en stærsta borgin er [[Emmen]]. == Fáni og skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Drenthe sýnir [[María mey|Maríu mey]] með Jesúbarnið sitjandi vinstra megin á kjöltunni. Bakgrunnurinn er gullin. Merkið er upprunnið úr klaustrinu í Assen, en var fyrst notað [[1830]], áður en Drenthe var formlega gert að fylki. Þó var merkið ekki formlega tekið upp fyrr en [[19. ágúst]] [[1972]]. Fáninn er með fimm láréttar rendur, hvítar og rauðar. Litirnir eru teknir úr merkjum biskupsins í [[Utrecht]]. Í miðröndinni eru sex rauðar stjörnur en þær merkja hreppana sex sem fylkið er samsett úr. Svarta virkið fyrir miðju er Coevorden-virkið, en þar bjó fulltrúi biskupanna í Utrecht. Fáninn var opinberlega tekinn í notkun [[19. febrúar]] [[1947]] og er þar með elsti fylkisfáni Hollands. == Orðsifjar == Á 9. öld hét fylkið Pago Treanth, sem merkir ''land hinna þriggja svæða''. Hér er átt við landsvæðin Noordenveld, Westenveld og Zuidenveld (Norður-, Vestur- og Suðurmörk). Treanth umbreyttist með tímanum í Drenthe. == Söguágrip == [[820]] kemur nafnið Drenthe fyrst við skjöl og kallast þá Pago Treanth. Fylkið var greifadæmi í [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkinu]], en [[1046]] gaf [[Hinrik (HRR)|Hinrik III]] keisari biskupunum í Utrecht yfirráð yfir svæðinu. Þegar Hollendingar hófu uppreisn og sjálfstæðisstríð gegn [[Spánn|Spáni]] var Drenthe og Overijssel eitt svæði. Það var ekki fyrr en [[1839]] sem fylkin voru splittuð og Drenthe myndaðist sem eigið fylki. == Borgir == Í Drenthe eru aðeins tvær teljandi borgir. {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar (2021) !! Ath. |- | 1 || [[Emmen]] || 107 þúsund || |- | 2 || [[Assen]] || 68,8 þúsund || Höfuðborg fylkisins |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Overijssel|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 16. október|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] a1sybrcunko7jims5u4i9crstj5x2ck 0 102154 1981053 1702706 2026-09-29T13:59:56Z Fyxi 84003 snið 1981053 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Groningen | nafn_í_eignarfalli = Groningen | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Groningen.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Groningen provincie wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Groningen in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður<br />{{nobold|(og stærsta borg)}} | sæti = [[Groningen]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Groningen |url=https://allecijfers.nl/provincie/groningen/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 2955 | flatarmál_land_km2 = 2316 | flatarmál_vatn_km2 = 639 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 601.286 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-GR | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Groningen''' er nyrsta fylki [[Holland]]s. == Lega og lýsing == Groningen nær yfir norðvestasta svæði meginlands Hollands. Nokkrar af austustu eyjum [[Vesturfrísnesku eyjarnar|Vesturfrísnesku eyjanna]] tilheyra fylkinu. Ein þeirra, Rottumerplaat, er nyrsti oddi Hollands. Önnur fylki sem að Groningen liggja eru [[Drenthe]] fyrir sunnan og [[Frísland]] fyrir vestan. Auk þess liggur Groningen að [[Þýskaland]]i fyrir austan. Fyrir norðan er Vaðhafið, sem er hluti [[Norðursjór|Norðursjávar]]. Fylkið er mjög láglent og eru sum svæðin fyrir neðan sjávarmál. Hæsta hæðin nær aðeins 30 metra hæð. Íbúarnir eru 601 þúsund talsins (2025).<ref name="mannfjöldi" /> Höfuðborgin heitir sömuleiðis [[Groningen]]. == Fáni og skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Groningen er fjórskipt. Uppi til vinstri og niðri til hægri er svartur tvíhöfða örn. Örninn er bæði tákn [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkisins]], sem og borgarinnar Groningen. Innan í örnunum er hvít/grænt merki en það er borgarmerki Groningen. Uppi til hægri og niðri til vinstri er gamalt merki Ommelanden en þannig hét áður fyrr meginsvæði þess sem Groningen er í dag. Þetta er enn í dag fáni [[Frísland]]s. Ljónin sem skjaldberar og kórónan efst eru síðari tíma viðbætur. Skjaldarmerkið í núverandi mynd var tekið upp [[1947]]. Fáninn er líkur að formi og [[íslenski fáninn]]. Grænn kross innan um hvítan kross. Hornin eru ýmist blá eða rauð. Litirnir voru teknir úr fána borgarinnar Groningen og Ommelanden. Fáni þessi var opinberlega tekinn upp [[1913]]. == Orðsifjar == Fylkið heitir eftir borginni Groningen. Gamli rithátturinn er Groeningen. Merkingin er óljós, en talið er að liturinn grænn sé stofn heitisins (groen eða gruen = grænn). Á mállýsku innfæddra er heitið Grunn, sem einnig merkir ''grænn''. Nokkrar þjóðsögur eru til um heitið borgarinnar og eru þær allar í þá áttina að persóna að nafni Gruno hafi stofnað hana. == Söguágrip == Groningen var í margar aldir hluti af þýska ríkinu. Þegar [[Niðurlönd]] hófu uppreisn gegn [[Spánn|Spáni]], stóð Groningen í fyrstu utan við. Árið [[1594]] gengu íbúar þó til liðs við Vilhjálm af Óraníu og börðust með honum gegn Spánverjum. Þegar [[Frakkland|Frakkar]] yfirgáfu Niðurlönd [[1814]] kom til tals að sameina Groningen Þýskalandi á ný. En íbúar vildu halda tengsl við Holland. [[Vínarfundurinn]] úrskurðaði því [[1815]] að Groningen skyldi tilheyra sameinuðum Niðurlöndum og varð það því að fullgildu fylki. == Borgir == Groningen er eina teljandi borgin í fylkinu. {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar !! Ath. |- | 1 || [[Groningen]] || 190 þúsund || Höfuðborg fylkisins |- | 2 || Oldambt || 39 þúsund || |- | 3 || Hoogezand-Sappemeer || 34 þúsund || |- | 4 || Stadtskanaal || 33 þúsund || |- | 5 || Veendam || 27 þúsund || |- | 6 || Delfzijl || 26 þúsund || Nyrsta borg meginlands Hollands |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Groningen (provincie)|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 17. október|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{commons}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] 6peqodw0ws97m01uqsjxvq46uq2p1at 10 102334 1981026 1844530 2026-09-29T13:00:12Z Fyxi 84003 1981026 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Fylki Hollands | title = Fylki [[Holland]]s | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | nowrapitems = yes | list1 = * [[Drenthe]] * [[Flevoland]] * [[Frísland]] (''Friesland'') * [[Gelderland]] * [[Groningen (fylki)|Groningen]] * [[Limburg (Hollandi)|Limburg]] * [[Norður-Brabant]] (''Noord-Brabant'') * [[Norður-Holland]] (''Noord-Holland'') * [[Overijssel]] * [[Sjáland (Hollandi)|Sjáland]] (''Zeeland'') * [[Suður-Holland]] (''Zuid-Holland'') * [[Utrecht (fylki)|Utrecht]] }}<noinclude> [[Flokkur:Landafræðisnið]] </noinclude> cos53fhnpq3pytzrcxt0pgwn47ai80a 0 102342 1981027 1699935 2026-09-29T13:00:36Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Limburg (Holland)]] á [[Limburg (Hollandi)]] 1699935 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;" ! Fáni ! Skjaldarmerki |---- | align="center" bgcolor="#EFEFEF" | <div>{{border|[[Mynd:Flag of Limburg.svg|150px|none|Fáni]]}}</div> | align="center" bgcolor="#FFFFFF" | [[Mynd:Limburg-nl-wapen.svg‎|100px|Skjaldarmerki]] |- style="background: #ffffff;" align="center" |---- ! colspan="2" | Upplýsingar |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Höfuðborg]]: || [[Maastricht]] |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Flatarmál]]: || 2.209 km² |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Mannfjöldi]]: || 1.121.904 |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Þéttleiki byggðar]]: || 522/km² |---- bgcolor="#FFFFFF" | Vefsíða: || [http://www.limburg.nl/limburg.nl]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} |---- ! colspan="2" | Lega |---- bgcolor="#FFFFFF" | colspan=2 align=center | [[Mynd:Limburg in the Netherlands.svg|300px|]] |} '''Limburg''' er fylki í [[Holland]]i. Það er næstyngsta fylki landsins (aðeins [[Flevoland]] er yngra) og myndar syðsta hluta Hollands. Sökum þess að Limburg kom svo seint til Hollands og sökum þess að íbúar svæðisins tala eigið tungumál (limburgísku), líta margir Hollendingar á svæðið sem ekki-hollenskt. Auk þess eru flestir íbúarnir kaþólskir, ólíkt langflestum Hollendingum. Stjórnmálaflokkurinn Limburg Belang hefur það á stefnuskrá sinni að lýsa yfir sjálfstæði fyrir Limburg og kljúfa sig frá Hollandi (ásamt [[Limburg (Belgía)|belgíska Limburg]]). == Lega og lýsing == Limburg er langsyðsti hluti Hollands og á löng landamæri að [[Þýskaland]]i og [[Belgía|Belgíu]]. Auk þess á fylkið landamæri að [[Norður-Brabant]] og nyrsti hlutinn nemur við [[Gelderland]]. Limburg er aðeins 2.167 km² að stærð og er því fjórða minnsta fylki Hollands. Áin [[Maas]] rennur í gegnum allt fylkið frá suðri til norðurs og myndar mesta náttúrulega einkenni fylkisins. Íbúar eru 1,1 milljón talsins. Höfuðborgin heitir [[Maastricht]]. == Fáni og skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Limburg er með fimm minni skildi. Allir sýna þeir ljón, tvö rauð, eitt gult og eitt svart. Fimmti skjöldurinn sýnir þrjú pósthorn. Uppi til vinstri er merki Valkenburg (nálægt Maastricht). Uppi til hægri er merki Gulik-ættarinnar. Hornin eru tákn greifadæmisins Horn (fyrir norðan Maastricht). Niðri til hægri er merki hertogadæmisins Gelre (Gelderland). Fyrir miðju er merki hertogadæmisins Limburg. Allt voru þetta helstu yfirráðasvæði Limburg þar til [[Frakkland|Frakkar]] hertóku landið [[1794]]. Fáninn samanstendur af þremur láréttum röndum, hvítri, blárri (mjórri en hinar) og gulri. Til vinstri er rautt ljón, sem er tákn Limburg. Bláa röndin táknar fljótið Maas sem rennur gegnum endilangt fylkið. Fáninn var formlega tekinn í notkun [[27. desember]] [[1886]]. == Orðsifjar == Fylkið Limburg heitir eftir kastalavirkið Limbourgh, sem áður fyrr var aðsetur greifanna á þessu svæði. Limbourgh er í Belgíu í dag, en fylkið Limburg var bæði í Hollandi og Belgíu allt til [[1830]] er Belgía splittaði sig frá Hollandi. Talið er að orðið Lim- merkir lind eða lindardreka, samkvæmt þjóðsögum. == Söguágrip == Limburg var öldum saman greifadæmi og miklu stærra en í dag. Eftir að Frakkar yfirgáfu [[Niðurlönd]] [[1814]] myndaðist Limburg sem fylki sameinaðra Niðurlanda. Talað var um að nefna fylkið Maastricht eða Maasdal eða Opper Gelder. En Vilhjálmur I konungur ákvað að kalla fylkið Limburg. [[1830]] klauf Belgía sig hins vegar frá Hollandi og stofnaði eigið konungsríki. Því voru héruð eins og Brabant og Limburg skipt. Meginhlutinn tilheyrði þýska sambandinu sem greifadæmið Limburg (reyndar undir hollenskri konungsstjórn) en suðurhlutinn tilheyrði Belgíu (og gerir enn í dag). Þegar [[Otto von Bismarck|Bismarck]] hóf kröfu þess efnis [[1867]] að innlima Limburg algjörlega í [[Prússland|prússneska ríkið]], mótmæltu íbúarnir kröftuglega. Úr varð að Limburg sagði sig úr þýska sambandinu og fékk fullgilda inngöngu í konungsríkið Holland. Það er þar með yngsta fylkið í landinu (fyrir utan Flevoland). Þrátt fyrir það eru íbúar Limburg nokkuð frábrugðnir öðrum íbúum Hollands. Flestir eru til dæmis kaþólskir og flestir tala eigið tungumál, limburgísku (skylt flæmsku eða hollensku). == Borgir == {| class="wikitable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar !! Ath. |- | 1 || [[Maastricht]] || 119 þúsund || Höfuðborg fylkisins |- | 2 || [[Venlo]] || 99 þúsund || |- | 3 || [[Sittard-Geleen]] || 94 þúsund || |- | 4 || [[Heerlen]] || 89 þúsund || |- | 5 || [[Roermond]] || 55 þúsund || |- | 6 || [[Weert]] || 48 þúsund || |- | 7 || [[Kerkrade]] || 47 þúsund || |} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Limburg (Nederland)|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 20. október|árskoðað= 2011}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] 02t4ginata3pcbj6ck4khfy7jxa7j8f 1981055 1981027 2026-09-29T14:09:24Z Fyxi 84003 snið 1981055 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Limburg | nafn_í_eignarfalli = Limburg | nafn_á_frummáli = {{lang|li|Lèmbörg}} ([[limburgíska]]) | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Limburg (Netherlands).svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Limburg-nl-wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Limburg in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður<br />{{nobold|(og stærsta borg)}} | sæti = [[Maastricht]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Limburg |url=https://allecijfers.nl/provincie/limburg/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 2210 | flatarmál_land_km2 = 2145 | flatarmál_vatn_km2 = 65 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 1.138.374 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-LI | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Limburg''' ([[limburgíska]]: ''{{lang|li|Lèmbörg}}'') er fylki í [[Holland]]i. Það er næstyngsta fylki landsins (aðeins [[Flevoland]] er yngra) og myndar syðsta hluta Hollands. Sökum þess að Limburg kom svo seint til Hollands og sökum þess að íbúar svæðisins tala eigið tungumál (limburgísku), líta margir Hollendingar á svæðið sem ekki-hollenskt. Auk þess eru flestir íbúarnir kaþólskir, ólíkt langflestum Hollendingum. Stjórnmálaflokkurinn Limburg Belang hefur það á stefnuskrá sinni að lýsa yfir sjálfstæði fyrir Limburg og kljúfa sig frá Hollandi (ásamt [[Limburg (Belgíu)|belgíska Limburg]]). == Lega og lýsing == Limburg er langsyðsti hluti Hollands og á löng landamæri að [[Þýskaland]]i og [[Belgía|Belgíu]]. Auk þess á fylkið landamæri að [[Norður-Brabant]] og nyrsti hlutinn nemur við [[Gelderland]]. Limburg er aðeins 2.167 km² að stærð og er því fjórða minnsta fylki Hollands. Áin [[Maas]] rennur í gegnum allt fylkið frá suðri til norðurs og myndar mesta náttúrulega einkenni fylkisins. Íbúar eru 1,1 milljón talsins (2025).<ref name="mannfjöldi" /> Höfuðborgin heitir [[Maastricht]]. == Fáni og skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Limburg er með fimm minni skildi. Allir sýna þeir ljón, tvö rauð, eitt gult og eitt svart. Fimmti skjöldurinn sýnir þrjú pósthorn. Uppi til vinstri er merki Valkenburg (nálægt Maastricht). Uppi til hægri er merki Gulik-ættarinnar. Hornin eru tákn greifadæmisins Horn (fyrir norðan Maastricht). Niðri til hægri er merki hertogadæmisins Gelre (Gelderland). Fyrir miðju er merki hertogadæmisins Limburg. Allt voru þetta helstu yfirráðasvæði Limburg þar til [[Frakkland|Frakkar]] hertóku landið [[1794]]. Fáninn samanstendur af þremur láréttum röndum, hvítri, blárri (mjórri en hinar) og gulri. Til vinstri er rautt ljón, sem er tákn Limburg. Bláa röndin táknar fljótið Maas sem rennur gegnum endilangt fylkið. Fáninn var formlega tekinn í notkun [[27. desember]] [[1886]]. == Orðsifjar == Fylkið Limburg heitir eftir kastalavirkið Limbourgh, sem áður fyrr var aðsetur greifanna á þessu svæði. Limbourgh er í Belgíu í dag, en fylkið Limburg var bæði í Hollandi og Belgíu allt til [[1830]] er Belgía splittaði sig frá Hollandi. Talið er að orðið Lim- merkir lind eða lindardreka, samkvæmt þjóðsögum. == Söguágrip == Limburg var öldum saman greifadæmi og miklu stærra en í dag. Eftir að Frakkar yfirgáfu [[Niðurlönd]] [[1814]] myndaðist Limburg sem fylki sameinaðra Niðurlanda. Talað var um að nefna fylkið Maastricht eða Maasdal eða Opper Gelder. En Vilhjálmur I konungur ákvað að kalla fylkið Limburg. [[1830]] klauf Belgía sig hins vegar frá Hollandi og stofnaði eigið konungsríki. Því voru héruð eins og Brabant og Limburg skipt. Meginhlutinn tilheyrði þýska sambandinu sem greifadæmið Limburg (reyndar undir hollenskri konungsstjórn) en suðurhlutinn tilheyrði Belgíu (og gerir enn í dag). Þegar [[Otto von Bismarck|Bismarck]] hóf kröfu þess efnis [[1867]] að innlima Limburg algjörlega í [[Prússland|prússneska ríkið]], mótmæltu íbúarnir kröftuglega. Úr varð að Limburg sagði sig úr þýska sambandinu og fékk fullgilda inngöngu í konungsríkið Holland. Það er þar með yngsta fylkið í landinu (fyrir utan Flevoland). Þrátt fyrir það eru íbúar Limburg nokkuð frábrugðnir öðrum íbúum Hollands. Flestir eru til dæmis kaþólskir og flestir tala eigið tungumál, limburgísku (skylt flæmsku eða hollensku). == Borgir == {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar !! Ath. |- | 1 || [[Maastricht]] || 119 þúsund || Höfuðborg fylkisins |- | 2 || [[Venlo]] || 99 þúsund || |- | 3 || [[Sittard-Geleen]] || 94 þúsund || |- | 4 || [[Heerlen]] || 89 þúsund || |- | 5 || [[Roermond]] || 55 þúsund || |- | 6 || [[Weert]] || 48 þúsund || |- | 7 || [[Kerkrade]] || 47 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Limburg (Nederland)|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 20. október|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons|2=Limburg}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] 8t8ybxc3zavzihb0cd6su0c9qejrgqr 1981130 1981055 2026-09-29T18:37:10Z Fyxi 84003 1981130 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Limburg | nafn_í_eignarfalli = Limburg | nafn_á_frummáli = {{lang|li|Lèmbörg}} ([[limburgíska]]) | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Limburg (Netherlands).svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Limburg-nl-wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Limburg in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður<br />{{nobold|(og stærsta borg)}} | sæti = [[Maastricht]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Limburg |url=https://allecijfers.nl/provincie/limburg/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 2210 | flatarmál_land_km2 = 2145 | flatarmál_vatn_km2 = 65 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 1.138.374 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-LI | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Limburg''' ([[limburgíska]]: ''{{lang|li|Lèmbörg}}'') er fylki í [[Holland]]i. Það er næstyngsta fylki landsins (aðeins [[Flevoland]] er yngra) og myndar syðsta hluta Hollands. Sökum þess að Limburg kom svo seint til Hollands og sökum þess að íbúar svæðisins tala eigið tungumál (limburgísku), líta margir Hollendingar á svæðið sem ekki-hollenskt. Auk þess eru flestir íbúarnir kaþólskir, ólíkt langflestum Hollendingum. Stjórnmálaflokkurinn Limburg Belang hefur það á stefnuskrá sinni að lýsa yfir sjálfstæði fyrir Limburg og kljúfa sig frá Hollandi (ásamt [[Limburg (Belgíu)|belgíska Limburg]]). == Lega og lýsing == Limburg er langsyðsti hluti Hollands og á löng landamæri að [[Þýskaland]]i og [[Belgía|Belgíu]]. Auk þess á fylkið landamæri að [[Norður-Brabant]] og nyrsti hlutinn nemur við [[Gelderland]]. Limburg er aðeins 2.210 km{{sup|2}} að stærð og er því næstminnsta fylki Hollands. Áin [[Maas]] rennur í gegnum allt fylkið frá suðri til norðurs og myndar mesta náttúrulega einkenni fylkisins. Íbúar eru 1,1 milljón talsins (2025).<ref name="mannfjöldi" /> Höfuðborgin heitir [[Maastricht]]. == Fáni og skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Limburg er með fimm minni skildi. Allir sýna þeir ljón, tvö rauð, eitt gult og eitt svart. Fimmti skjöldurinn sýnir þrjú pósthorn. Uppi til vinstri er merki Valkenburg (nálægt Maastricht). Uppi til hægri er merki Gulik-ættarinnar. Hornin eru tákn greifadæmisins Horn (fyrir norðan Maastricht). Niðri til hægri er merki hertogadæmisins Gelre (Gelderland). Fyrir miðju er merki hertogadæmisins Limburg. Allt voru þetta helstu yfirráðasvæði Limburg þar til [[Frakkland|Frakkar]] hertóku landið [[1794]]. Fáninn samanstendur af þremur láréttum röndum, hvítri, blárri (mjórri en hinar) og gulri. Til vinstri er rautt ljón, sem er tákn Limburg. Bláa röndin táknar fljótið Maas sem rennur gegnum endilangt fylkið. Fáninn var formlega tekinn í notkun [[27. desember]] [[1886]]. == Orðsifjar == Fylkið Limburg heitir eftir kastalavirkið Limbourgh, sem áður fyrr var aðsetur greifanna á þessu svæði. Limbourgh er í Belgíu í dag, en fylkið Limburg var bæði í Hollandi og Belgíu allt til [[1830]] er Belgía splittaði sig frá Hollandi. Talið er að orðið Lim- merkir lind eða lindardreka, samkvæmt þjóðsögum. == Söguágrip == Limburg var öldum saman greifadæmi og miklu stærra en í dag. Eftir að Frakkar yfirgáfu [[Niðurlönd]] [[1814]] myndaðist Limburg sem fylki sameinaðra Niðurlanda. Talað var um að nefna fylkið Maastricht eða Maasdal eða Opper Gelder. En Vilhjálmur I konungur ákvað að kalla fylkið Limburg. [[1830]] klauf Belgía sig hins vegar frá Hollandi og stofnaði eigið konungsríki. Því voru héruð eins og Brabant og Limburg skipt. Meginhlutinn tilheyrði þýska sambandinu sem greifadæmið Limburg (reyndar undir hollenskri konungsstjórn) en suðurhlutinn tilheyrði Belgíu (og gerir enn í dag). Þegar [[Otto von Bismarck|Bismarck]] hóf kröfu þess efnis [[1867]] að innlima Limburg algjörlega í [[Prússland|prússneska ríkið]], mótmæltu íbúarnir kröftuglega. Úr varð að Limburg sagði sig úr þýska sambandinu og fékk fullgilda inngöngu í konungsríkið Holland. Það er þar með yngsta fylkið í landinu (fyrir utan Flevoland). Þrátt fyrir það eru íbúar Limburg nokkuð frábrugðnir öðrum íbúum Hollands. Flestir eru til dæmis kaþólskir og flestir tala eigið tungumál, limburgísku (skylt flæmsku eða hollensku). == Borgir == {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar !! Ath. |- | 1 || [[Maastricht]] || 119 þúsund || Höfuðborg fylkisins |- | 2 || [[Venlo]] || 99 þúsund || |- | 3 || [[Sittard-Geleen]] || 94 þúsund || |- | 4 || [[Heerlen]] || 89 þúsund || |- | 5 || [[Roermond]] || 55 þúsund || |- | 6 || [[Weert]] || 48 þúsund || |- | 7 || [[Kerkrade]] || 47 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Limburg (Nederland)|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 20. október|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons|2=Limburg}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] p8op1wj7ccx4s523yy7069dt7r0b4nn 1981132 1981130 2026-09-29T18:37:25Z Fyxi 84003 1981132 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Limburg | nafn_í_eignarfalli = Limburg | nafn_á_frummáli = {{lang|li|Lèmbörg}} ([[limburgíska]]) | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Limburg (Netherlands).svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Limburg-nl-wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Limburg in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður<br />{{nobold|(og stærsta borg)}} | sæti = [[Maastricht]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Limburg |url=https://allecijfers.nl/provincie/limburg/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 2210 | flatarmál_land_km2 = 2145 | flatarmál_vatn_km2 = 65 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 1.138.374 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-LI | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Limburg''' ([[limburgíska]]: ''{{lang|li|Lèmbörg}}'') er fylki í [[Holland]]i. Það er næstyngsta fylki landsins (aðeins [[Flevoland]] er yngra) og myndar syðsta hluta Hollands. Sökum þess að Limburg kom svo seint til Hollands og sökum þess að íbúar svæðisins tala eigið tungumál (limburgísku), líta margir Hollendingar á svæðið sem ekki-hollenskt. Auk þess eru flestir íbúarnir kaþólskir, ólíkt langflestum Hollendingum. Stjórnmálaflokkurinn Limburg Belang hefur það á stefnuskrá sinni að lýsa yfir sjálfstæði fyrir Limburg og kljúfa sig frá Hollandi (ásamt [[Limburg (Belgíu)|belgíska Limburg]]). == Lega og lýsing == Limburg er langsyðsti hluti Hollands og á löng landamæri að [[Þýskaland]]i og [[Belgía|Belgíu]]. Auk þess á fylkið landamæri að [[Norður-Brabant]] og nyrsti hlutinn nemur við [[Gelderland]]. Limburg er 2.210 km{{sup|2}} að stærð og er því næstminnsta fylki Hollands. Áin [[Maas]] rennur í gegnum allt fylkið frá suðri til norðurs og myndar mesta náttúrulega einkenni fylkisins. Íbúar eru 1,1 milljón talsins (2025).<ref name="mannfjöldi" /> Höfuðborgin heitir [[Maastricht]]. == Fáni og skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Limburg er með fimm minni skildi. Allir sýna þeir ljón, tvö rauð, eitt gult og eitt svart. Fimmti skjöldurinn sýnir þrjú pósthorn. Uppi til vinstri er merki Valkenburg (nálægt Maastricht). Uppi til hægri er merki Gulik-ættarinnar. Hornin eru tákn greifadæmisins Horn (fyrir norðan Maastricht). Niðri til hægri er merki hertogadæmisins Gelre (Gelderland). Fyrir miðju er merki hertogadæmisins Limburg. Allt voru þetta helstu yfirráðasvæði Limburg þar til [[Frakkland|Frakkar]] hertóku landið [[1794]]. Fáninn samanstendur af þremur láréttum röndum, hvítri, blárri (mjórri en hinar) og gulri. Til vinstri er rautt ljón, sem er tákn Limburg. Bláa röndin táknar fljótið Maas sem rennur gegnum endilangt fylkið. Fáninn var formlega tekinn í notkun [[27. desember]] [[1886]]. == Orðsifjar == Fylkið Limburg heitir eftir kastalavirkið Limbourgh, sem áður fyrr var aðsetur greifanna á þessu svæði. Limbourgh er í Belgíu í dag, en fylkið Limburg var bæði í Hollandi og Belgíu allt til [[1830]] er Belgía splittaði sig frá Hollandi. Talið er að orðið Lim- merkir lind eða lindardreka, samkvæmt þjóðsögum. == Söguágrip == Limburg var öldum saman greifadæmi og miklu stærra en í dag. Eftir að Frakkar yfirgáfu [[Niðurlönd]] [[1814]] myndaðist Limburg sem fylki sameinaðra Niðurlanda. Talað var um að nefna fylkið Maastricht eða Maasdal eða Opper Gelder. En Vilhjálmur I konungur ákvað að kalla fylkið Limburg. [[1830]] klauf Belgía sig hins vegar frá Hollandi og stofnaði eigið konungsríki. Því voru héruð eins og Brabant og Limburg skipt. Meginhlutinn tilheyrði þýska sambandinu sem greifadæmið Limburg (reyndar undir hollenskri konungsstjórn) en suðurhlutinn tilheyrði Belgíu (og gerir enn í dag). Þegar [[Otto von Bismarck|Bismarck]] hóf kröfu þess efnis [[1867]] að innlima Limburg algjörlega í [[Prússland|prússneska ríkið]], mótmæltu íbúarnir kröftuglega. Úr varð að Limburg sagði sig úr þýska sambandinu og fékk fullgilda inngöngu í konungsríkið Holland. Það er þar með yngsta fylkið í landinu (fyrir utan Flevoland). Þrátt fyrir það eru íbúar Limburg nokkuð frábrugðnir öðrum íbúum Hollands. Flestir eru til dæmis kaþólskir og flestir tala eigið tungumál, limburgísku (skylt flæmsku eða hollensku). == Borgir == {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar !! Ath. |- | 1 || [[Maastricht]] || 119 þúsund || Höfuðborg fylkisins |- | 2 || [[Venlo]] || 99 þúsund || |- | 3 || [[Sittard-Geleen]] || 94 þúsund || |- | 4 || [[Heerlen]] || 89 þúsund || |- | 5 || [[Roermond]] || 55 þúsund || |- | 6 || [[Weert]] || 48 þúsund || |- | 7 || [[Kerkrade]] || 47 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Limburg (Nederland)|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 20. október|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons|2=Limburg}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] 8yzumshox0nzzoltnl9i3g7ssjfbbru 0 103024 1981110 1391874 2026-09-29T17:49:10Z ~2026-52416-99 121285 /* */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1981110 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Wal-Mart in Madison Heights.jpg|thumb|[[Wal-Mart]] er dæmi um verslunarkeðju]] '''Verslunarkeðja''' er hópur [[smásala|smásöluverslana]] sem rekinn er undir einu [[merki]]. Verslanir í keðju eru reknar á staðlaðan hátt og hópur stjórnanda í aðalskrifstofu sér um þetta. Slíkar verslanir má vera reknar undir [[sérleyfi]] eða vera í eigu fyrirtækisins sem á merkið. Stærsta verslunarkeðjan í heimi er bandaríska [[matvöruverslun|mat-]] og [[heimilsvörur|heimilsvöru]]verslun [[Wal-Mart]]. Verslunarkeðjur er að finna í mörgum smásölumörkuðum, nokkur dæmi um þær eru [[Bónus (verslun)|Bónus]], [[Hagkaup]], [[Byko]], [[Blómaval]] og alþjóðleg fyrirtæki eins og [[Pizza Hut]] og [[Body Shop]]. {{commons|Chain stores|Verslunarkeðjum}} {{stubbur}} [[Flokkur:Verslunarkeðjur]] [[Flokkur:Smásala]] i4g1lhiu9gr1l0tryh6yytqasgpu3lk 0 103069 1981029 1700791 2026-09-29T13:00:48Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Sjáland (Holland)]] á [[Sjáland (Hollandi)]] 1700791 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;" ! Fáni ! Skjaldarmerki |---- | align="center" bgcolor="#EFEFEF" | <div>{{border|[[Mynd:Flag of Zeeland.svg|150px|none|Fáni]]}}</div> | align="center" bgcolor="#FFFFFF" | [[Mynd:Wapen van Zeeland.svg‎|100px|Skjaldarmerki]] |- style="background: #ffffff;" align="center" |---- ! colspan="2" | Upplýsingar |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Höfuðborg]]: || [[Middelburg]] |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Flatarmál]]: || 2.933 km² |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Mannfjöldi]]: || 381.582 |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Þéttleiki byggðar]]: || 214/km² |---- bgcolor="#FFFFFF" | Vefsíða: || [http://www.zeeland.nl/zeeland.nl]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} |---- ! colspan="2" | Lega |---- bgcolor="#FFFFFF" | colspan=2 align=center | [[Mynd:Zeeland in the Netherlands.svg|300px|]] |} '''Sjáland''' (''Zeeland'' á [[hollenska|hollensku]]) er þriðja minnsta og næstfámennasta hérað [[Holland]]s. Það liggur við [[Norðursjór|Norðursjó]] og var áður fyrr háð sjávargangi og flóðum. Á Sjálandi eru flestir hinna víðáttumiklu sjávarvarnargarða Hollands. == Lega og lýsing == Sjáland er 1.792 km² að stærð og er því þriðja minnsta fylki Hollands. Aðeins [[Flevoland]] og [[Utrecht (fylki)|Utrecht]] eru minni. Héraðið er suðvestast í Hollandi, meðfram ströndum Norðursjávar. Fyrir norðan er [[Suður-Holland]], fyrir austan er [[Norður-Brabant]] og fyrir sunnan er [[Belgía]] ([[Flæmingjaland]]). Sjáland er einstakt fylki þar eð það samanstendur nær eingöngu af eyjum (eða fyrrverandi eyjum) og skögum, sem jafnframt voru mestu hamfarasvæði Hollands áður fyrr hvað hamfaraflóð varðaði. Miklir flóðavarnargarðar halda sjónum úti fyrir og tröllauknar vatndsælur dæla nær öllu vatni frá fljótunum [[Maas]] og [[Schelde]] í Norðursjóinn. Þetta er einstakt afrek í heiminum. Aðeins syðsti hluti Sjálands er almennilega landfastur og er eins og útskot norður af Belgíu. Íbúafjöldinn er aðeins 381 þúsund talsins, sem gerir Sjáland að næstfámennasta fylki Hollands. Aðeins Flevoland er fámennara. Höfuðborgin er Middelburg. == Fáni og skjáldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Sjálands er tvískiptur skjöldur. Fyrir ofan er hálft rautt ljón á appelsínugulum grunni. Fyrir neðan eru bláar og hvítar bylgjur. Bylgjurnar merkja fljótin Maas og Schelde. Ljónið er merki Hollands (sem fylki). Kórónan efst vísa til konungsríkisins. Skjaldarmerkið var tekið í notkun [[4. desember]] [[1948]]. Fáni Sjálands samanstendur af bláum og hvítum bylgjum, en þær vísa til ánna Maas og Schelde. Fyrir miðju er skjaldarmerkið. Fáninn var tekinn í notkun [[14. janúar]] [[1949]]. == Orðsifjar == Héraðið heitir Zeeland á [[Hollenska|hollensku]], en það merkir bókstaflega sjáland, þ.e. landið við sjóinn. Það hefur því nákvæmlega sama heiti og [[Sjáland]] í [[Danmörk]]u (Sjælland). [[Nýja-Sjáland]] í [[Kyrrahaf]]i var nefnt eftir héraðinu. == Söguágrip == [[Mynd:Deltawerke-Oosterschelde-Sturmflutwehr Oosterscheldeseite.jpg|thumb|Sjávarvarnargarður við Oosterschelde]] [[Rómaveldi|Rómverjar]] munu hafa verið í héraðinu, en þeir hurfu þaðan á 4. öld. Eftir það fór landið að minnka við ágang sjávar og flóða. Á 7. öld nam Pípin II svæðið, sem þar með varð frankneskt. Í kjölfarið komst [[kristni]] á í landinu að tilstuðlan heilags Willibrords. Á 9. öld gerðu [[víkingar]] hér og þar strandhögg. Árið [[841]] leyfði Lóþar, konungur Lóþaringíu, víkingum að setjast að á svæðinu Walcheren til að hindra fleiri strandhögg, með misjöfnum árangri. Hjá frísum mynduðust því nokkur strandvirki gegn víkingum, til dæmis Vlissingen og Middelburg. Á miðöldum var nær allt Sjáland-svæðið undir sjávarmáli, en íbúum tókst að vinna land með landvinningum og uppfyllingum, þannig að margar litlar eyjar urðu að stærri eyjum. Þó urðu stormflóð enn mörgum að bana. Síðla á [[19. öldin|19. öld]] voru eyjarnar Zuid-Beveland og Walcheren tengdar með járnbrautarlínum og sjógörðum við meginlandið. [[1953]] banaði enn eitt stormflóð 1.800 manns. Þá var hafist handa við að reisa hina tröllauknu sjávarvarnargarða og vatnsdælur. Verkefni þetta kallast Deltawerk og er einstakt í heiminum. Allar eyjarnar tengdust miklum görðum með akvegum. Þetta verkefni hefur gjörbylt samgöngum og atvinnuvegum í héraðinu. == Borgir og bæir == Á Sjálandi er eingin stærri borg, en talsvert af landbúnaðar- og hafnarbæjum. {| class="wikitable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar !! Ath. |- | 1 || [[Middelburg]] || 40 þúsund || Höfuðborg héraðsins |- | 2 || Vlissingen || 32 þúsund || |- | 3 || Goes || 26 þúsund || |- | 4 || Terneuzen || 24 þúsund || |} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Zeeland (provincie)|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 5. nóvember|árskoðað= 2011}} {{commonscat|Zeeland}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] 2s37kx1gbot6mvdqdov93l415rzcutc 1981093 1981029 2026-09-29T17:14:46Z Fyxi 84003 snið 1981093 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Sjáland | nafn_í_eignarfalli = Sjálands | nafn_á_frummáli = {{lang|nl|Zeeland}} ([[hollenska]]) | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Zeeland.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Zeeland wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Zeeland in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Middelburg]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Terneuzen]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Zeeland |url=https://allecijfers.nl/provincie/zeeland/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 2933 | flatarmál_land_km2 = 1780 | flatarmál_vatn_km2 = 1154 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 394.538 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-ZE | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Sjáland''' ([[hollenska]]: ''{{lang|nl|Zeeland}}'') er þriðja minnsta og fámennasta hérað [[Holland]]s. Það liggur við [[Norðursjór|Norðursjó]] og var áður fyrr háð sjávargangi og flóðum. Á Sjálandi eru flestir hinna víðáttumiklu sjávarvarnargarða Hollands. == Lega og lýsing == Sjáland er 2.933 km{{sup|2}} að stærð og er því þriðja minnsta fylki Hollands.<ref name="AC" /> Aðeins [[Flevoland]] og [[Utrecht (fylki)|Utrecht]] eru minni. Fylkið er suðvestast í Hollandi, meðfram ströndum Norðursjávar. Fyrir norðan er [[Suður-Holland]], fyrir austan er [[Norður-Brabant]] og fyrir sunnan er [[Belgía]] ([[Flæmingjaland]]). Sjáland er einstakt fylki þar eð það samanstendur nær eingöngu af eyjum (eða fyrrverandi eyjum) og skögum, sem jafnframt voru mestu hamfarasvæði Hollands áður fyrr hvað hamfaraflóð varðaði. Miklir flóðavarnargarðar halda sjónum úti fyrir og tröllauknar vatndsælur dæla nær öllu vatni frá fljótunum [[Maas]] og [[Schelde]] í Norðursjóinn. Þetta er einstakt afrek í heiminum. Aðeins syðsti hluti Sjálands er almennilega landfastur og er eins og útskot norður af Belgíu. Íbúafjöldinn er aðeins 395 þúsund talsins (2025), sem gerir Sjáland að fámennasta fylki Hollands.<ref name="mannfjöldi" /> Höfuðborgin er [[Middelburg]]. == Fáni og skjáldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Sjálands er tvískiptur skjöldur. Fyrir ofan er hálft rautt ljón á appelsínugulum grunni. Fyrir neðan eru bláar og hvítar bylgjur. Bylgjurnar merkja fljótin Maas og Schelde. Ljónið er merki Hollands (sem fylki). Kórónan efst vísa til konungsríkisins. Skjaldarmerkið var tekið í notkun [[4. desember]] [[1948]]. Fáni Sjálands samanstendur af bláum og hvítum bylgjum, en þær vísa til ánna Maas og Schelde. Fyrir miðju er skjaldarmerkið. Fáninn var tekinn í notkun [[14. janúar]] [[1949]]. == Orðsifjar == Héraðið heitir Zeeland á [[Hollenska|hollensku]], en það merkir bókstaflega sjáland, þ.e. landið við sjóinn. Það hefur því nákvæmlega sama heiti og [[Sjáland]] í [[Danmörk]]u (Sjælland). [[Nýja-Sjáland]] í [[Kyrrahaf]]i var nefnt eftir héraðinu. == Söguágrip == [[Mynd:Deltawerke-Oosterschelde-Sturmflutwehr Oosterscheldeseite.jpg|thumb|Sjávarvarnargarður við Oosterschelde]] [[Rómaveldi|Rómverjar]] munu hafa verið í héraðinu, en þeir hurfu þaðan á 4. öld. Eftir það fór landið að minnka við ágang sjávar og flóða. Á 7. öld nam Pípin II svæðið, sem þar með varð frankneskt. Í kjölfarið komst [[kristni]] á í landinu að tilstuðlan heilags Willibrords. Á 9. öld gerðu [[víkingar]] hér og þar strandhögg. Árið [[841]] leyfði Lóþar, konungur Lóþaringíu, víkingum að setjast að á svæðinu Walcheren til að hindra fleiri strandhögg, með misjöfnum árangri. Hjá frísum mynduðust því nokkur strandvirki gegn víkingum, til dæmis Vlissingen og Middelburg. Á miðöldum var nær allt Sjáland-svæðið undir sjávarmáli, en íbúum tókst að vinna land með landvinningum og uppfyllingum, þannig að margar litlar eyjar urðu að stærri eyjum. Þó urðu stormflóð enn mörgum að bana. Síðla á [[19. öldin|19. öld]] voru eyjarnar Zuid-Beveland og Walcheren tengdar með járnbrautarlínum og sjógörðum við meginlandið. [[1953]] banaði enn eitt stormflóð 1.800 manns. Þá var hafist handa við að reisa hina tröllauknu sjávarvarnargarða og vatnsdælur. Verkefni þetta kallast Deltawerk og er einstakt í heiminum. Allar eyjarnar tengdust miklum görðum með akvegum. Þetta verkefni hefur gjörbylt samgöngum og atvinnuvegum í héraðinu. == Borgir og bæir == Á Sjálandi er talsvert af landbúnaðar- og hafnarbæjum. {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar (2021) !! Ath. |- | 1 || [[Terneuzen]] || 54,5 þúsund || |- | 2 || [[Middelburg]] || 48,9 þúsund || Höfuðborg héraðsins |- | 3 || Vlissingen || 44,3 þúsund || |- | 4 || Goes || 38,6 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Zeeland (provincie)|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 5. nóvember|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{commons|2=Sjálandi}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] goful4ma3shrefznj8jifzfy0azfcte 1981094 1981093 2026-09-29T17:22:01Z Fyxi 84003 1981094 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Sjáland | nafn_í_eignarfalli = Sjálands | nafn_á_frummáli = {{lang|nl|Zeeland}} ([[hollenska]]) | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Zeeland.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Zeeland wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Zeeland in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Middelburg]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Terneuzen]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Zeeland |url=https://allecijfers.nl/provincie/zeeland/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 2933 | flatarmál_land_km2 = 1780 | flatarmál_vatn_km2 = 1154 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 394.538 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-ZE | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Sjáland''' ([[hollenska]]: ''{{lang|nl|Zeeland}}'') er þriðja minnsta og fámennasta fylki [[Holland]]s. Það liggur við [[Norðursjór|Norðursjó]] og var áður fyrr háð sjávargangi og flóðum. Á Sjálandi eru flestir hinna víðáttumiklu sjávarvarnargarða Hollands. == Lega og lýsing == Sjáland er 2.933 km{{sup|2}} að stærð og er því þriðja minnsta fylki Hollands.<ref name="AC" /> Aðeins [[Flevoland]] og [[Utrecht (fylki)|Utrecht]] eru minni. Fylkið er suðvestast í Hollandi, meðfram ströndum Norðursjávar. Fyrir norðan er [[Suður-Holland]], fyrir austan er [[Norður-Brabant]] og fyrir sunnan er [[Belgía]] ([[Flæmingjaland]]). Sjáland er einstakt fylki þar eð það samanstendur nær eingöngu af eyjum (eða fyrrverandi eyjum) og skögum, sem jafnframt voru mestu hamfarasvæði Hollands áður fyrr hvað hamfaraflóð varðaði. Miklir flóðavarnargarðar halda sjónum úti fyrir og tröllauknar vatndsælur dæla nær öllu vatni frá fljótunum [[Maas]] og [[Schelde]] í Norðursjóinn. Þetta er einstakt afrek í heiminum. Aðeins syðsti hluti Sjálands er almennilega landfastur og er eins og útskot norður af Belgíu. Íbúafjöldinn er aðeins 395 þúsund talsins (2025), sem gerir Sjáland að fámennasta fylki Hollands.<ref name="mannfjöldi" /> Höfuðborgin er [[Middelburg]]. == Fáni og skjáldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Sjálands er tvískiptur skjöldur. Fyrir ofan er hálft rautt ljón á appelsínugulum grunni. Fyrir neðan eru bláar og hvítar bylgjur. Bylgjurnar merkja fljótin Maas og Schelde. Ljónið er merki Hollands (sem fylki). Kórónan efst vísa til konungsríkisins. Skjaldarmerkið var tekið í notkun [[4. desember]] [[1948]]. Fáni Sjálands samanstendur af bláum og hvítum bylgjum, en þær vísa til ánna Maas og Schelde. Fyrir miðju er skjaldarmerkið. Fáninn var tekinn í notkun [[14. janúar]] [[1949]]. == Orðsifjar == Héraðið heitir Zeeland á [[Hollenska|hollensku]], en það merkir bókstaflega sjáland, þ.e. landið við sjóinn. Það hefur því nákvæmlega sama heiti og [[Sjáland]] í [[Danmörk]]u (Sjælland). [[Nýja-Sjáland]] í [[Kyrrahaf]]i var nefnt eftir héraðinu. == Söguágrip == [[Mynd:Deltawerke-Oosterschelde-Sturmflutwehr Oosterscheldeseite.jpg|thumb|Sjávarvarnargarður við Oosterschelde]] [[Rómaveldi|Rómverjar]] munu hafa verið í héraðinu, en þeir hurfu þaðan á 4. öld. Eftir það fór landið að minnka við ágang sjávar og flóða. Á 7. öld nam Pípin II svæðið, sem þar með varð frankneskt. Í kjölfarið komst [[kristni]] á í landinu að tilstuðlan heilags Willibrords. Á 9. öld gerðu [[víkingar]] hér og þar strandhögg. Árið [[841]] leyfði Lóþar, konungur Lóþaringíu, víkingum að setjast að á svæðinu Walcheren til að hindra fleiri strandhögg, með misjöfnum árangri. Hjá frísum mynduðust því nokkur strandvirki gegn víkingum, til dæmis Vlissingen og Middelburg. Á miðöldum var nær allt Sjáland-svæðið undir sjávarmáli, en íbúum tókst að vinna land með landvinningum og uppfyllingum, þannig að margar litlar eyjar urðu að stærri eyjum. Þó urðu stormflóð enn mörgum að bana. Síðla á [[19. öldin|19. öld]] voru eyjarnar Zuid-Beveland og Walcheren tengdar með járnbrautarlínum og sjógörðum við meginlandið. [[1953]] banaði enn eitt stormflóð 1.800 manns. Þá var hafist handa við að reisa hina tröllauknu sjávarvarnargarða og vatnsdælur. Verkefni þetta kallast Deltawerk og er einstakt í heiminum. Allar eyjarnar tengdust miklum görðum með akvegum. Þetta verkefni hefur gjörbylt samgöngum og atvinnuvegum í héraðinu. == Borgir og bæir == Á Sjálandi er talsvert af landbúnaðar- og hafnarbæjum. {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar (2021) !! Ath. |- | 1 || [[Terneuzen]] || 54,5 þúsund || |- | 2 || [[Middelburg]] || 48,9 þúsund || Höfuðborg héraðsins |- | 3 || Vlissingen || 44,3 þúsund || |- | 4 || Goes || 38,6 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Zeeland (provincie)|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 5. nóvember|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{commons|2=Sjálandi}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] pecb1f0pcmyuhrnrarmyv76zmixims1 1981129 1981094 2026-09-29T18:30:38Z Fyxi 84003 1981129 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Sjáland | nafn_í_eignarfalli = Sjálands | nafn_á_frummáli = {{lang|nl|Zeeland}} ([[hollenska]]) | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Zeeland.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Zeeland wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Zeeland in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Middelburg]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Terneuzen]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Zeeland |url=https://allecijfers.nl/provincie/zeeland/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 2933 | flatarmál_land_km2 = 1780 | flatarmál_vatn_km2 = 1154 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 394.538 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-ZE | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Sjáland''' ([[hollenska]]: ''{{lang|nl|Zeeland}}'') er fámennasta fylki [[Holland]]s. Það liggur við [[Norðursjór|Norðursjó]] og var áður fyrr háð sjávargangi og flóðum. Á Sjálandi eru flestir hinna víðáttumiklu sjávarvarnargarða Hollands. == Lega og lýsing == Sjáland er 2.933 km{{sup|2}} að stærð.<ref name="AC" /> Fylkið er suðvestast í Hollandi, meðfram ströndum Norðursjávar. Fyrir norðan er [[Suður-Holland]], fyrir austan er [[Norður-Brabant]] og fyrir sunnan er [[Belgía]] ([[Flæmingjaland]]). Sjáland er einstakt fylki þar eð það samanstendur nær eingöngu af eyjum (eða fyrrverandi eyjum) og skögum, sem jafnframt voru mestu hamfarasvæði Hollands áður fyrr hvað hamfaraflóð varðaði. Miklir flóðavarnargarðar halda sjónum úti fyrir og tröllauknar vatndsælur dæla nær öllu vatni frá fljótunum [[Maas]] og [[Schelde]] í Norðursjóinn. Þetta er einstakt afrek í heiminum. Aðeins syðsti hluti Sjálands er almennilega landfastur og er eins og útskot norður af Belgíu. Íbúafjöldinn er aðeins 395 þúsund talsins (2025), sem gerir Sjáland að fámennasta fylki Hollands.<ref name="mannfjöldi" /> Höfuðborgin er [[Middelburg]]. == Fáni og skjáldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Sjálands er tvískiptur skjöldur. Fyrir ofan er hálft rautt ljón á appelsínugulum grunni. Fyrir neðan eru bláar og hvítar bylgjur. Bylgjurnar merkja fljótin Maas og Schelde. Ljónið er merki Hollands (sem fylki). Kórónan efst vísa til konungsríkisins. Skjaldarmerkið var tekið í notkun [[4. desember]] [[1948]]. Fáni Sjálands samanstendur af bláum og hvítum bylgjum, en þær vísa til ánna Maas og Schelde. Fyrir miðju er skjaldarmerkið. Fáninn var tekinn í notkun [[14. janúar]] [[1949]]. == Orðsifjar == Fylkið heitir Zeeland á [[Hollenska|hollensku]], en það merkir bókstaflega sjáland, þ.e. landið við sjóinn. Það hefur því nákvæmlega sama heiti og [[Sjáland]] í [[Danmörk]]u (Sjælland). [[Nýja-Sjáland]] í [[Kyrrahaf]]i var nefnt eftir fylkinu. == Söguágrip == [[Mynd:Deltawerke-Oosterschelde-Sturmflutwehr Oosterscheldeseite.jpg|thumb|Sjávarvarnargarður við Oosterschelde]] [[Rómaveldi|Rómverjar]] munu hafa verið í héraðinu, en þeir hurfu þaðan á 4. öld. Eftir það fór landið að minnka við ágang sjávar og flóða. Á 7. öld nam Pípin II svæðið, sem þar með varð frankneskt. Í kjölfarið komst [[kristni]] á í landinu að tilstuðlan heilags Willibrords. Á 9. öld gerðu [[víkingar]] hér og þar strandhögg. Árið [[841]] leyfði Lóþar, konungur Lóþaringíu, víkingum að setjast að á svæðinu Walcheren til að hindra fleiri strandhögg, með misjöfnum árangri. Hjá frísum mynduðust því nokkur strandvirki gegn víkingum, til dæmis Vlissingen og Middelburg. Á miðöldum var nær allt Sjáland-svæðið undir sjávarmáli, en íbúum tókst að vinna land með landvinningum og uppfyllingum, þannig að margar litlar eyjar urðu að stærri eyjum. Þó urðu stormflóð enn mörgum að bana. Síðla á [[19. öldin|19. öld]] voru eyjarnar Zuid-Beveland og Walcheren tengdar með járnbrautarlínum og sjógörðum við meginlandið. [[1953]] banaði enn eitt stormflóð 1.800 manns. Þá var hafist handa við að reisa hina tröllauknu sjávarvarnargarða og vatnsdælur. Verkefni þetta kallast Deltawerk og er einstakt í heiminum. Allar eyjarnar tengdust miklum görðum með akvegum. Þetta verkefni hefur gjörbylt samgöngum og atvinnuvegum í héraðinu. == Borgir og bæir == Á Sjálandi er talsvert af landbúnaðar- og hafnarbæjum. {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar (2021) !! Ath. |- | 1 || [[Terneuzen]] || 54,5 þúsund || |- | 2 || [[Middelburg]] || 48,9 þúsund || Höfuðborg héraðsins |- | 3 || Vlissingen || 44,3 þúsund || |- | 4 || Goes || 38,6 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Zeeland (provincie)|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 5. nóvember|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{commons|2=Sjálandi}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] 01c15vdiofog27een3qvls02xiguy4z 0 103076 1981096 1782952 2026-09-29T17:30:09Z Fyxi 84003 snið 1981096 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Utrecht | nafn_í_eignarfalli = Utrecht | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Utrecht (province)-Flag.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Utrecht provincie wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Utrecht in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður<br />{{nobold|(og stærsta borg)}} | sæti = [[Utrecht]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Utrecht |url=https://allecijfers.nl/provincie/utrecht/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 1560 | flatarmál_land_km2 = 1484 | flatarmál_vatn_km2 = 76 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 1.415.104 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-UT | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Utrecht''' er minnsta fylki [[Holland]]s með aðeins 1.560 km{{sup|2}}. Það var í margar aldir stjórnað af furstabiskupum úr borginni [[Utrecht]]. Rætt er á hollenska þinginu um að leysa héraðið upp og sameina það [[Norður-Holland]]i og [[Flevoland]] í eitt stórt hérað. == Lega og lýsing == Utrecht er nokkuð miðsvæðis í Hollandi. Fyrir norðvestan er Norður-Holland, fyrir suðvestan er [[Suður-Holland]], en fyrir sunnan og austan er [[Gelderland]]. Nyrsti hluti Utrecht nemur við stöðuvatnið Eemmeer, sem tengist [[IJsselmeer]]. Syðst er [[Rín (fljót)|Rínarfljót]] (bæði Lek og Oude Rijn). Mikill skipaskurður gengur mitt í gegnum héraðið (og borgina Utrecht), sem tengir Rín við [[Amsterdam]]. Fylkið er aðeins 1.560 km{{sup|2}} að stærð og er þar með minnsta hérað Hollands.<ref name="AC" /> Íbúar eru 1,4 milljónir (2025).<ref name="mannfjöldi" /> Höfuðborgin heitir sömuleiðis [[Utrecht]]. == Skjaldarmerki og fáni == [[Skjaldarmerki]] Utrecht er mjög flókið. Skjöldurinn er fimmskiptur. Tvisvar kemur rauða ljón Hollands fyrir og tvisvar kemur hvíti krossinn á rauðum grunni fyrir, en það var merki furstabiskupanna af Utrecht. Fyrir miðju er skjöldur borgarinnar Utrecht. Öll merkin eru þegar til á fyrri öldum en skjaldarmerkið eins og það lítur út í dag var tekið upp [[14. apríl]] [[1858]]. Fáninn er líkur fána [[Pólland]]s, það er að segja hvít rönd að ofan og rauð rönd að neðan. En efst til vinstri er hvíti kross biskupanna af Utrecht. Litirnir eru teknir úr skjaldarmerkinu. Fáninn var tekinn upp [[15. janúar]] [[1952]]. == Orðsifjar == Héraðið heitir eftir borginni Utrecht, en hún hét Traiectum ad Rhenum á tímum [[Rómaveldi|Rómverja]]. Það merkir ''ferjustaður'' eða ''vað yfir Rín''. Úr Traiectum verður seinna Uit Trekt (''frá Trekt'') og loks Utrecht. == Söguágrip == Í borginni Utrecht var biskupssetur stofnað árið [[722]] af heilögum Willibrord. Í gegnum [[miðaldir]]nar var svæðinu í kringum Utrecht stjórnað af biskupum, sem fóru með völd fyrir keisara [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkisins]]. Völd þeirra spönnuðu stærra svæði, en megnið af héraðunum [[Overijssel]] og [[Drenthe]] voru á yfirráðasvæði þeirra. Árið [[1527]] seldu biskuparnir [[Karl V (HRR)|Karli V]] keisara yfirráðin, en hann var af Habsborgarætt. Þegar Hollendingar hófu uppreisn sína gegn [[Spánn|Spáni]] (spænsku Habsborgaralínunni), gengu íbúar Utrecht til liðs við Hollendinga [[1579]] og hrundu af sér erlendu yfirráðin. Utrecht var stofnhérað í sjálfstæðu Hollandi og hefur ætíð verið minnsta héraðið. Eftir [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldina síðari]] hefur Utrecht verið stækkað örlítið á kostnað svæða í [[Suður-Holland]]i. Uppi eru hugmyndir um það að sameina Utrecht, Norður-Holland og Flevoland í eitt stórt hérað, sem fengi heitið Randstad. == Borgir == Stærstu borgir í Utrecht. {| class="wikitable sortable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar (2021) !! Ath. |- | 1 || [[Utrecht]] || 362 þúsund || Höfuðborg héraðsins |- | 2 || [[Amersfoort]] || 159 þúsund || |- | 3 || [[Veenendaal]] || 68 þúsund || |- | 4 || [[Zeist]] || 66 þúsund || |- | 5 || [[Nieuwegein]] || 65 þúsund || |- |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Utrecht (provincie)|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 5. nóvember|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons|2=Utrecht}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] chqkmay99j2du8n6fyiaqayvl0i5zck 0 103099 1981047 1916903 2026-09-29T13:51:28Z Fyxi 84003 1981047 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|fylkið|Utrecht (fylki)}} {{Byggð | fáni = Flag of Utrecht.svg | skjaldarmerki = Utrecht gemeente wapen.svg | kort = LocatieUtrecht.png | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = Fylki | undirskipting_nafn1 = [[Utrecht (fylki)|Utrecht]] | flatarmál_heild_km2 = 99,32 | mannfjöldi_heild = 345.000 | mannfjöldi_frá = 2017 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 =3.134 | vefsíða =[http://www.utrecht.nl/ www.utrecht.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110204030348/http://www.utrecht.nl/ |date=2011-02-04 }} }} '''Utrecht''' (á íslensku stundum nefnd '''Trekt''') er borg í [[Holland]]i og jafnframt höfuðborg fylkisins [[Utrecht (fylki)|Utrecht]]. Hún var áður fyrr aðsetur furstabiskupanna sem ríktu yfir stóru svæði síðla á [[Miðaldir|miðöldum]]. Með 345 þúsund íbúa er Utrecht fjórða stærsta borg Hollands og er ört stækkandi. == Lega og lýsing == Utrecht liggur nokkuð miðsvæðis í Hollandi, sunnan við [[IJsselmeer]] og suðaustur af [[Amsterdam]]. Næstu borgir eru [[Hilversum]] til norðurs (15 km), [[Amersfoort]] til austurs (20 km), Amsterdam til norðvesturs (25 km) og [[Rotterdam]] til suðvesturs (30 km). Mikill skipaskurður, Amsterdam-Rijnkanaal, fer þvert í gegnum borgina. Vestan við skurðinn er stærsta byggingasvæði Hollands, Leidsche Rijn, en á 20 km² svæði rís nýtt íbúðahverfi fyrir 100 þúsund manns. == Orðsifjar == Borgin hét Traiectum ad Rhenum á tímum [[Rómaveldi|Rómverja]] en það merkir ''ferjustaður'' eða ''vað yfir Rín''. Úr Traiectum verður seinna Uit Trekt (''frá Trekt'') og loks Utrecht. == Saga Utrecht == === Furstabiskupar === [[Mynd:Stadsrechten Utrecht oorkonde 1122 bron Utrechts Archief.jpg|thumb|Skjalið frá Hinrik V keisara þar sem hann veitir Utrecht borgarréttindi. Það er dagsett 2. júní 1122.]] Upphaf borgarinnar má rekja til Rómverja, en þeir reistu þar virki í kringum 50 e.Kr. Í kringum virkið myndaðist byggð og var hún ein nyrsta rómverska byggðin á meginlandi [[Evrópa|Evrópu]]. Byggðin var þó ávallt í hættu af innrásum [[Germanir|germana]] og var Utrecht loks yfirgefin árið 275. Eftir það bjuggu frísar á svæðinu. Kristniboð hófst í Utrecht á miðri 7. öld af enskum og írskum munkum. Willibrordus varð fyrsti biskupinn á staðnum 695. Síðan þá hefur biskupsstóllinn þar verið ein mesta miðstöð kaþólsku kirkjunnar á [[Niðurlönd]]um. Árið [[1024]] voru biskuparnir gerðir að furstum í [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkinu]] en yfirráðasvæði þeirra var í borginni og umhverfis hana en einnig á stóru landsvæði sem í dag spannar héruðin [[Overijssel]] og [[Drenthe]]. Þó hlaut Utrecht ekki borgarréttindi fyrr en [[1122]] af [[Hinrik V (HRR)|Hinrik V]] keisara. Á þessum tíma var Utrecht mikilvægasta borg norðurhluta Niðurlanda. Furstabiskuparnir ríktu allt til [[1528]]. Biskuparnir voru svo valdamiklir í gegnum aldirnar að Adriaan Florenszoon Boeyens, sem fæddist í Utrecht, var valin [[páfi]] [[1522]] (Hadríanus VI) en hann reyndist síðasti páfinn sem ekki var Ítali þar til [[Jóhannes Páll 2.|Jóhannes Páll páfi II]] hlaut páfakjör [[1978]]. === Sjálfstæðisstríð === [[1528]] seldi síðasti furstabiskupinn yfirráð sín til [[Karl V (HRR)|Karls V]] keisara en hann var af Habsborgarætt. Eitt fyrsta verk hans var að reisa gríðarlegt virki í Utrecht til að viðhalda völdum sínum þar en borgarbúar voru honum andsnúnir. Þegar [[hertoginn af Alba]], landstjóri [[Spánn|Spánverja]] á Niðurlöndum, stjórnaði svæðinu með harðri hendi, hófst uppreisn Hollendinga, sem varð að sjálfstæðisstríði þeirra. [[23. janúar]] [[1579]] hittust aðilar ýmissa héraða og borga í Utrecht og gerðu með sér bandalag um stofnun sjálfstæðs ríkis. Undir samninginn rituðu héruðin Holland, [[Sjáland (Holland)|Sjáland]], Utrecht, [[Gelderland]], [[Groningen (fylki)|Groningen]], en seinna bættust við [[Overijssel]], [[Frísland]], [[Drenthe]] og nokkrar borgir ([[Gent]], [[Brugge]], [[Ypern]], [[Antwerpen]], [[Breda]] og [[Lier (Belgía)|Lier]]). Utrecht-sambandið kallaðist ''Lýðveldi hinna sjö sameinuðu Niðurlanda'' og markar upphafið að sjálfstæðu Hollandi. Eitt fyrsta verk hins nýja lýðveldis var að útiloka [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjuna]] og leggja niður erkibiskupsdæmið í Utrecht. Þetta reyndist borginni dýrkeypt, því enn voru 40% íbúanna kaþólskir og borgin hálfvegis utanveltu í hinu nýja lýðveldi. Verslun dróst saman og íbúum fækkaði. [[1617]] réði borgin til sín leiguliða til að koma ýmsum málum sínum á framfæri gegn vilja lýðveldisins. Þá safnaði Márits af Óraníu herliði og hertók borgina í einu hendingskasti. Borgarstjórinn og uppreisnarmenn voru handteknir og ný borgarstjórn sett í embætti. === Fleiri stríð === [[Mynd:Traiectum - Wttecht - Utrecht (Atlas van Loon).jpg|thumb|Utrecht 1649]] Vandræðabarnið Utrecht var til friðs næstu aldir. [[1636]] var háskólinn Universiteit Utrecht stofnaður, en hann er einn elsti háskóli landsins. Eftir miðja [[17. öldin]]a háðu Hollendingar verslunarstríð við [[England|Englendinga]]. [[Loðvík 14.|Loðvík XIV]] Frakklandskonungur blandaði sér í leikinn og réðist inn í Holland. [[13. júní]] [[1762]] hertóku [[Frakkland|Frakkar]] Utrecht, en aðeins fáum dögum síðar kom Loðvík konungur sjálfur til borgarinnar. Frakkar sátu í borginni til [[nóvember]]s [[1673]], en hurfu þá þaðan eftir að hafa fengið 450 þús gyllini að greiðslu. Á næsta ári gerði hvirfilbil í Utrecht, en við það eyðilagðist aðalkirkja borgarinnar. Í upphafi [[18. öldin|18. aldar]] geysaði [[spænska erfðastríðið]]. Því lauk [[1713]] með friðarsamkomulaginu í Utrecht. Í samkomulaginu var kveðið á um að [[Filippus 5. Spánarkonungur|Filippus V]], af hinni frönsku Búrbon-ætt, mætti ríkja sem konungur Spánar, en Frakkland og Spánn mættu aldrei sameinast undir einum konungi. Auk þess var spænska veldinu skipt upp í smærri einingar og Englendingar fengu lönd Frakka í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. === Nýrri tímar === [[Mynd:Bundesarchiv Bild 121-1976, Arthur Seyß-Inquart.jpg|thumb|Arthur Seyss-Inquart var landstjóri nasista í Hollandi og hafði aðsetur í Utrecht.]] Utrecht var hertekin af Frökkum [[1795]], eins og landið allt. Þá voru borgarmúrarnir rifnir niður, en við það myndaðist mikið byggingapláss. [[Iðnbyltingin|Iðnvæðingin]] hófst þó ekki fyrr en eftir brotthvarf Frakka. [[1843]] fékk borgin [[járnbraut]]artengingu til Amsterdam og varð að miðstöð járnbrautanna í Hollandi. [[1853]] var Utrecht biskupssetur á ný, eftir tæplega 300 ára hlé. [[10. maí]] [[1940]] hertóku [[Þýskaland|Þjóðverjar]] Utrecht í [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldinni síðari]]. [[21. júní]] kom Arthur Seyss-Inquart til Utrecht, en [[Hitler]] hafði tilnefnt hann sem ríkisstjóra nasista í Hollandi. Hann hafði aðsetur í Utrecht meðan Þjóðverjar réðu í Hollandi. [[Gyðingar|Gyðingum]] var smalað saman og sendir í útrýmingarbúðir. Af þeim 1.200 gyðingum sem bjuggu í Utrecht létust 900. [[Nasismi|Nasistar]] héldu borginni allt þar til Þjóðverjar gáfust upp [[5. maí]] [[1945]]. Tveimur dögum seinna þrömmuðu kanadískar sveitir inn í Utrecht og hernámu borgina. Eftir stríð hélt Utrecht áfram að vaxa og þenjast hratt út. Ný hverfi risu og enn eru ný hverfi í bígerð. Þar á meðal Leidsche Rijn en þar rís nýtt hverfi fyrir 100 þúsund manns á 20 km² svæði. == Viðburðir == [[Mynd:Trumpeters.FestivalOudeMuziek.jpg|thumb|left|Blásarar leika listir sínar á gömul hljóðfæri í Festival Oude Muziek Utrecht]] Festival aan de Werf er listahátíð borgarinnar sem haldin er í [[maí]]. Hún var fyrst haldin [[1986]] til minningar um háskólann, en hann varð 350 ára þetta ár. Hátíðin stendur yfir í fleiri daga og er boðið upp á tónlist, myndlist og gjörninga. Festival Oude Muziek Utrecht er tíu daga tónlistarhátíð í borginni þar sem eingöngu notuð eru gömul og söguleg hljóðfæri frá miðöldum og fram til [[1750]]. Hátíðin var fyrst haldin [[1982]] og fer fram á ýmsum sögulegum stöðum í miðborg Utrecht. Le Guess Who? er nýleg tónlistarhátíð sem haldin er í Utrecht síðan [[2007]]. Hér er um jaðartónlistarstefnur að ræða, svo sem noise rock, indí og IDM. Tónleikar eru víða í borginni Nederlands Film Festival er tónlistarhátíð Hollands sem haldin er árlega í Utrecht í [[september]] og [[október]]. Á hátíðinni eru allar hollenskar myndir sýndar frá liðnu ári, þar á meðal stuttmyndir og fræðslumyndir. Veitt eru verðlaun fyrir bestu myndina, bestu leikstjórnina, besta leikarana, en verðlaunin heita Gullni kálfurinn. Summer Darkness Festival er stærsta tónlistarhátíð Hollands þar sem jaðartónlist (svo sem goth) er spiluð. Tugir hljómsveita troða upp á annarri helgi í [[ágúst]]. == Íþróttir == Utrecht Marathon er [[Maraþonhlaup]] borgarinnar. Það var fyrst hlaupið árið [[2000]], en samfara því er hlaupið hálfmaraþon, 10km og 5km. Síðustu ár hafa hlauparar frá [[Kenía]] náð bestum árangri í hlaupinu. [[Knattspyrna|Aðalknattspyrnulið]] borgarinnar er Utrecht FC, sem varð hollenskur meistari [[1958]] og er að auki þrefaldur bikarmeistari ([[1985]], [[2003]] og [[:2004]]). == Vinabæir == Utrecht viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir: {| |- | valign="top" | * {{CZE}} [[Brno]] í [[Tékkland]]i * {{NIC}} [[León (Níkaragva)|León]] í [[Níkaragva]] |} == Frægustu börn borgarinnar == [[Mynd:Marco van Basten (2).jpg|thumb|Knattspyrnumaðurinn Marco van Basten er eitt þekktasta barn Utrecht]] * ([[1459]]) [[Hadrianus VI]] páfi (hét borgaralega Adriaan Florisz Boeyens) * ([[1740]]) [[Isabelle de Charrière]] (Belle van Zuylen), hollenskur-svissneskur rithöfundur * ([[1964]]) [[Marco van Basten]] knattspyrnumaður * ([[1964]]) [[Gerald Vanenburg]] knattspyrnumaður * ([[1967]]) Vilhjálmur Alexander, krónprins Hollands * ([[1984]]) [[Wesley Sneijder]] knattspyrnumaður == Byggingar og kennileiti == [[Mynd:Domtower Utrecht.jpg|thumb|Dómkirkjan í Utrecht er hæsta kirkja Hollands]] * [[Dómkirkjan í Utrecht]] er hæsta kirkja Hollands með 112 metra og er einkennisbygging borgarinnar. Kirkjan var í margar aldir aðalkirkja furstabiskupanna þar í borg. * Hús Rietveld Schröder var reist [[1924]] af hollenska arkítektanum Gerrit Rietveld fyrir konuna Truus Schröder-Schräder og börnin hennar þrjú. Hún lét hanna húsið án veggja, ef hægt væri, og vann að byggingu hússins við hlið Rietvelds. Húsið er einstakt dæmi um De Stijl-arkítektúrinn í Hollandi. Frú Schröder bjó í húsinu til dánardags [[1985]]. Það er safn í dag. Húsið var sett á [[heimsminjaskrá UNESCO]] árið [[2000]]. * Sonnenborgh er heiti á gömlu virki í suðausturhluta borgarmúranna gömlu. Virkið var reist á [[16. öld]] en eftir að borgarmúrarnir voru rifnir á [[19. öld]] var virkið notað fyrir vísindasetur og veðurathugunarstöð. [[1853]] var stjörnuathugunarstöð stofnuð í byggingunni, sem í dag er nútímaleg og tengist háskólanum. <gallery> Mynd:Rietveld Schröderhuis HayKranen-20.JPG|Hús Rietveld Schröder Mynd:Sonnenborgh Utrecht.jpg|Stjörnustöðin Sonnenborgh Mynd:Rijn en Zon.jpg|Myllan Rijn en Zon í Utrecht </gallery> == Heimildir == {{Wpheimild|titill= Utrecht (stad)|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 7. nóvember|árskoðað= 2011}} {{Commons|Utrecht (city)|Utrecht}} [[Flokkur:Borgir í Hollandi]] dixg6lev70iep0vr0cedqscngsm3hg6 0 103142 1981031 1980908 2026-09-29T13:13:21Z Fyxi 84003 snið 1981031 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Flevoland | nafn_í_eignarfalli = Flevoland | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Flevoland.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Flevoland wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Flevoland in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Lelystad]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Almere]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1986 | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Drenthe - Gegevens over meer dan 100 onderwerpen! |url=https://allecijfers.nl/provincie/flevoland/#100-onderwerpen |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 2.412 | flatarmál_land_km2 = 1.410 | flatarmál_vatn_km2 = 1.002 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 462.816 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-FL | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Flevoland''' er næstminnsta fylki [[Holland]]s með 2.412 km{{sup|2}}. Aðeins [[Utrecht (fylki)|Utrecht]] er minna. Flevoland er einstakt að því leyti að nær allt héraðið er gert úr uppþurrkuðu landi úr [[IJsselmeer]]. Flevoland varð ekki fylki fyrr en [[1986]] og er íbúafjöldinn því að sama skapi lítill. Höfuðborgin er [[Lelystad]], en stærsta borgin er [[Almere]]. Flevoland er gríðarlega mikilvægt landbúnaðarsvæði. == Lega og lýsing == [[Mynd:Flevopolder Larserbos.jpg|thumb|220px|Loftmynd af Flevoland.]] Flevoland er landfylling við IJsselmeer og skiptist í tvo hluta. Norðurhlutinn er landfastur og heitir Noordoostpolder. Hann var áður hluti af [[Overijssel]] og [[Frísland]]i meðan uppþurrkunin átti sér stað. Suðurhlutinn er eyja (stærsta manngerða eyja heims) og er talsvert yngra land. Ijsselmeer og Markermeer liggja að vesturströndinni, en fyrir sunnan liggja stöðuvötnin Gooimeer og Eemmeer, fyrir austan er Veluwemeer og fyrir norðan er Ketelmeer. Mýmargar brýr tengja eyjuna við aðra hluta Hollands. Þar á meðal brúin Houtribdijk sem jafnframt er flóðagarður og skiptir Ijsselmeer og Markermeer í tvö stöðuvötn. Flevoland er fámennasta hérað Hollands með aðeins 463 þúsund íbúa (2025).<ref name="mannfjöldi" /> == Fáni og skjaldarmerki == Fáni Flevoland samanstendur af þremur láréttum röndum. Efst er blátt, sem merkir Ijsselmeeer og Markermeer, fyrir miðju er gult, sem merkir repjurækt, og neðst er grænt, sem merkir græna landið. Til vinstri í bláa hlutanum er hvítt liljublað sem táknar verkfræðinginn [[Cornelius Lely]] en hann var maðurinn á bak við flóðgarðana miklu sem lokuðu Ijsselmeer. Fáninn var tekinn í notkun [[9. janúar]] [[1986]]. [[Skjaldarmerki]]ð er tvískipt. Að ofan er efri hluti ljóns á bláum grunni, en að neðan er langur fisksporður á hvítum grunni. Ljónið heldur á hvítu liljublaði. Merkið var tekið upp [[10. febrúar]] 1987. == Orðsifjar == Flevoland heitir eftir gamla rómverska nafninu á Zuiderzee, Lacus Flevo. Zuiderzee hét fjörðurinn áður en flóðavarnargarður lokaði Ijsselmeer og Markermeer af. == Söguágrip == Eftir mikið stormflóð [[1916]] var ákveðið að leggja sjávarvarnargarð fyrir mynni Zuiderzee og loka því af. Verkefni þessu lauk [[1932]]. Úr því varð stöðuvatnið IJsselmeer. Því næst var hafist handa við að þurrka upp austurhluta vatnsins. Sá hluti heitir Noordoostpolder og var hluti af Overijssel og Fríslandi. [[1957]]-[[1968]] var syðsti hluti IJsselmeer þurrkaður upp og mynduð eyja. Skömmu síðar hófst landnám á eyjunni en meginhluti hennar er undirlagður hátækni landbúnaði. [[1985]] fór fram atkvæðagreiðsla íbúanna um að stofna nýtt hérað. Tillagan var samþykkt og var héraðið stofnað [[1. janúar]] [[1986]]. Flevoland er því langyngsta hérað Hollands og einstakt í heiminum að því leyti að það samanstendur nær eingöngu af uppþurrkuðu landi. Síðan [[2011]] eru uppi hugmyndir um að sameina héruðin Flevoland, Utrecht og [[Norður-Holland]] í eitt stórt hérað, sem fengi heitið Randstad. == Borgir == Aðeins 6 bæir eða sveitarfélög eru í Flevoland: {| class="wikitable" |- ! Röð !! Sveitarfélag !! Íbúar ([[2014]]) !! Ath. |- | 1 || [[Almere]] || 196 þúsund || |- | 2 || [[Lelystad]] || 76 þúsund || Höfuðborg héraðsins |- | 3 || Noordoostpolder || 46 þúsund || |- | 4 || Dronten || 40 þúsund || |- | 5 || Zeewolde || 22 þúsund || |- | 6 || Urk || 19 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Flevoland|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 8. nóvember|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] oo9e0hth1z1b8i08wkp49zlaf46gyio 1981041 1981031 2026-09-29T13:40:34Z Fyxi 84003 1981041 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Flevoland | nafn_í_eignarfalli = Flevoland | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Flevoland.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Flevoland wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Flevoland in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Lelystad]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Almere]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1986 | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Flevoland |url=https://allecijfers.nl/provincie/flevoland/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 2.412 | flatarmál_land_km2 = 1.410 | flatarmál_vatn_km2 = 1.002 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 462.816 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-FL | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Flevoland''' er næstminnsta fylki [[Holland]]s með 2.412 km{{sup|2}}. Aðeins [[Utrecht (fylki)|Utrecht]] er minna. Flevoland er einstakt að því leyti að nær allt héraðið er gert úr uppþurrkuðu landi úr [[IJsselmeer]]. Flevoland varð ekki fylki fyrr en [[1986]] og er íbúafjöldinn því að sama skapi lítill. Höfuðborgin er [[Lelystad]], en stærsta borgin er [[Almere]]. Flevoland er gríðarlega mikilvægt landbúnaðarsvæði. == Lega og lýsing == [[Mynd:Flevopolder Larserbos.jpg|thumb|220px|Loftmynd af Flevoland.]] Flevoland er landfylling við IJsselmeer og skiptist í tvo hluta. Norðurhlutinn er landfastur og heitir Noordoostpolder. Hann var áður hluti af [[Overijssel]] og [[Frísland]]i meðan uppþurrkunin átti sér stað. Suðurhlutinn er eyja (stærsta manngerða eyja heims) og er talsvert yngra land. Ijsselmeer og Markermeer liggja að vesturströndinni, en fyrir sunnan liggja stöðuvötnin Gooimeer og Eemmeer, fyrir austan er Veluwemeer og fyrir norðan er Ketelmeer. Mýmargar brýr tengja eyjuna við aðra hluta Hollands. Þar á meðal brúin Houtribdijk sem jafnframt er flóðagarður og skiptir Ijsselmeer og Markermeer í tvö stöðuvötn. Flevoland er fámennasta hérað Hollands með aðeins 463 þúsund íbúa (2025).<ref name="mannfjöldi" /> == Fáni og skjaldarmerki == Fáni Flevoland samanstendur af þremur láréttum röndum. Efst er blátt, sem merkir Ijsselmeeer og Markermeer, fyrir miðju er gult, sem merkir repjurækt, og neðst er grænt, sem merkir græna landið. Til vinstri í bláa hlutanum er hvítt liljublað sem táknar verkfræðinginn [[Cornelius Lely]] en hann var maðurinn á bak við flóðgarðana miklu sem lokuðu Ijsselmeer. Fáninn var tekinn í notkun [[9. janúar]] [[1986]]. [[Skjaldarmerki]]ð er tvískipt. Að ofan er efri hluti ljóns á bláum grunni, en að neðan er langur fisksporður á hvítum grunni. Ljónið heldur á hvítu liljublaði. Merkið var tekið upp [[10. febrúar]] 1987. == Orðsifjar == Flevoland heitir eftir gamla rómverska nafninu á Zuiderzee, Lacus Flevo. Zuiderzee hét fjörðurinn áður en flóðavarnargarður lokaði Ijsselmeer og Markermeer af. == Söguágrip == Eftir mikið stormflóð [[1916]] var ákveðið að leggja sjávarvarnargarð fyrir mynni Zuiderzee og loka því af. Verkefni þessu lauk [[1932]]. Úr því varð stöðuvatnið IJsselmeer. Því næst var hafist handa við að þurrka upp austurhluta vatnsins. Sá hluti heitir Noordoostpolder og var hluti af Overijssel og Fríslandi. [[1957]]-[[1968]] var syðsti hluti IJsselmeer þurrkaður upp og mynduð eyja. Skömmu síðar hófst landnám á eyjunni en meginhluti hennar er undirlagður hátækni landbúnaði. [[1985]] fór fram atkvæðagreiðsla íbúanna um að stofna nýtt hérað. Tillagan var samþykkt og var héraðið stofnað [[1. janúar]] [[1986]]. Flevoland er því langyngsta hérað Hollands og einstakt í heiminum að því leyti að það samanstendur nær eingöngu af uppþurrkuðu landi. Síðan [[2011]] eru uppi hugmyndir um að sameina héruðin Flevoland, Utrecht og [[Norður-Holland]] í eitt stórt hérað, sem fengi heitið Randstad. == Borgir == Aðeins 6 bæir eða sveitarfélög eru í Flevoland: {| class="wikitable" |- ! Röð !! Sveitarfélag !! Íbúar ([[2014]]) !! Ath. |- | 1 || [[Almere]] || 196 þúsund || |- | 2 || [[Lelystad]] || 76 þúsund || Höfuðborg héraðsins |- | 3 || Noordoostpolder || 46 þúsund || |- | 4 || Dronten || 40 þúsund || |- | 5 || Zeewolde || 22 þúsund || |- | 6 || Urk || 19 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Flevoland|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 8. nóvember|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] get1i5ucxmbvwuu4wkymdd33t1zrwbt 1981128 1981041 2026-09-29T18:28:42Z Fyxi 84003 1981128 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Flevoland | nafn_í_eignarfalli = Flevoland | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Fylki Hollands|Fylki]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Flevoland.svg | fáni_stærð = 120px | innsigli = | skjaldarmerki = Flevoland wapen.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Flevoland in the Netherlands.svg | kort_texti = Staðsetning í Hollandi | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Lelystad]] | sæti1_gerð = Stærsta borg | sæti1 = [[Almere]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1986 | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="AC">{{Cite web |title=Statistieken provincie Flevoland |url=https://allecijfers.nl/provincie/flevoland/ |website=AlleCijfers.nl |access-date=2026-09-29 |language=nl}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 2.412 | flatarmál_land_km2 = 1.410 | flatarmál_vatn_km2 = 1.002 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |title=Population; key figures |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |website=CBS StatLine |publisher=[[Statistics Netherlands]] |access-date=2026-09-29 |language=en}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 462.816 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | iso_kóði = NL-FL | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Flevoland''' er fylki í [[Holland]]i. Fylkið er einstakt að því leyti að nær allt héraðið er gert úr uppþurrkuðu landi úr [[IJsselmeer]]. Flevoland varð ekki fylki fyrr en [[1986]] og er íbúafjöldinn því að sama skapi lítill. Höfuðborgin er [[Lelystad]], en stærsta borgin er [[Almere]]. Flevoland er mikilvægt landbúnaðarsvæði. == Lega og lýsing == [[Mynd:Flevopolder Larserbos.jpg|thumb|220px|Loftmynd af Flevoland.]] Flevoland er landfylling við IJsselmeer og skiptist í tvo hluta. Norðurhlutinn er landfastur og heitir Noordoostpolder. Hann var áður hluti af [[Overijssel]] og [[Frísland]]i meðan uppþurrkunin átti sér stað. Suðurhlutinn er eyja (stærsta manngerða eyja heims) og er talsvert yngra land. Ijsselmeer og Markermeer liggja að vesturströndinni, en fyrir sunnan liggja stöðuvötnin Gooimeer og Eemmeer, fyrir austan er Veluwemeer og fyrir norðan er Ketelmeer. Mýmargar brýr tengja eyjuna við aðra hluta Hollands. Þar á meðal brúin Houtribdijk sem jafnframt er flóðagarður og skiptir Ijsselmeer og Markermeer í tvö stöðuvötn. Flevoland er næstfámennasta hérað Hollands með 463 þúsund íbúa (2025).<ref name="mannfjöldi" /> Fylkið er 2.412 km{{sup|2}} að stærð.<ref name="AC" /> == Fáni og skjaldarmerki == Fáni Flevoland samanstendur af þremur láréttum röndum. Efst er blátt, sem merkir Ijsselmeeer og Markermeer, fyrir miðju er gult, sem merkir repjurækt, og neðst er grænt, sem merkir græna landið. Til vinstri í bláa hlutanum er hvítt liljublað sem táknar verkfræðinginn [[Cornelius Lely]] en hann var maðurinn á bak við flóðgarðana miklu sem lokuðu Ijsselmeer. Fáninn var tekinn í notkun [[9. janúar]] [[1986]]. [[Skjaldarmerki]]ð er tvískipt. Að ofan er efri hluti ljóns á bláum grunni, en að neðan er langur fisksporður á hvítum grunni. Ljónið heldur á hvítu liljublaði. Merkið var tekið upp [[10. febrúar]] 1987. == Orðsifjar == Flevoland heitir eftir gamla rómverska nafninu á Zuiderzee, Lacus Flevo. Zuiderzee hét fjörðurinn áður en flóðavarnargarður lokaði Ijsselmeer og Markermeer af. == Söguágrip == Eftir mikið stormflóð [[1916]] var ákveðið að leggja sjávarvarnargarð fyrir mynni Zuiderzee og loka því af. Verkefni þessu lauk [[1932]]. Úr því varð stöðuvatnið IJsselmeer. Því næst var hafist handa við að þurrka upp austurhluta vatnsins. Sá hluti heitir Noordoostpolder og var hluti af Overijssel og Fríslandi. [[1957]]-[[1968]] var syðsti hluti IJsselmeer þurrkaður upp og mynduð eyja. Skömmu síðar hófst landnám á eyjunni en meginhluti hennar er undirlagður hátækni landbúnaði. [[1985]] fór fram atkvæðagreiðsla íbúanna um að stofna nýtt hérað. Tillagan var samþykkt og var héraðið stofnað [[1. janúar]] [[1986]]. Flevoland er því langyngsta hérað Hollands og einstakt í heiminum að því leyti að það samanstendur nær eingöngu af uppþurrkuðu landi. Síðan [[2011]] eru uppi hugmyndir um að sameina héruðin Flevoland, Utrecht og [[Norður-Holland]] í eitt stórt hérað, sem fengi heitið Randstad. == Borgir == Aðeins 6 bæir eða sveitarfélög eru í Flevoland: {| class="wikitable" |- ! Röð !! Sveitarfélag !! Íbúar ([[2014]]) !! Ath. |- | 1 || [[Almere]] || 196 þúsund || |- | 2 || [[Lelystad]] || 76 þúsund || Höfuðborg héraðsins |- | 3 || Noordoostpolder || 46 þúsund || |- | 4 || Dronten || 40 þúsund || |- | 5 || Zeewolde || 22 þúsund || |- | 6 || Urk || 19 þúsund || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Flevoland|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 8. nóvember|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Hollands}} [[Flokkur:Fylki í Hollandi]] l3ymnvbcfwogmkpel9z7f5jyhzd78ot 0 105729 1981106 1980368 2026-09-29T17:44:46Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981106 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarstefna | nafn = Nýbylgjutónlist | bakgrunns-litur = crimson | litur = white | uppruni = Seinni hluti áttunda áratugarins í [[Bretland]]i og [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | hljóðfæri = [[Rafmagnsgítar]] – [[Rafbassi|bassi]] – [[Tromma|trommur]] – [[Hljóðgervill|hljóðgervlar]] – [[söngur]] | vinsældir = Seinni hluti áttunda áratugarins fram á miðjan níunda | tengdar-stefnur = [[Síð-pönk]] – [[Jaðarrokk]] }} '''Nýbylgjutónlist''' ([[enska|e]]. ''new wave'', stundum kallað '''lummustuð'''<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=248325&pageId=3374908&lang=is&q=new%20wave] {{tímaritsgrein|höfundur=Páll Pálsson|grein=Stiff|titill=Vísir (dagblað)|Vísir|árgangur=68|tölublað=141|ár=1978|blaðsíðutal=15}} Skoðað 27. febrúar 2012</ref>) er [[tónlistarstefna]] sem kom fram á sjónarsviðið seint á [[1971-1980|áttunda áratug]] [[20. öldin|tuttugustu aldar]]. Á seinni hluta áttunda áratugarins var mikil gróska í [[Pönk|pönkinu]] og spruttu upp margar nýjar tónlistarstefnur. Tvær þeirra, sem voru einna mest áberandi, voru nýbylgjan og [[Síð-pönk|síð-pönk]]. Síð-pönkið var meira ögrandi á meðan nýbylgjan var [[Popptónlist|poppaðari]], stílhreinni og einfaldari.<ref name="New Wave">[https://www.allmusic.com/explore/style/new-wave-d381 „New Wave“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101017014812/https://www.allmusic.com/explore/style/new-wave-d381 |date=2010-10-17 }}, [http://www.allmusic.com/ ''Allmusic''] Skoðað 4. mars 2012.</ref> Nýbylgjan felur í sér raf- og tilraunarkennda tónlist og er [[Hljóðgervill|hljóðgervill]] það [[Hljóðfæri|hljóðfæri]] sem hefur verið eitt aðaleinkenni stefnunnar auk litríkrar framkomu. Menn hafa aldrei orðið fullkomlega sammála um skilgreiningu nýbylgjutónlistar. Sumir stimpla nánast hvert einasta band frá fyrri hluta [[1981-1990|níunda áratugarins]] sem nýbylgjusveit á meðan aðrir staðfastir fylgjendur nýbylgjunnar nota það hugtak aðeins yfir uppáhalds hljómsveitir sínar.<ref name="McDonald">McDonald, Heather.[http://music.lovetoknow.com/New_Wave_Music_History „New Wave Music History“], [http://music.lovetoknow.com/ ''Lovetoknow music''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100402091713/http://www.music.lovetoknow.com/ |date=2010-04-02 }} Skoðað 1. mars 2012.</ref> == Uppruni == Seymour Stein höfuðpaur ameríska útgáfufyrirtækisins Sire Records er talinn vera maðurinn sem bjó til hugtakið New Wave. Hann gerði það í von um að ný bönd á hans snærum ættu möguleika á einhverri velgengni og fengju útvarpsspilun. Stein þurfti að sannfæra útvarpsstöðvar um að hljómsveitirnar hans væru ekki pönksveitir þó svo að þær kæmu oft fram á CBGB, aðal pönkklúbbnum í [[New York|New York]].<ref name="McDonald"/> Pönkið þótti of róttækt, gróft og fráhrindandi<ref name="Dougan">Dougan, John. [http://www.allmusic.com/explore/essay/new-wave-t572 „New Wave“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110911103500/http://www.allmusic.com/explore/essay/new-wave-t572 |date=2011-09-11 }}, [http://www.allmusic.com/ ''Allmusic''] Skoðað 4. mars 2012.</ref> fyrir almenna spilun. Þá kom Stein upp með hugtakið nýbylgja og reyndi að tengja við [[Franska nýbylgjan|frönsku kvikmyndanýbylgjuna]] frá [[1961-1970|sjöunda áratugnum]]. Stein hélt því fram að nýbylgjusveitirnar legðu stund á tilraunamennsku og höfnuðu ríkjandi stefnum í tónlist og menningu.<ref name="McDonald"/> Nýbylgja er hugtak sem nær yfir gífurlega fjölbreytta tónlist, sem þó féll ekki undir það hefðbundna. Hugtakið var notað yfir allt frá hljóðgervla-danspoppi yfir í [[Mod og Ska]]-tónlist, sem náði hylli á ný á tíma nýbylgjunar. Tónlist sem var ekki viðurkennd af poppiðnaðinum flokkaðist almennt undir nýbylgju.<ref name="Erlewine">Erlewine, Stephen Thomas. [https://www.allmusic.com/explore/essay/new-wave--t727 „New Wave“]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, [http://www.allmusic.com/ ''Allmusic''] Skoðað 8. mars 2012.</ref> Flókið getur verið að flokka tónlist í stefnur en í tilviki nýbylgjunnar má segja að það hafi verið sérstaklega flókið vegna þess hversu margbreytileg stefnan er.<ref name="Graves">Graves, Steve. [http://findarticles.com/p/articles/mi_g1epc/is_tov/ai_2419100891/ „New Wave Music“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416035907/http://findarticles.com/p/articles/mi_g1epc/is_tov/ai_2419100891/ |date=2009-04-16 }}, [https://www.findarticles.com/ ''Resource Library''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260327072917/https://www.findarticles.com/ |date=2026-03-27 }} Skoðað 2. mars 2012.</ref> Ekki voru allir tónlistarmenn sem litu á sig sem rokkara hrifnir af því að vera flokkaðir sem nýbylgjuband og sögðu hugtakið vera tilbúning blaðamanna.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=227615&pageId=3076517&lang=is&q=New%20Wave] {{tímaritsgrein|höfundur=Ásgeir Tómasson|grein=Stranglers lifa á meðan þeir hafa eitthvað að segja|titill=Dagblaðið|árgangur=4|tölublað=141|ár=1978|blaðsíðutal=15}} Skoðað 27. febrúar 2012</ref>) Að auki voru hljómsveitir sem ekki endilega flokkuðust undir nýbylgjuna auglýstar sem nýbylgja einungis vegna þess eins að stefnan var vinsæl og hljómsveitin gæti allt eins flokkast undir hana. == Saga == Þótt nýbylgjan hafi ekki orðið til fyrr en seint á áttunda áratugnum má rekja rætur hennar allt aftur til seinni hluta [[1951-1960|sjötta áratugarins]]. Hljómsveitir í [[Bretland|Bretlandi]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og [[Þýskaland|Þýskalandi]] mörkuðu nýja tónlistarstefnu þar sem hljóðgervlar voru ráðandi. Tónlistarlega séð áttu brautryðjendur nýbylgjunnar lítið sameiginlegt fyrir utan það að hvorki var nauðsynlegt að hafa mikla kunnáttu í hljóðfæraleik né tónlistarhæfileika. Nýbylgjan var rokk og ról leikið af áköfum amatörum og í upphafi voru það allra minnstu útgáfufyrirtækin sem gáfu út nýbylgjuefni. Brautryðjendur nýbylgjunnar á [[England|Englandi]] voru undir áhrifum frá hugmyndafræði indie-tónlistar, sóttu í tónlistarlegan einfaldleika pönksins, auk þess að sækja í fleiri þekktar tónlistarstefnur. Meðal fyrstu hljómsveitanna sem þetta á við um má nefna [[The Clash]] og [[The Police]], sem báðar eru undir áhrifum pönks og [[Reggí|reggae-tónlist]]ar. Pönkið hafði ekki náð jafn miklum vinsældum í Bandaríkjunum og það gerði víða í [[Evrópa|Evrópu]]. Þar var [[diskó]] og rokktónlist ríkjandi á vinsældarlistum. Þegar vinsældir diskósins dvínuðu seint á áttunda áratugnum myndaðist ákveðið tómarúm sem pönkið og nýbylgjan fylltu upp í. Meðal fyrstu hljómsveitanna var [[Blondie]], sem ruddi brautina inn á vinsældarlistana fyrir bandarískar nýbylgjuhljómsveitir árið 1979. Sama ár komu fram hljómsveitirnar [[The Cars]] og [[The Talking Heads]] og hljómsveitin [[The Knack]] sló í gegn með laginu ''[[My Sharona|My Sharona]]''. Breska nýbylgjan náði til Bandaríkjanna árið 1980 með plötu [[Gary Numan]], ''[[The Pleasure Principle]]''. Lög af plötunni náðu hátt á vinsældarlista. Tónlist Numans er mínímalísk og byggir mikið á notkun hljóðgervla og er undir áhrifum frá tónlistarmönnum eins og [[Kraftwerk]] og [[Brian Eno]]. Í kjölfar Numans komu fram fleiri tónlistarmenn sem fluttu dansvænt hljóðgervla-pop eins og [[Depeche Mode]], [[A-ha]], [[New Order]] og [[The Pet Shop Boys]].<ref name="Graves"/> Nýbylgjan þótti markaðsvænni og ekki eins andfélagsleg og síðpönkið. Þar af leiðandi sáu stóru útgáfufyrirtækin meiri möguleika og meiri hagnað í nýbylgjuhljómsveitum.<ref name="Dougan"/> Útgáfufyrirtækin sáu enn meiri möguleika með myndbandaútgáfu en stefnan er frumkvöðull metnaðarfullra tónlistarmyndbanda. Myndböndin voru notuð til þess að auglýsa tónlistarmennina og tónlist þeirra í sjónvarpi og átti sjónvarpsstöðin [[MTV]]<ref name="Graves"/> stóran þátt í að koma stefnunni á kortið. Að sama skapi á MTV nýbylgjunni margt að þakka. Fyrstu árin eftir að stöðin tók að starfa var nýbylgjan langvinsælasta tónlistarstefna áhorfenda<ref name="Erlewine"/> og var lagið ''[[Video Killed the Radio Star]]'' með bresku nýbylgjusveitinni [[Buggles]] fyrsta myndbandið sem stöðin sýndi. Um tíma var nýbylgjan ríkjandi í kvikmyndatónlist, sérstaklega í þeim myndum sem vinsælustu ungleikararnir (svokallað [[Brat Pack]] gengi) léku í, eins og [[The Breakfast Club]], [[Valley Girl]] og [[Sixteen Candles]].<ref name="Graves"/> Vinsældir nýbylgjunnar minnkuðu um miðbik níunda áratugarins. Bæði snéru tónlistarmenn sem áður töldust undir nýbylgju sér að öðru og svo rann nýbylgjan saman við aðrar stefnur eins og [[Öðruvísi rokk|jaðarrokk]]. Nýbylgjan leið þó aldrei undir lok og hefur verið mikill áhrifavaldur annarra tónlistarstefna. Talað hefur verið um að nokkurskonar endurlífgun nýbylgjunnar og síð-pönksins hafi átt sér stað seint á [[1991-2000|tíunda áratugnum]] og [[2001-2010|fyrsta áratug]] [[21. öldin|tuttugustu og fyrstu aldar]]<ref name="Revival">. [https://www.allmusic.com/explore/style/new-wavepost-punk-revival-d13761/ „New Wave/Post-Punk Revival“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317032703/http://www.allmusic.com/explore/style/new-wavepost-punk-revival-d13761 |date=2012-03-17 }}, [http://www.allmusic.com/ ''Allmusic''] Skoðað 9. mars 2012.</ref>, en þá kom fram fjöldinn allur af nýjum hljómsveitum þar sem finnst fyrir greinilegum áhrifum nýbylgjunnar og síð-pönksins. Má þar nefna hljómsveitirnar [[The Yeah Yeah Yeahs]], [[Franz Ferdinand]], [[The Killers]], [[The Strokes]] og [[Bloc Party]].<ref name="Paoletta">Paoletta, Michael og Caulfield, Keith. [http://today.msnbc.msn.com/id/6031887#.T10_ZWI9XVU/ „New Wave is back - in hot new bands“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005085258/http://today.msnbc.msn.com/id/6031887#.T10_ZWI9XVU/ |date=2012-10-05 }}, [http://today.msnbc.msn.com// ''MSN''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312011658/http://today.msnbc.msn.com/ |date=2012-03-12 }} {{Cite web |url=http://today.msnbc.msn.com/ |title=Geymd eintak |access-date=2012-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312011658/http://today.msnbc.msn.com/ |archive-date=2012-03-12 |url-status=dead}} Skoðað 9. mars 2012.</ref> == Nýbylgjan á Íslandi == Lifandi tónlist hafði verið í undanhaldi á skemmtistöðum um tíma og diskótónlist tekið yfir. Félagsheimili Kópavogs, sem bæði var æfinga- og tónleikastaður, var griðarstaður lifandi tónlistar. Þar komu fram meðal annars [[Utangarðsmenn]] og [[Fræbbblarnir]] og aðrar hljómsveitir nýbylgjunnar. Utangarðsmenn fóru fyrir nýbylgjunni, þó svo að þeir teljist ekki undir stefnunni.<ref>{{bókaheimild|höfundur=Gestur Guðmundsson|titill=Rokksaga Íslands frá Sigga Johnnie til Sykurmolanna 1955-1990|útgefandi=Forlagið|ár=1990|ISBN=ISBN 9979-53-015-4}} Bls. 175-181.</ref> Margar hljómsveitir urðu til vegna áhrifa frá þeim. Nýbylgjan hóf að rísa vorið 1980 og var orðin útbreidd um land allt ári seinna. Lifandi tónlist var komin aftur. [[Hótel Borg]] er staðurinn þar sem hjarta lifandi tónlistar sló. Borgin hafði ekki notið mikilla vinsælda á áttunda áratugnum, um það leyti er diskóæðið stóð sem hæst, en var nú risin aftur upp með því að bjóða uppa á svokallað „rokkótek“, kraftmikla rokktónlist, einkum af nýbylgjugerð.<ref>{{bókaheimild|höfundur=Gestur Guðmundsson|titill=Rokksaga Íslands frá Sigga Johnnie til Sykurmolanna 1955-1990|útgefandi=Forlagið|ár=1990|ISBN=ISBN 9979-53-015-4}} Bls. 181-188.</ref> [[Purrkur Pillnikk]] er ein helsta hljómsveit íslensku nýbylgjunnar. Hún var skipuð fjórum strákum sem kunnu takmarkað á þau hljóðfæri sem þeir spiluðu á. Sveitin lék í fyrsta skipti opinberlega daginn eftir að hún var stofnuð en þrátt fyrir það flutti hún níu frumsamin lög á tónleikunum. Næstu daga spilaði hún á mörgum tónleikum og þremur vikum eftir að sveitin var stofnuð var hún komin í stúdíó. Fyrsta plata þeirra, [[Tilf]], kom út í maí 1981 og á henni má heyra einkunnarorð Purrksins og fleiru nýbylgjuhljómsveita: „Málið er ekki hvað maður getur heldur hvað maður gerir.“<ref>{{bókaheimild|höfundur=Gestur Guðmundsson|titill=Rokksaga Íslands frá Sigga Johnnie til Sykurmolanna 1955-1990|útgefandi=Forlagið|ár=1990|ISBN=ISBN 9979-53-015-4}} Bls. 194-195.</ref> Heimildarmyndin [[Rokk í Reykjavík]] sem tekinn var upp veturinn 1981-82 er besta heimildin um íslenska nýbylgju og pönk. Í myndinni er fylgst með hljómsveitum sem hafa verið skilgreindar sem „jaðarlistamenn 80´s nýbylgjunnar á Íslandi“.<ref name="Alfreðsson">Haukur Viðar Alfreðsson. [http://www.kistan.is/prenta.asp?sid_id=25401&&tId=2&Tre_Rod=005%7C&fre_id=108927&meira=1&&qsr „Ég hef aldrei séð aðra eins frystikistu“]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, [http://www.kistan.is/ ''Kistan''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210145112/http://kistan.is/ |date=2012-02-10 }} Skoðað 1. mars 2012.</ref> Þar má nefna hljómsveitir á borð við [[Tappi tíkarrass|Tappa tíkarrass]], [[Egó]], [[Þeyr]] og Fræbbblanna. Líkt og erlendis tengdist nýbylgjan hér á landi við list og ýmiskonar gjörninga og má þar einna helst nefna fjölllistahópinn [[Medúsa|Medúsu]]..<ref name="Bergsveinsdóttir">Unnur María Bergsveinsdóttir. [http://hugsandi.is/articles/vaeri-eg-bilad-sjonvarp/ „Væri ég bilað sjónvarp“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101008220308/http://hugsandi.is/articles/vaeri-eg-bilad-sjonvarp/ |date=2010-10-08 }}, [https://www.hugsandi.is/ ''Hugsandi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230074033/http://hugsandi.is/ |date=2011-12-30 }} Skoðað 3. mars 2012.</ref> Nýbylgjan fólst fyrst og fremst í uppreisn, nýsköpun auk spilagleði og allur gróði var aukaatriði. Íslenska nýbylgjan var ekki langlíf, hún stóð sem hæst frá 1981-1982 og dró verulega úr vinsældum hennar eftir það.<ref>{{bókaheimild|höfundur=Gestur Guðmundsson|titill=Rokksaga Íslands frá Sigga Johnnie til Sykurmolanna 1955-1990|útgefandi=Forlagið|ár=1990|ISBN=ISBN 9979-53-015-4}} Bls. 184-208.</ref> == Tengt efni == * [[Pönk]] * [[Síð-pönk]] * [[No Wave]] * [[Dark Wave]] * [[Listi yfir nýbylgjusveitir]] == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> [[Flokkur:Tónlistarstefnur]] ifrloon1cev86zk6h34crsg2bbesdr0 0 107451 1981011 1496256 2026-09-29T12:20:46Z Berserkur 10188 1981011 wikitext text/x-wiki {{hnit|23|02|00|N|72|35|00|E|display=title|region:IN}} [[Mynd:Torrent, Ahmedabad.JPG|thumb|right|250px|Ahmedabad]] '''Ahmedabad''' eða '''Amdavad''' er stærsta borgin í [[Gujarat]] á [[Indland]]i. Þar búa 5.570.585 manns (2001). {{stubbur|landafræði}} {{s|1411}} [[Flokkur:Borgir á Indlandi]] prqiy9r1pd1d1v18ogtc34agxv2l3ro 0 108568 1981196 1393105 2026-09-30T09:20:22Z Akigka 183 1981196 wikitext text/x-wiki [[Mynd:London,_England_(15513446165).jpg|thumb|right|London Aquatics Centre, án hliðarvængja.]] '''London Aquatics Centre''' er sundhöll með tveimur 50 metra [[sundlaug]]um og einni 25 metra [[dýfingar|dýfingalaug]]. Sundhöllin er staðsett í [[Ólympíugarðurinn (London)|Ólympíugarðinum]] í [[Stratford (London)|Stratford]] í [[London]]. Hún var reist fyrir [[Sumarólympíuleikarnir 2012|Sumarólympíuleikana 2012]] og var opnuð í júlí 2011. Hönnuður var írask-breski arkitektinn [[Zaha Hadid]].<ref name=bbc-profile>{{cite web|title=Venue profile for London 2012: Aquatics Centre|url=https://www.bbc.co.uk/sport/olympics/18019438|publisher=BBC|access-date=8 August 2012|date=29 May 2012}}</ref> Sundhöllin var hönnuð með tveimur tímabundnum hliðarvængjum sem voru fjarlægðir eftir leikana. Þannig gat sundhöllin tekið 17.500 í sæti meðan á leikunum stóð en 2.500 eftir leikana. Sundhöllin var opnuð almenningi eftir breytingar árið 2014.<ref>{{cite web | url=http://www.designboom.com/architecture/zaha-hadid-opens-london-aquatics-centre-to-the-public-02-26-2014/ | title=London Aquatics Centre opens to the public | date=26 February 2014 | access-date=26 February 2014}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Sumarólympíuleikarnir 2012]] [[Flokkur:Sundlaugar í London]] {{s|2011}} rvrfsl65eggq7w1fgwvpcpz32ofrfte 10 109739 1981100 1856722 2026-09-29T17:38:41Z Fyxi 84003 1981100 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Holland | flag alias = Flag of the Netherlands.svg | flag alias-prinsengeus = Naval Jack of the Netherlands.svg | link alias-naval = Konunglegi sjóher Hollands | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = prinsengeus | redir1 = NLD | redir2 = NED | redir3 = Holland | related1 = Konungsríkið Holland | related2 = Hollenska lýðveldið | related3 = Batavian Republic </noinclude> }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Holland]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Hollands| ]] </noinclude> i0yqjnxbv2kbqtjp26ph0326ub2vqm1 0 110420 1981075 1667133 2026-09-29T15:28:35Z Berserkur 10188 1981075 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Druck_Augsburger_Reichsfrieden.jpg|thumb|right|Prentuð útgáfa samkomulagsins frá 1555]] '''Ágsborgarfriðurinn''' var samkomulag milli [[Karl 5. keisari|Karls 5.]] og [[schmalkaldíska bandalagið|schmalkaldíska bandalagsins]], sem var bandalag [[lútherstrú|lútherskra]] fursta í [[hið Heilaga rómverska ríki|Heilaga rómverska ríkinu]]. Samkomulagið var gert þann 25. september árið [[1555]] á ráðstefnu í [[Ágsborg]] í [[Bæjaraland]]i þar sem nú er [[Þýskaland]]. Með samkomulaginu fengu furstarnir rétt til að ákveða ríkistrú í sínum ríkjum á þeirri forsendu að ríki og trú skyldu vera eitt, eða ''[[cuius regio, eius religio]]''. Samkomulagið leyfði hins vegar aðeins val milli [[kaþólsk trú|kaþólskrar trúar]] og lútherstrúar, en gerði ekki ráð fyrir annarri mótmælendarú eins og [[kalvínismi|kalvínisma]] og [[anabaptismi|anabaptisma]]. ==Tengt efni== * [http://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/portal/Internet/ku.php?tab=que&ID=739 Texti samkomulagsins] {{stubbur|saga}} [[Flokkur:Friðarsáttmálar]] [[Flokkur:Heilaga rómverska ríkið]] [[Flokkur:Siðaskiptin]] [[Flokkur:1555]] ok6zqxpmrm9cztd31wrg42y56hg3du3 0 111698 1981044 1699934 2026-09-29T13:46:12Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Limburg (Belgía)]] á [[Limburg (Belgíu)]] 1699934 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;" ! Fáni ! Skjaldarmerki |---- | align="center" bgcolor="#EFEFEF" | <div>{{border|[[Mynd:Flag of Limburg (Belgium).svg|150px|none|Fáni]]}}</div> | align="center" bgcolor="#FFFFFF" | [[Mynd:Limburg B wapen.svg|150px|Skjaldarmerki]] |- style="background: #ffffff;" align="center" |---- ! colspan="2" | Upplýsingar |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Höfuðborg]]: || [[Hasselt]] |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Flatarmál]]: || 2.422 km² |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Mannfjöldi]]: || 826.690 <small>(1. janúar 2008)</small> |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Þéttleiki byggðar]]: || 341/km² |---- bgcolor="#FFFFFF" | Vefsíða: || [http://www.www.limburg.be//www.limburg.be]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} |---- ! colspan="2" | Lega |---- bgcolor="#FFFFFF" | colspan=2 align=center | [[Mynd:Provincie Limburg in Belgium.svg|300px|]] |} '''Limburg''' er hollenskumælandi hérað í [[Belgía|Belgíu]] og er austasti hluti flæmska hluta landsins. Héraðið var áður miklu stærra en þegar Belgía lýsti yfir sjálfstæði [[1830]] hófst atburðarrás sem leiddi til þess að héraðið klofnaði í tvennt. Austurhlutinn (sem einnig heitir [[Limburg (Holland)|Limburg]]) tilheyrir eftir það [[Holland]]i. Íbúar eru rúmlega 800 þúsund. Höfuðborgin heitir Hasselt. == Lega og lýsing == Limburg er í norðaustanverðri Belgíu og á löng landamæri að Hollandi í norðri og austri. Auk þess liggja að því héruðin [[Antwerpen-hérað|Antwerpen]] og [[Flæmska Brabant]] í vestri og [[Liège (hérað)|Liège]] í suðri. Flatarmál Limburg-héraðs er 2.422 km² og er það því þriðja minnsta hérað Belgíu. Limburg á sér eitt útsvæði, sem er króað inni af Hollandi og héraðinu Liège, og heitir það Voeren. Voeren er austasta svæði Belgíu þar sem [[hollenska]] er töluð. Fljótið [[Maas]] rennur í gegnum héraðið frá suðri til norðurs, uns það hverfur inn í Holland. == Skjaldarmerki og fáni == [[Skjaldarmerki]]ð sýnir rautt ljón, með gula tungu, gular klær og tvö stél. Bakgrunnurinn er silfurlitur og fyrir framan ljónið er lítill röndóttur skjöldur. Ljónið var merki greifanna af Limburg áður fyrr, en skjöldurinn fyrir framan merki greifanna af Loon (sem er gamalt greifadæmi). Skjaldarberarnir eru svanur til hægri og hjörtur til vinstri. Hjörturinn er tákn Hasselt, höfuðborgar Limburgs, en svanurinn vísar til Tongeren, elstu borgar Belgíu. Skjaldarmerkið var samþykkt [[1837]]. Fáninn er í reynd meginhluti skjaldarmerkisins með rauða ljóninu og litla skildinum. Hann var ekki tekinn í notkun fyrr en [[1996]]. == Orðsifjar == Fylkið Limburg heitir eftir kastalavirkinu Limbourgh, sem áður fyrr var aðsetur greifanna á þessu svæði. Limbourgh er í Belgíu í dag en fylkið Limburg tilheyrði bæði Hollandi og Belgíu allt til 1830 er Belgía klauf sig frá Hollandi. Talið er að orðið Lim- merki ''lind'' eða ''lindardreka'', samkvæmt þjóðsögum. == Söguágrip == Limburg var öldum saman greifadæmi og miklu stærra en í dag. Eftir að [[Frakkland|Frakkar]] yfirgáfu [[Niðurlönd]] [[1814]] varð Limburg til fylki í sameinuðum Niðurlöndum. Talað var um að nefna fylkið Maastricht eða Maasdal eða Opper Gelder. En Vilhjálmur I. konungur ákvað að kalla fylkið Limburg. Árið [[1830]] klauf Belgía sig hins vegar frá Hollandi og stofnaði eigið konungsríki. Í fyrstu tilheyrði allt Limburg Belgíu. En í [[ágúst]] [[1831]] hertók hollenski herinn nokkrar borgir á þessu svæði til að eiga eitthvað uppi í erminni í samningum milli ríkjanna. Þetta leiddi til nokkurra orrusta milli ríkjanna. Sú mesta átti sér stað við Hasselt [[8. ágúst]]. Í samningaviðræðum í [[London]] var komist að þeirri niðurstöðu að skipta ætti Limburg (og [[Lúxemborg (hérað)|Lúxemborg]]) í tvennt. Skiptingin kom til framkvæmda [[1839]], þannig að austurhlutinn tilheyrir Hollandi en vesturhlutinn Belgíu. == Borgir == Í Limburg eru þrjár sýslur og í þeim eru 44 sveitarfélög og borgir. Stærstu borgir Limburgs: {| class="wikitable" |- ! Röð !! Bær !! Íbúar !! Ath. |- | 1 || [[Hasselt]] || 73 þúsund || Höfuðborg héraðsins |- | 2 || [[Genk]] || 64 þúsund || |- | 3 || [[Beringen]] || 43 þúsund || |- | 4 || [[Sint-Truiden]] || 39 þúsund || |- | 5 || [[Maasmechelen]] || 37 þúsund || |- | 6 || [[Lommel]] || 33 þúsund || |- | 7 || [[Bilzen]] || 31 þúsund || |- | 8 || [[Heusden-Zolder]] || 31 þúsund || |- | 9 || [[Tongeren]] || 30 þúsund || Talin elsta borg Belgíu |- | 10 || [[Houthalen-Helchteren]] || 30 þúsund || |} == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál=nl|titill=Limburg (Belgische provincie)|mánuðurskoðað=18. nóvember|árskoðað=2012}} * {{wpheimild|tungumál=de|titill=Provinz Limburg (Belgien)|mánuðurskoðað=18. nóvember|árskoðað=2012}} {{Commonscat|Limburg (Province of Belgium)}} [[Flokkur:Héruð í Belgíu]] fw2ltd0ceslcem5k1fuoaq6xjj4qb9m 0 113435 1981083 1393661 2026-09-29T15:51:55Z Berserkur 10188 1981083 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Praga 0947 globus belarusi-2.jpg|thumb|300px|Vítusarkirkjan í Prag er stærsta kirkja Tékklands]] '''Vítusarkirkjan''' er hluti af [[Prag-kastali|kastalasamstæðunni í Prag]]. Hún er dómkirkja og stærsta kirkja [[Tékkland]]s. Kirkjan er helguð heilögum Vítusi. Í henni voru konungar [[Bæheimur|Bæheims]] krýndir. Í grafhvelfingu eru grafir ýmissa konunga og keisara. Kirkjan er á [[heimsminjaskrá UNESCO]]. == Saga kirkjunnar == === Fyrirrennarar === Saga kirkjunnar hófst 925 er heilagur Wenceslás reisti hringlaga kapellu á reitnum. Í kapelluna voru lagðar líkamsleifar heilags Vítusar (hönd) og var hún því helguð honum. Kapella þessi veik fyrir kirkju í rómönskum stíl sem Spytihněv II lét reisa [[1060]], enda varð Prag á þessu ári að biskupsdæmi. Nýja kirkjan var því miklu stærri og var með þrjú skip og tvo kóra. === Núverandi kirkja === Það var [[Karl IV (HRR)|Karl IV]] konungur [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkisins]] (og keisari [[1355]]) sem lét reisa núverandi kirkju frá og með [[1344]], en á því ári var biskupsdæminu breytt í erkibiskupsdæmi. Nýja kirkjan átti að verða krýningarstaður, grafarstaður fyrir ætt hans, geymslustaður fyrir dýrgripi konungdómsins í Bæheimi og helgistaður fyrir líkamsleifar heilags Wenceslás. Byggingin reis í gotneskum stíl en hægt þó, því að byggingarmeistaranum var einnig falið að reisa [[Karlsbrúin (Prag)|Karlsbrúna]] og fleiri kirkjur í Bæheimi. Þegar hússítastríðin hófust [[1419]] var öllum framkvæmdum hætt. Í þokkabót eyðilögðu hússítar margar helgimyndir og annað sem minnti á kaþólska trú. Að auki olli bruni [[1541]] miklar skemmdir í hinni ókláruðu kirkju. === Notkun og verklok === [[Mynd:Eduard Gurk 001.jpg|thumb|Krýning Ferdinands V til konungs Bæheims 1836]] Þrátt fyrir að kirkjan var ókláruð í fleiri hundruð ár, voru haldnar guðsþjónustur í henni. Fyrst kaþólskar en síðan notuðu [[Kalvínismi|kalvínistar]] kirkjuna til skamms tíma áður en kaþólikkar endurheimtu kirkjuna. Í kirkjunni voru allir konungar Bæheims krýndir síðan eftir daga Karls IV. Grafhvelfing kirkjunnar var tilbúin snemma og þar voru konungarnir síðan lagðir til hinstu hvíldar. Fjórir keisarar hvíla þar, en þeir voru allir konungar Bæheims í senn. Í kapellu heilags Wenceslás innan kirkjunnar voru krúnudjásn konunganna sett til geymslu. [[1844]] var aftur byrjað að smíða við kirkjuna. Í fyrstu var henni breytt að hluta en síðan var þakið fullklárað, turnarnir risu í fullri hæð, nýir gluggar settir í og allt innviðið fullklárað. Turnarnir eru 96 metra háir. Framkvæmdum lauk [[1929]]. Vítusarkirkjan er bæði hæsta og stærsta kirkjubygging Tékklands. Lengd kirkjunnar er 124 m, hæð turnanna 96 m og skipið 60 m breitt. Á síðari árum var háð dómsmál [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]] gegn ríkinu um eignarrétt á byggingunni en ríkið hafði tekið hana eignarnámi á kommúnistatímanum. [[2007]] var úrskurðað að ríkið tæki yfir notkun og viðhald á kirkjunni en varðveisla og annað fer fram af sérstakri nefnd sem báðir aðilar eiga fulltrúa í. == Kapella heilags Wenceslás == [[Mynd:Korunni komora dvere.JPG|thumb|Kapella heilags Wenceslás. Innst er tígluð hurð, en bak við hana eru krúnudjásnin geymd]] Innan Vítusarkirkjunnar er kapella heilags Wenceslás. Hún var smíðuð [[1344]]-[[1364|64]] fyrir líkamsleifar heilags Wenceslás (höfuð). Kapellan er gríðarlega íburðarmikil. Hún er t.d. skreytt 1300 eðalsteinum og málverkum af píslargöngu [[Jesús|Jesú]] frá [[14. öldin|14. öld]]. Einnig eru myndir af ævi heilags Wenceslás, sem og stytta af honum. Kapellan er ekki opin almenningi en hægt er að líta inn í hana frá dyrunum. Í einu horni er lítil hurð með sjö lásum. Handan hennar er herbergi þar sem krúnudjásn konunga Bæheims eru geymd. Um er að ræða konungskórónuna (Wenceslás-kórónuna), veldissprotann og ríkiseplið en auk þess eru þar sverð heilags Wenceslás og ýmislegt annað. Krúnudjásnin hafa verið notuð í krýningar alveg frá [[11. öldin|11. öld]]. Eftir að konungdómurinn var lagður niður í Bæheimi eru þau hins vegar aðeins til sýnis á vissum hátíðisdögum. Á [[20. öldin|20. öld]] voru þau aðeins til sýnis í 9 skipti. Síðast voru þau til sýnis [[2003]] og [[2008]]. == Klukkur == Í turnunum er klukknaverk með sjö klukkum. Stærst þeirra er Sigmundsklukkan en hún ein og sér vegur sautján tonn. Þar með er hún einnig ein allra stærsta kirkjuklukka heims. Fram til dagsins í dag er klukkunni hringt með mannafli en það tekur fjóra menn að hringja henni. == Grafhvelfing == Í grafhvelfingu kirkjunnar hvíla 17 manneskjur, aðallega konungar Bæheims og ættmenni þeirra. Í kirkjunni hvílir einnig heilagur Nepómúk en ekki í grafhvelfingunni, heldur ofanjarðar í feiknamikilli skrautkistu. Einstaklingar í grafhvelfingunni í tímaröð: {| class="wikitable" |- ! Röð !! Einstaklingur !! Ath. !! Líftími |- | 1 || Ottókar I Přemysl || Konungur Bæheims || 1155 – 1230 |- | 2 || Ottókar I Přemysl || Konungur Bæheims || 1232 – 1278 |- | 3 || Rúdolf II || Hertogi af Austurríki || 1271 – 1290 |- | 4 || Jútta af Habsborg || Eiginkona Wenceslás II || 1271 – 1296 |- | 5 || Wenceslás II || Konungur Bæheims || 1271 – 1305 |- | 6 || Rúdolf I || Konungur Bæheims || 1282 – 1307 |- | 7 || Bianca Margrét af Valois || Eiginkona Karls IV || 1317 – 1348 |- | 8 || [[Karl IV (HRR)|Karl IV]]|| Keisari þýska ríkisins || 1316 – 1378 |- | 9 || [[Wenzel IV (HRR)|Wenzel IV]] || Konungur þýska ríkisins || 1361 – 1419 |- | 10 || Ladislás Postumus || Konungur Bæheims || 1440 – 1457 |- | 11 || Georg Podiebrad || Konungur Bæheims || 1420 – 1471 |- | 12 || Anna || Eiginkona Ferdinands I keisara || 1503 – 1547 |- | 13 || [[Ferdinand 1. keisari|Ferdinand I]] || Keisari þýska ríkisins || 1503 – 1564 |- | 14 || [[Maximilian II (HRR)|Maximilian II]] || Keisari þýska ríkisins || 1527 – 1576 |- | 15 || Eleonóra || Dóttir Maximilians II || 1568 – 1580 |- | 16 || [[Rúdolf 2.|Rúdolf II]] || Keisari þýska ríkisins || 1552 – 1612 |- | 17 || Anna Amalía af Austurríki || Eiginkona Ferdinands II hertoga af Parma || 1746 – 1804 |} == Gallerí == <gallery> Mynd:Czech crown jewels.jpg|Krúnudjásn konunga Bæheims Mynd:John Nepomuk Tomb.jpg|Íburðarmikil kista heilags Nepómúks Mynd:Zikmund bell.jpg|Sigmundsklukkan Mynd:Hradcany.jpg|Vítusarkirkjan innan um kastalann í Prag, séð frá gömlu borginni handan Moldár </gallery> == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál=de|titill=Veitsdom|mánuðurskoðað=24. desember|árskoðað=2012}} * {{wpheimild|tungumál=en|titill=St. Vitus Cathedral|mánuðurskoðað=16. desember|árskoðað=2012}} {{commonscat|St. Vitus Cathedral|Veitsdom}} [[Flokkur:Prag]] [[Flokkur:Heimsminjar]] qajrl9l748yje7u7bwpla99ubp06u5l 0 114768 1981173 1915459 2026-09-29T23:49:05Z ~2026-52416-99 121285 /* Markmið */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1981173 wikitext text/x-wiki {{Fyrirtæki | nafn = Markþing | merki = | gerð = Sjálfseignarstofnun | slagorð = ''Upplifðu Húsavík'' | stofnað = [[2002]] | staðsetning = [[Húsavík]], [[Ísland]]i | lykilmenn = Helga Björg Sigurðardóttir, stjórnarformaður<br>Daniel Annisius<br>Eiður Pétursson<br>Benedikt Þorri Sigurjónsson<br>Heiðar Hrafn Halldórsson<br>Sólveig Ása Arnarsdóttir<br> | starfsemi = | vefur = [http://www.visithusavik.is www.visithusavik.is]<br />[http://www.visithusavik.com www.visithusavik.com] }} '''Markþing''' er sjálfseignarstofnun á [[Húsavík]] sem hefur það markmið að kynna [[ferðaþjónusta|ferðaþjónustu]] og aðrar þjónustugreinar á Húsavík og í nágrenni. Stofnunin er einnig miðstöð fyrir hagsmunaraðila í verslun og þjónustu á svæðinu. == Saga == Markþing rekur sögu sína til ársins 1984 þegar hagsmunaaðilar í ferðaþjónustu stofnuðu Ferðamálafélag Húsavíkur. Markmið félagsins var meðal annars kynning á ferðum um [[Demantshringurinn|Demantshringinn]] sem er vegur sem liggur gegnum Húsavík og að ýmsum náttúruperlum í nágrenni bæjarins. Félagið Markaðsráð Húsavíkur og nágrennis var svo stofnað árið 2002. Síðar var nafni félagsins breytt í MarkÞing og nafnið Húsavíkurstofa svo tekið upp þegar félagið varð að sjálfseignarstofnun árið 2010. Árið 2025 var nafni félagsins aftur breytt í Markþing. Markþing á tvö vörumerki: "Húsavík the Whale Capital of Iceland" og "Demantshringurinn (The Diamond Circle)".<ref>[http://www.visithusavik.com/husavik/ European Destinations of Excellence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131025060043/http://www.visithusavik.com/husavik/ |date=2013-10-25 }}, 27. febrúar 2013</ref> == Markmið == Markmið Markþings er að vera samráðsvettvangur fyrirtækja og þjónustuaðila á Húsavík og í nágrenni og jafnframt að stuðla að eflingu atvinnulífs með aukinni samvinnu hagsmunaaðila.<ref>[http://www.nordurthing.is/is/ferdamenn Ferðaþjónusta í Norðurþingi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130327044650/http://www.nordurthing.is/is/ferdamenn |date=2013-03-27 }}, 27. febrúar 2013</ref> Einnig stefnir stofnunin að því að gera Húsavík að eftirsóttum áfangastað fyrir ferðafólk með fjölbreyttri afþreyingu og þjónustu allan ársins hring.<ref>[http://www.visithusavik.com/husavik/winter-services/ Vetrarferðaþjónusta á Húsavík] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018210149/http://www.visithusavik.com/husavik/winter-services/ |date=2014-10-18 }}, 27. febrúar 2013</ref> == Starfsemi == Markþing er ekki með opna skrifstofu. Félagið vinnur að kynningamálum, bæði innan samfélagsins á Húsavík og einnig gagnvart innlendu og erlendu ferðafólki. Stofnunin heldur úti vefsíðunni www.visithusavik.com . ==Tilvísanir== <div class="references-small">{{reflist}} == Tengt efni == * [[Húsavík]] * [[Húsavíkurflugvöllur]] * [[Demantshringurinn]] == Tenglar == * [http://www.visithusavik.is/ Húsavíkurstofa] * [http://www.husavikairport.com/ Húsavíkurflugvöllur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130208035513/http://www.husavikairport.com/ |date=2013-02-08 }} * [http://www.diamondcircle.is/ Demantshringurinn] * [http://www.diamondcircle.is/dcs Demantshringsfélagið] [[Flokkur:Ferðaþjónusta á Íslandi]] {{S|1984}} q7u2ww12was704h1j1f80xdpqe1upt6 1981209 1981173 2026-09-30T10:17:24Z Akigka 183 Akigka færði [[Húsavíkurstofa]] á [[Markþing]] 1981173 wikitext text/x-wiki {{Fyrirtæki | nafn = Markþing | merki = | gerð = Sjálfseignarstofnun | slagorð = ''Upplifðu Húsavík'' | stofnað = [[2002]] | staðsetning = [[Húsavík]], [[Ísland]]i | lykilmenn = Helga Björg Sigurðardóttir, stjórnarformaður<br>Daniel Annisius<br>Eiður Pétursson<br>Benedikt Þorri Sigurjónsson<br>Heiðar Hrafn Halldórsson<br>Sólveig Ása Arnarsdóttir<br> | starfsemi = | vefur = [http://www.visithusavik.is www.visithusavik.is]<br />[http://www.visithusavik.com www.visithusavik.com] }} '''Markþing''' er sjálfseignarstofnun á [[Húsavík]] sem hefur það markmið að kynna [[ferðaþjónusta|ferðaþjónustu]] og aðrar þjónustugreinar á Húsavík og í nágrenni. Stofnunin er einnig miðstöð fyrir hagsmunaraðila í verslun og þjónustu á svæðinu. == Saga == Markþing rekur sögu sína til ársins 1984 þegar hagsmunaaðilar í ferðaþjónustu stofnuðu Ferðamálafélag Húsavíkur. Markmið félagsins var meðal annars kynning á ferðum um [[Demantshringurinn|Demantshringinn]] sem er vegur sem liggur gegnum Húsavík og að ýmsum náttúruperlum í nágrenni bæjarins. Félagið Markaðsráð Húsavíkur og nágrennis var svo stofnað árið 2002. Síðar var nafni félagsins breytt í MarkÞing og nafnið Húsavíkurstofa svo tekið upp þegar félagið varð að sjálfseignarstofnun árið 2010. Árið 2025 var nafni félagsins aftur breytt í Markþing. Markþing á tvö vörumerki: "Húsavík the Whale Capital of Iceland" og "Demantshringurinn (The Diamond Circle)".<ref>[http://www.visithusavik.com/husavik/ European Destinations of Excellence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131025060043/http://www.visithusavik.com/husavik/ |date=2013-10-25 }}, 27. febrúar 2013</ref> == Markmið == Markmið Markþings er að vera samráðsvettvangur fyrirtækja og þjónustuaðila á Húsavík og í nágrenni og jafnframt að stuðla að eflingu atvinnulífs með aukinni samvinnu hagsmunaaðila.<ref>[http://www.nordurthing.is/is/ferdamenn Ferðaþjónusta í Norðurþingi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130327044650/http://www.nordurthing.is/is/ferdamenn |date=2013-03-27 }}, 27. febrúar 2013</ref> Einnig stefnir stofnunin að því að gera Húsavík að eftirsóttum áfangastað fyrir ferðafólk með fjölbreyttri afþreyingu og þjónustu allan ársins hring.<ref>[http://www.visithusavik.com/husavik/winter-services/ Vetrarferðaþjónusta á Húsavík] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018210149/http://www.visithusavik.com/husavik/winter-services/ |date=2014-10-18 }}, 27. febrúar 2013</ref> == Starfsemi == Markþing er ekki með opna skrifstofu. Félagið vinnur að kynningamálum, bæði innan samfélagsins á Húsavík og einnig gagnvart innlendu og erlendu ferðafólki. Stofnunin heldur úti vefsíðunni www.visithusavik.com . ==Tilvísanir== <div class="references-small">{{reflist}} == Tengt efni == * [[Húsavík]] * [[Húsavíkurflugvöllur]] * [[Demantshringurinn]] == Tenglar == * [http://www.visithusavik.is/ Húsavíkurstofa] * [http://www.husavikairport.com/ Húsavíkurflugvöllur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130208035513/http://www.husavikairport.com/ |date=2013-02-08 }} * [http://www.diamondcircle.is/ Demantshringurinn] * [http://www.diamondcircle.is/dcs Demantshringsfélagið] [[Flokkur:Ferðaþjónusta á Íslandi]] {{S|1984}} q7u2ww12was704h1j1f80xdpqe1upt6 1981213 1981209 2026-09-30T10:23:41Z Akigka 183 1981213 wikitext text/x-wiki {{Fyrirtæki | nafn = Markþing | merki = | gerð = Sjálfseignarstofnun | slagorð = Upplifðu Húsavík | stofnað = 2002 | staðsetning = Húsavík, Íslandi | lykilmenn = Helga Björg Sigurðardóttir, stjórnarformaður<br>Daniel Annisius<br>Eiður Pétursson<br>Benedikt Þorri Sigurjónsson<br>Heiðar Hrafn Halldórsson<br>Sólveig Ása Arnarsdóttir<br> | starfsemi = | vefur = http://www.visithusavik.is/ }} '''Markþing''' er sjálfseignarstofnun á [[Húsavík]] sem hefur það markmið að kynna [[ferðaþjónusta|ferðaþjónustu]] og aðrar þjónustugreinar á Húsavík og í nágrenni. Stofnunin er einnig miðstöð fyrir hagsmunaraðila í verslun og þjónustu á svæðinu. Markþing á tvö vörumerki: „Húsavík the Whale Capital of Iceland“ og „Demantshringurinn (The Diamond Circle)“.<ref>{{cite web|url=https://www.hugverk.is/leit/vorumerki?owner=Mark%C3%BEing|title=Vörumerkjaleitarvél|website=Hugverkastofan|access-date=30.9.2026}}</ref> Markmið Markþings er að vera samráðsvettvangur fyrirtækja og þjónustuaðila á Húsavík og í nágrenni og jafnframt að stuðla að eflingu atvinnulífs með aukinni samvinnu hagsmunaaðila.<ref>{{cite web|url=http://www.nordurthing.is/is/ferdamenn|title=Ferðaþjónusta í Norðurþingi|archive-url=https://web.archive.org/web/20130327044650/http://www.nordurthing.is/is/ferdamenn |archive-date=2013-03-27|date=27. febrúar 2013|website=Norðurþing}}</ref> Einnig stefnir stofnunin að því að gera Húsavík að eftirsóttum áfangastað fyrir ferðafólk með fjölbreyttri afþreyingu og þjónustu allan ársins hring.<ref>{{cite web|url=http://www.visithusavik.com/husavik/winter-services/|title=Vetrarferðaþjónusta á Húsavík|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018210149/http://www.visithusavik.com/husavik/winter-services/ |archive-date=2014-10-18|date=27. febrúar 2013|website=Visit Húsavík}}</ref> Markþing er ekki með opna skrifstofu. Félagið vinnur að kynningamálum, bæði innan samfélagsins á Húsavík og einnig gagnvart innlendu og erlendu ferðafólki. Stofnunin heldur úti vefsíðunni www.visithusavik.com. == Saga == Markþing rekur sögu sína til ársins 1984 þegar hagsmunaaðilar í ferðaþjónustu stofnuðu Ferðamálafélag Húsavíkur. Markmið félagsins var meðal annars kynning á ferðum um [[Demantshringurinn|Demantshringinn]] sem er vegur sem liggur gegnum Húsavík og tengist ýmsum náttúruperlum í nágrenni bæjarins. Félagið Markaðsráð Húsavíkur og nágrennis var svo stofnað árið 2002. Síðar var nafni félagsins breytt í MarkÞing og nafnið Húsavíkurstofa svo tekið upp þegar félagið varð að sjálfseignarstofnun árið 2010. Árið 2025 var nafni félagsins aftur breytt í Markþing. ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.visithusavik.is/ Visit Húsavík - ferðavefur] * [http://www.diamondcircle.is/ Demantshringurinn] [[Flokkur:Ferðaþjónusta á Íslandi]] [[Flokkur:Húsavík]] {{S|1984}} ktcoylpebnx9515nsc5958rusk3ox99 1981214 1981213 2026-09-30T10:24:54Z Akigka 183 1981214 wikitext text/x-wiki {{Fyrirtæki | nafn = Markþing | merki = | gerð = Sjálfseignarstofnun | slagorð = Upplifðu Húsavík | stofnað = 2002 | staðsetning = Húsavík, Íslandi | lykilmenn = Helga Björg Sigurðardóttir, stjórnarformaður<br>Daniel Annisius<br>Eiður Pétursson<br>Benedikt Þorri Sigurjónsson<br>Heiðar Hrafn Halldórsson<br>Sólveig Ása Arnarsdóttir<br> | starfsemi = | vefur = http://www.visithusavik.is/ }} '''Markþing''' er sjálfseignarstofnun á [[Húsavík]] sem hefur það markmið að kynna [[ferðaþjónusta|ferðaþjónustu]] og aðrar þjónustugreinar á Húsavík og í nágrenni. Stofnunin er einnig miðstöð fyrir hagsmunaraðila í verslun og þjónustu á svæðinu. Markþing á tvö vörumerki: „Húsavík the Whale Capital of Iceland“ og „Demantshringurinn (The Diamond Circle)“.<ref>{{cite web|url=https://www.hugverk.is/leit/vorumerki?owner=Mark%C3%BEing|title=Vörumerkjaleitarvél|website=Hugverkastofan|access-date=30.9.2026}}</ref> Vörumerkin tengjast [[hvalaskoðun]] frá Húsavík og ferðaleiðinni [[Demantshringurinn|Demantshringnum]]. Markmið Markþings er að vera samráðsvettvangur fyrirtækja og þjónustuaðila á Húsavík og í nágrenni og jafnframt að stuðla að eflingu atvinnulífs með aukinni samvinnu hagsmunaaðila.<ref>{{cite web|url=http://www.nordurthing.is/is/ferdamenn|title=Ferðaþjónusta í Norðurþingi|archive-url=https://web.archive.org/web/20130327044650/http://www.nordurthing.is/is/ferdamenn |archive-date=2013-03-27|date=27. febrúar 2013|website=Norðurþing}}</ref> Einnig stefnir stofnunin að því að gera Húsavík að eftirsóttum áfangastað fyrir ferðafólk með fjölbreyttri afþreyingu og þjónustu allan ársins hring.<ref>{{cite web|url=http://www.visithusavik.com/husavik/winter-services/|title=Vetrarferðaþjónusta á Húsavík|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018210149/http://www.visithusavik.com/husavik/winter-services/ |archive-date=2014-10-18|date=27. febrúar 2013|website=Visit Húsavík}}</ref> Markþing er ekki með opna skrifstofu. Félagið vinnur að kynningamálum, bæði innan samfélagsins á Húsavík og einnig gagnvart innlendu og erlendu ferðafólki. Stofnunin heldur úti vefsíðunni www.visithusavik.com. == Saga == Markþing rekur sögu sína til ársins 1984 þegar hagsmunaaðilar í ferðaþjónustu stofnuðu Ferðamálafélag Húsavíkur. Markmið félagsins var meðal annars kynning á ferðum um [[Demantshringurinn|Demantshringinn]] sem er vegur sem liggur gegnum Húsavík og tengist ýmsum náttúruperlum í nágrenni bæjarins. Félagið Markaðsráð Húsavíkur og nágrennis var svo stofnað árið 2002. Síðar var nafni félagsins breytt í MarkÞing og nafnið Húsavíkurstofa svo tekið upp þegar félagið varð að sjálfseignarstofnun árið 2010. Árið 2025 var nafni félagsins aftur breytt í Markþing. ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.visithusavik.is/ Visit Húsavík - ferðavefur] * [http://www.diamondcircle.is/ Demantshringurinn] [[Flokkur:Ferðaþjónusta á Íslandi]] [[Flokkur:Húsavík]] {{S|1984}} 6n5s3i1vleywo5k9nrxnlbcko4529i3 0 120707 1981092 1450387 2026-09-29T17:02:00Z Fyxi 84003 Breytti tilvísun frá [[Sjáland (Holland)]] til [[Sjáland (Hollandi)]] 1981092 wikitext text/x-wiki #Redirect [[Sjáland (Hollandi)]] o64lv73npx37l11o76wgk11bbnxhtuf 0 124955 1981166 1779984 2026-09-29T23:02:45Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981166 wikitext text/x-wiki '''Sigurður G. Guðjónsson''' er íslenskur [[hæstaréttalögmaður]] og hefur starfað sem slíkur frá árinu [[1989]]. Hann tók sér leyfi frá lögfræðistörfum á árunum 2002-2004 þegar hann gegndi starfi forstjóra [[Norðurljós samskiptafélag hf.|Norðurljósa samskiptafélags hf.]], sem þá rak [[Stöð 2]], Bylgjuna og fleiri ljósvaka og prentmiðla. Hann var einnig stjórnarmaður í [[Glitnir banki|Glitni]] fram að hruni og um tíma stjórnarformaður [[Ár og dagur|Árs og dags]], útgefanda Blaðsins, sem kom út á árunum 2005-2007 <ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5018934 SIGURÐUR G. OG FLEIRI KAUPA ÚTGÁFU FRÓÐA; grein í Frjálsri verslun 2006]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> og stjórnarmaður í [[SagaCapital hf]] frá 2006 til 2008. <ref>[http://www.draupnir.is/index.php?option=com_content&view=article&id=7:sigureur-g-guejonsson&catid=2:starfsmenn&Itemid=3 Sigurður G. Guðjónsson hrl.; af Draupnir.is] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Sigurður starfaði sem kosningastjóri [[Ólafur Ragnar Grímsson|Ólafs Ragnars Grímssonar]] þrisvar sinnum (1996, 2000 og 2008). Sigurður útskrifaðist frá lagadeild Háskóla Íslands árið 1981 og hefur starfað sem lögfræðingur síðan. Sigurður hlaut héraðsdómslögmannsréttindi árið 1982 og hæstaréttalögmannsréttindi 1989. Hann stundaði nám við Harvard háskóla í einn vetur og hefur frá árinu 1985 rekið eigin lögmannsstofu í Reykjavík. Sigurður hefur löngum verið umdeildur lögmaður og sætti til dæmis áminningu af úrsk­urðar­nefnd [[Lögmannafélag Íslands|Lög­manna­fé­lags Íslands]] vegna skrifa sinna um [[Lex lögmannsstofa|Lex lög­manns­stofu]] á bloggi sínu 2013. <ref>[http://www.mbl.is/frettir/innlent/2013/05/22/sigurdur_g_saetir_aminningu/ Sig­urður G. sæt­ir áminn­ingu; grein af mbl.is 2013]</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.vb.is/frettir/82006/ |title=Lex kærir hæstaréttarlögmann; gren af Vb.is 2013 |access-date=2014-09-08 |archive-date=2013-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130318225710/http://www.vb.is/frettir/82006/ |url-status=dead }}</ref> Sigurður hefur auk þess haft marga skjólstæðinga tengda bönkunum sem hrundu 2008 og hnýtt í þá sem um slík mál fjalla. <ref>{{cite web |url=http://kjarninn.is/ef-thu-ert-ekki-med-okkur-tha-ertu-a-moti-okkur |title=Ef þú ert ekki með okkur, þá ertu á móti okkur; grein í Kjarnanum 2014 |access-date=2014-09-08 |archive-date=2014-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140917204056/http://kjarninn.is/ef-thu-ert-ekki-med-okkur-tha-ertu-a-moti-okkur |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://eirikurjonsson.is/sigurdur-raedst-a-egil-redi-hann/ |title=SIGURÐUR RÆÐST Á EGIL – RÉÐI HANN; grein af EiríkiJónssyni.is 2013 |access-date=2014-09-08 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223826/http://eirikurjonsson.is/sigurdur-raedst-a-egil-redi-hann/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://eyjan.pressan.is/frettir/2009/06/13/sigurdur-g-gudjonsson-%E2%80%9Ebest-fyrir-domsmalaradherra-ad-losa-sig-vid-evu-joly-sem-fyrst%E2%80%9C/ |title=Sigurður G. Guðjónsson: „Best fyrir dómsmálaráðherra að losa sig við Evu Joly sem fyrst.“; grein af Eyjunni.is 2009 |access-date=2014-09-09 |archive-date=2016-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624185308/http://eyjan.pressan.is/frettir/2009/06/13/sigurdur-g-gudjonsson-%E2%80%9Ebest-fyrir-domsmalaradherra-ad-losa-sig-vid-evu-joly-sem-fyrst%E2%80%9C/ |url-status=dead }}</ref> Skjólstæðingar hans hafa meðal annars verið: [[Bakkavör|Bakkavararbræður]], [[Sigurjón Þ. Árnason]] fyrrum bankastjóri Landsbanka Íslands (skipaður verjandi), [[Björn Leifsson]] og Hafdís Jónsdóttir (eigendur [[World Class]]), [[Jón Ásgeir Jóhannesson]]­. <ref>[http://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/03/13/sigurdur_g_gudjonsson_keypti_krofu_a_fons/ Sig­urður G. Guðjóns­son keypti kröfu á Fons; grein af mbl.is 2010]</ref> == Tilvísanir == <references/> {{Stubbur}} [[Flokkur:Íslenskir lögfræðingar]] mwve1x4wbb3jmz51futhv2t7lpdrgq6 0 125633 1981167 1979317 2026-09-29T23:11:55Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981167 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Silja Bára R. Ómarsdóttir | búseta = | mynd = | myndastærð = | myndatexti = | alt = | titill = Rektor Háskóla Íslands | fæðingarnafn = | fæðingardagur = 23. apríl 1971 | fæðingarstaður = | dauðadagur = | dauðastaður = | orsök_dauða = | virkur = | þekktur_fyrir = | þekkt_fyrir = | þjóðerni = | starf = Rektor [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] og prófessor í stjórnmálafræði við skólann | verðlaun = | laun = | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | háskóli = Lewis & Clark College, Suður-Kaliforníuháskóli. | stjórnmálaflokkur = | niðurmál = | hæð = | þyngd = | tilvitnun = | undirskrift = | heimasíða = www.siljabara.is }} '''Silja Bára R. Ómarsdóttir''' (f. [[23. apríl]] [[1971]]) er íslenskur alþjóðastjórnmálafræðingur og [[prófessor]] við [[stjórnmálafræði]]deild [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. Hún var kjörin rektor Háskóla Íslands 27. mars 2025 og tók við embætti 1. júlí 2025. Rannsóknir hennar beinast einkum að utanríkisstefnu Íslands, femínískri öryggis- og alþjóðamálafræði, og norðurslóðamálum. Hún er þekkt fyrir störf sín að jafnréttismálum, mannréttindamálum og í Stjórnlagaráði.<ref>{{Cite web|url=https://hi.is/frettir/silja_bara_kjorin_rektor_haskola_islands|title=Silja Bára kjörin rektor Háskóla Íslands|website=Háskóli Íslands|language=is|access-date=2025-03-28}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Æska og menntun == Silja ólst upp í Ólafsfirði, Akureyri og Reykjavík. Hún lauk stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn við Hamrahlíð|Menntaskólanum við Hamrahlíð]] árið 1990, BA-gráðu í alþjóðasamskiptum frá [https://lclark.edu/ Lewis & Clark College] árið 1995, meistaraprófi frá [[Suður-Kaliforníuháskóli|University of Southern California]] árið 1998 og doktorsprófi frá University College Cork árið 2018. == Starfsferill == '''Fræðilegur ferill''' Silja hefur starfað við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] frá árinu 2005, fyrst sem aðjúnkt og síðar sem prófessor. Hún gegndi stöðu forstöðumanns Alþjóðamálastofnunar HÍ á árunum 2006–2008<ref>{{Cite web|url=https://hi.is/starfsfolk/sbo|title=Silja Bára R. Ómarsdóttir - Prófessor|website=Háskóli Íslands|language=is|access-date=2025-06-23}}</ref>. Árið 2023 tók hún við stöðu ritstjóra hins virta fræðirits ''Scandinavian Political Studies''<ref>{{Cite web|url=https://onlinelibrary.wiley.com/page/journal/14679477/homepage/editorialboard.html|title=Scandinavian Political Studies|website=Wiley Online Library|language=en|access-date=2025-06-23}}</ref>. Hún hefur verið virk í kennslu og leiðbeiningu á sviði stjórnmálafræði og alþjóðasamskipta auk þess að hafa umsjón með námsbraut í alþjóðasamskiptum. '''Rannsóknir og birtingar''' Rannsóknir Silju hafa sérstaklega rannsakað um áhrif kynjasjónarmiða í utanríkis- og öryggisstefnu, málefni norðurslóða og kyn- og frjósemisréttindi<ref>{{Cite web|url=https://iris.rais.is/is/persons/silja-b%C3%A1ra-r-%C3%B3marsd%C3%B3ttir|title=Silja Bára R. Ómarsdóttir|website=iris.rais.is|language=is-IS|access-date=2025-06-23}}</ref>. Hún hefur birt fjölda vísindagreina, bókarkafla og ritstýrt ýmsum fræðiritum, þar á meðal ''Íðorðasafni í alþjóðastjórnmálum og stjórnmálafræði'' (2021). Doktorsritgerð hennar um mótun þjóðaröryggisstefnu Íslands hlaut viðurkenningu frá írsku samtökunum Political Studies Association of Ireland árið 2019. '''Opinber og samfélagsleg störf''' Silja var kjörin fulltrúi á [[Stjórnlagaþing á Íslandi 2011|stjórnlagaþing]] árið 2010 og veitt formennsku einni af þremur nefndum Stjórnlagaþings<ref>{{Cite web|url=https://stjornlagarad.is/fulltruar/fulltrui/item32944/Silja_Bara_Omarsdottir/index.html|title=Þingfulltrúar - Silja Bára Ómarsdóttir|website=stjornlagarad.is|access-date=2025-06-23}}</ref>. Hún gegndi stöðu formanns Jafnréttisráðs Íslands á árunum 2019–2021 og sat í stjórn [[Rauði krossinn|Rauða krossins]] á Íslandi frá 2018-2025. Hún var kjörin formaður árið 2022<ref>{{Cite web|url=https://www.raudikrossinn.is/um-okkur/frettir-og-utgefid-efni/frettayfirlit/almennar-frettir/silja-bara-r-omarsdottir-nyr-formadur-rauda-krossins-a-islandi/|title=Silja Bára R. Ómarsdóttir nýr formaður Rauða krossins á Íslandi|last=Vettvangur|website=Rauði krossinn á Íslandi|language=is|access-date=2025-06-23}}</ref> og gengdi því embætti þar til hún lét af stjórnarsetu 2025.<ref>{{Cite web|url=https://www.raudikrossinn.is/um-okkur/frettir-og-utgefid-efni/frettayfirlit/almennar-frettir/sigridur-tekur-vid-formennsku-af-silju-baru/|title=Sigríður tekur við formennsku af Silju Báru|last=Vettvangur|website=Rauði krossinn á Íslandi|language=is|access-date=2025-06-23}}</ref> '''Rektor Háskóla Íslands''' Þann 27. mars 2025 var Silja kjörin rektor Háskóla Íslands og hlaut hún 50,7% atkvæða í seinni umferð kosninganna. Hún er önnur konan í sögu skólans til að gegna embætti rektors og tekur formlega við embættinu þann 1. júlí 2025 af [[Jón Atli Benediktsson|Jóni Atla Benediktssyni]].<ref>{{Cite web|url=https://hi.is/frettir/silja_bara_kjorin_rektor_haskola_islands|title=Silja Bára kjörin rektor Háskóla Íslands|website=Háskóli Íslands|language=is|access-date=2025-06-23}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Tenglar == * [https://uni.hi.is/sbo/ Heimasíða Silju Báru] ==Tilvísanir== <references/> {{Rektorar Háskóla Íslands}} {{stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Íslenskir stjórnmálafræðingar]] {{f|1971}} [[Flokkur:Íslenskar konur]] [[Flokkur:Kjörnir fulltrúar á Stjórnlagaþing á Íslandi 2011]] [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] [[Flokkur:Rektorar Háskóla Íslands]] 5oy00x7oss0nd8af08gokp7dibhzi2g 0 126112 1981151 1974386 2026-09-29T20:41:52Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981151 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Roberto Ferruzzi (1853–1934).jpg|thumb|right|Roberto Ferruzzi]] [[Mynd:Roberto Ferruzzi - Madonna von der Straße (Reproduktion).jpg|thumb|right|Eftirmynd af málverkinu ''Madonnina'' (frummyndin er týnd)]] '''Roberto Ferruzzi''' (f. [[16. desember]] [[1853]] í [[Šibenik]]<ref>{{Cite web |url=https://www.dalmaziaeu.it/docs/Il%20Dalmata%20n.%2057.pdf |title=IL DALMATA, ottobre 2008, PDF |access-date=2026-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527090751/https://www.dalmaziaeu.it/docs/Il%20Dalmata%20n.%2057.pdf |archive-date=2024-05-27 |url-status=dead}}</ref>, d. [[16. febrúar]] [[1934]] í [[Feneyjar|Feneyjum]]) var [[Ítalía|ítalskur]] sjálfmenntaður [[myndlist|listmálari]]. Hann er þekktastur fyrir málverkið ''Madonnina'' (''litla madonnan'')<ref>{{Cite web |url=http://www.ecatholic2000.com/ezine/index.php?option=com_content&task=view&id=22&Itemid=42 |title=Madonna of the Streets |access-date=2014-12-16 |archive-date=2014-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141206152910/http://www.ecatholic2000.com/ezine/index.php?option=com_content&task=view&id=22&Itemid=42 |url-status=dead }}</ref> sem vann verðlaun á öðrum [[Feneyjatvíæringurinn|Feneyjatvíæringnum]] árið 1897. == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Ítarefni == * [https://parrocchiamarone.wordpress.com/2012/01/28/briciole-la-madonnina-del-ferruzzi/ Grein (á ítölsku) um málverkið ''Madonnina''] {{commonscat|Roberto Ferruzzi}} {{stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Ítalskir listmálarar|Ferruzzi, Roberto]] {{fde|1853|1934|Ferruzzi, Roberto}} 32ajay28r9ralen14eed3hxj0dymdil 0 129435 1981076 1980360 2026-09-29T15:30:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 4 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981076 wikitext text/x-wiki '''Mennta- og barnamálaráðherra Íslands''' er æðsti yfirmaður [[Mennta- og menningar­mála­ráðuneyti Íslands|mennta- og barnamálaráðuneyti Íslands]]. Ráðuneytið í núverandi mynd var stofnað árið [[2022]] en menntamálaráðuneyti hefur verið starfandi á [[Ísland]]i síðan [[1947]]. Árið 2021 var gerð sú breyting að ráðuneyti menntamála var sett í nýtt ráðuneyti mennta- og barnamála, en menningarmál flutt í ferðamála-, viðskipta- og menningarmálaráðuneyti<ref>{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/rikisstjorn/sogulegt-efni/um-rikisstjorn/2021/11/28/Annad-raduneyti-Katrinar-Jakobsdottir/|title=Um ríkisstjórn|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2023-12-08}}</ref>. Ráðherra fer með yfirstjórn ráðuneytisins og ber ábyrgð á stjórnarframkvæmdum þess. [[Inga Sæland]] er sitjandi mennta- og barnamálaráðherra<ref>{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/raduneyti/mennta-og-barnamalaraduneytid/mennta-og-barnamalaradherra/|title=Mennta- og barnamálaráðherra|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2023-12-08}}</ref>. == Ráðherrar == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! colspan=3 |Ráðherra !frá !til !flokkur !ráðuneyti !annað |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[Mynd:EinarArnorsson.jpg|50px]] |[[Einar Arnórsson]] |[[1942]] |[[1944]] |[[Sjálfstæðisflokkur]] |[[Ráðuneyti Björns Þórðarsonar]]<ref>[https://www.stjornarradid.is/rikisstjorn/sogulegt-efni/um-rikisstjorn/1942/12/16/Raduneyti-Bjorns-Thordarsonar/ Ráðuneyti Björns Þórðarsonar]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Skoðað 12. desember 2017.</ref> |Einnig [[Dómsmálaráðherra Íslands|dómsmálaráðherra]], utan þings |- | style="background-color:{{Flokkslitur|}}"| | |[[Björn Þórðarson]] |[[1944]] |[[1944]] | Óflokksbundinn |[[Ráðuneyti Björns Þórðarsonar]]<ref>[https://www.stjornarradid.is/rikisstjorn/sogulegt-efni/um-rikisstjorn/1942/12/16/Raduneyti-Bjorns-Thordarsonar/ Ráðuneyti Björns Þórðarsonar]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Skoðað 12. desember 2017.</ref> |Einnig [[Forsætisráðherra Íslands|forsætisráðherra]], [[Dómsmálaráðherra Íslands|dómsmálaráðherra]], [[Heilbrigðisráðherra Íslands|heilbrigðisráðherra]] og [[Kirkjumálaráðherra Íslands|kirkjumálaráðherra]] |- | style="background-color:#A80000"| | |[[Brynjólfur Bjarnason]] |[[1944]] |[[1947]] |[[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sósíalistaflokkurinn]] |[[Annað ráðuneyti Ólafs Thors]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/4 Annað ráðuneyti Ólafs Thors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170613045100/http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/4 |date=2017-06-13 }} {{Cite web |url=http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/4 |title=Geymd eintak |access-date=2026-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170613045100/http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/4 |archive-date=2017-06-13 |url-status=bot: unknown}}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- |style="background-color:{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}"| |[[File:Eysteinnjonsson.JPG|50px]] |[[Eysteinn Jónsson]] |[[1947]] |[[1949]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Stefáns Jóhanns Stefánssonar]]<ref>[http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/5 Ráðuneyti Stefáns Jóh. Stefánssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924110912/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/5 |date=2015-09-24 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[File:Bjarni-Benediktsson-public-radio-announcement-1949.jpg|50px]] |[[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] |[[1949]] |[[1950]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Þriðja ráðuneyti Ólafs Thors]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[File:Bjornolafsson.JPG|50px]] |[[Björn Ólafsson]] |[[1950]] |[[1953]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Steingríms Steinþórssonar]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[File:Bjarni-Benediktsson-public-radio-announcement-1949.jpg|50px]] |[[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] |[[1953]] |[[1956]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Fjórða ráðuneyti Ólafs Thors]] | |- | style="background-color:#F00000"| |[[File:Gylfi Gíslason 1958.jpg|50px]] |[[Gylfi Þ. Gíslason]] |[[1956]] |[[1971]] |[[Alþýðuflokkurinn]] |[[Þriðja ráðuneyti Hermanns Jónassonar]]<br /> [[Ráðuneyti Emils Jónssonar]]<br /> [[Fimmta ráðuneyti Ólafs Thors]]<br /> [[Ráðuneyti Bjarna Benediktssonar]]<br /> [[Ráðuneyti Jóhanns Hafstein]] | |- | style="background-color:#F00000"| | |[[Magnús Torfi Ólafsson]] |[[1971]] |[[1974]] |[[Samtök frjálslyndra og vinstrimanna]] |[[Ráðuneyti Ólafs Jóhannessonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/15 Fyrsta ráðuneyti Ólafs Jóhannessonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170601222014/http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/15 |date=2017-06-01 }} {{Cite web |url=http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/15 |title=Geymd eintak |access-date=2026-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170601222014/http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/15 |archive-date=2017-06-01 |url-status=bot: unknown}}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}"| | |[[Vilhjálmur Hjálmarsson]] |[[1974]] |[[1978]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Geirs Hallgrímssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/17 Ráðuneyti Geirs Hallgrímssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170602001643/http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/17 |date=2017-06-02 }} {{Cite web |url=http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/17 |title=Geymd eintak |access-date=2026-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170602001643/http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/17 |archive-date=2017-06-02 |url-status=bot: unknown}}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:#C00000"| | |[[Ragnar Arnalds]] |[[1978]] |[[1979]] |[[Alþýðubandalagið]] |[[Annað ráðuneyti Ólafs Jóhannessonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/18 Annað ráðuneyti Ólafs Jóhannessonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411035049/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/18 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:#F00000"| | |[[Vilmundur Gylfason]] |[[1979]] |[[1980]] |[[Alþýðuflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Benedikts Gröndals]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/19 Ráðuneyti Benedikts Gröndal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411054316/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/19 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}"| | |[[Ingvar Gíslason]] |[[1980]] |[[1983]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Gunnars Thoroddsen]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/20 Ráðuneyti Gunnars Thoroddsen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411091244/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/20 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| | |[[Ragnhildur Helgadóttir]] |[[1983]] |[[1985]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Fyrsta ráðuneyti Steingríms Hermannssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/21 Fyrsta ráðuneyti Steingríms Hermannssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170410232654/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/21 |date=2017-04-10 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[File:Sverrirhermannsson.JPG|50px]] |[[Sverrir Hermannsson]] |[[1985]] |[[1987]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Fyrsta ráðuneyti Steingríms Hermannssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/21 Fyrsta ráðuneyti Steingríms Hermannssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170410232654/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/21 |date=2017-04-10 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| | |[[Birgir Ísleifur Gunnarsson (seðlabankastjóri)|Birgir Ísleifur Gunnarsson]] |[[1987]] |[[1988]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Þorsteins Pálssonar]]<ref>[http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/23 Ráðuneyti Þorsteins Pálssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150413010206/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/23 |date=2015-04-13 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:#C00000"| |[[File:Svavargestsson.JPG|50px]] |[[Svavar Gestsson]] |[[1988]] |[[1991]] |[[Alþýðubandalagið]] |[[Annað ráðuneyti Steingríms Hermannssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/24 Annað ráðuneyti Steingríms Hermannssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053425/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/24 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref><br /> [[Þriðja ráðuneyti Steingríms Hermannssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/25 Þriðja ráðuneyti Steingríms Hermanssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411080420/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/25 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| | |[[Ólafur G. Einarsson]] |[[1991]] |[[1995]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Fyrsta ráðuneyti Davíðs Oddssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/26 Fyrsta ráðuneyti Davíðs Oddssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053430/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/26 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[File:Björn Bjarnason (2007).jpg|50px]] |[[Björn Bjarnason (f. 1944)|Björn Bjarnason]] |[[1995]] |[[2002]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Annað ráðuneyti Davíðs Oddssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/28 Annað ráðuneyti Davíðs Oddssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411054305/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/28 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref><br /> [[Þriðja ráðuneyti Davíðs Oddssonar]]<ref>[http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/30 Þriðja ráðuneyti Davíðs Oddssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924110826/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/30 |date=2015-09-24 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| | |[[Tómas Ingi Olrich]] |[[2002]] |[[2003]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Þriðja ráðuneyti Davíðs Oddssonar]]<ref>[http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/30 Þriðja ráðuneyti Davíðs Oddssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924110826/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/30 |date=2015-09-24 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[File:Thorgerdur K. Gunnarsdottir, Islands kulturminister.jpg|50px]] |[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] |[[2003]] |[[2009]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Fjórða ráðuneyti Davíðs Oddssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/34 Fjórða ráðuneyti Davíðs Oddssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053455/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/34 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref><br /> [[Ráðuneyti Halldórs Ásgrímssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/133 Ráðuneyti Halldórs Ásgrímssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411071644/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/133 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref><br /> [[Fyrsta ráðuneyti Geirs Haarde]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/237 Fyrsta ráðuneyti Geirs Haarde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411071713/http://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/237 |date=2017-04-11 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref><br /> [[Annað ráðuneyti Geirs Haarde]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/276 Annað ráðuneyti Geirs Haarde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053435/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/276 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|VG}}"| | [[Mynd:Katrín Jakobsdóttir at Göteborg Book Fair 2012 03.jpg|50px]] |[[Katrín Jakobsdóttir]] |[[2009]] |[[2013]] |[[Vinstrihreyfingin - grænt framboð]] |[[Fyrsta ráðuneyti Jóhönnu Sigurðardóttur]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/305 Fyrsta ráðuneyti Jóhanna Sigurðardóttir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053450/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/305 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref><br /> [[Annað ráðuneyti Jóhönnu Sigurðardóttur]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/323 Annað ráðuneyti Jóhanna Sigurðardóttur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170402023840/http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/323 |date=2017-04-02 }} {{Cite web |url=http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/323 |title=Geymd eintak |access-date=2026-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170402023840/http://www.stjornarrad.is/rikisstjornartal/nr/323 |archive-date=2017-04-02 |url-status=dead}}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref> | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[File:Nordiska radets nyvalda vice president Illugi Gunnarsson.jpg|50px]] |[[Illugi Gunnarsson]] |[[2013]] |[[2017]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar]]<ref>[https://stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/551 Ráðuneyti Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227053511/http://www.stjornarrad.is/Rikisstjornartal/nr/551 |date=2017-02-27 }}, Skoðað 14. apríl 2015.</ref><br>[[Ráðuneyti Sigurðar Inga Jóhannssonar]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Sjálfstæðis}}"| |[[Mynd:Kristjan thor Juliusson (Sj.) Island.jpg|50px]] |[[Kristján Þór Júlíusson]] |[[2017]] |[[2017]] |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Bjarna Benediktssonar]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}"| |[[Mynd:Lilja Dögg Alfreðsdóttir.jpg|50px]] |[[Lilja Alfreðsdóttir]] |[[2017]] |[[2021]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Ráðuneyti Katrínar Jakobsdóttur]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}"| |[[Mynd:Ásmundur Einar Daðason 2021.jpg |50px]] |[[Ásmundur Einar Daðason]] |[[2021]] |[[2024]] |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Annað ráðuneyti Katrínar Jakobsdóttur]]<br>[[Annað ráðuneyti Bjarna Benediktssonar]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}}"| |[[Mynd:Ásthildur Lóa Þórsdóttir 2021.jpg |50px]] |[[Ásthildur Lóa Þórsdóttir]] |[[2024]] |[[2025]] |[[Flokkur fólksins]] |[[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}}"| |[[Mynd:Guðmundur Ingi Kristinsson 2025.jpg |50px]] |[[Guðmundur Ingi Kristinsson]] |[[2025]] |2026 |[[Flokkur fólksins]] |[[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur]] | |- | style="background-color:{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}}" | | |[[Inga Sæland]] |[[2026]] | |[[Flokkur fólksins]] |[[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur]] | | |}<ref>[https://www.menntamalaraduneyti.is/radherra/fyrri-radherrar/ Fyrrir menntamálaráðherrar], Skoðað 14. apríl 2015.</ref> == Heimildir == <references /> {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:Ráðherraembætti Íslands]] [[Flokkur:Íslensk stjórnmál]] [[Flokkur:Listar tengdir íslenskum stjórnmálum]] gb6iz76efu0z5qglyiiy9ejs44lmd5t 0 133150 1981177 1980411 2026-09-30T01:11:30Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981177 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Sofaaktivismi.jpg|thumbnail|hægri]] '''Sófa-aktívismi''' er hugtak sem nota mætti um einfaldar leiðir til að stunda [[Aktívismi | aktívisma]] og styðja málefni eða samfélagslegt mál svo sem með notkun netsins og samfélagsmiðla. Margar vefsíður og fréttaveitur hafa bætt samfélagsmiðlum á borð við [[Facebook]] og [[X (samfélagsmiðill)|samfélagsmiðilinn X]] í miðlunarkerfi sitt þar sem notandinn getur auðveldlega líkað við, deilt og tíst, um það sem honum finnst áhugavert á netinu. Fólk getur sýnt áhuga á málum á sviði samfélags- eða stjórnmála svo dæmi séu tekin með einum músarsmelli. ==Aðferðir== Aktívismi sófa-aktívistans felur meðal annars í sér að skrifa undir undirskriftalista á [[Internetið | netinu]],<ref>[http://www.snopes.com/inboxer/petition/internet.htm Snopes.com: Inboxer Rebellion (Internet Petitions)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117170410/https://www.snopes.com/fact-check/category/inboxer-rebellion/ |date=2023-01-17 }} {{Cite web |url=https://www.snopes.com/fact-check/category/inboxer-rebellion/ |title=Geymd eintak |access-date=2024-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117170410/https://www.snopes.com/fact-check/category/inboxer-rebellion/ |archive-date=2023-01-17 |url-status=dead}} - discusses slacktivism in some detail</ref>, ganga í hópa og samtök, oft án þess að leggja neitt annað af mörkum en að afrita og dreifa upplýsingum á [[samfélagsmiðlar | samfélagsmiðlum]]. Meðal annars með því afrita stöðufærslur eða önnur skilaboð, breyta einkennismynd eða eigin upplýsingum í þágu einhvers málstaðar. Rannsóknir hafa staðið yfir á tengslum milli hugmyndarinnar um sófa-aktívisma og annarra forma aktívisma, þar sem hópar hafa í auknum mæli notast við samfélagsmiðla til að efna til þáttöku almennings og skipulagningar fjöldaaðgerða. <ref name="Advocacy 2.0">{{cite journal|last=Obar|first=Jonathan|title=Advocacy 2.0: An Analysis of How Advocacy Groups in the United States Perceive and Use Social Media as Tools for Facilitating Civic Engagement and Collective Action|journal=Journal of Information Policy|year=2012|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1956352|display-authors=etal }}</ref><ref name="Obar">{{Cite journal|last=Obar|first=Jonathan|title=Canadian Advocacy 2.0: A Study of Social Media Use by Social Movement Groups and Activists in Canada|journal=Canadian Journal of Communication|year=2014|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2254742|accessdate=15 mars 2016}}</ref> Aðgerðir [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] í verkefni sínu varðandi [[HIV]] / [[AIDS]] lýsir hugtakinu sófa-aktívisti með dæmi sem segir að fólk sem styður við málstað með því að framkvæma litlar og einfaldar aðgerðir sé í raun ekki skuldbundið eða hafi helgað sig því að valda breytingum.<ref>UNAIDS, [http://data.unaids.org/pub/Outlook/2010/20100713_outlook_ataids_en.pdf UNAIDS OUTLOOK REPORT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305070613/http://data.unaids.org/pub/Outlook/2010/20100713_outlook_ataids_en.pdf |date=2016-03-05 }}, júlí 2010</ref> == Notkun hugtaksins== Enska hugtakið „Slacktivism“ er taliðeiga rætur að rekja til Dwight Ozard og Fred Clark á Cornerstone hátíðinni 1995. Það var stytting á hugtakinu „Slacker Activism“ sem vísar til eins konar aðgerðaleysis sem tengist virkni ungs fólks sem lét sig virkni lítið varða og hafði þar af leiðandi lítil áhrif á samfélagið nema ef vera skyldi í mjög litlum mæli og í einangruðum hópi. (eins og til dæmis að gróðursetja tré á móti því að taka þátt í mótmælaaðgerðum). Upphaflega var hugtakið notað í jákvæðum tilgangi þó notkunarmerking þess hafi breyst.<ref>{{cite journal|first=Henrik Serup|last=Christensen|title=Political activities on the internet: slacktivism or political participation by other means?|journal=First Monday|year=2011|volume=16|url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/3336/2767|accessdate=16 Mars 2016|archive-date=21 október 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021061242/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/3336/2767|url-status = dead}}</ref> Útvarpsmaðurinn og stjórnmálaskýrandinn Dan Carlin notaðist við þetta hugtak í þáttum sínum á tíunda áratug tuttugustu aldar og talið er líklegt að hann hafi breytt merkingu orðsins í þá sem síðar varð. Dæmi um notkun hugtaksins sófa-aktívismi birtist í bók [[:en:Evgeny_Morozov|Evgeny Morozov]] ''[[iarchive:netdelu_mor_2011_00_0283/page/n5/mode/2up|Net Delusion: The Dark Side of Internet Freedom]]'' (2011). Þar tengir Morozov sófa-aktívisma við Colding-Jørgensen tilraunina. Árið 2009 bjó danski sálfræðingurinn, Anders Colding-Jørgensen, til gervihóp á Facebook sem hluta af rannsókn sinni. Í þeim hópi hélt hann því fram að yfirvöld í Kaupmannahöfn ætluðu að brjóta niður hinn fræga og sögulega storks gosbrunn á [[:en:Amagertorv|Amagertorv]] og mótmælti þeirri aðgerð. Á fyrsta degi höfðu 125 Facebook notendur skráð sig í hópinn og hópurinn stækkaði ört. Þegar yfir lauk voru 27.500 manns í hópunum.<ref>{{cite web |url=http://virkeligheden.dk/2009/stork-fountain-experiment-1-facebook-groups-are-not-democratic-tools/ |title=Stork Fountain Experiment #1: Why Facebook groups are not democratic tools &#124; Virkeligheden |publisher=Virkeligheden.dk |date=23 september 2009 |accessdate=15 mars 2016 |archive-date=20 desember 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220005424/http://virkeligheden.dk/2009/stork-fountain-experiment-1-facebook-groups-are-not-democratic-tools/ |url-status = dead }}</ref> Morozov heldur því fram að Colding-Jørgensen tilraunin sýni öll merki sófa-aktívisma: „Þegar samskiptaleiðir eru greiðar og kostnaðarlitlar geta hópra auðveldlega hvatt til aðgerða.“<ref name="Morozov 2011 180">{{cite book|last=Morozov|first=Evgeny|title=The net delusion : the dark side of Internet freedom|url=https://archive.org/details/netdelusiondarks0000moro|year=2011|publisher=PublicAffairs|location=New York|page=[https://archive.org/details/netdelusiondarks0000moro/page/180 180]}}</ref> [[Clay Shirky]] hefur einnig hlutgert sófa-aktívisma sem „fáránlega auðvelda hópamyndun.“<ref name="Morozov 2011 180"/> === Íslenska hugtakið === Á íslensku hefur þetta hugtak ekki verið mikið í umræðunni. Íslenska þýðingin á activism er samkvæmt orðabók [[aðgerðastefna]] en deilt er um hversu vel það nær utan um hugtakið.<ref>{{cite journal|last=Hafdís Erla|first=Hafsteinsdóttir|title=Hómó Sófus|journal=Stúdentablaðið|year=2006|volume=4|pages=29|url=http://timarit.is/files/20325063.pdf#navpanes=1&view=FitH|accessdate=4. febrúar 2016}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Til eru þeir sem kjósa að nota [[aktívismi]], sem er viðurkennt hugtak innan fræðasamfélagsins en virðist síður notað utan þess.<ref>{{cite journal|last=Hafdís Erla|first=Hafsteinsdóttir|title=Hómó Sófus|journal=Stúdentablaðið|year=2006|volume=4|pages=29|url=http://timarit.is/files/20325063.pdf#navpanes=1&view=FitH|accessdate=4. febrúar 2016}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Höfundur greinarinnar kýs að nota orðið aktívismi umfram aðgerðastefnu Slacktivisim myndi í þessu tilviki þýðast sem sófa-aktívismi eða sófa-aðgerðarstefna. == Gagnrýni á sófa-aktívisma == Ekki eru allir á eitt sáttir við notkun á þessu hugtaki. Gagnrýnendur hafa varpað fram þeirri spurningu hvort einhver alvöru markmið náist með öllum þessum aðferðum þar sem sjaldnast þarf að leggja mikið á sig við aðgerðina.<ref>Carr, David. "[http://www.nytimes.com/2012/03/26/business/media/hashtag-activism-and-its-limits.html?_r=0 Hashtag Activism, and Its Limits.]" ''The New York Times''. 25 mars 2012</ref> Til eru þeir sem deila á að þetta feli í sér þær undirliggjandi forsendur að öll álitaefni verði leyst án vandkvæða á samfélagsmiðlum. Það geti vissulega verið möguleiki í þrengri skilningi (innan smærri samfélaga) en sófa-aktívismi reynis hins vegar algerlega gagnslaus í víðari skilningi, svo sem í hnattrænu tilliti.<ref>{{cite web|last=Morozov|first=Evgeny|title=From Slacktivism to Activism|url=http://neteffect.foreignpolicy.com/posts/2009/09/05/from_slacktivism_to_activism|accessdate=17 mars 2016|archive-date=13 nóvember 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141113155043/http://neteffect.foreignpolicy.com/posts/2009/09/05/from_slacktivism_to_activism|url-status = dead}}</ref> Í innslagi fyrir [[NPR]] árið 2009 veltir Morozov vöngum yfir því hvort „sá ávinningur sem umfjöllun getur aflað í gegnum meiri áreiðanleika nýju miðlanna sé þeirra breytinga virði sem búast má við að séu jafnvel hefðbundnum aktívistum í óhag á þann hátt að almennir borgarar myndu í auknum mæli snúa sér frá hefðbundnum (og sannreyndum) aðferðum aktívisma.“<ref>{{cite web|last=Morozov|first=Evgeny|title=Foreign Policy: Brave New World Of Slacktivism | url = https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=104302141|accessdate=16 mars 2016}}</ref> Gagnrýni á sófa-aktívisma beinist oft að því að virkni á netinu sé árangurslaus og/eða að beiting hans dragi úr eða beinlínis hamli stjórnmálaþátttöku fólks á öðrum vettvangi. Þó svo margar rannsóknir á sófa-aktívisma vísi eingöngu til einstakra mála eða herferða þá er erfitt að fullyrða hversu hátt hlutfall af virkni tengdum sófa-aktívisma leiða til lokatakmarks. Enn fremur hafa margar rannsóknir einblínt á slíkan aktívisma í lýðræðislegu eða opnu samhengi, þar sem á opinberum vettvangi samfélagsmiðla er smellt á „like“, tilkynnt um mætingu á viðburð, skipt um einkennismynd á einstaklingsreikningi eða sett fram slagorð í stað myndar í löndum sem lúta einræði eða þvingandi stjórn á annan hátt. .<ref>{{cite web|url=http://bakerinstitute.org/publications/ITP-pub-CyberactivismAndWomen-051712.pdf|title=Unveiling the Revolutionaries: Cyberactivism and Women's Role in the Arab Uprisings|author=Radsch, Courtney|publisher=Rice University|date=Maí 2012|access-date=2016-03-17|archive-date=2012-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121004205606/http://bakerinstitute.org/publications/ITP-pub-CyberactivismAndWomen-051712.pdf|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=rV2E2T9GFaE |title=Cyberactivism and the Arab Revolt: Battles Waged Online and Lessons Learned (Part 1 of 9) |publisher=YouTube |date=29 mars 2011 |accessdate=16 mars 2016}}</ref> Blaðamaðurinn [[Courtney C. Radsch]] heldur því fram að jafnvel þrátt fyrir lágt þátttökustig hafi sófa-aktívisminn verið mjög miklivæg útfærsla aktívisma fyrir [[arabar | arabíska]] ungdóminn í aðdraganda [[arabíska vorið | arabíska vorsins]] og á meðan því stóð þar sem þetta var ákveðið form málfrelsis og gat auðveldlega lætt sér inn í almenna fjölmiðlaumfjöllun. Það gerðist þegar ákveðin málefni með ákveðinni „[[hashtag]]“-merkingu „urðu að vinsælu umræðuefni og hjálpar til við fjölmiðlaathygli sem og að skipuleggja upplýsingaflæði. Samfélagsmiðlar hafa ákveðið vald til að móta alþjóðlegan fréttaflutning og er það ein leið til að bylta og draga úr völdum ríkja. ."<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/courtney-c-radsch/doubleedged-sword-social-_b_826354.html |title=Double-Edged Sword: Social Media's Subversive Potential|author=Courtney Radsch|publisher=Huffington Post| date= 28 febrúar 2011}}</ref> Við þetta má bæta að fræðimenn benda á að „óttinn við að virkni á netinu leysi af hólmi mannlega virkni sé órökstuddur,“ þar sem slík virkni veldur hvorki neikvæðum né jákvæðum áhrifum á stjórnmálaþátttöku. .<ref>{{cite web|last=Christensen|first=Henrik Serup|title=Political activities on the internet: slacktivism or political participation by other means?|url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/3336/2767|publisher=First Monday|accessdate=12 mars 2016|archive-date=21 október 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021061242/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/3336/2767|url-status = dead}}</ref> Á meðan sófa-aktívismi þróast, fer [[tæknivald]] (ákveðin gerð stjórnskipulags þar sem ákvarðanir eru teknar af útvöldum einstaklingum með sértæka tækniþekkingu) minnkandi þar sem nánast hver sem er getur tekið þátt í ákvarðanatöku og aðgerðum. Stafrænn aktívismi stígur dans við samfélagsjöfnuð þar sem árangurslítil markaðssetning dreifir pólitískum efasemdum og dregur athyglina frá ákaflega róttækum hreyfingum.<ref>White, Micah. "[http://www.theguardian.com/commentisfree/2010/aug/12/clicktivism-ruining-leftist-activism Clicktivism Is Ruining Leftist Activism]", ''The Guardian'', 12 ágúst 2010, sótt 17. Mars 2016</ref> Micah White hefur bent á að þó sófa-aktívismi sé yfirleitt auðveldasta leiðin til þátttöku í hreyfingum og stuðnings við breytingar þá hefur ljómi nýjungar net aktívismans horfið smám saman við það að fólk áttar sig á því að þátttaka þess hafði lítil sem engin áhrif. Hefur það orðið til þess að trú fólks á alls kyns aktívisma hefur dvínað. .<ref>White, Micah. "[http://www.theguardian.com/commentisfree/2010/aug/12/clicktivism-ruining-leftist-activism Clicktivism Is Ruining Leftist Activism]", ''The Guardian'', 12 ágúst 2010</ref> [[Malcolm Gladwell]] ritaði í grein sinni í New Yorker þann 4. október 2010. ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' article,<ref name="Gladwell - Small change">{{cite web|url = https://www.newyorker.com/reporting/2010/10/04/101004fa_fact_gladwell?currentPage=all | date = 4 október 2010 | accessdate = 10 mars 2016 | last = Gladwell | first = Malcolm | publisher = The New Yorker | title = Annals of Innovation - Small Change - Why the revolution will not be tweeted.}}</ref> Þar gagnrýnir hann harðlega þá sem bera saman samfélagsmiðlabyltingar við alvöru aktívisma sem ögrar gildandi stöðu. Hann bendir á að ekki sé hægt að bera saman herferðir samfélagsmiðlanna við framkvæmdir aðgerða-aktívista sem eiga sér stað á fyrirfram ákveðnum stöðum. Hann tekur sem dæmi setuverkfallið í Greensbro í Norður Karólínu árið 1960 (sem varð til þess að Woolworth verslunarkeðjan aflétti kynþáttamismunun í verslunum sínum í suðurhluta Bandaríkjanna) sem verulega áhættusaman aktívisma. Enn fremur ritar Gladwell: <blockquote> Sagnfræðingurinn [[Robert Darnton]] ritaði: „Undur samskiptatækni nútímans hafa orsakað falska meðvitund um fortíðina – mögulega þá tilfinningu að skamskipti eigi sér enga sögu eða eigi sér ekkert mikilvægi fyrir tíma sjónvarps og internets.“ En það er eitthvað annað í gangi nú til dags, í hinum gríðarlega ákafa sem fylgir samfélagsmiðlunum. Fimmtíu árum eftir einhvern magnaðasta atburð í umróti í sögu Bandaríkjanna, virðumst við hafa gleymt hvað aktívismi er. .<ref name="Gladwell - Small change"/> </blockquote> Rannsókn frá 2011 sem lýtur að háskólastúdentum leiddi í ljós örlitla jákvæða fylgni milli þeirra sem stunduðu stjórnmálastarf í gegnum Facebook og þeirra sem halda sig frá Facebookstjórnmálum. Þeir sem stunduðu Facebookstjórnmálin eingöngu gerðu það með því að skrifa ummæli við stöðufærslur og annars konar lágmarks stjórnmálaþátttöku sem staðfestir enn frekar sófa-aktívisma líkanið. .<ref>Vitak, J., Zube, P., Smock, A., Carr, C. T., Ellison, N., & Lampe, C. (2011). It's Complicated: Facebook Users' Political Participation in the 2008 Election. ''Cyberpsychology, Behavior & Social Networking'', 14(3), 107-114.</ref> [[Brian Dunning (rithöfundur) | Brian Dunning]] hélt því fram í hlaðvarpsþætti sínum árið 2014, „Sófa-aktívismi: Vitundarvakning“ að virkni á internetinu sem tengd er sófa-aktívisma sé tímasóun í besta falli og í versta falli leið til að „stela milljónum bandaríkjadala frá sófa-aktívistum sem eru sannfærðir um að gefa alvöru fjármuni í eitthvað sem þeim er talin trú um að sé mikilvægt málefni.“ Hann segir enn fremur að mest af sófa-aktívisma herferðum séu „byggðar á lélegum upplýsingum, vondum vísindum og eru jafnvel oftar en ekki bölvað svindl.“ Hann notar [[Kony 2012]] herferðina sem dæmi um hvernig hægt er að nota sófa-aktívisma sem leið til að nýta sér fólk. Myndin biður áhorfendur um að senda fjármuni til kvikmyndagerðarmannana heldur en afrískra löggæsluyfirvalda. Fjórum mánuðum eftir að myndin var frumsýnd tilkynnti [[Invisible Children, Inc|Invisible Children]] – samtökin sem framleiddu myndina – að brúttótekjur myndarinnar hefðu verið 31,9 milljónir bandaríkjadala. Þeir fjármunir voru hins vegar aldrei notaðir til að stöðva starfsemi Kony heldur var framleidd önnur mynd um það um það hvernig Kony var stöðvaður. Dunning gengur svo langt að segja að sú virkni að vara við Kony hafi ekki skipt neinu máli þar sem lögregla og löggæsluyfirvöld hafi hvort eð er verið á höttunum eftir Kony í mörg ár. Dunning segir hins vegar að sófa-aktívismi sé aðeins jákvæðari í dag. Hann bendir á [[Change.org]] sem dæmi. Sá vefur inniheldur hundruð eða jafnvel þúsundir undirskriftarlista og bænaskjala. Sá sem undirritar slíka undirskriftasöfnun er oft sáttari við sjálfan sig en áður en fæstar af þessum söfnunum hafa leitt til neinna stærri umbóta. Dunning veldir því upp að áður en maður leggur nafn sitt við eða jafvnel bara „lækar“ málefni skyldi maður skoða málstaðinn og framkvæmdaraðilann til að koma í veg fyrir að um rangfærslur, ýkjur eða hreinlega falsanir sé að ræða.<ref name="Slacktivism: Raising Awareness">{{cite web | author=Brian Dunning |authorlink=Brian Dunning (author) | url=http://skeptoid.com/episodes/4419 | title=Slacktivism: Raising Awareness | publisher=Skeptoid | date=17 júní 2014 | accessdate=15 mars 2016}}</ref> Dæmi um herferð gegn sófa-aktívisma er auglýsingaserían „Liking isn‘t helping“ sem gerð var af alþjóðlegu auglýsingastofunni Publicis Singapose fyrir [[Crisis Relief Singapore]] (CRS). Herferðin sýnir myndir af fólki sem líður skort og er það umkringt hópi fólks sem heldur þumli á lofti og yfirskriftin er „Liking isn‘t helping.“ Samt sem áður skorti herferðina ákveðin gildi og þætti sem hefðu gert hana árangursríka, hún fékk áhorfandann eingöngu til að staldra við og hugsa um eigin aktívismahegðun og opna á vangaveltur um hvaða áhrif sófa-aktívismi í raun hefur. == Vörn sófa-aktívisma == Sem viðbrögð við gagnrýni Gladwells á sófa-aktívisma í „New Yorker“ (sjá að ofan), ritaði [[Leo Mirani]] svargrein sem tók á því að Gladwell gæti jafnvel haft rétt fyrir sér ef aktívismi fæli eingöngu í sér setuverkföll og beinar aðgerðir og átök á götum úti. Hann bendir á að ef aktívismi er hins vegar ætlaður til að vekja fólk til umhugsunar, hafa áhrif á skoðun fólks og vera mótandi í viðhorfi um heim allan þá „verði byltingin svo sannarlega send út á [[X (samfélagsmiðill)|samfélagsmiðlinum X]],“ <ref>{{cite news|last=Mirani|first=Leo|title=Sorry, Malcolm Gladwell, the revolution may well be tweeted|url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/cifamerica/2010/oct/02/malcolm-gladwell-social-networking-kashmir|publisher=The Guardian|location=London|date=2 október 2010}}</ref> „Hashtögguð,“ <ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/courtney-c-radsch/the-revolutions-will-be-h_b_839362.html |title=The Revolutions Will Be Hashtagged: Twitter Turns 5 as the Middle East Demands Democracy|author=[[Courtney C. Radsch]]|publisher=Huffington Post| date= 29 mars 2011}}</ref> og „streymt á Youtube.“<ref>{{cite web| url = http://www.foreignpolicy.com/articles/2011/03/30/the_youtube_revolutions| title = YouTube Revolutions| author = David Kenner| publisher = Foreign Policy| date = 30 mars 2011| access-date = 17 mars 2016| archive-date = 12 júní 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130612041520/http://www.foreignpolicy.com/articles/2011/03/30/the_youtube_revolutions|url-status = dead}}</ref> Í mars árið 2012 ritar [[Matthew Green]] grein í [[Financial Times]], þar sem hann vísar til viðleitni til að takast á við síendurtekið ofbeldi í tengslum við [[Lord‘s Resistance Army]], að sófa-aktívistarnir sem stóðu að [[Kony 2012]] myndinni höfðu „áorkað meiru með 30 mínútna myndbandi heldur en barátta diplómata, frjálsra félagasamtaka og fréttamanna síðan átökin hófust fyrir 26 árum.“<ref>{{cite news |url= http://www.ft.com/cms/s/0/882c6c6a-6c34-11e1-8c9d-00144feab49a.html#axzz1qCwXvNMG |title=Let the Kony campaign be just the start |work= [[Financial Times]] |author= [[Matthew Green (journalist)|Matthew Green]] |date = 12 mars 2012 |accessdate=12 mars 2016}} {{innskráningar krafist}}</ref> Þrátt fyrir niðrandi tilgang hugtaksins var gerð tengslarannsókn árið 2011, sem stýrt var af [[Georgetown University]], sem nefndist „Andstæður trúfestu málefna“ leiddi í ljós að svokallaðir sófa-aktívistar eru svo sannarlega „líklegri til að stunda virkni sem hefur tilgang.“ ."<ref name="Andresen">{{cite web|last=Andresen|first=Katya|title=Why Slacktivism is Underrated|url=https://mashable.com/2011/10/24/slactivism-cause-engagement/|accessdate=14 mars 2016}}</ref> Þar vekur athygli að „sófa-aktívistar eru tvöfalt virkari í þátttöku en þeir sem ekki stunda sófa-aktívisma í sinni virkni“ og eiga sófa-aktívistanri því meiri möguleika á að hafa áhrif á aðra.<ref name="Andresen"/> Merkjanlegur ávinningur sófa-aktívisma í að ná fram hreinum markmiðum fela í sér að útfæra sem skilvirkasta leið með sem minnstum tilkostnaði, mestu öryggi og sem umverfisvænstum hætti.<ref>url=https://bayercenter.wordpress.com/2009/09/01/in-defense-of-slacktivism/</ref> Þessir „samfélagmeistarar“ eru færir um að tengja þátttöku á samfélagsmiðlum við svörun, auknu gagnsæi í umræðu um efnahagslega, félagslega og stjórnmálalega virkni. <ref name="Davis 2011">{{cite web|last=Davis|first=Jesse|title=Cause Marketing: Moving Beyond Corporate Slacktivism|url=http://evidencebasedmarketing.net/cause-marketing-moving-beyond-corporate-slacktivism|accessdate=November 22, 2011|date=October 27, 2011|archive-date=desember 8, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208131537/http://evidencebasedmarketing.net/cause-marketing-moving-beyond-corporate-slacktivism|url-status = dead}}</ref> Þessu hugarfari fylgdi Andrew Leonard, greinarhöfundur hjá „Salon“, þegar hann skrifaði grein um siðfræði snjallsíma og hvernig við notum þá. Þó svo snjallsímaframleiðendur gangi gegn siðareglum og öðrum mannréttindum hvetur Leonard til notkun snjallsíma á þeim forsendum að tæknin sem þeir hafa upp á að bjóða geti nýst til að berjast gegn þeim brotum sem framin eru við framleiðslu þeirra. Möguleikinn á hröðum hnattrænum samskiptum virki dreifingu þekkingar á borð við þær aðstæður sem fyrirtæki búa starfsmönnum sínum og sýna hvaða áhrif það hefur á hnattvæðinguna. Leonard bendir á að símar og spjaldtölvur geti verið mjög árangursrík verkfæri sem stuðla að breytingum sem form sófa-aktívisma þar sem þau auka á möguleikana að dreifa þekkingu, gefa fjármuni og það sem hefur mest áhrif, segja skoðun okkar á mikilvægum málefnum. <ref>Leonard, Andrew. "[https://www.salon.com/2012/02/23/there_is_no_ethical_smartphone/ There Is No Ethical Smartphone]" Saloncom RSS. Salon, 23 Febrúar 2012. Sótt 17 mars 2016</ref> Aðrir eru mun jákvæðari á möguleika sófa-aktívisma þrátt fyrir að gera sér grein fyrir þeim gildrum sem fylgja stafrænu mótmælaformi. Zeynep Tufekci, aðstoðarprófessor við [[University of North Carolina]] og [[dósent]] við Berkman Center for Internet & Society skoðaði getu sófa-aktívisma til að hafa áhrif á samræmda hópaðgerð í mismunandi samfélagshreyfingum sem hluta af rannsóknum sem kallaðar eru [https://cyber.law.harvard.edu/events/luncheon/2013/10/tufekci Berkman Luncheon Series]. Hún bendir á að stafrænn aktívismi er öflugur vaki fyrir stækkandi samfélagslegar hreyfingar og stjórnmálafélög, auk þess að vera áhrifarík leið til að virkja upp mismunandi getu til mótmæla, með aukinni upplýsingagjöf í gegnum samskiptanet staðbundinna hópa á jaðarsvæðum. Höfundarnir segja að þó sófa-aktívistarnir séu ekki eins virkir og hinn staðfasti minnihluti þá liggi vald þeirra í fjöldanum: „samanlagt framlag þeirra til útbreiðslu andófsskilaboða er stærðargráða sem er sambærileg við þá sem eru í innsta kjarna“. ".<ref>{{cite journal|last1=Barberá|first1=P.|last2=Wang|first2=N.|last3=Bonneau|first3=R.|last4=Jost|first4=J.T.|last5=Nagler|first5=J.|last6=Tucker|first6=J.|last7=González-Bailón|first7=S.|title=The Critical Periphery in the Growth of Social Protests|journal=PLoS ONE|date=30 nóvember 2015|volume=10(11)|issue=e0143611|doi=10.1371/journal.pone.0143611|url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0143611|accessdate=13 mars 2016}}</ref> Hins vegar heldur Tufekci því fram að aikin geta til að framkvæma andóf á sér þann fylgifisk að geta um leið veikt raunverulega getu til að hafa einhver áhrif þar sem sófa-aktívista getur mistekinst að ná fram þeim árangri sem ætlast er til af honum í andófinu og þannig séu líkurnar á breytingum minni. .<ref>{{cite web|url=https://cyber.law.harvard.edu/events/luncheon/2013/10/tufekci |title=Getting from No to Go: Social Media-Fueled Protest Style From Arab Spring to Gezi Protests in Turkey &#124; Berkman Center |publisher=Cyber.law.harvard.edu |date=15 október 2013 |accessdate=12 mars 2016}}</ref> == Gerðir sófa-aktívisma == === Smelltívismi === Hugtakið [[smelltívismi]] er lítt þekkt í íslensku en á ensku kallast það „[[clicktivism]]“ og er það notað til að lýsa aktívistum sem nota samfélagsmiðla til að skipuleggja einhvers konar virkni á borð við fundi, mótmæli og fleira. Þannig getur skipuleggjandinn fylgst með því hversu margir higsanlega mæta með því að vísa í fjölda smella á undirskriftarlistann eða boð á viðburð.<ref>{{cite news|last=White|first=Micah|title=Clicktivism is ruining leftist activism|url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2010/aug/12/clicktivism-ruining-leftist-activism|publisher=Guardian|accessdate=16 mars 2016|location=London|date=12 áugust 2010}}</ref> Sem dæmi má nefna breska aktívista hópinn [[UK Uncut]] sem notaði [[X (samfélagsmiðill)|samfélagsmiðilinn X]] og aðra vefmiðla til að skipuleggja mótmæli og aðra virkni gegn fyrirtækjum sem sökuð voru um að skjóta sér undan skattagreiðslum.<ref name="Clicktivists - a new breed of protestors">{{cite news |url=http://www.thisislondon.co.uk/lifestyle/article-23914725-the-clicktivists---a-new-breed-of-protesters.do |title=Clicktivists - a new breed of protestors' |publisher=''London Evening Standard'' Online |date=19 janúar 2011 |accessdate=15 mars 2016 |archive-date=19 febrúar 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110219093616/http://www.thisislondon.co.uk/lifestyle/article-23914725-the-clicktivists---a-new-breed-of-protesters.do |url-status = dead }}</ref> Þetta er ein útgáfa sófa-aktívisma sem í raun kemur í stað eldri samskiptaleiða varðandi mótmæli (sími, munnleg skilaboð, dreifimiðar o.s.frv.) og byggist á lifandi þátttöku, mætingu á mótmæli. Hins vegar er smelltívismi notaður til að lýsa þeim internethluta sófa-aktívismans sem byggir á undirskriftum á þar til gerðum listum á netinu eða senda tölvupóst til stjórnmálamanna eða einhvers konar stjórnarmanna fyrirtækja. Hugmyndin á bak við smelltívismann er sú að samfélagmiðlar gera fólki kleift að sýna málefni eða samtökum stuðning á einfaldan hátt. .<ref>"What Is Clicktivism?" Clicktivist. Vefur. 10 nóvember 2014. <http://www.clicktivist.org/what-is-clicktivism/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315075541/http://www.clicktivist.org/what-is-clicktivism/ |date=2016-03-15 }}>.</ref> Megin fókus samtakanna er þar með orðinn að hækka þátttökutölur með því að krefjast sífellt minnkandi framlags meðlima eða áhorfenda<ref>White, Micah. "[http://www.theguardian.com/commentisfree/2010/aug/12/clicktivism-ruining-leftist-activism Clicktivism Is Ruining Leftist Activism]", ''The Guardian''. 12 ágúst 2010</ref> Smelltívismi getur einnig verið sýndur með því að fylgjast með árangri herferðar með því að skoða hversu mikið af „lækum“ hún fær. Smelltívismi leitast við að mæla stuðning, viðveru og ná til fleiri notenda án þess að fara fram á alvöru þátttöku. Sú virkni að „læka“ ljósmynd á Facebook eða smella á bænaskjal er í raun táknræn virkni þar sem hún sýnir fram á að einstaklingnum er kunnugt um stöðuna og birtir samferðamönnum sínum skoðanir og hugsanir sem þeir gætu haft um ákveðin málefni. Gagnrýnendur smelltívismans segja að þetta nýja fyrirbæri breytir samfélagshreyfingum til þess að beita auglýsingaherferðum í stað eldri aðferða. Þar eru skilaboð sendi og smellhlutfall er skráð. Stundum eru framkvæmd [[A/B próf]]. Til að bæta mælingarnar eru skilaboðin oft smækkuð til að gera „spurningarnar auðveldari og aðgerðir einfaldari.“ Þetta í raun lágmarkar félagslegar aðgerðir og breytir fólki í lista af netföngum á póstlista án þess að vita hversu margir þeirra eru virkir.<ref>{{cite web| last=White| first=Micah| authorlink=Micah M. White| title=Rejecting Clicktivism| url=http://www.adbusters.org/blogs/blackspot-blog/rejecting-clicktivism.html| publisher=AdBusters| accessdate=13 mars 2016| archive-date=21 nóvember 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20111121120000/http://www.adbusters.org/blogs/blackspot-blog/rejecting-clicktivism.html|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news | first = Micah| last = White | url = http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2010/aug/12/clicktivism-ruining-leftist-activism | title = Clicktivism is ruining leftist activism | work = [[The Guardian]] | date = 12 ágúst 2012 | accessdate = 11 mars 2016}}</ref> Fjármögnun aðgerðahluta aktívisma hefur í seinni tíð átt sér stað með smelltívisma í gegnum netið og hafa vefir á borð við Kickstarter, Indegogo og Karolina Fund alla burði og möguleika til að nýtast í þannig fjármögnun sem byggir á því að fólk heima fyrir geti lagt fram fjármagn gegn því að fá eitthvað í staðinn - ef vill. Á ensku kallast þetta „crowdfunding.“ ==== Íslenskur smelltívismi ==== Í apríl 2016 var sýndur í [[Kastljós | Kastljósi]] Ríkissjónvarpsins þáttur sem byggður var á gögnum sem fyrirtækið [[Reykjavík Media]] viðaði að sér og vann úr. Fyrir þáttinn hafði verið sett af stað söfnun á söfnunarsíðunni [[Karolina Fund]] til að standa að rekstri Reykjavík Media. Lítið safnaðist fyrir þáttinn en í kjölfar hans tók söfnunin kipp og á 12 tímum höfðu safnast þær 40.000 evrur sem fyrirtækið hafði ætlað sér að safna. Söfnunin hélt áfram og skilaði fyrirtækinu á annan tug milljóna í rekstrarfé.<ref>https://www.karolinafund.com/project/view/1080</ref> === Góðgerðastarfsemi === Góðgerðatengdum sófa-aktívisma má lýsa sem aðgerðum sem styðja ákveðin málefni sem krefjast lítils framlags af hálfu einstaklingsins. Dæmi um góðgerðatengdan sófa-aktívisma á netinu getur verið að skrifa stöðufærslu á Facebook sem hvetur til að „læka“ við síðu góðgerðastarfs á [[Facebook]], senda [[X (samfélagsmiðill)|samfélagsmiðlinum X]]skilaboð eða jafnvel að endursenda twitterskilaboð frá góðgerðasamtökum með styrktarbeiðni, skrifa undir bænaskjöl eða undirskriftalista, senda og deila [[Youtube]] myndböndum um málefnið o.s.frv. Það er hægt að deila um það hvort einstaklingur sem ekki „lækar“ myndina til að aðstoða þá þurfandi, líði betur með sjálfan sig og líði þannig að þeir hafi gert eitthvað jákvætt fyrir einstaklinginn eða vettvanginn sem um ræðir. Vinsældir fyrirbærisins hafa aukist mikið hvort sem fólk ætli seér að ferðast til að hjálpa fólki sem hefur það ekki eins gott eða bara með því að „læka“ fjölmarga pósta á Facebook með það að augnamiði að hjálpa einstaklingnum á myndinni. Dæmi um það er [[Kony 2012]] herferðin sem sprakk út í skamman tíma á samfélagsmiðlum í mars árið 2012. <ref>{{cite news|last=Cross|first=Allison|title=Hunt for Ugandan war criminal Joseph Kony video goes viral|url=http://news.nationalpost.com/2012/03/07/hunt-for-ugandan-war-criminal-joseph-kony-video-goes-viral/|accessdate=14 mars 2016|newspaper=National Post|date=7 mars 2012}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Dæmi um góðgerða sófa-aktívisma utan internetsins gætu verið armbönd sem vekja athygli á málefni og varningur sem tengist stuðningi við einhver málefni, samanber [[rauða fjöðrin]] sem [[Lions]] hreyfingin hefur selt, [[álfurinn]] frá [[SÁÁ]] og [[Neyðarkallinn]] sem [[Landsbjörg]] og aðrar björgunarsveitir selja. Hugtakið sófa-aktívismi er stundum notað til að lýsa viðbrögðum heimsins við jarðskjálftunum á Haiti 2010. Rauða krossinum tókst að safna 5 milljónum bandaríkjadala á 2 dögum í gegnum smáskilaboða söfnun.<ref name="CNNPeteCashmore">{{cite news | url = http://articles.cnn.com/2010-01-14/tech/cashmore.haiti.earthquake.relief.technology_1_social-media-twitter-and-facebook-text-haiti/2?_s=PM:TECH | date = 14 janúar 2010 | accessdate = 14 mars 2016 | last = Cashmore | first = Pete | publisher = CNN | title = Haiti quake relief: How technology helps | archive-date = 17 janúar 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100117072522/http://articles.cnn.com/2010-01-14/tech/cashmore.haiti.earthquake.relief.technology_1_social-media-twitter-and-facebook-text-haiti/2?_s=PM:TECH | url-status = dead }}</ref> Samfélagsmiðlum var beitt til að dreifa skilaboðum um jarðskjálftann. Daginn eftir skjálftann sagði [[CNN]] frá fjórum Twitterskilaboðum sem voru mest „lækuð“ þann daginn og tengdust þau öll jarðskjálftanum á Haiti. <ref name="CNNPeteCashmore" /> === Góðgerðir sem virðisauki við vörukaup === Aðgerðin að kaupa vörur sem benda á stuðning við ákveðið málefni og auglýsa það að ákveðið hlutfall af kaupverðinu fari til þess góðgerðamálefnis. Í sumum tilvikum er gjafafénu skipti milli nokkurra eininga innan einna samtaka sem í orði hjálpar málefninu á nokkrum svæðum. Gagnrýnin á þessa aðferði virðist beinast helst að dreifingu gjafafjársins. Dæmi um þetta er [[Product Red]] herferðin þar sem neytendur gátu keypt rauð-merktar útgáfur af algengum vörum með því fororði að ákveðið fjármagn færi í baráttuna gegn [[AIDS |alnæmi]] og HIV. Sófa-aktívistar eru einnig þekktir fyrir að kaupa vörur af fyrirtækjum sem hafa í gegnum tíðina styrkt ríkulega við ákveðin góðgerðamálefni. Það myndi flokkast sem áætlaður aktívismi þar sem í raun er aldrei hægt að reiða sig á stuðninginn ef ekkert ákveðið verkefni liggur að baki. Sem dæmi þá gæti sófa-aktívistinn keypt sér [[Ben and Jerry‘s]] ís vegna þess að stofnendur þess veittu talsverðu fé til góðgerðamála og létu vita vel af þessari samfélagsábyrgð sinni.<ref>{{cite journal|last=Mangold|first=W.|author2=David Faulds |title=Social media: The new hybrid element of the|journal=Business Horizons|year=2009|síður=357–365}}</ref> === Stjórnmál === Ákveðin gerð sófa-aktívisma bera með sér stjórnmálaleg markmið eins og að auka við stuðning í forsetaframboði eða skrifa undir undirskriftalista á netinu sem miðar að því að hafa áhrif á stjórnvaldsákvarðanir. Vefurinn [[Change.org]] var sagður hafa orðið fyrir árásum kínverskra hakkara sem áttu að hafa yfirtekið hann í apríl 2011. Change.org sögðu að í raun hefðu hakkararnir „haft þörf fyrir að taka vefinn niður og verði að líta á það sem eins konar sáttmála um ört vaxandi vinsældir Change.org og réttlætingu á bænaskjalinu: Leysið [[Ai Weiwei]] úr haldi.“ ]]."<ref>{{cite web|author=Daniel|title=Chinese Hackers Vindicate "Slacktivism"|url=http://projectquinn.com/chinese-hackers-vindicate-slacktivism/|publisher=ProjectQuinn|access-date=2016-03-17|archive-date=2014-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202111524/http://projectquinn.com/chinese-hackers-vindicate-slacktivism/|url-status = dead}}</ref> Ai Weiwei, þekktur mannréttinda aktívisti var handtekinn af kínverskum yfirvöldum í apríl 2011 og leystur úr haldi 22. Júní 2011 í Beijing. Þetta var túlkað sem sigur Change.org vegna netherferðar og bænaskjals sem krafðist laustnar Ai á téðri vefsíðu. === Samúð === Samúðardrifinn sófa-aktívisma má finna sérstaklega á samfélagmiðlum á borð við Facebook þar sem notendur geta „lækað“ síður til að styðja við málstað eða sýna þurfandi fólki stuðning. Í þessari gerð sófa-aktívisma er að skipta um einkennismyndir á svæðum sínum á samfélagsmiðlunum þar sem samferðamönnum er sýnt að viðkomandi sé ekki sama um þann málstað.<ref>{{cite news |last=Pappas |first=Stephanie |title=French Flags on Facebook: Does Social Media Support Really Matter? |work=LiveScience |publisher=Purch |date=18 nóvember 2015 |accessdate=17 mars 2016 }}</ref> Dæmi um það eru skotárásirnar í París í nóvember 2015 þegar í kjölfarið settu fjölmargir Facebook notendur franska fánann yfir einkennismynd sína eða teiknaða mynd af Eiffel turninum. Virkni af þessu tagi er talin koma að einhverju marki í stað þess að vera með barmmerki til að sýna samstöðu en þess ber að geta að myndskipti kosta ekkert en barmmerkin eru jafnan seld til fjármögnunar á verkefninu. Innan samúðar sófa-aktívisma sjást oft myndir af ungum börnum, dýrum eða fólki sem virðist vera hálparþurfi á einhvern máta þannig að reyna að hafa áhrif á áhorfandann með sterkari tilfinningu fyrir málstaðnum. Notkun barna í herferðum á þennan hátt virðist yfirleitt vera áhrifaríkast til að ná til sem flestra. Dæmi um samúðar sófa-aktívisma er herferð sænska dagblaðsins [[Aftonbladet]] „Vi Gillar Olika“ (Okkur líkar við mismunandi). <ref>{{cite web|url=http://www.aftonbladet.se/vigillarolika/ |title=Vi gillar olika &#124; Aftonbladet |publisher=Aftonbladet.se |date=18 janúar 2014 |accessdate=9 mars 2016}}</ref> Þessi herferð var sett af stað gegn útlendingahatri og rasisma sem var mjög mikið hitamál árið 2010 þar í landi. Aðal tákn herferðarinnar var opinn lófi með textanum „Vi Gillar Olika“ sem var fengið úr herferð frönsku samtakanna [[SOS Racisme]] ''Touche pas à mon Pote'' árið 1985. <ref>[[:sv:Rör inte min kompis]]</ref><ref>{{cite web |author=Rör inte min kompis |url=http://www.rorinteminkompis.se/historia |title=Rör inte min kompis {{!}} Historia &#124; |publisher=rorinteminkompis.se |date=2010 |accessdate=14 mars 2016 |archive-date=26 janúar 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126192910/http://rorinteminkompis.se/historia |url-status=dead }}</ref> Annað dæmi sem má nefna var í kjölfar morðana í Útey við Osló árið 2011 þegar 77 manns voru myrt. Notendur á Facebook settu norska fánann á einkennismynd sína líkt og gerðist með Parísarmorðin 2015. Þessi herferð náði eyrum sænska miðjuflokksins sem hvatti fólk eindregið til að setja norska fánann í einkennismynd sína til að sýna stuðning.<ref>{{cite web |author=Namn obligatorisk |url=http://moderaterna.net/upplands-bro/2011/07/25/deltagande-med-det-norska-folket/ |title=Deltagande med det norska folket &#124; Moderaterna i Upplands-Bro |publisher=Moderaterna.net |date=júlí 2011 |accessdate=11 mars 2016 |archive-date=4 mars 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001051/http://moderaterna.net/upplands-bro/2011/07/25/deltagande-med-det-norska-folket/ |url-status = dead }}</ref> == Dæmi == ===Kony 2012=== Kony 2012 var herferð á vegum Invisible Children í formi 28 mínútna myndbands um þá hættulegu stöðu sem mörg börn í Afríku væru komi í vegna ofríkis Joseph Kony, leiðtoga [[Lord‘s Resistance Army]] (LRA). LRA samtökin voru talin hafa rænt nærri 60.000 börnum og heilaþvegið drengi til þess að fara í skotbardaga og stúlkurnar voru gerðar að kynlífsþrælum.<ref>Curtis, Polly, and Tom McCarthy. "[http://www.theguardian.com/politics/reality-check-with-polly-curtis/2012/mar/08/kony-2012-what-s-the-story Kony 2012: What's the Real Story?]", ''The Guardian''. 8 mars 2012. Vefur 13 mars 2016</ref> Herferðin var notuð sem tilraun til að sjá hvort myndband á netinu gæti náð svo stórum fylgjendahópi að það gæti gert stríðsglæpamanninn Joseph Kony frægan. Myndbandið varð á þeim tíma það sem fengið hafði örasta útbreiðslu og náði 100 milljónum áhorfa á 6 dögum. Herferðin jók verulega á vitund fólks og náði bæði til alþjóðlegra leiðtoga sem og hins almenna borgara. Viðbrögð og þátttaka í þessari herferð staðfestir að um sófa-aktívisma í góðgerðaskyni sé að ræða miðað við það hversu margir áhorfendur brugðust við því. Velgengni þessarar herferðar hefur verið rakin að mestu til þess hversu margir horfðu á myndbandið frekar en það fjármagn sem barst í söfnunina. Eftir að hafa horft á myndbandið fundu margir þörf hjá sér að bregðast við á einhvern hátt. Þeirra viðbrögð voru þó í flestum tilvikum að dreifa myndbandinu og sýna þannig stuðning í verki. Lýsing Sarah Kendzior hjá Aljazeera: <blockquote> „Myndbandið virðist staðfesta dramatík sófa-aktívistanna: Áhorfendur gerðu sér ekki grein fyrir flóknum milliríkjadeilum sem gerðar eru að hálfgerðum hetjuskap með því að horfa á myndband, kaupa armband eða hengja upp veggspjald. Talsmenn Invisible Children herferðarinnar mótmæltu því að ásetningur þeirra að ná Kony hafi verið einlægur, viðbrögð þeirra við myndinni voru ósvikin – og að meirihluti þeirra sem studdu myndina hafi gert kröfu um að Joseph Kony sem hljóti að teljast jákvæð þróun í málflutningi á sviði mannréttinda.“<ref>Kendzior, Sarah. "[https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2012/04/201244114223946160.html The Subjectivity of Slacktivism]", ''Aljazeera'', 5 apríl 2012, sótt 12 mars 2016</ref> </blockquote> === Ránið á 276 stúlkum í Chibok === Vikurnar sem liðu eftir að 276 stúlkum var rænt af [[Boko Haram]], í bænum Chibok í Nígeríu, hafði „hashtaggið“ #BringBackOurGirls náð miklu flugi á [[X (samfélagsmiðill)|samfélagsmiðlinum X]] og endaði með því að gjörvöll heimsbyggðin sem á annað borð gat notfært sér Twitter sagði söguna af stúlkunum brottnumdu <ref name = sell>{{cite news|last1=Abubakar|first1=Aminu|title='I will sell them,' Boko Haram leader says of kidnapped Nigerian girls|url=https://www.cnn.com/2014/05/05/world/africa/nigeria-abducted-girls/|accessdate=5 May 2014|agency=CNN|date=5 May 2014|first2=Josh|last2=Levs}}</ref> og þann 11. maí voru Twitterfærslurnar orðnar 2,3 milljónir. Ein af þessum færslum sem vöktu athygli á málinu kom frá sjálfri forsetafrú Bandaríkjanna, [[Michelle Obama]] þar sem hún hélt á skilti með „hashtagginu“ og birt á opinberum Twitter vegg hennar.<ref>{{cite web|last=Litoff|first=Alyssa|title=International 'Bring Back Our Girls' Becomes Rallying Cry for Kidnapped Nigerian Schoolgirls|url=https://abcnews.go.com/International/bring-back-girls-rallying-cry-kidnapped-nigerian-schoolgirls/story?id=23611012|publisher=[[ABC News]]|accessdate=17 mars 2016|date=6 maí 2014}}</ref> Gerður hefur verið samanburður á #BringBackOurGirls herferðinni og Kony 2012 herferðinni. <ref>https://www.slate.com/blogs/the_world_/2014/05/20/the_depressing_reason_why_hashtag_campaigns_like_stopkony_and_bringbackourgirls.html</ref> Herferðin árið 2014 var skilgreind sem sófa-aktívismi af einhverjum gagnrýnendum, sérstaklega þegar vikur og mánuðir liðu án þess að nokkur árangur næðist við að ná til baka hinum brottnumdu stúlkum. <ref>http://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2014/05/06/is-bringbackourgirls-helping/</ref><ref>http://www.huffingtonpost.com/2014/09/14/nigeria-girls-kidnapped-5-months_n_5791622.html</ref> Mkeki Mutah, frændi einnar af stúlkunum 276 sagði: <blockquote> „Það er til orðatiltæki sem segir: „Aðgerðir hafa meiri mátt en orð.“ Leiðtogar heimsins stigu fram og buðu fram aðstoð sína við að endurheimta stúlkurnar en við heyrum ekkert frá þeim. Spurningin sem mig langar til að spyrja er: Af hverju? Ef þeir vissu að þeir myndu ekki gera neitt þá hefðu þeir ekki gefið þetta loforð. En með því að stíga fram og segja heiminum þetta sé ég að þetta er pólitískur leikur, sem þetta ætti ekki að vera gagnvart stúlkunum.“ <ref>https://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/10/abandonment-bring-back-our-girls-2014101494119446698.html</ref> </blockquote> === Ill meðferð katta á mynd 2014 === Árið 2014 birtist á Twitter mynd af fjölda katta sem bundnir voru við óárennilegar grindur í tilraunastofu og myndatextinn var: „Endursendu á Twitter ef þú ert andvíg(ur) dýraprófunum.“ Yfir 5.000 manns deildu skilaboðunum, án þess að gera sér grein fyrir því að myndin var eingöngu misnotkun af hálfu [[rafbarbara]] (net hryðjuverkamanni, e. hoaxer). Rafbarbarinn stal myndinni frá fréttasíðunni Gainesville Sun. Köttunum á myndinni hafði verið bjargað frá dýraníðingi sem safnaði að sér dýrum. Dýralækna nemar í [[University of Florida]] höfðu verið að undirbúa kettina til að gefa þá á góð heimili með því að þrífa þá með vatni og hlúa að dýrunum. <ref name="Slacktivism: Raising Awareness" /> === Don't F with cats 2019 === Árið 2019 komu út heimildaþættir [[Don't F**k With Cats: Hunting an Internet Killer]] sem fjalla um þá spurningu hvort aukin athygli á misgjörðamanni getur hvatt hann til frekari illverka. <blockquote>Í þáttunum er rakin saga manns sem í upphafi myndar það þegar hann kæfir kettlinga í plastpoka. [[Virkir í athugasemdum]] bjuggu til hóp á [[Facebook]] og hann stækkaði ört. Meðlimir hópsins fóru í rannsóknarvinnu og aðstoðuðu lögreglu við rannsókn málsins. Þetta ferli varð mjög skýrt dæmi um það hvernig sófa-aktívismi getur skapað múgsefjun án sannana en um leið hvernig sófa-aktívismi getur aðstoðað við lausn mála. </blockquote> == Sjá einnig == * [[Aktívismi]] * [[Neytendaaðgerðastefna]] ==Tilvísanir == {{Reflist|30em}} == Tenglar == * Feder, Barnaby. (29. maí, 2002) "[http://www.nytimes.com/2002/05/29/nyregion/they-weren-t-careful-what-they-hoped-for.html They Weren't Careful What They Hoped For]" ''The New York Times''. * Phan, Monty. (27. febrúar, 2001) [http://www.newsday.com/news/on-the-net-slacktivism-do-gooders-flood-in-boxes-1.386542 "On the Net, 'Slacktivisim'/Do-Gooders Flood In-Boxes."] ''Newsday''. Page A.08. * [http://www.theguardian.com/lifeandstyle/2005/mar/06/ethicalliving Observer Magazine: Armchair Warrior] * [http://neteffect.foreignpolicy.com/posts/2009/05/19/the_brave_new_world_of_slacktivism ''Foreign Policy'' magazine: The brave new world of slacktivism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903105639/http://neteffect.foreignpolicy.com/posts/2009/05/19/the_brave_new_world_of_slacktivism |date=2011-09-03 }} * Peña-López, I. (2013). "[https://ictlogy.net/bibliography/reports/projects.php?idp=2455 Casual Politics: From slacktivism to emergent movements and pattern recognition]" == Heimild == * {{wpheimild|tungumál=en|titill=Slacktivism|mánuðurskoðað=mars|árskoðað=2016}} [[Flokkur:Félagsvísindi]] [[Flokkur:Stjórnmálafræði]] [[Flokkur:Aðgerðastefna]] 9bfg0ier05jeyml5mn4setcx3oqvdlg 0 133677 1981203 1980917 2026-09-30T10:06:37Z Akigka 183 1981203 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name=Goðareynir | image = Sorbus latifolia 1c.JPG | image_caption = ''Sorbus latifolia'' | image2 = | image2_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = [[Reynisætt]] (''Maloideae'') | genus = [[Reyniviður]] (''Sorbus'') | subgenus = ''Torminaria'' | sectio = | species = '''''S. latifolia''''' | binomial = ''Sorbus latifolia'' | binomial_authority = ([[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]) [[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]] | synonyms = ''Sorbus guadarramica'' <small>[[Carlos Pau|Pau]]</small><br>''Sorbus aria'' subsp.'' latifolia'' <small>([[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]) [[Georges Rouy|Rouy]] &amp; E. G. Camus</small><br>''Pyrus latifolia'' <small>([[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]) [[John Thomas Irvine Boswell Syme|Syme]]</small><br>''Pyrus latifolia'' <small>([[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]) [[Wilhelm Ludwig Petermann|Peterm.]]</small><br>''Pyrus latifolia'' <small>([[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]) [[John Lindley|Lindl.]] ex [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]</small><br>''Pyrus intermedia'' var.'' latifolia'' <small>([[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]) DC.</small><br>''Pyrus aria'' f.'' latifolia'' <small>([[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]) [[William Jackson Hooker|Hook.]]</small><br>''Crataegus latifolia'' <small>[[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]</small><br>''Aria latifolia'' <small>([[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]) M. J. Roem.</small> }} '''Goðareynir''' ([[fræðiheiti]]: ''Sorbus latifolia'') er tegund [[reyniviður|reyniviðar]] sem vex í Evrópu og verður rúmlega 15 metrar að hæð. Hann er með breiða krónu og gljáandi greinar.<ref>{{cite web|url=http://lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&fl=2&pId=1392|title=Sorbus latifolia|access-date=12. apríl 2016|website=Lystigarður Akureyrar|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805200523/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=1392&fl=2 |archive-date=2020-08-05}}</ref> Goðareynir er meðalstórt sumargrænt tré sem verður á milli 10 og 20 metra hátt, með bol sem verður allt að 60 cm í þvermál. Blöðin eru 5-10 cm löng og breið (allt að 20 cm löng og 12 cm breið), en oftast eru þau jafn breið og þau eru löng. (<i>Latifolia</i> er latína fyrir „breiðblaða“). Þau eru græn að ofan, grálóhærð að neðan, með sex til tíu þríhyrndar tennur á hvorum jaðri. Hvít blómin eru 1-1,5 cm í þvermál, í um átta cm (þvermál) hálfsveip. Berin eru kringlótt, dauflega brúnrauð, 10-12 mm í þvermál, með stórum fölum loftaugum, og þroskast seint að hausti.<ref name=":0">{{cite book|author=Rushforth, K.|year=1999|title=Trees of Britain and Europe|publisher=Collins|isbn=0-00-220013-9}}</ref><ref>{{cite book|author=Mitchell, A. F.|year=1974|title=A Field Guide to the Trees of Britain and Northern Europe|publisheR=Collins|isbn=0-00-212035-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Mitchell, A. F.|year=1982|title=The Trees of Britain and Northern Europe|publisher=Collins|isbn=0-00-219037-0}}</ref> == Flokkun == Goðareynir er af blendingsuppruna, milli [[flipareynir|flipareynis]] og einhverrar tegundar af Aria-undirættkvíslinni ([[seljureynir]] og fleiri), en fjölgar sér með [[geldæxlun]] og eru afkvæmin eins og móðurtréð.<ref name=":0" /> Hann er fjórlitna. Hann var áður talinn vera afbrigði af [[Silfurreynir|silfurreyni]] og var meðhöndlaður sem slíkur af nokkrum höfundum, svo sem [[A. P. de Candolle]] og [[John Claudius Loudon|J. C. Loudon]] á nítjándu öld. Á sama tíma merkti ræktandinn [[George Loddiges]], sem Loudon hafði í miklum metum, trén í trjásafni sínu í [[Abney Park Cemetery]] 1840 sem ''Sorbus latifolia'' sem er nú viðurkennt nafn tegundarinnar. Tegundarsamheitin endurspegla mismunandi hugmyndir fólks um uppruna tegundarinnar og flokkun síðustu tvær aldirnar, svo sem; ''Crataegus latifolia'' Lam.; ''Pyrus latifolia'' (Lam.) Lindl.; ''P. intermedia'' var. ''latifolia'' (Lam.) D.C., og ''P. edulis'' Willd. ==Útbreiðsla== Goðareynir óx upprunalega aðeins í [[Fontainebleau]] sunnan við [[París]] í Frakklandi, þar sem tegundin hefur þekkst síðan á átjándu öld. Þar sem hann er frjósamur og fjölgar sér með geldæxlun hefur hann breiðst út langt frá uppruna sínum í hinum vernduðu Fontainebleau-skógum, svo sem í [[Abney Park Cemetery]] (í [[Stoke Newington]], London). == Ræktun og nytjar == Goðareyninum frá Fontainebleau hefur verið plantað í garða til skrauts, eða í trjásöfn, eða einka- og almenningsgarða um Evrópu og Norður-Ameríku, frá því hann var kynntur sem garðplanta um 1750. Þó það sé sjaldgæft, er tréð nytjað á nokkra vegu. Æt berin voru seld á götumörkuðum í Fontainebleau til um 1950 og einsleitur og endingargóður viðurinn hefur reynst nytsamur til nokkurra hluta. Hinir fornu skógar sem hann vex í eru undir vernd [[Franska skógastofnunin|Frönsku skógastofnunarinnar]] (''Office National des Forêts''). ==Tilvísanir== {{reflist}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Reynisætt]] 5t1f6x0bi63tooqutdpzb6dnlh0zruq 0 135189 1981182 1980425 2026-09-30T03:18:21Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981182 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Salix myrsinifolia ssp. borealis''<br>Viðja | image = Salix myrsinifolia (Schwarz-Weide) IMG 4622.JPG | image_caption = | color = lightgreen | regnum = [[Jurtaríki]] (Plantae) | divisio = [[Dulfrævingar]] (Magnoliophyta) | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (Magnoliopsida) | ordo = [[Malpighiales]] | familia = [[Víðisætt]] (Salicaceae) | genus = [[Víðir (ættkvísl)|Víðir]] ('''Salix''') | species = '''''S. myrsinifolia''''' | binomial = ''Salix myrsinifolia'' | binomial_authority = [[Salisb.]] | subspecies = borealis | synonyms= * ''Salix nigricans'' <small>Sm.</small> }} [[Mynd:Salix myrsinifolia (Schwarz-Weide) IMG 8052.JPG|thumb|Reklar og lauf á viðju.]] [[Mynd:Salix myrsinifolia (area in Iceland).jpg|thumb|Viðja á Íslandi.]] '''Viðja''' (''Salix myrsinifolia ssp. borealis'' eða ''Salix borealis'') er [[tré]] eða [[runni]] af [[víðisætt]] sem getur náð 8-10 m hæð. Viðja er breytileg tegund í vexti; einstofna eða margstofna. Hún líkist nokkuð íslenska [[gulvíðir|gulvíðinum]] sem er lágvaxnari. Viðja fékk nafn sitt fyrir það að er græðlingar voru fluttir inn frá Noregi á milli 1936 til 1939, voru þeir skráðir sem "vidje" (víðir á norsku) og var ekki vitað þá hvaða tegund þeir væru af.<ref>Skógræktarbókin eftir Hauk Bjarnason 2006</ref> ==Heimkynni== ===Á Íslandi=== Hefur verið ræktuð í görðum og í [[skjólbelti|skjólbeltum]] frá því um miðja síðustu öld.<ref>[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&fl=1&pId=3857 Viðja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211024053830/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=3857&fl=1 |date=2021-10-24 }} {{Cite web |url=http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=3857&fl=1 |title=Geymd eintak |access-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024053830/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=3857&fl=1 |archive-date=2021-10-24 |url-status=bot: unknown}} [[Lystigarðurinn Akureyri]], skoðað 13. okt. 2016.</ref> Viðja sáir sér út og getur vaxið upp úr þéttum grassverði.<ref>[http://www.floraislands.is/salixbor.html Viðja] Flóra Íslands, skoðað 13. okt. 2016.</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Wikiorðabók|Salix myrsinifolia}} {{commonscat|Salix myrsinifolia}} {{Wikilífverur|Salix myrsinifolia}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Lauftré]] [[Flokkur:Víðir]] [[Flokkur:Víðisætt]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] nwjc2eix249dkqhjwf8qq8bv5acall8 0 135628 1981084 1980805 2026-09-29T16:13:07Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Borgarastyrjöldin í Júgóslavíu]] á [[Júgóslavíustríðin]] yfir tilvísun 1980805 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Evstafiev-bosnia-sarajevo-woman-cries-at-grave.jpg|thumb|right|Serbnesk kona syrgir við gröf í Sarajevó 1992.]] {{Heimildir}} {{færa|Júgóslavíustríðin}} '''Borgarastyrjöldin í Júgóslavíu''' var röð [[þjóðernisátök|þjóðernisátaka]] og [[uppreisn]]a sem hófust við [[upplausn Júgóslavíu]] [[1991]] og stóðu til [[2001]]. Meginátök styrjaldarinnar voru [[Tíu daga stríðið]] í júní og júlí 1991, [[Sjálfstæðisstríð Króatíu]] 1991-1995 og [[Bosníustríðið]] 1992-1995. Átök við minnihlutahóp [[Albanar|Albana]], [[Kosóvóstríðið]] 1998-1999, [[Preševo-uppreisnin]] 1999-2001 og [[uppreisn Albana í Makedóníu]] 2001, sem fylgdu í kjölfarið eru oft talin með undir heitinu. '''Júgóslavíustríðin'''. Átökin voru sérstaklega mannskæð og leiddu til gríðarlegrar eyðileggingar. Þeim lauk flestum með friðarsamningum sem fólu í sér viðurkenningu á sjálfstæði ríkja sem áður voru sameinuð innan [[Júgóslavía|Júgóslavíu]]. Í upphafi styrjaldanna reyndi [[Júgóslavneski alþýðuherinn]] að halda ríkinu saman og berjast gegn aðskilnaðarsinnum. Eftir því sem á leið varð herinn í vaxandi mæli her [[Serbía|Serbíustjórnar]] undir forsæti [[Slobodan Milošević]]. Milošević var talsmaður [[serbnesk þjóðernishyggja|serbneskra þjóðernissinna]] og sóttist eftir sameiningu allra landsvæða þar sem Serbar bjuggu. Í kjölfarið hurfu [[Króatar]], [[Slóvenar]], [[Albanar]], [[Bosníumenn]] og [[Makedónar]] úr hernum og gengu til liðs við hersveitir aðskilnaðarsinna. Samkvæmt skýrslu [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] frá 1994 sóttust serbneskir þjóðernissinnar ekki eftir því að endurreisa Júgóslavíu, heldur stefndu að stofnun „[[Stór-Serbía|Stór-Serbíu]]“ með hlutum úr fyrrum sjálfstjórnarhéruðum Króata og Bosníumanna. Aðrar [[landheimtustefna|landheimtuhreyfingar]] voru nefndar í tengslum við stríðið, eins og „[[Stór-Króatía]]“ og „[[Stór-Albanía]]“. Borgarastyrjöldin í Júgóslavíu varð alræmd vegna [[mannréttindi|mannréttindabrota]] sem framin voru, eins og [[þjóðernishreinsanir|þjóðernishreinsana]], [[glæpur gegn mannkyni|glæpa gegn mannkyni]] og [[nauðgun sem vopn|nauðgana]]. Um 140.000 týndu lífi í átökunum sem oft eru talin þau mannskæðustu í Evrópu frá lokum [[Síðari heimsstyrjöld|Síðari heimsstyrjaldar]]. Þetta voru fyrstu átökin í Evrópu frá Síðari heimsstyrjöld þar sem talað var um [[þjóðarmorð]]. Margir þátttakendur voru í kjölfarið ákærðir fyrir [[stríðsglæpir|stríðsglæpi]]. [[Alþjóðlegi stríðsglæpadómstóllinn fyrir fyrrverandi Júgóslavíu]] var stofnaður af [[öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|öryggisráði Sameinuðu þjóðanna]] árið 1993 til að takast á við þessi brot. {{stubbur}} [[Flokkur:Borgarastríð]] [[Flokkur:Júgóslavíustríðin| ]] [[Flokkur:1991-2000]] [[Flokkur:Saga Júgóslavíu]] [[Flokkur:Saga Króatíu]] [[Flokkur:Saga Slóveníu]] [[Flokkur:Saga Serbíu]] [[Flokkur:Saga Norður-Makedóníu]] gc1s4iebx8c8opcexdonazx8v6hoyck 1981088 1981084 2026-09-29T16:14:24Z TKSnaevarr 53243 1981088 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Evstafiev-bosnia-sarajevo-woman-cries-at-grave.jpg|thumb|right|Serbnesk kona syrgir við gröf í Sarajevó 1992.]] {{Heimildir}} '''Júgóslavíustríðin''' voru röð [[þjóðernisátök|þjóðernisátaka]] og [[uppreisn]]a sem hófust við [[upplausn Júgóslavíu]] [[1991]] og stóðu til [[2001]]. Meginátök styrjaldanna voru [[tíu daga stríðið]] í júní og júlí 1991, [[sjálfstæðisstríð Króatíu]] 1991-1995 og [[Bosníustríðið]] 1992-1995. Átök við minnihlutahóp [[Albanar|Albana]], [[Kósovóstríðið]] 1998-1999, [[Preševo-uppreisnin]] 1999-2001 og [[uppreisn Albana í Makedóníu]] 2001, sem fylgdu í kjölfarið eru oft talin með undir heitinu. Átökin voru sérstaklega mannskæð og leiddu til gríðarlegrar eyðileggingar. Þeim lauk flestum með friðarsamningum sem fólu í sér viðurkenningu á sjálfstæði ríkja sem áður voru sameinuð innan [[Júgóslavía|Júgóslavíu]]. Í upphafi styrjaldanna reyndi [[Júgóslavneski alþýðuherinn]] að halda ríkinu saman og berjast gegn aðskilnaðarsinnum. Eftir því sem á leið varð herinn í vaxandi mæli her [[Serbía|Serbíustjórnar]] undir forsæti [[Slobodan Milošević]]. Milošević var talsmaður [[serbnesk þjóðernishyggja|serbneskra þjóðernissinna]] og sóttist eftir sameiningu allra landsvæða þar sem Serbar bjuggu. Í kjölfarið hurfu [[Króatar]], [[Slóvenar]], [[Albanar]], [[Bosníumenn]] og [[Makedónar]] úr hernum og gengu til liðs við hersveitir aðskilnaðarsinna. Samkvæmt skýrslu [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] frá 1994 sóttust serbneskir þjóðernissinnar ekki eftir því að endurreisa Júgóslavíu, heldur stefndu að stofnun „[[Stór-Serbía|Stór-Serbíu]]“ með hlutum úr fyrrum sjálfstjórnarhéruðum Króata og Bosníumanna. Aðrar [[landheimtustefna|landheimtuhreyfingar]] voru nefndar í tengslum við stríðið, eins og „[[Stór-Króatía]]“ og „[[Stór-Albanía]]“. Borgarastyrjöldin í Júgóslavíu varð alræmd vegna [[mannréttindi|mannréttindabrota]] sem framin voru, eins og [[þjóðernishreinsanir|þjóðernishreinsana]], [[glæpur gegn mannkyni|glæpa gegn mannkyni]] og [[nauðgun sem vopn|nauðgana]]. Um 140.000 týndu lífi í átökunum sem oft eru talin þau mannskæðustu í Evrópu frá lokum [[Síðari heimsstyrjöld|Síðari heimsstyrjaldar]]. Þetta voru fyrstu átökin í Evrópu frá Síðari heimsstyrjöld þar sem talað var um [[þjóðarmorð]]. Margir þátttakendur voru í kjölfarið ákærðir fyrir [[stríðsglæpir|stríðsglæpi]]. [[Alþjóðlegi stríðsglæpadómstóllinn fyrir fyrrverandi Júgóslavíu]] var stofnaður af [[öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|öryggisráði Sameinuðu þjóðanna]] árið 1993 til að takast á við þessi brot. {{stubbur|saga}} [[Flokkur:Borgarastríð]] [[Flokkur:Júgóslavíustríðin| ]] [[Flokkur:1991-2000]] [[Flokkur:Saga Júgóslavíu]] [[Flokkur:Saga Króatíu]] [[Flokkur:Saga Slóveníu]] [[Flokkur:Saga Serbíu]] [[Flokkur:Saga Norður-Makedóníu]] 2zftgr1tscrjghutdfezwn5ucbkcx07 1981089 1981088 2026-09-29T16:14:42Z TKSnaevarr 53243 1981089 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Evstafiev-bosnia-sarajevo-woman-cries-at-grave.jpg|thumb|right|Serbnesk kona syrgir við gröf í Sarajevó 1992.]] {{Heimildir}} '''Júgóslavíustríðin''' voru röð [[þjóðernisátök|þjóðernisátaka]] og [[uppreisn]]a sem hófust við [[upplausn Júgóslavíu]] [[1991]] og stóðu til [[2001]]. Meginátök styrjaldanna voru [[tíu daga stríðið]] í júní og júlí 1991, [[sjálfstæðisstríð Króatíu]] 1991-1995 og [[Bosníustríðið]] 1992-1995. Átök við minnihlutahóp [[Albanar|Albana]], [[Kósovóstríðið]] 1998-1999, [[Preševo-uppreisnin]] 1999-2001 og [[uppreisn Albana í Makedóníu]] 2001, sem fylgdu í kjölfarið eru oft talin með undir heitinu. Átökin voru sérstaklega mannskæð og leiddu til gríðarlegrar eyðileggingar. Þeim lauk flestum með friðarsamningum sem fólu í sér viðurkenningu á sjálfstæði ríkja sem áður voru sameinuð innan [[Júgóslavía|Júgóslavíu]]. Í upphafi styrjaldanna reyndi [[Júgóslavneski alþýðuherinn]] að halda ríkinu saman og berjast gegn aðskilnaðarsinnum. Eftir því sem á leið varð herinn í vaxandi mæli her [[Serbía|Serbíustjórnar]] undir forsæti [[Slobodan Milošević]]. Milošević var talsmaður [[serbnesk þjóðernishyggja|serbneskra þjóðernissinna]] og sóttist eftir sameiningu allra landsvæða þar sem Serbar bjuggu. Í kjölfarið hurfu [[Króatar]], [[Slóvenar]], [[Albanar]], [[Bosníumenn]] og [[Makedónar]] úr hernum og gengu til liðs við hersveitir aðskilnaðarsinna. Samkvæmt skýrslu [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] frá 1994 sóttust serbneskir þjóðernissinnar ekki eftir því að endurreisa Júgóslavíu, heldur stefndu að stofnun „[[Stór-Serbía|Stór-Serbíu]]“ með hlutum úr fyrrum sjálfstjórnarhéruðum Króata og Bosníumanna. Aðrar [[landheimtustefna|landheimtuhreyfingar]] voru nefndar í tengslum við stríðið, eins og „[[Stór-Króatía]]“ og „[[Stór-Albanía]]“. Borgarastyrjöldin í Júgóslavíu varð alræmd vegna [[mannréttindi|mannréttindabrota]] sem framin voru, eins og [[þjóðernishreinsanir|þjóðernishreinsana]], [[glæpur gegn mannkyni|glæpa gegn mannkyni]] og [[nauðgun sem vopn|nauðgana]]. Um 140.000 týndu lífi í átökunum sem oft eru talin þau mannskæðustu í Evrópu frá lokum [[Síðari heimsstyrjöld|síðari heimsstyrjaldar]]. Þetta voru fyrstu átökin í Evrópu frá Síðari heimsstyrjöld þar sem talað var um [[þjóðarmorð]]. Margir þátttakendur voru í kjölfarið ákærðir fyrir [[stríðsglæpir|stríðsglæpi]]. [[Alþjóðlegi stríðsglæpadómstóllinn fyrir fyrrverandi Júgóslavíu]] var stofnaður af [[öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|öryggisráði Sameinuðu þjóðanna]] árið 1993 til að takast á við þessi brot. {{stubbur|saga}} [[Flokkur:Borgarastríð]] [[Flokkur:Júgóslavíustríðin| ]] [[Flokkur:1991-2000]] [[Flokkur:Saga Júgóslavíu]] [[Flokkur:Saga Króatíu]] [[Flokkur:Saga Slóveníu]] [[Flokkur:Saga Serbíu]] [[Flokkur:Saga Norður-Makedóníu]] 27lmxnb6sjsyn5ozq6wn96i4kfai99b 0 136240 1981102 1980366 2026-09-29T17:40:47Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981102 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Næfurbjörk | status = LC | image = 13. The Fall of Acadia (4039110079).jpg | image_caption = Næfurbjarkarskógur í Maine | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Beykibálkur]] (''Fagales'') | familia = [[Birkiætt]] (''Betulaceae'') | genus = [[Birki]] (''Betula'') | subgenus = ''Betula'' | species = '''''B. papyrifera''''' | binomial = ''Betula papyrifera'' | binomial_authority = [[Humphry Marshall|Marshall]] | synonyms = * ''B. alba var. commutata <small>Regel</small> * ''B. alba var. cordifolia <small>(Regel) Regel</small> * ''B. alba var. cordifolia <small>(Regel) Fernald</small> * ''B. alba var. elobata <small>Fernald</small> * ''B. alba subsp. excelsa <small>(Aiton) Regel</small> * ''B. alba subsp. latifolia <small>(Tausch) Regel</small> * ''B. alba var. papyrifera <small>(Marshall) Spach</small> * ''B. alba subsp. papyrifera <small>(Marshall) Regel</small> * ''B. dahurica var. americana <small>Regel</small> * ''B. excelsa <small> Aiton</small> * ''B. grandis <small> Schrad.</small> * ''B. latifolia <small> Tausch</small> * ''B. lenta var. papyrifera <small> (Marshall) Castigl.</small> * ''B. lyalliana <small> (Koehne) Bean</small> * ''B. montanensis <small> Rydb. ex B.T.Butler</small> * ''B. papyracea <small> Aiton</small> * ''B. pirifolia <small> K. Koch</small> * ''B. subcordata <small> Rydb. ex B.T.Butler</small> | synonyms_ref = <ref>{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-21557 |title=The Plant List |publisher=The Plant List |date= |accessdate=2012-10-10 |archive-date=2019-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190125052809/http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-21557 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=233500260|title=Flora of North America|chapter=''Betula papyrifera''}}</ref> | range_map = Betula papyrifera range map 1.png | range_map_caption = Útbreiðsla }} [[Mynd:Paper-Birch-leaves (6264229181).gif|thumb|vinstri|Lauf.]] [[Mynd:Betula papyrifera var. commutata 01-10-2005 14.44.22.JPG|thumb|vinstri|Fullorðið tré.]] '''Næfurbjörk''' (''Betula papyrifera'') er [[birki]]tegund upprunin í Norður-Ameríku. ==Lýsing== Það er meðalstórt tré sem nær allt að 20 metra hæð. Tréð getur náð yfir 100 ára aldri á kaldari svæðum en er stuttlifaðra á heitara svæðum. Enska heitið, ''paper birch'', vísar til barkarins sem flagnar í blöð eða næfur. Hann verður hvítur á eldri trjám. Viðurinn hefur verið notaður sem eldiviður af mönnum og laufblöðin eru fæða fyrir [[elgur|elg]] og önnur [[hjartardýr]]. ==Útbreiðsla== Útbreiðsla næfurbjarkar nær yfir stóran hluta [[Kanada]] og einstök norðlæg svæði Bandaríkjanna en einnig er til að mynda einangrað vaxtarsvæði í fjöllum [[Norður-Karólína|Norður-Karólínu]], [[Nýja Mexíkó|Nýju Mexíkó]] og [[Colorado]]. Tréð er ein fyrsta tegundin til að nema land eftir jarðrask í [[Alaska]]. Tegundin hefur ekki reynst vel á Íslandi. <ref>[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&fl=2&pId=382 Næfurbjörk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812000229/http://lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=382&fl=2 |date=2020-08-12 }} {{Cite web |url=http://lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=382&fl=2 |title=Geymd eintak |access-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812000229/http://lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=382&fl=2 |archive-date=2020-08-12 |url-status=bot: unknown}} Lystigarður Akureyrar. skoðað 11. jan, 2017</ref> ==Undirtegundir== *''B. p. var papyrifera'' *''B. p. var cordifolia'' *''B. p. var kenaica'' ([[Kenaiskagi]], Alaska) *''B. p. var subcordata'' *''B. p. var. neoalaskana'' (Alaska) ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commonscat|Betula papyrifera}} {{Wikilífverur|Betula papyrifera}} [[Flokkur:Birkiætt]] [[Flokkur:Lauftré]] c43zf8r0j1by9y28rv9wtvyvbbekj12 0 138107 1981169 1980399 2026-09-29T23:26:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981169 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Skeggburkni | image = Asplenium septentrionale 2005.07.11 11.35.02-p7110215.jpg | image_width = 250px | image_caption = '''Skeggburkni''' í klettasprungu í [[Þýskaland]]i. | status = G4 | status_system = TNC | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Byrkningar]] (''Pteridophyta'') | classis = [[Burknar]] (''Pteridopsida'') | subclassis = | ordo = [[Polypodiales]] | suborder = [[Aspleniineae]] | familia = [[Klettaburknaætt]] (''Aspleniaceae'') | genus = ''[[Asplenium]]'' | species = '''''A. septentrionale''''' | binomial = ''Asplenium septentrionale'' | binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Hoffm.]] | synonyms = }} '''Skeggburkni''' ([[fræðiheiti]]: ''Asplenium septentrionale'') er tegund [[burkni|burkna]] af [[klettaburknaætt]]. Skeggburkni vex á þurrum, sólríkum stöðum, til dæmis í klettasprungum.<ref Name=FlóraÍslands>Flóra Íslands. [http://www.floraislands.is/BURKNAR/asplesep.html Skeggburkni - ''Asplenium septentrionale'']. Sótt 24. maí 2017.</ref> Aðeins þrír skeggburknar eru þekktir á Íslandi, allir í [[Höfðahverfi]] í [[Eyjafjörður|Eyjafirði]] og er hann því stundum nefndur sjaldgæfasta tegund íslensku flórunnar. Tveir þessara skeggburkna hafa vaxið þar síðan árið 1960 en nýr einstaklingur fannst þar árið 2014.<ref>RÚV, 20. ágúst 2014. [https://www.ruv.is/frett/thrjar-plontutegundir-finnast-ekki Þrjár plöntutegundir finnast ekki.] Sótt 24. maí 2017.</ref> Önnur náttúruleg heimkynni skeggburkna eru í Norður-Ameríku, Evrópu og Asíu.<ref>Lystigarður Akureyrar. [http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&fl=1&pId=3466 ''Asplenium septentrionale''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927104912/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=3466&fl=1 |date=2020-09-27 }} {{Cite web |url=http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=3466&fl=1 |title=Geymd eintak |access-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927104912/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=3466&fl=1 |archive-date=2020-09-27 |url-status=bot: unknown}} Sótt 24. maí 2017.</ref> Skeggburkni er friðlýstur á Íslandi í verndarflokki [[tegundir í bráðri útrýmingarhættu|tegunda í bráðri hættu]] (CR).<ref Name=NÍ>Náttúrufræðistofnun Íslands. [http://www.ni.is/biota/plantae/monilophyta/skeggburkni-asplenium-septentrionale Skeggburkni - ''Asplenium septentrionale''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170719121741/http://www.ni.is/biota/plantae/monilophyta/skeggburkni-asplenium-septentrionale |date=2017-07-19 }} Sótt 24. maí 2017.</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commonscat|Asplenium septentrionale}} {{Wikilífverur|Asplenium septentrionale}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Burknar]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi|Burknar]] 74lttko7qeqvi58q02i0rzha77w2l6k 0 139557 1981179 1980415 2026-09-30T02:13:51Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981179 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = G2 | status_system = TNC | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'') | familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'') | subfamilia = ''[[Faboideae]]'' | genus = [[Smárar]] (''Trifolium'') | species = '''''T. thompsonii''''' | binomial = ''Trifolium thompsonii'' | binomial_authority = Morton }} '''''Trifolium thompsonii''''' er tegund blómstrandi plantna af [[Fabaceae|ertublómaætt]].<ref>{{PLANTS|id=TRTH2|taxon=Trifolium thompsonii|accessdate=15 December 2015}}</ref> Hann er einlendur í Washington ríki í Bandaríkjunum, þar sem hann kemur fyrir í tvemur sýslum.<ref name=cpc>[http://www.centerforplantconservation.org/Collection/CPC_ViewProfile.asp?CPCNum=4332 ''Trifolium thompsonii''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026061310/http://www.centerforplantconservation.org/Collection/CPC_ViewProfile.asp?CPCNum=4332 |date=2011-10-26 }} Center for Plant Conservation.</ref><ref name=ns>[http://www.natureserve.org/explorer/servlet/NatureServe?searchName=Trifolium+thompsonii ''Trifolium thompsonii''.] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130415220305/http://www.natureserve.org/explorer/servlet/NatureServe?searchName=Trifolium+thompsonii |date=2013-04-15 }} NatureServe.</ref><ref name="DNR">Washington State Department of Natural Resources. [http://www.dnr.wa.gov/AboutDNR/ManagedLands/Pages/amp_na_entiat.aspx Entiat Slopes NAP.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140811103540/http://www.dnr.wa.gov/aboutdnr/managedlands/pages/amp_na_entiat.aspx |date=2014-08-11 }} {{Cite web |url=http://www.dnr.wa.gov/aboutdnr/managedlands/pages/amp_na_entiat.aspx |title=Geymd eintak |access-date=2020-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811103540/http://www.dnr.wa.gov/aboutdnr/managedlands/pages/amp_na_entiat.aspx |archive-date=2014-08-11 |url-status=dead}} Accessed April 13, 2014.</ref> Þetta er stór smári með gildum stöngli, að 60 sm hár. Blöðin eru skift í þrjú til átta smáblöð. Blómskipunin er kúlulaga hvirfing af skær bleikum blómum. Blómgun er frá maí út júlí.<ref name=cpc/><ref name=ns/> Frjóvgarar eru meðal annars [[Hunangsflugur|humlur]] og fiðrildategundin [[Plebejus saepiolus]].<ref name=cpc/> Tegundin vex í ýmsum gerðum búsvæða.<ref name=cpc/><ref name=scherer>Scherer, G., et al. (1996). [http://research.wsulibs.wsu.edu/xmlui/bitstream/handle/2376/1275/v70%20p242%20Scherer%20et%20al.PDF?sequence=1 Habitat characteristics and morphological differences of ''Trifolium thompsonii'' populations.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} ''Northwest Science'' 70(3) 242-51.</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Ytri tenglar== *[http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Trifolium&Species=thompsonii Washington Burke Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101104112122/http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Trifolium&Species=thompsonii |date=2010-11-04 }} {{wikilífverur|Trifolium thompsonii}} {{Commons|Trifolium thompsonii}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smárar]] [[Flokkur:Niturbindandi plöntur]] qc7t81x2jxd2nzoxhf09y7bgetalpd9 0 142685 1981147 1944629 2026-09-29T19:54:45Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981147 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Rajiv Gandhi | mynd = Rajeev Gandhi.jpg | myndatexti1 = Rajiv Gandhi árið 1985. | titill= Forsætisráðherra Indlands | stjórnartíð_start = [[31. október]] [[1984]] | stjórnartíð_end = [[2. desember]] [[1989]] | forseti = [[Zail Singh]]<br>[[R. Venkataraman]] | forveri = [[Indira Gandhi]] | eftirmaður = [[V. P. Singh]] | fæðingarnafn = Rajiv Ratna Gandhi | fæddur = [[20. ágúst]] [[1944]] | fæðingarstaður = [[Mumbai]], [[breska Indland]]i | stjórnmálaflokkur = [[Indverski þjóðarráðsflokkurinn]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1991|5|21|1944|8|20}} | dánarstaður = [[Sriperumbudur]], [[Tamil Nadu]], [[Indland]]i | orsök_dauða = Myrtur | starf = Flugmaður, stjórnmálamaður | maki = [[Sonia Gandhi]] (g. 1968) | börn = [[Rahul Gandhi]], [[Priyanka Gandhi Vadra]] | foreldrar = [[Indira Gandhi]] og Feroze Gandhi }} '''Rajiv Ratna Gandhi''' (20. ágúst 1944 – 21. maí 1991) var indverskur stjórnmálamaður sem var sjötti [[forsætisráðherra Indlands]] frá 1984 til 1989. Hann tók við embætti eftir að móðir hans, forsætisráðherrann [[Indira Gandhi]], var myrt árið 1984. Hann varð þar með yngsti forsætisráðherra Indlands, þá 40 ára. ==Æviágrip== Gandhi var meðlimur hinnar áhrifamiklu Nehru-Gandhi-fjölskyldu, sem var og er enn ráðandi innan [[Indverski þjóðarráðsflokkurinn|indverska þjóðarráðsflokksins]]. Mestalla bernsku hans var móðurafi hans, [[Jawaharlal Nehru]], forsætisráðherra Indlands fyrir flokkinn. Gandhi gekk í háskóla á Bretlandi. Hann sneri aftur til Indlands árið 1966 og gerðist flugmaður fyrir ríkisrekna flugfélagið Indian Airlines. Árið 1968 giftist hann [[Sonia Gandhi|Soniu Gandhi]]. Hjónin settust að í Delí með börnum sínum, [[Rahul Gandhi]] og [[Priyanka Gandhi Vadra]]. Mestallan áttunda áratuginn var móðir hans, Indira Gandhi, forsætisráðherra og bróðir hans, [[Sanjay Gandhi]], var þingmaður. Þrátt fyrir þetta hélt Rajiv Gandhi sig utan við stjórnmál. Eftir dauða Sanjay í flugslysi árið 1980 lét Rajiv með semingi undan þrýstingi móður sinnar að ganga inn í indversk stjórnmál. Næsta ár vann hann þingsæti bróður síns í Amethi-kjördæmi og varð meðlimur Lok Sabha, neðri deildar indverska þingsins.<ref>{{Tímarit.is|1600963|Óráðin gáta en kannski aðsópsmeiri en menn hyggja|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=18. nóvember 1984|höfundur=[[Jóhanna Kristjónsdóttir]]|blaðsíða=74}}</ref> Í stjórnarþjálfun sinni var Rajiv gerður aðalritari þjóðarráðsflokksins og var falið ábyrgðarhlutverk í skipulagningu Asíuleikanna árið 1982. Þann 31. október 1984 var móðir hans myrt af tveimur lífvörðum sínum. Síðar sama dag var Rajiv Gandhi útnefndur forsætisráðherra. Á næstu dögum var reynt á leiðtogahæfni hans er æstur múgur í Delhi kom af stað blóðugu uppþoti gegn [[Síkar|Síkum]] í borginni. Næsta desember vann þjóðarráðsflokkurinn stórsigur í þingkosningum þar sem öll þjóðin fann til samúðar með honum vegna morðsins á Indiru Gandhi. Ráðherratíð Rajiv Gandhi einkenndist af deilumálum. Árið 1988 sneri Gandhi við valdaráni sem framið hafði verið á [[Maldíveyjar|Maldíveyjum]] og vann sér þannig inn óvild [[Tamíltígrar|Tamíltígranna]]. Rajiv Gandhi sendi einnig friðargæslusveitir til [[Srí Lanka]] árið 1987 og lenti þannig í enn frekari átökum við sveitir Tamíltígra þar í landi. Árið 1987 beið þar til flekklaus ímynd Gandhi mikinn skaða vegna Bofors-hneykslisins, þar sem hann og aðrir ráðamenn þjóðarráðsflokksins voru sakaðir um að taka við mútufé frá sænska vopnaframleiðandanum [[Bofors]] AB. Hneykslið leiddi til þess að flokkurinn beið mikinn ósigur í kosningunum árið 1989 og ráðherratíð Rajiv Gandhi lauk þar með. Gandhi var áfram forseti þjóðarráðsflokksins til kosninga árisins 1991. Á meðan hann fór um landið í kosningabaráttunni var Gandhi myrtur í sjálfsmorðsárás Tamíltígra. Ekkja hans, Sonia Gandhi, gerðist forseti þjóðarráðsflokksins árið 1998 og leiddi flokkinn til sigurs í þingkosningum árin 2004 og 2009. Sonur þeirra, [[Rajul Gandhi|Rajul]], er meðlimur á indverska þinginu og varð forseti indverska þjóðarráðsflokksins á eftir Soniu. Árið 1991 veitti indverska ríkisstjórnin Gandhi Bharat Ratna-verðlaunin, hæstu verðlaun sem hægt er að sæma almenna borgara. Gandhi var jafnframt sæmdur heiðursverðlaunum á indverskri leiðtogaráðstefnu árið 2009.<ref>{{Cite news|title = Special award bestowed on Rajiv Gandhi|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/special-award-bestowed-on-rajiv-gandhi/article192344.ece|newspaper = The Hindu|date = 2009-09-27}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Indlands]] | frá = [[31. október]] [[1984]] | til = [[2. desember]] [[1989]] | fyrir = [[Indira Gandhi]] | eftir = [[V. P. Singh]] }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Indlands}} {{DEFAULTSORT:Gandhi, Rajiv}} {{fde|1944|1991|Gandhi, Rajiv}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Indlands]] 33rdr5631vf8bttjwr5d0vutzxymvng 0 147147 1981145 1871945 2026-09-29T19:36:48Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981145 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{taxobox | image = Chinkapin oak.jpg | image_caption = Fullvaxið tré | image2 = 2494-Quercus muehlenbergii-Arb.Brno-8.12.JPG | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Beykibálkur]] (''Fagales'') | familia = [[Beykiætt]] (''Fagaceae'') | genus = [[Eik_(tré)|Eik]] (''Quercus'') | parent = Quercus sect. Quercus | species = ''Q. muehlenbergii'' | binomial = ''Quercus muehlenbergii'' | binomial_authority = [[George Engelmann|Engelm.]] | range_map = Quercus muehlenbergii range map 1.png | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms_ref = <ref>{{Tropicos}}</ref><ref>{{ThePlantList |authority=Engelm.}}</ref> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |''Quercus muhlenbergii'' Engelm.<ref name=FNA>Nixon, Kevin C. (1997). [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242417084 "Quercus muehlenbergii".] In Flora of North America Editorial Committee. Flora of North America North of Mexico (FNA). 3. New York and Oxford – via eFloras.org, Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.</ref> |''Quercus mühlenbergii'' <small>Engelm.</small> |''Quercus acuminata'' <small>(Michx.) Sarg.</small> |''Quercus acuminata'' var. ''alexanderi''<small>Farw.</small> |''Quercus alexanderi'' <small>Britton</small> |''Quercus brayi'' <small>Small</small> |''Quercus castanea'' <small>Muhl.</small> |''Quercus castanea'' var. ''macrophylla'' <small>Hampton</small> |''Quercus muehlenbergii'' f. ''alexanderi'' <small>(Britton) Trel.</small> |''Quercus muehlenbergii'' var. ''alexanderi'' <small>(Farw.) Farw.</small> |''Quercus muehlenbergii'' var. ''brayi'' <small>(Small) Sarg.</small> |''Quercus prinoides'' var. ''acuminata'' <small>(Michx.) Gleason</small> |''Quercus prinoides'' f. ''alexanderi'' <small>(Britton) Steyerm.</small> |''Quercus prinus'' var. ''acuminata'' <small>Michx.</small> |''Quercus rubra'' var. ''muehlenbergii'' <small>(Engelm.) Wenz.</small> |''Quercus sentenelensis'' <small>C.H.Mull.</small> }} }} '''''Quercus muehlenbergii''''' (fræðiheitið er oft misritað ''muhlenbergii'') er eikartegund ættuð frá austur og mið [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], frá [[Vermont]] vestur til [[Wisconsin]] og suður til [[Suður-Karólína|Suður-Karólínu]], vestur [[Flórída]], [[New Mexico]], og norðaustur [[Mexíkó]] frá [[Coahuila]] suður til [[Hidalgo]].<ref>[http://bonap.net/MapGallery/County/Quercus%20muehlenbergii.png "Quercus muehlenbergii".] County-level distribution map from the North American Plant Atlas (NAPA). Biota of North America Program (BONAP).</ref> Eins og margar aðrar eikartegundir er hún með verðmætan við,<ref>{{Cite web |url=http://www.uky.edu/hort/Chinkapin-Oak |title=Chinkapin Oak |publisher=Department of Horticulture, College of Agriculture, Food and Environment, [[University of Kentucky]] |access-date=2017-10-05}}</ref> en hún er sérstaklega þekkt fyrir sæt og bragðgóð akörn.<ref>{{cite web |url=http://npsot.org/wp/boerne/publications/native-grown-articles/chinquapin-oak-a-nice-good-looking-shade-tree |publisher=The Boerne Chapter of NPSOT (Native Plant Society of Texas) |title=Chinquapin Oak – a NICE! good looking shade tree |access-date=2018-10-21 |archive-date=2019-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191225040518/http://npsot.org/wp/boerne/publications/native-grown-articles/chinquapin-oak-a-nice-good-looking-shade-tree |url-status=dead }}</ref><ref>Sander, Ivan L. (1990). [https://srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_2/quercus/muehlenbergii.htm "Quercus muehlenbergii".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927135411/https://srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_2/quercus/muehlenbergii.htm |date=2020-09-27 }} In Burns, Russell M.; Honkala, Barbara H. Hardwoods. Silvics of North America. Washington, D.C.: United States Forest Service (USFS), United States Department of Agriculture (USDA). 2 – via Southern Research Station (www.srs.fs.fed.us).</ref> == Tilvísanir== {{Reflist}} == Ytri tenglar == *[http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/qumu.htm ''Quercus muehlenbergii'' images from Vanderbilt University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923200825/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/qumu.htm |date=2015-09-23 }} {{Commons|Quercus muehlenbergii}} {{Wikilífverur|Quercus muehlenbergii}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Eikur]] [[Flokkur:Matjurtir]] hwhyvd2duuoreoa0uehwmrgg3zkvai1 0 147819 1981136 1953888 2026-09-29T18:46:11Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981136 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{taxobox | image = Large Pinus glabra.jpg | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{Cite journal | author = Farjon, A. | title = ''Pinus glabra'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2013 | page = e.T42364A2975443 | publisher = [[IUCN]] | date = 2013 | url = http://www.iucnredlist.org/details/42364/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42364A2975443.en | access-date = 13 December 2017}}</ref> | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'') | classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'') | ordo = [[Pinales]] | familia = [[Þallarætt]] (''Pinaceae'') | genus = [[Furur]] (''Pinus'') | subgenus = ''Pinus'' <br> section ''Trifoliae'' <br>Subsection ''Australes'' | species = '''''P. glabra''''' | binomial = ''Pinus glabra'' | binomial_authority = [[Thomas Walter (botanist)|Walter]] | range_map = Pinus glabra range map.png | range_map_caption = Útbreiðslusvæði ''Pinus glabra'' }} '''''Pinus glabra''''' er furutegund sem finnst á strandsléttum suðaustur [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]], frá suður [[Suður-Karólína|Suður-Karólínu]] suður til norður [[Flórída]] og vestur til suður [[Louisiana]]. Þetta er meðastór og beinvaxin tegund, um 20–40 m. Barrnálarnar eru tvær saman, 5–8&nbsp;sm langar, grannar (1&nbsp;mm þykkar), og gljáandi grænar. Litlir og grannir könglarnir eru 4–6&nbsp;sm langir, með smáa gadda sem falla fljótt af.<ref name="Moore2008">{{cite book |author1=Moore, Gerry |author2=Kershner, Bruce |author3=Craig Tufts |author4=Daniel Mathews |author5=Gil Nelson |author6=Spellenberg, Richard |author7=Thieret, John W. |author8=Terry Purinton |author9=Block, Andrew |title=National Wildlife Federation Field Guide to Trees of North America |url=https://archive.org/details/nationalwildlife0000unse |publisher=Sterling |location=New York |year=2008 |page=[https://archive.org/details/nationalwildlife0000unse/page/70 70] |isbn=1-4027-3875-7}}</ref> ''Pinus glabra'' er frábrugðin öðrum furum að því leyti að hún er ekki í hreinum furuskógum, fremur sem stök tré í röku skóglendi með lauftrjám. Til að geta það er hún aðlöguð að meira skuggaþoli en flestar aðrar furur. <gallery> Image:Pinus_glabra.jpg|Barr og köngull á ''Pinus glabra'' Image:Pinus_glabra_Bark.jpg|Börkur á fullvaxinni ''Pinus glabra'' </gallery> ==Tilvísanir== {{Reflist}} * Kral, Robert (1993). [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=233500937 "Pinus glabra".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160521212108/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=233500937 |date=2016-05-21 }} In Flora of North America Editorial Committee. Flora of North America North of Mexico (FNA). 2. New York and Oxford – via eFloras.org, Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA. * {{Cite iucn| author =Conifer Specialist Group|year=1998| url = https://www.iucnredlist.org/species/42364/2975443|title=Pinus glabra| access-date =12 May 2006}} * Kossuth, Susan V.; Michael, J. L. (1990). [https://web.archive.org/web/20190708055305/https://srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_1/pinus/glabra.htm "Pinus glabra".] In Burns, Russell M.; Honkala, Barbara H. Conifers. Silvics of North America. Washington, D.C.: United States Forest Service (USFS), United States Department of Agriculture (USDA). 1 – via Southern Research Station (www.srs.fs.fed.us). *[https://www.gardeningknowhow.com/ornamental/trees/pine/planting-cedar-pine-hedges.htm What Is A Cedar Pine: Tips On Planting Cedar Pine Hedges] {{commonscat|Pinus glabra}} {{Wikilífverur|Pinus glabra}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Furur]] [[Flokkur:Barrtré]] e4qu27c96ki7rfx51ptcxpf7uuwet1y 0 147841 1981207 1979132 2026-09-30T10:16:03Z Nipas2 54688 /* Markahæstu leikmenn */ 1981207 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 1. deild kvenna 2000 | mynd = | ár = '''2000''' | Meistarar = '''{{Lið Grindavík}}''' | upp um deild = '''{{Lið Grindavík}}''' | spilaðir leikir = 56 | mörk skoruð = 299 (5.34 m/leik) | markahæstur = '''17 mörk'''<br>[[Jóna Benny Kristjánsdóttir]] ({{Lið Sindri}}) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1999|1999]] - [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2001|2001]] |}} Leikar í '''1. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 19. sinn árið '''2000'''. {{clear}} == A riðill == ===Liðin === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=120| Lið !width=100| Bær !width=200| Leikvangur !width=540| Þjálfari !width=250| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1999|1999]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Afturelding}}/{{Lið Fjölnir}} | [[Mosfellsbær]] | [[Varmárvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Halldór Þorvaldur Halldórsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|[[Íþróttabandalag Ísafjarðar|BÍ]] | [[Ísafjarðarbær]] | [[Torfnesvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Dögg Lára Sigurgeirsdóttir]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grindavík}} | [[Grindavík]] | [[Grindavíkurvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Pálmi Hafþór Ingólfsson]]. [[Steinar Harðarson]] (aðs) | 7. sæti [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1999#Aukakeppni|Aukakeppni 1. d.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grótta}} | [[Seltjarnarnes]] | [[Valhúsavöllur]] |style="text-align: left;"| | 3. sæti A riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið Haukar}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Ásvellir]] |style="text-align: left;"|[[Brynja Guðjónsdóttir]] | 6. sæti A riðill |- |style="text-align: left;"|[[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] | [[Sandgerði]],<br/>[[Keflavík]], [[Garði]] | [[Keflavíkurvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Pétur Rúðrik Guðmundsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Selfoss}} | [[Selfoss]] | [[Selfossvöllur]] |style="text-align: left;"|Antoine van Kasteren | 4. sæti A riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þróttur_R.}} | [[Reykjavík]] | [[Valbjarnarvöllur]] |style="text-align: left;"|Stefán Ólafur Aðalsteinsson | Ný tengsl |} === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=50| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=200|Athugasem |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur]]''' ||10||9||0||1||41||19||22||'''27''' |align="center" rowspan=2|'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Grindavík|1}}"| ||'''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]''' ||10||7||2||1||42||14||28||'''23''' |- |3|| ||[[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] ||10||6||1||3||39||16||23||'''19''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Haukar|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]] ||10||3||0||7||12||42||-30||'''9''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Fjölnir|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Afturelding|Afturelding]]/[[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnir]] ||10||2||0||8||11||30||-19||'''6''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBÍ|1}}"| ||[[Íþróttabandalag Ísafjarðar|BÍ]] ||10||1||1||8||12||36||-24||'''4''' |- |<nowiki>-</nowiki>|| ||[[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]] || || || || || || || || | align="center" | '''Hætti við þátttöku''' |- |<nowiki>-</nowiki>|| ||[[Íþróttafélagið Grótta|Grótta]] || || || || || || || || | align="center" | '''Dró sig úr keppni''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur''.</small> ==== Töfluyfirlit ==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|A riðill!!A/F!!BÍ!!Gri!!Hau!!RKV!!Sel!!Þró |- |list2 = |- |list2 = |align="left"|{{Lið Afturelding}}/{{Lið Fjölnir}} ||'''XXX'''||1-0||1-4||0-1||0-4||2-0||2-3 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[Íþróttabandalag Ísafjarðar|BÍ]] ||3-1||'''XXX'''||1-5||2-3||0-4||—||1-7 |- |align="left"|{{Lið Grindavík}} ||5-0||3-3||'''XXX'''||6-0||2-2||—||3-4 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Haukar}} ||1-3||2-0||1-10||'''XXX'''||0-4||—||1-8 |- |align="left"|[[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] ||7-2||6-0||1-2||6-1||'''XXX'''||—||2-4 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Selfoss}} ||—||—||—||—||—||'''XXX'''||0-8 |- |align="left"|{{Lið Þróttur_R.}} ||2-1||4-2||1-2||3-2||5-3||—||'''XXX''' |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. === Markahæstu leikmenn === ''Staðan fyrir 3. september 2000''.<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna 2000 A riðill|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188966&banner-tab=overview|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=340|Nafn !width=120|Félag !width=90|Mörk !width=30|Víti !width=90|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Lilja Íris Gunnarsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Lilja Íris Gunnarsdóttir - RKV 2000|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=4996|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2026}}</ref> | [[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] | 15 | | 9 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Anna Björg Björnsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Anna Björg Björnsdóttir - Þróttur R. 2000|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=13220|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2026}}</ref> | {{Lið Þróttur_R.}} | 14 | | 12 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | [[Hjördís Guðmundsdóttir]]<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Hjördís Guðmundsdóttir - Þróttur R. 2000|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=9101|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2026}}</ref> | {{Lið Þróttur_R.}} | 10 | | 8 |- | '''4''' | '''[[Bára Karlsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Bára Karlsdóttir - Grindavík 2000|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=10561|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2026}}</ref> | {{Lið Grindavík}} | 9 | | 12 |} == B riðill == ===Liðin === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=120| Lið !width=100| Bær !width=200| Leikvangur !width=540| Þjálfari !width=240| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1999|1999]] |- |style="text-align: left;"|[[Ungmennafélagið Hvöt (Blönduósi)|Hvöt]] | [[Blönduós]] | [[Blönduósvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Þórarinn Almar Gestsson]] (að), [[Ásgeir Örn Jóhannsson]] (að) | 1. sæti, B riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið Tindastóll}} | [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]] | [[Sauðárkróksvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Kristmar Geir Björnsson]] | 2. sæti, B riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið Völsungur}} | [[Húsavík]] | [[Húsavíkurvöllur]] |style="text-align: left;"| | Ný tengsl |} === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=50| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=200|Athugasem |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastoll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||4||3||0||1||13||5||8||'''9''' |align="center" |'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]]''' |- |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Hvöt|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Hvöt (Blönduósi)|Hvöt]] ||4||1||0||3||5||13||-8||'''3''' |- |<nowiki>-</nowiki>|| ||[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]] || || || || || || || || | align="center" | '''Dró sig úr keppni''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur''.</small> ==== Töfluyfirlit ==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| |valign="top" width="48%"| {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="1" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|B riðill 1!!Hvö!!Tin |- |list2 = |align="left"|[[Ungmennafélagið Hvöt (Blönduósi)|Hvöt]] ||'''XXX'''||1-0 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Tindastóll}} ||5-1||'''XXX''' |} |valign="top" width="4%"| &nbsp;&nbsp; |valign="top" width="47%"| {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="1" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|B riðill 2!!Hvö!!Tin |- |list2 = |align="left"|[[Ungmennafélagið Hvöt (Blönduósi)|Hvöt]] ||'''XXX'''||2-6 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Tindastóll}} ||2-1||'''XXX''' |} |} === Markahæstu leikmenn === ''Staðan fyrir 3. september 2000''.<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna 2000 B riðill|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188967&banner-tab=overviewhttps://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188965&banner-tab=overview|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=340|Nafn !width=120|Félag !width=90|Mörk !width=30|Víti !width=90|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Guðrún Eyþórsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Guðrún Eyþórsdóttir - Sindri 2000|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=13865|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2026}}</ref> | {{Lið Tindastóll}} | 5 | | 6 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Birna Eiríksdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Birna Eiríksdóttir - Tindastóll 2000|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=76665|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2026}}</ref> | {{Lið Tindastóll}} | 3 | | 6 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | [[Sigríður Inga Viggósdóttir]]<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Sigríður Inga Viggósdóttir - Tindastóll 2000|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=6616|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2026}}</ref> | {{Lið Tindastóll}} | 3 | | 6 |- | '''4''' | [[Kristín Björg Jakobsdóttir]]<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Kristín Björg Jakobsdóttir - Hvöt 2000|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=18963|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2026}}</ref> | [[Ungmennafélagið Hvöt (Blönduósi)|Hvöt]] | 2 | | 4 |} == C riðill == ===Liðin === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=120| Lið !width=100| Bær !width=200| Leikvangur !width=540| Þjálfari !width=240| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1999|1999]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Einherji}} | [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] | [[Vopnafjarðarvöllur]] |style="text-align: left;"| | 2. sæti, C riðill |- |style="text-align: left;"| [[Íþróttafélagið Huginn|Huginn]]/[[Höttur]] | [[Seyðisfjörður]]<br/>[[Egilsstaðir]] | [[Vilhjálmsvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Árni Ólason]] | 3. sæti, C riðill |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Valur/Austri|KVA]] | [[Stöðvarfjörður]] | [[Eskifjarðarvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Róbert Jóhann Haraldsson]] | 4. sæti, C riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] |style="text-align: left;"|[[Sævar Þór Gylfason]], Nihad Hasecic | 3. s. í [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1999#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]] |} === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=50| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=200|Athugasem |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Sindri|Sindri]]''' ||8||5||3||0||35||15||20||'''18''' |align="center" |'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]]''' |- |2|| ||[[Knattspyrnufélagið Valur/Austri|KVA]] ||8||2||4||2||23||18||5||'''10''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Höttur|1}}"| ||[[Íþróttafélagið Huginn|Huginn]]/[[Höttur]] ||8||1||1||6||12||37||-25||'''4''' |- |<nowiki>-</nowiki>|| ||[[Ungmennafélagið Einherji|Einherji]] || || || || || || || || | align="center" | '''Dró sig úr keppni''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur''.</small> ==== Töfluyfirlit ==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| |valign="top" width="48%"| {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="1" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|C riðill 1!!H/H!!KVA!!Sin |- |list2 = |align="left"|[[Íþróttafélagið Huginn|Huginn]]/[[Höttur]] ||'''XXX'''||1-6||2-5 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið KVA}} ||3-1||'''XXX'''||3-3 |- |align="left"|{{Lið Sindri}} ||8-1||3-3||'''XXX''' |} |valign="top" width="4%"| &nbsp;&nbsp; |valign="top" width="47%"| {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="1" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|C riðill 2!!H/H!!KVA!!Sin |- |list2 = |align="left"|[[Íþróttafélagið Huginn|Huginn]]/[[Höttur]] ||'''XXX'''||2-2||1-3 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið KVA}} ||2-3||'''XXX'''||3-3 |- |align="left"|{{Lið Sindri}} ||8-1||2-1||'''XXX''' |} |} === Markahæstu leikmenn === ''Staðan fyrir 3. september 2000''.<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna 2000 C riðill|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188967&banner-tab=overview|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=340|Nafn !width=120|Félag !width=90|Mörk !width=30|Víti !width=90|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Jóna Benny Kristjánsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Jóna Benny Kristjánsdóttir - Sindri 2000|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=76665|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2026}}</ref> | {{Lið Sindri}} | 17 | | 10 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Guðný Guðleif Einarsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Guðný Guðleif Einarsdóttir - Sindri 2000|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=4652|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2026}}</ref> | {{Lið Sindri}} | 13 | | 10 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Tinna Sigurðardóttir]]'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Tinna Sigurðardóttir - Huginn/Höttur 2000|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=21083|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2026}}</ref> | [[Íþróttafélagið Huginn|Huginn]]/[[Höttur]] | 5 | | 7 |- | '''4''' | [[Guðrún Rúnarsdóttir]]<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Guðrún Rúnarsdóttir - KVA 2000|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=11393|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2026}}</ref> | [[Knattspyrnufélagið Valur/Austri|KVA]] | 4 | | 5 |} == Úrslitakeppnin == === Aukakeppni === 1. umferð, ''26. ágúst 2000''. {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 26. ágúst 2000<br />20:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Tindastóll}} |úrslit= 0 – 2 |lið2= {{Lið Þróttur R.}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=653862&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= [[Védís Harpa Ármannsdóttir|V.H. Ármannsdóttir]] {{mark|50}}<nowiki></nowiki>[[Hrefna Guðrún Harðardóttir|H.G. Harðardóttir]] {{mark|89}} |leikvangur= [[Sauðárkróksvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Rúnar Steingrímsson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 26. ágúst 2000<br />20:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Sindri}} |úrslit= 0 – 2 |lið2= {{Lið Grindavík}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=8102 Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= [[Ólína Guðbjörg Viðarsdóttir|Ó.G. Viðarsdóttir]] {{mark|22}}<nowiki></nowiki>[[Ólöf Helga Pálsdóttir|Ó.H. Pálsdóttir]] {{mark|41}} |leikvangur= [[Sindravellir]] |áhorfendur= |dómari= [[Ingólfur Hafsteinn Hjaltason]] |}} 2. umferð , 1. september 2000. {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 1. september 2000<br />18:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Þróttur R.}} |úrslit= 4 – 1 |lið2= {{Lið Sindri}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=676216&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Sigríður Jóhanna Haraldsdóttir|S.J. Haraldsdóttir]] {{mark|15}}<nowiki></nowiki>[[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|37}}<br>[[Hrefna Guðrún Harðardóttir|H.G. Harðardóttir]] {{mark|59}}<br><nowiki></nowiki>[[Björk Einarsdóttir|H.G. B. Björk Einarsdóttir]] {{mark|59}} |mörk2= [[Elsa Sigrún Elísdóttir|E.S. Elísdóttir]] {{mark|25}} |leikvangur= [[Valbjarnarvöllur]] |áhorfendur= |dómari= Gunnar Helgason |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 1. september 2000<br />18:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Grindavík}} |úrslit= 6 – 0 |lið2= {{Lið Tindastóll}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=604041&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Sara Ómarsdóttir|S. Ómarsdóttir]] {{mark|26}}<nowiki></nowiki>[[Ólína Guðbjörg Viðarsdóttir|Ó.G. Viðarsdóttir]] {{mark|33}}<br>[[Ólöf Helga Pálsdóttir|Ó.H. Pálsdóttir]] {{mark|53}}<nowiki></nowiki><br>[[Erna Lind Rögnvaldsdóttir|E.L. Rögnvaldsdóttir]] {{mark|55}}<br>[[Ólína Guðbjörg Viðarsdóttir|Ó.G. Viðarsdóttir]] {{mark|59}}<br><nowiki></nowiki>[[Linda Björk Solheim|L.B. Solheim]] {{mark|55}} |mörk2= |leikvangur= [[Grindavíkurvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Guðmundur Ævar Guðmundsson]] |}} 3. umferð, 3. september 2000. {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 3. september 2000<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Grindavík}} |úrslit= 2 – 2 |lið2= {{Lið Þróttur R.}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=584255&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Bára Karlsdóttir|B. Karlsdóttir]] {{mark|8}}<nowiki></nowiki>[[Erna Lind Rögnvaldsdóttir|E.L. Rögnvaldsdóttir]] {{mark|30}} |mörk2= [[Sigríður Jóhanna Haraldsdóttir|S.J. Haraldsdóttir]] {{mark|17}}<nowiki></nowiki>[[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|49}} |leikvangur= [[Bessastaðavöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Gunnar Sverrir Gunnarsson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 3. september 2000<br />18:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Tindastóll}} |úrslit= 4 – 5 |lið2= {{Lið Sindri}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=676185&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Guðrún Eyþórsdóttir|G. Eyþórsdóttir]] {{mark|7}}<nowiki></nowiki>[[Guðrún Eyþórsdóttir|G. Eyþórsdóttir]] {{mark|18}}<br>[[Guðrún Eyþórsdóttir|G. Eyþórsdóttir]] {{mark|22}}<nowiki></nowiki><br>[[Sigríður Johanna Viggósdóttir|S.J. Viggósdóttir]] {{mark|54}} |mörk2= [[Anita Sóley Þórisdóttir|A.S. Þórisdóttir]] {{mark|38}}<nowiki></nowiki>[[Jóna Benny Kristjánsdóttir|J.B. Kristjánsdóttir]] {{mark|53}}<br>[[Guðný Guðleif Einarsdóttir|G.G. Einarsdóttir]] {{mark|66}}<nowiki></nowiki><br>[[Jóna Benny Kristjánsdóttir|J.B. Kristjánsdóttir]] {{mark|71}}<br>[[Jóna Benny Kristjánsdóttir|J.B. Kristjánsdóttir]] {{mark|85}} |leikvangur= [[Valbjarnarvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Ársæll Óskar Steinmóðsson]] |}} === Stigatafla === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=50| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=240|Athugasem |-style="background:#D0F0C0;" |1||||'''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]''' ||3||2||1||0||10||2||8||'''7''' |align="center" |'''[[Símadeild kvenna í knattspyrnu 2001|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||||'''[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]]''' ||3||2||1||0||8||3||5||'''7''' |align="center" |'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000#Aukakeppni 1. deild|Aukakeppni 1. d.]]''' |- |3||||[[Ungmennafélagið Sindri|Sindri]] ||3||1||0||2||6||10||-4||'''3''' |- |4||||[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]] ||3||0||0||3||4||13||-9||'''0''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur''.</small> == Aukakeppni 1. deild == ''15. og 16. september 2000''.<ref>{{cite web|title=Aukakeppni 1. deild kvenna 2000|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=33343|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=21. september 2018}}</ref> {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 15. september 2000<br />17:30 [[GMT]] |lið1= {{Lið Þór/KA}} |úrslit= 6 – 1 |lið2= {{Lið Þróttur R.}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=356361 Leikskýrsla] |mörk1= [[Guðrún Soffía Viðarsdóttir|G.S. Viðarsdóttir]] {{mark|21}}<nowiki></nowiki>[[Guðrún Soffía Viðarsdóttir|G.S. Viðarsdóttir]] {{mark|30}}<br>[[Ágústa Jóna Heiðdal|Á.J. Heiðdal]] {{mark|34}}<nowiki></nowiki><br>[[Þorbjörg Jóhannsdóttir|Þ. Jóhannsdóttir]] {{mark|47}}<br>[[Þorbjörg Jóhannsdóttir|Þ. Jóhannsdóttir]] {{mark|82}}<nowiki></nowiki><br>[[Greta Huld Mellado|G.H. Mellado]] {{mark|84}} |mörk2= [[Ragnheiður Pálsdóttir|R. Pálsdóttir]] {{mark|75}} |leikvangur= [[Þórsvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Kristján Tryggvi Sigurðsson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 16. september 2000<br />12:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Þróttur R.}} |úrslit= 3 – 6 |lið2= {{Lið Þór/KA}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=356362 Leikskýrsla] |mörk1= [[Edda Júlía Helgadóttir|E.J. Helgadóttir]] {{mark|24}}<nowiki></nowiki>[[Íris Björk Eysteinsdóttir|Í.B. Eysteinsdóttir]] {{mark|30}}<nowiki></nowiki><br>[[Védís Harpa Ármannsdóttir|V.H. Ármannsdóttir]] {{mark|62}} |mörk2= [[Þorbjörg Jóhannsdóttir|Þ. Jóhannsdóttir]] {{mark|8}}<nowiki></nowiki>[[Guðrún Soffía Viðarsdóttir|G.S. Viðarsdóttir]] {{mark|23}}<br>[[Guðrún Soffía Viðarsdóttir|G.S. Viðarsdóttir]] {{mark|28}}<nowiki></nowiki><br>[[Dýrleif Yngvadóttir|D.Y. Yngvadóttir]] {{mark|52}}<br>[[Guðrún Soffía Viðarsdóttir|G.S. Viðarsdóttir]] {{mark|82}}<nowiki></nowiki><br>[[Hulda Frímannsdóttir|H. Frímannsdóttir]] {{mark|85}} |leikvangur= [[Þórsvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Róbert Óttarsson]] |}} {{1. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild kvenna]] | fyrir = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1999|1. deild kvenna 1999]] | eftir = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2001|1.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2001]] }} == Tilvísanir og heimildir == <div class="references-small"><references/></div> * {{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=33225|title=1. deild kvenna 2000 A riðill|work=KSÍ|accessdate=4. desember 2018}} * {{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188965&banner-tab=overview|title=1. deild kvenna 2000 B riðill|work=KSÍ|accessdate=1. september 2026}} * {{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188967&banner-tab=overview|title=1. deild kvenna 2000 C riðill|work=KSÍ|accessdate=1. september 2026}} * {{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188964&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|title=1. deild kvenna 2000 Úrslit|work=KSÍ|accessdate=1. september 2026}} * {{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=33343|title=1. deild kvenna 2000 - Aukakeppni kvenna|work=KSÍ|accessdate=4. desember 2018}} * {{cite web|url=http://www.icelandfootball.net/ladies-2000.html|title=Ladies Competitions 2000 - Women's Second Division (1. Deild kvenna)|accessdate=4. desember 2018}} * {{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesi/ijs-wom00.html|title=Iceland (Women) 2000|accessdate=4. desember 2018}} {{Knattspyrna á Íslandi 2000}} [[Flokkur:1. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] rfyowa4pn2u3cy9u09di41h1pmfq3wz 0 147888 1981046 1963129 2026-09-29T13:49:30Z Fyxi 84003 1981046 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|fylkið|Groningen (fylki)}} {{Byggð | fáni = Flag of Groningen City.svg | mynd = GroningenCity Montage.jpg | skjaldarmerki = Groningen stad wapen.svg | kort = NL - locator map municipality code GM0014 (2016).png | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = Fylki | undirskipting_nafn1 = [[Groningen (fylki)|Groningen]] | flatarmál_heild_km2 = 83,75 | mannfjöldi_heild = 235.287 | mannfjöldi_frá = 2021 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 =2.592 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Groningen''' er höfuðborg fylkisins [[Groningen (fylki)|Groningen]] í [[Holland]]i og er með 235.000 íbúa ''(2021)''. Groningen er háskólaborg og eru námsmenn um fjórðungur íbúa. Groningen-háskóli (Rijksuniversiteit Groningen) var stofnaður árið 1614 og er annar elsti háskóli Hollands. Borgin á sér langa sögu og var hún meðlimur [[Hansasambandið|Hansasambandsins]]. Knattspyrnulið borgarinnar er [[Groningen FC]]. Besti árangur liðsins er 3. sæti í efstu deild, [[Eredivisie]]. {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Borgir í Hollandi]] f3ewc6xoa45o3u3j24u2kzf1anvxri0 1981056 1981046 2026-09-29T14:09:30Z Berserkur 10188 1981056 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|fylkið|Groningen (fylki)}} {{Byggð | fáni = Flag of Groningen City.svg | mynd = GroningenCity Montage.jpg | skjaldarmerki = Groningen stad wapen.svg | kort = NL - locator map municipality code GM0014 (2016).png | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = Fylki | undirskipting_nafn1 = [[Groningen (fylki)|Groningen]] | flatarmál_heild_km2 = 83,75 | mannfjöldi_heild = 235.287 | mannfjöldi_frá = 2021 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 =2.592 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Groningen''' er höfuðborg fylkisins [[Groningen (fylki)|Groningen]] í [[Holland]]i og er með 235.000 íbúa ''(2021)''. Groningen er háskólaborg og eru námsmenn um fjórðungur íbúa. Groningen-háskóli (Rijksuniversiteit Groningen) var stofnaður árið 1614 og er annar elsti háskóli Hollands. Borgin á sér langa sögu og var hún meðlimur [[Hansasambandið|Hansasambandsins]]. ==Íþróttir== Knattspyrnulið borgarinnar er [[Groningen FC]]. Besti árangur liðsins er 3. sæti í efstu deild, [[Eredivisie]]. {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Borgir í Hollandi]] nsf9icprbow63onzdowst3c16ulbz4r 0 147908 1981163 1974265 2026-09-29T22:43:25Z Berserkur 10188 Rugltenglar 1981163 wikitext text/x-wiki <div class="mw-collapsible" style="float: right"> <div style="text-align: center;">Listar yfir [[morð á Íslandi]]</div> <div class="mw-collapsible-content"> [[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969]]<br/> [[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999]]<br/> [[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000]] </div> </div> Þetta er listi yfir [[morð á Íslandi]] frá 1874–1969. == 1870 - 1879 == === September 1874 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Morð á nýfæddu barni |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | Nýfætt barn |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~20 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 5 ár |- | colspan="2" | Kristbjörg Björnsdóttir (1854–1936) gerðist sek um að hafa orðið ófrísk eftir vinnumann, ógift, og fætt barnið á laun. Hún mun síðan hafa gripið vasahníf (sjálfskeiðung) sem hún notaði til að stinga barnið. Daginn eftir faldi hún látið barnið í mógröf og mokaði ofan á. Ekki kemur fram af hverju, en svo virðist sem Kristbjörg hafi vísað á barnið síðar. Hún var dæmd til '''5''' ára betrunarhússvinnu.<ref>[http://baekur.is/is/bok/001194492/1/1/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_1_Bls_1 Rjettvísin gegn Kristbjörgu Björnsdóttur, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi I, bls 6 og 75]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> |} === 12. september 1877 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Morð á nýfæddu barni |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~25 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 6 ár |- | colspan="2" | Þorbjörg Jóhannesdóttir (1852–?) hafði fætt barn á laun og ógift. Átti hún barnið úti á túni við bæinn sem hún vann á, aðfararnótt 12. september 1877. Er barnið var fætt, þrýsti Þorbjörg fast á höfuð þess og kramdi áður en hún kastaði barninu í skurð og henti sandi yfir. Barnið fannst ekki en Þorbjörg viðurkenndi verknaðinn og sagði að hún hafði frá byrjun ætlað sér að fyrifara barninu. Þorbjörg var dæmd til '''6''' ára betrunarhússvinnu í október 1877.<ref>[http://baekur.is/is/bok/001194492/1/1/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_1_Bls_1 Rjettvísin gegn Þorbjörgu Jóhannesdóttur, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi I, bls 324]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> |} == 1880 - 1899 == === 13. september 1891 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Norðurland eystra]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~33 ára ófrísk kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~21 árs maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | Dæmdur til dauða |- | colspan="2" | Guðfinna Jónsdóttir (1858–1891) fannst látin í grynningum í Svartárvatni rétt hjá Svartárkoti á norð-austanverðu Íslandi, þann 16. september 1891. Guðfinna hafði orðið ófrísk eftir mann að nafni Jón Sigurðsson (1870–1893) sem var vinnumaður á Mýri í Bárðardal. Að kvöldi morðsins hafði Jón komið að hitta Guðfinnu, en þá var meðganga hennar um það bil hálfnuð. Eftir að hann fór, bað hún húsmóður sína um að gefa sér fararleyfi þetta kvöld, og fékk hún það. Guðfinna fór og hitti Jón við Svartárvatn og var mjög glöð að sjá hann. Jón, hins vegar, veittist strax að henni, tróð upp í hana vettlingunum sínum og hélt fyrir vit hennar þar til hún var látin. Þá henti hann Guðfinnu í ána og reið aftur til vinnu. Leitað var að Guðfinnu strax daginn eftir en hún fannst ekki fyrr en þremur dögum eftir morðið. Var lík hennar þegar flutt til Svartárkots og grunaði fólk að ekki væri um slys að ræða. Sent var eftir sýslumanninum á Héðinshöfða, sem lagði strax af stað til Svartárkots. Sýslumaðurinn sendi amtmann sinn um leið að sækja héraðslækninn á Akureyri og kom hann að Svartárkoti þann 24. september. Grunur féll strax á Jón Sigurðsson og var ákveðið að hann skildi vera viðstaddur líkskurðinn (krufninguna) á Guðfinnu, sem og hann var, en eftir hana sagði héraðslæknirinn að dánarorsök væri köfnun og því af mannavöldum. Sýslumaðurinn reið til Svartárvatns til að rannsaka vettvang morðsins og fann þar fótspor. Gróf hann það upp og hafði með sér aftur til Svartárkots en þar voru skór Jóns bornir saman við fótsporið. Jón játaði loks morðið og var '''dæmdur til dauða''' í október 1891, sem var staðfest af Hæstarétti árið 1893. Var hann sendur til Kaupmannahafnar þar sem aftakan átti að fara fram. Jón framdi hins vegar sjálfsvíg í fangaklefa sínum í Kaupmannahöfn, en þar barði hann höfði sínu af alefli í vegg klefans svo höfuðkúpa hans mölbrotnaði svo, eins og segir í Þjóðviljanum 1893, "heilasletturnar fóru út um allt herbergið." <ref>[http://baekur.is/is/bok/001194492/4/7/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_4_Bls_7 Rjettvísin gegn Jóni Sigurðssyni, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi IV, bls 184-185, 227-229, 286-290 og 458-459]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2290091&issId=173312&lang=da Morð][http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2174382 Jón Sigurðsson, morðinginn úr Bárðardal]</ref> |} === 12. janúar 1893 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Morð á nýfæddu barni |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Þistilfjörður]], [[Norðurland eystra| Norðurlandi eystra]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | Nýfætt barn |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | 29 ára kona, 24 ára maður (systkini) |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 10 ár |- | colspan="2" | Sólborg Salína Jónsdóttir (1864–1893) og Sigurjón Einarsson (1868–1938). Hið svokallaða Sólborgarmál kemur fyrir í dómabókum í janúarbyrjun 1893. Hálfsystkinin Sólborg Salína Jónsdóttir 29 ára og Sigurjón Einarsson 24 ára, voru vinnuhjú á Svalbarði í Þistilfirði eru talin að hafa á laun eignast barn og fyrirfarið því. Upphaf Sólborgarmála, síðla hausts 1892 barst að Héðinshöfða bréf til Benedikts sýslumanns. Í þessu bréfi skýrði hreppstjóri frá því, að sá orðrómur væri almennur í sveitinni, að vinnukona á prestssetrinu Svalbarði sem hét Sólborg 29 ára hefði síðari hluta sumars fætt barn í dul og komið því fyrir. Hefðu margir, þóst sjá þess merki, að hún væri vanfær, en síðan hefði henni horfið þykktin. Tilgátur manna væru, að hálfbróðir stúlkunnar Sigurjón, sem einnig var heimilisfastur á Svalbarði, kynni að hafa verið faðir barnsins. Einar Benediktsson sonur sýslumanns tók að kanna málið, varð fljótt ljóst, að samdráttur þeirra hafði lengi verið á allra vitorði, ekki aðeins á Svalbarðsheimilinu, heldur um alla sveitina. Einn dag um haustið bar svo við, að hún lasnaðist og um sama leyti varð heimilisfólk þess vart, að henni hvarf þykktin. Þetta kom eins og reiðarslag yfir Svalbarðsheimilið og alla sveitina. Enginn hafði búist við því, að þau systkinin gripu til hinna verstu óyndisúrræða. Sólborg og bróðir hennar voru ákærð fyrir að hafa borið út barn sitt. Einar Benediktsson, þá nýútskrifaður lögfræðingur var fenginn til að dæma í málinu og það fór ekki betur en svo að annar sakborningurinn í málinu deyr í höndunum á honum. Þar tókst Sólborgu að innbyrða refaeitur og kom Einar að henni í áköfum krampagráti og seinna um nóttina var hún örend. Ljóst er að þessi lífsreynsla lagðist þungt á skáldið og magnaðist myrkfælni hans mjög við atvikið. Að loknu Sólborgarmálinu lét Einar ferja sig yfir Þistilfjörð. Þegar kom að því að innheimta tollinn segir ferjumaðurinn í stríðni: „Ætlið þér ekki að greiða fyrir stúlkuna líka?“ Og án orða tók Einar upp pyngju sína og greiddi fyrir Sólborgu. Hann varð aldrei samur maður eftir. Og þjáðist upp frá þessu af myrkfælni og mátti aldrei einn vera og taldi Sólborgu fylgja sér og ásækja sig í svefni. Hann dó á dánardægri hennar 12. janúar 47 árum síðar. Þann 4. mars 1893 var Sigurjón dæmdur til tíu ára betrunarhússvistar. Ekki er það síst vegna þáttar skáldsins fræga Einars Benediktssonar, og að það kom í hans hlut að dæma í málinu, að grimm örlög hálfsystkinanna Sólborgar og Sigurjóns, á Svalbarði í Þistilfirði undir lok 19. aldar hafa reynst þjóðinni drjúgt umræðuefni í gegnum tíðina, og komið við sögu í mörgum verkum. Útvarpsleikrit var gert um morðið: <ref>http://podcast.ruv.is/leikrit/S%C3%B3lborgarm%C3%A1l_-_fyrri_%C3%BE%C3%A1ttur.mp3 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305103937/http://podcast.ruv.is/leikrit/S%C3%B3lborgarm%C3%A1l_-_fyrri_%C3%BE%C3%A1ttur.mp3 |date=2016-03-05 }} , http://podcast.ruv.is/leikrit/S%C3%B3lborgarm%C3%A1l_-_seinni_%C3%BE%C3%A1ttur.mp3 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305105614/http://podcast.ruv.is/leikrit/S%C3%B3lborgarm%C3%A1l_-_seinni_%C3%BE%C3%A1ttur.mp3 |date=2016-03-05 }}]</ref> |} === 3. júní 1893 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Morð á nýfæddu barni |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Egilsstaðir]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | Nýfætt barn |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~34 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 5 ár |- | colspan="2" | Rannveig Jóelsdóttir (1859–1929), ógift, fæddi sveinbarn í baðstofunni á Egilsstöðum aðfararnótt 3. júní, þar sem annað heimilisfólk svaf einnig. Kæfði hún barnið með því að þrýsta lærum sínum saman utan um það eftir að það fæddist. Vafði hún barnið síðan í handklæði og nærbuxur og geymdi hjá sér til morguns. Um morgunin fór hún í eldhúsið og brenndi þar fylgjuna áður er hún tók barnið með sér að Ölfusá þar sem hún fleygði því út í. Fannst það rúmum mánuði seinna þar sem það hafði rekið í land. Rannveig játaði að hafa deytt barnið af ásetningi. Hún átti tvö önnur börn og er hún komst að því að hún ætti von á því þriðja óttaðist hún að maðurinn sem hún átti hin börnin með myndi reiðast henni, en þriðja barnið gat hún með öðrum manni. Var hún dæmd til '''5''' ára betrunarhússvinnu.<ref>[http://baekur.is/is/bok/001194492/4/7/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_4_Bls_7 Rjettvísin gegn Rannveigu Jóelsdóttur, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi IV, bls 421]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> |} == 1900 - 1909 == === 26. mars 1903 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Vanhirða barns |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Vestur-Skaftafellssýsla| Vestur-Skaftafellsýsla]], [[Suðurland| Suðurlandi]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | 10 ára drengur |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | Maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 1 ár |- | colspan="2" | Páll Júlíus Pálsson (1893–1903) lést sökum vannæringar og illrar meðferðar í vist sinni í Skaftárdal, Vestur-Skaftafellssýslu. Páll hafði verið tekinn af foreldrum sínum, Páli Hanssyni og Rannveigu Pálínu Pálsdóttur, og honum komið fyrir í vist á Hörgsdal árið 1901. Ári síðar, 1902, á hreppaskilaþingi svokölluðu, var honum ráðstafað í vist hjá Oddi Stígssyni, bónda í Skaftárdal, en sá bauðst til að taka drenginn fyrir aðeins 20 krónur. Faðir hans, Páll Hansson hafði kvartað yfir aðbúð hans, en ekki var tekið mark á honum. Að lokum var þó séra Sveinn Eiríksson í Ásum sendur til Skaftárdals til að athuga með líðan Páls Júlíusar. Séra Sveinn vottaði að drengnum liði vel og að ekkert væri athugavert við aðbúð hans. Heimilið var hinsvegar fátæklegt, en Oddur og kona hans Margrét Eyjólfsdóttir bjuggu í vesturbænum í tvíbýli í Skaftárdal. Í austurbænum bjó maður að nafni Bergur Einarsson. Bergur þessi sagðist hafa vitað til þess að Oddur færi að einhverju leyti illa með drenginn. Um jólin fyrir lát Páls komu foreldrar hans í heimsókn og dvöldu þar tvær nætur. Sagði Páll þeim þá að Oddur væri harður við hann og berði hann oft. Páll hafði breyst mikið í fari og var óttasleginn og fámáll. Faðir Páls fór að berjast fyrir því að drengurinn yrði færður af bænum, en var þeirri beiðni synjað. Eftir áramótin 1902–1903 var Páll kominn með ljót sár á fæturnar og gekk um haltur. Enginn hafði mikil afskipti af því hvernig hann gengi og var hann rekinn áfram. Þó virðist Oddur hafa vitað af sárum hans og þvegið þau einstaka sinnum. Vinnukona á bænum hafði þá heyrt Pál gráta við vinnu í fjósinu en ekki sinnt því neinu. Í mars var Páll orðinn veiklulegur og daufur, magur og tekinn en var þó á fótum eins og hann gat og kvartaði ekki undan neinu. Þó virðist hann hafa látið vita að honum væri illt í maga en enginn veitti því mikla eftirtekt. Eitt kvöld í mars fór Páll inn í ólæst loft þar sem hann vissi að kæfu væri að finna og náði sér í bita. Þegar hann ætlaði að yfirgefa herbergið stóð Oddur fyrir honum og hélt á stórum vendi. Hann hirti Pál fyrir það að hnupla kæfunni. Daginn eftir neitaði Páll að fara til vinnu í fjósinu og dró Oddur hann þá niður stigann og inn í fjósið á eyrnarsneplunum svo á sást. Um kvöldið stal Páll sér aftur matarbita, en það kom strax í ljós daginn eftir. Oddur reif þá utan af Páli fötin og hirti hann á sama stað og áður, þrátt fyrir að holdið væri rautt og fleðrað. Eftir hýðinguna blæddi mjög úr baki Páls. Að morgni 26. mars 1903 átti Páll erfitt með að vakna, og er hann loks vaknaði lagðist hann stuttu síðar aftur til svefns. Síðla morguns fór Páll að kveina og hljóða upp úr svefni þar sem hann lá í baðstofunni, og gekk það áfram án afskipta Odds og konu hans, Margrétar. Loks spurði Margrét hann hvort hann vildi kaffi, en Páll svaraði engu. Andardráttur hans var óreglulegur og fætur hans orðnir kaldir upp að hné. Margrét náði þá í Berg sem kom og sat yfir drengnum með Oddi í um það bil klukkustund. Bergur brá sér þá frá, en stuttu síðar kom Oddur að finna hann og sagði honum að Páll væri látinn. Áverkarnir á líki Páls voru töluverðir; sár voru bak við eyrun, efri vör, gagnauga og á miklum hluta baksins. Þá var hann svo magur að telja mátti rifbein hans úr mikilli fjarlægð og kviðholið var innfallið. Einnig var hann mjög blóðlítill og kinnfiskasoginn. Höfuðlag hans, kjálkar og tennur báru þess þá greinilega merkis að hann hafi haft [[beinkröm]] í æsku. Drep var komið í tær beggja fóta, inn að beini svo neglurnar voru lausar, sem og [[bjúgur]] í rist og við ökkla. Héraðslæknarnir tveir sem skoðuðu lík Páls krufðu það þó ekki og því þótti dómurum í málinu erfitt að segja til um rétta dánarorsök. Hjónin voru ekki talin hafa myrt Pál af ásetningi og Margrét var sýknuð af ákæru sækjandans. Hins vegar viðurkenndi Oddur að hafa veitt Páli áverkana, sem og að hafa lítið sem ekkert hirt um fótasár hans, og var því dæmdur í ''12 mánaða'' betrunarhúsvinnu fyrir vanhirðu og hafa valdið drengnum heilsutjóni og þjáningum, sem ullu að öllum líkindum dauða hans. Oddur afplánaði sinn dóm, en er hann kom úr fangelsi og var á leið heim til sín, drukknaði hann í Hólmsá í Skaftafellsýslu.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=253305&pageId=3525876&lang=is&q=Oddur%20St%EDgsson Réttvísin gegn Oddi Stígssyni og Margréti Eyjólfsdóttur, bls 22-27][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=118922&pageId=1565887&lang=is&q=Oddur%20St%EDgsson Þættir úr íslenskri afbrotasögu: Hordauður ómagi með kolbrandskaun, bls 18-20]</ref> |} === Ágúst 1906 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Morð á nýfæddu barni |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Bíldudalur]], [[Vestfirðir|Vestfjörðum]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | Nýfætt barn |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~24 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 4 ár |- | colspan="2" | Jóna Ágústína Jónsdóttir (1882–1960) varð ófrísk eftir giftan mann, bóndann í Hokinsdal þar sem hún átti heima, og einsetti sér að deyða barnið er það fæddist. Barnið kom í heiminn um miðjan ágúst 1906, er Jóna var við vinnu á Bíldudal, en hún settist á það eftir fæðinguna beið uns það var látið. Tók hún þá barnið og fleygði í sjóinn. Fannst það seinna er það rak í land. Hún var dæmd til '''4''' ára betrunarhússvinnu árið 1907.<ref>[http://baekur.is/is/bok/001194492/7/7/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_7_Bls_7 Rjettvísin gegn Jónu Ágústínu Jónsdóttur, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi VII, bls 344]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> |} == 1910 - 1939 == === 6. ágúst 1913 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Morð á nýfæddu barni |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Furufjörður]], [[Vestfirðir| Vestfjörðum]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | Nýfætt barn |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~22 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 3 ár |- | colspan="2" | Kristjana Guðmundsdóttir (1891–1964) varð ófrísk eftir stjúpa sinn, Árna Friðrik Jónsson (1880–1958). Hafði hann gifst móður hennar árið 1908, sem var ekkja, en hann og Kristjana áttu síðan í ástarsambandi árið 1912. Barnið fæddi Kristjana í baðstofunni á Furufirði, þar sem hún bjó, án þess að vekja annað heimilisfólk, en barnið fæddist fyrir tímann. Kristjana hafi ákveðið að deyða barnið eftir að það fæddist, en faðir þess vissi ekki af tilvist þess fyrr en síðar. Um morguninn sá móðir Kristjönu barnið og hafði það þá verið stungið til bana með skærum. Lagði hún það í kassa og út í skemmu. Kristjana lét síðan senda eftir ljósmóður sem aðstoðaði hana og þreif barnið. Tók hún eftir stungusárunum og lét sýslumann vita. Sýslumaður rannsakaði dauða barnsins og í kjölfarið var Kristjana ákærð. Játaði hún á sig morðið og var dæmd til '''3''' ára betrunarhússvinnu.<ref>[http://baekur.is/is/bok/001194492/9/1/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_9_Bls_1 Rjettvísin gegn Árna Friðrik Jónssyni og Kristjönu Guðmundsdóttur, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi IX, bls 351]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> |} === 1. nóvember 1913 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Byrlaði rottueitur |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~50 ára maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~47 ára systir hans |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | Dæmd til dauða (dómur síðar mildaður) |- | colspan="2" | Júlíana Silfa Jónsdóttir (1866–1931) byrlaði bróður sínum Eyjólfi Jónssyni (1863–1913) rottueitur í skyr og lést hann nokkrum dögum síðar. Júlíana ætlaði sér að ná af honum sparisjóðsbók hans en inni á henni voru nokkur hundruð krónur. Hún játaði glæpinn en sagðist hafa framkvæmt hann að ósk sambýlismanns síns, Jóns Jónssonar, og var hún dæmd til lífláts. Það var síðasti líflátsdómur sem upp var kveðinn á Íslandi. Dómurinn var seinna mildaður.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3528266 Hæstaréttardómar hæstaréttar árið 1914—1915. - Nr. 450 Hæstaréttarmálaflutningsmaður Dietrichson gegn Júlíönu Silfu Jónsdóttur og Jóni Jónssyni][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=152425&pageId=2154830&lang=is&q=Mor%F0%20%ED%20Reykjav%EDk Morð í Reykjavík]</ref> |} === 30. nóvember 1929 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Þjófur myrðir húseiganda |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~41 árs maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~19 ára drengur |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 16 ár |- | colspan="2" | Jón Egilsson (1888–1929), framkvæmdastjóri og meðeigandi bílabúðarinnar og -verkstæðisins ''Sveinn Egilsson og co''., fannst myrtur á verkstæðinu á Laugavegi. Látúnsstöng hafði verið notuð til að slá hann í höfuðið sem olli því að höfuðkúpa hans brotnaði. Jón svaf á verkstæðinu eftir að þar hafði verið framið innbrot. Kvöldið sem Jón var myrtur var öllu verðmætu stolið úr peningaskáp fyrirtækisins og miðað við verksummerki var talið að sá sem verkið hafði framið væri kunnugur húsinu. Egill Haukur Hjálmarsson (1910–1990) játaði á sig morðið er lögregla hafði hendur í hári hans næsta dag. Egill sagðist ekki hafa ætlað sér að myrða Jón en eftir að hann hafði lagt hendur á verðmæti og var á leið út vaknaði Jón, svo Egill greip til látúnsstangarinnar og sló hann. Egill var dæmdur til '''16''' ára fangelsisvistar í svokölluðu typtunarhúsi, en þar voru fangar látnir vinna á daginn og voru í einangrun á næturnar.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1218640&issId=101899&lang=da Hryllilegt morð framið hjer í bænum í fyrrmótt][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=203170&pageId=2641407&lang=is&q=Mor%F0%20%ED Morð í Reykjavík][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=75045&pageId=1135414&lang=is&q=Egill%20Hj%E1lmarsson Dómur í morðmálinu]</ref> |} == 1940 - 1949 == === 18. september 1944 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Árás veldur heilahimnubólgu |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Suðurlandsbraut]], [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | 13 ára telpa |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | Amerískur hermaður, nafn og aldur ókunnur |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | Enginn. Málið var hvorki tekið fyrir af Íslenskum né Amerískum yfirvöldum. |- | colspan="2" | Í dagbók lögreglunnar í Reykjavík frá 18. september 1944 stendur svohljóðandi: Kl 22:35 var hringt frá Laugarnesvegi 44 og skýrt frá því að 13 ára telpa, að nafni Steinunn Sigurðardóttir, Leifsgötu 5, hefði orðið fyrir árás af U.S.A. hermanni á Suðurlandsbraut. Hermaður þessi hafði rifið í telpuna og fært hana út af veginum, og er hún vildi ekki þýðast hann, beitti hann hnífi og hlaut Steinunn sár á hægri hendi. Lögregluþj. Nr. 24 og 72, ásamt U.S.A. lögregluþj. fóru að sinna þessu og var Steinunn flutt á herspítala, og þar gert að sárum hennar. Síðan var hún flutt heim til sín. Rannsóknarlögreglan var látin vita um þetta. Lögregluþj. 24 gefur um þetta skýrslu. Eftir árásina var hún mjög kvalin og mikið rúmliggjandi. Hún deyr síðan 19. apríl 1945 og banamein er skráð sem heilahimnubólga. Heimildir: <br> ISSN 0258-3771 'Andvari' - 2023. Höf. Guðrún Helgadóttir og Sigþrúður Gunnarsdóttir, ásamt öðrum inniheldur innleggið 'Harmsaga úr seinni heimsstyrjöld' eftir G. Jökul Gíslason. <ref>5. apríl 2023, [https://www.thjodvinafelag.is/um-felagid/frettir/andvari-2023-kominn-ut Andvari 2023 kominn út ] [[Andvari]]</ref> <ref>20. september 1944, [https://timarit.is/page/1071016?iabr=on#page/n1/mode/2up/search/Herma%C3%B0ur%20r%C3%A6%C3%B0st%20%C3%A1%2013%20%C3%A1ra%20telpu%20%C3%A1%20laugarnessvegi Miðvikudagur 20. sept. 1944 ] [[Alþýðublaðið]]</ref> <ref>29. apríl 1945, [https://timarit.is/page/1255137?iabr=on#page/n14/mode/2up/search/Minning%20Steinunnar%20Sigur%C3%B0ard%C3%B3ttur Sunnudagur 29. apríl 1945 ] [[Morgunblaðið]]</ref> |} === 26. desember 1945 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Morð með barefli |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~53 ára maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ''Ekki vitað'' |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | |- | colspan="2" | Kristján Guðjónsson (1892–1945), prentari hjá Gutenberg, fannst látinn í auðum bragga í gamla Kveldúlfsportinu í Reykjavík, annan í jólum 1945. Ungur maður um tvítugt sá hann liggjandi í blóði sínu og tilkynnti lögreglu fund sinn. Kristján hafði verið barinn með einhverskonar barefli við bæði eyru og einnig fengið högg á munn þar sem mikið blóð var og tennur brotnar. Lögreglan hóf strax rannsókn á málinu og sá að leitað hafði verið að verðmætum á Kristjáni, en hann hafði ekki haft neitt verðmætt meðferðis. Enginn morðingi hefur fundist enn í dag og er málið því '''óupplýst'''.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2745051 Maður myrtur í auðum bragga niðri við sjó][https://www.visir.is/oupplyst-logreglumal---mord-a-odrum-degi-jola-1945/article/2013131229437 Óupplýst lögreglumál - Morð á öðrum degi jóla 1945]</ref> |} === 3. maí 1947 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Maður brýst inn á heimili og veitist með sveðju að tveimur stúlkum |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | 2 ára stelpa |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~37 ára maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | Ósakhæfur |- | colspan="2" | Að kvöldi 3. maí 1947 réðst Ingólfur Einarsson (1910–1969), járnsmiður, inn í bragga nr. 1 á Háteigsvegi þar sem tvær litlar stúlkur voru fyrir. Móðir þeirra hafði skroppið yfir í næsta hús og var því ekki á svæðinu. Faðir stúlknanna var einnig fjarverandi, en hann var við vinnu. Ingólfur réðst strax á yngri stúlkuna, Kristínu Kjartansdóttur (1945–1947), 2ja ára, og veitti henni mörg stungusár sem hún lést samstundis af. Eldri stúlkan, Sigríður, 8 ára, reyndi að koma systur sinni til bjargar en réðst Ingólfur þá á hana með sveðjunni sem hann hafði meðferðis og veitti henni fjölmarga áverka. Sigríði tókst að komast út úr bragganum og finna móður sína áður en það leið yfir hana. Móðir stúlknanna, Rósa Aðalheiður Georgsdóttir (1919–2009), hljóp strax yfir í braggann, en þar tók Ingólfur á móti henni með sveðjunni og út brutust mikil átök. Tveir drengir, 11 og 12 ára, heyrðu Rósu kalla á hjálp og náðu í föður annars þeirra, Gunnar Guðmundsson, og náði hann í Baldur Einarsson. Saman fóru þeir yfir að bragganum og sáu Ingólf þar inni. Skipuðu þeir Ingólfi að koma út úr bragganum. Ingólfur kastaði sveðjunni frá sér kæruleysislega og gekk út. Gunnar og Baldur tóku hann sín á milli og keyrðu með hann niður á lögreglustöð og afhentu hann lögreglunni. Aðrir menn höfðu einnig komið á vettvang og keyrðu þeir systurnar upp á Landspítala, en Rósa fór með öðrum bíl. Sigríður og Rósa lágu lengi á spítalanum með mikla áverka áður en þeim tókst að jafna sig. Ingólfur hafði dvalið á Kleppi en dvaldi á þessum tíma í skúr nálægt Sjómannaskólanum. Vitað er af því að hann hafi oft hrætt börn fyrir þennan atburð og jafnvel hótað þeim dauða. Ingólfi var gert að sæta geðrannsókn og var að lokum dæmdur '''ósakhæfur''' og að sitja öryggisgæslu á viðeigandi stofnun. Móðir stúlknanna, Rósa, stofnaði kærleikssjóð til styrktar Sogni árið 2004 í minningu Kristínar, dóttur sinnar. Hægt er að styrkja sjóðinn með því að leggja inn á reikning 010–18–930084.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=107207&lang=fo BLS 1&5, Vitskertur maður myrðir ungabarn][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=159420&pageId=2204277&lang=is&q=A%F0alhei%F0i%20Georgsd%F3ttur Óður maður drepur 2ja ára barn og veitir móður þess og systur mikla áverka][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=107726&pageId=1270478&lang=is&q=Ing%F3lfur%20Einarsson Ingólfur Einarsson dæmdur í aukarjetti][https://www.visir.is/kaerleikssjodur-til-styrktar-sogni/article/2004411250414 Kærleikssjóður til styrktar Sogni]</ref> |} == 1950 - 1959 == === 18. júní 1952 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Maður skýtur eiginkonu sína og síðan sjálfan sig |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Kópavogur]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~47 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~48 ára eiginmaður hennar |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | |- | colspan="2" | Guðmundur Gestsson (1904–1952) og kona hans, Ingibjörg Helgadóttir (1905–1952) fundust látin á heimili sínu í Kópavogi. Hafði Guðmundur skotið Ingibjörgu og síðan framið sjálfsvíg. Voru þau hjón vel þekkt, en Guðmundur hafði verið framkvæmdastjóri ríkisspítalanna. Guðmundur hafði verið veill á geði, hafði dvalið á stofnun í Danmörku, en var á þessum tímapunkti að bíða vistar á geðsjúkrahúsi hér heima. Hjónin voru ein heima er Guðmundur greip til byssunnar. Skildu þau eftir sig tvö börn, 3ja ára stúlku og 17 ára dreng.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1015897 Hjón Finnast látin af skotsárum á heimili sínu][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=66723&pageId=1092192&lang=is&q=Ingibj%F6rg%20Helgad%F3ttir Þekkt hjón fundust látin í íbúð sinni á miðvikudagsmorgun, - bæði af skotsárum]</ref> |} === 26. febrúar 1953 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Maður eitrar fyrir sér og allri fjölskyldu sinni |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~33 ára kona, ~7 ára drengur, ~5 ára stelpa, ~4 ára stelpa |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~35 ára fjölskyldufaðirinn |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | |- | colspan="2" | Hulda Karen Magnússon (1920–1953), Magnús Sigurðsson (1946–1953), Sigríður Dúa Sigurðardóttir (1948–1953), Ingibjörg Stefanía Sigurðardóttir (1949–1953) og Sigurður Magnússon (1918–1953) lyfjafræðingur fundust látin á heimili sínu í Reykjavík að morgni 26. febrúar 1953. Sigurður hafði veikst af heilabólgu árið áður og hafði meðal annars dvalið á geðdeild. Hann var farinn að vinna aftur í apóteki en kvartaði um í höfðinu dagana fyrir lát hans. Sigurður hafði byrlað sjálfum sér, konu sinni og þremur börnum þeirra eitur. Hann skildi eftir sig sjálfsvígsbréf þar sem hann sagði að hann hefði ekki getað skilið konu sína og börn eftir, svo hann tók þau með sér. Lágu þau öll í hjónarúminu, hlið við hlið, er þau fundust.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=66934&pageId=1093912&lang=is&q=Sigur%F0ur%20Magn%FAsson Lyfjafræðingur réð sér, konu sinni og 3 börnum bana á eitri á heimili sínu í Reykjavík í gær][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=59152&pageId=1017676&lang=is&q=Sigur%F0ur%20Magn%FAsson Heil fjölskylda, fimm manns, fundin örend á heimili sínu]</ref> |} === 24. mars 1953 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Líkamsárás á skemmtanalífinu |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Keflavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~63 ára maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~31 árs bandarískur hermaður, 21 árs maður, 18 ára drengur |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 3 ár |- | colspan="2" | Ólafur Sívertsen Ottesen (1891–1953) fannst nær dauða en lífi í vörubíl við Kirkjuveg í Keflavík. Búið var að breiða ullarteppi yfir Ólaf en hann hafði verið illa barinn í höfuðið. Íbúar við Kirkjuveg fundu hann fyrir tilviljun um hádegi þann 12. mars 1953, en þá hafði Ólafur legið þar síðan um miðja nótt. Hann var rænulítill og gat ekki sagt lögreglu meira en nafn sitt. Í ljós kom þó síðar að Ólafur hafði ætlað sér aftur í samkvæmi á Kirkjuvegi sem hann hafði verið í áður um kvöldið en var meinuð innganga. Þrír menn, bandaríski hermaðurinn Robert Raymond Willits (1921–?), Arnar Semingur Andersen (1935–2017) og Einar Gunnarsson (1932–) neituðu honum um inngöngu og gaf Robert Ólafi kjaftshögg og barði í höfuðið svo Ólafur missti meðvitund. Skildu þeir hann eftir í fiskikari rétt hjá húsinu og héldu áfram gleðskap sínum. Síðar um nóttina sóttu þeir Ólaf og færðu í vörubílinn, en við það rankaði Ólafur við sér og börðu mennirnir hann þá aftur þar til hann rotaðist, en Arnar beitti einnig hníf á háls hans. Síðan breiddu þeir ullarteppi yfir hann og skildu hann eftir í yfirgefnum bílnum og héldu aftur í samkvæmið. Ólafur lést á spítala þann 24. mars, 12 dögum eftir árásina, en hann hafði varla haft rænu allan þann tíma. Dánarorsök var mikill heilahristingur af völdum margra högga á höfuð og lungnabólga í kjölfarið. Einnig kom í ljós að Ólafur hafði brotnað á ökla og annarri öxl við árásina. Mennirnir þrír voru í kjölfarið ákærðir og hlaut Robert '''3''' ára fangelsisvist, Arnar '''2''' ár og Einar '''3 mánuði'''.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=109009&pageId=1288638&lang=is&q=l%EDkams%E1r%E1s Maður finnst lemstraður í bíl eftir líkamsárás][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=59168&pageId=1017804&lang=is&q=l%EDkams%E1r%E1s Ráðizt á Ólaf við húsdyrnar um nóttina][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=109019&pageId=1288790&lang=is&q=l%EDkams%E1r%E1s Árásarmennirnir í varðhaldi á ný][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=214932&pageId=2766832&lang=is&q=%D3lafur%20Ottesen Hæstiréttur dæmir Bandaríkjamann og 2 íslendinga fyrir morðið á Ólafi Ottesen][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=214944&pageId=2766981&lang=is&q=%D3lafur%20Ottesen Bandarísk upprisuhátíð]</ref> |} === 6. janúar 1957 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Maður skýtur unnustu sína. |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Hveragerði]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~20 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~26 ára unnusti hennar |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 12 ár |- | colspan="2" | Konkordía Jónatansdóttir (1937–1957) var skotin til bana í Garðyrkjuskólanum á Reykjum í Hveragerði. Unnusti hennar, Sigurbjörn Ingi Þorvaldsson (1931–1995), skaut hana með riffli í brjóstið og lést hún litlu síðar. Sigurbjörn játaði verknaðinn en neitaði að hann hafi verið framinn af ásetningi. Vitni segja hann þó hafa fengið riffilinn lánaðan til að skjóta kálf í fjósinu sem hann vann í, og það að eftir að hann hafði hleypt af gekk hann rólegur til herbergis síns. Hann var undir áhrifum áfengis og hafði verið það nokkra daga í röð. Einnig hafði Sigurbjörn reynt að fremja sjálfsvíg nokkru áður. Hann var dæmdur til '''12''' ára fangelsisvistar þann 19. september 1957.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=68293&lang=gl Ung stúlka skotin til bana][http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1312154 Sigurbjörn dæmdur]</ref> |} === 1. mars 1958 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Hnífsárás eftir heimiliserjur |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~37 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~32 ára unnusti hennar |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 16 ár |- | colspan="2" | Guðjón Magnússon Guðlaugsson (1926–2013) veittist að unnustu sinni, Sigríði Sigurgeirsdóttur (1921–1958), eftir rifrildi þeirra á milli og stakk hana þrisvar sem varð henni að bana. Höfðu þau bæði setið að drykkju. Guðjón sýndi engan mótþróa er lögregla handtók hann og játaði hann morðið. Í júlí sama ár var Guðjón dæmdur til '''16''' ára fangelsisvistar.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=83815&pageId=1190422&lang=is&q=Gu%F0j%F3n%20Gu%F0laugsson Rannsókn í morðmálinu haldið áfram][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=110580&pageId=1314932&lang=is&q=mor%F0 Sjómaðurinn sem myrti unnustu sína][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=83920&lang=4 Morðinginn dæmdur í 16 ára fangelsi]</ref> |} === 30. ágúst 1959 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Akranes]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~43 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~22 ára maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 16 ár |- | colspan="2" | (Sigríður) Ásta Þórarinsdóttir (1916–1959) fannst látin á elliheimilinu á Akranesi, en hún hafði verið kyrkt. Ásta var vanheil og því hafði hún dvalist á elliheimilinu í nokkur ár þrátt fyrir ungan aldur. Aðfaranótt 30. ágúst var brotist inn á elliheimilið, en rúða í þvottahúsinu hafði verið brotin og maður farið þar inn. Tvær stúlkur sem störfuðu á elliheimilinu voru á svæðinu og urðu þær varar við hávaða sem kom úr herbergi Ástu. Sóttu þær mann í næsta hús til að aðstoða sig. Maðurinn fór inn í herbergi Ástu og sá hana liggja þar líflausa og ungan mann sitja við rúm hennar. Ungi maðurinn, Brynjar Ólafsson (1937–1981), var mjög drukkinn og bað um að sér yrði hjálpað út. Hann var handtekinn síðar um nóttina heima hjá sér, eftir að lögregla hafði verið kölluð til. Brynjar bar við minnisleysi sökum ölvunar og sagði að hann hefði aldrei viljað skaða Ástu. Hann hafði þó oft komið við sögu lögreglu áður sökum ölvunar og eitt sinn sökum líkamsárásar. Fingrafar Brynjars fannst einnig á hálsi Ástu, svo óvéfengjanlegt þótti að hann hafði framið ódæðið. Þetta var í fyrsta skipti sem morð hafði verið framið á Akranesi. Brynjar var dæmdur til '''16''' ára fangelsisvistar af sakadómi Akraness í mars 1960.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=134287&pageId=1991663&lang=is&q=%C1sta%20%DE%F3rarinsd%F3ttir Ungur maður réði konu bana í ölæði á elliheimilinu á Akranesi um helgina][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=111024&pageId=1323736&lang=is&q=%C1sta%20%DE%F3rarinsd%F3ttir Kona myrt á Akranesi][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=61119&pageId=1037652&lang=is&q=%C1sta%20%DE%F3rarinsd%F3ttir Sat ölvaður yfir líki konunnar][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=111207&pageId=1327640&lang=is&q=Brynjar%20%D3lafsson 16 ára fangelsisdómur í morðmálinu á Akranesi]</ref> |} == 1960 - 1969 == === 1. október 1961 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~35 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~35 ára eiginmaður hennar |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 6 ár |- | colspan="2" | Ásbjörg Haraldsdóttir (1926–1961) fannst illa barin á heimili sínu í Reykjavík. Eiginmaður hennar, Húbert Rósmann Morthens (1926–2010) hringdi á sjúkrabíl en Ásbjörg var þegar látin þegar hann bar að garði. Samkvæmt Húberti og kunningjum þeirra hjóna rifust hann og Ásbjörg oft og algengt var að það kæmi til átaka þeirra á milli. Þá hafi Ásbjörg oft slegið mann sinn án tilefnis, en hann einnig lagt hendur á hana svo sá á henni eftir á. Umrætt kvöld höfðu Húbert og Ásbjörg setið í stofu sinni við drykkju. Þau höfðu farið að deila og síðan haft samfarir, minnst tvisvar þessa nótt. Húbert sagði að kona hans hafi í drykkjuvímunni kallað hann með nafni annarra manna í miðjum samförum og það hafi gert hann bálillann. Húbert hafði þá slegið til hennar og barið hana hvívetna þar til hún lá hreyfingarlaus á gólfinu. Hann hafi síðan borið hana inn í hjónarúmið, þá enn með lífsmarki, og sofnað sjálfur. Er hann vaknaði morguninn eftir, sá hann að eitthvað mikið var að og klæddi konu sína og kom börnum þeirra í pössun, áður en hann hringdi á sjúkrabíl. Gekkst Húbert strax við því að hafa banað konu sinni. Sakadómur Reykjavíkur dæmdi Húbert til 7 ára fangelsisvistar, en Hæstiréttur mildaði þann dóm í '''6''' ár í nóvember 1962. Ölvun og afbrýðisemiskast Húberts komu til refsilækkunar.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3027599 Barði konu sína til bana][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=165476&lang=da Varð konu sinni að bana í ölæði][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=61871&pageId=1049005&lang=is&q=H%FAbert%20R%F3smann Dæmdur í 7 ára fangelsi][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=112072&pageId=1346886&lang=is&q=H%FAbert%20R%F3smann Manndráp]</ref> |} === 22. júní 1963 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Líkamsárás |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~48 ára maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ''Óvitað'' |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | |- | colspan="2" | Björn Stefánsson (1915–1963) fannst afar illa haldin eftir fólskulega árás á Hafnarsvæðinu í Reykjavík. Björn hafði verið laminn og svo hafði [[Vítissódi| vítissóda]] verið hellt yfir hausinn á honum sem að skaðbrenndi 50% af líkama hans, en vítissódi er afar skaðlegt hreinsiefni. Björn lést á spítala nokkrum dögum eftir árásina og þrátt fyrir að komast örlítið til meðvitundar gat hann ekki gert almennilega grein fyrir því hver eða hverjir hefðu ráðist svona að honum og telst mál þetta því '''óupplýst'''.<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=169819<nowiki/>https://www.visir.is/g/2013131129684</ref> |} === 21. desember 1966 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Maður skýtur kærasta sinnar fyrrverandi og síðan sjálfan sig. |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~37 ára maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~34 ára [[Færeyjar| Færeyingur]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | |- | colspan="2" | Kristján E. Ólafsson (1929–1966) lést af skotsárum á heimili unnustu sinnar í Reykjavík. Unnusta hans var við það að skilja við mann sinn, Færeyinginn Finn Kolbjörn Nielsen (1932–1966), og hugðist giftast Kristjáni. Finn var ósáttur við skilnaðinn og nýjan ráðahag konu sinnar. Þetta kvöld hafði hún lagst til svefns en vaknaði við að Kristján kallaði nafn hennar. Fann hún hann og Finn liggjandi á gólfinu, látna af skotsárum. Hjá þeim lá skammbyssa af gerðinni Ruby, sem hafði stuttu áður horfið úr skáp í skipi sem Finn var háseti á. Í vasa Finn fannst bréf sem stílað var á tengdamóður hans en í því stóð að Finn hafði liðið mjög illa og að eitthvað hræðilegt átti eftir að gerast. Kristján hafði verið skotinn í brjóstið en Finn í höfuðið gegnum munninn. Þótti óvéfengjanlegt að Finn hafði framið verknaðinn.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=243019&lang=fo Morð][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=163525&pageId=2229396&lang=is&q=Finn%20Nielsen Frá ríkisútvarpi Íslands][http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2390232 Húsaleigan]</ref> |} === 7. janúar 1967 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~39 ára kona |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~39 ára fyrrum eiginmaður hennar |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 16 ár |- | colspan="2" | Hjördís Úlla Vilhelmsdóttir Zebitz (1928–1967) fannst stungin til bana í baðkari á heimili sínu í Reykjavík. Eldri kona á efri hæð hússins hafði hringt á lögregluna eftir að hafa heyrt mikinn skarkala á neðri hæðinni um morguninn. Þegar lögreglan kom á svæðið hitti hún fyrir Þorvald Ara Arason (1928–1996), fyrrum eiginmann Hjördísar og þekktan lögmann, en hann virtist vera drukkinn. Í íbúðinni fundu lögreglumennirnir lík Hjördísar, sem Þorvaldur hafði borið inn á baðherbergi, og vitni sem þar voru fyrir. Vitnin voru frænka Þorvaldar og tvítug dóttir hennar, sem og sex ára gömul dóttir Hjördísar og Þorvaldar. Þarna höfðu þá átt sér stað átök milli Hjördísar og Þorvaldar, en hún neitaði að hleypa honum inn er hann bankaði upp á þá um morguninn. Þorvaldur braut sér leið inn og réðst að Hjördísi með stórum eldhúshníf, skar hana margsinnis og stakk þar til hún lést. Frænka Þorvaldar reyndi að stíga á milli en þá skar Þorvaldur hana á fæti og var hún flutt á sjúkrahús þegar lögreglu bar að garði. Þorvaldur játaði að hafa komið með hnífinn með sér en neitaði að hafa myrt konu sína af yfirlögðu ráði. Hann var dæmdur til '''16''' ára fangelsisvistar fyrir morðið.<ref> [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2390050 Kunnur lögfræðingur myrðir fyrrverandi eiginkonu sína][http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2408264 Þorvaldur Ari hafði vopnið meðferðis][http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3048595&issId=201628&lang=en Þyngstu fangelsisdómar Íslandssögunnar][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=202068&pageId=2631726&lang=is&q=%DEorvaldur%20Ari%20Arason Þorvaldur Ari fékk 16 ára fangelsi]</ref> |} === 18. janúar 1968 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing | Leigubílstjóri skotinn í hnakkann í bifreið sinni |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður | [[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~43 ára leigubílstjóri |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ''Ekki vitað'' |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | |- | colspan="2" | Gunnar Sigurður Tryggvason (1925–1968), leigubílstjóri hjá Hreyfli, var skotinn í hnakkann í bifreið sinni við Laugalæk í [[Laugarnes|Laugarnesi]]. Rignt hafði nóttina sem morðið átti sér stað og því erfitt fyrir lögreglu að afla sönnunargagna. 32 cal. skothylki fannst á vettvangi, en þau eru notuð í skammbyssur. Skammbyssur eru ólöglegar á Íslandi, en eingöngu lögreglan hafði slíkar byssur undir hendi á þessum tíma. Því er talið líklegt að byssunni og skotunum hafi verið smyglað til landsins. Einnig var annað af tveimur veskjum Gunnars horfið og því hefur þetta að öllum líkindum verið svokallað ránmorð. Morðingi Gunnars fannst aldrei og er málið því enn '''óupplýst'''.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1391390 Líkur á að um ránmorð hafi verið að ræða]</ref> |} === 9. maí 1968 === {| class="wikitable" |+ ! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing |Maður skýtur yfirmann sinn eftir að hafa verið rekinn úr vinnu |- ! style="text-align:left;width:100px" | Staður |[[Reykjavík]] |- ! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb | ~43 ára maður |- ! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi | ~46 ára fyrrum starfsmaður hans |- ! style="text-align:left;width:100px" | Dómur | 16 ár |- | colspan="2" | Flugrekstrarstjóri Flugfélags Íslands (F.Í.), Jóhann Gíslason (1925–1968), var skotinn fjórum sinnum á heimili sínu svo hann hlaut bana af. Gunnar Viggó Frederiksen (1922–2013), fyrrverandi flugstjóri, hafði brotist inn heima hjá Jóhanni og kom Jóhann til móts við hann til að koma honum út. Þá brutust út átök milli þeirra og Gunnar hleypti fjórum skotum af skammbyssu sinni, sem hann hafði tekið með til að ógna Jóhanni. Gunnar kastaði byssunni frá sér fyrir utan húsið og flúði vettvang. Gunnari hafði nokkru áður verið sagt upp hjá F.Í. sökum agabrots. Gunnar var dæmdur til '''16''' ára fangelsisvistar.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=184549&lang=gl Flugstjóri skaut fyrrverandi yfirmann sinn til bana í nótt][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=114053&pageId=1401386&lang=is&q=Gunnar%20Vigg%F3 Hlaut 16 ára fangelsi]</ref> |} <div class="mw-collapsible"> <div style="text-align: center; ">Listar yfir [[morð á Íslandi]]</div> <div class="mw-collapsible-content"> [[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969]]<br/> [[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999]]<br/> [[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000]] </div> </div> = Tilvísanir = {{reflist}} [[Flokkur:Morð á Íslandi]] 21cvidrelvltuxo7m19shejwf44jbq4 0 148514 1981141 1833137 2026-09-29T18:55:25Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981141 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{taxobox | image = Pinus serotina USBG.jpg | status = LC | status_system = iucn3.1 | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'') | classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'') | ordo = [[Pinales]] | familia = [[Þallarætt]] (''Pinaceae'') | genus = [[Furur]] (''Pinus'') | subgenus = ''Pinus'' <br> section ''Trifoliae'' <br>Subsection ''Australes'' | species = '''''P. tecunumanii''''' | binomial = ''Pinus tecunumanii'' | binomial_authority = [[André Michaux|Michx.]] | range_map = Pinus serotina range map.png | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = ''Pinus rigida'' subsp.'' serotina'' <small>([[André Michaux|Michx.]]) [[Robert Theodore Clausen|R. T. Clausen]]</small><br>''Pinus rigida'' var.'' serotina'' <small>([[André Michaux|Michx.]]) [[John Claudius Loudon|Loudon]] ex Hoopes</small><br>''Pinus rigida'' subsp.'' serotina'' <small>([[André Michaux|Michx.]]) [[Georg Engelmann|Engelm.]]</small> }} '''''Pinus serotina''''' er furutegund ættuð frá suðaustur hluta Bandaríkjanna (austur strandslétturnar), frá suður [[New Jersey]] suður til [[Florida]] og vestur til suður [[Alabama]]. Hún er oft með hlykkjótt vaxtarlag og óreglulegan topp og verður að 21 m há,<ref name="fna">Kral, Robert (1993). [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=210001651 "Pinus serotina".] In Flora of North America Editorial Committee. Flora of North America North of Mexico (FNA). 2. New York and Oxford – via eFloras.org, Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.</ref> sjaldan að 29m.<ref name="Silvics">Bramlett, David L. (1990). [https://srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_1/pinus/serotina.htm "Pinus serotina".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190708055238/https://srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_1/pinus/serotina.htm |date=2019-07-08 }} In Burns, Russell M.; Honkala, Barbara H. Conifers. Silvics of North America. Washington, D.C.: United States Forest Service (USFS), United States Department of Agriculture (USDA). 1 – via Southern Research Station (www.srs.fs.fed.us).</ref> Barrnálarnar eru 3 eða 4 saman, og verða 15 til 20 sm langar. Könglarnir eru nær kúlulaga, 5 til 8 sm langir með smáum göddum á köngulskeljunum. Þeir haldast yfirleitt lokaðir þangað til eldur losar þá.<ref name="fna" /> ''Pinus serotina'' er yfirleitt á blautum svæðum, svo sem við tjarnir (þaðan kemur enska heitið: pond pine), flóum, mýrum og [[:en:Pocosin|pocosin]].<ref name="Moore2008">{{cite book |last1=Moore |first1=Gerry |last2=Kershner |first2=Bruce |first3=Craig |last3=Tufts |first4=Daniel |last4=Mathews |first5=Gil |last5=Nelson |last6=Spellenberg |first6=Richard |last7=Thieret |first7=John W. |first8=Terry |last8=Purinton |last9=Block |first9=Andrew |title=National Wildlife Federation Field Guide to Trees of North America |url=https://archive.org/details/nationalwildlife0000unse |publisher=Sterling |location=New York |year=2008 |page=[https://archive.org/details/nationalwildlife0000unse/page/73 73] |isbn=1-4027-3875-7}}</ref> Tegundarheitið ''serotina'' vísar í að könglarnir haldast lokaðir í mörg ár áður en þeir sleppa fræjunum; þeir opnast oftast sem viðbragð við [[villieldur|villieldi]]. Á norðurhluta útbreiðslusvæðisins rennur hún saman við og blandast við [[Bikfura|bikfuru]] (''P. rigida''); hún greinist frá þeirri tegun með lengra barri og að jafnaði aðeins stærri könglum. Enn telja sumir grasafræðingar hana undirtegund af bikfuru. <gallery> File:PondPineCone.wmg.jpg|Könglar ''Pinus serotina'' eru minni en á [[Pinus taeda|P.taeda]]. File:PondPineNeedles.wmg.jpg|Ólíkt [[Pinus taeda|P.taeda]], geta nálar vaxið beint úr stofni ''Pinus serotina''.<ref name=carolinanature>Trees, Shrubs, and Woody Vines of North Carolina: [http://www.carolinanature.com/trees/pise.html ''Pond Pine (Pinus serotina)'']</ref> </gallery> == Tilvísanir== {{Reflist}} * {{Cite iucn| author =Conifer Specialist Group|year=1998| url = https://www.iucnredlist.org/species/42414/2978464|title=Pinus serotina| access-date =12 May 2006}} {{commonscat|Pinus serotina}} {{Wikilífverur|Pinus serotina}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Furur]] [[Flokkur:Barrtré]] cpq2m6bglbfy4la013o2tg3xb1b6z6i 0 148668 1981140 1971006 2026-09-29T18:53:48Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981140 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Taxobox | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite journal | author = Farjon, A. | title = ''Pinus sabiniana'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2013 | page = e.T42413A2978429 | publisher = [[IUCN]] | date = 2013 | url = http://www.iucnredlist.org/details/42413/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42413A2978429.en | access-date = 10 November 2017}}</ref> | image = Pinus sabiniana.jpg | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'') | classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'') | ordo = ''[[Pinales]]'' | familia = [[Þallarætt]] (''Pinaceae'') | genus = [[Furur]] ''Pinus'' | subgenus = ''Pinus'' <br>section ''Trifoliae'' <br>subsection ''Ponderosa'' | species = '''''P. sabineana''''' | binomial = ''Pinus sabineana'' | binomial_authority = [[David Douglas (botanist)|Douglas]] ex [[David Don|D.Don]] | range_map = Pinus sabiniana distribution map.svg | range_map_caption = Útbreiðslan er merkt með rauðu }} '''''Pinus sabiniana''''' (stundum stafað '''''P. sabineana''''')<ref name="Moore2008">{{cite book |author1=Moore, Gerry |author2=Kershner, Bruce |author3=Craig Tufts |author4=Daniel Mathews |author5=Gil Nelson |author6=Spellenberg, Richard |author7=Thieret, John W. |author8=Terry Purinton |author9=Block, Andrew |title=National Wildlife Federation Field Guide to Trees of North America|url=https://archive.org/details/nationalwildlife0000unse |publisher=Sterling |location=New York |year=2008 |page=[https://archive.org/details/nationalwildlife0000unse/page/87 87] |isbn=1-4027-3875-7}}</ref> er [[furur|fura]] sem er [[einlend]] í [[Kalifornía|Kaliforníu]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]].<ref name="usdaRef">{{Cite web| title = Data Source and References for Pinus sabiniana (California foothill pine)| work = USDA PLANTS| accessdate = 2012-10-20| url = http://plants.usda.gov/java/reference?symbol=PISA2| archive-date = 2012-11-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20121112131903/http://plants.usda.gov/java/reference?symbol=PISA2|url-status=dead}}</ref><ref name="jepTreat"> Hickman, James C., ed. (1993). [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?195,210,232 "Pinus sabiniana".] The Jepson Manual: Higher Plants of California. University and Jepson Herbaria. Retrieved 2012-10-20.</ref><ref name="calflora">[https://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-taxon=Pinus+sabiniana "Pinus sabiniana".] Calflora: Information on California plants for education, research and conservation, with data contributed by public and private institutions and individuals, including the Consortium of California Herbaria. Berkeley, California: The Calflora Database – via www.calflora.org.</ref> [[File:FoothillPineCone.jpg|vinstri|thumb|[[Köngull]] of ''Pinus sabiniana'']] == Lýsing == ''Pinus sabiniana'' verður yfirleitt um 11 til 14 m há, en getur náð allt að 32m hæð. Barrnálarnar eru 3 saman í búnti, föl grá-grænar, gisnar og hangandi, og verða um 20 til 30 sm langar. Könglarnir eru stórir og þungir, 15 til 25 sm langir, egglaga.<ref name="calflora" /><ref name="jepTreat" /> Ferskir eru þeir 0,3 til 0,7 kg, sjaldan yfir 1 kg.<ref name="Silvics" /><ref name="usdaTreat">{{Cite web | title = Classification for Kingdom Plantae Down to Species Pinus sabiniana Douglas ex Douglas | work = USDA PLANTS | accessdate = 2012-10-20 | url = http://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=profile&symbol=PISA2&display=31 | archive-date = 2012-11-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121112131912/http://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=profile&symbol=PISA2&display=31 |url-status=dead }}</ref> [[File:H20130318-6912—Pinus sabiniana—Mitchell Canyon (8575220521).jpg|miðja|thumb|Ungt tré af ''Pinus sabiniana'']] ''Pinus sabiniana'' vex frá sjávarmáli og upp í 2000m hæð.<ref name="jepTreat" /><ref name="usdaTreat" /> Hún er aðlöguð löngum, heitum og þurrum sumrum og finnst á svæðum með óvenju vítt svið úrkomu: frá 250 mm meðalúrkomu á ári við jaðar Mojave til 1780mm á hluta Sierra Nevada.<ref name="Silvics">Powers, Robert F. (1990). [https://srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_1/pinus/sabiniana.htm "Pinus sabiniana".] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} In Burns, Russell M.; Honkala, Barbara H. Conifers. Silvics of North America. Washington, D.C.: United States Forest Service (USFS), United States Department of Agriculture (USDA). 1. Retrieved 2016-03-17 – via Southern Research Station (www.srs.fs.fed.us).</ref> Hún kýs grýttan, vel drenaðan jarðveg, en vex einnig í [[:en:Serpentine soil|serpentine]]jarðvegi<!--vantar þýðingu en þetta er jarðvegur sem er snauður af fosfór, nitri og kalí, og ríkur af þungmálmum eins og nikkel og kadmíum--> og þungum, illa drenuðum, leirkenndum jarðvegi. Fræðiheitið ''sabiniana'' er til heiðurs [[Joseph Sabine]], ritara [[Royal Horticultural Society|Horticultural Society of London]].<ref name="ViennaCode">International Code of Botanical Nomenclature. 2006. [http://ibot.sav.sk/icbn/frameset/0065Ch7OaGoNSec1a60.htm#recC Recommendation 60C.2]. Accessed online: 1 October 2010.</ref><ref name=GRIN>[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?28540 "Pinus sabiniana Douglas".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805180350/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?28540 |date=2020-08-05 }} Germplasm Resources Information Network (GRIN). Agricultural Research Service (ARS), United States Department of Agriculture (USDA).</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} == Heimildir == * Conifer Specialist Group (1998). [https://www.iucnredlist.org/species/42413/2978429 "Pinus sabineana".] IUCN Red List of Threatened Species. Version 2006. International Union for Conservation of Nature. Retrieved 12 May 2006. * {{cite book |first=James E. |last=Cole |date=1939 |title=The Cone-bearing Trees of Yosemite: Digger Pine |url=http://www.yosemite.ca.us/library/cone-bearing_trees/digger_pine.html |access-date=2019-01-27 |archive-date=2018-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180817023303/http://www.yosemite.ca.us/library/cone-bearing_trees/digger_pine.html |url-status=dead }} * A. Farjon (2005). ''Pines: Drawings and descriptions of the genus Pinus''. Brill. {{ISBN|90-04-13916-8}} * {{cite web |first=C. Michael |last=Hogan |date=2008 |title=Blue Oak (''Quercus douglasii'') |url=http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=85046 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120228073950/http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=85046 |archive-date=2012-02-28 |website=GlobalTwitcher |editor-first=Nicklas |editor-last=Stromberg }} * Discovery Channel (2010), ''[[MythBusters]]'', [http://mythbustersresults.com/boomerang-bulleth Episode 138]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * {{cite book |author-link=Ludwig Beissner |first=Ludwig |last=Beissner |date=1909 |title=Handbuch der Nadelholzkunde: Systematik, Beschreibung, Verwendung und Kultur der Ginkgoaceen, Freiland- Coniferen und Gnetaceen. Für Gärtner, Forstleute und Botaniker |url=https://archive.org/details/handbuchdernadel00beisuoft |publisher=P. Parey }} == Viðbótarlesning == * {{cite book | last1 = Chase| first1 = J. Smeaton| authorlink1 = J. Smeaton Chase| title = Cone-bearing Trees of the California Mountains | url = https://archive.org/details/conebearingtrees00chas| location = Chicago | publisher = [[A. C. McClurg & Co.]] | pages = [https://archive.org/details/conebearingtrees00chas/page/99 99] | isbn = |year=1911 | oclc = 3477527|lccn=11004975}} {{LCC|QK495.C75 C4}}, with illustrations by [[Carl Eytel]] – [http://www.cslfdn.org/pdf/bulletin-95.pdf Kurut, Gary F. (2009), "Carl Eytel: Southern California Desert Artist", ''California State Library Foundation'', Bulletin No. 95, pp. 17-20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923211534/http://www.cslfdn.org/pdf/bulletin-95.pdf |date=2015-09-23 }} retrieved Nov. 13, 2011 == Tenglar == * [http://ucjeps.berkeley.edu/eflora/eflora_display.php?tid=38304Jepson eFlora], The Jepson Herbarium, University of California, Berkeley * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PISA2 USDA PLANTS Treatment for ''Pinus sabiniana'' (California foothill pine)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510174303/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PISA2 |date=2013-05-10 }} * [https://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?where-taxon=Pinus+sabiniana Pinus sabiniana] in the CalPhotos Photo Database, University of California, Berkeley {{commonscat|Pinus sabiniana}} {{Wikilífverur|Pinus sabineana}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Furur]] [[Flokkur:Barrtré]] ohizh93780js5to31ryyolx609j2nnb 0 148727 1981142 1854068 2026-09-29T18:57:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981142 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{taxobox | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref>{{Cite journal | author = Farjon, A. | title = ''Pinus taeda'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2013 | page = e.T42420A2978958 | publisher = [[IUCN]] | date = 2013 | url = http://www.iucnredlist.org/details/42420/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42420A2978958.en | access-date = 27 December 2017}}</ref> | image = Loblolly Pines South Mississippi.JPG | image_caption = Dæmigert útlit ''Pinus taeda'', suður Mississippi, Bandaríkjunum | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'') | classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'') | ordo = [[Pinales]] | familia = [[Þallarætt]] (''Pinaceae'') | genus = [[Furur]] (''Pinus'') | subgenus = ''Strobus'' <br>section ''Parrya'' <br>subsection ''Cembroides'' | species = '''''P. taeda''''' | binomial = ''Pinus taeda'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | range_map = Pinus taeda distribution map.png | range_map_caption = Útbreiðsla }} '''''Pinus taeda''''' er furutegund sem er ættuð frá Suðaustur-Bandaríkjunum, frá mið [[Texas]] austur til [[Flórída]], og norður til [[Delaware]] og suður-[[New Jersey]].<ref name="Flora">Kral, Robert (1993). [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200005364 "Pinus taeda".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070846/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200005364 |date=2016-03-04 }} In Flora of North America Editorial Committee. Flora of North America North of Mexico (FNA). 2. New York and Oxford – via eFloras.org, Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.</ref><ref name="Baker">Baker, James B.; Langdon, 0. Gordon (1990). [https://srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_1/pinus/taeda.htm "Pinus taeda".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022085826/https://srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_1/pinus/taeda.htm |date=2019-10-22 }} In Burns, Russell M.; Honkala, Barbara H.</ref> Vegna [[timbur|timbursins]] er hún talin eitt efnahagslega mikilvægasta trjátegundin í suðaustur-Bandaríkjunum.<ref>{{cite web|title=Loblolly Pine|url=http://www.ibiblio.org/pic/NCTrees/loblollypine.htm|publisher=Plant Information Center|accessdate=27 March 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Loblolly pine|url=http://dendro.cnre.vt.edu/LandownerFactsheets/detail.cfm?Genus=Pinus&Species=taeda|publisher=Virginia Tech Forestry Department|accessdate=27 March 2014|archive-date=19 september 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919122743/http://dendro.cnre.vt.edu/landownerfactsheets/detail.cfm?genus=Pinus&species=taeda|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Loblolly Pine|url=http://www.treeimprovement.org/public/about/species-interest/loblolly-pine/loblolly-pine|publisher=Tree Improvement Programme|accessdate=27 March 2014|archive-date=8 desember 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131208082623/http://treeimprovement.org/public/about/species-interest/loblolly-pine/loblolly-pine|url-status=dead}}</ref> == Lýsing== [[File:Pinus taeda young cones.jpg|left|thumb|Karlkönglar og barr]] ''Pinus taeda'' getur orðið 30 til 35 m há með þvermál um 0,4 til 1,5 m. Einstaka tré geta orðið 50 m há. Barrnálarnar eru 3 saman í búnti, stundum undnar, og eru 12 til 22 sm langar. Þær haldast yfirleitt í tvö ár áður en þær falla, flestar að hausti og vetri á öðru ári. Óþroskaðir könglarnir eru grænir, og verða fölbrúnir við þroska, 7 til 13 sm langir og 2,3 sm breiðir lokaðir, en 4,6 sm breiðir við opnun, hver köngulskel með hvössum gaddi (3-6mm langur).<ref name="Flora"/><ref name="Farjon">Farjon, A. (2005). ''Pines. Drawings and descriptions of the genus Pinus'', ed.2. Brill, Leiden {{ISBN|90-04-13916-8}}.</ref> Börkurinn er rauðbrúnn og hreistraður. Hæsta þekkta furan er 51,4 m há, og sú stærsta að rúmmáli er 42m3, eru í [[Congaree National Park]].<ref name="Gymnosperm"> Earle, Christopher J., ed. (2018). [https://www.conifers.org/pi/Pinus_taeda.php "Pinus taeda".] The Gymnosperm Database.</ref> [[File:Tree Types and Barks 004.jpg|left|thumb|Börkur á fullvöxnu tré]] ==Sjá einnig== * [[Flæðafura|Pinus elliottii]] * [[Pinus × sondereggeri]], blendingur á milli fenjafuru og P. taeda * [[Fenjafura|Pinus palustris]] ==Tilvísanir== {{Reflist|30em}} {{commonscat|Pinus taeda}} {{Wikilífverur|Pinus taeda}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Furur]] [[Flokkur:Barrtré]] nxjtqn0zgm8led8d1x4skmdfhfoja9l 0 149790 1981071 1980356 2026-09-29T15:15:50Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981071 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Taxobox | colour = pink | image = | status = LR/lc | status_system = iucn2.3 | regnum = [[Dýr]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordate'') | classis = [[Geisluggar]] (''Actinopterygii'') | ordo = [[Atheriniformes]] | subordo = [[Melanotaenioidei]] | familia = [[Regnbogafiskar]] (''Melanotaeniidae'') | genus = ''[[Melanotaenia]]'' | species = '''''M. catherinae''''' | binomial = ''Melanotaenia catherinae'' | binomial_authority = ([[Lieven Ferdinand de Beaufort|de Beaufort]], 1910) | synonyms = }} '''''Melanotaenia catherinae''''' er [[tegund]] af [[regnbogafiskar|regnbogafiskum]] sem er frá [[Nýja-Gínea|Nýju-Gíneu]].<ref name = "Angfaqld">[http://rainbowfish.angfaqld.org.au/Caerulea.htm Melanotaenia caerulea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190316062725/http://rainbowfish.angfaqld.org.au/caerulea.htm |date=2019-03-16 }} {{Cite web |url=http://rainbowfish.angfaqld.org.au/caerulea.htm |title=Geymd eintak |access-date=2021-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190316062725/http://rainbowfish.angfaqld.org.au/caerulea.htm |archive-date=2019-03-16 |url-status=dead}} í Rainbowfish</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Heimildir== *Allen, G.R. (1991). Field guide to the freshwater fishes of New Guinea. Christensen Research Institute, Madang, Papua New Guinea. *Allen, G. R. and P. J. Unmack (2008). A new species of rainbowfish (Melanotaeniidae: Melanotaenia), from Batanta Island, western New Guinea. Aqua, International Journal of Ichthyology 13 (3-4): 109-120. *de Beaufort, L. F. (1910). Weitere Bestätigung einer zoogeographischen Prophezeiung. Zoologischer Anzeiger. 36 (12/13): 249-252. * {{Cite journal | author = Allen, G. | title = ''Melanotaenia catherinae'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 1996 | page = e.T13059A3408074 | publisher = [[IUCN]] | date = 1996 | url = http://www.iucnredlist.org/details/13059/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.1996.RLTS.T13059A3408074.en | access-date = 18 December 2017}} * [http://members.optushome.com.au/rainbowfishes/Catherinae.htm Waigeo rainbowfish on Home of the Rainbowfish] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090403235805/http://members.optushome.com.au/rainbowfishes/Catherinae.htm |date=3 April 2009 }} * Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2006). [https://www.fishbase.org/summary/Melanotaenia-catherinae.html "Melanotaenia catherinae"] in FishBase. {{Commons|Melanotaenia catherinae}} {{Wikilífverur|Melanotaenia catherinae}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Regnbogafiskar]] 4k3nmhgyukaxb7kjuwdkp6vs0r4ggvs 0 153343 1981067 1980352 2026-09-29T14:48:53Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981067 wikitext text/x-wiki '''Margrét Jónsdóttir''' ([[20. ágúst]] [[1893]] - [[9. desember]] [[1971]]) var íslenskt skáld, kennari og ritstjóri barnablaðsins [[Æskan|Æskunnar]]. Hið þekkta kvæði ''[[Ísland er land þitt]]'' var samið af Margréti. == Fjölskylda == Margrét fæddist að Árbæ í Holtum í [[Rangárvallasýsla|Rangárvallasýslu]]. Foreldrar hennar voru Stefanía Jónsdóttir og Jón Gunnlaugur Sigurðsson sýsluskrifari í Rangárþingi og síðar bóndi að Hofgörðum á [[Snæfellsnes|Snæfellsnesi]].<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3569998&lang=gl „Íslendingaþættir Tímans - Margrét Jónsdóttir skáldkona 75 ára“] Tíminn, 7. september 1968 (skoðað 4. ágúst 2019)</ref> Stefanía var einstæð móðir og starfaði sem ráðskona hjá [[Páll Briem|Páli Briem]] sýslumanni en hafði þrátt fyrir fátækt gengið í Kvennaskólann að Ytri-Ey þar sem [[Elín Briem]] var skólastýra. Þegar Margrét var um tvítugt fluttust mæðgurnar til Reykjavíkur og bjuggu saman allt þar til Stefanía lést árið 1956.<ref name=":0">Skald.is, [https://www.skald.is/product-page/anna-s-bj%C3%B6rnsd%C3%B3ttir „Margrét Jónsdóttir“] (skoðað 4. ágúst 2019)</ref> Þegar Margrét var 66 ára gömul giftist hún Magnúsi Péturssyni kennara frá [[Akureyri]] en þau höfðu fyrst kynnst í kaupavinnu sem ungt fólk mörgum áratugum fyrr.<ref name=":1">[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/673634/ „Ísland er land þitt“], ''Morgunblaðið'', 15. júní 2002 (skoðað 4. ágúst 2019)</ref> == Menntun og störf == Þegar Margrét var 12 ára gætti hún barna á heimili Einars Benediktssonar skálds.<ref name=":1" /> Hún gekk í [[Kvennaskólinn í Reykjavík|Kvennaskólann í Reykjavík]] 1910-1912. Að loknu námi í Kvennaskólanum starfaði hún við heimiliskennslu í [[Borgarfjörður|Borgarfirði]] og [[Gullbringusýsla|Gullbringusýslu]] auk þess sem hún vann við verslunar- og skrifstofustörf. Árið 1923 hélt hún til [[Danmörk|Danmerkur]] og vann þar við saumaskap og sótti kennaranámskeið. Hún var einn vetur í [[Björgvin]] í [[Noregur|Noregi]] en snéri aftur til Íslands og settist í [[Kennaraskóli Íslands|Kennaraskóla Íslands]] og lauk kennaraprófi árið 1926. Hún kenndi við [[Barnaskóli Reykjavíkur|Barnaskólann í Reykjavík]] og síðar [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskóla]], en hætti kennslu vegna veikinda árið 1944 en vann lengi sem gæslukona á [[Þjóðminjasafn Íslands|Þjóðminjasafninu]]. Hún starfaði mikið að félagsmálum, var m.a. í [[Góðtemplarareglan á Íslandi|Góðtemplarareglunni]] og í [[Lestrarfélag kvenna|Lestarfélagi kvenna]] og var ritstjóri barnablaðsins Æskunnar frá 1928-1942.<ref name=":0" /> Blaðið varð útbreiddasta barnablað á Íslandi undir ritstjórn Margrétar.<ref name=":1" /> Margrét var iðin við ritstörf og eftir hana liggja fjöldi ljóðabóka en einnig þýðingar, barnabækur, smásögur og leikrit auk skrifa hennar í Æskuna. Þekktasta kvæði Margrétar er án efa ''[[Ísland er land þitt]]'' en það birtist fyrst í þjóðhátíðarblaði [[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]] 17. júní 1954.<ref>Skald.is, [https://www.skald.is/single-post/2018/07/25/%C3%8Dsland-er-land-%C3%BEitt---Margr%C3%A9t-J%C3%B3nsd%C3%B3ttir „Ísland er land þitt - Margrét Jónsdóttir“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805000004/https://www.skald.is/single-post/2018/07/25/%25C3%258Dsland-er-land-%25C3%25BEitt---Margr%25C3%25A9t-J%25C3%25B3nsd%25C3%25B3ttir |date=2019-08-05 }} {{Cite web |url=https://www.skald.is/single-post/2018/07/25/%25C3%258Dsland-er-land-%25C3%25BEitt---Margr%25C3%25A9t-J%25C3%25B3nsd%25C3%25B3ttir |title=Geymd eintak |access-date=2022-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190805000004/https://www.skald.is/single-post/2018/07/25/%25C3%258Dsland-er-land-%25C3%25BEitt---Margr%25C3%25A9t-J%25C3%25B3nsd%25C3%25B3ttir |archive-date=2019-08-05 |url-status=bot: unknown}} (skoðað 4. ágúst 2019)</ref> Síðar samdi [[Magnús Þór Sigmundsson]] lag við texta Margrétar.<ref>{{Cite web|url=https://k100.mbl.is/frettir/2020/06/07/island_er_land_thitt_vard_til_a_geddeild/|title=„Ísland er land þitt“ varð til á geðdeild|website=K100|language=is|access-date=2024-08-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2005242314d/beggja-blands-ad-vera-i-fremstu-viglinu|title=Beggja blands að vera í fremstu víglínu - Vísir|date=2005-11-29|website=visir.is|language=is|access-date=2024-08-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://glatkistan.com/2019/08/26/margret-jonsdottir/|title=Margrét Jónsdóttir (1893-1971)|date=2019-08-26|website=Glatkistan|language=is-IS|access-date=2024-08-03}}</ref> == Tilvísanir == [[Flokkur:Fólk fætt árið 1893]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 1971]] [[Flokkur:Íslenskar skáldkonur]] [[Flokkur:Íslenskir kvenkennarar]] [[Flokkur:Íslenskir kvenritstjórar]] <references /> == Tenglar == * [https://glatkistan.com/2019/08/26/margret-jonsdottir/ Glatkistan] 1b7ns8hfanwsa0q44kk94an4yaublx5 0 153762 1981176 1980406 2026-09-30T00:52:21Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981176 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Svanborg Rannveig Jónsdóttir | búseta = | mynd = Svanborg Rannveig.jpg | myndastærð = 250px | myndatexti = | alt = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = 7. febrúar 1953 | fæðingarstaður = Fljót í Skagafirði | dauðadagur = | dauðastaður = | orsök_dauða = | virkur = | þekktur_fyrir = | þekkt_fyrir = | þjóðerni = | starf = Prófessor í listum og skapandi starfi við Menntavísindasvið [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] | titill = | verðlaun = | laun = | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | háskóli = | stjórnmálaflokkur = | niðurmál = | hæð = | þyngd = | tilvitnun = | undirskrift = | heimasíða = }} '''Svanborg Rannveig Jónsdóttir''' (f. 7. febrúar 1953) er [[prófessor]] í listum og skapandi starfi við Menntavísindasvið [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. == Einkalíf == Svanborg er fædd í Fljótum í Skagafirði og er næst yngst 10 barna Jóns Einarssonar [[vélstjóri|vélstjóra]] (1917-2010) frá Siglufirði og Önnu Halldórsdóttur saumakonu og húsmóður (1913-1978) frá Ísafirði. Systkini Svanborgar eru Svanfríður (f. 1955) [[hjúkrunarfræðingur]] og hótelrekandi, Einar (1951) bókari, Ólöf Jónsdóttir (1950) bókari, Lovísa (1949) bókari, Gunnar (1947) vélvirkja- og bifvélavirkjameistari, Þórelfur leikskólakennari (1945-2015), Margrét grunnskólakennari (1944), Halldór Friðgeir (1941) vélvirki og Svana bankastarfsmaður og húsmóðir (1939). Svanborg er gift Valdimari Jóhannssyni (1951) [[bóndi|bónda]] og eiga þau fimm börn. Börn þeirra eru Jóhann (1974) vélsmíðameistari, Bryndís (1978) [[kennari|grunnskólakennari]] Anna Sigríður (1981) [[náttúrufræðingur]], Jón Einar (1983) húsasmíðameistari og kennari og Auður Gróa (1990) [[sálfræðingur]].<ref>Svanborg Rannveig Jónsdóttir. [https://uni.hi.is/svanjons/en/um-mig/ About myself]. Sótt 27. ágúst 2019</ref> == Ferill == Svanborg lauk [[landspróf|landsprófi]] frá [[Flensborgarskóli|Flensborg]] í Hafnarfirði, stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn við Sund|Menntaskólanum við Tjörnina]] 1973 og kennaraprófi frá [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraháskóla Íslands]] 1978. Hún lauk diplómu í smíðakennslu við Kennaraháskólann 2001 og MA í menntunarfræðum frá Félagsvísindasvið Háskóla Íslands 2005. Svanborg lauk doktorsnámi í uppeldis- og kennslufræði frá Menntavísindasviði Háskóla Íslands 2011<ref name="ferilskrá">{{vefheimild|url=https://uni.hi.is/svanjons/um-mig/ferilskra/|titill=Svanborg Rannveig Jónsdóttir. Prófessor í listum og skapandi starfi. Ferilskrá|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2019}}</ref> og snerist rannsókn hennar um nýsköpunarkennslu í íslenskum grunnskólum.<ref>Háskóli Íslands. [https://www.hi.is/visindin/taekifaeri_i_hindrunum Tækifæri í hindrunum]. Sótt 27. ágúst 2019</ref> Heiti ritgerðarinnar er "The location of innovation education in Icelandic compulsory schools"<ref>Skemman. [https://skemman.is/handle/1946/10748 Lokaverkefni (Doktors)].Sótt 31. ágúst 2019.</ref>. == Kennsla == Svanborg starfaði frá hausti 1978 sem grunnskólakennari til 2006. Svanborg innleiddi nýsköpunarmennt<ref>Svanborg R. Jónsdóttir. (2004). [http://netla.hi.is/greinar/2004/002/index.htm Nýsköpun í grunnskóla. Skapandi skóli í tengslum við raunveruleikann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181042/http://netla.hi.is/greinar/2004/002/index.htm |date=2019-08-27 }}. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun.</ref> í Gnúpverjaskóla (síðar Brautarholts- og Gnúpverjaskóli og Þjórsárskóli frá 2004) og hefur verið virkur þátttakandi í þróun þess námssviðs á Íslandi. Svanborg var stundakennari við Kennaraháskólann og síðar HÍ Menntavísindasvið frá 2006 til 2011, [[lektor]] frá 2012, [[dósent]] frá 2015 og prófessor 2019. Hún hefur kennt ýmis námskeið í uppeldis- og menntunarfræðum með áherslu á nýsköpun, sköpun og listræna nálgun í námi og kennslu. Hún hefur m.a. kennt á endurmenntunarnámskeiðum fyrir starfandi kennara frá 2003 og verið með kynningar, fræðslu og kennslu um nýsköpunarmennt víða á Íslandi og erlendis fyrir kennara, skólastjórnendur, kennaranema, stjórnmálasamtök, almenning og félagasamtök.<ref name="ferilskrá" /> == Rannsóknir == Rannsóknir Svanborgar hafa einkum snúist um nýsköpunar- og frumkvöðlamennt, skapandi skólastarf, breytingastarf, sameiginlega getu kennara til breytinga, starfstengda sjálfsrýni í kennslu og kennaramenntun (self-study of teaching and teacher education practice S-STTEP) og leiðsögn meistaranema.<ref>Svanborg Rannveig Jónsdóttir. Prófessor í listum og skapandi starfi. [https://uni.hi.is/svanjons/ritaskra/ Ritaskrá]. Sótt 27. ágúst 2019</ref> Svanborg hefur stýrt tveimur rannsóknarhópum RASKA 1 og RASKA 2<ref>Háskóli Íslands. [https://www.hi.is/visindin/hinn_skapandi_thattur_i_nami Hinn skapandi þáttur í námi]. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> sem voru starfandi kennarar sem unnu starfendarannsóknir á eigin starfi þar sem athyglinni var beint að sköpun í námi og kennslu. RASKA 1 (RAnnsókn á SKApandi skólastarfi) fór fram árin 2013-2015. Rannsóknin<ref>Svanborg R. Jónsdóttir. (2017).[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1871187117300275 Narratives of creativity: How eight teachers on four school levels integrate creativity into teaching and learning].Thinking Skills and Creativity, 24, 127-139.</ref> náði til þriggja kennara á Menntavísindasviði og fimm íslensku- og stærðfræðikennara í leik-, grunn- og framhaldsskólum. Kennararnir gerðu úttekt á kennslu sinni og skoðuðu hvernig þeir gætu eflt hinn skapandi þátt í framkvæmd skólastarfsins. RASKA2 hópurinn samanstóð af átta list- og verkgreinakennara á þremur skólastigum, grunn-, framhaldsskóla og háskólastigi, sem rýndu í eigin starfshætti til að greina hvernig þeir unnu að því að efla sköpun í námi nemenda sinna. Rannsóknin fór fram árin 2016-2018. === Samstarf í rannsóknum === *Sameiginleg hópleiðsögn meistaranema. Rannsóknir á þróun hópleiðsagnar meistaranema ásamt Karen Rut Gísladóttur og Hafdísi Guðjónsdóttur. Rannsóknirnar eru hluti af stöðugri þróun í starfi kennara í kennaramenntun þar sem beitt er aðferðum starfstengdrar sjálfsrýni (e. self-study) til að skilja þróun kennslunnar og til að bæta leiðsögnina. Nokkrir ritrýndir bókarkaflar og greinar hafa verið birtar um afrakstur rannsóknanna m.a. greinin [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17425964.2015.1013026 ''Using Self-study to develop a third space for collaborative supervision of master´s projects in teacher education''] í tímaritinu Studying Teacher Education: A Journal of Self-Study of Teacher Education Practices, og greinin [https://ojs.hi.is/tuuom/article/view/2881?fbclid=IwAR1QrXIaGXI-ThNvwPQIQpDi7uA7Da3GGupCSY7y6kuR8AUqeK-8AUMC1M4 ''Að vinna meistaraprófsverkefni í námssamfélagi nemenda og leiðbeinenda''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181039/https://ojs.hi.is/tuuom/article/view/2881%3Ffbclid%3DIwAR1QrXIaGXI-ThNvwPQIQpDi7uA7Da3GGupCSY7y6kuR8AUqeK-8AUMC1M4 |date=2019-08-27 }} í tímaritinu Tímarit um uppeldi og menntun. *''SAM-GETA (CTE – Collective teacher efficacy in a changing world)''. Rannsókn í íslenskum skólum frá 2010 – 2016. Rannsóknin samGETA<ref>[https://skrif.hi.is/samgeta/ SamGETA. Trú kennara á sameiginlegri getu kennarahópsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827182546/https://skrif.hi.is/samgeta/ |date=2019-08-27 }}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> gekk út á að skoða hlutverk og getu kennara til að takast á við ný og ómótuð námskrársvið s.s. vísindi og tækni í samfélaginu, menntun til sjálfbærni, nýsköpunarmennt og notkun upplýsingatækni til náms og starfa. *Rannsókn á þróun kennaranámskeiðs um kennslu í skóla án aðgreiningar ásamt Karen Rut Gísladóttur og Hafdísi Guðjónsdóttur. Niðurstöður hafa verið birtar í nokkrum bókarköflum og ritrýndum greinum.<ref>Bank Street Occasional Paper Series. (2015). [https://educate.bankstreet.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://www.google.com/&httpsredir=1&article=1005&context=occasional-paper-series Creating meaningful learning opportunities Online]. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> *RASKA 1 og RASKA 2 samstarfsrannsókn kennara í hefðbundnum kennslugreinum á fjórum skólastigum um sköpun í skólastarfi 2013-2015 og list- og verkgreinakennurum 2016-2018. *Rannsókn á þróun NFM á Fljótsdalshéraði með Rósu Gunnarsdóttur, niðurstöður m.a. birtar í bókinni [https://www.springer.com/gp/book/9789463008006 ''The road to independence: Emancipatory pedagogy'']. *''Leikum, lærum, lifum'', á vegum RannUng<ref>[http://menntavisindastofnun.hi.is/rannung RannUng] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181047/http://menntavisindastofnun.hi.is/rannung |date=2019-08-27 }}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref>, starfendarannsókn hóps rannsakenda af Menntavísindaasviði með skólafólki á vettvangi um innleiðingu grunnþátta menntunar. Niðurstöður birtar í bókinni [http://haskolautgafan.hi.is/leikum_laerum_lifum ''Leikum lærum lifum''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181052/http://haskolautgafan.hi.is/leikum_laerum_lifum |date=2019-08-27 }}. *Rannsókn á nýsköpunar- og frumkvöðlamennt á framhaldsskólastigi í samstarfi við Nýsköpunarmiðstöð, Mennta- og menningarmálaráðuneyti og Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti - skýrsla 2013.<ref>Svanborg R. Jónsdóttir. (2013). [http://dev.nmi.is/media/178460/lokask_rsla-svanborg-innanh_sprentun.pdf Staða nýsköpunar- og frumkvöðlamenntar á framhaldsskólastigi á Íslandi og mat á þörf skóla og vinnumarkaðar fyrir fólk með slíka menntun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181038/http://dev.nmi.is/media/178460/lokask_rsla-svanborg-innanh_sprentun.pdf |date=2019-08-27 }}. Nýsköpunarmiðstöð Íslands.</ref> Tvær greinar, 2013<ref>Svanborg R. Jónsdóttir, Meyvant Þórólfsson, Gunnar E. Finnbogason og Jóhanna Karlsdóttir. (2013). [http://netla.hi.is/serrit/2013/fagid_og_fraedin/006.pdf Rætur nýsköpunarog frumkvöðlamenntar í íslenskum námskrám og skólamálaumræðu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181050/http://netla.hi.is/serrit/2013/fagid_og_fraedin/006.pdf |date=2019-08-27 }}. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun. Sérrit 2013 – Fagið og fræðin.</ref> og 2014<ref>Svanborg R. Jónsdóttir, Meyvant Þórólfsson, Jóhanna Karlsdóttir og Gunnar E. Finnbogason. (2014). [http://netla.hi.is/greinar/2014/ryn/011.pdf Að uppfæra Ísland. Sýn stjórnenda íslenskra framhaldsskóla á nýsköpunar- og frumkvöðlamennt og framkvæmd námssviðsins í námskrárfræðilegu ljósi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181045/http://netla.hi.is/greinar/2014/ryn/011.pdf |date=2019-08-27 }}. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun.</ref> voru skrifaðar um grundvöll nýsköpunar- og frumkvöðlamenntar og niðurstöður rannsóknarinnar í samstarfi við Meyvant Þórólfsson, Gunnar E Finnbogason og Jóhönnu Karlsdóttur. *Þáttaka í rannsókninni ''Vilji og veruleiki''.<ref>Kennaraháskóli Íslands. (2007). [http://mennta.hi.is/starfsfolk/kristjan/vv/Short%20report%20for%20general%20distribution/VV-nokkrar-nidurstodur-des07.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125094920/http://mennta.hi.is/starfsfolk/kristjan/vv/Short%20report%20for%20general%20distribution/VV-nokkrar-nidurstodur-des07.pdf |date=2021-01-25 }}.</ref> Frá 2005-2007 vann rannsóknarhópur við Kennaraháskóla Íslands að rannsókn á námi og kennslu í náttúru-vísindum og tækni í íslenskum skólum. == Félagsstörf og forysta == Svanborg var formaður Ungmennafélags Gnúpverja 1987-89 og tók þátt í starfsemi þjálfunarsamtakanna Jóru um fimm ára bil og sat í stjórn samtakanna í tvö ár. Hún var skólastjóri Gnúpverjaskóla 1991-1992, í stjórn Kennarafélags Suðurlands 1995-1997<ref>Kennarasamband Íslands. (2016). [http://www.ki.is/ks/frettir/9-um-ks/7-gamlar-stj%C3%B3rnir-ks Gamlar stjórnir KS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181039/http://www.ki.is/ks/frettir/9-um-ks/7-gamlar-stj%25C3%25B3rnir-ks |date=2019-08-27 }} {{Cite web |url=http://www.ki.is/ks/frettir/9-um-ks/7-gamlar-stj%25C3%25B3rnir-ks |title=Geymd eintak |access-date=2021-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827181039/http://www.ki.is/ks/frettir/9-um-ks/7-gamlar-stj%25C3%25B3rnir-ks |archive-date=2019-08-27 |url-status=bot: unknown}}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> og sat í stjórn Félags íslenskra smíðakennara um tveggja ára skeið. Árið 2005 stóð hún að stofnun félags kennara og áhugafólks um nýsköpunarmennt FÍKNF (Félags íslenskra kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt) – nú FLINK (Félag kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt). Hún var formaður félagsins til 2010. Svanborg stóð að stofnun félags doktorsnema við Menntavísindasvið 2007 og var formaður stjórnar frá stofnun til 2010. Svanborg var ritstjóri Netlu (ritrýnt veftímarit um uppeldi og menntun) ásamt Torfa Hjartarsyni og Robert Berman 2012-2014.<ref>Netal. [https://netla.hi.is/?page_id=3996#toggle-id-6 Ritstjórn Netlu frá upphafi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191025002925/http://netla.hi.is/?page_id=3996#toggle-id-6 |date=2019-10-25 }}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> Hún stóð fyrir stofnun Rannsóknarstofu um skapandi skólastarf (RASK<ref>[http://menntavisindastofnun.hi.is/rask/forsida Rannsóknarstofa um skapandi skólastarf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181051/http://menntavisindastofnun.hi.is/rask/forsida |date=2019-08-27 }}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref>) á Menntavísindasviði 2012 og hefur stýrt henni síðan. Svanborg hefur mótað og stýrt kjörsviðinu Nýsköpunarmennt og margbreytileiki<ref>Háskóli Íslands. [https://ugla.hi.is/kennsluskra/index.php?tab=skoli&chapter=content&id=39353 Kjörsvið: Nýsköpunarmennt og margbreytileiki].</ref> í Deild menntunar og margbreytileika á Menntavísindasviði og stjórnar þeim námskeiðum sem tilheyra nýsköpunarmennt á því kjörsviði. Svanborg stýrði Evrópuverkefninu ''PEAT-EU'' (Practical Entrepreneurial Assessment Tool for Europe) 2016-2018.<ref>Svanborg Rannveig Jónsdóttir. Prófessor í listum og skapandi starfi. [https://uni.hi.is/svanjons/ Heim]. Sótt 27. ágúst 2019</ref> == Samstarf og þátttaka í alþjóðlegum verkefnum == Svanborg hefur verið í samstarfi við ýmsa aðila í menntun m.a. gegnum Evrópuverkefni. Svanborg tók þátt í Evrópuverkefninu MakEY<ref>[https://makeyproject.wordpress.com/2017/03/06/first-blog-post/ MakEY]. Sótt 31. ágúst 2019.</ref>. Verkefnið snerist um börn og notkun stafrænna miðla - heimafyrir og í nýsköpunarsmiðjum eða gerverum (e. makerspaces). Menntavísindasvið Háskóla Íslands tók þátt í MakEY<ref>MakEY. [https://makeyproject.eu/projects/iceland/ Iceland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181046/https://makeyproject.eu/projects/iceland/ |date=2019-08-27 }}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> (Makerspaces in the early years: Enhancing digital literacy and creativity). Verkefnið var samstarfsverkefni fjölmargra háskóla og stofnana innan Evrópu og utan, undir forystu Sheffield University í Bretlandi. Nokkrar íslenskar stofnanir tóku þátt í verkefninu ásamt Menntavísindasviði HÍ (HA, Nýsköpunarmiðstöð Íslands og RG Menntaráðgjöf/INNOENT). Svanborg stýrði Evrópuverkefninu''PEAT-EU'' (Practical Entrepreneurial Assessment Tool for Europe) sem snerist um að þróa námsmat í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt. Samstarfsaðilar voru frá Spáni, Wales, Svíþjóð og Íslandi. Verkefnið hófst í október 2016 og lauk í október 2018. Afurðir verkefnisins eru birtar á síðunni Entre Assess.<ref>[http://entreassess.com/ Entre Assess. Erasmus+]. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> Hún var einnig fulltrúi Háskóla Íslands, Menntavísindasviðs í verkefninu ''Find your inner inventor'' (2016-2019) sem var samstarf við pólska og tékkneska háskóla. Svanborg var fulltrúi Menntavísindasviðs í evrópska samstarfsverkefninu ADEPTT<ref>[http://www.foster-inclusion.eu/pdf/ADEPTT_Training_model_EN.pdf ADEPTT TRAINING MODEL eng]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Project Number: 2011-1-ES1-LEO05-36404. Project funded by the European Commission through the Spanish NA, OAPEE. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> sem snerist um að þróa [https://leonewel.files.wordpress.com/2013/07/adeptt-guide-version-2.pdf kennslulíkan]/námskeið fyrir kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt. Löndin sem áttu fulltrúa í verkefninu eru: [[Spánn]], [[Portúgal]], Flanders, [[Þýskaland]], [[Wales]], [[Noregur]] og [[Ísland]]. Verkefninu lauk í nóvember 2013. == Námsefni == Svanborg hefur komið að og skrifað námsefni í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt ásamt Rósu Gunnarsdóttur og Erni Daníel Jónssyni: 2007 [https://www.idnu.is/vara/tira-skapandi-hugsun-hagnyt-nalgun/ ''Tíra – skapandi hugsun, hagnýt nálgun''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181041/https://www.idnu.is/vara/tira-skapandi-hugsun-hagnyt-nalgun/ |date=2019-08-27 }}, gefin út af Iðnú, Hún var einnig ráðgjafi fyrir þýðingar á útgáfu Námsgagnastofnunar á námsefninu: [https://mms.is/namsefni/nyskopunarmennt-handbok-kennara ''Komdu með í uppfinningaferð: Nýsköpunarmennt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181050/https://mms.is/namsefni/nyskopunarmennt-handbok-kennara |date=2019-08-27 }} – æfingar'' 2010 og útgáfu Menntamálastofnunar 2018: [https://mms.is/namsefni?title=N%C3%BDsk%C3%B6pun+og+frumkv%C3%B6%C3%B0lafr%C3%A6%C3%B0i+&level=All&category=All&type=All&year=All&sort_by=title&sort_order=ASC&view_as=on ''Næsta stig, Nýsköpun og frumkvöðlafræði fyrir 7-10 bekk og Vertu þinn eigin yfirmaður, Nýsköpun og frumkvöðlafræði fyrir 5-7 bekk'']. Bókin [https://www.springer.com/gp/book/9789463008006 ''The road to independence: Emancipatory pedagogy''] sem Svanborg skrifaði ásamt Rósu Gunnarsdóttur er hugsuð sem kennslubók um eflandi kennslufræði nýsköpunarmenntar, fyrir kennara og aðra áhugasama um námssviðið. == Helstu ritverk == === Doktorsritgerð === Jónsdóttir, S. R. (2011). The location of innovation education in Icelandic compulsory schools. Unpublished Ph.D. thesis. University of Iceland, Reykjavík. === Greinar === *Jónsdóttir, S. R., & Macdonald, A. (2019). [https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JSBED-08-2018-0251/full/html The feasibility of innovation and entrepreneurial education in middle schools]. Journal of Small Business and Enterprise Development, 26(2), 255-272. *Svanborg R Jónsdóttir, Hafdís Guðjónsdóttir og Karen Rut Gísladóttir. (2018). [https://ojs.hi.is/tuuom/article/view/2881] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190705161142/https://ojs.hi.is/tuuom/article/view/2881 |date=2019-07-05 }} Að vinna meistaraprófsverkefni í námssamfélagi nemenda og leiðbeinenda]. Tímarit um uppeldi og menntun. 27(2), 2018, 201−223. *Svanborg R. Jónsdóttir. (2018). [http://netla.hi.is/greinar/2018/ryn/07.pdfExchanging curriculum ideas for 21st century education: Australian ‘technologies’ and Icelandic ‘innovation education’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181056/http://netla.hi.is/greinar/2018/ryn/07.pdfExchanging/ |date=2019-08-27 }}. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. *Svanborg R Jónsdóttir. (2017). [https://doi.org/10.1016/j.tsc.2017.02.008 Narratives of creativity: How eight teachers on four school levels integrate creativity into teaching and learning]. Thinking Skills and Creativity, 24, bls 127–139. *Sara M. Ólafsdóttir, & Svanborg R. Jónsdóttir. (2016). [http://netla.hi.is/greinar/2016/alm/01_alm_arsrit_2016.pdf Nýsköpunarmennt í leikskólastarfi: Hugmyndir barna um hönnun leikskólalóðar]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222205509/http://netla.hi.is/greinar/2016/alm/01_alm_arsrit_2016.pdf |date=2018-12-22 }} Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. *Jónsdóttir, S. R, Guðjónsdóttir, H. & Gísladóttir, K. R. (2015). Using Self-study to develop a third space for collaborative super vision of master´s projects in teacher education. Studying Teacher Education: A Journal of Self-Study of Teacher Education Practices, 11(1), 32-48. *Svanborg R. Jónsdóttir, Meyvant Þórólfsson, Jóhanna Karlsdóttir og Gunnar E. Finnbogason. (2014). [http://netla.hi.is/greinar/2014/ryn/011.pdf Að uppfæra Ísland - Sýn stjórnenda íslenskra framhaldsskóla á nýsköpunar- og frumkvöðlamennt og framkvæmd námssviðsins í námskrárfræðilegu ljósi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181045/http://netla.hi.is/greinar/2014/ryn/011.pdf |date=2019-08-27 }}. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. *Svanborg R. Jónsdóttir and Julie Davis. (2014). [http://netla.hi.is/greinar/2014/alm/002.pdf Designing for a childhood focusing on conservation and sustainability: The Lone Pine Child and Family Centre project in Australia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129014820/https://netla.hi.is/greinar/2014/alm/002.pdf |date=2020-11-29 }}. Ritstýrð grein. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. *Svanborg R. Jónsdóttir, Meyvant Þórólfsson, Gunnar E. Finnbogason og Jóhanna Karlsdóttir. (2013). [http://netla.hi.is/serrit/2013/fagid_og_fraedin/006.pdf Rætur nýsköpunar- og frumkvöðlamenntar í íslenskum námskrám og skólamálaumræðu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181050/http://netla.hi.is/serrit/2013/fagid_og_fraedin/006.pdf |date=2019-08-27 }}. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun: Sérrit 2013 – Fagið og fræðin. *Hafdís Guðjónsdóttir og Svanborg R. Jónsdóttir. (2012). [http://netla.hi.is/menntakvika2012/008.pdf Háskólakennarar rýna í starf sitt: Þróun framhaldsnámskeiðs í kennaramenntun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181047/http://netla.hi.is/menntakvika2012/008.pdf |date=2019-08-27 }}. Ráðstefnurit Netlu – Menntakvika 2012. *Jónsdóttir, S., Page, T., Thorsteinsson, G., & Nicolescu, A. (2008). An investigation into the development of innovation education as a new subject in secondary school education Cognition, Brain, Behavior. An Interdisciplinary Journal, 12(4). *Jónsdóttir, S. R. (2007a). [https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/8021/Fyrirmyndarverkefni%20-%20Analysis%20of%20Entrepreneurship.pdf?sequence=1 Analysis of entrepreneurship education in vocational education and training in Iceland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230609144314/https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/8021/Fyrirmyndarverkefni%20-%20Analysis%20of%20Entrepreneurship.pdf?sequence=1 |date=2023-06-09 }}. Reykjavík: Leonardo National Agency, Iceland. *Jónsdóttir, S. R. (2007b). [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5016311 Nýsköpunarmennt í íslenskum grunnskólum. Uppeldi og menntun,] 16(1), 53-71. *Jónsdóttir, S. R. (2008c). Two sides of the same coin: Innovation education and entrepreneurial education in Iceland. Bulletin of Institute of Vocational and Technical Education(5), 109-118. *Jónsdóttir, S. R. (2004). [http://netla.hi.is/greinar/2004/002/index.htm Nýsköpun í grunnskóla. Skapandi skóli í tengslum við raunveruleikann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181042/http://netla.hi.is/greinar/2004/002/index.htm |date=2019-08-27 }} [Innovation education in a compulsory school. A creative school in connection with real life]. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. === Bækur === *Svanborg R Jónsdóttir og Rósa Gunnarsdóttir. (2017). [https://www.springer.com/gp/book/9789463008006 The road to independence: Emancipatory pedagogy]. Ritstjóri bókaflokks Bharath Sriraman. Rotterdam: Sense. *Rósa Gunnarsdóttir, Örn Daníel Jónsson og Svanborg R. Jónsdóttir. (2007). [https://www.idnu.is/vara/tira-skapandi-hugsun-hagnyt-nalgun/ Tíra – skapandi hugsun, hagnýt nálgun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181041/https://www.idnu.is/vara/tira-skapandi-hugsun-hagnyt-nalgun/ |date=2019-08-27 }}. Reykjavík: Iðnú. === Bókakaflar === *Hafdís Guðjónsdóttir, Svanborg R. Jónsdóttir og Karen Rut Gísladóttir. (2017). [https://www.springer.com/gp/book/9789811034299#aboutBook Collaborative supervision: Using core reflection to understand our supervison of master´s projects]. Í R. Brandenburg, K. Glasswell, M. Jones & J. Ryan (Ritstj.), Reflective theory and practice in teacher education (bls. 237-255). Signapore: Springer. *Svanborg R Jónsdóttir og Karen Rut Gísladóttir. (2017). [https://www.springer.com/gp/book/9789463008693 Developing teachers´professional identities: Weaving the tapestry of professional working theory]. Í M. Dalmau, H. Guðjónsdóttir & D. Tidwell (Ritstj.), Taking a fresh look at education: Framing professional learning in education through self-study (bls. 149-168). Rotterdam: Sense. *Ragnarsdóttir, H., & Jónsdóttir, S. R. (2017). [https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/15443/Antologi_Vem-f%c3%a5r-vara-med_webb.pdf?sequence=1 Kreativitet i mångkulturella kontexter i Island: Fall från Reykjavik]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Í K. Windell, E. Peurell & G. Myrberg (ritstj.), Vem får vara med? Perspektiv på inkludering och integration i kulturlivet i de nordiska länderna (pp. 1888-204). Stockholm: Myndigheten för kulturanalys. *Hafdís Guðjónsdóttir og Svanborg R. Jónsdóttir. (2016). [https://www.researchgate.net/publication/311558223_Emancipatory_pedagogy_for_inclusive_practices_enacting_self-study_as_methodology Emancipatory pedagogy for inclusive practices, enacting self-study as methodology]. Í D. Garbett & A. Ovens (Ritstj.) Enacting self-study as methodology for professional inquiry (bls. 299-304). Aukland: Self-Study of Teacher Education Practices (S-STEP). *Svanborg R. Jónsdóttir og Karen Rut Gísladóttir. (2016). [https://www.researchgate.net/publication/311557912_Strengthening_teacher_identity_through_development_of_professional_working_theory Strengthening teacher identity through development of professional working theory]. Í D. Garbett & A. Ovens (Ritstj.) Enacting self-study as methodology for professional inquiry (bls. 449-454). Aukland: Self-Study of Teacher Education Practices (S-STEP). *Lena Sólborg Valgarðsdóttir og Svanborg R. Jónsdóttir. (2016). Leikur og sköpun – samstarfsrannsókn. 5. Kafli. Kristín Karlsdóttir og Anna Magnea Hreinsdóttir (ritstjórar). (2016). Leikum, lærum, lifum: Námssvið leikskóla og grunnþættir menntunar (bls. 95-122). Reykjavík: RannUng og Háskólaútgáfan. *Svanborg R. Jónsdóttir. (2016). Sköpun í skólastarfi. 4. Kafli. Kristín Karlsdóttir og Anna Magnea Hreinsdóttir (ritstjórar). (2016). Leikum, lærum, lifum: Námssvið leikskóla og grunnþættir menntunar (bls 77–94). Reykjavík: RannUng og Háskólaútgáfan. *Guðjónsdóttir H., Gísladóttir K. R., Jónsdóttir S. R. (2014). [https://www.researchgate.net/publication/266394979_Collaborative_supervision_of_master's_projects_A_self-study_by_three_university-based_teacher_educators Collaborative supervision of master‘s projects: A self-study by three university-based teacher educators. Changing Practices for Changing Times: Past, Present and Future Possibilities for Self-Study Research]. Proceedings of The Tenth International Conference on Self-Study of Teacher Education Practices, Herstmonceux Castle, East Sussex, Uk, 2-7 August 2014. Dawn Garbett and Alan Ovens (Eds.). *Svanborg R. Jónsdóttir og Allyson Macdonald. (2013). Pedagogy and settings in innovation education. In L. V. Shavinina (Ed.), [https://www.routledge.com/The-Routledge-International-Handbook-of-Innovation-Education-1st-Edition/Shavinina/p/book/9780415682213 The Routledge international handbook of innovation education] (pp. 273-287). London: Routledge. *Guðjónsdóttir, H., & Jónsdóttir, S. R. (2012). Preparing teachers for teaching a diverse group of learners in a changing world. In J. R. Young, L. B. Erickson & S. Pinnegar (Eds.), The Ninth International Conference on Self-Study of Teacher Education Practices. Extending Inquiry Communities: Illuminating Teacher Education Through Self-Study (pp. 151-154). Herstmonceux Castle, East Sussex, England: Self-Study of Teacher Education Practices. === Skýrslur === *Svanborg R Jónsdóttir. (2018). [http://menntavisindastofnun.hi.is/sites/menntavisindastofnun.hi.is/files/2018.08.23._fva_fenu_verkefni_landsbyggdarvina_framtidin_er_nuna_saga_og_ferli_.pdfSkýrsla um verkefni Landsbyggðarvina: Framtíðin er núna!]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *Svanborg R. Jónsdóttir. (2013). [http://dev.nmi.is/media/178460/lokask_rsla-svanborg-innanh_sprentun.pdf Staða nýsköpunar- og frumkvöðlamenntar á framhaldsskólastigi á Íslandi og mat á þörf skóla og vinnumarkaðar fyrir fólk með slíka menntun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181038/http://dev.nmi.is/media/178460/lokask_rsla-svanborg-innanh_sprentun.pdf |date=2019-08-27 }}. Reykjavík: Nýsköpunarmiðstöð Íslands. *Svanborg R. Jónsdóttir og Allyson Macdonald. (2013). [https://skemman.is/bitstream/1946/26435/1/nyskopunar-_og_frumkvodlamennt_grunnskolinn_austan_vatna.pdf Nýsköpunar- og frumkvöðlamennt: Grunnskólinn austan Vatna]. Reykjavík: SamGETA og Menntavísindastofnun. *Svanborg var meðhöfundur í [http://uni.hi.is/svanjons/ritaskra/ níu skýrslum] í verkefninu [http://mennta.hi.is/starfsfolk/kristjan/vv/Short%20report%20for%20general%20distribution/VV-nokkrar-nidurstodur-des07.pdf ''Vilja og veruleika''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125094920/http://mennta.hi.is/starfsfolk/kristjan/vv/Short%20report%20for%20general%20distribution/VV-nokkrar-nidurstodur-des07.pdf |date=2021-01-25 }} um náttúrufræði og tæknimenntun á Íslandi. *Chappell, K., Craft, A., Jonsdottir, S., & Clack, J. (2008). [https://pdfs.semanticscholar.org/cd1d/648aabb0731bf0cdd6301e0f5e016f72359b.pdf ''Aspire South West'']. Report to Qualifications and Curriculum Authority. == Heimildir == {{reflist}} {{f|1953}} [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum við Tjörnina]] odlgcjizi0w79z88tblqwrcwi7as92q 4 154362 1981219 1980774 2026-09-30T11:17:56Z TKSnaevarr 53243 1981219 wikitext text/x-wiki [[Mynd: Hashim Thaçi official portrait.jpg |170px|right|alt=Hashim Thaçi|Hashim Thaçi]] * [[27. september]]: '''[[Aleksandar Vučić]]''', forseti Serbíu, segir af sér. * [[17. september]]: '''[[Ulf Kristersson]]''' segir af sér sem [[forsætisráðherra Svíþjóðar]] eftir að stjórn hans missir meirihluta sinn í þingkosningum. * [[16. september]]: '''[[Hashim Thaçi]]''' (''sjá mynd''), fyrrum forseti [[Kósovó]], er dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]]. '''Yfirstandandi:''' [[Innrás Rússa í Úkraínu]] / [[Stríð Rússlands og Úkraínu]] &nbsp;• [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]] <br> '''Nýleg andlát''': [[Gloria Steinem]] (2. september) &nbsp;• [[Sigríður Þorvaldsdóttir]] (31. ágúst) 8s45ovxaqn283etdctrtgc8zk95n866 0 155347 1981146 1980381 2026-09-29T19:52:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981146 wikitext text/x-wiki '''Ragnheiður Runólfsdóttir''' (f. [[19. nóvember]] [[1966]]) er íslensk sundkona og sundþjálfari. Árið 1991 var Ragnheiður valin [[Íþróttamaður ársins]]. Ragnheiður er fædd og uppalin á [[Akranes|Akranesi]] og er dóttir hjónanna Runólfs Óttars Hallfreðssonar og Ragnheiðar Gísladóttur sem bæði eru látin. Ragnheiður byrjaði ung að æfa sund á Akranesi en hélt síðar til náms í [[Alabama]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og útskrifaðist sem íþróttalífeðlisfræðingur.<ref>[http://fotspor.is/wordpress/wp-content/uploads/2017/10/Akureyri_12okt%C3%B3ber_16sidur_web.pdf „Hlustaði ekki á viðvörunarbjöllurnar“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191231012737/http://fotspor.is/wordpress/wp-content/uploads/2017/10/Akureyri_12okt%25C3%25B3ber_16sidur_web.pdf/ |date=2019-12-31 }} {{Cite web |url=http://fotspor.is/wordpress/wp-content/uploads/2017/10/Akureyri_12okt%25C3%25B3ber_16sidur_web.pdf/ |title=Geymd eintak |access-date=2024-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231012737/http://fotspor.is/wordpress/wp-content/uploads/2017/10/Akureyri_12okt%25C3%25B3ber_16sidur_web.pdf/ |archive-date=2019-12-31 |url-status=bot: unknown}}, ''Akureyri Vikublað'', 12. október 2017 bls. 12-13 (skoðað 31. desember 2019)</ref><ref name=":0">[https://timarit.is/page/1757241?iabr=on#page/n54/mode/2up/search/ragnhei%C3%B0ur%20run%C3%B3lfsd%C3%B3ttir%20%C3%AD%C3%BEr%C3%B3ttama%C3%B0ur%20%C3%A1rsins „Besta keppnisárið mitt“], ''Morgunblaðið,'' 3. janúar 1992 (skoðað 31. desember 2019)</ref> Ragnheiður var útnefnd Íþróttamaður ársins árið 1991 en þá þegar hafði hún sett um 200 Íslandsmet í sundgreinum. Hún var önnur konan til að hljóta titilinn.<ref name=":0" /> Á ferli sínum keppti Ragnheiður tvisvar sinnum á [[Ólympíuleikarnir|Ólympíuleikum]] en hún tók þátt í leikunum í [[Seúl]] í [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]] árið 1988 og í [[Barcelona]] á [[Spánn|Spáni]] árið 1992 en lauk keppnisferli sínum að þeim leikum loknum.<ref>Frettabladid.is, [https://www.frettabladid.is/sport/ro-tilviljana-leiddi-mig-i-starfi/ „Röð tilviljana leiddi mig í starfið“] (skoðað 31. desember 2019)</ref> Eftir að keppnisferli hennar lauk hefur hún starfað við sundþjálfun, fyrst í Keflavík, Mosfellsbæ og á Akranesi. Frá 2011-2018 var Ragnheiður yfirþjálfari hjá sunddeild Óðins á [[Akureyri]] en árið 2019 hóf hún störf sem yfirþjálfari sundfélagsins SO2 í [[Gautaborg]] í [[Svíþjóð]].<ref>Ingólfur Stefánsson, [https://www.kaffid.is/ragnheidur-runolfsdottir-tekur-vid-einu-staersta-sundfelagi-svithjodar/ „Ragnheiður Runólfsdóttir tekur við einu stærsta sundfélagi Svíþjóðar“], ''kaffid.is'' 10. júlí 2019 (skoðað 31. desember 2019)</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Íþróttamaður ársins}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1966]] [[Flokkur:Íslenskar sundkonur]] [[Flokkur:Stúdentar úr Fjölbrautaskóla Suðurnesja]] 1lv280hm63l0qwhyvc3le5kjbg4s3ls 0 156052 1981202 1971816 2026-09-30T09:47:06Z Akigka 183 1981202 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn =Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = Vatreni (Þeir Jakkaklæddur) Kockasti (Ferniningarnir) | Merki = Flag of Croatia.svg | Íþróttasamband = | Álfusamband = UEFA | Þjálfari = [[Zlatko Dalić]] | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = [[Luka Modrić]] | Varafyrirliði = | Flestir leikir =Darijo Srna (134) | Flest mörk = Davor Šuker (45) | Leikvangur = Breytilegt | FIFA sæti = 11 (1. apríl 2026) | FIFA hæst = 3 | FIFA hæst ár = janúar 1999 | FIFA lægst = 125 | FIFA lægst ár = mars 1994 | Fyrsti leikur = 4-0 gegn [[Mynd:Flag_of_Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]], [[Zagreb]], [[Júgóslavía]] 2. apríl 1940 | Stærsti sigur = 10-0 gegn [[Mynd:Flag_of_San Marino.svg|20px]] [[Sanmarínóska karlalandsliðið í knattspyrnu|San Marínó]] , [[París]] [[Frakkland|Frakklandi]] 4. júní, 2016 | Mesta tap = 0-6 gegn [[Mynd:Flag_of_Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spáni]] 11. september 2018 | HM leikir = 6 | Fyrsti HM leikur = 1998 | Fyrsta HM keppni = 1998 | Mesti HM árangur = 2. sæti (2018) | Álfukeppni = Evrópukeppni | Álfukeppni leikir = 6 | Fyrsta álfukeppni = 1996 | Mesti álfu árangur = Undanúrslit(1996, 2008) | pattern_la1 = _cro18H | pattern_b1 = _cro18H | pattern_ra1 = _cro18H | pattern_sh1 = _cro18H | pattern_so1 = _cro18H | leftarm1 = F40000 | body1 = FFFFFF | rightarm1 = F40000 | shorts1 = 0A33F5 | socks1 = 002394 | pattern_la2 = _cro18A | pattern_b2 = _cro18A | pattern_ra2 = _cro18A | pattern_sh2 = _cro18A | pattern_so2 = _cro18a1 | leftarm2 = 000000 | body2 = 29459B | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = FF0000 }} '''Króatíska karlandsliðið í knattspyrnu''' ''(Króatíska: Hrvatska nogometna reprezentacija)'' er fulltrúi Króatíu í alþjóðlegri knattspyrnu. Landsliðinu er stjórnað af króatíska knattspyrnusambandinu. Besti árangur króatíska landsliðsins á [[FIFA]] heimsmeistarakeppninni var á heimsmeistaramótinu [[HM 2018]] þar sem þeir náðu 2.sæti. == Saga == Króatía lék sinn fyrsta alþjóðlega leik sem land 2. apríl 1940. Við stríðslok 1945 varð Króatía aftur hluti af [[Júgóslavía|Júgóslavíu]]. Næstu áratugi spiluðu króatískir leikmenn fyrir júgóslavneska karlandsliðið í knattspyrnu. Eftir að [[Króatía]] varð aftur sjálfstætt ríki hóf liðið að spila aftur í alþjóðafótbolta. Króatía lék sinn fyrsta landsleik gegn [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkjunum]] í Zagreb 17. október 1990, þó að landið hafi enn tilheyrt Júgóslavíu á þeim tíma. Þann leik vann Króatía 2-1. Árið 1996 tókst Króötum að tryggja sig á [[EM 1996]] í Englandi, sem var fyrsta stórmót liðsins. Eftir sigra gegn ríkjandi Evrópumeisturum [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|Dana]] 3-0 og 1-0 sigur gegn Tyrklandi í fjórðungsúrslitum tapaði liðið gegn [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskalandi]] 1-2. Króatíski framherjinn [[Davor Šuker]] gerði eitt af fallegri mörkum mótsins í í leiknum gegn Danmörku. Árið 1998 tóku Króatar þá á sínu fyrsta heimsmeistarmóti [[HM 1998]] þar gerðu þeir sér lítið fyrir og nældu sér í brons. í liðinu voru margir frægir leikmenn í alþjóðafótbolta eins og [[Davor Šuker]] og [[Zvonimir Boban]]. Davor Šuker var markahæsti leikmaður mótsins með sex mörk. Króatía spilaði til úrslita á [[HM 2018]] á móti Frakklandi og náðu 2. sæti. Á [[HM 2022]] náði Króatía 3. sæti. [[Luka Modric]] var lykilmaður og hreppti hann í gullknöttinn 2018. === EM í knattspyrnu === [[Mynd:ITA-CRO Euro 2012 (3).JPG|thumb|427x427px|Króatískir stuðningsmenn á [[EM 2012|EM 2012]].]] {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[EM1996]]||align=left|{{ENG}} England||''8. liða úrslit'' |- |[[EM 2000]]||align=left|<small>{{fáni|Belgía}} & {{fáni|Holland}}</small>||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 2004]]||align=left|{{fáni|Portúgal}}||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2008]]||align=left|<small>{{fáni|Austurríki}} & {{fáni|Sviss}}</small>||''8. liða úrslit'' |- |[[EM 2012]]||align=left|<small>{{fáni|Pólland}} & {{fáni|Úkraína}}</small>||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2016]]||align=left|<small>{{fáni|Frakkland}}</small>||''16. liða úrslit'' |- |[[EM 2021]]||align=left|<small>{{ESB}}Evrópa </small>||''16. liða úrslit'' |- |[[EM 2024]]||align=left|<small>{{fáni|Þýskaland}}||''Riðlakeppni'' |} === HM árangur === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |-bgcolor=Bronze |[[HM 1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Brons'' |- |[[HM 2002]]||align=left|<small>{{fáni|Suður-Kórea}} & {{fáni|Japan}}</small>||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2006]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2010]]||align=left|{{fáni|Suður-Afríka}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Riðlakeppni'' |-bgcolor=Silver |[[HM 2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||''Silfur'' |-bgcolor=Bronze |[[HM 2022]]|| align="left" |{{fáni|Katar}}||''Brons'' |- |[[HM 2026]]||align=left|<small>{{fáni|Bandaríkin}} & {{fáni|Kanada}}&{{fáni|Mexíkó}}</small>||''32 liða úrslit'' |} [[Mynd:Brazil and Croatia match at the FIFA World Cup 2014-06-12 (50).jpg|thumb|right|234x234px|Króatar fagna marki gegn brössum á [[HM 2014]]]] ===Þjóðadeildin=== 2023: ''Silfur'' == Þjálfarar == {| class="sortable wikitable" |- ! Þjálfari!! Ár |- | {{sort|Jerković|[[Dražan Jerković]]}} | 1990–1991 |- | {{sort|Poklepović|[[Stanko Poklepović]]}} | 1992 |- | {{sort|Marković|[[Vlatko Marković]]}} | 1993 |- | {{sort|Blažević|[[Miroslav Blažević]]}} | 1994–2000 |- | {{sort|Jozić|[[Mirko Jozić]]}} | 2000–2002 |- | {{sort|Barić|[[Otto Barić]]}} | 2000–2002 |- | {{sort|Kranjčar|[[Zlatko Kranjčar]]}} | 2004–2006 |- | {{sort|Bilić|[[Slaven Bilić]]}} | 2006–2012 |- | {{sort|Stimac|[[Igor Štimac]]}} | 2012–2013 |- | {{sort|Kovač|[[Niko Kovač]]}} | 2013–2015 |- | {{sort|Cacic|[[Ante Čačić]]}} | 2015–2017 |- | {{sort|Dalic|[[Zlatko Dalić]]}} | 2017– |} == Leikmenn == ===Leikmannahópur (EM 2021)=== ====Markverðir==== *Lovre Kalinić (Hajduk Split) *Dominik Livaković (Dinamo Zagreb) *Simon Sluga ([[Luton Town]]) ====Varnarmenn==== *Borna Barišić ([[Glasgow Rangers]]) *Domagoj Vida ([[Besiktas]]) *Duje Ćaleta-Car([[Olympique de Marseille]]) *Mile Škorić (Osijek) *Dejan Lovren (Zenit Pétursborg) *Dino Perić (Dinamo Zagreb) *Josip Juranović (Hajduk Split) *Domagoj Bradaric (Lille) *Josko Gvardiol (Dinmo Zagreb) ====Miðjumenn==== *Mateo Kovačić ([[Chelsea F.C.]]) *Marcelo Brozović ([[Internazionale]]) *Milan Badelj ([[Genoa]]) *Luka Ivanusec (Dinamo Zagreb) *Mario Pašalić (Atalanta) *Nikola Vlašić([[CSKA Moskva]]) *[[Luka Modric]] (Real Madrid) ====Sóknarmenn==== *Ivan Perišić ([[FC Bayern München]]) *Ante Rebić([[AC Milan]]) *Andrej Kramaric (1899 Hoffenheim) *Antej Budimir (Osasuna) *Bruno Petković (Young Boys) *Josip Brekalo (Vfl Wolfsburg) *Mislav Oršić (Dinamo Zagreb) === Leikjahæstu og markahæstu Leikmenn === ==== Flestir leikir ==== {{hreingera}} [[Flokkur:Íþróttir í Króatíu]] [[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] avfk8rzo4mrv3fdl2h744fa03jv1fqx 0 159351 1981193 1876327 2026-09-30T08:56:58Z Akigka 183 1981193 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Brynjudalur.JPG|thumb|Þrándarstaðafossar í Þverá.]] [[Mynd:Brynjudalur 08.jpg|thumb|Skógrækt í Brynjudal.]] '''Brynjudalur''' er [[dalur]] fyrir botni [[Hvalfjörður|Hvalfjarðar]] Brynjudalsá rennur eftir honum og eru fossar í ánni. Bæir í dalnum eru: Ingunnarstaðir, Skorhagi og Þrándarstaðir og eyðibýlið Hrísakot.<ref name="ferlir">{{cite web|url=https://ferlir.is/botnsdalur-holukot-kotlugrof-kattarhofdi/|website=Ferlir|title=Botnsdalur - Holukot - Kötlugróf - Kattarhöfði|date=29.1.2024}}</ref> Kjarr er í dalnum en [[Skógræktin|Skógrækt ríkisins]] hóf þar skógrækt árið 1975. [[Brynjudalsskógur]] er nú í eigu [[Skógræktarfélag Íslands|Skógræktarfélags Íslands]]. Þar er jólatrjáarrækt og göngustígar um svæðið.<ref>{{cite web|url=https://www.skogargatt.is/brynjudalur|title=Brynjudalur|website=Skógargátt|publisher=Skógræktarfélag Íslands|access-date=30.9.2026}}</ref> Brynjudals er getið í 14. kafla ''[[Landnámabók]]ar'': <blockquote>Hvamm-Þórir nam land á milli Laxár og Fossár og bjó í Hvammi. Þórir deildi við Ref hinn gamla um kú þá, er Brynja hét; við hana er dalurinn kenndur. Hún gekk þar úti með fjóra tigu nauta, og voru öll frá henni komin. Þeir Refur og Þórir börðust hjá Þórishólum; þar féll Þórir og átta menn hans.<ref>{{cite web|url=https://is.wikisource.org/wiki/Landn%C3%A1mab%C3%B3k/14._kafli|title=Landnámabók - 14. kafli|website=Wikiquote}}</ref></blockquote> Einnig er hans getið í ''[[Bárðar saga Snæfellsáss|Bárðar sögu Snæfellsáss]]'' og ''[[Kjalnesinga saga|Kjalnesinga sögu]]''.<ref name="ferlir" /> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Dalir á Íslandi]] [[Flokkur:Hvalfjörður]] [[Flokkur:Kjósarhreppur]] atgf3j63v6cek7inx1lbo59e9kg6z7m 1981194 1981193 2026-09-30T08:57:13Z Akigka 183 1981194 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Brynjudalur.JPG|thumb|Þrándarstaðafossar í Þverá.]] [[Mynd:Brynjudalur 08.jpg|thumb|Skógrækt í Brynjudal.]] '''Brynjudalur''' er [[dalur]] fyrir botni [[Hvalfjörður|Hvalfjarðar]] Brynjudalsá rennur eftir honum og eru fossar í ánni. Bæir í dalnum eru: Ingunnarstaðir, Skorhagi og Þrándarstaðir og eyðibýlið Hrísakot.<ref name="ferlir">{{cite web|url=https://ferlir.is/botnsdalur-holukot-kotlugrof-kattarhofdi/|website=Ferlir|title=Botnsdalur - Holukot - Kötlugróf - Kattarhöfði|date=29.1.2024}}</ref> Kjarr er í dalnum en [[Skógræktin|Skógrækt ríkisins]] hóf þar skógrækt árið 1975. [[Brynjudalsskógur]] er nú í eigu [[Skógræktarfélag Íslands|Skógræktarfélags Íslands]]. Þar er jólatrjárækt og göngustígar um svæðið.<ref>{{cite web|url=https://www.skogargatt.is/brynjudalur|title=Brynjudalur|website=Skógargátt|publisher=Skógræktarfélag Íslands|access-date=30.9.2026}}</ref> Brynjudals er getið í 14. kafla ''[[Landnámabók]]ar'': <blockquote>Hvamm-Þórir nam land á milli Laxár og Fossár og bjó í Hvammi. Þórir deildi við Ref hinn gamla um kú þá, er Brynja hét; við hana er dalurinn kenndur. Hún gekk þar úti með fjóra tigu nauta, og voru öll frá henni komin. Þeir Refur og Þórir börðust hjá Þórishólum; þar féll Þórir og átta menn hans.<ref>{{cite web|url=https://is.wikisource.org/wiki/Landn%C3%A1mab%C3%B3k/14._kafli|title=Landnámabók - 14. kafli|website=Wikiquote}}</ref></blockquote> Einnig er hans getið í ''[[Bárðar saga Snæfellsáss|Bárðar sögu Snæfellsáss]]'' og ''[[Kjalnesinga saga|Kjalnesinga sögu]]''.<ref name="ferlir" /> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Dalir á Íslandi]] [[Flokkur:Hvalfjörður]] [[Flokkur:Kjósarhreppur]] q57isutcy2dzm7j7gy0a9m4jtuuqhjk 0 160497 1981072 1980357 2026-09-29T15:20:04Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981072 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Root-knot nematode | image = A juvenile root-knot nematode (Meloidogyne incognita) penetrates a tomato root - USDA-ARS.jpg | image_caption = Lirfa af tegundinni ''Meloidogyne incognita'', (stækkað 500×) að stinga sér í rót tómataplöntu. | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Þráðormar]] (''Nematoda'') | classis = [[Secernentea]] | ordo = [[Tylenchida]] | familia = [[Meloidogynidae]] | genus = '''''Meloidogyne''''' | genus_authority = [[Émil Goeldi|Göldi]], 1889 | subdivision_ranks = Tegundir | subdivision = ''[[Meloidogyne hapla]]''<br> ''[[Meloidogyne incognita]]''<br> ''[[Meloidogyne enterolobii]]'' syn. ''[[M. mayaguensis]]''<br> ... }} '''Meloidogyne''' eru sníkjudýr á plöntum. Þetta eru jarðvegs þráðormar sem eru helst á svæðum með heitu loftslagi eða stuttum vetrum. Um 2000 tegundir plantna á heimsvísu eru næmar fyrir sýkingu af þeim og valda þeir um 5% taps uppskeru í heiminum.<ref>Sasser JN, Carter CC: Overview of the International ''Meloidogyne'' Project 1975–1984. In An Advanced Treatise on ''Meloidogyne''. Edited by: Sasser JN, Carter CC. Raleigh: North Carolina State University Graphics; 1985:19-24.</ref> Þeir sýkja ræturnar og valda gallvexti sem dregur úr þroska og lifun plantnanna. Nafnið Meloidogyne er myndað úr tvemur grískum orðum sem þýða "epla-laga" og "kvenkyns".<ref name= ferris99-11>Howard Ferris 1999 to 2011 http://plpnemweb.ucdavis.edu/nemaplex/taxadata/G076S1.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630065108/http://plpnemweb.ucdavis.edu/Nemaplex/Taxadata/G076s1.htm |date=2007-06-30 }} {{Cite web |url=http://plpnemweb.ucdavis.edu/Nemaplex/Taxadata/G076s1.htm |title=Geymd eintak |access-date=2021-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630065108/http://plpnemweb.ucdavis.edu/Nemaplex/Taxadata/G076s1.htm |archive-date=2007-06-30 |url-status=dead}}.</ref> ==Tegundir== *''[[Meloidogyne acronea]]'' *''[[Meloidogyne ardenensis]]'' Santos, 1968 *''[[Meloidogyne arenaria]]'' *''[[Meloidogyne artiellia]]'' *''[[Meloidogyne brevicauda]]'' *''[[Meloidogyne chitwoodi]]'' *''[[Meloidogyne coffeicola]]'' *''[[Meloidogyne exigua]]'' *''[[Meloidogyne fruglia]]'' *''[[Meloidogyne gajuscus]]'' *''[[Meloidogyne hapla]]'' *''[[Meloidogyne incognita]]'' *''[[Meloidogyne javanica]]'' *''[[Meloidogyne enterolobii]]'' (= ''Meloidogyne mayaguensis'') *''[[Meloidogyne naasi]]'' *''[[Meloidogyne partityla]]'' *''[[Meloidogyne thamesi]]'' == Tilvísanir == {{Reflist|32em}} == Tenglar == * [http://www.apsnet.org/edcenter/intropp/lessons/Nematodes/Pages/RootknotNematode.aspx APS Review] * [http://www.fbs.leeds.ac.uk/nem/ Plant Nematology Lab, University of Leeds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202120815/http://www.fbs.leeds.ac.uk/nem/ |date=2020-12-02 }} {{commonscat|Meloidogyne}} {{wikilífverur|Meloidogyne}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Sníkjudýr]] [[Flokkur:Þráðormar]] 2mspi19a3mkmlib75tbde8bhcwn74co 0 160521 1981073 1980359 2026-09-29T15:26:53Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981073 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Meloidogyne acronea'' | status = | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Þráðormar]] (''Nematoda'') | classis = [[Secernentea]] | ordo = [[Tylenchida]] | familia = [[Heteroderidae]] | genus = [[Meloidogyne]] | species = '''M. thamesi''' | binomial = Meloidogyne thamesi | binomial_authority = Chitwood in Chitwood, Specht & Havis, 1952 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Meloidogyne arenaria thamesi'' <small>Chitwood in Chitwood, Specht & Havis, 1952</small> <ref>[http://plpnemweb.ucdavis.edu/Nemaplex/Taxadata/G076s66.HTM ''Meloidogyne thamesi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161219200843/http://plpnemweb.ucdavis.edu/nemaplex/Taxadata/G076s66.HTM |date=2016-12-19 }} {{Cite web |url=http://plpnemweb.ucdavis.edu/nemaplex/Taxadata/G076s66.HTM |title=Geymd eintak |access-date=2021-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161219200843/http://plpnemweb.ucdavis.edu/nemaplex/Taxadata/G076s66.HTM |archive-date=2016-12-19 |url-status=dead}} at Nemaplex, [[University of California]]</ref> }} '''''Meloidogyne thamesi'''''<ref name = "COL">{{cite web|url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 6906886|accessdate= 2019-11-11|archive-date= 2019-12-18|archive-url= https://web.archive.org/web/20191218203746/http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|url-status=dead}}</ref> er tegund af þráðormum af ættinni [[Heteroderidae]].<ref name = "source">Orrell T. (custodian) & Nicolson D. (ed). (2019). ITIS Regional: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> Hann sníkir á te ([[Camellia sinensis]]) == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Meloidogyne thamesi}} {{wikilífverur|Meloidogyne thamesi}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Sníkjudýr]] [[Flokkur:Þráðormar]] 503pcxnhvgg70jrazefyn35y7kdd4ip 0 162463 1981157 1980388 2026-09-29T21:52:16Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981157 wikitext text/x-wiki '''Sambandslýðveldi''' er [[sambandsríki]] þar sem stjórnarfarið er í formi [[lýðveldi]]s.<ref>{{cite web|title=republic|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/republic}}</ref> Bókstafleg grunnmerking hugtaksins lýðveldis á við ríki sem stýrt er af kjörnum fulltrúum og kjörnum þjóðhöfðingja (til dæmis [[Forseti|forseta]]) fremur en af konungi eða drottningu. Í sambandslýðveldi er [[Skipting ríkisvaldsins|ríkisvaldinu dreift]] milli alríkisstjórnarinnar og ríkisstjórna sambandslandanna. Sérhvert sambandslýðveldi hagar valddreifingunni á sinn hátt en yfirleitt eru sameiginleg málefni á borð við öryggis- og varnarmál og peningastefnu í verkahring alríkisins. Stjórnir sambandslandanna og sveitarfélaganna sjá gjarnan um málefni á borð við viðhald innviða og menntastefnu. Skiptar skoðanir eru þó um það hvaða málefni ættu að lúta stjórn alríkisstjórna og sambandslönd hafa yfirleitt nokkra stjórn í málefnum sem ekki lúta lögsögu alríkisins. Andstæðan við sambandslýðveldi er því [[Einingarríki|einingarlýðveldi]] þar sem ríkisstjórn alls landsins nýtur fullveldis í öllum pólitískum málefnum. Ómiðstýrðara stjórnarfar sambandslýðvelda er algengt í fjölmennum ríkjum.<ref>[[Forum of Federations]]: [http://www.forumfed.org/libdocs/FedCountries/FC-USA.pdf], Schram, Sanford. Handbook of Federal Countries: United States, pg 373–391, 2005.</ref> Í flestum sambandslýðveldum er skipting ríkisvaldsins milli stjórna alríkis og sambandsríkjanna formfest í ritaðri [[stjórnarskrá]]. Pólitískur munur á sambandslýðveldum og öðrum [[Sambandsríki|sambandsríkjum]], sér í lagi [[Konungsríki|konungsríkjum]] sem lúta sambandsstjórn, felst gjarnan í lagabókstaf fremur en í verulegum stjórnarfarslegum mun þar sem flest sambandsríki lúta lýðræðislegu stjórnarfari, að minnsta kosti að nafninu til. Sumar sambandsstjórnir í [[einveldi]]sríkjum, til dæmis [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]], byggjast þó ekki á lýðræðislegu stjórnarfari. ==Sambandslýðveldi í dag == {{Dökkt þema ferill}} {| class="t-ferill" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" class="wikitable sortable" !Sambandsríki!!Opinbert heiti!!Stjórnsýslueiningar!![[Þjóðhöfðingi]] |- |{{ARG}} [[Argentína]] | Argentínska lýðveldið |Sjálfsstjórnarhéruð og ein sjálfsstjórnarborg |[[Forseti Argentínu|Forseti]] |- |{{AUT}} [[Austurríki]]<ref>[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/austria/ Austria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110074413/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/austria/ |date=2021-01-10 }}, 14. maí 2021</ref> |Lýðveldið Austurríki |Sambandsríki |[[Forseti Austurríkis|Forseti]] |- |{{USA}} [[Bandaríkin]]<ref>[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/ United States] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212224932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/ |date=2021-12-12 }}, 14. maí 2021</ref> |Bandaríki Ameríku |50 [[Fylki Bandaríkjanna|fylki]] eða ríki, hundruð þjóðflokkaeininga, eitt [[District of Columbia|alríkisumdæmi]] og nokkur yfirráðasvæði |[[Forseti Bandaríkjanna|Forseti]] |- |{{BIH}} [[Bosnía og Hersegóvína]]<ref>[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bosnia-and-herzegovina/ Bosnia and Herzegovina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124195757/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bosnia-and-herzegovina/ |date=2021-01-24 }}, 14. maí 2021</ref> |Bosnía og Hersegóvína |Einingar, kantónur og eitt alríkisumdæmi |[[Forsetaráð Bosníu og Hersegóvínu|Forsetaráð]] |- |{{BRA}} [[Brasilía]]<ref>[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Brazil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210812124129/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ |date=2021-08-12 }}, 14. maí 2021</ref> |Sambandslýðveldið Brasilía |Sveitarfélög, fylki og eitt alríkisumdæmi<ref>{{cite web|url=http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/Constituicao/Constitui%C3%A7ao.htm|title=http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/Constituicao/Constitui%C3%A7ao.htm|website=planalto.gov.br|access-date=2018-05-04|archive-date=2007-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071213194044/http://www.planalto.gov.br/CCIVIL_03/Constituicao/Constitui%C3%A7ao.htm|url-status=dead}}</ref> |[[Forseti Brasilíu|Forseti]] |- |{{ETH}} [[Eþíópía]]<ref>[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421154941/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ |date=2021-04-21 }}, 14. maí 2021</ref> |Sambandslýðstjórnarlýðveldið Eþíópía |Héruð |[[Forseti Eþíópíu|Forseti]] |- |{{IND}} [[Indland]]<ref>[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india/ India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210318202107/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india |date=2021-03-18 }} {{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html |title=Geymd eintak |access-date=2026-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226142553/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html |archive-date=2018-12-26 |url-status=dead}}, 14. maí 2021</ref> |Lýðveldið Indland |Fylki og alríkishéruð |[[Forseti Indlands|Forseti]] |- |{{IRQ}} [[Írak]] |Lýðveldið Írak |Landstjóraumdæmi |[[Forseti Íraks|Forseti]] |- |{{CMR}} [[Kómorur]] |Kómorsambandið |Eyjar |[[Forseti Kómora|Forseti]] |- |{{MEX}} [[Mexíkó]]<ref>[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/ Mexico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico |date=2021-01-26 }}, 14. maí 2021</ref> |Mexíkóska ríkjasambandið |Fylki og ein sjálfsstjórnarborg |[[Forseti Mexíkó|Forseti]] |- |{{FSM}} [[Míkrónesía (ríki)|Míkrónesía]] |Sambandsríki Míkrónesíu |Fylki |[[Forseti Míkrónesíu|Forseti]] |- |{{NPL}} [[Nepal]]<ref>[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nepal/ Nepal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109075733/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nepal/ |date=2021-01-09 }}, 14. maí 2021</ref> |Sambandslýðstjórnarlýðveldið Nepal |Héruð |[[Forseti Nepals|Forseti]] |- |{{NGA}} [[Nígería]]<ref>[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nigeria/ Nigeria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109223449/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nigeria |date=2021-01-09 }}, 14. maí 2021</ref> |Sambandslýðveldið Nígería |Hefðbundin fylki, fylki og eitt alríkisumdæmi |[[Forseti Nígeríu|Forseti]] |- |{{PAK}} [[Pakistan]]<ref>[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110014011/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ |date=2021-01-10 }}, 14. maí 2021</ref> |Íslamska lýðveldið Pakistan |Héruð, sjálfsstjórnarsvæði og alríkissvæði |[[Forseti Pakistans|Forseti]] |- |{{RUS}} [[Rússland]]<ref>{{cite web|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Russia_2014|title=Text of the Russian constitution in English|publisher=Constituteproject.org}}</ref> |Rússneska sambandsríkið |Sjálfstjórnarlýðveldi |[[Forseti Rússlands|Forseti]] |- |{{SOM}} [[Sómalía]] |Sambandslýðveldið Sómalía |Sambandshéruð |[[Forseti Sómalíu|Forseti]] |- |{{SSD}} [[Suður-Súdan]] |Lýðveldið Suður-Súdan |[[Fylki]] |[[Forseti Suður-Súdans|Forseti]] |- |{{SDN}} [[Súdan]] |Lýðveldið Súdan |Fylki |[[Forseti Súdans|Forseti]] |- |{{CHE}} [[Sviss]]<ref>[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/switzerland/ Switzerland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114180445/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/switzerland/ |date=2024-11-14 }}, 14. maí 2021</ref> |Svissneska ríkjasambandið |[[Kantónur í Sviss|Kantónur]] |[[Alríkisráð Sviss|Alríkisráð]] |- |{{VEN}} [[Venesúela]]<ref>[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/venezuela/ Venezuela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210531110017/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/venezuela/ |date=2021-05-31 }}, 14. maí 2021</ref> |Bólivarska lýð­veldið Ven­esúela |Fylki, eitt höfuðborgarumdæmi og nokkur alríkisumdæmi |[[Forseti Venesúela|Forseti]] |- |{{DEU}} [[Þýskaland]]<ref>[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany/ Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109075739/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany |date=2021-01-09 }}, 14. maí 2021</ref> |Sambandslýðveldið Þýskaland |Sambandslönd |[[Forseti Þýskalands|Forseti]] |- |} ==Fyrrum sambandslýðveldi== {{Dökkt þema ferill}} {| class="t-ferill" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" !Sambandsríki!!Opinbert heiti!!Tímabil!!Stjórnsýslueiningar |- |[[File:Statenvlag.svg|20px]] [[Hollenska lýðveldið]] || [[Hollenska lýðveldið|Lýðveldi sjö sameinaðra Niðurlanda]] || 1581–1795 ||Héruð |- |[[File:Flag of the Gran Colombia.svg|20px]] [[Stóra-Kólumbía]] || [[Stóra-Kólumbía|Lýðveldið Kólumbía]]<br/>[[Stóra-Kólumbía|Bandaríki Kólumbíu]] || 1819–1831<br/>1863–1886 || Fylki |- |[[Mynd:Flag of the Federal Republic of Central America.svg|20px]] [[Sambandslýðveldi Mið-Ameríku]] || [[Sambandslýðveldi Mið-Ameríku|Hin sameinuðu héruð Mið-Ameríku]]<br/>[[Sambandslýðveldi Mið-Ameríku]] || 1823–1838 || |- |{{MEX}} [[Mexíkó]] || [[Fyrsta mexíkóska lýðveldið|Bandaríki Mexíkó]] || 1824–1835 || |- |[[Mynd:Flag of China (1912–1928).svg|20px]] [[Beiyang-stjórnin|Kína]] || [[Beiyang-stjórnin|Lýðveldið Kína]] || 1912–1928 || Héruð |- |[[Mynd:Flag of the Mountain Republic.svg|20px]] [[Fjallalýðveldið Norður-Kákasus]] || [[Fjallalýðveldið Norður-Kákasus|Bandalag fjallaþjóða Kákasus]] || 1917–1922<br/>1989–2000 ||[[Lýðveldi]] |- | {{DEU}} [[Weimar-lýðveldið|Þýskaland]] || [[Weimar-lýðveldið|Þýska ríkið]] || 1919–1933 || Fylki |- | {{DDR}} [[Austur-Þýskaland]] || [[Austur-Þýskaland|Alþýðulýðveldið Þýskaland]] || 1949–1952 || Fylki |- | [[Mynd:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1925).svg|20px]] [[Rússneska sovétlýðveldið]] ||[[Rússneska sovétlýðveldið|Rússneska sósíalíska sovét-sambandslýðveldið]] || 1917–1991 || Alríkisumdæmi |- | {{USSR}} [[Sovétríkin]] || [[Sovétríkin|Sambandsríki sósíalískra sovétlýðvelda]] || 1922–1991 || [[Sovétlýðveldi|Lýðveldi]] |- | {{YUG}} [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|Júgóslavía]]<ref name=CIA1991>{{Cite web |url=http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1991/world91b.txt |title=The CIA World Factbook officially dated October 15, 1991 |access-date=2011-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511092520/http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1991/world91b.txt |archive-date=2011-05-11 |url-status=dead }}</ref> || [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|Alþýðlega sambandslýðveldið Júgóslavía]]<br/>[[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía]] || 1945–1992 || Lýðveldi |- | [[Mynd:Flag of Yugoslavia (1992–2003); Flag of Serbia and Montenegro (2003–2006).svg|20px]] [[Serbía og Svartfjallaland]] || [[Serbía og Svartfjallaland|Sambandslýðveldið Júgóslavía]]<br/>[[Serbía og Svartfjallaland|Ríkjasamband Serbíu og Svartfjallalands]] || 1992–2006||Lýðveldi |- | [[Mynd:Flag of Burma (1948–1974).svg|20px]] [[Mjanmar|Búrma]] || [[Mjanmar|Bandalagið Búrma]] || 1948–1962 || Fylki |- | {{IDA}} [[Indónesía]] || [[Indónesía|Lýðveldi bandaríkja Indónesíu]] || 1949–1950 ||Fylki |- | [[Mynd:Flag of the Democratic Republic of the Congo (1966–1971).svg|20px]] [[Lýðveldið Kongó (Léopoldville)|Kongó-Léopoldville]] || [[Lýðveldið Kongó (Léopoldville)|Lýðveldið Kongó]] || 1960–1964 || |- | [[Mynd:Flag of Cameroon (1961-1975).svg|20px]] [[Kamerún]] || [[Kamerún|Sambandslýðveldið Kamerún]] || 1961–1972 || |- | [[Mynd:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Suður-Afríka]] || [[Suður-Afríka|Suður-afríska sambandsríkið]] || 1961–1994 || |- |{{TZA}} [[Tansanía]] || [[Tansanía|Sameinaða lýðveldið Tansanía]] || 1964–1965 || |- |{{CZE}} [[Tékkóslóvakía]]<ref name=CIA1991/> || [[Tékkóslóvakíska sósíalistalýðveldið]]<br/>[[Tékkneska og slóvakíska sambandslýðveldið]] || 1969–1990<br/>1990–1992||Lýðveldi |} ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Lýðveldi]] [[Flokkur:Tegundir stjórnarfars]] tqcde5cm2xa2cpto5bt43h67isfvkkn 0 165523 1981012 1979762 2026-09-29T12:20:53Z TKSnaevarr 53243 1981012 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | forskeyti = | nafn = Magdalena Andersson | mynd = Swedish Prime Minister Andersson (2021).jpg | myndastærð = | myndatexti1 = Magdalena Andersson árið 2021. | titill= [[Forsætisráðherra Svíþjóðar]] | stjórnartíð_start = [[30. nóvember]] [[2021]] | stjórnartíð_end = [[18. október]] [[2022]] | einvaldur = [[Karl 16. Gústaf]] | forveri = [[Stefan Löfven]] | eftirmaður = [[Ulf Kristersson]] | titill2= Fjármálaráðherra Svíþjóðar | stjórnartíð_start2 = [[3. október]] [[2014]] | stjórnartíð_end2 = [[30. nóvember]] [[2021]] | forsætisráðherra2 = [[Stefan Löfven]] | forveri2 = [[Anders Borg]] | eftirmaður2 = [[Mikael Damberg]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1967|1|23}} | fæðingarstaður = [[Uppsalir|Uppsölum]], [[Svíþjóð]] | þjóderni = [[Svíþjóð|Sænsk]] | maki = Richard Friberg | stjórnmálaflokkur = [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Svíþjóð)|Jafnaðarmannaflokkurinn]] | börn = 2 | háskóli = [[Hagfræðiskólinn í Stokkhólmi]] }} '''Eva Magdalena Andersson''' (f. 23. janúar 1967) er [[Svíþjóð|sænsk]] stjórnmálakona og hagfræðingur. Hún hefur verið leiðtogi sænska [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Svíþjóð)|Jafnaðarmannaflokksins]] frá 5. nóvember 2021 og var [[forsætisráðherra Svíþjóðar]] frá 30. nóvember 2021 til 18. október 2022. Hún var áður fjármálaráðherra í ríkisstjórn [[Stefan Löfven|Stefans Löfven]] frá árinu 2014 til 2021. Andersson er fyrsti kvenforsætisráðherra Svíþjóðar og með embættistöku hennar varð Svíþjóð síðasta [[Norðurlönd|Norðurlandið]] til að kjósa konu sem ríkisstjórnarleiðtoga. ==Æviágrip== Magdalena Andersson fæddist þann 23. janúar 1967 í [[Uppsalir|Uppsölum]] og keppti í [[sund]]i þegar hún var barn.<ref name=nísk/> Hún gekk sextán ára gömul í ungliðadeild sænska [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Svíþjóð)|Jafnaðarmannaflokksins]].<ref>{{Vefheimild|titill=Líkur að Andersson verði fyrst kvenna forsætisráðherra|url=https://www.ruv.is/frett/2021/11/04/likur-ad-andersson-verdi-fyrst-kvenna-forsaetisradherra|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson|ár=2021|mánuður=4. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=7. nóvember}}</ref> Hún er menntuð í [[hagfræði]] og starfaði frá 2007 til 2009 sem aðstoðarmaður [[Mona Sahlin|Monu Sahlin]], leiðtoga Jafnaðarmannaflokksins. Árið 2009 hóf Andersson störf sem yfirmaður hjá sænskum skattayfirvöldum og vann hún þar til ársins 2012. Tveimur árum síðar varð Andersson [[fjármálaráðherra]] Svíþjóðar í fyrstu ríkisstjórn [[Stefan Löfven|Stefans Löfven]].<ref name=nísk>{{Vefheimild|titill=„Nískasti fjár­mála­ráð­herra ESB“ lík­legastur til að taka við|url=https://www.visir.is/g/20212146651d/-niskasti-fjar-mala-rad-herra-esb-lik-legastur-til-ad-taka-vid|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Atli Ísleifsson|ár=2021|mánuður=24. ágúst|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=7. nóvember}}</ref> Sem fjármálaráðherra hefur Andersson þótt fara varlega með fé sænskra skattgreiðenda og því hefur hún verið kölluð „nískasti fjármálaráðherra [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]].“<ref name=nísk/> Hún hefur þó hækkað skatta og varið meira fé í velferðarkerfið á embættistíð sinni. Andersson hefur látið þau orð falla að hún telji háa skatta, sterk verkalýðsfélög og jöfnuð undirstöðu velgengni í alþjóðavæddum heimi.<ref>{{Vefheimild|titill=Segir háa skatta undirstöðu velgengni|url=https://www.vb.is/frettir/segir-haa-skatta-undirstodu-velgengni/137903/?q=,|útgefandi=''[[Viðskiptablaðið]]''|ár=2017|mánuður=8. maí|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=7. nóvember}}</ref> Þegar Stefan Löfven lýsti yfir að hann hygðist segja af sér sem forsætisráðherra og leiðtogi Jafnaðarmannaflokksins sumarið 2021 var fljótt litið til Andersson, hinnar svokölluðu „krónprinsessu“ flokksins, sem líklegs eftirmanns hans.<ref name=nísk/><ref>{{Vefheimild|titill=„Allt tekur enda“|url=https://kjarninn.is/frettir/allt-tekur-enda/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|ár=2021|mánuður=22. ágúst|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=7. nóvember|höfundur=Arnar Þór Ingólfsson}}</ref> Þann 5. nóvember 2021 var Andersson einróma kjörin nýr leiðtogi flokksins. Hún var ein í framboði og hafði verið tilnefnd til embættisins af 26 aðildarfélögum Jafnaðarmannaflokksins.<ref>{{Vefheimild|titill=Anders­son tekin við sem for­maður af Löfven|url=https://www.visir.is/g/20212179220d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Atli Ísleifsson|ár=2021|mánuður=5. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=7. nóvember}}</ref> Þann 24. nóvember kaus [[sænska þingið]] að staðfesta Andersson sem nýjan forsætisráðherra Svíþjóðar.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrst kvenna til að gegna em­bætti for­sætis­ráð­herra í Sví­þjóð|url=https://www.visir.is/g/20212187212d/fyrst-kvenna-til-ad-gegna-em-baetti-for-saetis-rad-herra-i-svi-thjod|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Atli Ísleifsson|ár=2021|mánuður=24. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=24. nóvember}}</ref> Andersson sagði hins vegar af aðeins sjö klukkustundum síðar þegar fjárlagafrumvarp hennar komst ekki í gegnum þingið. [[Miðflokkurinn (Svíþjóð)|Miðflokkurinn]], sem hafði kosið með útnefningu Anderssons í embætti forsætisráðherra, greiddi atkvæði með fjárlagafrumvarpi [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Svíþjóð)|Kristilegra demókrata]] og [[Svíþjóðardemókratar|Svíþjóðardemókrata]], sem var samþykkt af þinginu. [[Græni flokkurinn (Svíþjóð)|Græni flokkurinn]] dró í kjölfarið til baka stuðning sinn við stjórn Anderssons vegna óánægju með nýju fjárlögin. Andersson kvaðst ekki geta leitt ríkisstjórn undir þessum kringumstæðum og baðst lausnar en lýsti þó yfir vilja til að mynda nýja minnihlutastjórn Jafnaðarmannaflokksins.<ref>{{Vefheimild|titill=Andersson biðst lausnar eftir sjö tíma í embætti|url=https://www.ruv.is/frett/2021/11/24/andersson-bidst-lausnar-eftir-sjo-tima-i-embaetti|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Alexander Kristjánsson|höfundur2=Ásgeir Tómasson|ár=2021|mánuður=24. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=24. nóvember}}</ref> Þingið kaus Andersson aftur forsætisráðherra þann 29. nóvember, í þetta sinn sem leiðtoga minnihlutastjórnar.<ref>{{Vefheimild|titill=Magda­lena Anders­son for­sætis­ráð­herra aftur á ný|url=https://www.visir.is/g/20212189427d/magda-lena-anders-son-aftur-nyr-for-saetis-rad-herra|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Atli Ísleifsson|ár=2021|mánuður=29. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=30. nóvember}}</ref> Hún tók við embættinu næsta dag. Kosningabandalag vinstriflokkanna tapaði naumlega þingkosningunum í september 2022. Andersson baðst því lausnar úr embætti forsætisráðherra þann 14. september. Hún situr hins vegar áfram sem formaður Jafnaðarmannaflokksins.<ref>{{Vefheimild|titill=Andersson játar ósigur og biðst lausnar|url=https://www.ruv.is/frett/2022/09/14/andersson-jatar-osigur-og-bidst-lausnar|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Pétur Magnússon|ár=2022|mánuður=14. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=14. september}}</ref> Andersson fékk stjórnarmyndunarumboð eftir þingkosningar í september árið 2026, þar sem vinstriblokkin hlaut nauman meirihluta þingsæta. Hún skilaði stjórnarmyndunarumboðinu hins vegar þann 28. september og sagði ekki unnt að mynda ríkisstjórn.<ref>{{Vefheimild|titill=Andersson tókst ekki að mynda ríkisstjórn í Svíþjóð|url=https://heimildin.is/grein/27317/andersson-tokst-ekki-ad-mynda-rikisstjorn-i-svithjod/|útgefandi=[[Heimildin]]|dags=28. september 2026|skoðað=29. september 2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla|fyrir=[[Stefan Löfven]]|titill=[[Forsætisráðherra|Forsætisráðherra Svíþjóðar]]|frá=[[30. nóvember]] [[2021]]|til=[[18. október]] [[2022]]|eftir=[[Ulf Kristersson]]}} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Svíþjóðar}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál|Svíþjóð}} {{DEFAULTSORT:Andersson, Magdalena}} {{f|1967}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Svíþjóðar]] t3vdp1wjing2neu3q2t3rlzl4s0c4wk 0 173003 1981131 1919980 2026-09-29T18:37:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981131 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk | forskeyti = | heiti = PinkPantheress | heiti_á_frummáli = | viðskeyti = | mynd = PinkPantheress, 2022.jpg | mynd_langsnið = | mynd_stærð = | mynd_upprétt = | mynd_alt = | mynd_texti = PinkPantheress árið 2022 | fæðingarnafn = Victoria Beverley Walker | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|2001|4|18}} | fæðingarstaður = [[Bath]], [[Somerset]], [[England]] | dánardagur = <!-- {{Dánardagur og aldur|ÁÁÁÁ|MM|DD|ÁÁÁÁ|MM|DD}} (dánardagur fyrst) --> | dánarstaður = | dánarorsök = | önnur_nöfn = | uppruni = [[Kent]], England | starf = {{flatlist| * Söngvari * textahöfundur * pródúsent }} | ár = 2020–í dag | maki = | börn = | foreldrar = | ættingjar = | stefna = {{flatlist| * [[Popptónlist|Popp]] * Bedroom pop * Dance * Alt-pop * Drum and bass * 2-step * Jungle * Hyperpop }} | hljóðfæri = | útgefandi = {{flatlist| * Warner Uk * 300 }} | samvinna = | meðlimur_í = | áður_meðlimur_í = | vefsíða = {{URL|pantheress.pink}} | undirskrift = PinkPantheress sig.svg | undirskrift_stærð = | module = | module2 = | module3 = }} '''Victoria Beverley Walker''' (f. 18. apríl 2001),<ref>{{cite news |last=Greenwood |first=Douglas |date=21. júní 2021 |title=PinkPantheress is the musician dominating TikTok's DIY scene |url=https://i-d.vice.com/en/article/m7e3xa/pinkpantheress- |work=i-D |location= |access-date=15. mars 2023 |archive-date=2023-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315015551/https://i-d.vice.com/en/article/m7e3xa/pinkpantheress- |url-status=dead }}</ref> þekkt undir nafninu '''PinkPantheress''', er [[bretland|bresk]] söngkona og pródúsent. Lögin hennar er oft stutt og nýta hljóðbúta úr lögum frá [[1991-2000|tíunda]] og [[2001-2010|fyrsta áratugnum]] og spanna fjölda tónlistarstefna, meðal annars bedroom pop, drum and bass, alt-pop og 2-step garage. Hún hefur verið tilnefnd til þriggja [[Brit-verðlaunin|Brit Awards]] verðlauna og valin pródúsent ársins af [[Billboard |Billboard Women in Music]] árið 2024. Árið 2021, þegar hún gekk í háskóla í [[London]], byrjaði hún að birta lögin sín inná samfélagsmiðlinum [[TikTok]], meðal annars „Break It Off“, sem gekk eins og eldur í sinu. Í kjölfarið skrifaði hún undir samning hjá útgefendunum [[Parlophone]] og [[Elektra Records]].<ref>{{cite news |last=Steele |first=Nickaela |date=6. desember 2022 |title=The Rise of New British Pop Star PinkPantheress |url=https://glittermagazine.co/2022/12/06/the-rise-of-new-british-pop-star-pinkpantheress/ |work=Glitter |location= |access-date=5. mars 2023}}</ref> Lagið hennar „Boy's a liar Pt.2“ með [[Ice Spice]] náði sjötta sæti á vinsældarlista [[K100]].<ref>{{cite web |url=https://k100.mbl.is/lagalistinn/ |title=Tónlistinn Topp 40 |author=<!--Not stated--> |date= |website=k100.mbl.is |publisher= |access-date=5. mars 2023 |quote=Vinsælustu lögin á helstu útvarpsstöðvum og Spotify |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305221816/https://k100.mbl.is/lagalistinn/ |archive-date=2023-03-05 |url-status=dead}}</ref> ==Útgefið efni== === Breiðskífur === * „Heaven Knows“ (2023) === Stuttskífur === * „To Hell With It“ (2021) * „Fancy That“ (2025) === Smáskífur === * „Take Me Home“ (2022) === Lög === * „Passion“ (2021) * „Just A Waste“ (2021) * „Pain“ (2021) * „I Must Apologise“ (2021) * „Break It Off“ (2021) * „Attracted To You“ (2021) * „Just For Me“ (2021) * „To Hell With It“ (Remixes) (2022) * „Where You Are“ ásamt [[Willow Smith|Willow]] (2022) * „Take Me Home“ (2022) * „Shygirl - Bbycakes“ ásamt Mura Masa og Lil Uzi Vert (2022) * „Do You Miss Me?“ (2022) * „Picture In My Mind“ ásamt Sam Gellaitry (2022) * „Boy's A Liar“ (2022) * „Boy's A Liar Pt.2“ ásamt [[Ice Spice]] (2023) * „Way Back“ ásamt [[Skrillex]] og Trippie Redd (2023) * „Turn Your Phone off“ ásamt Destroy Lonely (2023) * „Mosquito“ (2023) * „Capable of Love“ (2023) * „Nice to Meet You“ ásamt [[Central Cee]] (2023) * „Turn It Up“ (2024) * „Tonight“ (2025) * „Stateside“ (2025) * „Illegal“ (2025) ==Tilvísanir== {{reflist}} {{f|2001}} [[Flokkur:Breskir tónlistarmenn]] sfex0t2y7x75k9p5itwep3bxi6zdy9f 0 174511 1981024 1813828 2026-09-29T12:57:14Z Berserkur 10188 1981024 wikitext text/x-wiki [[mynd:Polska 992 - 1025.svg|250px|thumb|Konungsríkið Pólland frá 992 til 1025.]] '''Konungsríkið Pólland''' ([[pólska]]: ''Królestwo Polskie'') var ríki í Mið-Evrópu. Það var stofnað árið [[1025]] þegar [[Bolesław Chrobry]], hertogi að nafnbót, var krýndur konungur. Það var lagt niður eftir [[Skiptingar Póllands|skiptingu Póllands]]. {{stubbur}} {{s|1025}} [[Flokkur:Konungsríki]] [[Flokkur:Saga Póllands]] nfxmm80lm34h89l9ux1bqoqaq9n8hih 0 175001 1981189 1980437 2026-09-30T05:17:02Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981189 wikitext text/x-wiki {{Kvikmynd | nafn=Þótt síðar verði | upprunalegt heiti = Die Another Day | leikstjóri=[[Lee Tamahori]] | höfundur={{Plainlist | * [[Neal Purvis and Robert Wade|Neal Purvis<br />Robert Wade]] }} | byggt_á=[[James Bond]] eftir [[Ian Fleming]] | framleiðandi={{Plainlist | * [[Michael G. Wilson]] * [[Barbara Broccoli]] }} | leikarar={{Plainlist | * [[Pierce Brosnan]] * [[Halle Berry]] * [[Toby Stephens]] * [[Rosamund Pike]] * [[Rick Yune]] * [[John Cleese]] * [[Judi Dench]] }} | kvikmyndagerð=[[David Tattersall]] | klipping=[[Christian Wagner]] | tónlist=[[David Arnold]] | fyrirtæki=[[Eon Productions]]<br />[[Metro-Goldwyn-Mayer]] | dreifiaðili=[[Metro-Goldwyn-Mayer|MGM Distribution Co.]] (Bandaríkin)<br />[[20th Century Fox]] (á alþjóðavísu) | frumsýning=29. nóvember 2002 (á Íslandi) | lengd=133 mínútur | land=Bretland<ref name=lumiere>{{cite web |title=Die Another Day|website=[[Lumiere (database)|Lumiere]]|publisher=[[European Audiovisual Observatory]] |url=http://lumiere.obs.coe.int/web/film_info/?id=18801 |access-date=9 October 2020 |archive-date=25 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925143626/http://lumiere.obs.coe.int/web/film_info/?id=18801 |url-status=live }}</ref><br />Bandaríkin<ref name=lumiere /> | tungumál=Enska | ráðstöfunarfé=$142 milljónir<ref name="numbers">{{cite web |title=Die Another Day (2002) - Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/Die-Another-Day#tab=summary |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |access-date=10 August 2019 |archive-date=25 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200825234157/https://www.the-numbers.com/movie/Die-Another-Day#tab=summary |url-status=live }}</ref>|heildartekjur=$431.9 milljónir<ref name="numbers" /> }} [[Mynd:Ice_Dragster_(Die_Another_Day)_National_Motor_Museum,_Beaulieu.jpg|thumb|right|Spyrnusleði sem var notaður við tökur á Íslandi.]] '''''Þótt síðar verði''''' (enska: ''Die Another Day'') er bresk [[njósnamynd]] frá 2002 og tuttugasta myndin sem [[Eon Productions]] gerðu um leyniþjónustumanninn [[James Bond]]. Framleiðendur voru [[Michael G. Wilson]] og [[Barbara Broccoli]], en leikstjóri var [[Lee Tamahori]]. Þetta er fjórða og síðasta myndin með [[Pierce Brosnan]] í aðalhlutverki sem skáldsagnapersónan og [[Breska leyniþjónustan|MI6]]-fulltrúinn James Bond, eina myndin með [[John Cleese]] sem Q, og sú síðasta með [[Samantha Bond|Samönthu Bond]] sem ungfrú Moneypenny. Þetta er einnig fyrsta myndin síðan ''Live and Let Die'' (1973) þar sem Desmond Llewelyn kemur ekki fram sem Q þar sem hann andaðist þremur árum fyrr. [[Halle Berry]] er mótleikari hans sem NSA-fulltrúinn Giacinta „Jinx“ Johnson. Hún hjálpar Bond að finna uppljóstrara í bresku leyniþjónustunni sem sveik hann og breskan milljarðarmæring sem reynist tengjast norðurkóreskum njósnara sem Bond taldi sig hafa drepið. Sagan er upprunaleg, en byggir á skáldsögum skapara Bonds, [[Ian Fleming]], ''Moonraker'' (1955) og ''The Man with the Golden Gun'' (1965), sem og skáldsögu [[Kingsley Amis]], ''Colonel Sun''.<ref name=":1">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/930556527|title=Some kind of hero : 007 : the remarkable story of the James Bond films|last=Field|first=Matthew|date=2015|others=Ajay Chowdhury|isbn=978-0-7509-6421-0|location=Stroud, Gloucestershire|oclc=930556527|access-date=9 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211128234516/https://www.worldcat.org/title/some-kind-of-hero-007-the-remarkable-story-of-the-james-bond-films/oclc/930556527|archive-date=28 November 2021}}</ref> ''Þótt síðar verði'' kom út á 40 ára afmæli Bondmyndanna. Myndin inniheldur vísanir í allar fyrri myndir seríunnar.<ref>{{Cite web|url=http://www.virginmedia.com/movies/features/20-things-you-never-knew-about-james-bond.php?page=18|title=20 things you never knew about... James Bond|website=Virgin Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144455/http://www.virginmedia.com/movies/features/20-things-you-never-knew-about-james-bond.php?page=18|archive-date=11 December 2013|access-date=8 December 2013}}</ref> Hún fékk blandaða dóma; sumir gagnrýnendur voru ánægðir með leikstjórn Tamahori, en aðrir gagnrýndu notkun tæknibrellna, vörukynningar og ófrumlegan söguþráð, auk skúrksins. Engu að síður var hún tekjuhæsta James Bond-myndin á sínum tíma. == Leikarar == * [[Pierce Brosnan]] sem James Bond, fulltrúi [[Breska leyniþjónustan|MI6]]. * [[Halle Berry]] sem Giacinta „Jinx“ Johnson, NSA fulltrúi.<ref>{{Cite news|title=Halle's big year|date=Nov 2002|work=Ebony|quote=Of her character, Berry said: She's the next step in the evolution of women in the Bond movies. She's more modern and not the classic villain. She also said that Jinx is fashionable. She's fashion-forward, very sexy and takes fashion risks, and I love her for that.}}</ref><ref>[http://www.mi6.co.uk/news/index.php?itemid=1276&catid=1 www.mi6.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041215015552/http://www.mi6.co.uk/news/index.php?itemid=1276 |date=2004-12-15 }} {{Cite web |url=http://www.mi6.co.uk/news/index.php?itemid=1276 |title=Geymd eintak |access-date=3 júní 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041215015552/http://www.mi6.co.uk/news/index.php?itemid=1276 |archive-date=15 desember 2004 |url-status=bot: unknown}}.</ref> Áður en Berry var ráðinn komu [[Salma Hayek]], Saffron Burrows og Sophie Ellis-Bextor til greina.<ref name=":1" /> * [[Toby Stephens]] sem Gustav Graves, breskur frumkvöðull og annar persónuleiki Tan-Sun Moon ofursta. Graves var byggður á Hugo Drax í ''Moonraker'' eftir Ian Fleming; stríðsglæpamaður nasista sem læst vera breskur hermaður í lok síðari heimsstyrjaldar, varð virtur og auðugur mannvinur og notaði þetta skjól til að skipuleggja kjarnorkuflaugárás á London. Hann var einnig byggður á [[Uday Hussein]] og [[Richard Branson]].<ref name=":1" /> * [[Will Yun Lee]] sem Tan-Sun Moon ofursti, norðurkóreskur ofursti og upprunalegur persónuleiki Graves. * [[Rosamund Pike]] sem Miranda Frost, MI6-fulltrúi og gagnnjósnari. * [[Rick Yune]] sem Tang Ling Zao, norðurkóreskur hryðjuverkamaður sem vinnur fyrir Moon og lifir í útlegð. * [[Judi Dench]] sem M, yfirmaður MI6. * [[John Cleese]] sem Q, yfir vopnabúri MI6. * [[Madonna]] sem Verity, skylmingakennari Frost. * [[Michael Madsen]] sem Damian Falco, yfirmaður Jinx í NSA. * [[Samantha Bond]] sem ungfrú Moneypenny, ritari M. * [[Colin Salmon]] sem Charles Robinson, aðstoðarforingi M. * [[Kenneth Tsang]] sem Moon hershöfðingi, faðir Moon ofursta. Hann aðstoðar Bond við að sleppa aftur til Vesturlanda. Hann óskar eftir friðsamlegri sameiningu Kóreu, en sonur hans vill sameiningu með stríði. * [[Michael Gorevoy]] sem Vladimir Popov, vísindamaður í þjónustu Gustav Graves. * [[Lawrence Makoare]] sem hr. Kil, einn af fylgismönnum Gustav Graves. * [[Ho Yi]] sem hr. Chang, hótelstjóri og kínverskur njósnari. Í fyrstu útgáfum handritsins var það Wai Lin ([[Michelle Yeoh]]) sem aðstoðaði Bond í Hong Kong, en hætt var við það og Chang var búinn til til að koma í stað hennar.<ref>{{Cite web|url=http://www.mi6-hq.com/sections/articles/bond_20_wai_lin.php3?t=&s=articles|title=James Bond 007 :: MI6 - The Home Of James Bond|website=MI6-HQ.COM|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110031612/http://www.mi6-hq.com/sections/articles/bond_20_wai_lin.php3?t=&s=articles|archive-date=10 November 2013|access-date=11 January 2014}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/james-bond-die-another-day-wai-lin-unshot-elevator-sequence-story-board|title=James Bond Die Another Day Wai Lin Unshot Elevator Sequence Story Board|last=|date=2002-02-12}}</ref> * [[Rachel Grant]] sem Peaceful Fountains of Desire, kínverskur njósnari sem vinnur fyrir hr. Chang, starfandi sem nuddari sem yfirvarp. * [[Emilio Echevarría]] sem Raoul, framkvæmdastjóri vindlaverksmiðju í Havana, og óvirkur breskur njósnari. * [[Vincent Wong]] sem Li hershöfðingi. * [[Joaquin Martinez]] sem eldri starfsmaður í vindlaverksmiðjunni. * [[Simón Andreu]] sem dr. Álvarez. * [[Deborah Moore]] (dóttir fyrrverandi Bond-leikarans [[Roger Moore]]) sem flugfreyja. * [[Mark Dymond]] sem hr. Van Bierk. * [[Oliver Skeete]] sem þjónustufulltrúi í skylmingaklúbbi. == Framleiðsla == Eftir velgengni ''[[Með heiminn að fótum sér]]'' báðu framleiðendur Barbara Broccoli og Michael G. Wilson leikstjórann Michael Apted að leikstýra næstu mynd. Þótt Apted hafi fallist á það, var það afturkallað til að óska eftir [[Tony Scott]] og [[John Woo]], sem báðir neituðu. Scott segist hafa stungið upp á [[Quentin Tarantino]] sem leikstjóra, en Wilson neitar að hafa átt formlegar samningaviðræður við hann. Pierce Brosnan stakk upp á [[John McTiernan]], [[Ang Lee]] og [[Martin Scorsese]], og ræddi óformlega um hugmyndina við Scorsese á meðan hann var í flugi. [[Brett Ratner]], [[Stephen Hopkins]] og [[Stuart Baird]] voru síðar orðaðir við leikstjórn, áður en Lee Tamahori var ráðinn.<ref name=":1" /> === Tökur === [[Aðaltökur]] ''Die Another Day'' hófust 11. janúar 2002 í Pinewood Studios.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2002/01/12/nbond12.xml|title=Brosnan meets the two-faced Bond villain|last=Davies|first=Hugh|date=12 January 2002|work=The Daily Telegraph|access-date=17 July 2009|location=London}}</ref> Myndin var aðallega tekin í Bretlandi, á [[Ísland]]i ([[Jökulsárlón]]i) og [[Cádiz|Cádiz á Spáni]]. Aðrir staðir voru 007 Stage hjá [[Pinewood Studios]], og [[Maui]], Hawaii, í desember 2001. Laird Hamilton, Dave Kalama og Darrick Doerner léku titilatriðið á brimbrettum á brimbrettarstaðnum „Jaws“ í [[Peʻahi]] á Maui, en tökur af ströndinni voru teknar nálægt Cádiz og [[Newquay]] í [[Cornwall]].<ref>{{Cite news|url=http://the.honoluluadvertiser.com/article/2002/Nov/18/ln/ln04a.html|title=Maui's monster surf break getting bigger by the day|last=Timothy Hurley|date=18 November 2002|work=[[Honolulu Advertiser]]|access-date=29 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811093433/http://the.honoluluadvertiser.com/article/2002/Nov/18/ln/ln04a.html|archive-date=11 August 2019}}</ref> Atriði í demantanámu Graves voru einnig teknar upp í Cornwall, í [[Edenverkefnið|Edenverkefninu]]. Senurnar sem eiga að gerast í [[Havana]] og á skálduðu eyjunni Isla de Los Organos voru teknar í [[La Caleta]] á Spáni.<ref name="locales">{{Cite web|url=http://www.movie-locations.com/movies/d/dieanother.html|title=Die Another Day filming locations|archive-url=https://web.archive.org/web/20130702201608/http://movie-locations.com/movies/d/dieanother.html|archive-date=2 July 2013|access-date=20 September 2007}}</ref> == Heimildir == {{reflist}} {{James Bond-kvikmyndir}} {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:James Bond-kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 2002]] [[Flokkur:Metro-Goldwyn-Mayer-kvikmyndir]] aeccuscewejiigusgrwn5ey4w6t7cnc 0 176490 1981206 1978241 2026-09-30T10:13:07Z Nipas2 54688 1981206 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Lengjudeild kvenna 2021 | mynd = | ár = '''2021''' | Meistarar = '''{{Lið KR}}''' | upp um deild = '''{{Lið KR}}<br>{{Lið Afturelding}}''' | spilaðir leikir = 90 | mörk skoruð = 328 (3.64 m/leik) | markahæstur = '''23 mörk'''<br>[[Guðrún Elísabet Björgvinsdóttir|Guðrún Elísabet Björgvinsdóttir]] ([[Afturelding]]) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = FH 7-1 Augnablik | stærsti útisigur = Haukar 2-6 Afturelding | tímabil = [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] - [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] |}} Árið '''2021''' verður '''Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna''' haldið í 40. sinn. ==Liðin== === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== {{Dökkt þema deild}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|KR|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]''' ||18||13||3||2||50||20||30||'''42''' |align="center" rowspan="2"|'''[[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2022|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Afturelding|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Afturelding|Afturelding]]''' ||18||12||4||2||49||18||31||'''40''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]] ||18||11||3||4||44||25||19||'''36''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] ||18||9||4||5||34||32||2||'''31''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Haukar|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]] ||18||6||4||8||28||35||-7||'''22''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Grindavík|1}}"| ||[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]] ||18||3||8||7||28||34||-6||'''17''' |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Augnablik|1}}"| ||[[Augnablik]] ||18||5||2||11||28||41||-13||'''17''' |- |8||style="background:#{{Fótboltalitur|HK|1}}"| ||[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] ||18||4||4||10||24||40||-16||'''16''' |-class="t-deild-pink" |9||style="background:#{{Fótboltalitur|Grótta|1}}"| ||'''[[Íþróttafélagið Grótta|Grótta]]''' ||18||5||1||12||23||41||-18||'''16''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2022|2. deild]]''' |-class="t-deild-pink"' |10||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍA|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]]''' ||18||4||3||11||20||42||-22||'''15''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Sm = Stig/meðaltal''.</small> == Töfluyfirlit == ''Heimaliðið er vinstra megin''. {{Dökkt þema deild}} {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style=" font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Lengjudeild!!Aft!!Aug!!&nbsp;FH&nbsp;!!Gri!!Gró!!Hau!!&nbsp;HK&nbsp;!!&nbsp;ÍA&nbsp;!!&nbsp;KR&nbsp;!!Vik |- |align="left"|{{Lið Afturelding}} ||'''XXX'''||1-1||4-0||2-2||4-2||3-1||6-2||3-0||0-3||4-0 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" |[[Augnablik]] |0-3||'''XXX'''||1-4||1-1||2-1||1-3||4-2||4-2||2-1||1-2 |- | align="left" |{{Lið FH}} |1-1||7-1||'''XXX'''||1-0||3-1||1-1||3-2||1-0||0-2||2-4 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Grindavík}} |1-0||1-0||4-4||'''XXX'''||3-1||1-1||1-1||2-3||3-3||1-1 |- | align="left" |{{Lið Grótta}} |1-3||3-2||1-5||3-1||'''XXX'''||1-2||1-2||2-1||0-3||0-3 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Haukar}} |2-6||3-2||2-1||3-2||3-1||'''XXX'''||0-1||3-3||3-4||0-2 |- | align="left" |{{Lið HK}} |0-2||0-2||1-2||1-1||1-2||2-1||'''XXX'''||0-1||1-4||2-2 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið ÍA}} |0-3||2-1||0-3||3-2||0-2||0-0||1-2||'''XXX'''||1-1||1-5 |- | align="left" |{{Lið KR}} |1-1||3-2||0-2||5-2||2-0||2-0||4-1||4-1||'''XXX'''||6-0 |- class="t-game-results" | align="left" |[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] |1-3||2-1||0-4||1-0||1-1||2-0||3-3||4-1||1-2||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 9. september 2021''.<ref>{{cite web|title=Lengjudeild kvenna 2021 markahæstir|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190054&banner-tab=overview&toggle=results|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate= 9. september 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=400|Nafn !width=120|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Guðrún Elísabet Björgvinsdóttir]]''' | {{Lið Afturelding}} | 23 | | 17 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Alexandra Taberner]]''' | {{Lið Grindavík}} | 14 | | 17 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Guðmunda Brynja Óladóttir]]''' | {{Lið KR}} | 13 | | 11 |- | '''4''' | [[Kristín Erna Sigurlásdóttir]] | [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] | 13 | | 15 |} {{1. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[1. deild kvenna í knattspyrnu|Lengjudeild]] | fyrir = [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2020|Lengjudeild&nbsp;kvenna&nbsp;2020]] | eftir = [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2022|Lengjudeild&nbsp;kvenna&nbsp;2022]] }} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=42375|title=Lengjudeild kvenna 2021|work=KSÍ|accessdate=27. september 2023}} {{Knattspyrna á Íslandi 2021}} [[Flokkur:1. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] shkvgufg3ja39z6os1g4qs1f9hln1je 0 176502 1981216 1908542 2026-09-30T10:36:19Z Nipas2 54688 1981216 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Besta deild kvenna 2023 | mynd = | ár = '''2023''' | Meistarar = '''{{Lið Valur}}''' | fallið lið = '''{{Lið ÍBV}}'''<br/>'''{{Lið Selfoss}}''' | spilaðir leikir = '''110''' | mörk skoruð = 304 (2.76 m/leik) | markahæstur = '''15 mörk'''<br>[[Bryndís Arna Níelsdóttir]] ({{Lið Valur}}) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = Tindastóll 7-2 ÍBV<br>Valur 6-0 Þór/KA | stærsti útisigur = ÍBV 1-7 Valur<br>Keflavík 0-6 Breiðablik | tímabil = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] - [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024|2024]] |}} Árið '''2023''' var '''Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna''' haldið í 52. sinn. {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=80| Lið ! | Bær ! | Leikvangur ! | Þjálfari og aðstoðarþjálfari (aðs) !width=120| Staðan [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Breiðablik}} | [[Kópavogur]] | [[Kópavogsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Ásmundur Arnarsson]] (þ) [[Ana Victoria Cate]], [[Kristófer Sigurgeirsson]] og, [[Ólafur Pétursson (f. 1971)|Ólafur Pétursson]] (aðs) | [[Besta_deild_kvenna_í_knattspyrnu_2022#Stigatafla|3. sæti í Besta d.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið FH}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]] | style="text-align: left;"|[[Guðni Eiríksson]] og [[Hlynur Svan Eiríksson]] (þ), [[Dagur Óli Davíðsson]] og [[Hjörtur Hinriksson]] (aðs) | [[Lengjudeild_kvenna_í_knattspyrnu_2022#Stigatafla|1. sæti í Lengjud.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍBV}} | [[Vestmannaeyjar]] | [[Hásteinsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Todor Plamenov Hristov]] (þ), [[Mikkel Vandal Hasling]] (aðs) | [[Besta_deild_kvenna_í_knattspyrnu_2022#Stigatafla|6. sæti í Besta d.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Keflavík}} | [[Keflavík]] | [[Nettóvöllurinn]] | style="text-align: left;"|[[Jonathan Ricardo Glenn]] (þ), [[Guðrún Jóna Kristjánsdóttir]] og [[Sigurður Hilmar Guðjónsson]] (aðs) | [[Besta_deild_kvenna_í_knattspyrnu_2022#Stigatafla|8. sæti í Besta d.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Selfoss}} | [[Selfoss]] | [[Selfossvöllur|Jáverk-völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Björn Sigurbjörnsson]] (þ), [[Óttar Gunnlaugsson]] og [[Gunnar Geir Gunnlaugsson]] (aðs) | [[Besta_deild_kvenna_í_knattspyrnu_2022#Stigatafla|5. sæti í Besta d.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Stjarnan}} | [[Garðabær]] | [[Stjörnuvöllur|Samsung völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Kristján Guðmundsson]] (þ), [[Andri Freyr Hafsteinsson]] og [[Rajko Stanisic]] (aðs) | [[Besta_deild_kvenna_í_knattspyrnu_2022#Stigatafla|2. sæti í Besta d.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Tindastóll}} | [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]] | [[Sauðárkróksvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Halldór Jón Sigurðsson]] (þ), [[Konráð Freyr Sigurðsson]] og [[Dominic Louis Furness]] (aðs) | [[Lengjudeild_kvenna_í_knattspyrnu_2022#Stigatafla|2. sæti í Lengjud.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Valur}} | [[Reykjavík]] | [[Vodafonevöllur|Origo völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Pétur Pétursson (f. 1959)|Pétur Pétursson]] og [[Matthías Guðmundsson]] (þ), [[Ásgerður Stefanía Baldursdóttir]], [[Gísli Þór Einarsson]] og [[Jóhann Emil Elíasson]] (aðs) | [[Besta_deild_kvenna_í_knattspyrnu_2022#Stigatafla|1. sæti í Besta d.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þór/KA}} | [[Akureyri]] | [[Þórsvöllur|VÍS völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Jóhann Kristinn Gunnarsson]] (þ), [[Birkir Hermann Björgvinsson]], [[Pétur Heiðar Kristjánsson]] og [[Angela Mary Helgadóttir]] (aðs) | [[Besta_deild_kvenna_í_knattspyrnu_2022#Stigatafla|7. sæti í Besta d.]] |- |style="text-align: left;"| [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] | [[Reykjavík]] | [[AVIS völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Nik Anthony Chamberlain]] (þ),[[Ben Chapman]] og [[Edda Garðarsdóttir]] (aðs) | [[Besta_deild_kvenna_í_knattspyrnu_2022#Stigatafla|4. sæti í Besta d.]] |} === Staðan í deildinni === ====Stigatafla==== ''Staðan eftir 18. umferð, 27. ágúst 2023''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2023|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=46264|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=4. október 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=80|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=300|Athugasemdir |-style="background:#87CEFA;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' ||18||13||3||2||42||15||27||'''42''' | align="center" rowspan="6"|'''Forkeppni í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023#Efri hluti|efri hluta]]''' |-style="background:#87CEFA;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||18||10||4||4||42||20||22||'''34''' |-style="background:#87CEFA;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]''' ||18||8||5||5||26||19||14||'''29''' |-style="background:#87CEFA;" |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]]''' ||18||8||4||6||31||22||9||'''28''' |-style="background:#87CEFA;" |5||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||'''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]''' ||18||8||4||6||25||20||5||'''28''' |-style="background:#87CEFA;" |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||'''[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]]''' ||18||8||2||8||25||24||1||'''26''' |- style="background:#FFCCCC;" |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||18||5||4||9||14||32||-18||'''19''' | align="center" rowspan="4"| '''Forkeppni í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023#Neðri hluti|neðri hluta]]''' |- style="background:#FFCCCC;" |8||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBV|1}}"| ||'''[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]''' ||18||5||3||10||15||27||-12||'''18''' |- style="background:#FFCCCC;" |9||style="background:#{{Fótboltalitur|Keflavík|1}}"| ||'''[[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|Keflavík]]''' ||18||4||5||9||11||27||-16||'''17''' |- style="background:#FFCCCC;" |10||style="background:#{{Fótboltalitur|Selfoss|1}}"| ||'''[[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]]''' ||18||3||2||13||10||35||-25||'''11''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> ====Töfluyfirlit==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Besta deild 2023!!Bre!!&nbsp;FH&nbsp;!!ÍBV!!Kef!!Sel!!Stj!!Tin!!Val!!Þ/K!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||3-2||0-0||2-0||4-0||1-1||4-0||2-1||4-2||2-2 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið FH}} ||1-1||'''XXX'''||2-1||3-1||2-0||0-1||1-0||2-3||0-1||0-0 |- |align="left"|{{Lið ÍBV}} ||0-3||0-2||'''XXX'''||1-0||1-0||1-2||1-2||1-7||0-1||3-0 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Keflavík}} ||0-6||1-1||0-0||'''XXX'''||1-0||1-1||0-1||1-1||0-1||1-0 |- |align="left" |{{Lið Selfoss}} ||0-3||1-3||0-2||1-0||'''XXX'''||2-1||3-1||0-3||1-2||1-2 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Stjarnan}} ||4-2||0-2||1-0||3-0||3-0||'''XXX'''||2-1||2-0||0-1||0-2 |- |align="left" |{{Lið Tindastóll}} ||0-3||1-1||4-1||0-0||0-0||1-0||'''XXX'''||0-3||0-0||1-3 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Valur}} ||1-0||2-0||2-0||4-1||1-1||1-1||5-0||'''XXX'''||1-0||2-1 |- |align="left"|{{Lið Þór/KA}} ||2-0||0-2||0-2||1-2||3-0||3-0||5-0||2-3||'''XXX'''||0-4 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||4-2||4-1||1-1||1-2||3-0||1-1||0-2||1-2||2-1||'''XXX''' |} === Efri hluti === ====Stigatafla==== ''Staðan eftir 22. umferð, 6. október 2023''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2023 - efri hluti|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=44442|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=6. október 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=80|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=360|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' ||23||15||4||4||52||19||33||'''49''' |align="center" |'''Forkeppni Meistaradeildar Evrópu''' |-style="background:#EAFFEA;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||23||13||4||6||50||28||22||'''43''' |align="center" |'''Þátttakendur Meistaradeildar Evrópu undankeppni''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] ||23||11||5||7||40||27||13||'''35''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]] ||23||11||5||7||33||25||8||'''38''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]] ||23||10||3||10||31||35||-4||'''33''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]] ||23||8||5||10||31||32||-1||'''29''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''</small> ====Töfluyfirlit==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Efri hluti 2023!!Bre!!&nbsp;FH&nbsp;!!Stj!!Val!!Þ/K!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||3-1||2-0||—||—||0-4 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið FH}} ||—||'''XXX'''||—||—||0-0||2-3 |- |align="left"|{{Lið Stjarnan}} ||—||3-2||'''XXX'''||1-0||—||0-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Valur}} ||0-1||3-1||—||'''XXX'''||6-0||— |- |align="left"|{{Lið Þór/KA}} ||3-2||—||1-3||—||'''XXX'''||— |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||—||—||—||1-1||0-2||'''XXX''' |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. === Neðri hluti === ====Stigatafla==== ''Staðan eftir 21. umferð, 27. ágúst 2023''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2023 - neðri hluti|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=44541|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=6. október 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=80|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=300|Athugasemdir |- |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]] ||21||7||5||9||24||36||-12||'''26''' |- |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Keflavík|1}}"| ||[[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|Keflavík]] ||21||6||6||9||15||29||-14||'''24''' |- style="background:#FFCCCC;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBV|1}}"| ||'''[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]''' ||21||6||3||12||20||37||-17||'''21''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í''' [[1. deild kvenna í knattspyrnu|'''Lengjudeild''']] |-style="background:#FFCCCC;" |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Selfoss|1}}"| ||'''[[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]]''' ||21||3||2||16||12||40||-28||'''11''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> ====Töfluyfirlit==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Neðri hluti 2023!!ÍBV!!Kef!!Sel!!Tin |- |list2 = |align="left"|{{Lið ÍBV}} ||'''XXX'''||1-2||2-1||— |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Keflavík}} ||—||'''XXX'''||1-0||— |- |align="left" |{{Lið Selfoss}} ||—||—||'''XXX'''||1-2 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Tindastóll}} ||7-2||1-1||—||'''XXX''' |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. == Markahæstu leikmenn == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=60|Mörk ! |Félag ! |Leikmaður ! |Athugasemd |-style="background:#FFD700;" |14+1||Valur ||'''[[Bryndís Arna Níelsdóttir]]'''||Gullskór |-style="background:#C0C0C0;" | 7+3||{{Lið Breiðablik}}||'''[[Agla María Albertsdóttir]]'''||Silfurskór |- ! style="background:#D2B48C;" | 6+2||{{Lið Þór/KA}}||'''[[Sandra María Jessen]]'''|| rowspan="5"|Bronsskór |- ! style="background:#D2B48C;" | 6+2||{{Lið Þróttur R.}}||'''[[Katla Tryggvadóttir]]''' |- ! style="background:#D2B48C;" | 6+2||{{Lið Breiðablik}}||'''[[Katrín Ásbjörnsdóttir]]''' |- ! style="background:#D2B48C;" | 4+4||{{Lið Tindastóll}}||'''[[Murielle Tiernan]]''' |- ! style="background:#D2B48C;" | 4+4||{{Lið Stjarnan}}||'''[[Andrea Mist Pálsdóttir]]''' |- | 6+1||{{Lið Breiðablik}}||[[Birta Georgsdóttir]] |} == Fróðleikur == {| class="wikitable" style="text-align: center; mArgin: 0 auto;" |- !Sigurvegari Pepsideildar 2023 |- |- |[[Mynd:Valur.png|100px|Valur]]<br/>'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]'''<br/>'''13. Titill''' |} {{Leiktímabil í knattspyrnu kvenna}} {{röð | listi = [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild]] | fyrir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2022|Besta&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2022]] | eftir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024|2024]] }} ==Heimildaskrá== {{reflist}} {{Knattspyrna á Íslandi 2023}} [[Flokkur:Úrvalsdeildir kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] d3ojluhyrclen2k7rw5u6wfmzt9x4d0 0 176632 1981205 1978266 2026-09-30T10:12:17Z Nipas2 54688 /* Markahæstu leikmenn */ 1981205 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Lengjudeild kvenna 2023 | mynd = | ár = '''2023''' | Meistarar = '''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]]''' | upp um deild = '''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]]<br>{{Lið Fylkir}}''' | spilaðir leikir = 90 | mörk skoruð = 385 (4.27 m/leik) | markahæstur = '''16 mörk'''<br>[[Hannah Abraham|Hannah&nbsp;Abraham]]&nbsp;({{Lið Grótta}}) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = Fylkir 7-1 Afturelding | stærsti útisigur = Augnablik&nbsp;0-7&nbsp;Grindavík | tímabil = [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] - [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2024|2024]] |}} Árið '''2023''' verður '''Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna''' haldið í 42. sinn. {{clear}} ==Liðin== === Staðan í deildinni === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=120| Lið !width=100| Bær !width=180| Leikvangur !width=540| Þjálfari !width=240| Staðan [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Afturelding}} | [[Mosfellsbær]] | [[Varmárvöllur]] | [[Ruth Þórðar Þórðardóttir]], [[Bjarki Már Sverrisson]] og [[Alexander Aron Davorsson]] | 9. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Augnablik}} | [[Kópavogur]] | [[Fífan]] | [[Kristrún Lilja Daðadóttir]] og<br>[[Vilhjálmur Kári Haraldsson]] | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið FHL}} | [[Fellabær]] | [[Fjarðabyggðarhöllin]] | [[Björgvin Karl Gunnarsson]] og [[Pálmi Þór Jónasson]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fram}} | [[Reykjavík]] | [[Framvöllur]] | [[Aníta Lísa Svansdóttir]] og<br>[[Óskar Smári Haraldsson]] | [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2022#Efri hluti|1. sæti í 2. deild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fylkir}} | [[Árbær]] | [[Fylkisvöllur|Würthvöllurinn]] | [[Gunnar Magnús Jónsson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grindavík}} | [[Reykjavík]] | [[Grindavíkurvöllur|Stakkavíkurvöllur]] | [[Anton Ingi Rúnarsson]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grótta}} | [[Seltjarnarnes]] | [[Vivaldivöllurinn]] | [[Pétur Rögnvaldsson]] og<br>[[Melkorka Katrín Flygenring Pétursdóttir]] | [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2022#Efri hluti|2. sæti í 2. deild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið HK}} | [[Kópavogur]] | [[Kórinn]] | [[Guðni Þór Einarsson]] og [[Lidija Stojkanovic]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið KR}} | [[Reykjavík]] | [[Meistaravellir (knattspyrnuvöllur)|Meistaravellir]] | [[Jamie Paul Brassington]] og<br>[[Perry John James Mclachlan]] | [[Besta_deild_kvenna_í_knattspyrnu_2022|10. s. í Besta deild]] |- |style="text-align: left;"| [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] | [[Reykjavík]] | [[Víkingsvöllur]] | [[John Henry Andrews]] | 3. sæti |} ==== Stigatafla ==== {{Dökkt þema deild}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=60| !width=150|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]]''' ||18||12||3||3||54||24||30||'''39''' |align="center" rowspan="2"|'''[[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Fylkir|1}}"| ||'''[[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkir]]''' ||18||12||2||4||53||24||29||'''38''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|HK|1}}"| ||[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] ||18||11||2||5||45||26||19||'''35''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Grótta|1}}"| ||[[Íþróttafélagið Grótta|Grótta]] ||18||10||3||5||55||33||22||'''33''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Afturelding|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Afturelding|Afturelding]] ||18||8||5||5||36||29||7||'''29''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Grindavík|1}}"| ||[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]] ||18||8||4||6||39||38||1||'''28''' |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] ||18||6||4||8||27||35||-8||'''22''' |- |8||style="background:#{{Fótboltalitur|FHL|1}}"| ||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] ||18||5||3||10||35||44||-9||'''18''' |-class="t-deild-pink" |9||style="background:#{{Fótboltalitur|KR|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]''' ||18||3||1||14||22||54||-32||'''10''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2024|2. deild]]''' |-class="t-deild-pink"' |10||style="background:#{{Fótboltalitur|Augnablik|1}}"| ||'''[[Augnablik]]''' ||18||1||1||16||19||78||-15||'''4''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Sm = Stig/meðaltal''-.</small>. == Töfluyfirlit == ''Heimaliðið er vinstra megin''. {{Dökkt þema deild}} {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style=" font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Lengjudeild 2023!!Aft!!Aug!!FHL!!Fra!!Fyl!!Gri!!Gró!!&nbsp;HK&nbsp;!!&nbsp;KR&nbsp;!!Vik |- | align="left" |{{Lið Afturelding}} |'''XXX'''||4-0||1-0||2-2||1-2||3-1||0-1||2-0||2-2||3-1 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Augnablik}} |1-3||'''XXX'''||5-6||3-1||0-5||0-7||1-6||2-5||0-1||0-4 |- | align="left" |[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] |3-3||4-1||'''XXX'''||1-1||2-4||4-2||5-3||1-2||2-1||0-1 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Fram}} |2-1||5-0||3-2||'''XXX'''||2-3||2-2||1-6||2-1||3-2||0-3 |- | align="left" |{{Lið Fylkir}} |2-2||7-1||4-0||3-0||'''XXX'''||3-0||1-2||3-2||2-1||1-2 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Grindavík}} |0-0||3-2||1-0||1-0||2-2||'''XXX'''||3-5||5-3||3-2||4-2 |- | align="left" |{{Lið Grótta}} |5-2||2-1||4-2||1-1||2-3||0-1||'''XXX'''||1-1||5-0||4-4 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið HK}} |5-0||2-2||3-1||2-0||1-0||5-0||1-3||'''XXX'''||6-1||1-3 |- | align="left" |{{Lið KR}} |0-4||7-0||1-1||0-2||0-6||2-1||1-4||2-3||'''XXX'''||0-5 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" | [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] |2-3||6-0||4-1||2-0||4-2||3-3||2-1||0-1||5-1||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 9. september 2023''.<ref>{{cite web|title=Lengjudeild kvenna 2023 markahæstir|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190229&banner-tab=overview|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate= 10. september 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=340|Nafn !width=60|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Jessica Grace Kass Ray]]''' | {{Lið Grótta}} | 16 | | 18 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Jessica Grace Kass Ray]]''' | {{Lið Fylkir}} | 15 | | 17 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Ariela Lewis]]''' | {{Lið Grótta}} | 12 | | 17 |- | 4 | [[Natalie Colleen Cooke]] | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | 12 | | 17 |- | 5 | [[Eva Rut Ásþórsdóttir]] | {{Lið Fylkir}} | 11 | | 18 |} == Félagabreytingar == === Félagabreytingar í upphafi tímabils === ==== Upp í Pepsideild kvenna ==== ==== Niður í 2. deild kvenna ==== {{1. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[1. deild kvenna í knattspyrnu|Lengjudeild]] | fyrir = [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2022|Lengjudeild&nbsp;kvenna&nbsp;2022]] | eftir = [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2024|Lengjudeild&nbsp;kvenna&nbsp;2024]] }} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=46271|title=Lengjudeild kvenna 2023|work=KSÍ|accessdate=5. október 2023}} {{Knattspyrna á Íslandi 2023}} [[Flokkur:1. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] pjjcm9818e0ceav6ixbuea0sx3ywtog 0 179498 1981170 1980400 2026-09-29T23:30:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981170 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Taxobox | name = Skjálglaukur | image = Allium obliquum (Alliaceae) plant.JPG | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Angiosperms'') | classis = [[Einkímblöðungur]] (''Monocots'') | ordo = [[Laukabálkur]] (''Asparagales'') | familia = [[Laukætt]] (''Alliaceae'') | genus = ''[[Laukar]]'' (''Allium'') | subgenus = Allium subg. Polyprason | species = A. obliquum | binomial = Allium obliquum | binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]<ref name = "col43233100">L. (1753) , In: Sp. Pl.: 296</ref> | synonyms = *''[[Allium exaltatum]]'' <small>Kar. & Kir. ex Ledeb.</small> *''Allium luteum'' <small>F.Dietr.</small> *''Allium porrum'' <small>Georgi 1779, illegitimate homonym not L. 1753</small> *''Allium ramosum'' <small>Jacq. 1781, illegitimate homonym not L. 1753</small> *''Camarilla obliqua'' <small>(L.) Salisb.</small> *''Cepa obliqua'' <small>(L.) Moench</small> *''Geboscon obliquum'' <small>(L.) Raf.</small> *''Moenchia obliqua'' <small>(L.) Medik.</small> | synonyms_ref =<ref name=kimmie>[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=296125 Kew World Checklist of Selected Plant Families]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> }} '''Skjálglaukur''' ([[fræðiheiti]]: ''Allium obliquum'') er tegund af laukætt frá Evrasíu (frá Rúmeníu til Mongólíu).<ref>[http://davesgarden.com/guides/pf/go Dave's Garden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221107223528/https://davesgarden.com/guides/pf/go// |date=2022-11-07 }} {{Cite web |url=https://davesgarden.com/guides/pf/go// |title=Geymd eintak |access-date=2024-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107223528/https://davesgarden.com/guides/pf/go// |archive-date=2022-11-07 |url-status=bot: unknown}}/125536/]</ref><ref>Brezhnev, D.D., Korovina, O.N. 1981. Wild relatives of cultivated plants in the flora of the USSR. Leningrad: Kolos, pp.96-97 (in Russian). Vvedensky, A.I. 1935. Onion - ''Allium'' L. (Flora of the USSR, vol. IV.) Leningrad: Publishing House of the USSR Academy of Sciences, p.175</ref><ref>Pavlov, N.V. (ed.) (1958). Flora Kazakhstana 2: 1-290. Alma-Ata, Izd-vo Akademii nauk Kazakhskoi SSR.</ref><ref>Petrova, N.A. (ed.) (1967). Flora Kirgizskoi SSR dopolnenie 1: 1-149. Frunze : Izd-vo KirgizFAN SSSR.</ref><ref>Grubov, V.I. (2001). Key to the Vascular Plants of Mongolia 1: 1-411. Science Publishers, Inc. Enfield, USA. Plymouth, U.K.</ref><ref>Malyschev L.I. & Peschkova , G.A. (eds.) (2001). Flora of Siberia 4: 1-238. Scientific Publishers, Inc., Enfield, Plymouth.</ref><ref>Lazkov, G.A. & Turdumatov, N.K. (2010). New and rare species of the genus ''Allium'' (Alliaceae) for the flora of Kyrgyzstan. Botanicheskii Zhurnal. Moscow & Leningrad 95: 1637-1639.</ref> ''Skjálglaukur'' fær lauka sem eru um 3 sm langir.<ref>{{Cite web|url=https://temperate.theferns.info/plant/Allium+obliquum|title=Allium obliquum - Useful Temperate Plants|website=temperate.theferns.info|access-date=2024-03-27}}</ref> Blómstönglarnir eru um 100&nbsp;sm langir. Blöðin eru flöt, 20 mm breið á breiðasta hluta, og eru undin. Blómskipunin er kúlulaga, með fjölda gulgrænna blóma.<ref>{{Cite web |url=http://www.botanicus.org/page/358315 |title=Linnaeus, Carl von. 1753. Species Plantarum 1: 296. |access-date=2024-03-27 |archive-date=2024-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705183228/http://www.botanicus.org/page/358315 |url-status=dead }}</ref><ref name="freetibet">[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200027508 Flora of China v 24 p 187 <big>高葶韭</big> gao ting jiu ''Allium obliquum'']</ref> ==Tilvísanir== {{Reflist}} {{commonscat|Allium obliquum}} {{wikilífverur|Allium obliquum}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Matjurtir]] [[Flokkur:Laukar|Laukar]] fp2s5snycr8tlf48xhybjh7cmyv7aal 0 180432 1981008 1980341 2026-09-29T12:15:52Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981008 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Larnaka | nafn_á_frummáli = Λάρνακα ([[gríska]]) | nafn_á_frummáli_lang = gr | tegund_byggðar = [[Hérað]] | mynd = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = | fáni_alt = | skjaldarmerki = | skjaldarmerki_alt = | viðurnefni = | hnit = {{Hnit|34|53|N|33|28|E|region:CY-03_type:adm1st|display=inline,title}} | kort = Larnaca in Cyprus (semi-secession) (disputed hatched).svg | kort_stærð = 300 | kort_alt = | kort_texti = Staðsetning Larnaka-héraðs á Kýpur | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = {{fáni|Kýpur}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | stofnun_titill = | stofnun_dagsetning = | sæti = [[Larnaka]] | sæti_gerð = [[Höfuðstaður]] | leiðtogi_flokkur = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | flatarmál_neðan = <ref>http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/classifications_en/classifications_en?OpenForm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020203804/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/classifications_en/classifications_en?openform |date=2020-10-20 }} {{Cite web |url=http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/classifications_en/classifications_en?openform |title=Geymd eintak |access-date=2024-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020203804/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/classifications_en/classifications_en?openform |archive-date=2020-10-20 |url-status=dead}} Cyprus Statistical Service Classifications] — Degree of Urbanization.</ref> | flatarmál_heild_km2 = 1120 | flatarmál_punktur = {{efn|Inniheldur ''de facto'' [[Norður-Kýpur]], hlutlausa beltið undir stjórn Sameinuðu þjóðanna og [[Akrótírí og Dekelía|Dekelíu]].}} | hæð_neðan = | hæð_m = | mannfjöldi_heild = 155753 | mannfjöldi_frá_og_með = 2021 | mannfjöldi_neðan = <ref>{{Cite web |title=CENSUS OF POPULATION AND HOUSING 2021: PRELIMINARY RESULTS BY DISTRICT AND MUNICIPALITY/COMMUNITY |url=https://library.cystat.gov.cy/NEW/Census2021-Preliminary_Results-EN-040823.pdf |access-date=2024-03-10}}</ref> | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | mannfjöldi_þéttbýli = 51468 | mannfjöldi_dreifbýli = | mannfjöldi_sæti = 3. sæti | tímabelti1 = [[Eastern European Time|EET]] | utc_hliðrun1 = +2 | tímabelti1_sumartími = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_hliðrun1_sumartími = +3 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = 6000-7999 | svæðisnúmer = +357 24 | eyða_nafn_hluti1 = | eyða_uppl_hluti1 = | vefsíða = | neðanmálsgreinar = }} '''Larnaka-hérað''' ([[gríska]]: Επαρχία Λάρνακας, [[tyrkneska]]: ''Larnaca kazası'') er eitt sex héraðsumdæma [[Eyríki|eyríkisins]] [[Kýpur]]. Höfuðstaður héraðsins nefnist einnig [[Larnaka (borg)|Larnaka]]. Það liggur í austri af [[Famagusta|Famagústa]]<nowiki/>-héraði, í norðri af [[Nicosia]]<nowiki/>-héraði og í vestri af [[Limassol]]<nowiki/>-héraði. Lítill hluti héraðsins var hernuminn af tyrkneska hernum árið 1974 og meirihluti hernumda hlutans er nú ''de facto'' stjórnað sem hluta af [[Lefkoşa]]<nowiki/>-héraði á [[Norður-Kýpur]]. Bæirnir [[Melouseia]], [[Tremetousia]] og [[Arsos]] liggja á hernumda svæðinu, en bæirnir Athienou, Troulloi og Pergamos eru að hluta til hernumdir.<ref>“Statistical Codes of Municipalities, Communities and Quarters of Cyprus” (publ. Statistical Service of Republic of Cyprus, 2010) {{shy|www.mof.gov.cy/mof/|cystat/statistics.nsf/All/|86C98BD0615F4B5BC22575510035F897|/$file/GEO_CODES-2010.pdf?}}</ref> Í héraðinu eru [[Larnaca alþjóðaflugvöllur|Larnaca-alþjóðaflugvöllurinn]], sem er aðalflugvöllur eyjarinnar, Hala Sultan Tekke-moskvan og bæirnir Larnaca, Aradippou, Athienou og Lefkara. Árið 2021 var íbúafjöldi Larnaca-héraðs 155.753 talsins, þar af voru 58,1% í þéttbýli.<ref>{{Cite web|url=https://library.cystat.gov.cy/NEW/Census2021-Preliminary_Results-EN-040823.pdf|title=CENSUS OF POPULATION AND HOUSING 2021: PRELIMINARY RESULTS BY DISTRICT AND MUNICIPALITY/COMMUNITY|access-date=2024-03-10}}</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} == Neðanmálsgreinar == {{notelist}} {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Kýpversk héruð]] 85ejim88rfayy7ov82iznk5a78ib67l 0 181520 1981195 1930414 2026-09-30T08:58:43Z Nipas2 54688 /* B-riðill */ Wrong flag 1981195 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition | tourney_name = Evrópumót kvenna | year = 1997 | other_titles = Europamesterskapet i fotball for kvinner 1997 - Europamästerskapet i fotboll för damer 1997 | image = | size = 200px | caption = | country = Noregur og Svíþjóð | dates = 29. júní til 12. júlí | num_teams = 8 | venues = 5 | cities = 5 | champion = Germany | count = 4 | second = Italy | third = | fourth = | matches = 15 | goals = 35 | attendance = | top_scorer = [[Mynd:Flag_of Italy.svg|20px]] [[Carolina Morace]]; [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Marianne Pettersen]] & [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Angélique Roujas]] (4 mörk) | player = [[Mynd:Flag_of Italy.svg|20px]] [[Carolina Morace]] | prevseason = [[Evrópumót kvenna í knattspyrnu 1995|1995]] | nextseason = [[Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2001|2001]] }} '''Evrópumót kvenna í knattspyrnu 1997''' var haldið í [[Noregur|Noregi]] og [[Svíþjóð]] dagana 29. júní til 12. júlí [[1997]]. 8 lið kepptu og sigraði [[Þýskaland]] keppnina í fjórða skiptið. ==Keppnin== ===A-riðill=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=25| !width=80|Lið !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig |- |- ! style="background:#00FF00;" |1||[[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]]||[[Sænska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]||3||3||0||0||6||1||+5||'''9''' |- ! style="background:#00FF00;" |2||[[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]]||[[Spænska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]||3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- |3||[[Mynd:Flag_of France.svg|20px]]||[[Franska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]||3||1||1||1||4||5||-1||'''4''' |- |4||[[Mynd:Flag_of Russia.svg|20px]]||[[Rússneska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Rússland]]||3||0||0||3||2||6||-4||'''0''' |- |} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 29. júní |lið1= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]] |úrslit= 1:1 |lið2= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] |skýrsla= |mörk1= [[Angélique Roujas|Roujas]] 50 |mörk2= [[Isabel Parejo|I. Parejo]] 67 |leikvangur= Nobelstadion, [[Karlskoga]] |áhorfendur= 920 |dómari= Gitte Lyngo Nielsen, [[Danmörk]]u |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 29. júní |lið1= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]] |úrslit= 2:1 |lið2= [[Mynd:Flag_of Russia.svg|20px]] [[Rússneska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Rússland]] |skýrsla= |mörk1= [[Hanna Ljungberg|Ljungberg]] 10, [[Anna Pohjanen|Pohjanen]] 82 |mörk2= [[Larisa Savina|Savina]] 80 |leikvangur= Tingvalla IP, [[Karlstad]] |áhorfendur= 3.829 |dómari= Christine Frai, [[Þýskaland|Þýskalandi]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 2. júlí |lið1= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] |úrslit= 0:1 |lið2= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]] |skýrsla= |mörk1= |mörk2= [[Victoria Sandell Svensson|Svensson]] 7 |leikvangur= Nobelstadion, [[Karlskoga]] |áhorfendur= 3.403 |dómari= Vibeke Karlsen-Gabrielsen, [[Noregur|Noregi]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 2. júlí |lið1= [[Mynd:Flag_of Russia.svg|20px]] [[Rússneska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Rússland]] |úrslit= 1:3 |lið2= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]] |skýrsla= |mörk1= [[Irina Grigorieva|Grigorieva]] 52 |mörk2= [[Angélique Roujas|Roujas]] 27, 56, 74 |leikvangur= Tingvalla IP, [[Karlstad]] |áhorfendur= 626 |dómari= Cristina Gozzi, [[Ítalía|Ítalíu]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 5. júlí |lið1= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]] |úrslit= 3:0 |lið2= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]] |skýrsla= |mörk1= [[Malin Andersson|M. Andersson]] 18 (vítasp.), [[Cécile Locatelli|Locatelli]] 22 (sjálfsm.), [[Kristin Jonsson|Jonsson]] 45 |mörk2= |leikvangur= Tingvalla IP, [[Karlstad]] |áhorfendur= 2.757 |dómari= Vibeke Karlsen-Gabrielsen, [[Noregur|Noregi]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 5. júlí |lið1= [[Mynd:Flag_of Russia.svg|20px]] [[Rússneska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Rússland]] |úrslit= 0:1 |lið2= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] |skýrsla= |mörk1= |mörk2= [[Ángeles Parejo|Á. Parejo]] 67 |leikvangur= Nobelstadion, [[Karlskoga]] |áhorfendur= 4.246 |dómari= Regina Belksma-Konink, [[Holland]]i |}} ===B-riðill=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=25| !width=80|Lið !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig |- |- ! style="background:#00FF00;" |1||[[Mynd:Flag_of Italy.svg|20px]]||[[Ítalska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Ítalía]]||3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- ! style="background:#00FF00;" |2||[[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]]||[[Þýska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]||3||1||2||0||3||1||+2||'''5''' |- |3||[[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]]||[[Norska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]||3||1||1||1||5||2||+3||'''4''' |- |4||[[Mynd:Flag_of Denmark.svg|20px]]||[[Danska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]]||3||0||1||2||2||9||-7||'''1''' |- |} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 30. júní |lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]] |úrslit= 1:1 |lið2= [[Mynd:Flag_of Italy.svg|20px]] [[Ítalska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Ítalía]] |skýrsla= |mörk1= [[Maren Meinert|Meinert]] 49 |mörk2= [[Antonella Carta|Carta]] 71 |leikvangur= Melløs Stadion, [[Moss]] |áhorfendur= 713 |dómari= Katriina Elovirta, [[Finnland]]i |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 30. júní |lið1= [[Mynd:Flag_of Denmark.svg|20px]] [[Danska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]] |úrslit= 0:5 |lið2= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]] |skýrsla= |mörk1= |mörk2= [[Marianne Pettersen|Pettersen]] 16, 18, 49, 81, [[Heidi Støre|Støre]] 55 |leikvangur= Åråsen Stadion, [[Lillestrøm]] |áhorfendur= 4.221 |dómari= Regina Belksma-Konink, [[Holland]]i |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 3. júlí |lið1= [[Mynd:Flag_of Italy.svg|20px]] [[Ítalska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Ítalía]] |úrslit= 2:2 |lið2= [[Mynd:Flag_of Denmark.svg|20px]] [[Danska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]] |skýrsla= |mörk1= [[Carolina Morace|Morace]] 49, [[Patrizia Panico|Panico]] 80 |mörk2= [[Lene Terp|Terp]] 23, [[Merete Pedersen|M. Pedersen]] 62 |leikvangur= Åråsen Stadion, [[Lillestrøm]] |áhorfendur= 538 |dómari= Eva Ödlund, [[Svíþjóð]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 3. júlí |lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]] |úrslit= 0:0 |lið2= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]] |skýrsla= |mörk1= |mörk2= |leikvangur= Melløs Stadion, [[Moss]] |áhorfendur= 7.666 |dómari= Nicole Mouidi-Petignat, [[Sviss]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 6. júlí |lið1= [[Mynd:Flag_of Denmark.svg|20px]] [[Danska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]] |úrslit= 0:2 |lið2= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]] |skýrsla= |mörk1= |mörk2= [[Monika Meyer|Meyer]] 82, [[Birgit Prinz|Prinz]] 90 |leikvangur= Melløs Stadion, [[Moss]] |áhorfendur= 520 |dómari= Katriina Elovirta, [[Finnland]]i |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 6. júlí |lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]] |úrslit= 0:2 |lið2= [[Mynd:Flag_of Italy.svg|20px]] [[Ítalska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Ítalía]] |skýrsla= |mörk1= |mörk2= [[Carolina Morace|Morace]] 4, 90+2 |leikvangur= Åråsen Stadion, [[Lillestrøm]] |áhorfendur= 4.067 |dómari= Eva Ödlund, [[Svíþjóð]] |}} ===Undanúrslit=== {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 9. júlí |lið1= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]] |úrslit= 0:1 |lið2= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]] |skýrsla= |mörk1= |mörk2= [[Bettina Wiegmann|Wiegmann]] 84 |leikvangur= Tingvalla IP, [[Karlstad]] |áhorfendur= 4.246 |dómari= Nicole Petignat, [[Sviss]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 9. júlí |lið1= [[Mynd:Flag_of Italy.svg|20px]] [[Ítalska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Ítalía]] |úrslit= 2:1 |lið2= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] |skýrsla= |mörk1= [[Silvia Fiorini|Fiorini]] 11, [[Carolina Morace|Morace]] 29 |mörk2= [[Ángeles Parejo|Á. Parejo]] 89 |leikvangur= Åråsen Stadion, [[Lillestrøm]] |áhorfendur= 7.200 |dómari= Christine Frai, [[Þýskaland]]i |}} ===Úrslitaleikur=== {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 12. júlí |lið1= [[Mynd:Flag_of Italy.svg|20px]] [[Ítalska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Ítalía]] |úrslit= 0:2 |lið2= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]] |skýrsla= |mörk1= |mörk2= [[Sandra Minnert|Minnert]] 23, [[Birgit Prinz|Prinz]] 50 |leikvangur= Ullevaal Stadion, [[Osló]] |áhorfendur= 2.221 |dómari= Gitte Lyngo-Nielsen, [[Danmörk|Danmörku]] |}} [[Flokkur:Evrópumeistaramót landsliða í knattspyrnu kvenna|1997]] 8m3z3igqp2jxxq5v0thbf7862f3o2b9 0 187763 1981097 1936405 2026-09-29T17:35:33Z ~2026-52111-91 121224 /* Ný forysta - nýjar áherslur */ Lagaðar innsláttarvillur. 1981097 wikitext text/x-wiki '''Verkalýðsfélagið Baldur''' var stofnað af verkamönnum á Ísafirði 1. apríl árið [[1916]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.verkvest.is/saga_felagsins/Verkalydsfelagid_Baldur/|titill=Verkalýðsfélagið Baldur|höfundur=Sigurður Pétursson}}</ref> Í fyrstu nefndist félagið Verkamannafélag Ísfirðinga, en nafninu var breytt í ársbyrjun 1917. Sama ár gekk félagið í [[Alþýðusamband Íslands]], sem stofnað var 12. maí 1916, og var í senn bæði verkalýðssamband og stjórnmálaflokkur sem nefndist Alþýðuflokkurinn. Sú skipan hélst allt til ársins 1940. Fyrstu stjórn verkamannafélagsins skipuðu Sigurður H. Þorsteinsson, formaður, Kristján Dýrfjörð Kristjánsson, varaformaður, Jón G. Hallgrímsson ritari og Magnús Jónsson gjaldkeri. Félagið samþykkti þegar í byrjun aukalög, sem voru kauptaxtar félagsmanna, og gerði samþykktir um vinnutíma, sem þá var 12 tímar á dag. Ekki treystu félagar Baldurs sér til þess að láta brjóta á kröfum sínum og valt á ýmsu hvort atvinnurekendur virtu félagið viðlits fyrstu árin. Félagar í Baldri vildu greinilega fara varlega af stað og efla félagsskapinn áður en lengra væri haldið, ef til vill minnugir þess hvernig fór fyrir fyrsta verkalýðsfélaginu sem stofnað var á Ísafirði tíu árum áður. ==Saga== ===Fyrsta verkalýðsfélagið 1906=== Vorið 1906 var fyrsta verkalýðsfélagið stofnað á Ísafirði. Á þeim tíma var mikill uppgangur í bænum, vélbátum fjölgaði ört og mikil atvinna var hjá stóru verslununum sem jafnframt stóðu að útgerð og saltfiskverkun. Á stuttum tíma söfnuðust meir en 400 nöfn á félagalista Verkamannafélags Ísfirðinga, bæði sjómenn og landverkafólk, karlar jafnt og konur. Formaður félagsins var Júlíus Símonarson, titlaður húsmaður. Með honum í stjórn voru formennirnir Sigurgeir Bjarnason og Tómas Gunnarsson og Eyjólfur Bjarnason bókbindari. Félagið setti fram kröfur um hækkun dagvinnulauna og styttingu vinnudagsins úr tólf tímum í tíu. Voru kröfur félagsins í takt við samþykktir Verkamannafélagsins Dagsbrúnar í Reykjavík, sem þá var nýstofnað. Ekki vildu atvinnurekendur ganga að þessum kröfum og var þá boðað verkfall á Ísafirði. Stóð verkfallið hjá stærstu atvinnurekendum í nokkra daga, en þá tók samstaðan að bregðast og fólk að sækja í vinnu á ný fyrir sömu laun og kjör og áður. Þar með stóð félagið eftir máttlaust og lognaðist útaf í kjölfarið. Einn maður var þó ódrepandi málsvari félagsskapar verkafólks á þessum árum. Það var Ólafur Ólafsson verkamaður. Hann skrifaði greinar í blöð á Ísafirði og hélt opinbera fyrirlestra um kjör alþýðu og verkalýðsfélög, sem voru prentaðir. Og hann talaði enga tæpitungu þegar hann skrifaði: „Það er ofurmagn þrælsóttans fyrir auðvaldinu, sem vinnur á móti og niðurdrepur alt sjálfstæði yðar." (Valurinn 14. mars 1907). ===Samhjálp í fyrri heimsstyrjöld=== Verkalýðsfélagið Baldur var stofnað á árum fyrri heimsstyrjaldar þegar verð á nauðsynjum, einkum kolum, olíu og öðrum innfluttum vörum hækkaði upp úr öllu valdi og kaupmáttur vinnulauna hrapaði. Auk þess var tímabundið atvinnuleysi fastur liður hjá íbúum kaupstaðarins á hverju ári. Félagar Baldurs beindu því kröftum sínum meira að sameiginlegum innkaupum á nauðsynjum, félagsverslun og garðrækt. Varð það mörgum að gagni á erfiðum tímum. Eftir frostaveturinn mikla 1918 tóku félagar í Baldri sig saman um mótekju á Seljalandsdal. Nýttist það félagsmönnum vel næstu ár í eldiviðarskorti og erfiðu árferði. Árið 1920 gerðist Baldur stofnaðili að Kaupfélagi Ísfirðinga sem varð með tímanum stærsta verslunin í bænum. ===Ný forysta - nýjar áherslur=== Það var ekki fyrr en vorið 1921 sem félagsmenn í Baldri létu til skarar skríða í launabaráttunni. Tókst þeim að ná fram munnlegum samningi við atvinnurekendur um launahækkun, 1,20 krónur á tímann, en um eftirvinnu og næturvinnu náðist ekki niðurstaða. Samkomulagið stóð ekki nema í einn mánuð og í maí kom fram á almennum verkalýðsfundi að sautján verkamönnum var sagt upp hjá „Hinum Sameinuðu" eins og stærsta fyrirtæki bæjarins var kallað. Í kjölfarið tóku að berast úrsagnir úr Baldri, sem var óvenjulegt. Atvinnurekendur munu hafa hótað verkamönnum brottrekstri ef þeir segðu sig ekki úr félaginu og margir gátu ekki annað en hlýtt því, þó það væri þeim þvert um geð. Atvinnuna urðu menn að hafa. Var þá hætt að lesa upp úrsagnir á fundum Baldurs. Sýndi þetta að atvinnurekendur voru farnir að óttast áhrif verkalýðsfélagsins. Hörðustu kjaraátök félagsins urðu árið 1926 þegar verkafólki tókst að verjast launalækkunarkröfum atvinnurekenda með verkfalli. Á þessum tíma vildi það Baldursfélögum til að þeir höfðu fengið í sínar raðir nýjan forystumann sem var óháður atvinnurekendavaldinu og vílaði ekki fyrir sér að standa í fremstu víglínu í baráttu verkafólks fyrir mannsæmandi lífskjörum og réttlátara þjóðfélagi. [[Finnur Jónsson]] formaður Baldurs 1921-1932, framkvæmdastjóri Samvinnufélags Ísfirðinga, alþingismaður og ráðherra. Haustið 1920 var Finnur Jónsson gerður að póstmeistara á Ísafirði og gekk hann þegar til liðs við verkamenn í Baldri. Var hann kosinn formaður í janúar 1921, þrátt fyrir að hann bæðist undan slíkum trúnaði. Finnur stýrði félaginu næstu ellefu árin. Undir forystu Finns Jónssonar varð Verkalýðsfélagið Baldur að stórveldi í íslenskri verkalýðssögu. [[Hannibal Valdimarsson]] formaður Baldurs 1932-1939, alþingismaður, ráðherra og forseti Alþýðusambands Íslands. Forystusveit Baldurs varð hryggstykkið í meirihluta jafnaðarmanna í Bæjarstjórn Ísafjarðar sem stóð í aldarfjórðung frá árinu 1921. Undir forystu Finns Jónsson, [[Vilmundur Jónsson|Vilmundar Jónssonar]], [[Haraldur Guðmundsson|Haraldar Guðmundssonar]], Hannibals Valdimarssonar, [[Guðmundur G. Hagalín|Guðmundar G. Hagalín]] og samherja þeirra varð Ísafjörður undir merkjum Alþýðuflokksins fyrsti rauði bærinn á Íslandi. Verkalýðsfélagið Baldur stóð ásamt bæjaryfirvöldum og fleirum að uppbyggingu atvinnufyrirtækja eins og Samvinnufélags Ísfirðinga sem lét smíða sjö báta, Birnina, á árunum 1928-29, útgerðarfélaginu Nirði og togaraútgerð Skutuls á fjórða áratugnum. Var þannig beitt ýmsum ráðum til að halda uppi atvinnu verkafólks og sjómanna á tímum kreppunnar miklu. Alþýðuhús Ísfirðinga við Norðurveg var reist árin 1934-35 af félögum í Verkalýðsfélaginu Baldri og Sjómannafélagi Ísfirðinga, undir forystu Hannibals Valdimarssonar og Eiríks Einarssonar. Hannibal hafði áður haft forystu um byggingu félagsheimilis í Súðavík, þar sem hann tók að sér forystu í félagi verkamanna og sjómanna. Hann flutti til Ísafjarðar árið 1931 og skipaði sér þegar í forystusveit jafnaðarmanna. Hann varð formaður í Baldri árið eftir. Fyrsti félagsfundur Baldurs í Alþýðuhúsinu var haldinn 27. október 1935, í veitingasal í kjallara, en mánuði síðar var fyrsta kvikmyndin sýnd í bíósalnum. Hannibal hafði umsjón með byggingu hússins og var framkvæmdastjóri þess fyrstu árin. Húsið hefur síðan þjónað sem kvikmyndahús kaupstaðarins og var um áratugi helsta samkomuhús Ísfirðinga þar sem fóru fram leiksýningar, tónleikar, skemmtanir, samkomur félaga og pólitískir fundir. ===Sterkari samtök=== Fyrstu konurnar gengu í Baldur í árslok 1924, og á aðalfundi í janúar árið eftir var lögum félagsins breytt í samræmi við það og nafninu úr verkamanna- í Verkalýðsfélagið Baldur. Verkakonur höfðu stofnað eigið félag árið 1917 og reynt að knýja fram kauphækkun, en ekki haft erindi sem erfiði. Kaup kvenna var yfirleitt um 30% lægra en kaup karla á þessum tíma. Æ síðan var Baldur sameiginlegt baráttutæki alls verkafólks á Ísafirði. Jöfn laun fyrir sömu vinnu voru fest í sessi kringum árið 1960. Forystumenn Baldurs stóðu fyrir og aðstoðuðu við stofnun verkalýðsfélaga í öðrum byggðum Vestfjarða, svo sem Verkalýðsfélags Hnífsdælinga árið 1924, Verkalýðsfélags Patreksfjarðar 1928, Verkalýðsfélags Álftfirðinga sama ár, Verkalýðs- og sjómannafélags Bolungarvíkur og Súganda á Suðureyri árið 1931. Frægt varð þegar Hannibal Valdimarsson þáverandi formaður Baldurs var fluttur með valdi frá Bolungarvík til Ísafjarðar sumarið 1932 þegar hann fór að styðja við bakið á verkafólki í Bolungarvík í baráttu fyrir tilverurétti verkalýðsfélagsins. Árið 1927 stofnuðu jafnaðarmenn og verkalýðssinnar [[Alþýðusamband Vestfjarða]], sem fyrst nefndist Verklýðssamband Vesturlands. Voru það félögin á Ísafirði, Hnífsdal, Flateyri og Bolungarvík sem það gerðu. Fljótlega bættist Brynja á Þingeyri og nýstofnuð félög í Súðavík og á Patreksfirði í hópinn. Alþýðusamband Vestfjarða varð mikilvægt tæki verkalýðsfélaganna á Vestfjörðum til að ná fram samræmdum kjörum á sjó og í landi fyrir allt verkafólk í fjórðungnum. Munaði þar ekki minnst um samstöðu Baldursfélaga fyrir því að ná kauptöxtum annarra félaga til jafns við það sem náðst hafði á Ísafirði. ===Breyttir tímar - traustur grunnur=== Verkalýðsfélagið Baldur óx og dafnaði næstu áratugi í samræmi við atvinnulíf á Ísafirði. Fleiri starfsstéttir gengu í félagið og um 1940 stofnuðu nokkrar þeirra sérstakar deildir við félagið. Fyrstir voru vörubílstjórar sem störfuðu innan Baldurs í mörg ár, en einnig voru stofnaðar deildir saumakvenna, starfsstúlkna og netavinnumanna. Deild saumakvenna hjá klæðskerum og við hattagerð nefndist Dyngja, deild starfsstúlkna á sjúkrahúsi og elliheimili nefndist Sjöfn, en deild netavinnumanna Dröfn. Flestar deildirnar störfuðu milli 1940 og 1950, en lögðust síðan af. Innan Baldurs störfuðu áfram fjölmargir starfshópar í fiskvinnslu, almennum þjónustustörfum, verktakastarfsemi og iðnaði. Samhliða aðild að Alþýðusambandi Íslands og Alþýðusambandi Vestfjarða gekk Verkalýðsfélagið Baldur til liðs við Verkamannasambandi Íslands árið 1965. Forystumenn Baldurs, Björgvin Sighvatsson, Pétur Sigurðsson og Karítas Pálsdóttir hafa öll átt sæti í stjórn sambandsins, sem síðar varð Starfsgreinasamband Íslands. Samningar Baldurs og annarra félaga í Alþýðusambandi Vestfjarða hafa síðustu áratugi tekið mið af heildarsamningum verkalýðsfélaganna í landinu, þó sérstakir samningar hafi verið gerðir milli Alþýðusambands Vestfjarða og atvinnurekenda í fjórðungnum allt fram á þennan dag. Mörg baráttumál verkalýðsfélaganna hafa náð fram að ganga á síðustu áratugum. Orlof, veikindaréttur, slysabætur, lífeyrissjóðir, starfsréttindi og vinnuvernd eru meðal þeirra réttinda sem verkalýðsfélögin hafa unnið að ásamt hefðbundnum kjaramálum. Með sama hætti hefur starfsemi verkalýðsfélaganna orðið yfirgripsmeiri og margbreytilegri. Flest verkalýðsfélög á Vestfjörðum stóðu að stofnun Lífeyrissjóðs Vestfirðinga árið 1970. Sjúkra- og styrktarsjóður festi sig í sessi. Orlofssjóður Baldurs eignaðist bæði sumarhús í Vatnsfirði, í Ölfusborgum og víðar í samstarfi við önnur verkalýðsfélög og íbúðir í Reykjavík og á Akureyri til útleigu fyrir félagsmenn. Á tímum verðbólgunnar eftir 1980 brunnu launahækkanir jafnóðum upp í hækkandi verðlagi. Verkalýðsfélagið Baldur í samstarfi við Neytendasamtökin hélt úti virku verðlagseftirliti á Ísafirði og í nágrenni og opinni skrifstofu á tímabili. Var gefið út blaðið Baldur með verðkönnunum og fleiri upplýsingum til félagsmanna árin 1983-1995. Fræðslumál hafa skipað æ stærri sess í starfseminni. Námskeiðahald á vegum [[Menningar- og fræðslusambands alþýðu]] fyrir trúnaðarmenn og stjórnarmenn í félögum hófust um 1970, en fiskvinnslunámskeið, sem gefa rétt til launahækkana, ruddu brautina fyrir margskonar starfstengt námskeiðahald sem nú þykir sjálfsagður hlutur í öllum starfsgreinum. Verkalýðsfélagið Baldur var í fararbroddi í þjónustu við erlent verkafólk sem hingað hefur leitað til starfa við fiskvinnslu síðustu áratugi. Flestir hafa komið frá Póllandi síðustu ár, og stóð Baldur með Alþýðusambandi Vestfjarða að námskeiðahaldi og útgáfu handbókar fyrir verkafólk á pólsku. ===Verkfallið 1997=== Þó að verkalýðsfélögin hafi náð viðurkenningu fyrir mörgum áratugum snýst starf þeirra enn um það grundvallarmarkmið að verkafólk njóti lífskjara sem geri þeim kleift að lifa með reisn og standa jafnfætis öðrum stéttum samfélagsins. Margt hefur áunnist í þeim efnum, en sífellt þarf að setja ný markmið og verja þá áfanga sem náðst hafa. Verkfallsátök eru sjaldgæfari nú á tímum en áður var. Samningar verkalýðsfélaga og atvinnurekenda fara nú fram samkvæmt nákvæmum reglum og lögum og oft næst samkomulag fyrir tilstilli stjórnvalda sem mikil áhrif hafa á kjör fólks í landinu. Ekki tekst alltaf að ná fram samningum án átaka. Þannig var það vorið 1997 að nokkur verkalýðsfélög innan ASV, undir forystu Verkalýðsfélagsins Baldurs, háðu harðvítugt verkfall á meðan önnur verkalýðsfélög ýmist sættust á minni kröfur eða sátu hjá. Skerðing á kjörum verkafólks, einkum fiskvinnslufólks, hafði þá verið umtalsverð, bæði vegna minnkandi vinnu í landi og hófsamari samninga en aðrar stéttir höfðu náð. Verkafólk á Vestfjörðum taldi sig því knúið til að snúa þróuninni við og þreytti sjö vikna verkfall við erfiðar aðstæður gegn sameinuðu atvinnurekendavaldi á öllu landinu, óvinveittum stjórnvöldum og skilningslausum fjölmiðlum. Baldursfélagar ásamt félögum innan ASV á Hólmavík, í Súðavík, á Suðureyri, Flateyri og Þingeyri tóku þannig upp hanskann fyrir verkafólk á landinu öllu og sýndi að þegar samtakamáttur og baráttuvilji er fyrir hendi má ná lengra í baráttunni fyrir mannsæmandi kjörum. ===Stofnun Verkvest=== Verkalýðsfélagið Baldur gerðist ásamt átta öðrum félögum á Vestfjörðum stofnandi [[Verkalýðsfélag Vestfirðinga|Verkalýðsfélags Vestfirðinga]] árið 2002. ==Formenn== Formenn Verkalýðsfélagsins Baldurs hafa verið: * 1916-1920 Sigurður H. Þorsteinsson * 1920-1921 Stefán J. Björnsson * 1921-1932 Finnur Jónsson * 1932-1939 Hannibal Valdimarsson * 1939-1949 Helgi Hannesson * 1949-1954 Guðmundur G. Kristjánsson * 1954-1957 Björgvin Sighvatsson * 1957-1968 Sverrir Guðmundsson * 1968-1974 Pétur Pétursson * 1974-2002 Pétur Sigurðsson ==Heimildir== * Sigurður Pétursson. Vindur í seglum I. Saga verkalýðshreyfingar á Vestfjörðum 1. bindi, 1890-1930. Ísafirði 2011. * Sigurður Pétursson. Vindur í seglum III. Saga verkalýðshreyfingar á Vestfjörðum 3. bindi, Ísafjörður og Ísafjarðardjúp 1931-1970. * ''Skjalasafn Verkalýðsfélagsins Baldur í Skjalasafni Verkalýðshreyfingarinnar á Vestfjörðum. Deild 21.'' * ''Verkalýðsfélagið Baldur 30 ára. Afmælisrit. Ísafirði 1946.'' * ''Verkalýðsfélagið Baldur 70 ára. Afmælisrit. Ísafirði 1986.'' * ''Sigurður Pétursson. „Bolsarnir byltast fram. Uppgangur verkalýðshreyfingar og valdataka Alþýðuflokksins í bæjarstjórn Ísafjarðar." Ársrit Sögufélags Ísfirðinga 1985. 28. ár, bls. 39-76.'' * ''Sigurður Pétursson: „Hannibal Valdimarsson." Andvari 2003. 128. ár, bls. 11-87.'' ==Tilvísanir== {{reflist}} {{S|1916}} [[Flokkur:Ísafjörður]] [[Flokkur:Stéttarfélög á Vestfjörðum]] d40qahmsu2yk1a88w6j872qxmwttj8q 0 188395 1981161 1936323 2026-09-29T22:34:05Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981161 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Flag of the SPC.svg|alt=Fáni serbnesku réttrúnaðarkirkjunnar|thumb|Fáni serbnesku réttrúnaðarkirkjunnar]] '''Serbneska rétttrúnaðarkirkjan''' ([[Serbneska|serbneska]] skrifað með [[Kýrillískt stafróf|kyrillísku letri]]: Српска православна црква; með [[Latínuletur|latnesku letri]]: Srpska pravoslavna crkva; á [[Kirkjuslavneska|kirkjuslavnesku]]: Се́рбскаѧ правосла́внаѧ цр҃ковь), er sjálfstæð kirkjudeild innan [[Rétttrúnaðarkirkjan|réttrúnaðarkirkjunnar]] og er þjóðkirkja í [[Serbía|Serbíu]]. Þetta er næst elsta slavneska rétttrúnaðarkirkjan í heimi og er stjórnað af serbneska [[Patríarki|patríarkanum]] og [[Kirkjuþing|kirkjuþinginu]] í [[Belgrad]]. Þar sem margir Serbar hafa flust til útlanda hefur kirkjan fjölda safnaða um allan heim, þar á meðal á [[Ísland|Íslandi]]. Kirkjan fullyrðir að hún búi yfir mörgum mikilvægum kristnum helgum dómum, svo sem hægri hönd [[Jóhannes skírari|Jóhannesar skírara]], hönd og höfuðkúpu [[Heilagur Georg|heilags Georgs]] og líkama [[Heilagur Basilíus|heilags Basilíusar]]. == Söguágrip kirkjunnar == === Upphaf serbnesku rétttrúnaðarkirkjunnar === [[Mynd:Мозаик светог Саве.jpg|alt=Mósaíkmynd af Sankti Sava|thumb|Mósaíkmynd af Sankti Sava]] Serbar tóku upp kristni á 8. öld, en á þeim tíma höfðu þeir ekki eigin kirkju. Þegar Rastko Nemanjić, eða [[Sankti Sava]], var gerður að [[Erkibiskup|erkibiskupi]] árið 1219 af þáverandi patríarka í [[Konstantínópel]], varð serbneska kirkjan sjálfstjórnandi. Stofnár kirkjunnar er þess vegna tilið vera árið 1219.<ref>{{Vefheimild|url=http://arhiva.spc.rs/eng.html|titill=Serbian Orthodox Church|útgefandi=Serbian Orthodox Church}}</ref> Þegar serbneska keisaradæmið var stofnað árið 1346 fékk það eigið patríarkaembætti. === Ottómanveldið === Blómatími serbnesku rétttrúnaðarkirkjunnar stóð yfir fram að hernámi [[Tyrkjaveldi|Tyrkja]]. Með sigri Tyrkja árið 1459 urðu flest landsvæði hluti af Ottómanaveldinu. Eftir andlát patríarkans Arsenije II árið 1463 var enginn eftirmaður kjörinn. Patríarkaembættið var því í raun lagt niður og var lagt undir lögsögu hins ökumeníska-patríarkinum í Konstantínópel. Tyrkneski [[Soldán|soldáninn]], [[Súleiman mikli|Süleyman I]], endurreisti serbneska patríarkatið árið 1557. Vegna þátttöku serbnesku rétttrúnaðarkirkjunnar í andstöðu gegn Ottómanaveldinu var patríarkatið lagt niður aftur árið 1766. Kirkjan komst aftur undir lögsögu hins ökumeníska patríarks í Konstantínópel. Á þessu tímabil snerust margir [[Kristni|kristnir]] til [[Íslam|íslams]] til að forðast [[Skattur|skattaálögur]] sem Tyrkir lögðu á í hefndarskyni fyrir uppreisnir og áframhaldandi mótspyrnu. === Eftir Ottómanveldið === Serbneska rétttrúnaðarkirkjan fékk loksins sjálfstæði að nýju 1879, árið eftir að stórveldi þess tíma viðurkenndu Serbíu sem sjálfstætt ríki. Patríarkið var endurreist árið 1920. === Seinni heimsstyrjöldin === Í síðari heimsstyrjöldinni gekk serbneska rétttrúnaðarkirkjan gegnum miklar hörmungar þar sem margir biskupar, prestar og um það bil 1,7 milljónir serbískra rétttrúnaðar manna voru drepnir af, þýskum og króatískum hersveitum. Mörg hundruð kirkjur voru einnig eyðilagðar.<ref name=":0">{{Vefheimild|url=https://www.oikoumene.org/member-churches/serbian-orthodox-church|titill=Serbian Orthodox Church|höfundur=World Council of Churches}}</ref> === Kommúnistatímabilið === Serbneska rétttrúnaðarkirkjan stóð frammi fyrir nýjum erfiðleikum á valdatíma [[Kommúnismi|kommúnista]]. Trúarfræðsla í skólum var bönnuð, kirkjueignir voru gerðar upptækar og áhrif kirkjunnar í samfélaginu minnkuðu stórlega.<ref name=":0" /> === Borgarastyrjöldin í Júgóslavíu === Í [[Borgarastyrjöldin í Júgóslavíu|Júgóslavíustríðunum]] létust um það bil 10.000 serbneskir rétttrúnaðarkristnir og yfir milljón flúðu heimili sín. Yfir 700 kirkjur eyðilögðust eða skemmdust.<ref name=":0" /> == Tungumál kirkjunnar == Serbneska rétttrúnaðarkirkjan, ásamt öðrum slavneskum rétttrúnaðarkirkjum, notar [[Kirkjuslavneska|kirkjuslavnesku]] (Церковнославѧнскїй ѧ҆зы́къ; umritun: Tserkovnoslavjanskij jazik) í helgiathöfnum og guðsþjónustum. Kirkjuslavneskan á rætur sínar að rekja til [[Fornkirkjuslavneska|fornkirkjuslavnesku]] og var skapað af trúboðunum Cyril og Methodius á 9. öld. Tungumálið hefur verið notað af kirkjunni allt frá upphafi. Auk kirkjuslavnesku er serbneska einnig notuð innan kirkjunnar.<ref>{{Vefheimild|url=https://srpskivreme.com/the-role-of-the-serbian-orthodox-church-in-language-preservation/|titill=The Role of the Serbian Orthodox Church in Language Preservation|útgefandi=SrpskiVreme Serbian}}</ref> == Tímatal == Serbneska rétttrúnaðarkirkjan fylgir [[Júlíanska tímatalið|júlíanska tímatalinu]], eins og rússneska rétttrúnaðarkirkjan, georgíska rétttrúnaðarkirkjan og gríska rétttrúnaðarkirkjan, svo eitthvað sé nefnt. Þetta þýðir til dæmis að [[Jóladagur|jóladagurinn]] eru 7. janúar í stað 25. desember.<ref>{{Vefheimild|url=https://cnewa.org/eastern-christian-churches/orthodox-church/orthodox-churches-of-irregular-status/the-old-calendar-orthodox-churches/|titill=The Old Calendar Orthodox Churches|höfundur=Ronald Roberson|útgefandi=CNEWA}}</ref> == Serbneska rétttrúnaðarkirkjan á Íslandi == Á Íslandi er einn söfnuður serbneska rétttrúnaðarkirkjunnar, ''Fæðing Heilagrar Guðsmóður'' (serbneska; Рођење Пресвете Богородице), tilheyra ''Serbneska rétttrúnaðarbiskupsdæminu í Skandinavíu'' (serbneska: Српска православна епархија скандинавска) síðan 2024. Biskupsstóll umdæmisins er í ''Serbnesku rétttrúnaðarkirkju Heilags Sava'' (sænska: Sankt Sava serbisk-ortodoxa kyrka, (serbneska: Свети Сава Српска православна црква/Sveti Sava Srpska pravoslavna crkva) í Stokkhólmi í Svíþjóð == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> ==Tenglar== *[https://web.archive.org/web/20251015180241/https://www.spc.is/ Vefsíða söfnuðar 'Fæðing Heilagrar Guðsmóður'' á serbnesku] {{Trúfélög á Íslandi}} [[Flokkur:Serbía]] [[Flokkur:Trúfélög á Íslandi]] [[Flokkur:Kristnar kirkjudeildir]] q09hq59xiqks6qspim40225nb8w5m1j 0 190244 1981065 1978100 2026-09-29T14:28:39Z TKSnaevarr 53243 1981065 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Billy Long | mynd = Billy Long's Official ambassador portrait.jpg | titill= [[Sendiráð Bandaríkjanna á Íslandi|Sendiherra Bandaríkjanna á Íslandi]] | stjórnartíð_start = 10. ágúst 2026 | skipaður_af = [[Donald Trump]] | forveri = [[Carrin Patman]] | eftirmaður = | titill2= Ríkisskattstjóri Bandaríkjanna | stjórnartíð_start2 = 16. júní 2025 | stjórnartíð_end2 = 8. ágúst 2025 | forseti2 = [[Donald Trump]] | forveri2 = [[Daniel Werfel]] | eftirmaður2 = [[Scott Bessent]] (settur) | titill3= [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings|Fulltrúadeildarþingmaður]] fyrir 7. kjördæmi [[Missouri]] | stjórnartíð_start3 = 3. janúar 2011 | stjórnartíð_end3 = 3. janúar 2023 | forveri3 = [[Roy Blunt]] | eftirmaður3 = [[Eric Burlison]] | myndatexti1 = Long árið 2026. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1955|8|11}} | fæðingarstaður = [[Springfield (Missouri)|Springfield]], [[Missouri]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | þjóderni = [[Bandaríkin|Bandarískur]] | maki = {{gifting|Barbara Long|1984}} | börn = 2 | stjórnmálaflokkur = [[Repúblikanaflokkurinn]] }} '''William Hollis Long II''' (f. 11. ágúst 1955) er bandarískur stjórnmálamaður og uppboðssali sem var 51. ríkisskattstjóri Bandaríkjanna frá júní til ágúst árið 2025. Long er meðlimur í [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokknum]] og var áður þingmaður á [[fulltrúadeild Bandaríkjaþings]] fyrir 7. kjördæmi [[Missouri]] frá 2011 til 2023. [[Donald Trump]] forseti tilnefndi Long í embætti [[Sendiráð Bandaríkjanna á Íslandi|sendiherra Bandaríkjanna á Íslandi]] í ágúst 2025. ==Æviágrip== Billy Long á langan feril að baki sem [[uppboð]]sþulur. Hann rak fyrirtækið Billy Long Auctions LLC og starfaði um leið sem fasteignasali og útvarpsmaður á heimaslóðum sínum í [[Springfield (Missouri)|Springfield]] í [[Missouri]]. Long var þingmaður á [[fulltrúadeild Bandaríkjaþings]] fyrir 7. kjördæmi Missouri frá 2011 til 2023. Hann varð þar kunnur talsmaður stefnumála Repúblikanaflokksins og andstæðingur opinberra skattstofnana. Long vakti athygli á stjórnmálaferli sínum fyrir að grípa til orðtækja uppboðshaldara á þingi og í opinberum ræðum.<ref name=mbl>{{Vefheimild|titill= Frá uppboðspalli í sendiherrastól|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/08/09/fra_uppbodspalli_i_sendiherrastol/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 9. ágúst 2025|skoðað=10. febrúar 2026}}</ref> Í júní 2025 skipaði [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseti Long ríkisskattstjóra Bandaríkjanna. Skipun Longs var umdeild þar sem Long hafði áður kallað eftir því að skattstofa Bandaríkjanna yrði lögð niður og þar sem hann hafði enga sérþekkingu á skattamálum. Á meðan rætt var um tilnefningu Longs á [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] kom jafnframt á daginn að hann hafði þegið talsverðar fjárhæðir í styrki frá skattaráðgjafarfyrirtækjum, aðallega til að greiða skuldir sem hann hafði safnað í misheppnuðu framboði til öldungadeildarinnar 2022.<ref>{{Vefheimild|titill= Rekinn eftir tvo mánuði hjá skattinum og sam­dægurs til­nefndur sendi­herra á Ís­landi|url=https://www.visir.is/g/20252760222d/rekinn-eftir-tvo-manudi-hja-skattinum-og-sam-daegurs-til-nefndur-sendi-herra-a-is-landi|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 8. ágúst 2025 |skoðað=10. febrúar 2026|höfundur=Rafn Ágúst Ragnarsson}}</ref> Trump leysti Long frá störfum innan tveggja mánaða frá skipun hans, sem gerði Long að þeim ríkisskattstjóra Bandaríkjanna sem styst hefur setið frá stofnun skattstofunnar árið 1862.<ref name=mbl/> Sama dag og Long var rekinn úr embætti ríkisskattstjóra tilnefndi Trump hann næsta [[Sendiráð Bandaríkjanna á Íslandi|sendiherra Bandaríkjanna á Íslandi]]. Við það tilefni gantaðist Long um að hann hefði viljað ganga til liðs við bandaríska innflytjendaeftirlitið [[ICE]] (sem er borið fram eins og orðið „ís“ á ensku) en að Trump hefði misheyrst og þess vegna tilnefnt hann í sendiherraembættið á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|titill= Vildi vinna fyrir ICE en var sendur til Íslands|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2025/08/09/vildi_vinna_fyrir_ice_en_var_sendur_til_islands/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 9. ágúst 2025 |skoðað=10. febrúar 2026}}</ref> Í janúar 2026 vakti Long umtal á Íslandi þegar greint var frá því að við yfirheyrslur á þingi hefði hann gantast um að hann væri að taka við embætti [[Fylkisstjóri (Bandaríkin)|fylkisstjóra]] Íslands, sem kæmi til með að verða 52. [[fylki Bandaríkjanna]] (Bandaríkin telja til sín 50 fylki en Donald Trump hafði ítrekað lýst því yfir að Bandaríkin hygðust [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að eignast Grænland|innlima Grænland]] í aðdraganda ummælanna). Ummæli Long vöktu reiði meðal sumra Íslendinga og leiddu til stofnunar undirskriftasöfnunar þar sem [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] utanríkisráðherra var hvött til að neita að samþykkja Long sem sendiherra.<ref>{{Vefheimild|titill= Safnar undirskriftum gegn sendiherraefni Trump á Íslandi – „Við viljum ekki svona mann“|url=https://www.dv.is/frettir/2026/01/14/safnar-undirskriftum-gegn-sendiherraefni-trump-islandi-vid-viljum-ekki-svona-mann/|útgefandi=[[DV]]|dags= 14. janúar 2026 |skoðað=10. febrúar 2026}}</ref> Aðrir, meðal annars [[Guðmundur Franklín Jónsson]] og [[Snorri Másson]], komu Long til varnar og sögðu of harkalega brugðist við gríni.<ref>{{Vefheimild|titill= Ósáttur við gagnrýnina á innlimunargrín sendiherraefnis Bandaríkjanna|url=https://heimildin.is/grein/26027/osattur-vid-gagnrynina-a-innlimunargrin-sendiherraefnis-bandarikjanna/|útgefandi=[[Heimildin]]|dags= 15. janúar 2026 |skoðað=10. febrúar 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Safna undir­skriftum og segja Þor­gerði að taka Long opnum örmum|url=https://www.visir.is/g/20262829706d/safna-undir-skriftum-og-segja-thor-gerdi-ad-taka-long-opnum-ormum|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 15. janúar 2026 |skoðað=13. mars 2026|höfundur=Eiður Þór Árnason}}</ref> Long baðst afsökunar á ummælunum þann 15. janúar 2026 og sagði þau aðeins hafa verið spaug.<ref>{{Vefheimild|titill= Billy Long biðst afsökunar: „Það var engin alvara í þessu“|url=https://heimildin.is/grein/26025/billy-long-bidst-afsokunar/|útgefandi=[[Heimildin]]|dags= 15. janúar 2026 |skoðað=10. febrúar 2026|höfundur=Ragnhildur Helgadóttir}}</ref> Long afhenti [[Halla Tómasdóttir|Höllu Tómasdóttur]] forseta trúnaðarbréf sitt þann 10. ágúst 2026.<ref>{{Vefheimild|titill= Billy Long kominn á klakann |url=https://www.visir.is/g/20262919348d/billy-long-kominn-a-klakann|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 10. ágúst 2026 |skoðað= 10. ágúst 2026 |höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Long, Billy}} {{f|1955}} [[Flokkur:Bandarískir fulltrúadeildarþingmenn]] [[Flokkur:Repúblikanar]] [[Flokkur:Ríkisskattstjórar Bandaríkjanna]] [[Flokkur:Sendiherrar Bandaríkjanna á Íslandi]] hq2i2i1sfyq1tz4om0cp2h3w57bog9g 0 191409 1981052 1967284 2026-09-29T13:58:43Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981052 wikitext text/x-wiki '''Lífeindafræði''' er grein innan [[Heilbrigðisvísindi|heilbrigðisvísinda]] sem snýst um greiningu [[Sjúkdómur|sjúkdóma]] og meðferðarmöguleika þeirra, oft með notkun [[Lífsýni|lífsýna]]<ref>{{Vefheimild|url=https://hi.is/sites/default/files/bylgja/lifeinda_baeklingur_2017_vefur.pdf|titill=Lífeindafræði Bæklingur HÍ|útgefandi=Háskóli Íslands|ár=2017}}</ref>. == Starsleyfi == Starfsheitið lífeindafræðingur er [[verndaður starfstitill]] og þarf að sækja sérstaklega um titilinn hjá [[embætti landlæknis]]. Til að öðlast réttindi til þess að starfa sem lífeindafræðingur þarf viðkomandi að hafa lokið [[Baccalaureus Scientiarum|BS námi]] í lífeindafræði ásamt diplómu á meistarastigi í lífeindafræði<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.reglugerd.is/reglugerdir/eftir-raduneytum/hrn/nr/18516|title=Reglugerð um menntun, réttindi og skyldur lífeindafræðinga og skilyrði til að hljóta starfsleyfi og sérfræðileyfi.|website=Reglugerðasafn|language=is|access-date=2026-06-11}}</ref>. Til þess að öðlast starfsréttindi sem sérfræðingur í klínískri sérgrein í lífeindafræði þarf viðkomandi að hafa [[starfsleyfi]] sem lífeindafræðingur, hafa lokið [[Magister Scientiarum|meistara]]<nowiki/>- eða [[Doktorsgráða|doktorsprófi]] í sérgreininni og að loknu prófi hafa unnið við sérgreinina sem svarar tvö ár í fullu starfi<ref name=":0" />. == Menntun == Á Íslandi er einungis hægt að stunda nám í lífeindafræði við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. Þar er hægt að stunda BS nám, diplómunám og MS nám í lífeindafræði við [[Læknadeild]]<ref>{{Cite web|url=https://hi.is/heilbrigdisvisindasvid-laeknadeild/um-namsbraut-i-lifeindafraedi|title=Um Námsbraut í lífeindafræði|website=Háskóli Íslands|language=is|access-date=2026-06-11}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>. ==Tilvísanir== <references/> 0btnr97lqajlsbfm1a7p5zcwm9vfzgw 0 192338 1981188 1978286 2026-09-30T05:05:40Z Nipas2 54688 Updated 1981188 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Lengjudeild kvenna 2026 | mynd = | ár = '''2026''' | Meistarar = '''{{Lið Grótta}}''' | upp um deild = '''{{Lið Grótta}}'''<br>'''{{Lið KR}}''' | spilaðir leikir = 90 | mörk skoruð = 371 (4.12 m/leik) | markahæstur = '''15 mörk'''<br>[[Cally Queen Togiai]] ({{Lið HK}}) | {{Lið HK}} | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]] - [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2027|2027]] |}} Árið '''2026''' verður '''Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna''' haldið í 45. sinn. {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=120| Lið !width=100| Bær !width=200| Leikvangur !width=540| Þjálfari !width=240| Staðan [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]] |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | [[Fellabær]] | [[Fjarðabyggðarhöllin]] | style="text-align: left;"|[[Björgvin Karl Gunnarsson]] | 10. s. [[Besta_deild_kvenna_í_knattspyrnu_2025#Stigatafla|Besta d.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grótta}} | [[Seltjarnarnes]] | [[Vivaldivöllurinn]] | style="text-align: left;"|[[Dominic Ankers]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Haukar}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Ásvellir|BIRTU völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Hörður Bjarnar Hallmarsson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið HK}} | [[Kópavogur]] | [[Kórinn]] | style="text-align: left;"|[[Andri Hjörvar Albertsson]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍA}} | [[Akranes]] | [[Akraneshöllin]] | style="text-align: left;"|[[Skarphéðinn Magnússon]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Keflavík}} | [[Keflavík]] | [[HS Orku völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Aron Elís Árnason]] | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið KR}} | [[Reykjavík]] | [[Meistaravellir (knattspyrnuvöllur)|Meistaravellir]] | style="text-align: left;"|[[John Henry Andrews]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Selfoss}} | [[Selfoss]] | [[Selfossvöllur|Jáverk-völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Jonathan Ricardo Glenn]] | 1. s. [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2025#Stigatafla|2. deild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Tindastóll}} | [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]] | [[Sauðárkróksvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Juan Carlos Domínguez Requena]] | 9. s. [[Besta_deild_kvenna_í_knattspyrnu_2025#Stigatafla|Besta d.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Völsungur}} | [[Húsavík]] | [[GPG völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Sarah Catherine Elnicky]] | 3. s. [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2025#Stigatafla|2. deild]] |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan fyrir 18. umferð, 12. september 2026''.<ref>{{cite web|title=Lengjudeild kvenna 2026|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=7025676&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&competitionId=190375|website=www.ksí.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=30. september 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=80|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=300|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Grótta|1}}"| ||'''[[Íþróttafélagið Grótta|Grótta]]''' ||18||13||2||3||50||24||26||'''41''' |align="center" rowspan="2"|'''[[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2027|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|KR|1}}"| ||'''{{Lið KR}}''' ||18||10||3||5||52||23||29||'''33''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Haukar|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]] ||18||10||3||5||49||31||18||'''33''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|HK|1}}"| ||[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] ||18||9||3||6||46||31||15||'''30''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Selfoss|1}}"| ||{{Lið Selfoss}} ||18||9||3||6||33||26||7||'''30''' |- |6||| ||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] ||18||7||4||7||35||28||7||'''25''' |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍA|1}}"| ||[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] ||18||7||3||8||35||30||5||'''24''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Keflavík|1}}"| ||[[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|Keflavík]] ||18||6||3||9||34||29||5||'''21''' |-style="background:#FFC0CB;" |9||||'''[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]]''' ||18||4||3||11||27||41||-14||'''15''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2027|2. deild]]''' |-style="background:#FFC0CB;" |10||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||18||1||0||17||10||108||-98||'''3''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Lengjudeild 2026!!FHL!!Gró!!Hau!!&nbsp;HK&nbsp;!!&nbsp;ÍA&nbsp;!!Kef!!KR!!Sel!!Tin!!Völ |- |list2 = |align="left"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] ||'''XXX'''||0-2||2-3||3-2||2-0||3-1||1-2||1-1||8-1||4-2 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Grótta}} ||3-3||'''XXX'''||4-5||3-2||1-3||4-3||2-0||3-0||10-0||2-1 |- |align="left"|{{Lið Haukar}} ||3-1||1-2||'''XXX'''||0-2||0-0||2-0||3-5||3-1||14-0||1-1 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið HK}} ||1-1||1-3||1-2||'''XXX'''||3-1||1-1||3-1||3-2||7-0||4-0 |- |align="left"|{{Lið ÍA}} ||1-0||1-2||1-3||2-2||'''XXX'''||2-1||3-2||5-1||5-0||2-3 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Keflavík}} ||3-1||0-1||7-0||0-1||2-1||'''XXX'''||1-5||0-0||3-0||2-2 |- |align="left"|{{Lið KR}} ||0-2||0-0||1-1||6-0||3-2||1-0||'''XXX'''||4-3||6-0||3-0 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Selfoss}} ||0-0||3-0||2-0||3-1||1-0||0-1||2-1||'''XXX'''||3-1||2-0 |- |align="left"|{{Lið Tindastóll}} ||3-1||0-5||0-3||0-8||2-4||2-8||0-11||1-6||'''XXX'''||0-3 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Völsungur}} ||0-2||1-3||1-5||3-4||2-2||3-1||0-1||3-0||2-3||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=340|Nafn !width=60|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Cally Queen Togiai]]''' | {{Lið HK}} | 15 | | 18 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Nicole Douglas]]''' | {{Lið Grótta}} | 14 | | 18 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Alexa Maletis]]''' | {{Lið ÍA}} | 12 | | 17 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Kara Guðmundsdóttir]]''' | {{Lið KR}} | 12 | | 18 |- | '''4''' | [[Alexis Simone Wright]] | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | 11 | | 17 |- | '''5''' | [[Katla Guðmundsdóttir]] | {{Lið KR}} | 10 | | 18 |- | '''6''' | [[Sara Björk Gunnarsdóttir]] | {{Lið Haukar}} | 10 | | 9 |} {{1. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[1. deild kvenna í knattspyrnu|Lengjudeild]] | fyrir = [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2025|Lengjudeild&nbsp;kvenna&nbsp;2025]] | eftir = [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2027|Lengjudeild&nbsp;kvenna&nbsp;2027]] }} == Tilvísanir og heimildir == <div class="references-small"><references/></div> *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=7025676&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&competitionId=190375|title=Lengjudeild kvenna 2026|work=KSÍ|accessdate=6. ágúst 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2026}} [[Flokkur:1. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] 1jq1rcxqgbptequr22y3a39cpp71u72 0 192354 1981159 1980864 2026-09-29T22:00:07Z Nipas2 54688 1981159 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 1. deild kvenna 2001 | mynd = | ár = '''2001''' | Meistarar = '''{{Lið Þróttur_R.}}''' | upp um deild = '''{{Lið Þróttur_R.}}''' | spilaðir leikir = 47 | mörk skoruð = 255 (5.43 m/leik) | markahæstur = '''22 mörk'''<br>[[Fjóla Dröfn Friðriksdóttir]] ({{Lið Haukar}}) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000|2000]] - [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2002|2002]] |}} Leikar í '''1. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 20. sinn árið '''2001'''. {{clear}} == A riðill == ===Liðin === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=120| Lið ! | Bær ! | Leikvangur ! | Þjálfari !width=240| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000|2000]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fjölnir}} | [[Reykjavík]] | [[Fjölnisvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Halldór Þorvaldur Halldórsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Haukar}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Ásvellir]] |style="text-align: left;"|[[Brynja Guðjónsdóttir]] | 7. sæti, [[Landssímadeild kvenna í knattspyrnu 2000|Landssímad.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið HK/Víkingur}} | [[Reykjavík]] | [[Kórinn]], [[Víkingsvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Halldór Þorvaldur Halldórsson]] og [[Kolbrún Ida Harðardóttir]] (aðs.) | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|[[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] | [[Sandgerði]], [[Keflavík]], [[Garði]] | [[Sandgerðisvöllur]]<br/>[[Sparisjóðsvöllurinn]] [[Nesfisk-völlurinn]] |style="text-align: left;"|[[Reynir Þór Ragnarsson]], [[Kolbrún Ida Harðardóttir]] (aðs.) | 3. sæti í 1. deild A rið. |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þróttur_R.}} | [[Reykjavík]] | [[Valbjarnarvöllur]] |style="text-align: left;"|Rafal Ulatowski | 2. s. í [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000#Úrslitakeppnin|1. d. úrslit]] |} === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=50| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=180|Athugasem |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Haukar|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]]''' ||12||10||0||2||41||11||30||'''30''' |align="center" rowspan=2|'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2001#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur_R.|1}}"| ||'''{{Lið Þróttur_R.}}''' ||12||10||0||2||40||17||23||'''30''' |- |3||| ||[[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] ||12||7||0||5||59||26||33||'''21''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Fjölnir|1}}"| ||{{Lið Fjölnir}} ||12||3||0||9||32||46||-14||'''9''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|HK/Víkingur|1}}"| ||{{Lið HK/Víkingur}} ||12||0||0||12||6||78||-72||'''0''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| |valign="top" width="48%"| {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|A riðill 1!!Fjö!!Hau!!HK/V!!RKV!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Fjölnir}} ||'''XXX'''||1-3||9-0||2-7||0-1 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Haukar}} ||5-2||'''XXX'''||4-0||2-1||1-2 |- |align="left"|{{Lið HK/Víkingur}} |0-4||0-6||'''XXX'''||1-9||1-6 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] ||7-1||1-2||7-1||'''XXX'''||5-1 |- |align="left"|{{Lið Þróttur_R.}} ||9-3||1-0||7-1||2-1||'''XXX''' |} |valign="top" width="4%"| &nbsp;&nbsp; |valign="top" width="47%"| {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|A riðill 2!!Fjö!!Hau!!HK/V!!RKV!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Fjölnir}} ||'''XXX'''||—||5-1||—||1-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Haukar}} ||4-1||'''XXX'''||—||5-1||— |- |align="left"|{{Lið HK/Víkingur}} ||—||0-6||'''XXX'''||—||0-3 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] ||7-3||—||12-1||'''XXX'''||— |- |align="left"|{{Lið Þróttur_R.}} ||—||1-3||—||5-1||'''XXX''' |} |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. == B riðill == ===Liðin === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=120| Lið !width=100| Bær !width=200| Leikvangur !width=540| Þjálfari !width=240| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000|2000]] |- |style="text-align: left;"| [[Íþróttafélagið Huginn|Huginn]]/[[Höttur]] | [[Seyðisfjörður]]<br/>[[Egilsstaðir]] | [[Vilhjálmsvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Hjalti Heiðar Þorkelsson]] | 3. sæti, C riðill |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Valur/Austri|KVA]] | [[Stöðvarfjörður]] | [[Grænafellsvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Bjarni Guðmundur Bjarnason]] | 2. sæti, C riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] |style="text-align: left;"|[[Nihad Hasecic]] | 3. s. í [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000#Úrslitakeppnin|1. deild úrslit]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Tindastóll}} | [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]] | [[Sauðárkróksvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Alfreð Guðmundsson]] | 4. s. í [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000#Úrslitakeppnin|1. deild úrslit]] |} === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=50| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=180|Athugasem |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||6||4||1||1||18||8||10||'''13''' |align="center" rowspan=2|'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2001#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||'''{{Lið Sindri}}''' ||6||4||1||1||15||7||8||'''13''' |- |3|| ||[[Knattspyrnufélagið Valur/Austri|KVA]] ||6||3||0||3||18||11||7||'''9''' |- |4|| ||[[Íþróttafélagið Huginn|Huginn]]/[[Höttur]] ||6||0||0||6||3||28||-25||'''0''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur''.</small> ==== Töfluyfirlit ==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|B riðill!!H/H!!KVA!!Sin!!Tin |- |list2 = |align="left"|[[Íþróttafélagið Huginn|Huginn]]/[[Höttur]] ||'''XXX'''||1-4||0-2||1-6 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[Knattspyrnufélagið Valur/Austri|KVA]] ||10-1||'''XXX'''||1-2||3-1 |- |align="left"|{{Lið Sindri}} ||3-0||4-1||'''XXX'''||2-2 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Tindastóll}} ||4-0||2-0||3-2||'''XXX''' |} == Úrslitakeppnin == === Undanúrslit === 1. umferð , ''25. ágúst 2001''. {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 25. ágúst 2001<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Þróttur_R.}} |úrslit= 7 – 3 |lið2= {{Lið Tindastóll}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=675649&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|15}}<nowiki></nowiki>[[Jóna Soffía Baldursdóttir|J.S. Baldursdóttir]] {{mark|25}}<nowiki></nowiki><br>[[Hjálmdís Zoéga|H. Zoéga]] {{mark|34}}<nowiki></nowiki><br>[[Íris Björk Eysteinsdóttir|Í.B. Eysteinsdóttir]] {{mark|57}}<nowiki></nowiki><br>[[Jakobína Gunnarsdóttir|J. Gunnarsdóttir]] {{mark|60}}<nowiki></nowiki><br>[[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|63}}<nowiki></nowiki><br>[[Íris Björk Eysteinsdóttir|Í.B. Eysteinsdóttir]] {{mark|84}} |mörk2= [[Birna Eiríksdóttir|B. Eiríksdóttir]] {{mark|28}}<nowiki></nowiki>[[Rannveig Gísladóttir|H.G. Harðardóttir]] {{mark|70}}<nowiki></nowiki><br>[[Brynhildur Erla Jakobsdóttir|B.E. Jakobsdóttir]] {{mark|81}} |leikvangur= [[Þróttarvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Gunnar Helgason (dómari)|Gunnar Helgason]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 25. ágúst 2001<br />17:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Sindri}} |úrslit= 0 – 3 |lið2= {{Lið Haukar}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=644920&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= [[Ásdís Petra Oddsdóttir|Á.P. Oddsdóttir]] {{mark|27}}<nowiki></nowiki>[[Fjóla Dröfn Friðriksdóttir|F.D. Friðriksdóttir]] {{mark|60}}<nowiki></nowiki><br>[[Ásdís Petra Oddsdóttir|Á.P. Oddsdóttir]] {{mark|86}} |leikvangur= [[Mánavöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Jóhann Pétur Jóhannsson]] |}} 2. umferð , ''28. ágúst 2001''. {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 28. ágúst 2001<br />18:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Tindastóll}} |úrslit= 0 – 5 |lið2= {{Lið Þróttur_R.}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=653046&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= [[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|2}}<nowiki></nowiki>[[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|14}}<nowiki></nowiki><br>[[Hildur Dagný Kristjánsdóttir|H.D. Kristjánsdóttir]] {{mark|70}}<nowiki></nowiki><br>[[Björk Einarsdóttir|B. Björk Einarsdóttir]] {{mark|76}}<nowiki></nowiki><br>[[Björk Einarsdóttir|B. Björk Einarsdóttir]] {{mark|88}} |leikvangur= [[Sauðárkróksvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Gunnar Helgason (dómari)|Gunnar Helgason]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 28. ágúst 2001<br />18:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Haukar}} |úrslit= 4 – 1 |lið2= {{Lið Sindri}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=577564&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Eva Sif Jóhannsdóttir|E.S. Jóhannsdóttir]] {{mark|15}}<nowiki></nowiki>[[Eva Sif Jóhannsdóttir|E.S. Jóhannsdóttir]] {{mark|23}}<nowiki></nowiki><br>[[Fjóla Dröfn Friðriksdóttir|F.D. Friðriksdóttir]] {{mark|37}}<nowiki></nowiki><br>[[Bergrún Sigr Benediktsdóttir|B.S. Benediktsdóttir]] ([[sjálfsmark|sm.]]) {{mark|59}} |mörk2= [[Guðrún Ása Jóhannsdóttir|G.Á. Jóhannsdóttir]] {{mark|45}} |leikvangur= [[Ásvellir]] |áhorfendur= |dómari= [[Svanlaugur Þorsteinsson]] |}} === Úrslit === Lau ''1. september 2001''. {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 1. september 2001<br />17:15 [[GMT]] |lið1= {{Lið Haukar}} |úrslit= 3 – 4 |lið2= {{Lið Þróttur_R.}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=577556&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Fjóla Dröfn Friðriksdóttir|F.D. Friðriksdóttir]] {{mark|17}}<nowiki></nowiki>[[Fjóla Dröfn Friðriksdóttir|F.D. Friðriksdóttir]] {{mark|80}}<nowiki></nowiki><br>[[Fjóla Dröfn Friðriksdóttir|F.D. Friðriksdóttir]] {{mark|108|víti}} |mörk2= [[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|30}}<nowiki></nowiki>[[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|80}}<nowiki></nowiki><br>[[Hildur Dagný Kristjánsdóttir|H.D. Kristjánsdóttir]] {{mark|97}}<nowiki></nowiki><br>[[Hildur Dagný Kristjánsdóttir|H.D. Kristjánsdóttir]] {{mark|112}} |leikvangur= [[Ásvellir]] |áhorfendur= |dómari= [[Sigurður Óli Þórleifsson]] |}} == Aukakeppni 1. deild == ''13. og 15. september 2001''.<ref>{{cite web|title=Aukakeppni 1. deild kvenna 2001|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=683|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=19. september 2018}}</ref> {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 13. september 2001<br />17:30 [[GMT]] |lið1= {{Lið FH}} |úrslit= 2 – 1 |lið2= {{Lið Haukar}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=8101 Leikskýrsla] |mörk1= [[Sigríður Guðmundsdóttir|S. Guðmundsdóttir]] {{mark|24}}<nowiki></nowiki>[[Hanna Guðrún Stefánsdóttir|H.G. Stefánsdóttir]] {{mark|26}} |mörk2= [[Ásdís Petra Oddsdóttir|A.P. Oddsdóttir]] {{mark|79}} |leikvangur= [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Gunnar Sverrir Gunnarsson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 15. september 2001<br />13:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Haukar}} |úrslit= 0 – 3 |lið2= {{Lið FH}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=8102 Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= [[Hanna Guðrún Stefánsdóttir|H.G. Stefánsdóttir]] {{mark|20}}<nowiki></nowiki>[[Olga Steinunn Stefánsdóttir|O.S. Stefánsdóttir]] {{mark|38}}<br>[[Valdís Rögnvaldsdóttir|V. Rögnvaldsdóttir]] {{mark|44}} |leikvangur= [[Ásvellir]] |áhorfendur= |dómari= [[Hans Kristján Scheving]] |}} == Markahæstu leikmenn == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=340|Nafn !width=120|Félag !width=90|Mörk !width=30|Víti !width=90|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Fjóla Dröfn Friðriksdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Fjóla Dröfn Friðriksdóttir - Haukar 2001|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=22323|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=25. ágúst 2026}}</ref> | {{Lið Haukar}} | 22 | | 15 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Lilja Íris Gunnarsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Lilja Íris Gunnarsdóttir - RKV 2001|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=4996|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=25. ágúst 2026}}</ref> | [[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] | 18 | | 10 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Nína Ósk Kristinsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Nína Ósk Kristinsdóttir - RKV 2001|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=13296|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=25. ágúst 2026}}</ref> | | [[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] | 16 | | 12 |- | '''4''' | [[Anna Björg Björnsdóttir]]<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Anna Björg Björnsdóttir - Þróttur_R. 2001|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=13220|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=25. ágúst 2026}}</ref> | {{Lið Þróttur_R.}} | 13 | | 9 |- | '''5''' | [[Hildur Dagný Kristjánsdóttir]]<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Hildur Dagný Kristjánsdóttir Þróttur R. 2001|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=8855|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=29. september 2026}}</ref> | {{Lið Þróttur_R.}} | 9 | | 13 |- | '''6''' | [[Inga Lára Jónsdóttir]]<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Inga Lára Jónsdóttir - RKV 2001|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=18569|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=25. ágúst 2026}}</ref> | [[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] | 9 | | 16 |} {{1. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild kvenna]] | fyrir = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000|1. deild kvenna 2000]] | eftir = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2002|1.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2002]] }} == Tilvísanir og heimildir == <div class="references-small"><references/></div> * {{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=187744&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=1|title=1. deild kvenna 2001 A riðill|work=KSÍ|accessdate=8. ágúst 2026}} * {{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=187750&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=1|title=1. deild kvenna 2001 B riðill|work=KSÍ|accessdate=8. ágúst 2026}} * {{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=187756&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=1|title=1. deild kvenna 2001 úrslit|work=KSÍ|accessdate=8. ágúst 2026}} * {{cite web|url=http://www.icelandfootball.net/ladies-2001.html|title=Ladies Competitions 2001 - Women's Second Division (1. deild kvenna)|accessdate=8. ágúst 2026|language=en}} * {{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesi/ijs-wom01.html|title=Iceland - Women's Premier League 2001 and 1st division||work=rsssf|accessdate=8. ágúst 2026|language=en}} {{Knattspyrna á Íslandi 2001}} [[Flokkur:1. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] scis808bodtbfa6rfinkdjvr4dzv3v2 1981208 1981159 2026-09-30T10:17:19Z Nipas2 54688 /* Töfluyfirlit */ 1981208 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 1. deild kvenna 2001 | mynd = | ár = '''2001''' | Meistarar = '''{{Lið Þróttur_R.}}''' | upp um deild = '''{{Lið Þróttur_R.}}''' | spilaðir leikir = 47 | mörk skoruð = 255 (5.43 m/leik) | markahæstur = '''22 mörk'''<br>[[Fjóla Dröfn Friðriksdóttir]] ({{Lið Haukar}}) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000|2000]] - [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2002|2002]] |}} Leikar í '''1. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 20. sinn árið '''2001'''. {{clear}} == A riðill == ===Liðin === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=120| Lið ! | Bær ! | Leikvangur ! | Þjálfari !width=240| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000|2000]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fjölnir}} | [[Reykjavík]] | [[Fjölnisvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Halldór Þorvaldur Halldórsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Haukar}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Ásvellir]] |style="text-align: left;"|[[Brynja Guðjónsdóttir]] | 7. sæti, [[Landssímadeild kvenna í knattspyrnu 2000|Landssímad.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið HK/Víkingur}} | [[Reykjavík]] | [[Kórinn]], [[Víkingsvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Halldór Þorvaldur Halldórsson]] og [[Kolbrún Ida Harðardóttir]] (aðs.) | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|[[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] | [[Sandgerði]], [[Keflavík]], [[Garði]] | [[Sandgerðisvöllur]]<br/>[[Sparisjóðsvöllurinn]] [[Nesfisk-völlurinn]] |style="text-align: left;"|[[Reynir Þór Ragnarsson]], [[Kolbrún Ida Harðardóttir]] (aðs.) | 3. sæti í 1. deild A rið. |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þróttur_R.}} | [[Reykjavík]] | [[Valbjarnarvöllur]] |style="text-align: left;"|Rafal Ulatowski | 2. s. í [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000#Úrslitakeppnin|1. d. úrslit]] |} === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=50| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=180|Athugasem |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Haukar|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]]''' ||12||10||0||2||41||11||30||'''30''' |align="center" rowspan=2|'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2001#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur_R.|1}}"| ||'''{{Lið Þróttur_R.}}''' ||12||10||0||2||40||17||23||'''30''' |- |3||| ||[[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] ||12||7||0||5||59||26||33||'''21''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Fjölnir|1}}"| ||{{Lið Fjölnir}} ||12||3||0||9||32||46||-14||'''9''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|HK/Víkingur|1}}"| ||{{Lið HK/Víkingur}} ||12||0||0||12||6||78||-72||'''0''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| |valign="top" width="48%"| {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|A riðill 1!!Fjö!!Hau!!HK/V!!RKV!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Fjölnir}} ||'''XXX'''||1-3||9-0||2-7||0-1 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Haukar}} ||5-2||'''XXX'''||4-0||2-1||1-2 |- |align="left"|{{Lið HK/Víkingur}} |0-4||0-6||'''XXX'''||1-9||1-6 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] ||7-1||1-2||7-1||'''XXX'''||5-1 |- |align="left"|{{Lið Þróttur_R.}} ||9-3||1-0||7-1||2-1||'''XXX''' |} |valign="top" width="4%"| &nbsp;&nbsp; |valign="top" width="47%"| {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|A riðill 2!!Fjö!!Hau!!HK/V!!RKV!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Fjölnir}} ||'''XXX'''||—||5-1||—||1-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Haukar}} ||4-1||'''XXX'''||—||5-1||— |- |align="left"|{{Lið HK/Víkingur}} ||—||0-6||'''XXX'''||—||0-3 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] ||7-3||—||12-1||'''XXX'''||— |- |align="left"|{{Lið Þróttur_R.}} ||—||1-3||—||5-1||'''XXX''' |} |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. == B riðill == ===Liðin === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=120| Lið !width=100| Bær !width=200| Leikvangur !width=540| Þjálfari !width=240| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000|2000]] |- |style="text-align: left;"| [[Íþróttafélagið Huginn|Huginn]]/[[Höttur]] | [[Seyðisfjörður]]<br/>[[Egilsstaðir]] | [[Vilhjálmsvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Hjalti Heiðar Þorkelsson]] | 3. sæti, C riðill |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Valur/Austri|KVA]] | [[Stöðvarfjörður]] | [[Grænafellsvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Bjarni Guðmundur Bjarnason]] | 2. sæti, C riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] |style="text-align: left;"|[[Nihad Hasecic]] | 3. s. í [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000#Úrslitakeppnin|1. deild úrslit]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Tindastóll}} | [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]] | [[Sauðárkróksvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Alfreð Guðmundsson]] | 4. s. í [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000#Úrslitakeppnin|1. deild úrslit]] |} === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=50| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=180|Athugasem |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||6||4||1||1||18||8||10||'''13''' |align="center" rowspan=2|'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2001#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||'''{{Lið Sindri}}''' ||6||4||1||1||15||7||8||'''13''' |- |3|| ||[[Knattspyrnufélagið Valur/Austri|KVA]] ||6||3||0||3||18||11||7||'''9''' |- |4|| ||[[Íþróttafélagið Huginn|Huginn]]/[[Höttur]] ||6||0||0||6||3||28||-25||'''0''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur''.</small> ==== Töfluyfirlit ==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|B riðill!!H/H!!KVA!!Sin!!Tin |- |list2 = |align="left"|[[Íþróttafélagið Huginn|Huginn]]/[[Höttur]] ||'''XXX'''||1-4||0-2||1-6 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[Knattspyrnufélagið Valur/Austri|KVA]] ||10-1||'''XXX'''||1-2||3-1 |- |align="left"|{{Lið Sindri}} ||3-0||4-1||'''XXX'''||2-2 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Tindastóll}} ||4-0||2-0||3-2||'''XXX''' |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. == Úrslitakeppnin == === Undanúrslit === 1. umferð , ''25. ágúst 2001''. {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 25. ágúst 2001<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Þróttur_R.}} |úrslit= 7 – 3 |lið2= {{Lið Tindastóll}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=675649&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|15}}<nowiki></nowiki>[[Jóna Soffía Baldursdóttir|J.S. Baldursdóttir]] {{mark|25}}<nowiki></nowiki><br>[[Hjálmdís Zoéga|H. Zoéga]] {{mark|34}}<nowiki></nowiki><br>[[Íris Björk Eysteinsdóttir|Í.B. Eysteinsdóttir]] {{mark|57}}<nowiki></nowiki><br>[[Jakobína Gunnarsdóttir|J. Gunnarsdóttir]] {{mark|60}}<nowiki></nowiki><br>[[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|63}}<nowiki></nowiki><br>[[Íris Björk Eysteinsdóttir|Í.B. Eysteinsdóttir]] {{mark|84}} |mörk2= [[Birna Eiríksdóttir|B. Eiríksdóttir]] {{mark|28}}<nowiki></nowiki>[[Rannveig Gísladóttir|H.G. Harðardóttir]] {{mark|70}}<nowiki></nowiki><br>[[Brynhildur Erla Jakobsdóttir|B.E. Jakobsdóttir]] {{mark|81}} |leikvangur= [[Þróttarvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Gunnar Helgason (dómari)|Gunnar Helgason]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 25. ágúst 2001<br />17:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Sindri}} |úrslit= 0 – 3 |lið2= {{Lið Haukar}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=644920&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= [[Ásdís Petra Oddsdóttir|Á.P. Oddsdóttir]] {{mark|27}}<nowiki></nowiki>[[Fjóla Dröfn Friðriksdóttir|F.D. Friðriksdóttir]] {{mark|60}}<nowiki></nowiki><br>[[Ásdís Petra Oddsdóttir|Á.P. Oddsdóttir]] {{mark|86}} |leikvangur= [[Mánavöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Jóhann Pétur Jóhannsson]] |}} 2. umferð , ''28. ágúst 2001''. {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 28. ágúst 2001<br />18:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Tindastóll}} |úrslit= 0 – 5 |lið2= {{Lið Þróttur_R.}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=653046&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= [[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|2}}<nowiki></nowiki>[[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|14}}<nowiki></nowiki><br>[[Hildur Dagný Kristjánsdóttir|H.D. Kristjánsdóttir]] {{mark|70}}<nowiki></nowiki><br>[[Björk Einarsdóttir|B. Björk Einarsdóttir]] {{mark|76}}<nowiki></nowiki><br>[[Björk Einarsdóttir|B. Björk Einarsdóttir]] {{mark|88}} |leikvangur= [[Sauðárkróksvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Gunnar Helgason (dómari)|Gunnar Helgason]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 28. ágúst 2001<br />18:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Haukar}} |úrslit= 4 – 1 |lið2= {{Lið Sindri}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=577564&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Eva Sif Jóhannsdóttir|E.S. Jóhannsdóttir]] {{mark|15}}<nowiki></nowiki>[[Eva Sif Jóhannsdóttir|E.S. Jóhannsdóttir]] {{mark|23}}<nowiki></nowiki><br>[[Fjóla Dröfn Friðriksdóttir|F.D. Friðriksdóttir]] {{mark|37}}<nowiki></nowiki><br>[[Bergrún Sigr Benediktsdóttir|B.S. Benediktsdóttir]] ([[sjálfsmark|sm.]]) {{mark|59}} |mörk2= [[Guðrún Ása Jóhannsdóttir|G.Á. Jóhannsdóttir]] {{mark|45}} |leikvangur= [[Ásvellir]] |áhorfendur= |dómari= [[Svanlaugur Þorsteinsson]] |}} === Úrslit === Lau ''1. september 2001''. {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 1. september 2001<br />17:15 [[GMT]] |lið1= {{Lið Haukar}} |úrslit= 3 – 4 |lið2= {{Lið Þróttur_R.}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=577556&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Fjóla Dröfn Friðriksdóttir|F.D. Friðriksdóttir]] {{mark|17}}<nowiki></nowiki>[[Fjóla Dröfn Friðriksdóttir|F.D. Friðriksdóttir]] {{mark|80}}<nowiki></nowiki><br>[[Fjóla Dröfn Friðriksdóttir|F.D. Friðriksdóttir]] {{mark|108|víti}} |mörk2= [[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|30}}<nowiki></nowiki>[[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|80}}<nowiki></nowiki><br>[[Hildur Dagný Kristjánsdóttir|H.D. Kristjánsdóttir]] {{mark|97}}<nowiki></nowiki><br>[[Hildur Dagný Kristjánsdóttir|H.D. Kristjánsdóttir]] {{mark|112}} |leikvangur= [[Ásvellir]] |áhorfendur= |dómari= [[Sigurður Óli Þórleifsson]] |}} == Aukakeppni 1. deild == ''13. og 15. september 2001''.<ref>{{cite web|title=Aukakeppni 1. deild kvenna 2001|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=683|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=19. september 2018}}</ref> {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 13. september 2001<br />17:30 [[GMT]] |lið1= {{Lið FH}} |úrslit= 2 – 1 |lið2= {{Lið Haukar}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=8101 Leikskýrsla] |mörk1= [[Sigríður Guðmundsdóttir|S. Guðmundsdóttir]] {{mark|24}}<nowiki></nowiki>[[Hanna Guðrún Stefánsdóttir|H.G. Stefánsdóttir]] {{mark|26}} |mörk2= [[Ásdís Petra Oddsdóttir|A.P. Oddsdóttir]] {{mark|79}} |leikvangur= [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Gunnar Sverrir Gunnarsson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 15. september 2001<br />13:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Haukar}} |úrslit= 0 – 3 |lið2= {{Lið FH}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=8102 Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= [[Hanna Guðrún Stefánsdóttir|H.G. Stefánsdóttir]] {{mark|20}}<nowiki></nowiki>[[Olga Steinunn Stefánsdóttir|O.S. Stefánsdóttir]] {{mark|38}}<br>[[Valdís Rögnvaldsdóttir|V. Rögnvaldsdóttir]] {{mark|44}} |leikvangur= [[Ásvellir]] |áhorfendur= |dómari= [[Hans Kristján Scheving]] |}} == Markahæstu leikmenn == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=340|Nafn !width=120|Félag !width=90|Mörk !width=30|Víti !width=90|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Fjóla Dröfn Friðriksdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Fjóla Dröfn Friðriksdóttir - Haukar 2001|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=22323|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=25. ágúst 2026}}</ref> | {{Lið Haukar}} | 22 | | 15 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Lilja Íris Gunnarsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Lilja Íris Gunnarsdóttir - RKV 2001|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=4996|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=25. ágúst 2026}}</ref> | [[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] | 18 | | 10 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Nína Ósk Kristinsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Nína Ósk Kristinsdóttir - RKV 2001|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=13296|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=25. ágúst 2026}}</ref> | | [[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] | 16 | | 12 |- | '''4''' | [[Anna Björg Björnsdóttir]]<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Anna Björg Björnsdóttir - Þróttur_R. 2001|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=13220|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=25. ágúst 2026}}</ref> | {{Lið Þróttur_R.}} | 13 | | 9 |- | '''5''' | [[Hildur Dagný Kristjánsdóttir]]<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Hildur Dagný Kristjánsdóttir Þróttur R. 2001|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=8855|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=29. september 2026}}</ref> | {{Lið Þróttur_R.}} | 9 | | 13 |- | '''6''' | [[Inga Lára Jónsdóttir]]<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Inga Lára Jónsdóttir - RKV 2001|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=18569|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=25. ágúst 2026}}</ref> | [[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] | 9 | | 16 |} {{1. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild kvenna]] | fyrir = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000|1. deild kvenna 2000]] | eftir = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2002|1.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2002]] }} == Tilvísanir og heimildir == <div class="references-small"><references/></div> * {{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=187744&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=1|title=1. deild kvenna 2001 A riðill|work=KSÍ|accessdate=8. ágúst 2026}} * {{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=187750&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=1|title=1. deild kvenna 2001 B riðill|work=KSÍ|accessdate=8. ágúst 2026}} * {{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=187756&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=1|title=1. deild kvenna 2001 úrslit|work=KSÍ|accessdate=8. ágúst 2026}} * {{cite web|url=http://www.icelandfootball.net/ladies-2001.html|title=Ladies Competitions 2001 - Women's Second Division (1. deild kvenna)|accessdate=8. ágúst 2026|language=en}} * {{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesi/ijs-wom01.html|title=Iceland - Women's Premier League 2001 and 1st division||work=rsssf|accessdate=8. ágúst 2026|language=en}} {{Knattspyrna á Íslandi 2001}} [[Flokkur:1. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] 219e63qk9ezuplt5cfqgvl8oqayrjyk 0 192450 1981211 1979138 2026-09-30T10:19:27Z Nipas2 54688 /* Töfluyfirlit */ 1981211 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 1. deild kvenna 2005 | mynd = | ár = '''2005''' | Meistarar = '''{{Lið Fylkir}}''' | upp um deild = '''{{Lið Fylkir}}'''<br>'''[[Íþróttafélagið Þór|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]/[[Knattspyrnufélag Siglufjarðar|KS]]''' | spilaðir leikir = 77 | mörk skoruð = 436 (5.66 m/leik) | markahæstur = '''29 mörk'''<br>[[Rakel Hönnudóttir]] ([[Íþróttafélagið Þór|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]/[[Knattspyrnufélag Siglufjarðar|KS]]) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2004|2004]] - [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2006|2006]] |}} Leikar í '''1. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 24. sinn árið '''2005'''. {{clear}} == A riðill == ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=180| Lið !width=100| Bær !width=220| Leikvangur !width=540| Þjálfari !width=240| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2004|2004]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fjölnir}} | [[Reykjavík]] | [[Fjölnisvöllur]] | [[Guðjón Ármann Guðjónsson]] | 8. s., [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|Landsbanka d.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fylkir}} | [[Reykjavík]] | [[Fylkisvöllur]] | [[Kristbjörg Helga Ingadóttir]] | 4. sæti í A riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið Haukar}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Ásvellir]] | Salih Heimir Porca | 3. sæti í A riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið HK/Víkingur}} | [[Reykjavík]] | [[Kópavogsvöllur]], [[Víkingsvöllur]], [[Fífan]] | Zeljko Sankovic | 2. sæti í A riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍR}} | [[Reykjavík]] | [[ÍR-völlur]] | [[Alda Róbertsdóttir]] | 3. sæti í B riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið Víðir}} | [[Garði]] | [[Garðsvöllur]] | [[Eðvarð Atli Bjarnason]] | [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_2003#Úrslitakeppnin|Úrslit. 2003]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þróttur R.}} | [[Reykjavík]] | [[Valbjarnarvöllur]] | [[Andrés Andrésson]] | [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_2004#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]] |} === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== ''Staðan fyrir 14. umferð, 20. ágúst 2005''.<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna 2005 A riðill|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188193&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=14|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=15. ágúst 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=40| !style="max-width:80px"|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=180|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Keflavík|1}}"| ||'''{{Lið Fylkir}}''' ||12||9||1||2||53||20||33||'''28''' |align="center" rowspan=2|'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2005#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur_R.|1}}"| ||'''{{Lið Haukar}}''' ||12||8||2||2||37||18||-19||'''26''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Fjölnir|1}}"| ||{{Lið Fjölnir}} ||12||8||1||3||54||12||42||'''25''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍR|1}}"| ||[[ÍR]] ||12||6||1||5||44||24||20||'''19''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|HK/Víkingur|1}}"| ||{{Lið HK/Víkingur}} ||12||6||1||5||26||15||11||'''19''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur_R.|1}}"| ||{{Lið Þróttur_R.}} ||12||2||0||10||16||47||-31||'''6''' |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Víðir|1}}"| ||{{Lið Víðir}} ||12||0||0||12||7||101||-94||'''0''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur''.</small> ==== Töfluyfirlit ==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|1. deild A!!Fjö!!Fyl!!Hau!!HKV!!&nbsp;ÍR&nbsp;!!Víð!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Fjölnir}} ||'''XXX'''||4-3||1-2||1-0||1-1||11-1||6-0 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Fylkir}} ||4-3||'''XXX'''||2-2||5-0||4-2||11-0||4-3 |- |align="left"|{{Lið Haukar}} ||0-5||2-3||'''XXX'''||2-0||3-2||6-0||3-1 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið HK/Víkingur}} ||1-0||2-4||1-1||'''XXX'''||0-1||10-0||2-0 |- |align="left"|[[ÍR]] ||0-5||1-0||2-4||0-1||'''XXX'''||11-1||4-3 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Víðir}} ||0-11||1-9||0-9||1-4||0-13||'''XXX'''||1-2 |- |align="left"|{{Lið Þróttur_R.}} ||0-6||0-4||1-3||0-5||2-7||4-2||'''XXX''' |} == B riðill == ===Liðin === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=120| Lið !width=100| Bær !width=200| Leikvangur !width=540| Þjálfari !width=240| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2004|2004]] |- |style="text-align: left;"|[[Höttur]] | [[Seyðisfjörður]]<br/>[[Egilsstaðir]] | [[Vilhjálmsvöllur]] | [[Halldór Hlöðversson]] | 2. sæti, C riðill |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|KFF]] | [[Fjarðabyggð]] | [[Eskifjarðarvöllur]] | [[Björgvin Karl Gunnarsson]] | 3. sæti, C riðill |- |style="text-align: left;"|[[Ungmennafélagið Leiknir|Leiknir F.]] | [[Fáskrúðsfjörður]] | [[Búðagrund]] | [[Vilberg Marinó Jónasson]] | 7. sæti í [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2003#B riðill|B riðill]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] | [[Björgvin Karl Gunnarsson]] | [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_2004#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]] |- |style="text-align: left;"| [[Íþróttafélagið Þór|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]/[[Knattspyrnufélag Siglufjarðar|KS]] | [[Akureyri]] | [[Akureyrarvöllur]] | [[Jónas Leifur Sigursteinsson]] | 2. s. í [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2004#Aukakeppni 1. deild|Aukakeppni]] |} === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== ''Staðan fyrir 15. umferð, 21. ágúst 2005''.<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna 2005 B riðill|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188194&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=15|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=15. ágúst 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=40| !style="max-width:80px"|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=180|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||||'''[[Íþróttafélagið Þór|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]/[[Knattspyrnufélag Siglufjarðar|KS]]''' ||12||12||0||0||79||5||74||'''36''' |align="center" rowspan=2|'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2005#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2|| ||'''[[Höttur]]''' ||12||7||0||5||30||33||-3||'''21''' |- |3||| ||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|KFF]] ||12||5||1||6||31||34||-3||'''16''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||{{Lið Sindri}} ||12||5||0||7||19||43||-24||'''15''' |- |5|| ||[[Ungmennafélagið Leiknir|Leiknir F.]] ||12||0||1||11||9||53||-44||'''1''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur''.</small> ==== Töfluyfirlit ==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| |valign="top" width="48%"| {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|1. deild B-1!!Höt!!KFF!!Lei!!Sin!!ÞKK |- |list2 = |align="left"|{{Lið Höttur}} ||'''XXX'''||3-1||2-1||5-2||0-6 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|KFF]] ||2-0||'''XXX'''||7-1||1-3||0-3 |- |align="left"|[[Ungmennafélagið Leiknir|Leiknir F.]] ||3-1||1-3||'''XXX'''||1-2||1-8 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Sindri}} ||0-5||2-0||2-0||'''XXX'''||0-6 |- |align="left"|{[[Íþróttafélagið Þór|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]/[[Knattspyrnufélag Siglufjarðar|KS]] ||6-0||8-4||7-0||8-0||'''XXX''' |} |valign="top" width="4%"| &nbsp;&nbsp; |valign="top" width="47%"| {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|1. deild B-2!!Höt!!KFF!!Lei!!Sin!!ÞKK |- |list2 = |align="left"|{{Lið Höttur}} ||'''XXX'''||3-5||—||—||0-5 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|KFF]] ||—||'''XXX'''||—||6-1||0-7 |- |align="left"|[[Ungmennafélagið Leiknir Fáskrúðsfirði|Leiknir F.]] ||1-5||2-2||'''XXX'''||—||— |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Sindri}} ||3-4||—||4-0||'''XXX'''||— |- |align="left"|{[[Íþróttafélagið Þór|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]/[[Knattspyrnufélag Siglufjarðar|KS]] ||—||—||8-0||7-0||'''XXX''' |} |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. == Úrslitakeppnin == === Undanúrslit === 1. umferð, ''26. og 27. ágúst 2005''.<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - 1. umferð 2005|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188195&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=1&competitionId=188193||website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=16. ágúst 2026}}</ref> {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 26. ágúst 2005<br />18:30 [[GMT]] |lið1= {{Lið Höttur}} |úrslit= 1 – 6 |lið2= {{Lið Fylkir}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=572276&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Adda Birna Hjálmarsdóttir|A.B. Hjálmarsdóttir]] {{mark|27}} |mörk2= [[Tinna Bjarndís Bergþórsdóttir|T.B. Bergþórsdóttir]] {{mark|3}}<nowiki></nowiki>[[Ruth Þórðar Þórðardóttir|R.Þ. Þórðardóttir]] {{mark|13}}<nowiki></nowiki><br>[[Ólöf Dröfn Matthíasdóttir|Ó.D. Matthíasdóttir]] {{mark|16}}<nowiki></nowiki><br>[[Ásta Hulda Guðmundsdóttir|Á.H. Guðmundsdóttir]] {{mark|23}}<nowiki></nowiki><br>[[Natasha Björk Brynjarsdóttir|N.B. Brynjarsdóttir]] {{mark|35}}<nowiki></nowiki><br>[[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|63}} |leikvangur= [[Fylkisvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Vilbergur Flóvent Sverrisson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 27. ágúst 2005<br />16:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Haukar}} |úrslit= 0 – 2 |lið2= [[Íþróttafélagið Þór|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]/[[Knattspyrnufélag Siglufjarðar|KS]] |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=580810&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= [[Elva Dögg Grímsdóttir|E.D. Grímsdóttir]] {{mark|40}}<nowiki></nowiki>[[Þóra Pétursdóttir (knattspyrna)|Þ. Pétursdóttir]] {{mark|75}} |leikvangur= [[Ásvellir]] |áhorfendur= |dómari= [[Sigurður Þór Þórsson]] |}} 2. umferð, ''28. og 30. ágúst 2005''.<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - 2. umferð 2005|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188195&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=2&competitionId=188193||website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=16. ágúst 2026}}</ref> {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 28. ágúst 2005<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Fylkir}} |úrslit= 11 – 0 |lið2= {{Lið Höttur}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=572087&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|9}}<nowiki></nowiki>[[Kolbrún Arnardóttir|K. Arnardóttir]] {{mark|16}}<nowiki></nowiki><br>[[Ruth Þórðar Þórðardóttir|R.Þ. Þórðardóttir]] {{mark|43}}<nowiki></nowiki><br>[[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|27}}<nowiki></nowiki><br>[[Kolbrún Arnardóttir|K. Arnardóttir]] {{mark|28}}<nowiki></nowiki><br>[[Ruth Þórðar Þórðardóttir|R.Þ. Þórðardóttir]] {{mark|50}}<nowiki></nowiki><br>[[Kolbrún Arnardóttir|K. Arnardóttir]] {{mark|55}}<nowiki></nowiki><br>[[Ólöf Dröfn Matthíasdóttir|Ó.D. Matthíasdóttir]] {{mark|60}}<nowiki></nowiki><br>[[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|76}}<nowiki></nowiki><br>[[Ruth Þórðar Þórðardóttir|R.Þ. Þórðardóttir]] {{mark|87}}<nowiki></nowiki><br>[[Natasha Björk Brynjarsdóttir|N.B. Brynjarsdóttir]] {{mark|89}} |mörk2= |leikvangur= [[Fylkisvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Sigurður Óli Þórleifsson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 30. ágúst 2005<br />17:30 [[GMT]] |lið1= [[Íþróttafélagið Þór|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]/[[Knattspyrnufélag Siglufjarðar|KS]] |úrslit= 5 – 1 |lið2= {{Lið Haukar}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=580810&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Rakel Hönnudóttir|R. Hönnudóttir]] {{mark|28}}<nowiki></nowiki>[[Rakel Hönnudóttir|R. Hönnudóttir]] {{mark|55}}<nowiki></nowiki><br>[[Freydís Anna Jónsdóttir|F.A. Jónsdóttir]] {{mark|62}}<nowiki></nowiki><br>[[Rakel Óla Sigmundsdóttir|R.Ó. Sigmundsdóttir]] {{mark|79}}<nowiki></nowiki><br>[[Jónína Íris Ásgrímsdóttir|J.Í. Ásgrímsdóttir]] {{mark|90}} |mörk2= [[Linda Rós Þorláksdóttir|L.R. Þorláksdóttir]] {{mark|62}} |leikvangur= [[Ásvellir]] |áhorfendur= |dómari= [[Sigurður Þór Þórsson]] |}} === Úrslit === Sun ''4. september 2005''.<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - úrslit 2005|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188195&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=3&competitionId=188193||website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=16. ágúst 2026}}</ref> {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 4. september 2005<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Fylkir}} |úrslit= 3 – 2 |lið2= [[Íþróttafélagið Þór|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]/[[Knattspyrnufélag Siglufjarðar|KS]] |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=584602&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|42}}<nowiki></nowiki>[[Kolbrún Arnardóttir|K. Arnardóttir]] {{mark|62}}<nowiki></nowiki><br>[[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|62}} |mörk2= [[Elva Marý Baldursdóttir|E.M. Baldursdóttir]] {{mark|19}}<nowiki></nowiki>[[Freydís Anna Jónsdóttir|F.A. Jónsdóttir]] {{mark|19}} |leikvangur= [[Blönduósvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Marinó Steinn Þorsteinsson]] |}} == Aukakeppni 1. deild == ''10. og 15. september 2005''. {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 10. september 2005<br /> [[GMT]] |lið1= {{Lið FH}} |úrslit= 4 – 1 |lið2= [[Íþróttafélagið Þór|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]/[[Knattspyrnufélag Siglufjarðar|KS]] |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=624943&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Sif Atladóttir|S. Atladóttir]] {{mark|12}}<nowiki></nowiki>[[Sif Atladóttir|S. Atladóttir]] {{mark|32}}<nowiki></nowiki><br>[[Hrönn Karólína Hallgrímsdóttir|H.K. Hallgrímsdóttir]] {{mark|42}}<nowiki></nowiki><br>[[Guðrún Sveinsdóttir|G. Sveinsdóttir]] {{mark|64}} |mörk2= [[Rakel Óla Sigmundsdóttir|R.Ó. Sigmundsdóttir]] {{mark|57}} |leikvangur= [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Valgeir Valgeirsson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 15. september 2005<br /> [[GMT]] |lið1= [[Íþróttafélagið Þór|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]/[[Knattspyrnufélag Siglufjarðar|KS]] |úrslit= 0 – 0 |lið2= {{Lið FH}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=566536&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= |leikvangur= [[Akureyrarvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Egill Arnar Sigurþórsson]] |}} == Markahæstu leikmenn == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=380|Nafn !width=120|Félag !width=90|Mörk !width=30|Víti !width=90|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Rakel Hönnudóttir]]''' | [[Íþróttafélagið Þór|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]/[[Knattspyrnufélag Siglufjarðar|KS]] | 27+2 | | 11+3+2 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Anna Björg Björnsdóttir]]''' | {{Lið Fylkir}} | 17+6 | | 11+3 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Þórdís Sara Þórðardóttir]]''' | [[ÍR]] | 15 | | 12 |- | '''4''' | [[Kolbrún Arnardóttir]] | {{Lið Fylkir}} | 11+4 | | 10+2 |- | '''5''' | [[Alexandra Tómasdóttir]] | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|KFF]] | 14 | | 11 |- | '''6''' | [[Linda Rós Þorláksdóttir]] | {{Lið Haukar}} | 12+1 | | 9+2 |} {{1. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild kvenna]] | fyrir = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2004|1. deild kvenna 2004]] | eftir = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2006|1.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2006]] }} == Tilvísanir og heimildir == <div class="references-small"><references/></div> * {{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188193&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=1|title=1. deild kvenna 2005 A riðill|work=KSÍ|accessdate=15. ágúst 2026}} * {{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188194&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=1|title=1. deild kvenna 2005 B riðill|work=KSÍ|accessdate=15. ágúst 2026}} * {{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188195&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=1|title=1. deild kvenna 2005 úrslit|work=KSÍ|accessdate=15. ágúst 2026}} * {{cite web|url=http://www.icelandfootball.net/ladies-2005.html#W2D|title=Second Level 2005 - 1. deild kvenna)|accessdate=15. ágúst 2026}} * {{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/ijs-wom05.html|title=Second Level 2005 - 1. deild kvenna)|accessdate=15. ágúst 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2005}} [[Flokkur:1. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] piurqxc55233qq99dev0np95d23j47b 0 192457 1981212 1979140 2026-09-30T10:20:29Z Nipas2 54688 /* Markahæstu leikmenn */ 1981212 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 1. deild kvenna 2006 | mynd = | ár = '''2006''' | Meistarar = '''{{Lið Fjölnir}}''' | upp um deild = '''{{Lið Fjölnir}}'''<br>'''[[ÍR]]''' | spilaðir leikir = 106 | mörk skoruð = 523 (4.93 m/leik) | markahæstur = '''21 mörk'''<br>[[Bryndís Jóhannesdóttir]] ([[ÍR]])<br>[[Aleksandra Mladenovic]] ({{Lið Haukar}}) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2005|2005]] - [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2007|2007]] |}} Leikar í '''1. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 25. sinn árið '''2006'''. {{clear}} == A riðill == === Liðin === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=180| Lið !width=100| Bær !width=220| Leikvangur !width=540| Þjálfari !width=240| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2005|2005]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið BÍ/Bolungarvík}} | [[Ísafjarðarbær]]/[[Bolungarvík]] | [[Torfnesvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Tómas Emil Guðmundsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fjölnir}} | [[Reykjavík]] | [[Fjölnisvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Þröstur Grétarsson]] og [[Matthías Einar Sigvaldason]] | 3. s. í A riðill |- |style="text-align: left;"|[[Ungmennafélag Grindavíkur|G]][[Reynir Sandgerði|R]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] | [[Grindavík]], [[Sandgerði]], [[Garði]] | [[Grindavíkurvöllur]]<br/>[[Garðsvöllur]]<br/>[[Sandgerðisvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Jón Ólafur Daníelsson]] | 7. s. í A riðill<br/>(Víðir) |- |style="text-align: left;"|{{Lið Haukar}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Ásvellir]] |style="text-align: left;"|Salih Heimir Porca | [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2005#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið HK/Víkingur}} | [[Reykjavík]] | [[Fagrilundur]], [[Kópavogsvöllur]], [[Víkingsvöllur]], |style="text-align: left;"|[[Sigurður Víðisson]] | 5. sæti í A riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍR}} | [[Reykjavík]] | [[ÍR-völlur]] |style="text-align: left;"|[[Halldór Þorvaldur Halldórsson]] | 4. sæti í B riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið KFR}}/{{Lið Ægir}} | [[Rangárvallasýsla]] | [[Þorlákshafnarvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Ásdís Hrönn Viðarsdóttir]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þróttur R.}} | [[Reykjavík]] | [[Valbjarnarvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Kristrún Lilja Daðadóttir]] | [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_2005#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]] |} === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== ''Staðan fyrir 14. umferð, ''20. ágúst 2006''.<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna 2006 A riðill|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188364&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=14|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=16. ágúst 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=50| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=180|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Fjölnir|1}}"| ||'''{{Lið Fjölnir}}''' ||14||11||1||2||54||14||40||'''34''' |align="center" rowspan=2|'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2006#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍR|1}}"| ||'''[[ÍR]]''' ||14||9||3||2||59||19||40||'''30''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Haukar|1}}"| ||{{Lið Haukar}} ||14||9||2||3||55||16||39||'''29''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur_R.|1}}"| ||{{Lið Þróttur_R.}} ||14||8||4||2||42||12||30||'''28''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|HK/Víkingur|1}}"| ||{{Lið HK/Víkingur}} ||14||6||3||5||40||26||14||'''21''' |- |6|| ||[[Ungmennafélag Grindavíkur|G]][[Reynir Sandgerði|R]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] ||14||3||2||9||28||55||-27||'''11''' |- |7|| ||{{Lið KFR}}/{{Lið Ægir}} ||14||2||1||11||20||74||-54||'''7''' |- |8||style="background:#{{Fótboltalitur|BÍ/Bolungarvík|1}}"| ||{{Lið BÍ/Bolungarvík}} ||14||0||0||14||9||91||-82||'''0''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur''.</small> ==== Töfluyfirlit ==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|A riðill!!BÍB!!Fjö!!GRV!!Hau!!HKV!!&nbsp;ÍR&nbsp;!!K/Æ!!Þró |- |list2 = |-style="background:#F0F0F0;" |- |list2 = |align="left"|{{Lið BÍ/Bolungarvík}} ||'''XXX'''||0-7||1-6||0-7||1-4||0-8||1-2||0-4 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Fjölnir}} ||8-0||'''XXX'''||7-1||1-2||3-1||2-1||11-1||3-2 |- |align="left"|[[Ungmennafélag Grindavíkur|G]][[Reynir Sandgerði|R]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] ||4-3||1-4||'''XXX'''||2-2||1-4||3-7||3-1||0-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Haukar}} ||10-0||2-3||7-0||'''XXX'''||4-1||1-4||3-0||0-0 |- |align="left"|{{Lið HK/Víkingur}} ||6-1||1-2||8-1||2-5||'''XXX'''||0-2||6-0||1-1 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[ÍR]] ||10-0||1-1||4-3||0-3||2-2||'''XXX'''||4-2||1-0 |- |align="left"|{{Lið KFR}}/{{Lið Ægir}} ||7-2||0-2||2-2||0-7||2-3||1-14||'''XXX'''||2-5 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur_R.}} ||8-0||1-0||3-1||3-2||1-1||1-1||11-0||'''XXX''' |} == B riðill == === Liðin === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=180| Lið !width=100| Bær !width=220| Leikvangur !width=540| Þjálfari !width=240| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu|2005]] |- |style="text-align: left;"|[[Höttur]] | [[Seyðisfjörður]]<br/>[[Egilsstaðir]] | [[Seyðisfjarðarvöllur]], [[Vilhjálmsvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Jónatan Logi Birgisson]], [[Hilmar Gunnlaugsson]] (aðs.), [[Elísabet Sara Emilsdóttir]] (aðs.) | [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_2005#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]] |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|KFF]] | [[Fjarðabyggð]] | [[Eskifjarðarvöllur]] |style="text-align: left;"|Miroslav Nikolic | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Ungmennafélagið Leiknir|Leiknir F.]] | [[Fáskrúðsfjörður]] | [[Búðagrund]] |style="text-align: left;"|[[Viðar Jónsson]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Magni}} | [[Grenivík]] | [[Boginn]], [[Grenivíkurvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Siguróli Kristjánsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] |style="text-align: left;"|Hajrudin Cardaklija | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Völsungur}} | [[Húsavík]] | [[Húsavíkurvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Sveinbjörn Sigurðsson]] | Ný tengsl |} === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== ''Staðan fyrir 15. umferð, ''20. ágúst 2006''.<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna 2006 B riðill|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188350&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=15|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=16. ágúst 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=50| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=180|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Magni|1}}"| ||'''{{Lið Magni}}''' ||15||12||2||1||60||14||46||'''38''' |align="center" rowspan=2|'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2006#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Völsungur|1}}"| ||'''{{Lið Völsungur}}''' ||15||11||1||3||43||18||25||'''34''' |- |3|| ||[[Höttur]] ||15||7||3||5||27||21||6||'''24''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Fjarðabyggð|1}}"| ||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|KFF]] ||15||6||1||8||32||48||-16||'''19''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||{{Lið Sindri}} ||15||3||2||10||17||35||-18||'''11''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Leiknir|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Leiknir|Leiknir F.]] ||15||0||3||12||18||61||-43||'''3''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur''.</small> ==== Töfluyfirlit ==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| |valign="top" width="48%"| {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|B riðill 1!!Höt!!KFF!!Lei!!Mag!!Sin!!Völ |- |list2 = |align="left"|{{Lið Höttur}} ||'''XXX'''||2-1||3-0||1-2||5-0||1-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|KFF]] ||1-3||'''XXX'''||4-1||2-8||3-1||2-5 |- |align="left"|[[Ungmennafélagið Leiknir Fáskrúðsfirði|Leiknir F.]] ||1-1||3-7||'''XXX'''||1-5||3-5||2-4 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Magni}} ||3-1||7-1||4-1||'''XXX'''||7-0||2-1 |- |align="left"|{{Lið Sindri}} ||1-2||3-0||2-0||0-3||'''XXX'''||0-1 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Völsungur}} ||3-0||1-1||6-0||3-1||2-1||'''XXX''' |} |valign="top" width="4%"| &nbsp;&nbsp; |valign="top" width="47%"| {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|B riðill 2!!Höt!!KFF!!Lei!!Mag!!Sin!!Völ |- |list2 = |align="left"|{{Lið Höttur}} ||'''XXX'''||1-3||—||1-1||—||2-0 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|KFF]] ||—||'''XXX'''||—||—||2-1||1-4 |- |align="left"|[[Ungmennafélagið Leiknir Fáskrúðsfirði|Leiknir F.]] ||1-1||2-4||'''XXX'''||—||1-1||— |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Magni}} ||—||6-0||8-0||'''XXX'''||—||3-2 |- |align="left"|{{Lið Sindri}} ||2-3||—||—||0-0||'''XXX'''||— |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Völsungur}} ||—||—||6-2||—||3-0||'''XXX''' |} |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. == Úrslitakeppnin == ''26. ágúst - 3. september 2006''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - Úrslitakeppnin 2006|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188354&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&competitionId=188354|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=17. ágúst 2026}}</ref> === Undanúrslit === 1. umferð, ''26. ágúst 2006''.<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - 1. umferð 2006|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188354&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&competitionId=188354&round=1|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=17. ágúst 2026}}</ref> {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 26. ágúst 2006<br />12:00 [[GMT]] |lið1= [[ÍR]] |úrslit= 3 – 1 |lið2= {{Lið Magni}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=619559&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Sandra María Filippusdóttir|S.M. Filippusdóttir]] {{mark|47}}<nowiki></nowiki>[[Sandra María Filippusdóttir|S.M. Filippusdóttir]] {{mark|51}}<nowiki></nowiki><br>[[Sandra María Filippusdóttir|S.M. Filippusdóttir]] {{mark|88}} |mörk2= [[Þóra Pétursdóttir|T. Pétursdóttir]] {{mark|59}} |leikvangur= [[ÍR-völlur]] |áhorfendur= |dómari= [[Þorvaldur Árnason]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 26. ágúst 2006<br />12:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Völsungur}} |úrslit= 0 – 3 |lið2= {{Lið Fjölnir}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=614764&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= [[Bryndís Jóhannesdóttir|B. Jóhannesdóttir]] {{mark|41}} |leikvangur= [[Húsavíkurvöllur]] |áhorfendur= 200 |dómari= [[Kristján Tryggvi Sigurðsson]] |}} 2. umferð, ''29. ágúst 2006''.<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - 2. umferð 2006|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188354&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&competitionId=188354&round=2|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=17. ágúst 2026}}</ref> {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 29. ágúst 2006<br />17:30 [[GMT]] |lið1= {{Lið Fjölnir}} |úrslit= 6 – 1 |lið2= {{Lið Völsungur}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=596118&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Guðný Jónsdóttir|G. Jónsdóttir]] {{mark|2}}<nowiki></nowiki>[[Helga Franklínsdóttir|Helga Franklínsdóttir]] {{mark|3}}<nowiki></nowiki><br>[[Amanda Louise Detterline|A.L. Detterline]] {{mark|12}}<nowiki></nowiki><br>[[Íris Ósk Valmundsdóttir|Í.Ó. Valmundsdóttir]] {{mark|16}}<nowiki></nowiki><br>[[Guðný Jónsdóttir|G. Jónsdóttir]] {{mark|49}}<nowiki></nowiki><br>[[Gunnhildur Helga Steinþórsdóttir|G.H. Steinþórsdóttir]] {{mark|63}} |mörk2= [[Berglind Ósk Kristjánsdóttir|B.Ó. Kristjánsdóttir]] {{mark|33}} |leikvangur= [[Fjölnisvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Þorvaldur Árnason]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 29. ágúst 2006<br />17:30 [[GMT]] |lið1= {{Lið Magni}} |úrslit= 1 – 3 |lið2= [[ÍR]] |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=602428&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Hrefna Dagbjartsdóttir|H. Dagbjartsdóttir]] {{mark|41}} |mörk2= [[Anna Lovísa Þórsdóttir|A.L. Þórsdóttir]] {{mark|15}}<nowiki></nowiki>[[Bryndís Jóhannesdóttir|B. Jóhannesdóttir]] {{mark|44}}<nowiki></nowiki><br>[[Ásgerður Arna Pálsdóttir|Á.A. Pálsdóttir]] {{mark|63}} |leikvangur= [[Grenivíkurvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Áskell Þór Gíslason]] |}} === Úrslit === Úrslit, Sun ''3. september 2006''..<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - Úrslit 2006|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=188354&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&competitionId=188354|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=17. ágúst 2026}}</ref> {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 29. ágúst 2006<br />12:00 [[GMT]] |lið1= [[ÍR]] |úrslit= 0 – 1 |lið2= {{Lið Fjölnir}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=642998&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= [[Íris Ósk Valmundsdóttir|Í.Ó. Valmundsdóttir]] {{mark|8}} |leikvangur= [[Leiknisvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Frosti Viðar Gunnarsson]] |}} == Aukakeppni 1. deild == ''10. og 14. september 2006''. {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 10. september 2006<br />14:00 [[GMT]] |lið1= [[Íþróttafélagið Þór|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]] |úrslit= 2 – 2 |lið2= [[ÍR]] |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=566591&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= [[Rakel Hönnudóttir|R. Hönnudóttir]] {{mark|49}}<nowiki></nowiki>[[Rakel Hönnudóttir|R. Hönnudóttir]] {{mark|87}} |mörk2= [[Bryndís Jóhannesdóttir|B. Jóhannesdóttir]] {{mark|5}}<nowiki></nowiki>[[Bryndís Jóhannesdóttir|B. Jóhannesdóttir]] {{mark|6}} |leikvangur= [[Akureyrarvöllur]] |áhorfendur= 100 |dómari= [[Marinó Steinn Þorsteinsson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 14. september 2006<br />17:30 [[GMT]] |lið1= [[ÍR]] |úrslit= 1 – 0 |lið2= [[Íþróttafélagið Þór|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]] |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=617991 Leikskýrsla] |mörk1= [[Bryndís Jóhannesdóttir|B. Jóhannesdóttir]] {{mark|41}} |mörk2= |leikvangur= [[ÍR-völlur]] |áhorfendur= |dómari= [[Örvar Sær Gíslason]] |}} == Markahæstu leikmenn == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=340|Nafn !width=120|Félag !width=90|Mörk !width=30|Víti !width=90|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Bryndís Jóhannesdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Bryndís Jóhannesdóttir ÍR 2006|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=25056|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=17. ágúst 2026}}</ref> | [[ÍR]] | 21 | | 16 |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''Aleksandra Mladenovic'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Aleksandra Mladenovic Haukar 2006|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=16893|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=17. ágúst 2026}}</ref> | {{Lið Haukar}} | 21 | | 14 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Katrín Vilhjálmsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Katrín Vilhjálmsdóttir Magni 2006|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=20831|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=17. ágúst 2026}}</ref> | {{Lið Magni}} | 19 | | 14 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Þórdís Sara Þórðardóttir]]'''<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Þórdís Sara Þórðardóttir ÍR 2006|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=16008|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=17. ágúst 2026}}</ref> | [[ÍR]] | 17 | | 19 |- | '''4''' | [[Hafrún Olgeirsdóttir]]<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna - leikmenn, Hafrún Olgeirsdóttir Völsungur 2006|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=19823|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=17. ágúst 2026}}</ref> | [[ÍR]] | 15 | | 17 |} {{1. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild kvenna]] | fyrir = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2005|1. deild kvenna 2005]] | eftir = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2007|1.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2007]] }} == Tilvísanir og heimildir == <div class="references-small"><references/></div> * {{cite web|url=http://www.icelandfootball.net/ladies-2006.html#W2D|title=Second Level 2005 - 1. deild kvenna)|accessdate=16. ágúst 2026}} * {{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/ijs-wom06.html|title=Second Level 2005 - 1. deild kvenna)|accessdate=16. ágúst 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2006}} [[Flokkur:1. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] 61q1r47fph82ljaw8qwjrly7cm4r961 2 192718 1981059 1977857 2026-09-29T14:22:33Z Hhrafn 120257 Fjarlægði endurbeiningu á [[Michał Kalecki]] 1981059 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Léon Walras.jpg|thumb|Léon Walras.]] '''Marie-Esprit-Léon Walras''' (16. desember 1834 – 5. janúar 1910) var franskur [[hagfræðingur]] og einn af frumkvöðlum [[jaðarbyltingin|jaðarbyltingarinnar]], ásamt [[William Stanley Jevons]] og [[Carl Menger]]. Hann er einkum þekktur fyrir [[almenn jafnvægiskenning|almenna jafnvægiskenningu]], þar sem verð og magn á mörkuðum hagkerfisins ákvarðast samtímis. Helsta rit hans, ''Éléments d'économie politique pure'', kom fyrst út í tveimur hlutum árin 1874 og 1877.<ref name="Walker278">Walker, „Early General Equilibrium Economics“, bls. 278.</ref><ref name="Sandelin50-51">Sandelin, Trautwein og Wundrak, ''A Short History of Economic Thought'', bls. 50–51.</ref> Walras starfaði við kennslu og rannsóknir í [[Lausanne]] í [[Sviss]]. Hann og eftirmaður hans, [[Vilfredo Pareto]], tengdust því sem síðar var nefnt Lausanne-skólinn, þar sem stærðfræðileg greining á almennu jafnvægi var í fyrirrúmi. Rannsóknir Walras náðu einnig til framleiðslu, fjármagnsmyndunar, peninga og félagslegra umbóta.<ref name="Sandelin50-51"/><ref name="Maks467-468">Maks og van Daal, „Léon Walras“, bls. 467–468.</ref> == Ævi og störf == Walras fæddist í [[Évreux]] í [[Frakkland|Frakklandi]]. Faðir hans, Auguste Walras, var hagfræðingur og hafði mikil áhrif á áhuga hans á efnahags- og samfélagsmálum. Léon hóf nám við École des mines í París en lauk því ekki. Hann sneri sér að skáldskap og blaðamennsku og starfaði meðal annars við dagblöð og járnbrautarfélag. Á sjöunda áratug 19. aldar tók hann þátt í útgáfu tímarits um samvinnumál og rak samvinnubanka sem varð gjaldþrota árið 1868.<ref name="Roncaglia169">Roncaglia, ''A Brief History of Economic Thought'', bls. 169.</ref><ref name="Maks466-467">Maks og van Daal, „Léon Walras“, bls. 466–467.</ref> Árið 1860 sótti Walras ráðstefnu um skattamál í Lausanne og kynntist þar Louis Ruchonnet. Sá síðarnefndi hvatti hann síðar til að sækja um nýtt kennaraembætti í hagfræði við akademíuna í Lausanne, sem varð síðar hluti af háskólanum þar. Walras hóf kennslu árið 1870, fyrst með ráðningu til eins árs, en fékk fasta ráðningu árið eftir. Hann lét af kennslu árið 1892 og hélt áfram rannsóknum sínum. Pareto tók við embætti hans.<ref name="Maks467-468"/><ref name="Roncaglia169"/> [[Mynd:GraveAlineAndLeonWalras-CimetiereClarensVD RomanDeckert29022024.jpg|thumb|Gröf Walras og dóttur hans, Marie Aline, í Clarens í Sviss.]] Walras lést í Clarens í Sviss 5. janúar 1910. Rit hans höfðu komið út í mörgum endurskoðuðum útgáfum á starfsævinni. Ensk þýðing William Jaffé á ''Éléments d'économie politique pure'' kom út árið 1954 og byggðist á frönsku útgáfunni frá 1926, sem birtist að Walras látnum.<ref name="Walker278"/><ref name="Maks468">Maks og van Daal, „Léon Walras“, bls. 468.</ref> == Hagfræðikenningar == === Jaðarnyt og verðmyndun === Walras var einn þeirra hagfræðinga sem þróuðu jaðarnytjakenningu á áttunda áratug 19. aldar. Í greiningu hans leitast neytendur við að hámarka nytjar sínar innan þeirra marka sem ráðstöfunarfé þeirra setur. Þegar neytandi getur breytt kaupum sínum á vörum er hámarki náð þegar síðasta peningaeiningin sem varið er til hverrar vöru veitir jafnmiklar viðbótarnytjar. Eftirspurn eftir einni vöru tengist því bæði verði hennar og verði annarra vara.<ref name="Walker279-280">Walker, „Early General Equilibrium Economics“, bls. 279–280.</ref> Walras notaði hugmyndina um jaðarnyt til að greina samtímis hegðun þátttakenda á mörgum mörkuðum. Í upphaflegri framsetningu sinni gerði hann ráð fyrir að hægt væri að mæla nytjar og að nytjar af hverri vöru væru óháðar neyslu annarra vara. Pareto þróaði síðar neytendakenninguna þannig að nægði að neytendur gætu raðað valkostum eftir því hversu eftirsóknarverðir þeir væru.<ref name="Walker279-280"/><ref name="Walker284-285">Walker, „Early General Equilibrium Economics“, bls. 284–285.</ref> === Almenn jafnvægiskenning === Meginframlag Walras var kerfisbundin greining á gagnkvæmum tengslum markaða. Verðbreyting á einni vöru getur breytt eftirspurn eftir öðrum vörum og verðmæti þeirra eigna sem fólk hefur til ráðstöfunar. Því er ekki hægt að lýsa öllu hagkerfinu með því að skoða hvern markað án tillits til hinna. Í almennu jafnvægi þurfa áætlanir kaupenda og seljenda að samræmast samtímis á öllum mörkuðum líkansins.<ref name="Roncaglia170-172">Roncaglia, ''A Brief History of Economic Thought'', bls. 170–172.</ref> Walras setti þessi tengsl fram með jöfnukerfi. Í einföldu skiptihagkerfi eru óskir einstaklinga og upphaflegar birgðir þeirra af vörum gefnar. Verð og það magn sem hver einstaklingur kaupir eða selur ákvarðast hins vegar innan líkansins. Ein vara er valin sem viðmiðunareining, svokallaður ''numéraire'', og verð annarra vara er mælt í einingum hennar. Þannig fjallar líkanið um hlutfallslegt verð.<ref name="Roncaglia170-172"/><ref name="Sandelin50-51"/> Greiningin var ekki takmörkuð við tvær vörur. Walras byrjaði á einföldum vöruskiptum en útvíkkaði líkanið til margra vara og síðan til framleiðslu, fjármagnsmyndunar, lánsfjár og peninga. Almenn jafnvægiskenning hans tengdi þannig saman vörumarkaði og markaði fyrir þjónustu framleiðsluþátta.<ref name="Roncaglia170">Roncaglia, ''A Brief History of Economic Thought'', bls. 170.</ref><ref name="Walker278"/> === Framleiðsla og frumkvöðlar === Í framleiðslulíkani Walras tengja frumkvöðlar saman markaði fyrir aðföng og afurðir. Þeir kaupa vinnu og þjónustu lands og fjármagns, skipuleggja framleiðslu og selja afurðirnar. Tekjur eigenda framleiðsluþátta verða síðan grundvöllur neyslu og sparnaðar þeirra. Eftirspurn eftir vörum og eftirspurn eftir framleiðsluþáttum eru því hlutar sama kerfis.<ref name="Walker281-282">Walker, „Early General Equilibrium Economics“, bls. 281–282.</ref> Sé söluverð hærra en meðalkostnaður myndast hagnaður og hvati til að auka framleiðslu, en tap hvetur til samdráttar. Í samkeppnisjafnvægi líkansins er söluverð jafnt framleiðslukostnaði og hagnaður frumkvöðulsins sem slíks því enginn. Það útilokar ekki greiðslur fyrir vinnu, stjórnun eða þjónustu fjármagns, enda teljast þær til framleiðslukostnaðar.<ref name="Walker281-282"/><ref name="Roncaglia173">Roncaglia, ''A Brief History of Economic Thought'', bls. 173.</ref> === Þreifunarferli === Walras nefndi aðlögun að jafnvægi ''tâtonnement'', sem má lýsa sem þreifunarferli. Sett eru fram verð og framboð og eftirspurn borin saman. Verð hækkar þegar eftirspurn er meiri en framboð og lækkar þegar framboð er meira en eftirspurn. Breyting á verði einnar vöru getur þó raskað jafnvægi á öðrum mörkuðum, svo að ferlið þarf að taka mið af samspili þeirra.<ref name="Roncaglia170-172"/><ref name="Walker280-281">Walker, „Early General Equilibrium Economics“, bls. 280–281.</ref> Framsetning Walras á ferlinu breyttist milli útgáfa. Donald A. Walker greinir á milli víðtækara líkans Walras frá 1889, þar sem framleiðsla og viðskipti geta átt sér stað áður en almennt jafnvægi næst, og síðari tilraunar hans til að láta þátttakendur gefa skrifleg fyrirheit um viðskipti. Í þeirri síðari átti fyrst að finna verð sem samræmdu framboð og eftirspurn á öllum mörkuðum og framkvæma síðan viðskiptin. Ekki er því rétt að lýsa öllum líkönum Walras með einni óbreyttri forsendu um viðskipti utan jafnvægis.<ref name="Walker282-283">Walker, „Early General Equilibrium Economics“, bls. 282–283.</ref> Í síðari kennslubókum er ferlinu oft lýst með ímynduðum uppboðshaldara sem kallar upp verð þar til jafnvægi næst. Maks og van Daal benda á að Walras sjálfur hafi ekki notað slíkan uppboðshaldara í líkönum sínum.<ref name="Maks465-466">Maks og van Daal, „Léon Walras“, bls. 465–466.</ref> === Lögmál Walras === Lögmál Walras lýsir tengslum fjárhagslegra takmarkana einstaklinga og jafnvægis á mörkuðum. Í skiptihagkerfi þar sem hver einstaklingur ráðstafar verðmæti upphaflegra eigna sinna til vörukaupa er heildarverðmæti fyrirhugaðra kaupa jafnt heildarverðmæti þess sem er til ráðstöfunar. Summa verðveginnar umframeftirspurnar er því núll.<ref name="Roncaglia171-172">Roncaglia, ''A Brief History of Economic Thought'', bls. 171–172.</ref> Með <math>p_i</math> sem verði vöru <math>i</math> og <math>z_i</math> sem umframeftirspurn eftir henni má rita sambandið þannig: <math display="block">\sum_{i=1}^{n} p_i z_i = 0.</math> Ef allir markaðir nema einn eru í jafnvægi, og verð á síðustu vörunni er jákvætt, verður síðasti markaðurinn einnig að vera í jafnvægi. Lögmálið felur þannig í sér að ekki eru allar markaðsjafnvægisjöfnurnar óháðar hver annarri. Það segir hins vegar ekki eitt og sér að verðaðlögun leiði til jafnvægis.<ref name="Roncaglia171-172"/><ref name="Sandelin51">Sandelin, Trautwein og Wundrak, ''A Short History of Economic Thought'', bls. 51.</ref> === Tilvist og stöðugleiki jafnvægis === Greina þarf á milli þess hvort jafnvægi sé til, hvort aðeins eitt slíkt jafnvægi sé mögulegt og hvort aðlögunarferli leiði hagkerfið að því. Jafnmargar jöfnur og óþekktar stærðir tryggja ekki einar og sér að til sé lausn með efnahagslega merkingarbæru verði og magni. Greining Walras opnaði leið að rannsókn þessara spurninga en leysti þær ekki almennt. Síðari jafnvægisfræðingar þróuðu nákvæmari stærðfræðileg skilyrði fyrir eiginleikum jafnvægis.<ref name="Walker280">Walker, „Early General Equilibrium Economics“, bls. 280.</ref><ref name="Walker291-292">Walker, „Early General Equilibrium Economics“, bls. 291–292.</ref> == Félagsleg hagfræði og hlutverk ríkisins == Walras skipti viðfangsefnum hagfræðinnar í hreina hagfræði, hagnýta hagfræði og félagslega hagfræði. Hrein hagfræði fjallaði um skipti og verðmyndun, hagnýt hagfræði um framleiðslu og skipulag hennar og félagsleg hagfræði um dreifingu auðs, eignarrétt og réttlæti. Hugmyndir hans um samkeppni voru því hluti af víðtækari rannsókn á efnahags- og samfélagsskipan.<ref name="Roncaglia169-170">Roncaglia, ''A Brief History of Economic Thought'', bls. 169–170.</ref> Þótt Walras rannsakaði frjálsa samkeppni taldi hann hana ekki æskilega við allar aðstæður. Hann gerði ráð fyrir afskiptum ríkisins þar sem samkeppni væri takmörkuð, til dæmis í vatnsveitum, gasveitum og járnbrautum, og taldi ríkið þurfa að sinna þjónustu í almannaþágu, meðal annars menntun og innviðum.<ref name="Maks469">Maks og van Daal, „Léon Walras“, bls. 469.</ref><ref name="Maks481-482">Maks og van Daal, „Léon Walras“, bls. 481–482.</ref> Walras studdi einnig að land yrði í eigu ríkisins. Hann taldi það sameiginlega auðlind sem allir ættu rétt á að njóta og lagði til að ríkið keypti land af eigendum þess. Landrenta gæti þá staðið undir útgjöldum ríkisins og komið í stað annarra skatta. Hugmyndin tengdi þannig saman sjónarmið hans um eignarrétt, jöfnuð tækifæra og fjármögnun opinberrar starfsemi.<ref name="Maks482-483">Maks og van Daal, „Léon Walras“, bls. 482–483.</ref> == Áhrif og arfleifð == Almenn jafnvægiskenning Walras varð mikilvægur þáttur í þróun [[nýklassísk hagfræði|nýklassískrar hagfræði]]. Lausanne-skólinn tengdist starfi hans og Pareto, og Gustav Cassel átti þátt í að miðla hugmyndum almennu jafnvægiskenningarinnar til annarra hagfræðinga.<ref name="Sandelin50-51"/> Á 20. öld þróuðu meðal annars Kenneth Arrow, Gérard Debreu og Frank Hahn almennu jafnvægiskenninguna áfram. Þeir byggðu á hugmyndum um samtímis jafnvægi á mörkuðum, en líkön síðari tíma voru jafnframt frábrugðin ýmsum útgáfum Walras sjálfs. Arfleifð hans fólst bæði í lýsingu á jafnvægisskilyrðum og í spurningum um hvernig ákvarðanir einstaklinga og fyrirtækja samræmast í hagkerfi margra samtengdra markaða.<ref name="Walker291-292"/> == Helstu rit == * ''Éléments d'économie politique pure, ou théorie de la richesse sociale'' (1874 og 1877). Fyrsta útgáfa kom út í tveimur hlutum. Endurskoðaðar útgáfur komu út 1889, 1896 og 1900; útgáfa með frekari breytingum höfundar birtist 1926, eftir lát hans.<ref name="Maks468"/> * ''Études d'économie sociale'' (1896). Safn ritgerða um félagslega hagfræði og skiptingu auðs.<ref name="Roncaglia169"/> * ''Études d'économie politique appliquée'' (1898). Safn ritgerða um hagnýta hagfræði.<ref name="Roncaglia169"/> == Tilvísanir == <references /> == Heimildaskrá == * Maks, J. A. Hans, og Jan van Daal. „Léon Walras: What Cutes Know and What They Should Know“. Í ''Handbook of the History of Economic Thought: Insights on the Founders of Modern Economics'', ritstýrt af Jürgen Georg Backhaus, 465–494. New York: Springer, 2012. * Roncaglia, Alessandro. ''A Brief History of Economic Thought''. Cambridge: Cambridge University Press, 2017. * Sandelin, Bo, Hans-Michael Trautwein og Richard Wundrak. ''A Short History of Economic Thought''. 3. útgáfa. Abingdon: Routledge, 2014. * Walker, Donald A. „Early General Equilibrium Economics: Walras, Pareto, and Cassel“. Í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstýrt af Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis, 278–293. Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003. == Tenglar == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:L%C3%A9on_Walras Myndir og annað efni um Léon Walras á Wikimedia Commons] <!-- Flokkarnir birtast sjálfkrafa þegar textinn er í aðalnafnrými Wikipedia, en ekki í notandasandkassa. --> {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|| {{DEFAULTSORT:Walras, Leon}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1834]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 1910]] [[Flokkur:Franskir hagfræðingar]] }} sshrgqeo3emz19k71qnfejxq8v1ggdb 0 192859 1981185 1979509 2026-09-30T03:43:14Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1981185 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Wohngebiet Maliseet.png|thumb|300px|Brúni og dökkgræni liturinn sýnir sögulegt heimasvæði Wolastoqiyik-fólksins]] '''Wolastoqiyik''' þjóðflokkurinn (sem einnig hafa verið kölluð '''Maliseet'''- eða Malecite-fólkið); eru frumbyggjar norðaustur [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Landsvæði þeirra nær yfir hluta núverandi [[New Brunswick]] og [[Québec|Quebec]] í [[Kanada]] og hluta af [[Maine]]-fylki í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Heimasvæði þeirra hvar vatnasvæði Saint John fljótsins, sem þeir nefna Wolastoq.<ref>Erickson, Vincent O. (1978). "Maliseet-Passamaquoddy." In Northeast, ed. Bruce G. Trigger. Vol. 15 of Handbook of North American Indians, ed. William C. Sturtevant. Washington, D.C.: Smithsonian Institution, bls. 123.</ref> Landsvæði þeirra lágu að svæðum [[Mikmak]]-fólksins í austri, Penobscot-fólksins í vestri og Passamaquoddy-fólksins í suðri, og að [[St. Lawrence-fljót|St. Lawrence-fljótsinu]] í norðri. Þeir hlutar þjóðflokksins sem búa í Bandaríkjunum nota heitið Maliseet en þeir sem búa í Kanada kalla sig Wolasoqiyik. ==Menningarbrot== Wolastoqiyik / Maliseet -fólkið var af hefð [[Veiðimenn og safnarar|veiðimenn og safnarar]]. En ólíkt Mikmak nágrönnunum stunduðu þeir einnig talsverða ræktun og höfðu þess vegna mun fastari búsetu. [[Maís|Maísræktun]] var sérstaklega mikilvæg. En þeir ræktuðu einnig [[Reyrgresi|reyrgresi]] (fræðiheiti: Hierochloë odorata), villihrísgrjón (Zizania aquatica), [[Ávöxtur|ávexti]], [[Körfuburkni|körfuburkna]] (Matteuccia struthiopteris), [[Kúrbítur|kúrbít]] (Cucurbita moschata)og lækningajurtir eins og villtur engifer (Asarum canadense), svört hindber (Rubus occidentalis), blóðrót og svarðarhnetur (Apios Americana). <ref> Jason Hall (2015). [https://id.erudit.org/iderudit/acad44_2art01 “Maliseet Cultivation and Climatic Resilience on the Wəlastəkw/St. John River During the Little Ice Age ”]. Acadiensis. Volume 44, Number 2, Summer/Autumn 2015, bls. 3–25 </ref> Það hefur verið umdeilt hvenær maísræktun hófst hjá sessu fólki. Einu ritaðar sögulegar heimildir eru frá Evrópumönnum og af skrifum þeirra hefur það verið ályktað það hafi ekki hafist fyrr en Evrópskir innflytjendur fóru að setjast að á svæðinu. Fornleifarannsóknir hafa hins vegar sýnt að maísræktun hafi hafist í norðuaustur Norður-Ameríku þegar á elleftu öld.<ref> David Demeritt (1991). [https://www.researchgate.net/publication/253644770_Agriculture_climate_and_cultural_adaptation_in_the_prehistoric_Northeast Agriculture, climate, and cultural adaptation in the prehistoric Northeast]. Boston University</ref> Áður en að evrópsk samskipti fóru að hafa mikil áhrif hafði búsetumynstur Wolastoqiyik / Maliseet-fólksins fylgt árstíðum. Að vetrarlagi dvöldu þeir á skógarsvæðum í fjölskyldu veiðihópum– nokkrum fullorðnum karlmönnum ásamt konum þeirra, börnum og stundum öðrum ættingjum– en samsetning hópanna var breytileg frá ári til árs. Á hverju vori sneru fjölskylduhóparnir aftur niður að Saint John-fljótinu og mynduðu heil þorp og stunduðu veiðar, sérlega fiskveiði í ám og vötnum, söfnun á jurtum og rótum og ekki síst ræktun. Wolastoqiyik / Maliseet-fólkið var mjög fært í bátasmíði og bjó til [[Kanó|kanóa]] úr birkiberki sem hentuðu einstaklega vel aðstæðunum á vötnum og ám á svæði þeirra. Kanóarnir voru léttir og auðvelt var að bera þá á milli vatna. Birkibörkur var fjölhæft efni; hann var notaður til að búa til ílát á borð auk þess sem hann myndaði ytra byrði wigwam-bústaða þeirra. Birkibörkur nýttist sem regnfatnaður, skilaboð rituð á börkinn vísuðu ferðalöngum veginn og hinir látnu voru jarðaðir vafðir í birkiberki. Upprunalegar vistarverur þjóðflokksins voru kúftar eða keilulaga vistarverur som voru kallaðar wigwams.<ref>Christian F. Feest (ritstj.): Kulturen der nordamerikanischen Indianer. Könemann, Köln 2000, ISBN 3-8290-0500-8, bls. 97</ref>, Algengasta var eins konar keilutjald sem var búið til með því að reisa grindverk úr stöngum sem voru bundnar saman efst og þekja það með skinnum eða birkiberki. Þessi tjöld voru létt og auðvelt að rúlla saman og flytja á nýjan stað. Þegar fleiri og fleiri tóku sér fasta búsetu á 19. öld tóku rétthyrnd timburhús með hallandi þaki smám saman við af wigwams. Með komu Evrópubúa varð þjóðflokkurinn æ háðari skinnaverslun. [[Loðskinn|Loðskinnin]] komu aðallega af [[Otur|otrum]], [[Bjór (nagdýr)|bjórum]] og [[bísamrotta|bísamrottum]] þótt einnig væri verslað með elgs- og hreindýrahúðir. ===Tungumál=== Tungumál Wolastoqiyik/ Maliseet-fólksins eru mjög líkt tungumálum nágranna þeirra sem öll eru af Algonkísku málaættinni. Þeir kalla mál sitt Wəlastəkwewiyik. Wəlastəkwewiyik og Passamaquoddy eru svo lík að málvísindamenn telja þau vera ólíkar mállýskur fremur en mismunandi tungumál. [[Algonkínsk tungumál|Algonkínsk-tungumál]] eru fjölsamsett mál þar sem orðum og orðhlutum er skeytt saman þannig að eitt orð getur borið merkingu heillar setningar. Auk þess eru mörg orð eins í grunnformi hvort sem þau gegna hlutverki [[Nafnorð|nafnorðs]] eða [[Sagnorð|sagnorðs]], og er orðflokkurinn því tilgreindur með viðskeytum.<ref> Marianne Mithun (2001). The languages of Native North America. Cambridge University Press. ISBN 9780521232289</ref> ===Trú og trúboð=== [[Mynd:Glooscap turning a man into a cedar tree.jpg|thumb|300px| Glooscap gerir man að tré]] Í trúarhugmyndum Wolastoqiyik / Maliseet er æðsta aldlega veran Gici Niwaskw – sem þýðir ''hinn mikli andi''. Samkvæmt sköpunarsögunni voru hvorki hljóð né litir til fyrr en Gici Niwaskw fann þörf fyrir það og hófst handa við að skapa heiminn. Til þess kallaði hann fram risavaxna [[Skjaldbaka|skjaldböku]], Tolba, úr frumtóminu og mótaði landið ofan á skel hennar, ásamt skýjunum þar fyrir ofan. Eftir þetta sofnaði hinn mikli andi og dreymdi verur og plöntur sem myndu verða til; þegar hann vaknaði komst hann að því að draumar hans höfðu orðið að veruleika á meðan hann svaf. Þannig fylltist hinn nýskapaði heimur lífverum. Hinn mikli andi er góðviljaður en á ekki í samskiptum við menn. Andinn er aldrei persónugerður og er kynlaus. Það var engin greinarmun gerður á því sem var áþreifanlegt og náttúrulegt og því sem var yfirnáttúrulegt eða andlegt. Veröldin var öll lifandi, í dýrum, sólinni, árnum, tjám og steinum voru andar eða krafta. Sólin gegndi sérstöku hlutverki, alheimurinn allur var gegnsýrður af anda sem nefndist mntu eða manitou. Það var hin andlega vera Glooscap (eða Klu'skap), sem kenndi fólkinu hvernig alheimurinn hefði orðið til og hvernig allt tengdist.<ref> Joshua J. Mark (2025). [https://www.worldhistory.org/article/2626/glooscap-tales Glooscap tales]. World History Encyclopedia</ref> Jesúítar trúboðar komu fyrst til Maliseet-fólks 1611 en það var ekki fyrr en 1677 sem trúboðið fór að bera árangur og flestir þeirra tóku kaþólska trú.<ref> Mooney, J. (1910).[ https://www.newadvent.org/cathen/09570a.htm Maliseet Indians]. New Advent website</ref> ==Stjórnun== Samkvæmt munnlegri hefð þjóðflokksins voru þeir sem voru valdir sem höfðingjar (fleirtala ''Sakomak'', í eintölu: ''Sakom'') upphaflega yfirleitt komnir vel til ára sinna og með stuðningi ráðgjafa stýrðu þeir stórfjölskyldum. Þessir höfðingjar höfðu í upphafi lítil völd og gátu aðeins tekið ákvarðanir á grundvelli persónulegrar virðingar og í samráði við alla meðlimi samfélagsins. Þegar Wabanaki-bandalagið var stofnað og efldist öðluðust höfðingjarnir aukin völd til að tryggja stöðugleika í forystu hinna ýmsu bandalagsþjóða. Á 17. öld virðast Wolastoqiyik / Maliseet -menn hafa haft yfirhöfðingja fyrir öllum þjóðflokknum sem bjó í aðalþorpinu. Auk sex friðarhöfðingja (Sakomak) voru einnig stríðshöfðingjar kallaðir ''Kinapíyek'' / ''Kinapiyik'' (eintala: ''Kinap''). Sem stríðshöfðingi var sá valinn sem hafði sannað kunnáttu sína og hugrekki í stríði. Það var heldur enginn ákveðinn fjöldi Kinapíyek, en venjulega var aðeins einn slíkur höfðingi í þjóðflokknum. Með með kanadísku alríkislögunum frá 1876, svo kölluð ''Indian Act'' (''Indíánalögin'') var einn Wolastoqiyik / Maliseet-höfðingi valinn til til þriggja ára í senn en valdalítill. <ref> Leslie, John F. (2002). [https://canlii.ca/t/skf4 "The Indian Act: An Historical Perspective".] Canadian Parliamentary Review. 25 (2).</ref><ref> Hanson, Erin (2009). [https://indigenousfoundations.arts.ubc.ca/the_indian_act/ "The Indian Act".] Indigenous Foundations. University of British Columbia.</ref> === Wabanaki-bandalagið === [[Mynd:Wabanaki Confederacy (Native Names).png|thumb|300px| Wabanaki bandalagið]] [[Mynd:Wabanaki Union Symbol.png|thumb|300px|Tákn Wabanaki bandalagsins]] Wabanaki-bandalagið (einnig nefnt Wabenaki eða Wobanaki – sem þýðir „fólk dögunar“ eða „fólk austursins“ og Wabanakia, „land dögunar“) <ref>Bilodeau, Christopher J. (May 1, 2013).[ https://www.jstor.org/stable/10.14321/frencolohist.14.2013.0001 "Understanding Ritual in Colonial Wabanakia".] French Colonial History. 14: 1–32. doi:10.14321/frencolohist.14.2013.0001. JSTOR 10.14321/frencolohist.14.2013.0001</ref> er bandalag frumbyggjaþjóða í norðaustur Norður-Ameríku sem samanstendur af fimm helstu þjóðflokkum algonkín-mælandi fólks: Abenaki, Mikmak, Wolastoqiyik / Maliseet, Passamaquoddy (Peskotomuhkati) og Penobscot. Munnleg saga Wolastoqiyik-manna og bandamanna þeirra segir að þær hafi staðið saman í margar aldir gegn bandalagi [[Írókesar|Írókesa]]-þjóða, sem nefnt var Haudenosaunee, sem ógnaði landsvæðum þeirra og lífsháttum. Koma Evrópumanna á 16. öld gjörbreytti nauðsyn samstöðu gegn sameiginlegum óvini sem leiddi fram til stofnunar Wabanaki-bandalagsins. Annarsvegar var útþensla bandalags Írókesa sem var mjög herskátt frá 17. öld fram til ásins 1862, og hinsvegar var yfirgangur og ásækni Breta.<ref>Girard, Camil, and Carl Brisson. Essay. In Alliances Et traités Avec Les Peuples Autochtones Du Québec: L'histoire De La Première Nation Wolastoqiyik Wahsipekuk: La Nation Malécite Du Saint-Laurent, 148. Québec: Presses de l'Université Laval, 2021.</ref> Samband þeirra þjóðflokka sem voru hlutar af Wabanaki-bandalaginu við franska kaupmenn og sjómenn frá miðri 16. öld var yfirleitt vinsamlegt og þrátt fyrir að franski konungurinn hafi formlega talið sig ráða yfir löndum þeirra var nærvera franskra yfirvalda lítil í upphafi. Samskipti við Breta, bresk yfirvöld og her voru af öðrum toga. Wabanaki-bandalagið studdi Frakka í röð nýlendustríða gegn Bretum um yfirráð yfir svæðinu á árunum 1688 til 1759. Þegar Frakkar töpuðu síðan stríðinu gegn Bretum og neyddust til að láta af hendi yfirráðið, fóru allt fleiri enskir landnemar að flytja inn á landsvæði Wabanaki-bandalagsins og yfirtaka landsvæði án þessa að greiða fyri það. Wabanaki-bandalagið var formlega lagt niður 1962 sem hernaðarbandalag en lifir enn og vinnur að sameiginlegum menningarmálum ==Sögubrot== Elstu fornleifafundir sýna að það hefur búið fólk við Saint John-fljótið í 10.000 ár. Hvort það var Maliseet-fólkið eða forfeður þeirra er ekki hægt að segja. Á þessum árþúsundum hafa orðið miklar breytingar og sveiflur í veðurfari og samsvarandi gróður- og dýralífi og íbúarnir hafa aðlagað tækni og lifnaðarhætti að þessum breytingum. Landnám og útbreiðsla Evrópubúa skapaði deilur og baráttu milli frumbyggjanna og landnema. stríðsátökin snerust um auðlindir á landsvæðum þjóðflokkana, þar sem Wolastoqiyik / Maliseet-fólkið og aðrir frumbyggjar áttu mest undir og höfðu mest að tapa. Svæðið á sér flókna sögu í tengslum við Bretland, Frakkland og Bandaríkin, en hvert þessara ríkja setti sínar eigin reglur og viðmið varðandi samskiptin við frumbyggjana og sviku iðulega gefin loforð. Oft var þeim ekki einu sinni boðið að taka þátt í samningaviðræðum eða ákvarðanatöku um lausn deilumála. ===Norræn samskipti?=== [[Mynd: Bay of Fundy (MODIS 2025-02-10).jpg|thumb|300px|Vetrarmynd av Fundy-flóa, Saint John-fljóð í vinstra kanti]] [[Mynd:Wpdms nasa topo bay of fundy - en.jpg|thumb|300px| Fundy-flói]] Í [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]] og [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] er sagt frá samskiptum norrænna manna og frumbyggja (sem nefndir voru [[Skrælingjar]] í sögunum) í norðaustur Norður-Ameríku. Engin vissa eru um úr hvaða þjóðflokkum þessir frumbyggjar komu en fimm eru taldir mögulegir. Fyrir utan Wolastoqiyik / Maliseet eru það [[Beótúk]], [[Innu]] og [[Mikmak]] og þar að auki [[Inúítar]]. Lndlýsingar en einkum lýsing á landsgæðum í þessum tveimur sögum bend til þess að það svæði er nefnt [[Vínland]] hafi verið þar sem nú er nefnt New Brunswick, sérstaklega Fundyflói og Miramichi.<ref>Jordan Gill (2019). [https://www.cbc.ca/news/canada/new-brunswick/vikings-new-brunswick-butternut-1.5335566 How an endangered tree may link Vikings to New Brunswick]. CBC News October 26, 2019</ref> Sérlega á þetta við lýsingar á Hópi og Straumeyju og Straumsfirði í Eiríks sögu. Lýsingin á Hópi fellur vel að lýsingum Evrópumanna sem komu að árósum Saint John-fljóts á 16. öld. Fundy-flói (enska: Bay of Fundy, franska: Baie de Fundy), sem er flói á milli kanadísku fylkjanna New Brunswick og Nova Scotia, er talin koma heim og saman við Straumsfjörð.<ref>Páll Bergþórsson, [https://baekur.is/bok/010b2d7f-4046-41b2-b72b-a1ad878e4887/Vinlandsgatan Vínlandsgátan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250808133912/http://baekur.is/bok/010b2d7f-4046-41b2-b72b-a1ad878e4887/Vinlandsgatan |date=2025-08-08 }}. Mál og menning, Reykjavík, 1997. ISBN 9979315849</ref><ref>Ulrich Johann (2022). [https://www.researchgate.net/profile/Ulrich-Johann/publication/367096087_Routes_and_places_of_the_Norse_in_Vinland_revisited/links/63c14f1d3b521f1d4d87620c/Routes-and-places-of-the-Norse-in-Vinland-revisited.pdf Fundit Vínlad góða]. The Norse Vinland expeditions revisited</ref> Enda eru þar einhverjir sterkustu hafsstraumar í heimi sem stafa af því að þar er mesti munur á flóði og fjöru í heiminum (að meðaltali um 16 metrar)<ref> US Department of Commerce, National Oceanic and Atmospheric Administration. [https://oceanservice.noaa.gov/facts/highesttide.html "Where is the highest tide?"]. oceanservice.noaa.gov.</ref>. Ef svo er þá hafa þeir Skrælingjar sem nefndir eru í sögunum verið Wolastoqiyik / Maliseet -menn. ===Nýlendusaga=== ====17. öldin==== Þegar Evrópubúar komu fyrst til sögunnar bjuggu Wolastoqiyik / Maliseet -menn í þorpum sem voru varin varnarvirkjum og ræktuðu maís, baunir og aðrar jurtir. Þar að auki söfnuðu þeir ávöxtum, berjum, hnetum og öðrum náttúruafurðum og veiddu fisk og villibráð. Í skriflegum heimildum frá fyrri hluta 16. aldar er minnst á stórt þorp frumbyggja við árósa Saint John-fljótsins. Franskir landkönnuðir voru fyrstir til kaupa loðdýraskinn af Wolastoqiyik / Maliseet -fólkið en sú verslun hafði mili áhrif að breyta menningu og lífsafkomu þeirra. Franskir jesúítar stofnuðu trúboðsstöðvar og stæsti hluti fólksin tók kaþólska trú. Samskiptin við Frakka voru yfirleitt vinsamleg og hjónabönd franskra landnema og fólks af þjóðflokki Wolastoqiyik / Maliseet styrktu sambandið. Franska virkið Fort La Tour, sem reist var við árósa Saint John-fljóts 1631, varð miðstöð verslunar og samskipta. Grífurleg mannfækkun átti sér stað vegna skæðra sjúkdóma, sem Evrópumenn báru með sér en þrátt fyrir það lifðu enn flestir Wolastoqiyik / Maliseet -menn á hefðbundin hátt en stunduðu einnig í vaxandi mæli loðdýraveiðar með gildum. Eftir því sem landnemum Frakka og Breta fjölgaðu í Norður-Ameríku jókst samkeppnin um yfirráð yfir auðlindum og landsvæðum í álfunni. Auk þess voru háð stríð sem voru fremst framhald átaka í Evrópu. Hin arðbæra loðskinnaverslun á svæðinu dróst saman vegna óróans, en átök Frakka og Englendinga beindust einkum að svæðinu milli Quebec og Port-Royal á Nova Scotia. Vopnuð átök færðust einnig í aukana á neðri hluta Saint John-fljóts. Á þessu tímabili jókst mikilvægi ræktunar, meðal annars kartöflur og aðrar nytjajurtir sem áður höfðu einungis verið ræktaðar sunnan við svæðið. Wolastoqiyik / Maliseet -menn eins og aðrar þjóðir Wabanaki-bandalagsins urðu mikilvægir bandamenn Frakka í baráttunni gegn Englendingum. Seint á 17. öld og fram á þá 18., tóku Wolastoqiyik / Maliseet -menn þátt fjölmörgum vopnuðum átökum og bandalagið breyttist í raun í hernaðarsamtök. ====18. og 19. öld==== [[Mynd: Wolastoqew Guides along the Tobique River.jpg|thumb|300px| Wolastoqiyik leiðsögumenn, ljósmynd frá 1862]] Þegar átökum linnti smám saman á fyrsta fjórðungi 18. aldar, höfðu loðskinnastofnarnir rýrnað verulega og skinnaverslun dregist verulega saman. Lítil von var til þess að Wolastoqiyik / Maliseet-fólkið gæti snúið aftur til hefðbundinna lífshátta. Eftir að Bretar höfðu að lokum náð yfirráðum yfir landsvæðum Wolastoqiyik / Maliseet-fólksins jókst landnám þeirra hratt, sem leiddi til átaka í samskiptum við frumbyggjana. Aðal ræktunarsvæði þeirra meðfram fljótinu hafði verið tekið af Evrópskum innflytjendum sem lögðu undir sig allt ræktunarland meðfram Saint John-ánni, sem Wolastoqiyik / Maliseet-fólkið hafði áður nýtt, og hrakti þá þannig frá meira en sextíu þúsund hektörum af frjósömu landi. <ref>Andrea Bear Nicholas (2011). "Settler Imperialism and the Dispossession of the Maliseet, 1758-1765". In Reid, John G.; Savoie, Donald J. (eds.). Shaping an Agenda for Atlantic Canada. Winnipeg: Fernwood. Bls. 24.</ref> Bresk nýlenduyfirvöld stofnuðu 1776 svo kallað verndarsvæði (reservat) og ætluðu að gera bændur úr Wolastoqiyik / Maliseet-fólkinu og siðmennta það. En flestir þeirra neituðu að setjast að á þessum svæðum og kusu fremur að reyna að sjá sér farborða með veiðum og hefðbundnu lífi. Aðrir þeira sóttust eftir vinnu sem sveitamenn, skógarhöggsmenn, körfugerðarmenn, leiðsögumenn fyrir veiðimenn og stangveiðimenn. Margir héldu þó áfram hirðingjalífinu, tjölduðu nálægt hvítum byggðum, fóru hús úr húsi og seldu vörur sínar. Evrópubúar hófu [[Kartafla|kartöflurækt]] í stórum stíl í Maine og New Brunswick um miðja 19. öld, sem skapaði nýjan markað og eftirspurn eftir starfskröftum, margir úr hópi Wolastoqiyik / Maliseet-fólksins tóku að vinna við það. <ref> Bruce G. Trigger (Hrsg.): Handbook of North American Indians. Vol. 15: Northeast. Smithsonian Institution Press, Washington D.C. 1978, ISBN 0-16-004575-4.</ref> ====20. og 21. öld==== Snemma á 20. öld reyndi kanadíska ríkisstjórnin að flytja Wolastoqiyik / Maliseet -fólkið saman á fáein svæði þar sem voru betri efnahagslegir möguleikar, sérstaklega atvinnutækifæri í kartöflurækt og -vinnslu. Samskoðar viðleitni var gerð í Maine. Margir úr röðum Wolastoqiyik / Maliseet og Passamaquoddy hafa flutt annað, bæði í Bandaríkjunum og Kanada. Wolastoqiyik-fólk í Quebec hefur að mestu aðlagast fransk-kanadísku samfélagi. Samvæmt manntali 2021 eru um 11.000 manns sem telja sig vera Maliseet.<ref>[ https://www150.statcan.gc.ca/n1/daily-quotidien/220921/dq220921a-eng.htm?indid=32990-2&indgeo=0 First Nations—single identity]. Statistics Canada</ref> Allir núlifandi Wolastoqiyik / Maliseet-einstaklingar hafi bæði frumbyggjaforfeður og forfeður frá Evrópu, þar sem blöndun fólks hefur staðið yfir frá 17. öld. Flestir Wolastoqiyik / Maliseet-einstaklingar alast enn upp á verndarsvæðum (Reservate) og kunna eitthvað í tungumáli forfeðra sinna, þótt mjög fáir séu tvítyngdir. Hins vegar er nú mikil áhersla lögð á að endurvekja kunnáttu í málinu. Sjálfsmynd frumbyggja beggja vegna við landamæri Bandaríkjanna og Kanada efldist mjög við stofnun samtakanna Union of ''New Brunswick Indians''<ref>[ https://www.gonewbrunswick.com/en/unbi/ Union of New Brunswick Indians]</ref> árið 1967. Þetta framtak leiddi til samstarfs milli Wolastoqiyik / Maliseet- og Mikmak-þjóðflokkanna og skilaði samvinna þeirra miklum árangri, sérlega innan menntamála og það hefur verulega bætt menntunarmöguleika ungs fólks af ættum frumbyggja í austurhluta Kanada og í Maine-fylki og hefur haft mikil áhrif á kjör frumbyggjanna. == Tilvísanir == <references/> ==Ítarefni== * Brian Cuthbertson (2015)Stubborn Resistance: New Brunswick Maliseet and Mi'kmaq in defence of their lands. Nimbus Publishing. ISBN 1771083468 * Robert M. Leavitt (1995). Maliseet and Micmac : First Nations of the Maritimes. New Ireland Press. ISBN 0920483607 * Andrea Bear Nicholas: Maliseet Aboriginal Rights and Mascarene's treaty, Not Dummer's Treaty, in: William Cowan (Hrsg.): Actes du Dix-Septième Congrés de Algonquinistes, Carleton University Press, Ottawa 1986, S. 215–229. * Bruce G. Trigger (Ritstj.): Handbook of North American Indians. Vol. 15: Northeast. Smithsonian Institution Press, Washington D.C. 1978, ISBN 0-16-004575-4. [[Flokkur:Saga Kanada]] [[Flokkur:Frumbyggjaþjóðir Norður-Ameríku]] kyka3yq4bwgflybtlw0hl6hpu4zum6o 0 192892 1981068 1979894 2026-09-29T15:02:15Z TKSnaevarr 53243 /* Kosningarnar 2007 og sjálfstæðisyfirlýsing */ 1981068 wikitext text/x-wiki {{Forseti | forskeyti = | nafn = Hashim Thaçi | mynd = Hashim Thaçi official portrait.jpg | myndatexti1 = Thaçi árið 2016. | titill= Forseti Kósovó | stjórnartíð_start = 7. apríl 2016 | stjórnartíð_end = 5. nóvember 2020 | forsætisráðherra = [[Isa Mustafa]]<br />[[Ramush Haradinaj]]<br />[[Albin Kurti]]<br />[[Avdullah Hoti]] | forveri = [[Atifete Jahjaga]] | eftirmaður = [[Vjosa Osmani]] (starfandi) | titill2 = Forsætisráðherra Kósovó | stjórnartíð_start2 = 9. janúar 2008 | stjórnartíð_end2 = 9. desember 2014 | forseti2 = [[Fatmir Sejdiu]]<br />[[Behgjet Pacolli]]<br />[[Atifete Jahjaga]] | forveri2 = [[Agim Çeku]] | eftirmaður2 = [[Isa Mustafa]] | stjórnartíð_start3 = 2. apríl 1999 | stjórnartíð_end3 = 1. febrúar 2000 | forseti3 = [[Ibrahim Rugova]] | forveri3 = [[Bujar Bukoshi]] | eftirmaður3 = Hann sjálfur{{efn|name=IAC|Sem fulltrúi í bráðabirgðastjórn Sameinuðu þjóðanna í Kósovó.}} | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1968|4|24}} | fæðingarstaður = [[Skenderaj|Srbica]], [[Sósíalíska sjálfstjórnarhéraðið Kósovó|Kósovó]], [[Sósíalíska lýðveldið Serbía|Serbíu]], [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|Júgóslavíu]] | þjóderni = [[Kósovó-Albanar|Kósovó-albanskur]] | maki = Lumnije Thaçi | börn = 1 | stjórnmálaflokkur = {{unbulleted list|[[Lýðræðisflokkur Kósovó|Lýðræðisflokkurinn]] (1999–2016)|[[Lýðræðisbandalag Kósovó|Lýðræðisbandalagið]] (fyrir&nbsp;1993)<ref>[https://www.gazetaexpress.com/lajme/vitin-1992-thaci-ne-konference-me-aktivistet-e-ldk-se-141495?archive=1 Gazeta Express, "Vitin 1992: Thaçi në konferencë me aktivistët e LDK-së" 2015-11-01]</ref>}} | háskóli = [[Pristina-háskóli]]<br>[[Háskólinn í Zürich]] |undirskrift = Hashim Thaçi (nënshkrim).svg }} '''Hashim Thaçi''' (f. 24. apríl 1968) er [[kósovó]]skur stjórnmálamaður og dæmdur [[Stríðsglæpir|stríðsglæpamaður]]. Hann var fyrsti forsætisráðherra Kósovó (2008–2014) og utanríkisráðherra og aðstoðarforsætisráðherra (2014–2016) í ríkisstjórn [[Isa Mustafa]]. Thaçi var forseti Kósovó frá 2016 þar til hann sagði af sér árið 2020. Árið 2026 var Thaçi dæmdur í 25 ára fangelsi af dómstól í [[Haag]] vegna stríðsglæpa sem framdir voru í [[Kósovóstríðið|Kósovóstríðinu]] á tíunda áratugnum. ==Æviágrip== Hashim Thaçi er næstyngstur átta barna og nam [[heimspeki]] og [[sagnfræði]] við [[Pristina-háskóli|Pristina-háskóla]]. Á námsárum sínum var hann leiðtogi í stúdentahreyfingu Albana og var fyrsti forseti nemendasamtakanna við albanska háskólann í Pristina, sem varð til samhliða hinum opinbera háskóla árið 1989. Albanski háskólinn starfaði í mótmælaskyni gegn þeirri lagalegu stöðu sem forseti Serbíu, [[Slobodan Milošević]], hafði veitt Kósovó. Hashim Thaçi flúði til Sviss og hlaut þar pólitískt hæli. Hann hélt þar áfram námi sínu í sagnfræði og einnig í [[Þjóðaréttur|þjóðarétti]] við háskólana í [[Luzern]] og [[Zürich]]. Kennarar hans við háskólann mæltu gegn því að Kósovó veitti afslátt af kröfum sínum. Árið 1993 kynntist Thaçi samfélagi kósovó-albanskra pólitískra útlaga og varð einn af stofnendum [[Frelsisher Kósovó|Frelsishers Kósovó]] (UÇK) á svipuðum tíma.<ref name="tv2">{{kilde www | url = http://nyhederne-dyn.tv2.dk/article.php/id-10460272:thacis-livsdr%C3%B8m-t%C3%A6t-p%C3%A5-at-blive-realitet.html | title = Thacis livsdrøm tæt på at blive realitet | publisher = tv2.dk | date = 2008-02-17 }}</ref> === Frelsisher Kósovó === Thaçi gegndi mikilvægu hlutverki innan UÇK, þar sem hann hlaut viðurnefnið „Gjarpëri“, eða „snákurinn“. Hann útvegaði hreyfingunni efnahagslega og hernaðarlega aðstoð og sá um að [[Skæruhernaður|skæruliðaþjálfun]] sem meðlimir samtakanna hlutu í [[Albanía|Albaníu]] nýttist innan Kósovó. Serbnesk stjórnvöld dæmdu Thaçi að honum fjarstöddum til 22 ára fangelsis fyrir [[hryðjuverk]]astarfsemi. Þann 26. júní 1998 funduðu þeir Thaçi og [[Bardhyl Mahmuti]] í [[Genf]] með bandaríska erindrekanum [[Robert Gelbard]], fáeinum dögum eftir heimsókn [[Richard Holbrooke|Richards Holbrooke]] til Kósovó. Frelsisher Kósovó hafði áður átt í leynilegum samskiptum við Bandaríkjamenn. Hashim Thaçi sneri aftur til Kósovó í nóvember 1998 og hóf þátttöku í skæruhernaðinum, sem hafði staðið yfir í nokkur ár en hafði stigmagnast sumarið 1998. Næsta ár varð hann leiðtogi sendinefndar Kósovó-Albana á [[Rambouillet-ráðstefnan|Rambouillet-ráðstefnunni]]. Á vesturlöndum var litið á Thaçi sem málsvara raunsæisstefnu innan UÇK og þátttaka hans í samningaviðræðunum var talin sýna fram á vilja samtakanna til að þiggja sjálfræði Kósovó innan Serbíu. Á sama tíma vann Thaçi að því að efla sína fylkingu innan UÇK og búa svo um hnútana að þegar bráðabirgðastjórn var stofnuð varð hann forsætisráðherra. [[Ibrahim Rugova]], borgaralegum leiðtoga [[Lýðræðisbandalag Kósovó|Lýðræðisbandalags Kósovó]], geðjaðist lítið að uppgangi Thaçi. Á þessum tíma er talið að Thaçi hafi látið koma nokkrum keppinautum sínum fyrir kattarnef.<ref>{{kilde www | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C02E1DD1539F935A35755C0A96F958260&sec=&spon=&pagewanted=all | title = Crisis in the Balkans: The Guerilla; Kosovo Rebel Force Will Be Serbian Province's New Power Broker | publisher = The New York Times | date = 1999-06-06 }}</ref><ref>{{kilde www | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C02E1DD1539F935A35755C0A96F958260&sec=&spon=&pagewanted=all | title = Crisis in the Balkans: The Separatists; Leaders of Kosovo Rebels Tied to Deadly Power Play | date = 1999-06-25 | publisher = The New York Times}}</ref> ===Eftir sumarið 1999=== Eftir innrás [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] tók [[Sendisveit Sameinuðu þjóðanna í Kósovó]] (UNMIK), undir forystu [[Bernard Kouchner|Bernards Kouchner]], sértaks fulltrúa aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, við stjórn í Kósovó í samræmi við ályktun [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|öryggisráðsins]] nr. 1244. Thaçi lét því af embætti forsætisráðherra og varð fulltrúi í bráðabirgðastjórn Sameinuðu þjóðanna í Kósovó. Frelsisher Kósovó var leystur upp í samræmi við ályktun 1244 og skiptist upp í nokkra stjórnmálaflokka, þar á meðal [[Lýðræðisflokkurinn (Kósovó)|Lýðræðisflokkinn]], sem Hashim Thaçi leiddi. Hann var viðstaddur Landsdowne-ráðstefnuna sem haldin var af [[Friðarstofnun Bandaríkjanna]] í september 1999, þar sem Bandaríkin reyndu að fá kósovó-albanska stjórnmálamenn til að vinna saman. Thaçi og Lýðræðisflokkurinn tóku þátt í stofnun fyrstu eiginlegu ríkisstjórnar Kósovó. Flokkur Thaçi tryggði sér forsætisráðherrastólinn en Ibrahim Rugova fékk forsetaembættið og valdi að sitja utan ríkisstjórnarinnar. Eftir næstu kosningar gerði Ibrahim Rugova í staðinn stjórnarsamkomulag við [[Ramush Haradinaj]], sem var formaður minni stjórnmálaflokks sem hafði einnig sprottið upp úr Frelsisher Kósovó en var ósammála Thaçi í ýmsum málefnum. == Deilumál == Thaçi hefur margsinnis verið sakaður af ýmsum fjölmiðlum um tengsl við skipulagða glæpastarfsemi. Samkvæmt ''[[Washington Times]]'' fjármagnaði Thaçi starfsemi UÇK meðal annars með sölu [[heróín]]s og [[kókaín]]s í [[Vestur-Evrópa|Vestur-Evrópu]].<ref>KLA finances fight with heroin sales Terror group is linked to crime network"; Jerry Seper. ''Washington Times''. Washington, D.C.: 1999-05-03. bls. A.1</ref> Stuðningsmenn hans hafa hins vegar fullyrt að fjármununum hafi verið safnað saman af samfélagi Albana í Bandaríkjunum og úr fjárframlögum frá Bandaríkjunum, Bretlandi og Albaníu. Thaçi var leiðtogi [[Verndarsveitir Kósovó|Verndarsveita Kósovó]] (TMK), sem talið er að hafi kúgað fé frá athafnamönnum til notkunar í kosningaherferðum Thaçi.<ref name="bbc">{{kilde www | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/699175.stm | title = Kosovo gripped by racketeers | publisher = bbc.co.uk | date = 2000-04-05 }}</ref> Þegar Frelsisher Kósovó (UÇK) var leystur upp við lok vopnaðra átaka árið 1999 gengu flestir meðlimir samtakanna í TMK og stjórnmálaleiðtogar UÇK mynduðu saman [[Lýðræðisflokkur Kósovó|Lýðræðisflokk Kósovó]] (PDK). Flokkurinn sat til að byrja með einn við kjötkatlana í landinu og gat beitt völdum sínum til að vernda glæpamenn fyrir ákærum.<ref>{{kilde www | url = http://www.csmonitor.com/2000/0815/p9s1.html | title = Political violence in run-up to Kosovo vote | publisher = The Christian Science Monitor | date = 2000-08-15 }}</ref> Hin útbreidda spilling innan PDK stuðlaði að því að flokkurinn tapaði fyrstu frjálsu kosningunum sem haldnar voru í Kósovó árið 2001. Í skýrslu sem þýska utanríkisleyniþjónustan [[Bundesnachrichtendienst]] (BND) vann um Kósovó voru Thaçi, [[Ramush Haradinaj]] og stór hópur kósovóskra þingmanna sakaðir um náin tengsl við skipulagða glæpastarfsemi. Í henni var Thaçi vændur um að hafa leitt „glæpanet sem starfaði um allt Kósovó“ frá því á seinni hluta tíunda áratugarins. Thaçi var sagður hafa átt í tengslum við tékkneska og albanska glæpahringi og hafa ráðið atvinnulaunmorðingja að nafni „Afrimi“, sem er sagður hafa staðið á bak við að minnsta kosti ellefu launmorð.<ref>{{kilde www | url = http://www.welt.de/english-news/article2806537/German-spy-affair-might-have-been-revenge.html | title = German spy affair might have been revenge | date = 2008-11-30 | publisher = Die Welt Online }}</ref> Í skýrslu sem [[Evrópuráðið]] gaf út í desember árið 2010 var Thaçi sakaður um tengsl við eiturlyfjasmygl og verslun með líffæri. Í skýrslunni var bent á sex staði í Albaníu þar sem talið var að serbneskir fangar hefðu verið myrtir og líffæri þeirra síðan hirt og seld.<ref>{{kilde www | url = http://www.dr.dk/Nyheder/Udland/2010/12/15/144051.htm | title = Kosovos leder udpeget som narkosmugler og organhandler | publisher = dr.dk | date = 2010-12-15 }}</ref> == Kosningarnar 2007 og sjálfstæðisyfirlýsing == Þingkosningar voru haldnar í Kósovó þann 17. nóvember 2007 þar sem kjörsókn var 40,1 %. Þegar 90% atkvæðanna höfðu verið talin var Lýðræðisflokkurinn lýstur sigurvegari, en flokkurinn hafði fengið um 34 % atkvæða. Thaçi lýsti því yfir að hann myndi stefna að sjálfstæði Kósovó um leið og frestur Sameinuðu þjóðanna til að ljúka friðarviðræðum við Serbíu rynni út, eða 10. desember. Tveimur dögum síðar brugðust ýmsir utanríkisráðherrar [[Evrópusambandið|Evrópusambandsríkja]] við niðurstöðum kosninganna og yfirlýsingu Thaçi og vöruðu hann við því að lýsa yfir sjálfstæði án samráðs við önnur ríki. [[Jean Asselborn]] frá Lúxemborg og [[Carl Bildt]] frá Svíþjóð hvöttu PDK eindregið til að flana ekki að neinu og [[Javier Solana]], utanríkismálastjóri ESB, lagði áherslu á að vandlegan undirbúning þyrfti áður en Kósovó hlyti formlega sjálfstæði. [[Jim Murphy]], Evrópumálaráðherra Bretlands, varaði við því að sjálfstæði án viðurkenningar umheimsins kynni að einangra Kósovó. Þann 11. desember fól [[Fatmir Sejdiu]] forseti Thaçi að mynda ríkisstjórn sem fyrst. Í kjölfarið gerði PDK stjórnarsáttmála við LDK og [[Bandalagið fyrir nýtt Kósovó]], sem saman áttu 75 af 120 þingsætum í héraðinu. Sáttmálinn leiddi til þess að Thaçi var þann 9. janúar 2008 útnefndur forsætisráðherra með 85 atkvæðum og 22 atkvæðum gegn honum. Hann lýsti strax yfir vilja sínum til að ná fram sjálfstæði Kósovó innan hálfs árs. Kósovó lýsti yfir sjálfstæði frá Serbíu þann 17. febrúar 2008 og Thaçi varð þar með forsætisráðherra hins nýja ríkis. Þann 6. júní 2008 reyndi hópur manna að myrða Thaçi á heimili hans í Pristínu. Hann var ekki heima þegar tilræðið var gert og engan sakaði. Tilræðismennirnir létu sig hverfa eftir árásina.<ref>{{kilde www | url = http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/2/low/europe/7441584.stm | title = Armed attack at Kosovo PM's home | publisher = bbc.co.uk | date = 2008-06-07 | access-date = 18. december 2010 }}</ref> ==Forsetatíð og ákæra fyrir stríðsglæpi== Hashim Thaçi var kjörinn forseti Kósovó árið 2016. Þann 5. nóvember árið 2020 sagði Thaçi af sér sem forseti eftir að sérstakur dómstóll í [[Haag]] tók ákvörðun um að ákæra hann fyrir [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]]. Thaçi sagði afsögnina gegna þeim tilgangi að vernda heilindi kósóvíska ríkisins með því að fyrirbyggja að sitjandi forseti landsins yrði dreginn fyrir dómstól.<ref>{{Vefheimild|titill=For­seti Kósovó á­kærður fyrir stríðs­glæpi og segir af sér|url=https://www.visir.is/g/20202033575d/for-seti-kosovo-a-kaerdur-fyrir-strids-glaepi-og-segir-af-ser|dags=5. nóvember 2020|skoðað=18. september 2026|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Atli Ísleifsson}}</ref> Dómur í máli Thaçi féll þann 16. september 2026. Hann var þar sakfelldur fyrir morð, pyntingar, grimmdarlega meðferð og gerræðislegar handtökur sem yfirhershöfðingi Frelsishers Kósovó á tíunda áratugnum. Dómstóllinn taldi Thaçi sekan um morð á 96 pólitískum andstæðingum og meintum samverkamönnum serbneskra öryggissveita í sjálfstæðisbaráttu Kósovó.<ref>{{Vefheimild|titill=Hashim Thaçi dæmdur fyrir stríðsglæpi í Kósovó-stríðinu|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-09-16-hashim-thaci-daemdur-fyrir-stridsglaepi-i-kosovo-stridinu-487212|dags=16. september 2026|skoðað=18. september 2026|höfundur=Ásrún Brynja Ingvarsdóttir|útgefandi=[[RÚV]]}}</ref> Thaçi var dæmdur til 25 ára fangelsisvistar.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrrum forseti dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir stríðsglæpi|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/09/16/fyrrum_forseti_daemdur_i_25_ara_fangelsi_fyrir_stri/|dags=16. september 2026|skoðað=18. september 2026|útgefandi=[[mbl.is]]}}</ref> ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Thaçi, Hashim}} {{f|1968}} [[Flokkur:Dæmdir stríðsglæpamenn]] [[Flokkur:Forsetar Kósovó]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Kósovó]] [[Flokkur:Fólk tengt Júgóslavíustríðunum]] 5vij7g7bv29tt99dpp7l2xnwfe74s9l 0 192941 1981036 1980616 2026-09-29T13:34:57Z Torfifagri 33930 /* Lagalisti */ 1981036 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = (Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta | týpa = Safnplata | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 2002 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = | stefna = [[Popptónlist|Popp]], [[Rokktónlist|Rokk]] | lengd = 79:07 | tungumál = | útgefandi = Íslenskir Tónar | leikstjóri = | upptökustjóri = ýmisr | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Megas_1972–2002|Megas 1972-2002]]'' | síðasta_ár = 2002 | ár = 2002 | næsti_titill = ''[[Hús datt]]'' | næsta_ár = 2005 | misc = | litakóði = }} '''''(Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta''''' er safnplata með [[Megas]]i frá 2002. Kom hún út bæði sem sjálfstæð plata og sem aukadiskur með safnplötunni [[Megas_1972–2002|Megas 1972-2002]]. Á plötunni eru margvíslegar útgáfur af lögum Megasar í gegnum tíðina. Þar á meðal endurgerð af einu lagi hans, ýmsar upptökur úr Ríkisútvarpinu / Ríkissjónvarpinu, eitt úr stuttmynd og svo eru lög af nokkrum plötum með öðrum listamönnum og eldri safnplötu Megasar, Paradísarfuglinum. Vertu mér samferða inní blómalandið amma (lag númer 3) er upptaka úr sjónvarpsþætti sem átti að vera á dagskrá Ríkissjónvarpsins árið 1974, en þótti ekki vera boðlegt til útsendingar sökum texta lagsins. Þátturinn var því settur á salt og ekki sýndur í Ríkissjónvarpinu fyrr en 17. júní 2001. Í þættinum voru þrír trúbadorar sem fluttu lög sín, þeir Örn Bjarnason, Böðvar Guðmundsson og Megas.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/3755513?iabr=on|titill=Tíminn|mánuður=febrúar|ár=1975|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2026}}</ref> == Lagalisti == {{Lagalisti | all_writing = Megasi nema annað sé tekið fram | title1 = Jónas Ólafur Jóhannesson frá Hriflu | note1 = Ríkisútvarpið 1972 | length1 = 02:23 | title2 = Passíusálmur #25 | note2 = Ríkisútvarpið 1973 | lyrics2 = Hallgrímur Pétursson | length2 = 03:47 | title3 = Vertu mér samferða inní blómalandið amma | note3 = Ríkissjónvarpið 1974, útsending 2001 | length3 = 04:06 | title4 = Fram og aftur blindgötuna | note4 = heimaupptaka 1974 | length4 = 06:52 | title5 = Fatlafól | note5 = af plötunni [[Fingraför]], 1983 | length5 = 02:55 | title6 = Heilræðavísur | length6 = 03:34 | title7 = Krókódílamaðurinn | note7 = Ríkisútvarpið 1983 | length7 = 03:42 | title8 = Svo skal böl bæta | note8 = af plötunni The Boys from Chicago, 1984 | length8 = 03:26 | title9 = Þyrnirós | note9 = Ríkissjónvarpið 1986 | length9 = 05:10 | title10 = All Of Me | lyrics10 = Gerald Max | music10 = Seymour Simons | note10 = Ríkisútvarpið 1991, af minningartónleikum Guðmundar Ingólfssonar á Hótel Sögu | length10 = 03:57 | title11 = Dufl (Ókunn dufl) | note11 = Ríkissjónvarpið 1991, úr stuttmyndinni Ókunn dufl | length11 = 03:40 | title12 = Ungfrú Álís | note12 = 1993, endurgerð af laginu Ungfrú Plís | length12 = 09:23 | title13 = Ef þú smælar framan í heiminn | note13 = af plötunni [[Paradísarfuglinn (hljómplata)|Paradísarfuglinn]], 1993 | length13 = 05:28 | title14 = Í skotgröfinni | note14 = Ríkissjónvarpið 1983 | length14 = 02:53 | title15 = Þóra | note15 = af plötunni Paradísarfuglinn, 1993 | length15 = 05:40 | title16 = A. Fyrsta vísa Ófelíu, B. Önnur vísa Ófelíu, C. Kvæði um drukknaða stúlku | lyrics16 = A. og B. W. Shakespeare / Helgi Hálfdánarson, C. B. Brecht / Þorgeir Þorgeirsson | music16 = Megas og breska þjóðin | note16 = Ríkisútvarpið 1999 | length16 = 05:24 | title17 = Best og banvænst | note17 = Ríkissjónvarpið 2000 | length17 = 03:19 | title18 = Leðriða | note18 = Ríkissjónvarpið 2001 | length18 = 03:28 |total_length = 79:07 }} == Vinnsla == *Stafræn yfirfærsla, tónjöfnun og samsetning Bjarni Bragi Kjartansson *Próförk Þórunn Hrefna Sigurjónsdóttir *Myndir Spessi *Hönnun totil.com *Umsjón Stefán Ingólfsson == Tilvísanir == [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2002]] pa2u55kdr2q3mh87fgdxfzwt4z9d7sm 1981037 1981036 2026-09-29T13:35:38Z Torfifagri 33930 Afturkallaði útgáfu [[Special:Diff/1981036|1981036]] frá [[Special:Contributions/Torfifagri|Torfifagri]] ([[User talk:Torfifagri|spjall]]) 1981037 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = (Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta | týpa = Safnplata | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 2002 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = | stefna = [[Popptónlist|Popp]], [[Rokktónlist|Rokk]] | lengd = 79:07 | tungumál = | útgefandi = Íslenskir Tónar | leikstjóri = | upptökustjóri = ýmisr | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Megas_1972–2002|Megas 1972-2002]]'' | síðasta_ár = 2002 | ár = 2002 | næsti_titill = ''[[Hús datt]]'' | næsta_ár = 2005 | misc = | litakóði = }} '''''(Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta''''' er safnplata með [[Megas]]i frá 2002. Kom hún út bæði sem sjálfstæð plata og sem aukadiskur með safnplötunni [[Megas_1972–2002|Megas 1972-2002]]. Á plötunni eru margvíslegar útgáfur af lögum Megasar í gegnum tíðina. Þar á meðal endurgerð af einu lagi hans, ýmsar upptökur úr Ríkisútvarpinu / Ríkissjónvarpinu, eitt úr stuttmynd og svo eru lög af nokkrum plötum með öðrum listamönnum og eldri safnplötu Megasar, Paradísarfuglinum. Vertu mér samferða inní blómalandið amma (lag númer 3) er upptaka úr sjónvarpsþætti sem átti að vera á dagskrá Ríkissjónvarpsins árið 1974, en þótti ekki vera boðlegt til útsendingar sökum texta lagsins. Þátturinn var því settur á salt og ekki sýndur í Ríkissjónvarpinu fyrr en 17. júní 2001. Í þættinum voru þrír trúbadorar sem fluttu lög sín, þeir Örn Bjarnason, Böðvar Guðmundsson og Megas.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/3755513?iabr=on|titill=Tíminn|mánuður=febrúar|ár=1975|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2026}}</ref> == Lagalisti == {{Lagalisti | all_writing = Megasi nema annað sé tekið fram | title1 = Jónas Ólafur Jóhannesson frá Hriflu | note1 = Ríkisútvarpið 1972 | length1 = 02:23 | title2 = Passíusálmur #25 | note2 = Ríkisútvarpið 1973 | lyrics2 = Hallgrímur Pétursson | length2 = 03:47 | title3 = Vertu mér samferða inní blómalandið amma | note3 = Ríkissjónvarpið 1974, útsending 2001 | length3 = 04:06 | title4 = Fram og aftur blindgötuna | note4 = heimaupptaka 1974 | length4 = 06:52 | title5 = Fatlafól | note5 = af plötunni [[Fingraför]], 1983 | length5 = 02:55 | title6 = Heilræðavísur | note6 = af plötunni Fingraför, 1983 | length6 = 03:34 | title7 = Krókódílamaðurinn | note7 = Ríkisútvarpið 1983 | length7 = 03:42 | title8 = Svo skal böl bæta | note8 = af plötunni The Boys from Chicago, 1984 | length8 = 03:26 | title9 = Þyrnirós | note9 = Ríkissjónvarpið 1986 | length9 = 05:10 | title10 = All Of Me | lyrics10 = Gerald Max | music10 = Seymour Simons | note10 = Ríkisútvarpið 1991, af minningartónleikum Guðmundar Ingólfssonar á Hótel Sögu | length10 = 03:57 | title11 = Dufl (Ókunn dufl) | note11 = Ríkissjónvarpið 1991, úr stuttmyndinni Ókunn dufl | length11 = 03:40 | title12 = Ungfrú Álís | note12 = 1993, endurgerð af laginu Ungfrú Plís | length12 = 09:23 | title13 = Ef þú smælar framan í heiminn | note13 = af plötunni [[Paradísarfuglinn (hljómplata)|Paradísarfuglinn]], 1993 | length13 = 05:28 | title14 = Í skotgröfinni | note14 = Ríkissjónvarpið 1983 | length14 = 02:53 | title15 = Þóra | note15 = af plötunni Paradísarfuglinn, 1993 | length15 = 05:40 | title16 = A. Fyrsta vísa Ófelíu, B. Önnur vísa Ófelíu, C. Kvæði um drukknaða stúlku | lyrics16 = A. og B. W. Shakespeare / Helgi Hálfdánarson, C. B. Brecht / Þorgeir Þorgeirsson | music16 = Megas og breska þjóðin | note16 = Ríkisútvarpið 1999 | length16 = 05:24 | title17 = Best og banvænst | note17 = Ríkissjónvarpið 2000 | length17 = 03:19 | title18 = Leðriða | note18 = Ríkissjónvarpið 2001 | length18 = 03:28 |total_length = 79:07 }} == Vinnsla == *Stafræn yfirfærsla, tónjöfnun og samsetning Bjarni Bragi Kjartansson *Próförk Þórunn Hrefna Sigurjónsdóttir *Myndir Spessi *Hönnun totil.com *Umsjón Stefán Ingólfsson == Tilvísanir == [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2002]] 6z7i3s34fgpix6795365vtntqks92wj 1 192965 1981086 1980857 2026-09-29T16:13:07Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Spjall:Borgarastyrjöldin í Júgóslavíu]] á [[Spjall:Júgóslavíustríðin]] 1980857 wikitext text/x-wiki == Tillaga um færslu == Ég myndi frekar vilja hafa þetta á titlinum Júgóslavíustríðin. Ég held að það sé algengara, og endurspeglar líka að þetta var frekar röð tengdra styrjalda heldur en ein borgarastyrjöld (sem stendur m.a.s. í greininni). [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 28. september 2026 kl. 14:33 (UTC) :Sammála. Heitið er ekki viðeigandi í grein sem fjallar líka um átök í ríkjunum sem á eftir komu. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 28. september 2026 kl. 14:53 (UTC) ::: Já, það má.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 28. september 2026 kl. 16:39 (UTC) 8tz0y9znx6zqqsmwfp3n2d4cuqqr8se 1 192981 1981006 1980999 2026-09-29T12:11:36Z Berserkur 10188 1981006 wikitext text/x-wiki == Mál == Þessi mál þingmanna eru orðin fyrirferðamikil á síðunni. Kannski ættu þau frekar að vera í grein um þingmennina eða a.m.k. mjög stytt hér? [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 29. september 2026 kl. 11:27 (UTC) :Ef þú ert að meina hina einsleitu upptalningu á hverskyns neikvæðum atburðum án þess að telja upp á sama hátt á ýmis góð verk sem þingmenn flokksins hafa staðið fyrir, þá mætti svo sannarlega bæta úr því til að draga úr slagsíðu og gefa heildartextanum yfirbragð hlutlausari afstöðu. [[Notandi:Bofs|Bofs]] ([[Notandaspjall:Bofs|spjall]]) 29. september 2026 kl. 11:54 (UTC) : Hmm... jú það mætti kannski nefna þau verk án þess að það líti út eins og lofræða...--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 29. september 2026 kl. 12:11 (UTC) f4ixrgvkmuppwlx9hyg1kd9hysnadz2 1981009 1981006 2026-09-29T12:16:01Z Bofs 10708 /* Mál */ Svar 1981009 wikitext text/x-wiki == Mál == Þessi mál þingmanna eru orðin fyrirferðamikil á síðunni. Kannski ættu þau frekar að vera í grein um þingmennina eða a.m.k. mjög stytt hér? [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 29. september 2026 kl. 11:27 (UTC) :Ef þú ert að meina hina einsleitu upptalningu á hverskyns neikvæðum atburðum án þess að telja upp á sama hátt á ýmis góð verk sem þingmenn flokksins hafa staðið fyrir, þá mætti svo sannarlega bæta úr því til að draga úr slagsíðu og gefa heildartextanum yfirbragð hlutlausari afstöðu. [[Notandi:Bofs|Bofs]] ([[Notandaspjall:Bofs|spjall]]) 29. september 2026 kl. 11:54 (UTC) : Hmm... jú það mætti kannski nefna þau verk án þess að það líti út eins og lofræða...--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 29. september 2026 kl. 12:11 (UTC) ::Einmitt það sem ég átti við. "Fair and balanced" þýðir að umfjöllunin ætti hvorki að vera einhliða neikvæð né jákvæð heldur endurspegla báðar hliðar. Hvorki lofræða né að mála skrattann á vegginn. [[Notandi:Bofs|Bofs]] ([[Notandaspjall:Bofs|spjall]]) 29. september 2026 kl. 12:16 (UTC) pa0htuqtl5vvog4r6sg3eo8e6h39t6y 1981149 1981009 2026-09-29T20:07:58Z TKSnaevarr 53243 /* Mál */ Svar 1981149 wikitext text/x-wiki == Mál == Þessi mál þingmanna eru orðin fyrirferðamikil á síðunni. Kannski ættu þau frekar að vera í grein um þingmennina eða a.m.k. mjög stytt hér? [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 29. september 2026 kl. 11:27 (UTC) :Ef þú ert að meina hina einsleitu upptalningu á hverskyns neikvæðum atburðum án þess að telja upp á sama hátt á ýmis góð verk sem þingmenn flokksins hafa staðið fyrir, þá mætti svo sannarlega bæta úr því til að draga úr slagsíðu og gefa heildartextanum yfirbragð hlutlausari afstöðu. [[Notandi:Bofs|Bofs]] ([[Notandaspjall:Bofs|spjall]]) 29. september 2026 kl. 11:54 (UTC) : Hmm... jú það mætti kannski nefna þau verk án þess að það líti út eins og lofræða...--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 29. september 2026 kl. 12:11 (UTC) ::Einmitt það sem ég átti við. "Fair and balanced" þýðir að umfjöllunin ætti hvorki að vera einhliða neikvæð né jákvæð heldur endurspegla báðar hliðar. Hvorki lofræða né að mála skrattann á vegginn. [[Notandi:Bofs|Bofs]] ([[Notandaspjall:Bofs|spjall]]) 29. september 2026 kl. 12:16 (UTC) :::Ég myndi færa megnið af þessum texta inn á greinarnar um þingmennina sem áttu hlut að máli. Segja samt hnitmiðað frá þessu í þessari grein. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 29. september 2026 kl. 20:07 (UTC) ndrkc9k3xtice4xwj9wmpmedgkbfzbp 14 192983 1981004 2026-09-29T12:05:25Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:2012]] [[Flokkur:Sjónvarpsþættir eftir lokasýningarári|2012]]“ 1981004 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:2012]] [[Flokkur:Sjónvarpsþættir eftir lokasýningarári|2012]] 10tenj5lcm6vektrlvsng99jcl535tk 14 192984 1981013 2026-09-29T12:21:08Z Berserkur 10188 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Stofnað á 15. öld]] [[Flokkur:1411]]“ 1981013 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Stofnað á 15. öld]] [[Flokkur:1411]] bnd2vrt8cc8b4sxi9zm8jp98f56l532 0 192985 1981020 2026-09-29T12:51:24Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Holland#Fylki]] 1981020 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Holland#Fylki]] eggr4c2rymbm7f2rvxur5kvabjoch52 14 192986 1981025 2026-09-29T12:58:08Z Berserkur 10188 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Stofnað á 11. öld]] [[Flokkur:1025]]“ 1981025 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Stofnað á 11. öld]] [[Flokkur:1025]] fko3c87zyta8tajjd3m194zcka3tar8 0 192987 1981028 2026-09-29T13:00:36Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Limburg (Holland)]] á [[Limburg (Hollandi)]] 1981028 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Limburg (Hollandi)]] 7e3r1z27m09mb1v0m55gy60cbgbsx2b 0 192988 1981030 2026-09-29T13:00:48Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Sjáland (Holland)]] á [[Sjáland (Hollandi)]] 1981030 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Sjáland (Hollandi)]] e7wgw5875iznf2c27igmtyww417lwe5 0 192989 1981043 2026-09-29T13:45:40Z Fyxi 84003 aðgreining 1981043 wikitext text/x-wiki '''Limburg''' eða '''Limbourg''' getur átt við: * [[Limburg (Hollandi)]], fylki * [[Limburg (Belgíu)]], hérað {{aðgreining}} qvsbsyutlg3d2ex4kzll6ef38dk9szd 0 192990 1981045 2026-09-29T13:46:12Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Limburg (Belgía)]] á [[Limburg (Belgíu)]] 1981045 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Limburg (Belgíu)]] oi7njt5zx3ctxlu4dj96k6nfjasdcsd 0 192991 1981048 2026-09-29T13:52:23Z Torfifagri 33930 Bjó til síðu fyrir plötuna og setti inn upplýsingabox, lagalista og upplýsingar um plötuna. 1981048 wikitext text/x-wiki Megas raular lögin sín {{Plata | nafn = Megas raular lögin sín | týpa = safnplata | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 2012 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = | stefna = [[Popptónlist|Popp]], [[Rokktónlist|Rokk]] | lengd = 309:13 | tungumál = | útgefandi = Sena | leikstjóri = | upptökustjóri = ýmsir | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Aðför að lögum]]'' | síðasta_ár = 2011 | ár = 2012 | næsti_titill = ''[[Jeppi á fjalli]]'' | næsta_ár = 2013 | misc = | litakóði = }} '''''Megas raular lögin sín''''' er safnplata með [[Megas]]i frá [[2012]] og kom út á fjórum geisladiskum. Á fyrstu þremur diskunum eru flest lögin af eldri plötum Megasar, en nokkur þeirra eru af tónleikum héðan og þaðan eða aðrar útgáfur en birst hafa til þessa. Á fjórða disknum eru flest lögin áður óútgefin eða komu út á plötum annarra listamanna. == Lagalisti == {{Lagalisti | all_writing = Megasi nema annað sé tekið fram | headline = Diskur 1 | title1 = Skutullinn | length1 = 01:30 | title2 = Heilræðavísur | length2 = 04:09 | title3 = (4000000 dollara og 99 senta) Mannúðarmálfræði | length3 = 08:09 | title4 = Spáðu í mig | length4 = 03:51 | title5 = Enn (að minnsta kosti) | length5 = 05:56 | title6 = Gamla gasstöðin við Hlemm | note6 = Rangsælis um Ísland 2009 | length6 = 05:30 | title7 = Jónas Ólafur Jóhannesson frá Hriflu | note7 = Kastljós 2009 | length7 = 02:26 | title8 = Af síra Sæma | length8 = 05:35 | title9 = Útumholtoghólablús | length9 = 03:40 | title10 = Paradísarfuglinn | length10 = 03:44 | title11 = Komdu og skoðaðu í kistuna mína | length11 = 04:54 | title12 = Gamli sorrí Gráni | note12 = Púlsinn 1990 | length12 = 03:00 | title13 = Ragnheiður biskupsdóttir | note13 = Hótel Borg 1990 | length13 = 03:31 | title14 = Krókódílamaðurinn | length14 = 03:17 | title15 = Orfeus og Evridís | length15 = 04:50 | title16 = Heilræðavísur #2 | length16 = 03:35 | title17 = Silfurskotturnar hafa sungið fyrir mig | length17 = 04:51 | title18 = Vertu mér samferða inní blómalandið amma | note18 = Rangsælis um Ísland 2009 | length18 = 06:41 |total_length = 79:09 }} {{Lagalisti | headline = Diskur 2 | title1 = Lóa, Lóa | note1 = Hótel Borg 1990 | length1 = 04:39 | title2 = Undir rós | note2 = Upprunaleg útgáfa | length2 = 04:45 | title3 = Við Birkiland | length3 = 02:34 | title4 = Litla stúlkan með eldspýturnar | note4 = Hótel Borg 1990 | length4 = 06:40 | title5 = Litlir sætir strákar | note5 = Nasa 2009 | length5 = 04:11 | title6 = Tíminn | length6 = 03:02 | title7 = Pæklaðar plómur | length7 = 04:02 | title8 = Rauðar rútur | note8 = Rangsælis um Ísland 2009 | length8 = 10:45 | title9 = Rósin | length9 = 04:19 | title10 = Tvær stjörnur | length10 = 03:05 | title11 = As Time Goes By (Play It Again Sam) | length11 = 03:59 | title12 = Á barnum | length12 = 03:42 | title13 = Þú þekkir mig ekki | length13 = 06:34 | title14 = Börn í borg | length14 = 01:59 | title15 = Afmælisanþem | length15 = 02:53 | title16 = Reykjavíkurnætur | length16 = 04:46 | title17 = Þú bíður (allavegana eftir mér) | length17 = 03:43 |total_length = 75:38 }} {{Lagalisti | headline = Diskur 3 | title1 = Gamansemi guðanna | length1 = 03:20 | title2 = Klörukviða | length2 = 03:09 | title3 = Ljóðað á lausráðna | length3 = 03:32 | title4 = Fljótfærni | lyrics4 = Birgir Bragason (og Megas) | length4 = 01:45 | title5 = Passíusálmur #25 - Um útleiðslu Kristí úr þinghúsinu | lyrics5 = Hallgrímur Pétursson | length5 = 08:45 | title6 = Mæja Mæja | length6 = 04:43 | title7 = Kvöld í Atlavík | length7 = 04:05 | title8 = Heill | length8 = 03:30 | title9 = Upprisubúðir | length9 = 02:37 | title10 = Stubbur og Ögn | length10 = 05:53 | title11 = Þyrnirós | length11 = 06:59 | title12 = Hvert örstutt spor | lyrics12 = Halldór Laxness | music12 = Jón Nordal | length12 = 01:53 | title13 = Þórsmerkurljóð | lyrics13 = Sigurður Þórarinsson | music13 = Erlent lag | length13 = 04:15 | title14 = Skiptimynt í buddunni þinni | length14 = 04:30 | title15 = Ef þú smælar framan í heiminn | length15 = 05:53 | title16 = Dáblá dauðarauða | length16 = 02:58 | title17 = Lengi skal manninn reyna | lyrics17 = Þorvaldur Þorsteinsson | length17 = 03:44 | title18 = Skil ekki plottið/Engu að tapa | lyrics18 = Þorvaldur Þorsteinsson | length18 = 01:51 | title19 = Þá | lyrics19 = Þorvaldur Þorsteinsson | length19 = 03:07 | title20 = Kúkur í flagi | length20 = 02:42 |total_length = 79:11 }} {{Lagalisti | headline = Diskur 4 | title1 = Ballaðan um Bugða Sandmann | length1 = 02:05 | title2 = Hjálpum þeim | note2 = Listahátíð 2012 | length2 = 02:44 | title3 = Hafnarfjörður | length3 = 04:13 | title4 = Mærin í Smáralind | length4 = 03:41 | title5 = Ennþá man ég hvar | lyrics5 = Bjarni Guðmundsson | music5 = Karl Normann | length5 = 02:50 | title6 = Svo er nú það | lyrics6 = Káinn | music6 = Bragi Valdimar Skúlason | length6 = 02:33 | title7 = Andlát Stepháns G. | lyrics7 = Káinn | music7 = Bragi Valdimar Skúlason | length7 = 01:28 | title8 = Draumalandið | lyrics8 = Guðmundur Magnússon | music8 = Sigfús Einarsson | length8 = 02:46 | title9 = Á meðan gröfin enn er opin | lyrics9 = Tony Joe White / Bragi Valdimar Skúlason | music9 = Tony Joe White | length9 = 04:43 | title10 = Frægur sigur | note10 = Kastljós 2010 | length10 = 03:35 | title11 = Partí/Elskhuginn | note11 = 2011 | length11 = 04:08 | title12 = Er ástin andartaksdraumur | note12 = Austurbæjarbíó 1984 | length12 = 05:22 | title13 = Plastpokablús | note13 = Austurbæjarbíó 1984 | length13 = 09:07 | title14 = Karí | length14 = 03:49 | title15 = Hærra minn guð til þín | lyrics15 = Matthías Jochumsson | music15 = Sarah F. Adams | note15 = Hallgrímskirkja 2006 | length15 = 04:50 | title16 = Jólamamba | length16 = 03:20 | title17 = Ég sá pabba krassa á jólatréð | length17 = 05:30 | title18 = Sortnar sentrúm | note18 = Harpa 2012 | length18 = 03:47 | title19 = Ábending | note15 = Rangsælis um Ísland 2009 | length19 = 04:44 |total_length = 75:15 }} == Upplýsingar == *Lagaval: Megas, Guðm. Kristinn Jónsson, Eiður Arnarsson *Stafræn yfirfærsla, tónjöfnun og samsetning: Bjarni Bragi Kjartansson *Umsjón með útgáfu: Eiður Arnarsson *Hönnun: Harri *Ljósmyndir: Margrét H. Blöndal *Ljósmyndir á framhlið og bakhlið textabókar: Jim Smart, framhlið á vasa 1: *Steingrímur Bjarnason, framhlið á vasa 2: Haraldur S. Blöndal , framhlið á vasa 4: óþekktur (góður) *Allur réttur áskilinn höfundum [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2012]] ljtjn3bpo9orngo8i8fhkr7ibtkq05i 1981051 1981048 2026-09-29T13:55:23Z Torfifagri 33930 1981051 wikitext text/x-wiki Megas raular lögin sín {{Plata | nafn = Megas raular lögin sín | týpa = safnplata | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 2012 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = | stefna = [[Popptónlist|Popp]], [[Rokktónlist|Rokk]] | lengd = 309:13 | tungumál = | útgefandi = Sena | leikstjóri = | upptökustjóri = ýmsir | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Aðför að lögum]]'' | síðasta_ár = 2011 | ár = 2012 | næsti_titill = ''[[Jeppi á fjalli]]'' | næsta_ár = 2013 | misc = | litakóði = }} '''''Megas raular lögin sín''''' er safnplata með [[Megas]]i frá [[2012]] og kom út á fjórum geisladiskum, alls 74 lög. Á fyrstu þremur diskunum eru flest lögin af eldri plötum Megasar, en nokkur þeirra eru af tónleikum héðan og þaðan eða aðrar útgáfur en birst hafa til þessa. Á fjórða disknum eru flest lögin áður óútgefin eða komu út á plötum annarra listamanna. == Lagalisti == {{Lagalisti | all_writing = Megasi nema annað sé tekið fram | headline = Diskur 1 | title1 = Skutullinn | length1 = 01:30 | title2 = Heilræðavísur | length2 = 04:09 | title3 = (4000000 dollara og 99 senta) Mannúðarmálfræði | length3 = 08:09 | title4 = Spáðu í mig | length4 = 03:51 | title5 = Enn (að minnsta kosti) | length5 = 05:56 | title6 = Gamla gasstöðin við Hlemm | note6 = Rangsælis um Ísland 2009 | length6 = 05:30 | title7 = Jónas Ólafur Jóhannesson frá Hriflu | note7 = Kastljós 2009 | length7 = 02:26 | title8 = Af síra Sæma | length8 = 05:35 | title9 = Útumholtoghólablús | length9 = 03:40 | title10 = Paradísarfuglinn | length10 = 03:44 | title11 = Komdu og skoðaðu í kistuna mína | length11 = 04:54 | title12 = Gamli sorrí Gráni | note12 = Púlsinn 1990 | length12 = 03:00 | title13 = Ragnheiður biskupsdóttir | note13 = Hótel Borg 1990 | length13 = 03:31 | title14 = Krókódílamaðurinn | length14 = 03:17 | title15 = Orfeus og Evridís | length15 = 04:50 | title16 = Heilræðavísur #2 | length16 = 03:35 | title17 = Silfurskotturnar hafa sungið fyrir mig | length17 = 04:51 | title18 = Vertu mér samferða inní blómalandið amma | note18 = Rangsælis um Ísland 2009 | length18 = 06:41 |total_length = 79:09 }} {{Lagalisti | headline = Diskur 2 | title1 = Lóa, Lóa | note1 = Hótel Borg 1990 | length1 = 04:39 | title2 = Undir rós | note2 = Upprunaleg útgáfa | length2 = 04:45 | title3 = Við Birkiland | length3 = 02:34 | title4 = Litla stúlkan með eldspýturnar | note4 = Hótel Borg 1990 | length4 = 06:40 | title5 = Litlir sætir strákar | note5 = Nasa 2009 | length5 = 04:11 | title6 = Tíminn | length6 = 03:02 | title7 = Pæklaðar plómur | length7 = 04:02 | title8 = Rauðar rútur | note8 = Rangsælis um Ísland 2009 | length8 = 10:45 | title9 = Rósin | length9 = 04:19 | title10 = Tvær stjörnur | length10 = 03:05 | title11 = As Time Goes By (Play It Again Sam) | length11 = 03:59 | title12 = Á barnum | length12 = 03:42 | title13 = Þú þekkir mig ekki | length13 = 06:34 | title14 = Börn í borg | length14 = 01:59 | title15 = Afmælisanþem | length15 = 02:53 | title16 = Reykjavíkurnætur | length16 = 04:46 | title17 = Þú bíður (allavegana eftir mér) | length17 = 03:43 |total_length = 75:38 }} {{Lagalisti | headline = Diskur 3 | title1 = Gamansemi guðanna | length1 = 03:20 | title2 = Klörukviða | length2 = 03:09 | title3 = Ljóðað á lausráðna | length3 = 03:32 | title4 = Fljótfærni | lyrics4 = Birgir Bragason (og Megas) | length4 = 01:45 | title5 = Passíusálmur #25 - Um útleiðslu Kristí úr þinghúsinu | lyrics5 = Hallgrímur Pétursson | length5 = 08:45 | title6 = Mæja Mæja | length6 = 04:43 | title7 = Kvöld í Atlavík | length7 = 04:05 | title8 = Heill | length8 = 03:30 | title9 = Upprisubúðir | length9 = 02:37 | title10 = Stubbur og Ögn | length10 = 05:53 | title11 = Þyrnirós | length11 = 06:59 | title12 = Hvert örstutt spor | lyrics12 = Halldór Laxness | music12 = Jón Nordal | length12 = 01:53 | title13 = Þórsmerkurljóð | lyrics13 = Sigurður Þórarinsson | music13 = Erlent lag | length13 = 04:15 | title14 = Skiptimynt í buddunni þinni | length14 = 04:30 | title15 = Ef þú smælar framan í heiminn | length15 = 05:53 | title16 = Dáblá dauðarauða | length16 = 02:58 | title17 = Lengi skal manninn reyna | lyrics17 = Þorvaldur Þorsteinsson | length17 = 03:44 | title18 = Skil ekki plottið/Engu að tapa | lyrics18 = Þorvaldur Þorsteinsson | length18 = 01:51 | title19 = Þá | lyrics19 = Þorvaldur Þorsteinsson | length19 = 03:07 | title20 = Kúkur í flagi | length20 = 02:42 |total_length = 79:11 }} {{Lagalisti | headline = Diskur 4 | title1 = Ballaðan um Bugða Sandmann | length1 = 02:05 | title2 = Hjálpum þeim | note2 = Listahátíð 2012 | length2 = 02:44 | title3 = Hafnarfjörður | length3 = 04:13 | title4 = Mærin í Smáralind | length4 = 03:41 | title5 = Ennþá man ég hvar | lyrics5 = Bjarni Guðmundsson | music5 = Karl Normann | length5 = 02:50 | title6 = Svo er nú það | lyrics6 = Káinn | music6 = Bragi Valdimar Skúlason | length6 = 02:33 | title7 = Andlát Stepháns G. | lyrics7 = Káinn | music7 = Bragi Valdimar Skúlason | length7 = 01:28 | title8 = Draumalandið | lyrics8 = Guðmundur Magnússon | music8 = Sigfús Einarsson | length8 = 02:46 | title9 = Á meðan gröfin enn er opin | lyrics9 = Tony Joe White / Bragi Valdimar Skúlason | music9 = Tony Joe White | length9 = 04:43 | title10 = Frægur sigur | note10 = Kastljós 2010 | length10 = 03:35 | title11 = Partí/Elskhuginn | note11 = 2011 | length11 = 04:08 | title12 = Er ástin andartaksdraumur | note12 = Austurbæjarbíó 1984 | length12 = 05:22 | title13 = Plastpokablús | note13 = Austurbæjarbíó 1984 | length13 = 09:07 | title14 = Karí | length14 = 03:49 | title15 = Hærra minn guð til þín | lyrics15 = Matthías Jochumsson | music15 = Sarah F. Adams | note15 = Hallgrímskirkja 2006 | length15 = 04:50 | title16 = Jólamamba | length16 = 03:20 | title17 = Ég sá pabba krassa á jólatréð | length17 = 05:30 | title18 = Sortnar sentrúm | note18 = Harpa 2012 | length18 = 03:47 | title19 = Ábending | note15 = Rangsælis um Ísland 2009 | length19 = 04:44 |total_length = 75:15 }} == Upplýsingar == *Lagaval: Megas, Guðm. Kristinn Jónsson, Eiður Arnarsson *Stafræn yfirfærsla, tónjöfnun og samsetning: Bjarni Bragi Kjartansson *Umsjón með útgáfu: Eiður Arnarsson *Hönnun: Harri *Ljósmyndir: Margrét H. Blöndal *Ljósmyndir á framhlið og bakhlið textabókar: Jim Smart, framhlið á vasa 1: *Steingrímur Bjarnason, framhlið á vasa 2: Haraldur S. Blöndal , framhlið á vasa 4: óþekktur (góður) *Allur réttur áskilinn höfundum [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2012]] j9nd2pl54q87pv046wz8zczi1txhzym 0 192994 1981078 2026-09-29T15:45:38Z Berserkur 10188 Bjó til síðu með „[[Mynd:Karlův most Praha, Staré Město 20170810 007.jpg|thumb|Prag-kastali]] [[Mynd:Map of Prague Castle.png|thumb|Kort af kastalanum.]] '''Prag-kastali''' ([[tékkneska]]: ''Pražský hrad'') eru kastalabyggingar í [[Prag]], höfuðborg [[Tékkland]]s. Hann er aðsetur [[Forseti Tékklands|forseta Tékklands]]. Kastalinn var fyrst byggður á 9. öld. Hann var aðsetur konunga [[Bæheimur|Bæheims]] og keisara Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska r...“ 1981078 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Karlův most Praha, Staré Město 20170810 007.jpg|thumb|Prag-kastali]] [[Mynd:Map of Prague Castle.png|thumb|Kort af kastalanum.]] '''Prag-kastali''' ([[tékkneska]]: ''Pražský hrad'') eru kastalabyggingar í [[Prag]], höfuðborg [[Tékkland]]s. Hann er aðsetur [[Forseti Tékklands|forseta Tékklands]]. Kastalinn var fyrst byggður á 9. öld. Hann var aðsetur konunga [[Bæheimur|Bæheims]] og keisara [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkisins]]. Á tíma [[Hússítastríðin|Hússítastríðana]] féll hann í niðurníðslu en Vladislás 2. Ungverjakonungur endurbyggði hann síðan. Í [[þrjátíu ára stríðið|þrjátíu ára stríðinu]] voru átök við kastalann og var kaþólskum leiðtogum fleygt út um glugga hans. <ref>[http://old.hrad.cz/castle/historie/index_uk.html The History of Prague Castle] Prague Castle</ref>. Kastalinn er vinsælasti ferðamannastaður Tékklands. Tilheyrandi byggingar gera hann að einum sá stærsta í heimi að flatarmáli. Við kastalann eru m.a. [[Vítusarkirkjan í Prag|Vítusarkirkjan]], listasalir og krúnudjásn konunga Bæheims <ref>[https://www.hrad.cz/en/prague-castle-for-visitors Prague Castle] Prague Castle for visitors</ref>. ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Kastalar í Tékklandi]] 2il7072a5tubyzx5jhq2k0fxc9yimso 1981082 1981078 2026-09-29T15:49:52Z Berserkur 10188 1981082 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Karlův most Praha, Staré Město 20170810 007.jpg|thumb|Prag-kastali]] [[Mynd:Map of Prague Castle.png|thumb|Kort af kastalanum.]] '''Prag-kastali''' ([[tékkneska]]: ''Pražský hrad'') eru kastalabyggingar í [[Prag]], höfuðborg [[Tékkland]]s. Hann er aðsetur [[Forseti Tékklands|forseta Tékklands]]. Kastalinn var fyrst byggður á 9. öld. Hann var aðsetur konunga [[Bæheimur|Bæheims]] og keisara [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkisins]]. Á tíma [[Hússítastríðin|Hússítastríðana]] féll hann í niðurníðslu en Vladislás 2. Ungverjakonungur endurbyggði hann síðan. Í [[þrjátíu ára stríðið|þrjátíu ára stríðinu]] voru átök við kastalann og var kaþólskum leiðtogum fleygt út um glugga hans. <ref>[http://old.hrad.cz/castle/historie/index_uk.html The History of Prague Castle] Prague Castle</ref>. Kastalinn er vinsælasti ferðamannastaður Tékklands. Tilheyrandi byggingar gera hann að einum sá stærsta í heimi að flatarmáli. Við kastalann eru m.a. [[Vítusarkirkjan í Prag|Vítusarkirkjan]], listasalir og krúnudjásn konunga Bæheims <ref>[https://www.hrad.cz/en/prague-castle-for-visitors Prague Castle] Prague Castle for visitors</ref>. ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Prag]] [[Flokkur:Kastalar í Tékklandi]] 35yl046qnvq4kvz904xkizmk3uttpge 1981148 1981082 2026-09-29T20:05:12Z TKSnaevarr 53243 1981148 wikitext text/x-wiki {{Coord|type:landmark|format=dms|display=title}}[[Mynd:Karlův most Praha, Staré Město 20170810 007.jpg|thumb|Prag-kastali]] [[Mynd:Map of Prague Castle.png|thumb|Kort af kastalanum.]] '''Prag-kastali''' ([[tékkneska]]: ''Pražský hrad'') eru kastalabyggingar í [[Prag]], höfuðborg [[Tékkland]]s. Hann er aðsetur [[Forseti Tékklands|forseta Tékklands]]. Kastalinn var fyrst byggður á 9. öld. Hann var aðsetur konunga [[Bæheimur|Bæheims]] og keisara [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkisins]]. Á tíma [[Hússítastríðin|Hússítastríðana]] féll hann í niðurníðslu en Vladislás 2. Ungverjakonungur endurbyggði hann síðan. Í [[þrjátíu ára stríðið|þrjátíu ára stríðinu]] voru átök við kastalann og var kaþólskum leiðtogum fleygt út um glugga hans.<ref>[http://old.hrad.cz/castle/historie/index_uk.html The History of Prague Castle] Prague Castle</ref> Kastalinn er vinsælasti ferðamannastaður Tékklands. Tilheyrandi byggingar gera hann að einum sá stærsta í heimi að flatarmáli. Við kastalann eru m.a. [[Vítusarkirkjan í Prag|Vítusarkirkjan]], listasalir og krúnudjásn konunga Bæheims.<ref>[https://www.hrad.cz/en/prague-castle-for-visitors Prague Castle] Prague Castle for visitors</ref> ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Prag]] [[Flokkur:Kastalar í Tékklandi]] 0xwxmtcvkjywwfxobbuq5lc83qopczi 0 192995 1981079 2026-09-29T15:47:07Z Berserkur 10188 Tilvísun á [[Prag-kastali]] 1981079 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Prag-kastali]] j262c6fq8akh3fhkkdn6xqd3a8ljuk6 14 192996 1981080 2026-09-29T15:47:53Z Berserkur 10188 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Tékkland]] [[Flokkur:Kastalar eftir löndum]]“ 1981080 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Tékkland]] [[Flokkur:Kastalar eftir löndum]] oq8o90em99etevq4nqsx985yvjepzx4 0 192997 1981081 2026-09-29T15:48:42Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Prag-kastali]] 1981081 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Prag-kastali]] j262c6fq8akh3fhkkdn6xqd3a8ljuk6 0 192998 1981085 2026-09-29T16:13:07Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Borgarastyrjöldin í Júgóslavíu]] á [[Júgóslavíustríðin]] yfir tilvísun 1981085 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Júgóslavíustríðin]] gup3j420ts6gwp055k0eh6ns5hsxp2m 1 192999 1981087 2026-09-29T16:13:07Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Spjall:Borgarastyrjöldin í Júgóslavíu]] á [[Spjall:Júgóslavíustríðin]] 1981087 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Spjall:Júgóslavíustríðin]] 4ogtg332byitw0l18oq75le9e2nu4ox 10 193000 1981098 2026-09-29T17:36:11Z Fyxi 84003 cd Drenthe 1981098 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Drenthe | flag alias = Flag of Drenthe.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | related1 = Holland }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Drenthe]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Hollands|Drenthe]] </noinclude> b6klsh8dmh0yka1tdlpolwimgbsox0d 14 193001 1981099 2026-09-29T17:37:06Z Fyxi 84003 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið eftir löndum|Holland]]“ 1981099 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið eftir löndum|Holland]] dsqmq42k05tm5rwrl4h9uwvxar86fys 10 193002 1981101 2026-09-29T17:40:18Z Fyxi 84003 cd Flevoland 1981101 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Flevoland | flag alias = Flag of Flevoland.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | related1 = Holland }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Flevoland]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Hollands|Flevoland]] </noinclude> 42ypcwnzoasf8cs6txty6q9g2mogfsh 10 193003 1981103 2026-09-29T17:43:10Z Fyxi 84003 cd Frísland 1981103 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Frísland | flag alias = Frisian flag.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} <noinclude> | redir1 = Friesland </noinclude> | related1 = Holland }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Frísland]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Hollands|Frísland]] </noinclude> jy847zh0m26femebaudcynwiv1q6c59 10 193004 1981104 2026-09-29T17:43:39Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Snið:Country data Frísland]] 1981104 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Snið:Country data Frísland]] 7sgxfhajzlgsg83u7b35jx6hojnvfj6 10 193005 1981105 2026-09-29T17:44:26Z Fyxi 84003 cd Gelderland 1981105 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Gelderland | flag alias = Flag of Gelderland.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | related1 = Holland }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Gelderland]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Hollands|Gelderland]] </noinclude> eed9uis4ikficwweqxds0xein67omrn 10 193006 1981107 2026-09-29T17:45:32Z Fyxi 84003 cd Groningen 1981107 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Groningen (fylki) | shortname alias = Groningen | flag alias = Flag of Groningen.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | related1 = Holland }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Groningen]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Hollands|Groningen]] </noinclude> am9i5a2e6so18feptyl23r0zh3h09ci 10 193007 1981109 2026-09-29T17:47:48Z Fyxi 84003 cd Limburg 1981109 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Limburg (Hollandi) | shortname alias = Limburg | flag alias = Flag of Limburg.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | related1 = Limburg (Belgíu) | related2 = Holland }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Limburg]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Hollands|Limburg]] </noinclude> qvu9otdskbz1xbaipzi43e11a862jl5 10 193008 1981111 2026-09-29T17:49:44Z Fyxi 84003 cd Norður-Brabant 1981111 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Norður-Brabant | flag alias = North Brabant-Flag.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} <noinclude> | redir1 = Noord-Brabant </noinclude> | related1 = Holland }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Norður-Brabant]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Hollands|Norður-Brabant]] </noinclude> 5urz3hkh7b7j5pav8rte3bdr6ko0z3d 10 193009 1981112 2026-09-29T17:50:10Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Snið:Country data Norður-Brabant]] 1981112 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Snið:Country data Norður-Brabant]] ns1c3x3wr5kk83a83ue38eqhi8p5wt0 10 193010 1981113 2026-09-29T17:51:33Z Fyxi 84003 cd Norður-Holland 1981113 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Norður-Holland | flag alias = Flag of North Holland.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} <noinclude> | redir1 = Noord-Holland </noinclude> | related1 = Holland }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Norður-Holland]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Hollands|Norður-Holland]] </noinclude> 2t6fu09m0qi6mwes3wa933ksj3ek5xn 10 193011 1981114 2026-09-29T17:51:58Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Snið:Country data Norður-Holland]] 1981114 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Snið:Country data Norður-Holland]] 8k0f51vpgd4zo293jhumn0du15nzlzb 10 193012 1981116 2026-09-29T17:52:52Z Fyxi 84003 cd Overijssel 1981116 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Overijssel | flag alias = Flag of Overijssel.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | related1 = Holland }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Overijssel]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Hollands|Overijssel]] </noinclude> t95tzm134253q5y6mqpp5lsz9sr7q89 10 193013 1981117 2026-09-29T17:54:48Z Fyxi 84003 cd Sjáland 1981117 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Sjáland (Hollandi) | shortname alias = Sjáland | flag alias = Flag of Zeeland.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} <noinclude> | redir1 = Zeeland </noinclude> | related1 = Holland }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Sjáland]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Hollands|Sjáland]] </noinclude> s7zqy5j883opj3foy8zqwylnr08zdfz 10 193014 1981118 2026-09-29T17:55:12Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Snið:Country data Sjáland (Hollandi)]] 1981118 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Snið:Country data Sjáland (Hollandi)]] h0gr9p0ky90iyhj60vndb7lrmtaeett 10 193015 1981119 2026-09-29T17:56:41Z Fyxi 84003 cd Suður-Holland 1981119 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Suður-Holland | flag alias = Flag of Zuid-Holland.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} <noinclude> | redir1 = Zuid-Holland </noinclude> | related1 = Holland }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Suður-Holland]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Hollands|Suður-Holland]] </noinclude> 7ngtuy593fwo45lr39sn8iintbwwqu0 10 193016 1981121 2026-09-29T17:57:08Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Snið:Country data Suður-Holland]] 1981121 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Snið:Country data Suður-Holland]] c9j5687dtw97t14lqywvuteh7gr8qap 10 193017 1981122 2026-09-29T17:58:20Z Fyxi 84003 cd Utrecht 1981122 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Utrecht (fylki) | shortname alias = Utrecht | flag alias = Utrecht (province)-Flag.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | related1 = Holland }}<noinclude> [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Utrecht]] [[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Hollands|Utrecht]] </noinclude> jwxckcoswb97hk6os3thsdcm7ttugwr 2 193018 1981138 2026-09-29T18:50:58Z Alaker-alkaline 120312 Búið til með því að þýða síðuna „[[:en:Special:Redirect/revision/1377027618|Nuremberg Laws]]“ 1981138 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:RGBL_I_1935_S_1145.jpg|thumb|Forsíða þýska ríkisstjórnarinnar {{Lang|de|[[Reichsgesetzblatt]]}} útgáfa sem lýsir lögum, gefin út 16. september 1935 (RGBl. I nr. 100) ]] '''Nürnberg-lögin''' (''Nürnberger Gesetze'') voru [[Gyðingahatur]] og kynþáttarhatur lög tilkynnt 15. september 1935 í Nürnberg, Þýskalandi í árlega flokksþing [[Nasistaflokkurinn|nasistaflokksins]]. <nowiki> [[Flokkur:Gyðingahatur]]</nowiki> pbk0jvnqd4jpsa0hgov9v72rydntw7h 1981139 1981138 2026-09-29T18:52:59Z Alaker-alkaline 120312 Tæmdi síðuna 1981139 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 193019 1981154 2026-09-29T21:02:17Z Torfifagri 33930 Bjó til síðu fyrir plötuna, með upplýsingaboxi, lagalista og upplýsingum um hljóðfæraleik með meiru. 1981154 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = Jeppi á fjalli | týpa = Breiðskífa | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 2013 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = Hljóðriti | stefna = Leikhústónlist, [[Popptónlist|Popp]] | lengd = 53:46 | tungumál = | útgefandi = Sena | leikstjóri = | upptökustjóri = Guðmundur Pétursson, Guðmundur Kristinn Jónsson | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Megas raular lögin sín]]'' | síðasta_ár = 2012 | ár = 2013 | næsti_titill = ''[[Ósómaljóð]]'' | næsta_ár = 2017 | misc = | litakóði = }} '''''Jeppi á fjalli''''' er hljómplata með tónlist Megasar og textum hans og Braga Valdimars Skúlasonar sem samið var fyrir samnefnt leikrit sem frumsýnt var 4. október 2013 í leikstjórn Benedikts Erlingssonar. Á plötunni syngur Megas flest lögin en leikarar sungu í verkinu sjálfu. == Lagalisti == {{Lagalisti | all_writing = Megasi nema annað sé tekið fram | title1 = Kynning | length1 = 00:55 | title2 = Meistaravísur Nillu | length2 = 01:49 | title3 = Fyrsta drykkjuvísa Jeppa - Á þurrafylleríi | length3 = 02:06 | title4 = Gát vá! | length4 = 00:44 | title5 = Önnur drykkjuvísa Jeppa - Á glaðafylleríi | length5 = 03:20 | title6 = Þriðja drykkjuvísa Jeppa - Á blindafylleríi | length6 = 02:13 | title7 = Flatur sá liggur | length7 = 01:16 | title8 = Frægðarsól | writer8 = Bragi Valdimar Skúlason | length8 = 03:19 | title9 = Skemmtisöngur Baróns | length9 = 01:55 | title10 = Mútasjón | length10 = 01:11 | title11 = Sjálfsvillusöngur Jeppa | length11 = 03:33 | title12 = Læknasöngur hinn síðari | length12 = 01:47 | title13 = Læknasöngur hinn fyrri | length13 = 01:52 | title14 = Þess vegna þarf ég drykk | writer14 = Bragi Valdimar Skúlason | length14 = 03:54 | title15 = Fals- og fláræði | length15 = 01:53 | title16 = Ástaróður Jeppa | length16 = 02:34 | title17 = Söngur lögspekinga | length17 = 04:08 | title18 = Líttu sérhvert sólarlag | writer18 = Bragi Valdimar Skúlason | length18 = 03:14 | title19 = Stabat dræsa | length19 = 00:54 | title20 = Söngur Magnúsar um Jeppa | length20 = 03:10 | title21 = Lokasöngur Baróns | length21 = 03:10 | title22 = Eftirmæli smælingjans | writer22 = Bragi Valdimar Skúlason | length22 = 04:49 |total_length = 53:46 }} == Hljóðfæraleikur == *Megas: söngur *Guðmundur Pétursson: gítar, bassi, hljómborð, víbrafónn, slagverk *Sigurður Guðmundsson, bassi, sög, hljómborð *Helgi Svavar Helgason: trommur *Kristinn Snær Agnarsson: trommur *Jóhann Hjörleifsson: trommur *Sigtryggur Baldursson: trommur *Helgi Björnsson: söngur *Valdimar Kolbeinn Sigurjónsson: bassi *Daníel Karl Cassidy: fiðla *Valdimar Guðmundsson: söngur *Sigríður Thorlacius: söngur *Unnsteinn Manuel Stefánsson: bassi *Eyþór Gunnarsson: hljómborð *Upptökur og hljóðblöndun: Guðmundur Pétursson, Guðmundur Kristinn Jónsson *Hljóðjöfnun: Guðmundur Kristinn Jónsson *Hönnun umslags: Borgarleikhúsið *Útgefandi: Sena *Hljóðritað í Hljóðrita, Hafnarfirði, 2013 [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2013]] obmk6lwlvlmouz1t739kj9ttpji6xda 0 193020 1981158 2026-09-29T21:53:52Z Torfifagri 33930 Bjó til síðu fyrir plötuna, setti inn upplýsingabox, lagalista og hljóðfæraleik með meiru. 1981158 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = Ósómaljóð (Megas syngur ósómaljóð Þorvaldar Þorsteinssonar) | týpa = Breiðskífa | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 2017 | tekin_upp = 2016 og 2017 | vettvangur = | hljóðver = Sundlaugin, Hellusund | stefna = [[Popptónlist|Popp]], [[Rokktónlist|Rokk]] | lengd = 38:13 | tungumál = | útgefandi = Mengi | leikstjóri = | upptökustjóri = Birgir Jón Birgisson, Skúli Sverrisson | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Jeppi á fjalli]]'' | síðasta_ár = 2013 | ár = 2017 | næsti_titill = ''[[Syngdu eitthvað gamalt!]]'' | næsta_ár = 2020 | misc = | litakóði = }} '''''Ósómaljóð (Megas syngur ósómaljóð Þorvaldar Þorsteinssonar)''''' er hljómplata með [[Megas]]i frá [[2017]], þar sem hann syngur lög og texta [[Þorvaldur Þorsteinsson|Þorvaldar Þorsteinssonar]], sem uppgötvuðust eftir andlát Þorvaldar. Þorvaldur samdi lögin er hann stundaði nám í Hollandi 1987-1989, en hann lést árið [[2013]], aðeins 52 ára að aldri. Lögin voru frumflutt á [[Listahátíð í Reykjavík]] [[2015]]. Megas hafði áður samið lög við nokkra texta á plötunni fyrir leikritið ''Lífið - notkunarreglur'' eftir Þorvald og komu þau út á plötu Megasar [[(Hugboð um) Vandræði]] [[2011]]. == Lagalisti == {{Lagalisti | all_writing = Þorvaldi Þorsteinssyni | title1 = Gera eitthvað í þessu | length1 = 04:18 | title2 = Ég gleðst á ný | length2 = 03:31 | title3 = Á ekki að dansa | length3 = 04:20 | title4 = Magnlaus | length4 = 03:28 | title5 = Úr plasti | length5 = 03:32 | title6 = Korsíka | length6 = 04:15 | title7 = Manni endist varla ævin | length7 = 06:27 | title8 = Ég er bara að grínast | length8 = 04:37 | title9 = Lengi skal manninn reyna | length9 = 03:45 |total_length = 38:13 }} == Hljóðfæraleikur == *Megas: söngur *Skúli Sverrisson: bassi, gítar *Guðmundur Pétursson: gítar *Davíð Þór Jónsson: píanó *Magnús Tryggvason Eliassen: trommur *Ólöf Arnalds: gítar, söngur *Gyða Valtýsdóttir: selló, söngur *Margrét H. Blöndal: söngur *Magga Stína: söngur *Kristín Anna Valtýsdóttir: söngur *Borgar Magnason: kontrabassi *Hljóðritað í Sundlauginni 2016 af Birgi Jóni Birgissyni og í Hellusundinu 2017 af Skúla Sverrissyni *Upptökustjórn og umsjón: Skúli Sverrisson *Hljóðblöndun: Birgir Jón Birgisson *Mastering: Finnur Hákonarson *Hönnun: Harri / Margrét H. Blöndal *Ljósmyndir eru stillur úr upptöku á flutningi Ósómaljóða í Gamla Bíói á Listahátíð í Reykjavík vorið 2015 *Myndataka: Dagur Benedikt Reynisson *Ljósmynd af Þorvaldi: Einar Falur Ingólfsson *Allar aðrar myndir eru verk Þorvaldar Þorsteinssonar *Þakkir: Helena Jónsdóttir [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2017]] ii7axtw3r3ht1fl3x0tdk5lfu3jpbzc 15 193021 1981164 2026-09-29T22:47:28Z Arnastjarna 114982 Nýr hluti: /* Önnur röð */ 1981164 wikitext text/x-wiki == Önnur röð == Pæling hvort það væri skýrara að hafa listann í tímaröð frekar en stafrófsröð? [[Notandi:Arnastjarna|Arnastjarna]] ([[Notandaspjall:Arnastjarna|spjall]]) 29. september 2026 kl. 22:47 (UTC) 2u0nlm7a36rz7208et102xswgcptc13 1981171 1981164 2026-09-29T23:30:30Z Berserkur 10188 /* Önnur röð */ 1981171 wikitext text/x-wiki == Önnur röð == Pæling hvort það væri skýrara að hafa listann í tímaröð frekar en stafrófsröð? [[Notandi:Arnastjarna|Arnastjarna]] ([[Notandaspjall:Arnastjarna|spjall]]) 29. september 2026 kl. 22:47 (UTC) : Væri það en því miður eru síður fyrir flokka stilltar svona. Hugsanlega er hægt að gera síðu með lista eftir tímaröð. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 29. september 2026 kl. 23:30 (UTC) 49ue4fq9eugd5crjz0vfs57fcmq7n8s 1981175 1981171 2026-09-30T00:04:08Z Arnastjarna 114982 /* Önnur röð */ Svar 1981175 wikitext text/x-wiki == Önnur röð == Pæling hvort það væri skýrara að hafa listann í tímaröð frekar en stafrófsröð? [[Notandi:Arnastjarna|Arnastjarna]] ([[Notandaspjall:Arnastjarna|spjall]]) 29. september 2026 kl. 22:47 (UTC) : Væri það en því miður eru síður fyrir flokka stilltar svona. Hugsanlega er hægt að gera síðu með lista eftir tímaröð. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 29. september 2026 kl. 23:30 (UTC) ::Ah ég skil, ég skil.. Það væri ekki mikið mál, eða jafnvel bara henda í töflu fyrir neðan með ártölum t.d. Pæli í þessu. [[Notandi:Arnastjarna|Arnastjarna]] ([[Notandaspjall:Arnastjarna|spjall]]) 30. september 2026 kl. 00:04 (UTC) blfjdtz50xq9ks25xzx1dgvox3dazjw 6 193022 1981190 2026-09-30T06:26:21Z Steinninn 952 {{Margmiðlunarefni | myndlýsing = Mynd af kaþólsku kirkjunni á Selfossi | uppruni = Tók hana sjálfur | höfundaréttshafi = Mynd: Eysteinn Guðni | útskýring = Notuð á "listi yfir kirkjur á Íslandi" | dagsetning = | aðrar_útgáfur = }} 1981190 wikitext text/x-wiki == Lýsing == {{Margmiðlunarefni | myndlýsing = Mynd af kaþólsku kirkjunni á Selfossi | uppruni = Tók hana sjálfur | höfundaréttshafi = Mynd: Eysteinn Guðni | útskýring = Notuð á "listi yfir kirkjur á Íslandi" | dagsetning = | aðrar_útgáfur = }} i8w55g0hbzrts8muapp1ru0e6mx47qm 14 193023 1981197 2026-09-30T09:20:54Z Akigka 183 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Sundlaugar í Bretlandi]] [[Flokkur:Íþróttaleikvangar í London]]“ 1981197 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Sundlaugar í Bretlandi]] [[Flokkur:Íþróttaleikvangar í London]] ns7j5t3ttncdeq9otxvyrn1dee8thow 14 193024 1981198 2026-09-30T09:21:26Z Akigka 183 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Sundlaugar eftir löndum]] [[Flokkur:Íþróttaleikvangar í Bretlandi]]“ 1981198 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Sundlaugar eftir löndum]] [[Flokkur:Íþróttaleikvangar í Bretlandi]] t7r2euw62198dpe0yufh8caqjm8aydt 0 193025 1981200 2026-09-30T09:24:15Z Akigka 183 Akigka færði [[Stafrétti]] á [[Hljóðrétt stafsetning]] 1981200 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Hljóðrétt stafsetning]] hgr7o0t71egtt6hr1bdpa0ct7qz3xxa 0 193026 1981210 2026-09-30T10:17:24Z Akigka 183 Akigka færði [[Húsavíkurstofa]] á [[Markþing]] 1981210 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Markþing]] ih8o4sddkufm43cheszpz60e6v17kpt 0 193027 1981217 2026-09-30T11:02:20Z Torfifagri 33930 Bjó til síðu fyrir plötuna, bætti við upplýsingaboxi, lagalista og upplýsingum. 1981217 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = Syngdu eitthvað gamalt! | týpa = safnplata | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 2020 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = | stefna = [[Popptónlist|Popp]], [[Rokktónlist|Rokk]] | lengd = 134:10 (LP) / 151:09 (CD) | tungumál = | útgefandi = Alda Music | leikstjóri = | upptökustjóri = | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Ósómaljóð]]'' | síðasta_ár = 2017 | ár = 2020 | næsti_titill = | næsta_ár = | misc = | litakóði = }} '''''Syngdu eitthvað gamalt!''''' er safnplata með [[Megas]]i sem kom út árið [[2020]], í tilefni 75 ára afmælis hans. Platan kom út sem þrefaldur vínyll og tvöfaldur geisladiskur. == Lagalisti == {{Lagalisti | all_writing = Megasi nema texti lagsins Lengi skal manninn er eftir Þorvald Þorsteinsson | headline = Hlið A | title1 = Heilræðavísur | length1 = 04:10 | title2 = Gamla gasstöðin við Hlemm | length2 = 03:47 | title3 = Björg | length3 = 04:13 | title4 = Ef þú smælar framan í heiminn | length4 = 05:48 | title5 = Fríða Fríða | length5 = 04:24 |total_length = 22:22 }} {{Lagalisti | headline = Hlið B | title1 = (Borðið þér) Orma frú Norma | length1 = 04:42 | title2 = Sút fló í brjóstið inn | length2 = 05:12 | title3 = Börn í borg | length3 = 01:58 | title4 = Svo skal böl bæta | length4 = 03:27 | title5 = Fatlafól | length5 = 02:54 | title6 = Rósa ég kyssi | length6 = 02:30 | title7 = Gamli sorrí Gráni | length7 = 01:30 |total_length = 22:13 }} {{Lagalisti | headline = Hlið C | title1 = Reykjavíkurnætur | length1 = 04:43 | title2 = Lóa Lóa | length2 = 03:25 | title3 = Krókódílamaðurinn | length3 = 03:17 | title4 = Paradísarfuglinn | length4 = 03:43 | title5 = Saga úr sveitinni | length5 = 03:26 | title6 = Freyjufár | length6 = 02:46 | title7 = Jólanáttburður | length7 = 01:12 |total_length = 22:32 }} {{Lagalisti | headline = Hlið D | title1 = Skutullinn | length1 = 01:29 | title2 = Ragnheiður biskupsdóttir | length2 = 02:43 | title3 = Mæja Mæja | length3 = 04:45 | title4 = Kölski og Ýsan | length4 = 02:27 | title5 = Spáðu í mig | length5 = 03:50 | title6 = Lengi skal manninn reyna | length6 = 03:45 | title7 = Tvær stjörnur | length7 = 03:02 |total_length = 22:01 }} {{Lagalisti | headline = Hlið E | title1 = Við Birkiland | length1 = 02:32 | title2 = Fílahirðirinn frá Súrín | length2 = 05:42 | title3 = Þú bíður (allavegana) eftir mér | length3 = 03:41 | title4 = Útumholtoghólablús | length4 = 03:39 | title5 = Aðeins eina nótt | length5 = 03:14 | title6 = Bráðum kemur? | length6 = 03:38 |total_length = 22:26 }} {{Lagalisti | headline = Hlið F | title1 = Orfeus og Evridís | length1 = 04:51 | title2 = Gamansemi guðanna | length2 = 03:17 | title3 = Vertu mér samferða inní blómalandið amma | length3 = 03:40 | title4 = Komdu og skoðaðu í kistuna mína | length4 = 04:52 | title5 = Ég á mig sjálf (söngurinn hennar Diddu) | length5 = 04:27 | title6 = Þóttú gleymir guði | length6 = 01:29 |total_length = 22:36 }} {{Lagalisti | headline = Aukalög á geisladiski | title1 = Vatnsrennibrautin | length1 = 04:03 | title2 = Skiptimynt í buddunni þinni | length2 = 04:29 | title3 = Þóra | length3 = 05:40 | title4 = Best og banvænst | length4 = 02:47 |total_length = 16:59 }} == Upplýsingar == *Umsjón með útgáfu: Halldór Baldvinsson *Lagaval: Megas, Halldór Baldvinsson og Stefán Ingólfsson *Samsetning: Bjarni Bragi Kjartansson *Forsíðumynd: Haraldur S. Blöndal *Hönnun: Sverrir Örn Pálsson [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2020]] l0hjvnndu2gg3xe3qfqogvc09mj14ds