Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 931 1981990 1796790 2026-10-06T13:43:48Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1981990 wikitext text/x-wiki {{dagatal|apríl}} '''21. apríl''' er 111. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (112. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska dagatalinu]]. 254 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[753 f.Kr.]] - [[Stofnun Rómar]]: Rómúlus og Remus stofnuðu Rómarborg samkvæmt fornri arfsögn. * [[1509]] - [[Hinrik 8.]] varð Englandskonungur. * [[1510]] - [[Lýbika|Lýbikumenn]] sögðu [[Danmörk|Dönum]] stríð á hendur. Nokkru síðar gengu [[Svíþjóð|Svíar]] í lið með Lýbikumönnum. * [[1526]] - [[Fyrsta orrustan við Panipat]]: [[Babúr]] vann sigur á [[Lodiveldið|Lodiveldinu]] á Indlandi. Stofnun [[Mógúlveldið|Mógúlveldisins]] miðast við þennan atburð. * [[1607]] - [[Páll 5. páfi]] samdi um frið við [[Feneyska lýðveldið]] fyrir milligöngu Hinriks 4. Frakkakonungs. * [[1648]] - [[Snjór]] var í mitti á sléttlendi á [[Suðvesturland]]i, segir í [[Setbergsannáll|Setbergsannál]]. * [[1733]] - [[Kristján 6.]] Danakonungur lagði hornstein að [[Kristjánsborgarhöll]] í Kaupmannahöfn. * [[1736]] - Erich Lassen fann minna [[gullhornin|gullhornið]] í Danmörku. * [[1800]] - Sex bátar fórust úr [[Staðarsveit]] og [[Bjarneyjar|Bjarneyjum]] og með þeim 37 manns í miklu norðanveðri. * [[1898]] - [[Stríð Spánar og Bandaríkjanna]] braust út. * [[1908]] - [[Frederick Cook]] komst á norðurpólinn að eigin sögn, ári á undan Robert Peary. * [[1908]] - [[Knattspyrnufélagið Víkingur]] var stofnað í Reykjavík. * [[1946]] - [[Sósíalíski einingarflokkurinn]] var stofnaður í Austur-Þýskalandi. * [[1962]] - [[Sýning 21. aldarinnar]] opnuð í Seattle. * [[1965]] - [[Nafnskírteini]] voru gefin út til allra Íslendinga, 12 ára og eldri. Um leið voru tekin upp svonefnd nafnnúmer. * [[1967]] - Herforingjastjórn undir forystu [[Georgíos Papaðopúlos]] framdi valdarán í Grikklandi. * [[1970]] - [[Furstadæmið Hutt River]] lýsti yfir sjálfstæði frá Ástralíu. * [[1971]] - [[Handritamálið]]: Fyrstu handritin komu heim frá Danmörku og voru það [[Flateyjarbók]] og [[Konungsbók Eddukvæða]]. * [[1982]] - [[Falklandseyjastríðið]]: Bretar hófu aðgerðir til að endurheimta Suður-Georgíu frá Argentínu með því að senda þangað sérsveitarmenn. * [[1989]] - Um 100 þúsund kínverskir mótmælendur söfnuðust saman á [[Torg hins himneska friðar|Torgi hins himneska friðar]] í Beijing í Kína. * [[1992]] - [[Ránið í Bilka]]: Í Danmörku komst ræningi undan með 7,5 milljónir danskra króna eftir að hafa látið til skarar skríða gegn peningaflutningabíl [[Danske Bank]] við [[Bilka]] í [[Árósar|Árósum]]. * [[1993]] - Hæstiréttur í La Paz dæmdi [[Luis Garcia Meza]], fyrrum einræðisherra Bólivíu, í 30 ára fangelsi fyrir morð, þjófnað, svik og stjórnarskrárbrot. <onlyinclude> * [[1996]] - [[Ólífubandalagið]] undir forystu Romano Prodi sigraði í þingkosningum á Ítalíu. * [[1997]] - Fyrsta [[geimgreftrun]]in á vegum einkaaðila fór fram þegar jarðneskar leifar 24 manna voru sendar út í geim með Pegasusflaug. * [[2007]] - [[Umaru Musa Yar'Adua]] var kjörinn forseti Nígeríu eftir kosningar sem þóttu einkennast af svindli. * [[2009]] - Vísindamenn frá Stjörnuskoðunarstöðinni í Genf tilkynntu uppgötvun plánetunnar [[Gliese 581 e]]. * [[2009]] - Gagnasafnið [[World Digital Library]] var opnað af [[UNESCO]]. * [[2010]] - Íslenski handritavefurinn [[Handrit.is]] var opnaður. * [[2019]] - Um 290 manns létust í sprengjuárásum á kirkjur og hótel í [[Srí Lanka]]. * [[2019]] - [[Volodimír Selenskij]] var kjörinn forseti Úkraínu í seinni umferð forsetakosninga landsins.</onlyinclude> == Fædd == * [[1073]] - [[Alexander 2. páfi]]. * [[1652]] - [[Michel Rolle]], franskur stærðfræðingur (d. [[1719]]). * [[1671]] - [[John Law]], skoskur hagfræðingur (d. [[1729]]). * [[1815]] - Louise Rasmussen ([[Danner greifynja]]), þriðja kona Friðriks 7. Danakonungs (d. [[1874]]). * [[1816]] - [[Charlotte Brontë]], enskur skáldsagnahöfundur og ljóðskáld (d. [[1855]]). * [[1837]] - [[Fredrik Bajer]], danskur rithöfundur (d. [[1922]]). * [[1864]] - [[Max Weber]], þýskur hagfræðingur (d. [[1920]]). * [[1889]] - [[Paul Karrer]], svissneskur efnafræðingur og nóbelsverðlaunahafi (d. [[1971]]). * [[1903]] - [[Hans Hedtoft]], danskur stjórnmálamaður (d. [[1955]]). * [[1922]] - [[Alistair MacLean]], skoskur rithöfundur (d. [[1987]]). * [[1926]] - [[Elísabet 2.]] Bretlandsdrottning (d. [[2022]]). * [[1930]] - [[Dieter Roth]], þýskur myndlistarmaður (d. [[1998]]). * [[1936]] - [[James Dobson]], bandarískur sálfræðingur. * [[1937]] - [[Auður Eir Vilhjálmsdóttir]], fyrsti kvenprestur Íslands. * [[1942]] - [[Steingrímur Njálsson]], íslenskur barnaníðingur (d. [[2013]]). * [[1947]] - [[Iggy Pop]], bandarískur söngvari. * [[1956]] - [[Jóhann Sigurðarson]], íslenskur leikari. * [[1958]] - [[Andie MacDowell]], bandarísk leikkona. * [[1972]] - [[José-Luis Munuera]], spænskur teiknari. * [[1978]] - [[Yngvi Gunnlaugsson]], íslenskur körfuknattleiksþjálfari. * [[1979]] - [[James McAvoy]], skoskur leikari. * [[2007]] - [[Ísabella Danaprinsessa]]. == Dáin == * [[1142]] - [[Pierre Abélard]], franskur rithöfundur og heimspekingur (f. [[1079]]). * [[1509]] - [[Hinrik 7.]], konungur Englands (f. [[1457]]). * [[1574]] - [[Kosímó 1.]] stórhertogi af Toskana (f. [[1519]]). * [[1644]] - [[Torsten Stålhandske]], finnskur herforingi (f. [[1593]]). * [[1699]] - [[Jean Racine]], franskt leikskáld (f. [[1639]]). * [[1729]] - [[John Law]], skoskur hagfræðingur (f. [[1671]]). * [[1910]] - [[Mark Twain]], bandarískur rithöfundur (f. [[1835]]). * [[1918]] - [[Manfred von Richthofen]], þýskur flugkappi (f. [[1892]]). * [[1919]] - [[Þóra Melsteð]], stofnandi Kvennaskólans í Reykjavík (f. [[1823]]). * [[1946]] - [[John Maynard Keynes]], enskur hagfræðingur (f. [[1883]]). * [[1971]] - [[François Duvalier]], einræðisherra á Haítí (f. [[1907]]). * [[1989]] - [[Jón Gunnar Árnason]], íslenskur myndhöggvari (f. [[1931]]). * [[2003]] - [[Nina Simone]], bandarísk djasssöngkona (f. [[1933]]). * [[2016]] - [[Prince]], bandarískur tónlistarmaður (f. [[1958]]). * [[2018]] - [[Verne Troyer]], bandarískur leikari (f. [[1969]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Apríl]] s4batnqlt9tw5f7vx3x0na0ix2xsg4u 0 932 1981989 1909474 2026-10-06T13:43:16Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1981989 wikitext text/x-wiki {{dagatal|apríl}} '''22. apríl''' er 112. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (113. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 253 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[238]] - [[Ár keisaranna sex]]: [[Rómverska öldungaráðið]] lýsti Maximinus útlægan og útnefndi [[Pupienus]] og [[Balbinus]] sem keisara. * [[1445]] - [[Hinrik 6. Englandskonungur]] og [[Margrét af Anjou]] gengu í hjónaband. * [[1509]] - [[Hinrik 8.]] varð konungur Englands við lát föður síns [[Hinrik 7.|Hinriks 7.]]. * [[1529]] - Austurhveli jarðar var skipt milli Spánar og Portúgals með [[Saragossasáttmálinn|Saragossasáttmálanum]]. * [[1678]] - [[Karl 11. Svíakonungur]] gaf út þá skipun að allir karlmenn milli 15 og 60 ára í [[Ørkened]] á [[Skánn|Skáni]] skyldu teknir af lífi vegna gruns um að þeir væru [[snapphanar]], uppreisnarmenn gegn yfirráðum Svía á Skáni. * [[1906]] - [[Sumarólympíuleikarnir 1906|Sérstakir aukaólympíuleikar]] voru settir í Aþenu í tilefni af tíu ára afmæli nútímaólympíuleikanna. * [[1917]] - [[Jón Helgason (biskup)|Jón Helgason]] var vígður [[biskup Íslands|biskup]]. Hann skrifaði meðal annars [[Árbækur Reykjavíkur]]. * [[1918]] - Konur voru kosnar í fyrsta skiptið til [[þjóðþing Danmerkur|þjóðþings Danmerkur]] í þingskosningum. * [[1944]] - [[Bretland|Bresk]] [[flugvél]] fórst rétt við nýja stúdentagarðinn í [[Reykjavík]], [[Nýi garður|Nýja garð]]. Öll [[áhöfn]]in fórst með vélinni. * [[1950]] - Leikritið ''[[Íslandsklukkan]]'' eftir [[Halldór Kiljan Laxness]] var frumsýnt í [[Þjóðleikhúsið|Þjóðleikhúsinu]]. * [[1970]] - Sex aðildarríki [[Evrópubandalagið|Evrópubandalagsins]] undirrituðu [[Lúxemborgarsáttmálinn|Lúxemborgarsáttmálann]]. * [[1970]] - [[Dagur jarðar]] var haldinn hátíðlegur í fyrsta skipti. * [[1976]] - [[Ingmar Bergman]] flutti frá Svíþjóð vegna ásakana um skattaundanskot. * [[1977]] - Olíuslys varð í olíuborpallinum [[Ekofisk]] 2/4 B í [[Norðursjór|Norðursjó]]. Olía lak úr borholunni í átta daga stjórnlaust. * [[1978]] - [[Ísrael]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] með laginu „A-Ba-Ni-Bi“. * [[1987]] - [[Gro Harlem Brundtland]], formaður nefndar Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun, skilaði skýrslunni ''Our Common Future'' þar sem hugtakið [[sjálfbær þróun]] kom fyrir. * [[1988]] - [[Gíslatakan á Ouvéa]]: Tugir lögreglumanna og einn saksóknari voru teknir í gíslingu af sjálfstæðissinnum á [[Nýja-Kaledónía|Nýju-Kaledóníu]]. * [[1991]] - 84 létust í jarðskjálfta í [[Kosta Ríka]] og [[Panama]]. * [[1992]] - Sprenging varð í [[Guadalajara]] í Mexíkó eftir að eldsneyti lak ofan í niðurfall. 215 létust og 1.500 særðust. * [[1997]] - [[Haouch Khemisti-fjöldamorðin]] í Alsír áttu sér stað. * [[1997]] - Eftir 126 daga umsátur um japanska sendiráðið í [[Líma]] í Perú réðust stjórnarliðar inn í bygginguna og drápu alla skæruliða [[skæruliðahreyfingin Túpac Amaru|Túpac Amaru]]. * [[1998]] - Dýragarðurinn [[Disney's Animal Kingdom]] var opnaður í [[Walt Disney World]] í [[Orlandó]] í Flórída. <onlyinclude> * [[2000]] - Alríkislögreglumenn tóku [[Elian Gonzalez]] frá ættingjum í [[Miami]], [[Flórída]]. * [[2004]] - [[Ryongchon-slysið]]: Sprenging varð í lest sem flutti eldfiman varning í [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]]. * [[2007]] - Fyrsta umferð forsetakosninga í [[Frakkland]]i fór fram. * [[2008]] - Læknar við [[Moorfields Eye Hospital]] í London græddu í fyrsta sinn [[gerviauga|gerviaugu]] í tvo blinda sjúklinga. * [[2016]] - 175 lönd höfðu undirritað [[Parísarsamkomulagið]]. * [[2020]] – [[Ryfast]]-vegtengingin var opnuð í Noregi. * [[2021]] - [[Dagur jarðar]]: Haldinn var netfundur þjóðarleiðtoga um loftslagsmál þar sem sett voru metnaðarfyllri markmið um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda.</onlyinclude> == Fædd == * [[1451]] - [[Ísabella 1. af Kastilíu]], Spánardrottning (d. [[1504]]). * [[1518]] - [[Anton af Bourbon]], Navarrakonungur, faðir Hinriks 4. Frakkakonungs (d. [[1562]]). * [[1610]] - [[Alexander 8.]] páfi (d. [[1691]]). * [[1658]] - [[Giuseppe Torelli]], ítalskt tónskáld (d. [[1709]]). * [[1692]] - [[James Stirling]], skoskur stærðfræðingur (d. [[1770]]). * [[1707]] - [[Henry Fielding]], breskur rithöfundur (d. [[1754]]). * [[1724]] - [[Immanuel Kant]], þýskur heimspekingur (d. [[1804]]). * [[1854]] - [[Henri La Fontaine]], belgískur stjórnmálamaður (d. [[1943]]). * [[1870]] - [[Lenín]], rússneskur byltingarleiðtogi (d. [[1924]]). * [[1888]] - [[Edmund Jacobson]], bandarískur læknir (d. [[1983]]). * [[1899]] - [[Vladimir Nabokov]], rússneskur rithöfundur (d. [[1977]]). * [[1904]] - [[Robert Oppenheimer]], bandarískur eðlisfræðingur (d. [[1967]]). * [[1906]] - [[Snorri Hjartarson]], íslenskt skáld (d. [[1986]]). * [[1906]] - [[Gústaf Adólf erfðaprins]] í Svíþjóð (d. [[1947]]). * [[1916]] - [[Yvette Lundy]], frönsk andspyrnukona og kennari (d. [[2019]]). * [[1917]] - [[Sidney Nolan]], ástralskur myndlistarmaður (d. [[1992]]). * [[1922]] - [[Richard Diebenkorn]], bandarískur listmálari (d. [[1993]]). * [[1931]] - [[Sigmund Johanson Baldvinsen]], íslenskur skopmyndateiknari (d. [[2012]]). * [[1935]] - [[Úlfur Hjörvar]], íslenskur rithöfundur (d. [[2008]]). * [[1937]] - [[Jack Nicholson]], bandarískur leikari. * [[1940]] - [[Ragnheiður Jónasdóttir]], íslensk fyrirsæta. * [[1946]] - [[John Waters]], bandarískur leikari og leikstjóri. * [[1948]] - [[George Abela]], maltneskur stjórnmálamaður. * [[1957]] - [[Donald Tusk]], forsætisráðherra Póllands. * [[1960]] - [[Mart Laar]], eistneskur stjórnmálamaður. * [[1964]] - [[Torfi Þórhallsson]], íslenskur verkfræðingur * [[1966]] - [[Jeffrey Dean Morgan]], bandarískur leikari. * [[1967]] - [[Víðir Reynisson]], íslenskur lögreglustjóri. * [[1972]] - [[Heiðar Már Guðjónsson]], íslenskur hagfræðingur. * [[1974]] - [[Shavo Odadjian]], bassaleikari bandarísku hljómsveitarinnar [[System of a Down]]. * [[1986]] - [[Kim Noorda]], hollensk fyrirsaeta. * [[1987]] - [[John Obi Mikel]], nigeriskur knattspyrnuleikari. * [[1989]] - [[Aron Einar Gunnarsson]], íslenskur knattspyrnumaður. == Dáin == * [[296]] - [[Gajus páfi]]. * [[536]] - [[Agapitus 1.]] páfi. * [[1672]] - [[Georg Stiernhielm]], sænskt skáld (f. [[1598]]). * [[1827]] - [[Thomas Rowlandson]], enskur skopteiknari (f. [[1756]]). * [[1908]] - [[Henry Campbell-Bannerman]], breskur stjórnmálamaður (f. [[1836]]). * [[1930]] - [[Jeppe Aakjær]], danskt ljóðskáld (f. [[1866]]). * [[1935]] - [[Guðrún Björnsdóttir (f. 1889)|Guðrún Björnsdóttir]], kennari og formaður Aftureldingar (f. [[1889]]). * [[1994]] - [[Richard Nixon]], Bandaríkjaforseti (f. [[1913]]). * [[2013]] - [[Ingólfur Júlíusson]], íslenskur tónlistarmaður (f. [[1970]]). * [[2015]] - [[Páll Skúlason]], íslenskur heimspekingur (f. [[1945]]). * [[2019]] - [[Hörður Sigurgestsson]], íslenskur viðskiptafræðingur (f. [[1938]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Apríl]] 0c4iqhe4fd5jtdj0jjdvki5cgf9xanq 0 950 1981970 1981868 2026-10-06T12:17:03Z Torfifagri 33930 /* Útgefin verk */ 1981970 wikitext text/x-wiki [[Image:megas_DSC07085_NY.jpg|thumb|right|260px|Megas á Sjómannadaginn í Reykjavík (2011)]] '''Magnús Þór Jónsson''' ([[fæðing|fæddur]] [[7. apríl]] [[1945]] í [[Reykjavík]] á [[Ísland]]i, d. [[6. júlí]] [[2026]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[tónlistarmaður]], dægurlagahöfundur, [[rithöfundur]] og [[myndlistarmaður]], hann var best þekktur undir [[listamannsnafn]]inu '''Megas'''. Megas var sonur skáldkonunnar [[Þórunn Elfa Magnúsdóttir|Þórunnar Elfu Magnúsdóttur]] og Jóns Þórðarsonar kennara og rithöfundar. Magnús Magnússon nafni hans og móðurafi var verkamaður í [[Reykjavík]] og sjómaður. Margrét, amma Megasar, var frá Horni í [[Skorradalur|Skorradal]] en föðurforeldrarnir [[Snæfellsnes|Snæfellingar]]. Megas ólst upp í [[Norðurmýri]]nni í Reykjavík og gekk í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskólann]] og svo í [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann í Reykjavík]], þaðan sem hann lauk stúdentsprófi árið 1965. Þá vann hann um hríð sem gjaldkeri í Landsbankanum, en hélt svo til Noregs til að stunda nám í þjóðháttafræði við Háskólann í [[Osló]]. Megas byrjaði snemma að fást við lagasmíðar og textagerð, lærði á píanó og samdi meðal annars lagið „Gamli sorrí Gráni“ fyrir fermingu. Á gagnfræðaskólaárunum samdi hann menúetta áður en hann hellti sér út í þjóðlagapælingar, keypti sér nótnabók með amerískri alþýðutónlist og lagði sig eftir skandinavískum þjóðlögum. Helstu áhrifavaldar Megasar á æskuárum hans voru [[Halldór Laxness]] og [[Elvis Presley]]. Á menntaskólaárunum tók Megas þátt í að mála leiktjöld fyrir hundrað ára afmælissýningu [[Skugga-Sveinn|Útilegumannanna]] eftir Matthías Jochumsson, gerði myndskreytingar í skólablaðið og fékk nokkur ljóða sinna birt í blaðinu og smásögur. Hann hlustaði á klassík, einkum þungmelta tónlist og [[Bob Dylan]] sem hafði mikil áhrif á hann. Að loknu stúdentsprófi innritaðist Megas í [[Háskóli Íslands|Háskólann]]. Þar rakst hann á nafnið Megas í grískri orðabók og ætlaði að nota það sem skáldanafn þegar hann fékk birta eftir sig smásögu í Lesbók [[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]]. Hann varð að birta söguna undir eigin nafni en notaði listamannsnafnið Megas eftir þetta.<ref>{{cite web|url=https://www.ismus.is/einstaklingar/1006899|title=Magnús Þór Jónsson - Megas|website=Ísmús}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Áður en fyrsta [[hljómplata]] hans kom út í Noregi árið 1972 komu út eftir hann þrjú hefti með textum, nótum og teikningum. Þau hétu einfaldlega ''Megas I'' (1968), ''Megas II'' (1969) og ''Megas III'' (1970). Árið 1973 gaf hann heftin þrjú út aftur, endurskoðuð, og bætti fjórða heftinu við, ''Megas IV''. Fyrsta nótnaheftið innihélt lögin „Dauði Snorra Sturlusonar“, „Jón Sigurðsson & sjálfstæðisbarátta Íslendinga“, „Með gati“, „Ófelía“, „Ragnheiður biskupsdóttir“, „Silfur Egils“, „Um óheppilega fundvísi Ingólfs Arnarsonar“, „Um skáldið Jónas“, „Um grimman dauða Jóns Arasonar“ og „Vertu mér samferða inní blómalandið, amma“. Margt af því efni sem birtist í heftunum átti síðar eftir að rata inn á plöturnar hans. Á tónlistarferli sínum urðu ein vinsælustu lögin Megasar: „Spáðu í mig“, „Tvær stjörnur“, „Reykjavíkurnætur“ og „Fatlafól“. <ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/07/07/andlat_megas/?origin=helstu|title=Andlát: Megas|website=Mbl.is|access-date=7. júlí 2026}}</ref> Hann vann með fjölda listamanna á ferli sínum. Þeirra á meðal eru [[Bubbi Morthens]], [[Nýdönsk]], [[Spilverk þjóðanna]] og [[KUKL]]. Viðurkenningar sem hann hlaut á ævinni voru m.a. [[heiðurslaun listamanna]] og [[verðlaun Jónasar Hallgrímssonar]] fyrir framlag sitt til íslenskrar tungu.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262906323d/megas-er-latinn|title=Megas er látinn|website=Vísir.is|date=7. júlí 2026|author=Eiður Þór Árnason}}</ref> Megas var oft á tíðum umdeildur og vakti umtal fyrir líferni sitt og hegðun. Hann var um tíma í sambandi við ungan taílenskan [[kynsegin]] mann sem heimsótti hann til Íslands. Hann samdi til hans ástarlögin „Fílahirðirinn frá Súrín“ og „Tvær stjörnur“ en samband þeirra stóð stutt.<ref>{{cite web|url=https://heimildin.is/frett/forbodid-samband-megasar-vid-ladyboy/|title=Fjallað um forboðið samband Megasar við „ladyboy“|website=Heimildin|date=16. apríl 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://glatkistan.com/2022/11/16/litlir-saetir-strakar/|title=Litlir sætir strákar|website=Glatkistan|author=Helgi Jónsson|date=16.11.2022}}</ref> Kona sem kynntist honum tvítug sakaði hann um kynferðisbrot og að hafa stráð salti í sárið með laginu „Litla ljót“ sem samsvaraði hennar reynslu um atvikið.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20212188353d/-kominn-timi-til-ad-hann-se-opin-beradur-|title=Kominn tími til að hann sé opin­beraður|website=Vísir|date=26. nóvember 2021|author=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Eftir andlát hans fór af stað umræða um að honum hefði verið [[slaufun|slaufað]] af [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]], en starfsfólk þar neitaði því alfarið.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262907959d/sar-reidir-ruvar-ar-hafna-thvi-ad-megasi-hafi-verid-slaufad|title=Sár­reiðir Rúvar-ar hafna því að Megasi hafi verið slaufað|author=Jakob Bjarnar|date=10. júlí 2026|website=Vísir}}</ref> == Útgefin tónlist == === Breiðskífur === *1972 - ''[[Megas (hljómplata)|Megas]]'' *1975 - ''[[Millilending]]'' *1976 - ''[[Fram og aftur blindgötuna]]'' *1977 - ''[[Á bleikum náttkjólum]]'' (með Spilverki þjóðanna) *1978 - ''[[Nú er ég klæddur og kominn á ról]]'' *1986 - ''[[Í góðri trú]]'' *1987 - ''[[Loftmynd (hljómplata)|Loftmynd]]'' *1988 - ''[[Höfuðlausnir]]'' *1988 - ''[[Bláir draumar]]'' (með Bubba) *1990 - ''[[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella]]'' *1992 - ''[[Þrír blóðdropar]]'' *1996 - ''[[Til hamingju með fallið]]'' *1997 - ''[[Fláa veröld]]'' *2000 - ''[[Svanasöngur á leiði]]'' *2001 - ''[[Far ... þinn veg]]'' *2002 - ''[[Englaryk í tímaglasi]]'' *2005 - ''[[Hús datt]]'' (með Súkkat) *2007 - ''[[Frágangur]]'' (ásamt Senuþjófunum) *2007 - ''[[Hold er mold (hljómplata)|Hold er mold]]'' (ásamt Senuþjófunum) *2008 - ''[[Á morgun]]'' (ásamt Senuþjófunum) *2011 - ''[[(Hugboð um) Vandræði]]'' (ásamt Senuþjófunum) *2011 - ''[[Aðför að lögum]]'' (ásamt Strengjum) *2017 - ''[[Ósómaljóð]]'' (Megas syngur Ósómaljóð [[Þorvaldur Þorsteinsson|Þorvaldar Þorsteinssonar]]) === Tónleikaplötur === *1979 - ''[[Drög að sjálfsmorði]]'' - tónleikar í [[Menntask%C3%B3linn_vi%C3%B0_Hamrahl%C3%AD%C3%B0|MH]] (með Sjálfsmorðssveitinni) *1994 - ''[[Drög að upprisu]]'' - tónleikar í MH (með Nýdönsk) *2006 - ''[[Greinilegur púls]]'' - upptaka frá 1991 *2006 - ''[[Passíusálmar í Skálholti]]'' - upptaka frá 2001 *2009 - ''[[Segðu ekki frá (með lífsmarki)]]'' - tvöföld tónleikaplata (ásamt Senuþjófum) === Safnplötur === *1993 - ''[[Paradísarfuglinn (hljómplata)|Paradísarfuglinn]]'' *2002 - ''[[Megas 1972–2002]]'' *2002 - ''[[(Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta]]'' *2012 - ''[[Megas raular lögin sín]]'' *2020 - ''[[Syngdu eitthvað gamalt!]]'' === Safnkassar === *1986 - ''[[Megas allur]]'' - safnkassi með öllum plötum Megasar fram til 1986, ásamt tveimur plötum með óútgefnu efni og efni af plötum með öðrum listamönnum === Aðrar hljómplötur === *2001 - ''[[Haugbrot]]'' - hljómorð (Megas les úr verkum sínum við undirleik) *2013 - ''[[Jeppi á fjalli]]'' - lög úr samnefndu leikriti === Smáskífur === *1975 - ''[[Spáðu í mig / Komdu og skoðaðu í kistuna mína]]'' === Bækur === *1968 - ''[[Megas I]]'', ljóðabók, endurútg. 1973 *1968 - ''[[Megas II]]'', ljóðabók, endurútg. 1973 *1973 - ''[[Megas III]]'', ljóðabók]] *1985 - ''[[Þríhyrningur með afar hvössu horni]], myndasaga'' *1990 - ''[[Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ]]'' ásamt [[Þórunn Valdimarsdóttir|Þórunni Valdimarsdóttur]] *1991 - ''[[Textar]]'' *1994 - ''[[Björn og Sveinn eða makleg málagjöld]]'' *2009/2010 - ''Megas I-III Pjáturútgáfa'' (í fyrst 20, svo 100 eintökum númeruð og árituð) *2010 - ''[[Dagur kvennanna: nóvella í fjórum hlutum]]'' ásamt [[Þórunn Valdimarsdóttir|Þórunni Valdimarsdóttur]] *2012 - ''[[Megas: Textar 1966-2011]]'' *2017 - ''[[Geitungabúið mitt : (ekki er allt sem sýnist þó sjáist)]]'', ljóðabók === Leikrit === *1974 - Ertu nú ánægð kerling? (tvö lög; ''Ég á mig sjálf'' og ''Heilræðavísur handa miðaldra húsfrúm'') *1985 - Litla Hryllingsbúðin (þýðing söngtexta) *1986 - Rauðhóla Rannsí (þýðing leikverks) *1986 - Blóðbræður (þýðing leikverks) *1995 - Í djúpi daganna (þýðing leikverks) *1996 - Gefin fyrir drama þessi dama (frumsamið) *2007 - Lífið - notkunarreglur (frumsamin lög við texta Þorvaldar Þorsteinssonar) *2013 - Jeppi á fjalli (frumsamin lög og textar) == Plötur annars tónlistarfólks með lögum Megasar == *1997 - ''Megasarlög'' - ýmsir flytjendur *2006 - ''Pældu í því sem pælandi er í'' - ýmsir flytjendur *2006 - ''Magga Stína syngur Megas'' *2023 - ''Magga Stína ... live'' == Bækur um Megas == *2001 - ''[[Megas. Greinasafn eftir ýmsa höfunda, myndir, nótur, viðtöl]]'' - ýmsir höfundar *2015 - ''[[(Esenis tesenis tera) Viðrini veit ég mig vera: Megas og dauðasyndirnar]]'' - Óttar Guðmundsson [[Flokkur:Megas]] {{fd|1945|2026}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Heimildir == * Þórunn Valdimarsdóttir. 1993. ''Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ''. Mál og menning, Reykjavík. * Jónatan Garðarsson. 2002. „Megas 1972-2002“. Æviágrip í bæklingi plötunnar ''Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta''. Íslenskir tónar, Reykjavík. * Óttar Guðmundsson. 2015. ''(Esenis tesenis tera) Viðrini tel ég mig vera: Megas og dauðasyndirnar''. Skrudda. 2z7g3be8d0fz43qg3dy6n2fg8lpz8hg 1981973 1981970 2026-10-06T12:38:42Z Torfifagri 33930 Bætti inn Kvikmyndum og sjónvarpi (og breytti nokkrum fyrirsögnum). 1981973 wikitext text/x-wiki [[Image:megas_DSC07085_NY.jpg|thumb|right|260px|Megas á Sjómannadaginn í Reykjavík (2011)]] '''Magnús Þór Jónsson''' ([[fæðing|fæddur]] [[7. apríl]] [[1945]] í [[Reykjavík]] á [[Ísland]]i, d. [[6. júlí]] [[2026]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[tónlistarmaður]], dægurlagahöfundur, [[rithöfundur]] og [[myndlistarmaður]], hann var best þekktur undir [[listamannsnafn]]inu '''Megas'''. Megas var sonur skáldkonunnar [[Þórunn Elfa Magnúsdóttir|Þórunnar Elfu Magnúsdóttur]] og Jóns Þórðarsonar kennara og rithöfundar. Magnús Magnússon nafni hans og móðurafi var verkamaður í [[Reykjavík]] og sjómaður. Margrét, amma Megasar, var frá Horni í [[Skorradalur|Skorradal]] en föðurforeldrarnir [[Snæfellsnes|Snæfellingar]]. Megas ólst upp í [[Norðurmýri]]nni í Reykjavík og gekk í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskólann]] og svo í [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann í Reykjavík]], þaðan sem hann lauk stúdentsprófi árið 1965. Þá vann hann um hríð sem gjaldkeri í Landsbankanum, en hélt svo til Noregs til að stunda nám í þjóðháttafræði við Háskólann í [[Osló]]. Megas byrjaði snemma að fást við lagasmíðar og textagerð, lærði á píanó og samdi meðal annars lagið „Gamli sorrí Gráni“ fyrir fermingu. Á gagnfræðaskólaárunum samdi hann menúetta áður en hann hellti sér út í þjóðlagapælingar, keypti sér nótnabók með amerískri alþýðutónlist og lagði sig eftir skandinavískum þjóðlögum. Helstu áhrifavaldar Megasar á æskuárum hans voru [[Halldór Laxness]] og [[Elvis Presley]]. Á menntaskólaárunum tók Megas þátt í að mála leiktjöld fyrir hundrað ára afmælissýningu [[Skugga-Sveinn|Útilegumannanna]] eftir Matthías Jochumsson, gerði myndskreytingar í skólablaðið og fékk nokkur ljóða sinna birt í blaðinu og smásögur. Hann hlustaði á klassík, einkum þungmelta tónlist og [[Bob Dylan]] sem hafði mikil áhrif á hann. Að loknu stúdentsprófi innritaðist Megas í [[Háskóli Íslands|Háskólann]]. Þar rakst hann á nafnið Megas í grískri orðabók og ætlaði að nota það sem skáldanafn þegar hann fékk birta eftir sig smásögu í Lesbók [[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]]. Hann varð að birta söguna undir eigin nafni en notaði listamannsnafnið Megas eftir þetta.<ref>{{cite web|url=https://www.ismus.is/einstaklingar/1006899|title=Magnús Þór Jónsson - Megas|website=Ísmús}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Áður en fyrsta [[hljómplata]] hans kom út í Noregi árið 1972 komu út eftir hann þrjú hefti með textum, nótum og teikningum. Þau hétu einfaldlega ''Megas I'' (1968), ''Megas II'' (1969) og ''Megas III'' (1970). Árið 1973 gaf hann heftin þrjú út aftur, endurskoðuð, og bætti fjórða heftinu við, ''Megas IV''. Fyrsta nótnaheftið innihélt lögin „Dauði Snorra Sturlusonar“, „Jón Sigurðsson & sjálfstæðisbarátta Íslendinga“, „Með gati“, „Ófelía“, „Ragnheiður biskupsdóttir“, „Silfur Egils“, „Um óheppilega fundvísi Ingólfs Arnarsonar“, „Um skáldið Jónas“, „Um grimman dauða Jóns Arasonar“ og „Vertu mér samferða inní blómalandið, amma“. Margt af því efni sem birtist í heftunum átti síðar eftir að rata inn á plöturnar hans. Á tónlistarferli sínum urðu ein vinsælustu lögin Megasar: „Spáðu í mig“, „Tvær stjörnur“, „Reykjavíkurnætur“ og „Fatlafól“. <ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/07/07/andlat_megas/?origin=helstu|title=Andlát: Megas|website=Mbl.is|access-date=7. júlí 2026}}</ref> Hann vann með fjölda listamanna á ferli sínum. Þeirra á meðal eru [[Bubbi Morthens]], [[Nýdönsk]], [[Spilverk þjóðanna]] og [[KUKL]]. Viðurkenningar sem hann hlaut á ævinni voru m.a. [[heiðurslaun listamanna]] og [[verðlaun Jónasar Hallgrímssonar]] fyrir framlag sitt til íslenskrar tungu.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262906323d/megas-er-latinn|title=Megas er látinn|website=Vísir.is|date=7. júlí 2026|author=Eiður Þór Árnason}}</ref> Megas var oft á tíðum umdeildur og vakti umtal fyrir líferni sitt og hegðun. Hann var um tíma í sambandi við ungan taílenskan [[kynsegin]] mann sem heimsótti hann til Íslands. Hann samdi til hans ástarlögin „Fílahirðirinn frá Súrín“ og „Tvær stjörnur“ en samband þeirra stóð stutt.<ref>{{cite web|url=https://heimildin.is/frett/forbodid-samband-megasar-vid-ladyboy/|title=Fjallað um forboðið samband Megasar við „ladyboy“|website=Heimildin|date=16. apríl 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://glatkistan.com/2022/11/16/litlir-saetir-strakar/|title=Litlir sætir strákar|website=Glatkistan|author=Helgi Jónsson|date=16.11.2022}}</ref> Kona sem kynntist honum tvítug sakaði hann um kynferðisbrot og að hafa stráð salti í sárið með laginu „Litla ljót“ sem samsvaraði hennar reynslu um atvikið.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20212188353d/-kominn-timi-til-ad-hann-se-opin-beradur-|title=Kominn tími til að hann sé opin­beraður|website=Vísir|date=26. nóvember 2021|author=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Eftir andlát hans fór af stað umræða um að honum hefði verið [[slaufun|slaufað]] af [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]], en starfsfólk þar neitaði því alfarið.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262907959d/sar-reidir-ruvar-ar-hafna-thvi-ad-megasi-hafi-verid-slaufad|title=Sár­reiðir Rúvar-ar hafna því að Megasi hafi verið slaufað|author=Jakob Bjarnar|date=10. júlí 2026|website=Vísir}}</ref> == Útgefin tónlist == === Breiðskífur === *1972 - ''[[Megas (hljómplata)|Megas]]'' *1975 - ''[[Millilending]]'' *1976 - ''[[Fram og aftur blindgötuna]]'' *1977 - ''[[Á bleikum náttkjólum]]'' (með Spilverki þjóðanna) *1978 - ''[[Nú er ég klæddur og kominn á ról]]'' *1986 - ''[[Í góðri trú]]'' *1987 - ''[[Loftmynd (hljómplata)|Loftmynd]]'' *1988 - ''[[Höfuðlausnir]]'' *1988 - ''[[Bláir draumar]]'' (með Bubba) *1990 - ''[[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella]]'' *1992 - ''[[Þrír blóðdropar]]'' *1996 - ''[[Til hamingju með fallið]]'' *1997 - ''[[Fláa veröld]]'' *2000 - ''[[Svanasöngur á leiði]]'' *2001 - ''[[Far ... þinn veg]]'' *2002 - ''[[Englaryk í tímaglasi]]'' *2005 - ''[[Hús datt]]'' (með Súkkat) *2007 - ''[[Frágangur]]'' (ásamt Senuþjófunum) *2007 - ''[[Hold er mold (hljómplata)|Hold er mold]]'' (ásamt Senuþjófunum) *2008 - ''[[Á morgun]]'' (ásamt Senuþjófunum) *2011 - ''[[(Hugboð um) Vandræði]]'' (ásamt Senuþjófunum) *2011 - ''[[Aðför að lögum]]'' (ásamt Strengjum) *2017 - ''[[Ósómaljóð]]'' (Megas syngur Ósómaljóð [[Þorvaldur Þorsteinsson|Þorvaldar Þorsteinssonar]]) === Tónleikaplötur === *1979 - ''[[Drög að sjálfsmorði]]'' - tónleikar í [[Menntask%C3%B3linn_vi%C3%B0_Hamrahl%C3%AD%C3%B0|MH]] (með Sjálfsmorðssveitinni) *1994 - ''[[Drög að upprisu]]'' - tónleikar í MH (með Nýdönsk) *2006 - ''[[Greinilegur púls]]'' - upptaka frá 1991 *2006 - ''[[Passíusálmar í Skálholti]]'' - upptaka frá 2001 *2009 - ''[[Segðu ekki frá (með lífsmarki)]]'' - tvöföld tónleikaplata (ásamt Senuþjófum) === Safnplötur === *1993 - ''[[Paradísarfuglinn (hljómplata)|Paradísarfuglinn]]'' *2002 - ''[[Megas 1972–2002]]'' *2002 - ''[[(Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta]]'' *2012 - ''[[Megas raular lögin sín]]'' *2020 - ''[[Syngdu eitthvað gamalt!]]'' === Safnkassar === *1986 - ''[[Megas allur]]'' - safnkassi með öllum plötum Megasar fram til 1986, ásamt tveimur plötum með óútgefnu efni og efni af plötum með öðrum listamönnum === Aðrar hljómplötur === *2001 - ''[[Haugbrot]]'' - hljómorð (Megas les úr verkum sínum við undirleik) *2013 - ''[[Jeppi á fjalli]]'' - lög úr samnefndu leikriti === Smáskífur === *1975 - ''[[Spáðu í mig / Komdu og skoðaðu í kistuna mína]]'' == Bækur == *1968 - ''[[Megas I]]'', ljóðabók, endurútg. 1973 *1968 - ''[[Megas II]]'', ljóðabók, endurútg. 1973 *1973 - ''[[Megas III]]'', ljóðabók]] *1985 - ''[[Þríhyrningur með afar hvössu horni]], myndasaga'' *1990 - ''[[Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ]]'' ásamt [[Þórunn Valdimarsdóttir|Þórunni Valdimarsdóttur]] *1991 - ''[[Textar]]'' *1994 - ''[[Björn og Sveinn eða makleg málagjöld]]'' *2009/2010 - ''Megas I-III Pjáturútgáfa'' (í fyrst 20, svo 100 eintökum númeruð og árituð) *2010 - ''[[Dagur kvennanna: nóvella í fjórum hlutum]]'' ásamt [[Þórunn Valdimarsdóttir|Þórunni Valdimarsdóttur]] *2012 - ''[[Megas: Textar 1966-2011]]'' *2017 - ''[[Geitungabúið mitt : (ekki er allt sem sýnist þó sjáist)]]'', ljóðabók == Leikrit == *1974 - [[Áfram_stelpur|Ertu nú ánægð kerling?]] (tvö lög; ''Ég á mig sjálf'' og ''Heilræðavísur handa miðaldra húsfrúm'') *1985 - [[Litla_hryllingsbúðin_(söngleikur)|Litla Hryllingsbúðin]] (þýðing söngtexta) *1986 - Rauðhóla Rannsí (þýðing leikverks) *1986 - Blóðbræður (þýðing leikverks) *1995 - Í djúpi daganna (þýðing leikverks) *1996 - Gefin fyrir drama þessi dama (frumsamið) *2007 - Lífið - notkunarreglur (frumsamin lög við texta Þorvaldar Þorsteinssonar) *2013 - Jeppi á fjalli (frumsamin lög og textar) == Kvikmyndir og sjónvarp == *1977 - [[Ólafur_liljurós|Ballaðan um Ólaf Liljurós]] (aðalhlutverk) *1980 - [[Hrafn_Gunnlaugsson#Verk|Vandarhögg]] (eitt lag; Orfeus og Evridís) *1983 - [[Nýtt líf]] (tónlistarráðgjöf) *1991 - [[Valdimar_%C3%96rn_Flygenring#Kvikmyndir_og_sj%C3%B3nvarps%C3%BE%C3%A6ttir|Ókunn dufl]] (eitt lag; Dufl) *1992 - [[Svo á jörðu sem á himni]] (aukahlutverk) *2001 - [[Villiljós]] (aukahlutverk) == Plötur annars tónlistarfólks með lögum Megasar == *1997 - ''Megasarlög'' - ýmsir flytjendur *2006 - ''Pældu í því sem pælandi er í'' - ýmsir flytjendur *2006 - ''Magga Stína syngur Megas'' *2023 - ''Magga Stína ... live'' == Bækur um Megas == *2001 - ''[[Megas. Greinasafn eftir ýmsa höfunda, myndir, nótur, viðtöl]]'' - ýmsir höfundar *2015 - ''[[(Esenis tesenis tera) Viðrini veit ég mig vera: Megas og dauðasyndirnar]]'' - Óttar Guðmundsson [[Flokkur:Megas]] {{fd|1945|2026}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Heimildir == * Þórunn Valdimarsdóttir. 1993. ''Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ''. Mál og menning, Reykjavík. * Jónatan Garðarsson. 2002. „Megas 1972-2002“. Æviágrip í bæklingi plötunnar ''Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta''. Íslenskir tónar, Reykjavík. * Óttar Guðmundsson. 2015. ''(Esenis tesenis tera) Viðrini tel ég mig vera: Megas og dauðasyndirnar''. Skrudda. 8apljrfd5e1mbuay61ktz9p7498imbu 1981991 1981973 2026-10-06T13:51:32Z Torfifagri 33930 /* Útgefin tónlist */ 1981991 wikitext text/x-wiki [[Image:megas_DSC07085_NY.jpg|thumb|right|260px|Megas á Sjómannadaginn í Reykjavík (2011)]] '''Magnús Þór Jónsson''' ([[fæðing|fæddur]] [[7. apríl]] [[1945]] í [[Reykjavík]] á [[Ísland]]i, d. [[6. júlí]] [[2026]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[tónlistarmaður]], dægurlagahöfundur, [[rithöfundur]] og [[myndlistarmaður]], hann var best þekktur undir [[listamannsnafn]]inu '''Megas'''. Megas var sonur skáldkonunnar [[Þórunn Elfa Magnúsdóttir|Þórunnar Elfu Magnúsdóttur]] og Jóns Þórðarsonar kennara og rithöfundar. Magnús Magnússon nafni hans og móðurafi var verkamaður í [[Reykjavík]] og sjómaður. Margrét, amma Megasar, var frá Horni í [[Skorradalur|Skorradal]] en föðurforeldrarnir [[Snæfellsnes|Snæfellingar]]. Megas ólst upp í [[Norðurmýri]]nni í Reykjavík og gekk í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskólann]] og svo í [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann í Reykjavík]], þaðan sem hann lauk stúdentsprófi árið 1965. Þá vann hann um hríð sem gjaldkeri í Landsbankanum, en hélt svo til Noregs til að stunda nám í þjóðháttafræði við Háskólann í [[Osló]]. Megas byrjaði snemma að fást við lagasmíðar og textagerð, lærði á píanó og samdi meðal annars lagið „Gamli sorrí Gráni“ fyrir fermingu. Á gagnfræðaskólaárunum samdi hann menúetta áður en hann hellti sér út í þjóðlagapælingar, keypti sér nótnabók með amerískri alþýðutónlist og lagði sig eftir skandinavískum þjóðlögum. Helstu áhrifavaldar Megasar á æskuárum hans voru [[Halldór Laxness]] og [[Elvis Presley]]. Á menntaskólaárunum tók Megas þátt í að mála leiktjöld fyrir hundrað ára afmælissýningu [[Skugga-Sveinn|Útilegumannanna]] eftir Matthías Jochumsson, gerði myndskreytingar í skólablaðið og fékk nokkur ljóða sinna birt í blaðinu og smásögur. Hann hlustaði á klassík, einkum þungmelta tónlist og [[Bob Dylan]] sem hafði mikil áhrif á hann. Að loknu stúdentsprófi innritaðist Megas í [[Háskóli Íslands|Háskólann]]. Þar rakst hann á nafnið Megas í grískri orðabók og ætlaði að nota það sem skáldanafn þegar hann fékk birta eftir sig smásögu í Lesbók [[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]]. Hann varð að birta söguna undir eigin nafni en notaði listamannsnafnið Megas eftir þetta.<ref>{{cite web|url=https://www.ismus.is/einstaklingar/1006899|title=Magnús Þór Jónsson - Megas|website=Ísmús}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Áður en fyrsta [[hljómplata]] hans kom út í Noregi árið 1972 komu út eftir hann þrjú hefti með textum, nótum og teikningum. Þau hétu einfaldlega ''Megas I'' (1968), ''Megas II'' (1969) og ''Megas III'' (1970). Árið 1973 gaf hann heftin þrjú út aftur, endurskoðuð, og bætti fjórða heftinu við, ''Megas IV''. Fyrsta nótnaheftið innihélt lögin „Dauði Snorra Sturlusonar“, „Jón Sigurðsson & sjálfstæðisbarátta Íslendinga“, „Með gati“, „Ófelía“, „Ragnheiður biskupsdóttir“, „Silfur Egils“, „Um óheppilega fundvísi Ingólfs Arnarsonar“, „Um skáldið Jónas“, „Um grimman dauða Jóns Arasonar“ og „Vertu mér samferða inní blómalandið, amma“. Margt af því efni sem birtist í heftunum átti síðar eftir að rata inn á plöturnar hans. Á tónlistarferli sínum urðu ein vinsælustu lögin Megasar: „Spáðu í mig“, „Tvær stjörnur“, „Reykjavíkurnætur“ og „Fatlafól“. <ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/07/07/andlat_megas/?origin=helstu|title=Andlát: Megas|website=Mbl.is|access-date=7. júlí 2026}}</ref> Hann vann með fjölda listamanna á ferli sínum. Þeirra á meðal eru [[Bubbi Morthens]], [[Nýdönsk]], [[Spilverk þjóðanna]] og [[KUKL]]. Viðurkenningar sem hann hlaut á ævinni voru m.a. [[heiðurslaun listamanna]] og [[verðlaun Jónasar Hallgrímssonar]] fyrir framlag sitt til íslenskrar tungu.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262906323d/megas-er-latinn|title=Megas er látinn|website=Vísir.is|date=7. júlí 2026|author=Eiður Þór Árnason}}</ref> Megas var oft á tíðum umdeildur og vakti umtal fyrir líferni sitt og hegðun. Hann var um tíma í sambandi við ungan taílenskan [[kynsegin]] mann sem heimsótti hann til Íslands. Hann samdi til hans ástarlögin „Fílahirðirinn frá Súrín“ og „Tvær stjörnur“ en samband þeirra stóð stutt.<ref>{{cite web|url=https://heimildin.is/frett/forbodid-samband-megasar-vid-ladyboy/|title=Fjallað um forboðið samband Megasar við „ladyboy“|website=Heimildin|date=16. apríl 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://glatkistan.com/2022/11/16/litlir-saetir-strakar/|title=Litlir sætir strákar|website=Glatkistan|author=Helgi Jónsson|date=16.11.2022}}</ref> Kona sem kynntist honum tvítug sakaði hann um kynferðisbrot og að hafa stráð salti í sárið með laginu „Litla ljót“ sem samsvaraði hennar reynslu um atvikið.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20212188353d/-kominn-timi-til-ad-hann-se-opin-beradur-|title=Kominn tími til að hann sé opin­beraður|website=Vísir|date=26. nóvember 2021|author=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Eftir andlát hans fór af stað umræða um að honum hefði verið [[slaufun|slaufað]] af [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]], en starfsfólk þar neitaði því alfarið.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262907959d/sar-reidir-ruvar-ar-hafna-thvi-ad-megasi-hafi-verid-slaufad|title=Sár­reiðir Rúvar-ar hafna því að Megasi hafi verið slaufað|author=Jakob Bjarnar|date=10. júlí 2026|website=Vísir}}</ref> == Tónlist == === Breiðskífur === *1972 - ''[[Megas (hljómplata)|Megas]]'' *1975 - ''[[Millilending]]'' *1976 - ''[[Fram og aftur blindgötuna]]'' *1977 - ''[[Á bleikum náttkjólum]]'' (með Spilverki þjóðanna) *1978 - ''[[Nú er ég klæddur og kominn á ról]]'' *1986 - ''[[Í góðri trú]]'' *1987 - ''[[Loftmynd (hljómplata)|Loftmynd]]'' *1988 - ''[[Höfuðlausnir]]'' *1988 - ''[[Bláir draumar]]'' (með Bubba) *1990 - ''[[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella]]'' *1992 - ''[[Þrír blóðdropar]]'' *1996 - ''[[Til hamingju með fallið]]'' *1997 - ''[[Fláa veröld]]'' *2000 - ''[[Svanasöngur á leiði]]'' *2001 - ''[[Far ... þinn veg]]'' *2002 - ''[[Englaryk í tímaglasi]]'' *2005 - ''[[Hús datt]]'' (með Súkkat) *2007 - ''[[Frágangur]]'' (ásamt Senuþjófunum) *2007 - ''[[Hold er mold (hljómplata)|Hold er mold]]'' (ásamt Senuþjófunum) *2008 - ''[[Á morgun]]'' (ásamt Senuþjófunum) *2011 - ''[[(Hugboð um) Vandræði]]'' (ásamt Senuþjófunum) *2011 - ''[[Aðför að lögum]]'' (ásamt Strengjum) *2017 - ''[[Ósómaljóð]]'' (Megas syngur Ósómaljóð [[Þorvaldur Þorsteinsson|Þorvaldar Þorsteinssonar]]) === Tónleikaplötur === *1979 - ''[[Drög að sjálfsmorði]]'' - tónleikar í [[Menntask%C3%B3linn_vi%C3%B0_Hamrahl%C3%AD%C3%B0|MH]] (með Sjálfsmorðssveitinni) *1994 - ''[[Drög að upprisu]]'' - tónleikar í MH (með Nýdönsk) *2006 - ''[[Greinilegur púls]]'' - upptaka frá 1991 *2006 - ''[[Passíusálmar í Skálholti]]'' - upptaka frá 2001 *2009 - ''[[Segðu ekki frá (með lífsmarki)]]'' - tvöföld tónleikaplata (ásamt Senuþjófum) === Safnplötur === *1993 - ''[[Paradísarfuglinn (hljómplata)|Paradísarfuglinn]]'' *2002 - ''[[Megas 1972–2002]]'' *2002 - ''[[(Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta]]'' *2012 - ''[[Megas raular lögin sín]]'' *2020 - ''[[Syngdu eitthvað gamalt!]]'' === Safnkassar === *1986 - ''[[Megas allur]]'' - safnkassi með öllum plötum Megasar fram til 1986, ásamt tveimur plötum með óútgefnu efni og efni af plötum með öðrum listamönnum === Aðrar hljómplötur === *2001 - ''[[Haugbrot]]'' - hljómorð (Megas les úr verkum sínum við undirleik) *2013 - ''[[Jeppi á fjalli]]'' - lög úr samnefndu leikriti === Smáskífur === *1975 - ''[[Spáðu í mig / Komdu og skoðaðu í kistuna mína]]'' == Bækur == *1968 - ''[[Megas I]]'', ljóðabók, endurútg. 1973 *1968 - ''[[Megas II]]'', ljóðabók, endurútg. 1973 *1973 - ''[[Megas III]]'', ljóðabók]] *1985 - ''[[Þríhyrningur með afar hvössu horni]], myndasaga'' *1990 - ''[[Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ]]'' ásamt [[Þórunn Valdimarsdóttir|Þórunni Valdimarsdóttur]] *1991 - ''[[Textar]]'' *1994 - ''[[Björn og Sveinn eða makleg málagjöld]]'' *2009/2010 - ''Megas I-III Pjáturútgáfa'' (í fyrst 20, svo 100 eintökum númeruð og árituð) *2010 - ''[[Dagur kvennanna: nóvella í fjórum hlutum]]'' ásamt [[Þórunn Valdimarsdóttir|Þórunni Valdimarsdóttur]] *2012 - ''[[Megas: Textar 1966-2011]]'' *2017 - ''[[Geitungabúið mitt : (ekki er allt sem sýnist þó sjáist)]]'', ljóðabók == Leikrit == *1974 - [[Áfram_stelpur|Ertu nú ánægð kerling?]] (tvö lög; ''Ég á mig sjálf'' og ''Heilræðavísur handa miðaldra húsfrúm'') *1985 - [[Litla_hryllingsbúðin_(söngleikur)|Litla Hryllingsbúðin]] (þýðing söngtexta) *1986 - Rauðhóla Rannsí (þýðing leikverks) *1986 - Blóðbræður (þýðing leikverks) *1995 - Í djúpi daganna (þýðing leikverks) *1996 - Gefin fyrir drama þessi dama (frumsamið) *2007 - Lífið - notkunarreglur (frumsamin lög við texta Þorvaldar Þorsteinssonar) *2013 - Jeppi á fjalli (frumsamin lög og textar) == Kvikmyndir og sjónvarp == *1977 - [[Ólafur_liljurós|Ballaðan um Ólaf Liljurós]] (aðalhlutverk) *1980 - [[Hrafn_Gunnlaugsson#Verk|Vandarhögg]] (eitt lag; Orfeus og Evridís) *1983 - [[Nýtt líf]] (tónlistarráðgjöf) *1991 - [[Valdimar_%C3%96rn_Flygenring#Kvikmyndir_og_sj%C3%B3nvarps%C3%BE%C3%A6ttir|Ókunn dufl]] (eitt lag; Dufl) *1992 - [[Svo á jörðu sem á himni]] (aukahlutverk) *2001 - [[Villiljós]] (aukahlutverk) == Plötur annars tónlistarfólks með lögum Megasar == *1997 - ''Megasarlög'' - ýmsir flytjendur *2006 - ''Pældu í því sem pælandi er í'' - ýmsir flytjendur *2006 - ''Magga Stína syngur Megas'' *2023 - ''Magga Stína ... live'' == Bækur um Megas == *2001 - ''[[Megas. Greinasafn eftir ýmsa höfunda, myndir, nótur, viðtöl]]'' - ýmsir höfundar *2015 - ''[[(Esenis tesenis tera) Viðrini veit ég mig vera: Megas og dauðasyndirnar]]'' - Óttar Guðmundsson [[Flokkur:Megas]] {{fd|1945|2026}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Heimildir == * Þórunn Valdimarsdóttir. 1993. ''Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ''. Mál og menning, Reykjavík. * Jónatan Garðarsson. 2002. „Megas 1972-2002“. Æviágrip í bæklingi plötunnar ''Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta''. Íslenskir tónar, Reykjavík. * Óttar Guðmundsson. 2015. ''(Esenis tesenis tera) Viðrini tel ég mig vera: Megas og dauðasyndirnar''. Skrudda. tu8kc1a5i6vmzrd6nc7lfnmd21y4jbo 0 1055 1982038 1981805 2026-10-06T18:57:38Z Informationcentericeland 121296 staðreyndir 1982038 wikitext text/x-wiki {{Coord|64|07|40|N|21|53|47|W|display=title}} {{Upplýsingar Menntaskóli | nafn = Verzlunarskóli Íslands | mynd = [[Mynd:Versló2023.jpg|220px]] | einkunnarorð = | stofnaður = 1905 | tegund = [[Einkaskóli]] | skólastjóri = Guðrún Inga Sívertsen | nemendur = 900 + | nemendafélag = [[NFVÍ]] | staðsetning = Ofanleiti 1<br />103 [[Reykjavík]] | ID = | önnur nöfn = Verþló, Verstló | gælunöfn nemenda = Verstlingar | heimasíða = [http://www.verslo.is/ verslo.is] }} '''Verstlunarskóli Íslands''' (eða '''Verstló''' eins og hann er oft kallaður) er [[framhaldsskóli]] til þriggja ára, staðsettur í [[Reykjavík]]. Skólinn var fyrst settur þann 12. október 1905 og tók til starfa um haustið sama ár. Á fyrsta starfsári hans voru 66 nemendur, en eru í dag yfir 900 talsins. [[Hermesarstafurinn]] er tákn Verzlunarskóla Íslands en [[Hermes]] er guð verslunar í grískri goðafræði. Góður framhaldsskóli, en svo sannarlega stutta stráið í samanburði við Menntaskólann í Reykjavík. == Saga == Skólinn var stofnaður af [[Verzlunarmannafélag Reykjavíkur|Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur]] og [[Kaupmannafélag Reykjavíkur|Kaupmannafélagi Reykjavíkur]]. Sumarið 1922 tók [[Verslunarráð Íslands]] að sér umsjón skólans, og hefur hann síðan verið undir yfirstjórn þess. Skólinn útskrifaði fyrst [[stúdent]]a árið 1945, en stúdentsnámið tók þá sem lokið höfðu [[verslunarpróf]]i tvö ár. Skólinn var í sex bekkjum árin 1944–1970, en árið 1971 voru tveir neðstu bekkirnir felldir niður og nemendur í staðinn teknir inn í skólann með [[landspróf]] eða [[gagnfræðapróf]], og eftir árið 1974 [[Samræmdu prófin|samræmt grunnskólapróf]]. === Aðstaða skólans === Skólinn hefur starfað á sex stöðum í [[Reykjavík]]: * [[Vinaminni]] ([[Mjóstræti 3]]) fyrsta árið (1905–1906) *[[Melsteðshús]]i við [[Lækjartorg]] árið 1906–1907 * Hafnarstræti 19 árin 1907–1912 * Vesturgötu 10 árin 1912–1931 * Grundarstíg 24 árin 1931–1986 * Ofanleiti 1 frá árinu 1986 === Skólastjórar Verzlunarskóla Íslands === * 1905–1915: Ólafur G. Eyjólfsson * 1915–1917: Jón Sívertsen * 1917–1918: Helgi Jónsson * 1918–1931: Jón Sívertsen * 1931–1953: Vilhjálmur Þ. Gíslason * 1953–1979: [[Jón Gíslason]] * 1979–1990: Þorvarður Elíasson * 1990–1991: Valdimar Hergeirsson * 1991–2005: Þorvarður Elíasson * 2005–2007: Sölvi Sveinsson * 2007–2021: Ingi Ólafsson * 2021–: Guðrún Inga Sívertsen == Félagslíf == Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands (NFVÍ) starfrækir hátt í 50 nefndir og hundruðir nemenda í ýmsum klúbbum og nefndum við skólann og í stjórn nemendafélagsins. === Útgáfa === NFVÍ gefur meðal annars út skólablaðið ''Viljann'' sem kom fyrst út árið 1908 og árbókina sína, ''Verzlunarskólablaðið,'' einu sinni á ári og telur yfir 85 árganga. Auk þess gefur félagið út blöðin ''Örkina'' og ''Kvasir.'' == Nokkrir þekktir einstaklingar sem gengu í Verzlunarskóla Íslands == {{aðalgrein|Þekktir nemendur Verzlunarskóla Íslands}} * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Eggert Páll Ólason]] * [[Gísli Marteinn Baldursson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jóhanna Sigurðardóttir]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Kolbrún Halldórsdóttir]] * [[Selma Björnsdóttir]] * [[Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson]] * [[Ástþór Magnússon]] * [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] * [[Þorsteinn Pálsson]] * [[Jón Jónsson (tónlistarmaður)|Jón Jónsson]] * [[Friðrik Dór]] == Heimildir == {{vefheimild|url=http://www.verslo.is/verslo/framhaldsskoli/leidakerfi/nemendur/felagslif/|titill=Félagslíf|mánuðurskoðað=22. desember|árskoðað=2005}} == Tenglar == * [http://www.verslo.is/ Vefsíða Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.nfvi.is/ Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.timarit.is/?issueID=406891&pageSelected=3&lang=0 ''Verslunarskólinn 30 ára''; grein í Morgunblaðinu 1935]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{töflubyrjun}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn í Reykjavík]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=2004 | eftir=[[Borgarholtsskóli]]}} {{töfluendir}} {{framhaldsskólar}} {{S|1905}} [[Flokkur:Íslenskir einkaskólar]] [[Flokkur:Verzlunarskóli Íslands]] b0wa2jl7y7pibloy9d75zmqnnwbwjce 1982039 1982038 2026-10-06T18:58:24Z Informationcentericeland 121296 staðreyndir 1982039 wikitext text/x-wiki {{Coord|64|07|40|N|21|53|47|W|display=title}} {{Upplýsingar Menntaskóli | nafn = Verzlunarskóli Íslands | mynd = [[Mynd:Versló2023.jpg|220px]] | einkunnarorð = | stofnaður = 1905 | tegund = [[Einkaskóli]] | skólastjóri = Guðrún Inga Sívertsen | nemendur = 900 + | nemendafélag = [[NFVÍ]] | staðsetning = Ofanleiti 1<br />103 [[Reykjavík]] | ID = | önnur nöfn = Verþló, Verstló | gælunöfn nemenda = Verstlingar | heimasíða = [http://www.verslo.is/ verslo.is] }} '''Verstlunarskóli Íslands''' (eða '''Verstló''' eins og hann er oft kallaður) er [[framhaldsskóli]] til þriggja ára, staðsettur í [[Reykjavík]]. Skólinn var fyrst settur þann 12. október 1905 og tók til starfa um haustið sama ár. Á fyrsta starfsári hans voru 66 nemendur, en eru í dag yfir 900 talsins. [[Hermesarstafurinn]] er tákn Verstlunarskóla Íslands en [[Hermes]] er guð verslunar í grískri goðafræði. Góður framhaldsskóli, en svo sannarlega stutta stráið í samanburði við Menntaskólann í Reykjavík. == Saga == Skólinn var stofnaður af [[Verzlunarmannafélag Reykjavíkur|Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur]] og [[Kaupmannafélag Reykjavíkur|Kaupmannafélagi Reykjavíkur]]. Sumarið 1922 tók [[Verslunarráð Íslands]] að sér umsjón skólans, og hefur hann síðan verið undir yfirstjórn þess. Skólinn útskrifaði fyrst [[stúdent]]a árið 1945, en stúdentsnámið tók þá sem lokið höfðu [[verslunarpróf]]i tvö ár. Skólinn var í sex bekkjum árin 1944–1970, en árið 1971 voru tveir neðstu bekkirnir felldir niður og nemendur í staðinn teknir inn í skólann með [[landspróf]] eða [[gagnfræðapróf]], og eftir árið 1974 [[Samræmdu prófin|samræmt grunnskólapróf]]. === Aðstaða skólans === Skólinn hefur starfað á sex stöðum í [[Reykjavík]]: * [[Vinaminni]] ([[Mjóstræti 3]]) fyrsta árið (1905–1906) *[[Melsteðshús]]i við [[Lækjartorg]] árið 1906–1907 * Hafnarstræti 19 árin 1907–1912 * Vesturgötu 10 árin 1912–1931 * Grundarstíg 24 árin 1931–1986 * Ofanleiti 1 frá árinu 1986 === Skólastjórar Verzlunarskóla Íslands === * 1905–1915: Ólafur G. Eyjólfsson * 1915–1917: Jón Sívertsen * 1917–1918: Helgi Jónsson * 1918–1931: Jón Sívertsen * 1931–1953: Vilhjálmur Þ. Gíslason * 1953–1979: [[Jón Gíslason]] * 1979–1990: Þorvarður Elíasson * 1990–1991: Valdimar Hergeirsson * 1991–2005: Þorvarður Elíasson * 2005–2007: Sölvi Sveinsson * 2007–2021: Ingi Ólafsson * 2021–: Guðrún Inga Sívertsen == Félagslíf == Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands (NFVÍ) starfrækir hátt í 50 nefndir og hundruðir nemenda í ýmsum klúbbum og nefndum við skólann og í stjórn nemendafélagsins. === Útgáfa === NFVÍ gefur meðal annars út skólablaðið ''Viljann'' sem kom fyrst út árið 1908 og árbókina sína, ''Verzlunarskólablaðið,'' einu sinni á ári og telur yfir 85 árganga. Auk þess gefur félagið út blöðin ''Örkina'' og ''Kvasir.'' == Nokkrir þekktir einstaklingar sem gengu í Verzlunarskóla Íslands == {{aðalgrein|Þekktir nemendur Verzlunarskóla Íslands}} * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Eggert Páll Ólason]] * [[Gísli Marteinn Baldursson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jóhanna Sigurðardóttir]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Kolbrún Halldórsdóttir]] * [[Selma Björnsdóttir]] * [[Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson]] * [[Ástþór Magnússon]] * [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] * [[Þorsteinn Pálsson]] * [[Jón Jónsson (tónlistarmaður)|Jón Jónsson]] * [[Friðrik Dór]] == Heimildir == {{vefheimild|url=http://www.verslo.is/verslo/framhaldsskoli/leidakerfi/nemendur/felagslif/|titill=Félagslíf|mánuðurskoðað=22. desember|árskoðað=2005}} == Tenglar == * [http://www.verslo.is/ Vefsíða Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.nfvi.is/ Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.timarit.is/?issueID=406891&pageSelected=3&lang=0 ''Verslunarskólinn 30 ára''; grein í Morgunblaðinu 1935]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{töflubyrjun}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn í Reykjavík]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=2004 | eftir=[[Borgarholtsskóli]]}} {{töfluendir}} {{framhaldsskólar}} {{S|1905}} [[Flokkur:Íslenskir einkaskólar]] [[Flokkur:Verzlunarskóli Íslands]] opstwv17rokom82wr7kbveuz6uunvsp 1982040 1982039 2026-10-06T19:06:44Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingar frá [[Special:Contributions/Informationcentericeland|Informationcentericeland]] ([[User talk:Informationcentericeland|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] 1957226 wikitext text/x-wiki {{Coord|64|07|40|N|21|53|47|W|display=title}} {{Upplýsingar Menntaskóli |nafn = Verzlunarskóli Íslands |mynd = [[Mynd:Versló2023.jpg|220px]] |einkunnarorð = |stofnaður = 1905 |tegund = [[Einkaskóli]] |skólastjóri = Guðrún Inga Sívertsen |nemendur = 900 + |nemendafélag = [[NFVÍ]] |staðsetning = Ofanleiti 1<br />103 [[Reykjavík]] |ID = |önnur nöfn = Verzló, Versló |gælunöfn nemenda = Verzlingar |heimasíða = [http://www.verslo.is/ verslo.is] }} '''Verzlunarskóli Íslands''' (eða '''Verzló''' eins og hann er oft kallaður) er [[framhaldsskóli]] til þriggja ára, staðsettur í [[Reykjavík]]. Skólinn var fyrst settur þann 12. október 1905 og tók til starfa um haustið sama ár. Á fyrsta starfsári hans voru 66 nemendur, en eru í dag yfir 900 talsins. [[Hermesarstafurinn]] er tákn Verzlunarskóla Íslands en [[Hermes]] er guð verslunar í grískri goðafræði. == Saga == Skólinn var stofnaður af [[Verzlunarmannafélag Reykjavíkur|Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur]] og [[Kaupmannafélag Reykjavíkur|Kaupmannafélagi Reykjavíkur]]. Sumarið 1922 tók [[Verslunarráð Íslands]] að sér umsjón skólans, og hefur hann síðan verið undir yfirstjórn þess. Skólinn útskrifaði fyrst [[stúdent]]a árið 1945, en stúdentsnámið tók þá sem lokið höfðu [[verslunarpróf]]i tvö ár. Skólinn var í sex bekkjum árin 1944–1970, en árið 1971 voru tveir neðstu bekkirnir felldir niður og nemendur í staðinn teknir inn í skólann með [[landspróf]] eða [[gagnfræðapróf]], og eftir árið 1974 [[Samræmdu prófin|samræmt grunnskólapróf]]. === Aðstaða skólans === Skólinn hefur starfað á sex stöðum í [[Reykjavík]]: * [[Vinaminni]] ([[Mjóstræti 3]]) fyrsta árið (1905–1906) *[[Melsteðshús]]i við [[Lækjartorg]] árið 1906–1907 * Hafnarstræti 19 árin 1907–1912 * Vesturgötu 10 árin 1912–1931 * Grundarstíg 24 árin 1931–1986 * Ofanleiti 1 frá árinu 1986 === Skólastjórar Verzlunarskóla Íslands === * 1905–1915: Ólafur G. Eyjólfsson * 1915–1917: Jón Sívertsen * 1917–1918: Helgi Jónsson * 1918–1931: Jón Sívertsen * 1931–1953: Vilhjálmur Þ. Gíslason * 1953–1979: [[Jón Gíslason]] * 1979–1990: Þorvarður Elíasson * 1990–1991: Valdimar Hergeirsson * 1991–2005: Þorvarður Elíasson * 2005–2007: Sölvi Sveinsson * 2007–2021: Ingi Ólafsson * 2021–: Guðrún Inga Sívertsen == Félagslíf == Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands (NFVÍ) starfrækir hátt í 50 nefndir og hundruðir nemenda í ýmsum klúbbum og nefndum við skólann og í stjórn nemendafélagsins. === Útgáfa === NFVÍ gefur meðal annars út skólablaðið ''Viljann'' sem kom fyrst út árið 1908 og árbókina sína, ''Verzlunarskólablaðið,'' einu sinni á ári og telur yfir 85 árganga. Auk þess gefur félagið út blöðin ''Örkina'' og ''Kvasir.'' == Nokkrir þekktir einstaklingar sem gengu í Verzlunarskóla Íslands == {{aðalgrein|Þekktir nemendur Verzlunarskóla Íslands}} * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Eggert Páll Ólason]] * [[Gísli Marteinn Baldursson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jóhanna Sigurðardóttir]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Kolbrún Halldórsdóttir]] * [[Selma Björnsdóttir]] * [[Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson]] * [[Ástþór Magnússon]] * [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] * [[Þorsteinn Pálsson]] * [[Jón Jónsson (tónlistarmaður)|Jón Jónsson]] * [[Friðrik Dór]] == Heimildir == {{vefheimild|url=http://www.verslo.is/verslo/framhaldsskoli/leidakerfi/nemendur/felagslif/|titill=Félagslíf|mánuðurskoðað=22. desember|árskoðað=2005}} == Tenglar == * [http://www.verslo.is/ Vefsíða Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.nfvi.is/ Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.timarit.is/?issueID=406891&pageSelected=3&lang=0 ''Verslunarskólinn 30 ára''; grein í Morgunblaðinu 1935]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{töflubyrjun}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn í Reykjavík]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=2004 | eftir=[[Borgarholtsskóli]]}} {{töfluendir}} {{framhaldsskólar}} {{S|1905}} [[Flokkur:Íslenskir einkaskólar]] [[Flokkur:Verzlunarskóli Íslands]] 6nn8plv1xej38avxo07w4wl5s00fblr 0 1140 1981996 1931726 2026-10-06T14:39:13Z TKSnaevarr 53243 /* Frá 2021 */ 1981996 wikitext text/x-wiki Listi yfir '''nóbelsverðlaunahafa í eðlisfræði'''. {{NobelPrizes}} == 1901 - 1910 == * [[1901]] - [[Wilhelm Conrad Röntgen]] * [[1902]] - [[Hendrik Antoon Lorentz]], [[Pieter Zeeman]] * [[1903]] - [[Henri Becquerel|Antoine Henri Becquerel]], [[Pierre Curie]], [[Marie Curie]] * [[1904]] - [[Rayleigh Lávarður]] (John William Strutt) * [[1905]] - [[Philipp Eduard Anton von Lenard]] * [[1906]] - [[Sir Joseph John Thomson]] * [[1907]] - [[Albert Abraham Michelson]] * [[1908]] - [[Gabriel Lippmann]] * [[1909]] - [[Guglielmo Marconi]], [[Karl Ferdinand Braun]] * [[1910]] - [[Johannes Diderik van der Waals]] == 1911 - 1920 == * [[1911]] - [[Wilhelm Wien]] * [[1912]] - [[Nils Gustaf Dalén]] * [[1913]] - [[Heike Kamerlingh-Onnes]] * [[1914]] - [[Max von Laue]] * [[1915]] - [[Sir William Henry Bragg]], [[William Lawrence Bragg]] * [[1916]] - Verðlaunin voru ekki afhent þetta árið. * [[1917]] - [[Charles Glover Barkla]] * [[1918]] - [[Max Planck]] * [[1919]] - [[Johannes Stark]] * [[1920]] - [[Charles Édouard Guillaume]] == 1921 - 1930 == * [[1921]] - [[Albert Einstein]] * [[1922]] - [[Niels Bohr|Niels Henrik David Bohr]] * [[1923]] - [[Robert Andrews Millikan]] * [[1924]] - [[Karl Manne Georg Siegbahn]] * [[1925]] - [[James Franck]], [[Gustav Ludwig Hertz]] * [[1926]] - [[Jean Baptiste Perrin]] * [[1927]] - [[Arthur Holly Compton]], [[Charles Thomson Rees Wilson]] * [[1928]] - [[Owen Willans Richardson]] * [[1929]] - [[Louis-Victor Pierre Raymond de Broglie]] * [[1930]] - [[Sir Chandrasekhara Venkata Raman]] == 1931 - 1940 == * [[1931]] - Verðlaunin voru ekki afhent þetta árið. * [[1932]] - [[Werner Karl Heisenberg]] * [[1933]] - [[Erwin Schrödinger]], [[Paul Adrien Maurice Dirac]] * [[1934]] - Verðlaunin voru ekki afhent þetta árið. * [[1935]] - [[James Chadwick]] * [[1936]] - [[Victor Franz Hess]], [[Carl David Anderson]] * [[1937]] - [[Clinton Joseph Davisson]], [[George Paget Thomson]] * [[1938]] - [[Enrico Fermi]] * [[1939]] - [[Ernest Orlando Lawrence]] * [[1940]] - Verðlaunin voru ekki afhent þetta árið. == 1941 - 1950 == * [[1941]] - Verðlaunin voru ekki afhent þetta árið. * [[1942]] - Verðlaunin voru ekki afhent þetta árið. * [[1943]] - [[Otto Stern]] * [[1944]] - [[Isidor Isaac Rabi]] * [[1945]] - [[Wolfgang Pauli]] * [[1946]] - [[Percy Williams Bridgman]] * [[1947]] - [[Sir Edward Victor Appleton]] * [[1948]] - [[Patrick Maynard Stuart Blackett]] * [[1949]] - [[Hideki Yukawa]] * [[1950]] - [[Cecil Frank Powell]] == 1951 - 1960 == * [[1951]] - [[Sir John Douglas Cockcroft]], [[Ernest Thomas Sinton Walton]] * [[1952]] - [[Felix Bloch]], [[Edward Mills Purcell]] * [[1953]] - [[Frits Zernike]] * [[1954]] - [[Max Born]], [[Walther Bothe]] * [[1955]] - [[Willis Eugene Lamb]], [[Polykarp Kusch]] * [[1956]] - [[William Bradford Shockley]], [[John Bardeen]], [[Walter Houser Brattain]] * [[1957]] - [[Chen Ning Yang]], [[Tsung-Dao Lee]] * [[1958]] - [[Pavel Alekseyevich Cherenkov]], [[Il'ia Frank]], [[Igor Yevgenyevich Tamm]] * [[1959]] - [[Emilio Gino Segre]], [[Owen Chamberlain]] * [[1960]] - [[Donald A. Glaser|Donald Arthur Glaser]] == 1961 - 1970 == * [[1961]] - [[Robert Hofstadter]], [[Rudolf Ludwig Mössbauer]] * [[1962]] - [[Lev Davidovich Landau]] * [[1963]] - [[Eugene Paul Wigner]], [[Maria Goeppert-Mayer]], [[J. Hans D. Jensen]] * [[1964]] - [[Charles Hard Townes]], [[Nicolay Gennadiyevich Basov]], [[Aleksandr Prokhorov]] * [[1965]] - [[Sin-Itiro Tomonaga]], [[Julian Schwinger]], [[Richard Feynman|Richard P. Feynman]] * [[1966]] - [[Alfred Kastler]] * [[1967]] - [[Hans Albrecht Bethe]] * [[1968]] - [[Luis Walter Alvarez]] * [[1969]] - [[Murray Gell-Mann]] * [[1970]] - [[Hannes Olof Gösta Alfvén]], [[Louis Eugene Félix Néel]] == 1971 - 1980 == * [[1971]] - [[Dennis Gabor]] * [[1972]] - [[John Bardeen]], [[Leon Neil Cooper]], [[John Robert Schrieffer]] * [[1973]] - [[Leo Esaki]], [[Ivar Giaever]], [[Brian David Josephson]] * [[1974]] - [[Martin Ryle|Sir Martin Ryle]], [[Antony Hewish]] * [[1975]] - [[Aage Niels Bohr]], [[Ben Roy Mottelson]], [[Leo James Rainwater]] * [[1976]] - [[Burton Richter]], [[Samuel Chao Chung Ting]] * [[1977]] - [[Philip Warren Anderson]], [[Sir Nevill Francis Mott]], [[John Hasbrouck van Vleck]] * [[1978]] - [[Pyotr Leonidovich Kapitsa]], [[Arno Allan Penzias]], [[Robert Woodrow Wilson]] * [[1979]] - [[Sheldon Lee Glashow]], [[Abdus Salam]], [[Steven Weinberg]] * [[1980]] - [[James Watson Cronin]], [[Val Logsdon Fitch]] == 1981 - 1990 == * [[1981]] - [[Nicolaas Bloembergen]], [[Arthur Leonard Schawlow]], [[Kai Manne Boerje Siegbahn]] * [[1982]] - [[Kenneth G. Wilson]] * [[1983]] - [[Subrahmanyan Chandrasekhar]], [[William Alfred Fowler]] * [[1984]] - [[Carlo Rubbia]], [[Simon van der Meer]] * [[1985]] - [[Klaus von Klitzing]] * [[1986]] - [[Ernst Ruska]], [[Gerd Binnig]], [[Heinrich Rohrer]] * [[1987]] - [[Johannes Georg Bednorz]], [[Karl Alexander Müller]] * [[1988]] - [[Leon M. Lederman|Leon Max Lederman]], [[Melvin Schwartz]], [[Jack Steinberger]] * [[1989]] - [[Norman Foster Ramsey]], [[Hans Georg Dehmelt]], [[Wolfgang Paul]] * [[1990]] - [[Jerome Isaac Friedman]], [[Henry Way Kendall]], [[Richard Edward Taylor]] == 1991 - 2000 == * [[1991]] - [[Pierre-Gilles de Gennes]] * [[1992]] - [[Georges Charpak]] * [[1993]] - [[Russell Alan Hulse]], [[Joseph Hooton Taylor Jr.]] * [[1994]] - [[Bertram Brockhouse|Bertram Neville Brockhouse]], [[Clifford Glenwood Shull]] * [[1995]] - [[Martin Lewis Perl]], [[Frederick Reines]] * [[1996]] - [[David Morris Lee]], [[Douglas D. Osheroff|Douglas Dean Osheroff]], [[Robert Coleman Richardson]] * [[1997]] - [[Steven Chu]], [[Claude Cohen-Tannoudji]], [[William Daniel Phillips]] * [[1998]] - [[Robert B. Laughlin]], [[Horst Ludwig Störmer]], [[Daniel Chee Tsui]] * [[1999]] - [[Gerardus 't Hooft]], [[Martinus J.G. Veltman]] * [[2000]] - [[Zhores Ivanovich Alferov]] [[Herbert Kroemer]], [[Jack Kilby|Jack St. Clair Kilby]] == 2001 - 2010 == * [[2001]] - [[Eric Allin Cornell]], [[Wolfgang Ketterle]], [[Carl Wieman|Carl Edwin Wieman]] * [[2002]] - [[Raymond Davis Jr.]], [[Masatoshi Koshiba]], [[Riccardo Giacconi]] * [[2003]] - [[Alexei Alexeevich Abrikosov]], [[Vitaly Lazarevich Ginzburg]], [[Anthony James Leggett]] * [[2004]] - [[David Gross|David J. Gross]], [[David Politzer|H. David Politzer]], [[Frank Wilczek]] * [[2005]] - [[Roy J. Glauber]], [[John L. Hall]], [[Theodor W. Hänsch]] * [[2006]] - [[John C. Mather]], [[George F. Smoot]] * [[2007]] - [[Albert Fert]], [[Peter Grünberg]] * [[2008]] - [[Yoichiro Nambu]], [[Makoto Kobayashi]] og [[Toshihide Maskawa]] * [[2009]] - [[Charles K. Kao]], [[Willard S. Boyle]] og [[George E. Smith]] * [[2010]] - [[Andre Geim]], [[Konstantin Novoselov]] == 2011 - 2020 == * [[2011]] - [[Saul Perlmutter]], [[Brian P. Schmidt]] og [[Adam G. Riess]] * [[2012]] - [[Serge Haroche]] og [[David Wineland]] * [[2013]] - [[Francois Englert]] og [[Peter Higgs]] * [[2014]] - [[Isamu Akasaki]], [[Hiroshi Amano]] og [[Shuji Nakamura]] * [[2015]] - [[Arthur B. McDonald]] og [[Takaaki Kajita]] * [[2016]] - [[David J. Thouless]], [[F. Duncan M. Haldane]] og [[John M. Kosterlitz]] * [[2017]] - [[Rainer Weiss]], [[Kip Thorne]] og [[Barry Barish]] * [[2018]] - [[Arthur Ashkin]], [[Gérard Mourou]] og [[Donna Strickland]] * [[2019]] - [[James Peebles]], [[Michel Mayor]] og [[Didier Queloz]] * [[2020]] - [[Roger Penrose]], [[Reinhard Genzel]] og [[Andrea Ghez]] ==Frá 2021== * [[2021]] - [[Syukuro Manabe]], [[Klaus Hasselmann]] og [[Giorgio Parisi]] * [[2022]] - [[Alain Aspect]], [[John Clauser]] og [[Anton Zeilinger]] * [[2023]] - [[Pierre Agostini]], [[Ferenc Krausz]] og [[Anne L'Huillier]] * [[2024]] - [[Geoffrey Hinton]] og [[John Hopfield]] * [[2025]] - [[John Clarke]], [[Michel H. Devoret]] og [[John M. Martinis]] * [[2026]] - [[Francis Halzen]] [[Flokkur:Nóbelsverðlaun]] [[Flokkur:Listar um eðlisfræði]] [[Flokkur:Listar yfir Nóbelsverðlaun|Eðlisfræði]] ki679sc78hcgdcb8oxq3f4ip6576pum 0 1433 1982104 1931977 2026-10-07T10:22:55Z TKSnaevarr 53243 /* 2021 - 2030 */ 1982104 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Marie_Skłodowska-Curie's_Nobel_Prize_in_Chemistry_1911.jpg|thumb|hægri|Skírteini Marie Curie sem hlaut Nóbelsverðlaunin í efnafræði árið 1911.]] '''Listi yfir verðlaunahafa.''' {{NobelPrizes}} == 1901 - 1910 == * [[1901]] - [[Jacobus Henricus van 't Hoff]] * [[1902]] - [[Hermann Emil Fischer]] * [[1903]] - [[Svante August Arrhenius]] * [[1904]] - [[Sir William Ramsay]] * [[1905]] - [[Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer]] * [[1906]] - [[Henri Moissan]] * [[1907]] - [[Eduard Buchner]] * [[1908]] - [[Ernest Rutherford]] * [[1909]] - [[Wilhelm Ostwald]] * [[1910]] - [[Otto Wallach]] == 1911 - 1920 == * [[1911]] - [[Marie Sklodowska-Curie]] * [[1912]] - [[Victor Grignard]], [[Paul Sabatier]] * [[1913]] - [[Alfred Werner]] * [[1914]] - [[Theodore William Richards]] * [[1915]] - [[Richard Martin Willstätter]] * [[1918]] - [[Fritz Haber]] * [[1920]] - [[Walther Hermann Nernst]] == 1921 - 1930 == * [[1921]] - [[Frederick Soddy]] * [[1922]] - [[Francis William Aston]] * [[1923]] - [[Fritz Pregl]] * [[1925]] - [[Richard Adolf Zsigmondy]] * [[1926]] - [[Theodor Svedberg]] * [[1927]] - [[Heinrich Otto Wieland]] * [[1928]] - [[Adolf Otto Reinhold Windaus]] * [[1929]] - [[Arthur Harden]], [[Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin]] * [[1930]] - [[Hans Fischer]] == 1931 - 1940 == * [[1931]] - [[Carl Bosch]], [[Friedrich Bergius]] * [[1932]] - [[Irving Langmuir]] * [[1934]] - [[Harold Clayton Urey]] * [[1935]] - [[Frédéric Joliot]], [[Irene Joliot-Curie]] * [[1936]] - [[Peter Debye|Petrus (Peter) Josephus Wilhelmus Debye]] * [[1937]] - [[Walter Norman Haworth]], [[Paul Karrer]] * [[1938]] - [[Richard Kuhn]] * [[1939]] - [[Adolf Friedrich Johann Butenandt]], [[Leopold Ruzicka]] == 1941 - 1950 == * [[1943]] - [[George de Hevesy]] * [[1944]] - [[Otto Hahn]] * [[1945]] - [[Artturi Ilmari Virtanen]] * [[1946]] - [[James Batcheller Sumner]], [[John Howard Northrop]], [[Wendell Meredith Stanley]] * [[1947]] - [[Sir Robert Robinson]] * [[1948]] - [[Arne Wilhelm Kaurin Tiselius]] * [[1949]] - [[William Francis Giauque]] * [[1950]] - [[Otto Paul Hermann Diels]], [[Kurt Alder]] == 1951 - 1960 == * [[1951]] - [[Edwin Mattison McMillan]], [[Glenn Theodore Seaborg]] * [[1952]] - [[Archer John Porter Martin]], [[Richard Laurence Millington Synge]] * [[1953]] - [[Hermann Staudinger]] * [[1954]] - [[Linus Carl Pauling]] * [[1955]] - [[Vincent du Vigneaud]] * [[1956]] - [[Sir Cyril Norman Hinshelwood]], [[Níkolaj Semjonov]] * [[1957]] - [[Lord Alexander R. Todd]] * [[1958]] - [[Frederick Sanger]] * [[1959]] - [[Jaroslav Heyrovsky]] * [[1960]] - [[Willard Frank Libby]] == 1961 - 1970 == * [[1961]] - [[Melvin Calvin]] * [[1962]] - [[Max Ferdinand Perutz]], [[John Cowdery Kendrew]] * [[1963]] - [[Karl Ziegler]], [[Giulio Natta]] * [[1964]] - [[Dorothy Crowfoot Hodgkin]] * [[1965]] - [[Robert Burns Woodward]] * [[1966]] - [[Robert Sanderson Mulliken]] * [[1967]] - [[Manfred Eigen]], [[Ronald George Wreyford Norrish]], [[George Porter]] * [[1968]] - [[Lars Onsager]] * [[1969]] - [[Derek H. R. Barton]], [[Odd Hassel]] * [[1970]] - [[Luis F. Leloir]] == 1971 - 1980 == * [[1971]] - [[Gerhard Herzberg]] * [[1972]] - [[Christian B. Anfinsen]], [[Stanford Moore]], [[William H. Stein]] * [[1973]] - [[Ernst Otto Fischer]], [[Geoffrey Wilkinson]] * [[1974]] - [[Paul J. Flory]] * [[1975]] - [[John Warcup Cornforth]], [[Vladimir Prelog]] * [[1976]] - [[William Nunn Lipscomb|William Nunn Lipscomb, Jr.]] * [[1977]] - [[Ilya Prigogine]] * [[1978]] - [[Peter D. Mitchell]] * [[1979]] - [[Herbert C. Brown]], [[Georg Wittig]] * [[1980]] - [[Paul Berg]], [[Walter Gilbert]], [[Frederick Sanger]] == 1981 - 1990 == * [[1981]] - [[Kenichi Fukui]], [[Roald Hoffmann]] * [[1982]] - [[Aaron Klug]] * [[1983]] - [[Henry Taube]] * [[1984]] - [[Robert Bruce Merrifield]] * [[1985]] - [[Herbert A. Hauptman]], [[Jerome Karle]] * [[1986]] - [[Dudley R. Herschbach]], [[Yuan T. Lee]], [[John C. Polanyi]] * [[1987]] - [[Donald J. Cram]], [[Jean-Marie Lehn]], [[Charles J. Pedersen]] * [[1988]] - [[Johann Deisenhofer]], [[Robert Huber]], [[Hartmut Michel]] * [[1989]] - [[Sidney Altman]], [[Thomas R. Cech]] * [[1990]] - [[Elias James Corey]] == 1991 - 2000 == * [[1991]] - [[Richard R. Ernst]] * [[1992]] - [[Rudolph A. Marcus]] * [[1993]] - [[Kary Mullis|Kary B. Mullis]], [[Michael Smith]] * [[1994]] - [[George A. Olah]] * [[1995]] - [[Paul J. Crutzen]], [[Mario J. Molina]], [[F. Sherwood Rowland]] * [[1996]] - [[Robert Curl]], Sir [[Harold Kroto]], [[Richard Smalley]] * [[1997]] - [[Paul D. Boyer]], [[John E. Walker]], [[Jens Christian Skou]] * [[1998]] - [[Walter Kohn]], [[John A. Pople]] * [[1999]] - [[Ahmed H. Zewail]] * [[2000]] - [[Alan J Heeger]], [[Alan G MacDiarmid]], [[Hideki Shirakawa]] == 2001 - 2010 == * [[2001]] - [[William S. Knowles]], [[Ryoji Noyori]], [[K. Barry Sharpless]] * [[2002]] - [[Kurt Wüthrich]], [[John B. Fenn]], [[Koichi Tanaka]] * [[2003]] - [[Peter Agre]], [[Roderick MacKinnon]] * [[2004]] - [[Aaron Ciechanover]], [[Avram Hershko]] og [[Irwin Rose]] * [[2005]] - [[Robert Grubbs]], [[Richard Schrock]] og [[Yves Chauvin]] * [[2006]] - [[Roger D. Kornberg]] * [[2007]] - [[Gerhard Ertl]] * [[2008]] - [[Osamu Shimomura]], [[Martin Chalfie]] og [[Roger Y. Tsien]] * [[2009]] - [[Venkatraman Ramakrishnan]], [[Thomas A. Steitz]] og [[Ada E. Yonath]] * [[2010]] - [[Richard F. Heck]], [[Ei-ichi Negishi]] og [[Akira Suzuki]] == 2011 - 2020 == * [[2011]] - [[Dan Shechtman]] * [[2012]] - [[Brian Kobilka]] og [[Robert Lefkowitz]] * [[2013]] - [[Michael Levitt]], [[Martin Karplus]] og [[Arieh Warshel]] * [[2014]] - [[Eric Betzig]], [[Stefan Hell]] og [[William E. Moerner]] * [[2015]] - [[Tomas Lindahl]], [[Paul L. Modrich]] og [[Aziz Sancar]] * [[2016]] - [[Jean-Pierre Sauvage]], [[Fraser Stoddart]] og [[Ben Feringa]] * [[2017]] - [[Jacques Dubochet]], [[Joachim Frank]] og [[Richard Henderson]] * [[2018]] - [[Frances H. Arnold]], [[George P. Smith]] og [[Gregory P. Winter]] * [[2019]] - [[John B. Goodenough]], [[M. Stanley Whittingham]] og [[Akira Yoshino]] * [[2020]] - [[Jennifer Doudna]] og [[Emmanuelle Charpentier]] == 2021 - 2030 == * [[2021]] - [[Benjamin List]] og [[David MacMillan]] * [[2022]] - [[Carolyn Bertozzi]], [[Morten Meldal]] og [[K. Barry Sharpless]] * [[2023]] - [[Moungi Bawendi]], [[Lou­is Brus]] og [[Al­ex­ei Ekimov]] * [[2024]] - [[David Baker]], [[Demis Hassabis]] og [[John M. Jumper]] * [[2025]] - [[Omar M. Yaghi]], [[Susumu Kitagawa]] og [[Richard Robson]]. * [[2026]] - [[Henry Kagan]] og [[Kenso Soai]]. [[Flokkur:Nóbelsverðlaun|Efnafræði]] [[Flokkur:Listar um efnafræði]] [[Flokkur:Listar yfir Nóbelsverðlaun|Efnafræði]] 29t44xrqskp7jxanf6t9focl4k7npp4 1982106 1982104 2026-10-07T10:29:55Z TKSnaevarr 53243 /* 2021 - 2030 */ 1982106 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Marie_Skłodowska-Curie's_Nobel_Prize_in_Chemistry_1911.jpg|thumb|hægri|Skírteini Marie Curie sem hlaut Nóbelsverðlaunin í efnafræði árið 1911.]] '''Listi yfir verðlaunahafa.''' {{NobelPrizes}} == 1901 - 1910 == * [[1901]] - [[Jacobus Henricus van 't Hoff]] * [[1902]] - [[Hermann Emil Fischer]] * [[1903]] - [[Svante August Arrhenius]] * [[1904]] - [[Sir William Ramsay]] * [[1905]] - [[Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer]] * [[1906]] - [[Henri Moissan]] * [[1907]] - [[Eduard Buchner]] * [[1908]] - [[Ernest Rutherford]] * [[1909]] - [[Wilhelm Ostwald]] * [[1910]] - [[Otto Wallach]] == 1911 - 1920 == * [[1911]] - [[Marie Sklodowska-Curie]] * [[1912]] - [[Victor Grignard]], [[Paul Sabatier]] * [[1913]] - [[Alfred Werner]] * [[1914]] - [[Theodore William Richards]] * [[1915]] - [[Richard Martin Willstätter]] * [[1918]] - [[Fritz Haber]] * [[1920]] - [[Walther Hermann Nernst]] == 1921 - 1930 == * [[1921]] - [[Frederick Soddy]] * [[1922]] - [[Francis William Aston]] * [[1923]] - [[Fritz Pregl]] * [[1925]] - [[Richard Adolf Zsigmondy]] * [[1926]] - [[Theodor Svedberg]] * [[1927]] - [[Heinrich Otto Wieland]] * [[1928]] - [[Adolf Otto Reinhold Windaus]] * [[1929]] - [[Arthur Harden]], [[Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin]] * [[1930]] - [[Hans Fischer]] == 1931 - 1940 == * [[1931]] - [[Carl Bosch]], [[Friedrich Bergius]] * [[1932]] - [[Irving Langmuir]] * [[1934]] - [[Harold Clayton Urey]] * [[1935]] - [[Frédéric Joliot]], [[Irene Joliot-Curie]] * [[1936]] - [[Peter Debye|Petrus (Peter) Josephus Wilhelmus Debye]] * [[1937]] - [[Walter Norman Haworth]], [[Paul Karrer]] * [[1938]] - [[Richard Kuhn]] * [[1939]] - [[Adolf Friedrich Johann Butenandt]], [[Leopold Ruzicka]] == 1941 - 1950 == * [[1943]] - [[George de Hevesy]] * [[1944]] - [[Otto Hahn]] * [[1945]] - [[Artturi Ilmari Virtanen]] * [[1946]] - [[James Batcheller Sumner]], [[John Howard Northrop]], [[Wendell Meredith Stanley]] * [[1947]] - [[Sir Robert Robinson]] * [[1948]] - [[Arne Wilhelm Kaurin Tiselius]] * [[1949]] - [[William Francis Giauque]] * [[1950]] - [[Otto Paul Hermann Diels]], [[Kurt Alder]] == 1951 - 1960 == * [[1951]] - [[Edwin Mattison McMillan]], [[Glenn Theodore Seaborg]] * [[1952]] - [[Archer John Porter Martin]], [[Richard Laurence Millington Synge]] * [[1953]] - [[Hermann Staudinger]] * [[1954]] - [[Linus Carl Pauling]] * [[1955]] - [[Vincent du Vigneaud]] * [[1956]] - [[Sir Cyril Norman Hinshelwood]], [[Níkolaj Semjonov]] * [[1957]] - [[Lord Alexander R. Todd]] * [[1958]] - [[Frederick Sanger]] * [[1959]] - [[Jaroslav Heyrovsky]] * [[1960]] - [[Willard Frank Libby]] == 1961 - 1970 == * [[1961]] - [[Melvin Calvin]] * [[1962]] - [[Max Ferdinand Perutz]], [[John Cowdery Kendrew]] * [[1963]] - [[Karl Ziegler]], [[Giulio Natta]] * [[1964]] - [[Dorothy Crowfoot Hodgkin]] * [[1965]] - [[Robert Burns Woodward]] * [[1966]] - [[Robert Sanderson Mulliken]] * [[1967]] - [[Manfred Eigen]], [[Ronald George Wreyford Norrish]], [[George Porter]] * [[1968]] - [[Lars Onsager]] * [[1969]] - [[Derek H. R. Barton]], [[Odd Hassel]] * [[1970]] - [[Luis F. Leloir]] == 1971 - 1980 == * [[1971]] - [[Gerhard Herzberg]] * [[1972]] - [[Christian B. Anfinsen]], [[Stanford Moore]], [[William H. Stein]] * [[1973]] - [[Ernst Otto Fischer]], [[Geoffrey Wilkinson]] * [[1974]] - [[Paul J. Flory]] * [[1975]] - [[John Warcup Cornforth]], [[Vladimir Prelog]] * [[1976]] - [[William Nunn Lipscomb|William Nunn Lipscomb, Jr.]] * [[1977]] - [[Ilya Prigogine]] * [[1978]] - [[Peter D. Mitchell]] * [[1979]] - [[Herbert C. Brown]], [[Georg Wittig]] * [[1980]] - [[Paul Berg]], [[Walter Gilbert]], [[Frederick Sanger]] == 1981 - 1990 == * [[1981]] - [[Kenichi Fukui]], [[Roald Hoffmann]] * [[1982]] - [[Aaron Klug]] * [[1983]] - [[Henry Taube]] * [[1984]] - [[Robert Bruce Merrifield]] * [[1985]] - [[Herbert A. Hauptman]], [[Jerome Karle]] * [[1986]] - [[Dudley R. Herschbach]], [[Yuan T. Lee]], [[John C. Polanyi]] * [[1987]] - [[Donald J. Cram]], [[Jean-Marie Lehn]], [[Charles J. Pedersen]] * [[1988]] - [[Johann Deisenhofer]], [[Robert Huber]], [[Hartmut Michel]] * [[1989]] - [[Sidney Altman]], [[Thomas R. Cech]] * [[1990]] - [[Elias James Corey]] == 1991 - 2000 == * [[1991]] - [[Richard R. Ernst]] * [[1992]] - [[Rudolph A. Marcus]] * [[1993]] - [[Kary Mullis|Kary B. Mullis]], [[Michael Smith]] * [[1994]] - [[George A. Olah]] * [[1995]] - [[Paul J. Crutzen]], [[Mario J. Molina]], [[F. Sherwood Rowland]] * [[1996]] - [[Robert Curl]], Sir [[Harold Kroto]], [[Richard Smalley]] * [[1997]] - [[Paul D. Boyer]], [[John E. Walker]], [[Jens Christian Skou]] * [[1998]] - [[Walter Kohn]], [[John A. Pople]] * [[1999]] - [[Ahmed H. Zewail]] * [[2000]] - [[Alan J Heeger]], [[Alan G MacDiarmid]], [[Hideki Shirakawa]] == 2001 - 2010 == * [[2001]] - [[William S. Knowles]], [[Ryoji Noyori]], [[K. Barry Sharpless]] * [[2002]] - [[Kurt Wüthrich]], [[John B. Fenn]], [[Koichi Tanaka]] * [[2003]] - [[Peter Agre]], [[Roderick MacKinnon]] * [[2004]] - [[Aaron Ciechanover]], [[Avram Hershko]] og [[Irwin Rose]] * [[2005]] - [[Robert Grubbs]], [[Richard Schrock]] og [[Yves Chauvin]] * [[2006]] - [[Roger D. Kornberg]] * [[2007]] - [[Gerhard Ertl]] * [[2008]] - [[Osamu Shimomura]], [[Martin Chalfie]] og [[Roger Y. Tsien]] * [[2009]] - [[Venkatraman Ramakrishnan]], [[Thomas A. Steitz]] og [[Ada E. Yonath]] * [[2010]] - [[Richard F. Heck]], [[Ei-ichi Negishi]] og [[Akira Suzuki]] == 2011 - 2020 == * [[2011]] - [[Dan Shechtman]] * [[2012]] - [[Brian Kobilka]] og [[Robert Lefkowitz]] * [[2013]] - [[Michael Levitt]], [[Martin Karplus]] og [[Arieh Warshel]] * [[2014]] - [[Eric Betzig]], [[Stefan Hell]] og [[William E. Moerner]] * [[2015]] - [[Tomas Lindahl]], [[Paul L. Modrich]] og [[Aziz Sancar]] * [[2016]] - [[Jean-Pierre Sauvage]], [[Fraser Stoddart]] og [[Ben Feringa]] * [[2017]] - [[Jacques Dubochet]], [[Joachim Frank]] og [[Richard Henderson]] * [[2018]] - [[Frances H. Arnold]], [[George P. Smith]] og [[Gregory P. Winter]] * [[2019]] - [[John B. Goodenough]], [[M. Stanley Whittingham]] og [[Akira Yoshino]] * [[2020]] - [[Jennifer Doudna]] og [[Emmanuelle Charpentier]] == 2021 - 2030 == * [[2021]] - [[Benjamin List]] og [[David MacMillan]] * [[2022]] - [[Carolyn Bertozzi]], [[Morten Meldal]] og [[K. Barry Sharpless]] * [[2023]] - [[Moungi Bawendi]], [[Lou­is Brus]] og [[Al­ex­ei Ekimov]] * [[2024]] - [[David Baker]], [[Demis Hassabis]] og [[John M. Jumper]] * [[2025]] - [[Omar M. Yaghi]], [[Susumu Kitagawa]] og [[Richard Robson]]. * [[2026]] - [[Henri B. Kagan]] og [[Kenso Soai]]. [[Flokkur:Nóbelsverðlaun|Efnafræði]] [[Flokkur:Listar um efnafræði]] [[Flokkur:Listar yfir Nóbelsverðlaun|Efnafræði]] 7dcov2xqfix15s2wqgogl39nzfs02rx 4 1746 1982087 1981950 2026-10-07T07:40:01Z Freigut 18524 /* Orðabókarnefnd */ Svar 1982087 wikitext text/x-wiki <!-- Skiljið þessa línu eftir -->{{Potturinn}}__NEWSECTIONLINK____TOC__ == Pilibhit-tígursfriðlandið == I am not sure where to report this. [[Pilibhit-tígursfriðlandið]] was written on 3 November by [[Notandi:Pixel009]], who has been blocked on en Wikipedia as a sockpuppet and globally locked for spamming around 100 different language versions on the same subject, see [[:meta:Steward requests/Global/2025-w48#Global block/unblock for Pixel009]]. The article probably needs to be reviewed for neutrality and use of Icelandic, or possibly it should be deleted as spam. [[:en:Pilibhit Tiger Reserve]] has existed since 2008, so presumably the subject is notable. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] may have already dealt with any problems. [[Notandi:TSventon|TSventon]] ([[Notandaspjall:TSventon|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:24 (UTC) : I sometimes delete those translated sites but I decided to give this one a fix. Might need more repairing. Thanx for notifying. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:43 (UTC) == 25 ára afmæli Wikipedíu 15. janúar 2026 == þann 15. janúar næstkomandi verður 25 afmæli alþjóðlega Wikipedia verkefnisins. Ættum við ekki að minnast þess með einhverjum hætti og hafa hitting eða stafrænan viðburð? Eða baka afmælisköku? Einfalt væri að hafa mitting (stafrænan hitting t.d. í Zoom eða á einhverjum fundastað) sem byrjaði rúmlega kl. 16 það gæti tengst fyrirhuguðu "A 15-minute pre-party" sem á að byrja kl. 15:45 og vera bara afmælisóskir og svoleiðis. Hér er nánar um þann viðburð: [[metawiki:Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration|Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration - Meta-Wiki]] @salvor [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. desember 2025 kl. 19:05 (UTC) :Um að gera [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-24148-9|&#126;2026-24148-9]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-24148-9|spjall]]) 12. janúar 2026 kl. 09:15 (UTC) :Hérna er frétt á RÚV um viðtalið sem ég fór í lestinni: [https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-01-26-aetladi-ser-ad-eyda-eftirlaunaarunum-a-wikipedia-464484 Ætlaði sér að eyða eftirlaunaárunum á Wikipedia] :Hér er tengill beint á upptökuna á viðtalinu (þetta var bara notalegt spjall) https://www.ruv.is/utvarp/spila/lestin/23619/bj4729 [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 17:40 (UTC) ::Vel gert! Fínt viðtal. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 18:48 (UTC) ::: Já, þetta var skemmtilegt, takk. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 19:52 (UTC) : Rás1 eða þátturinn Lestin spyr í gegnum skilaboð Vina Wikipedía á fb hvort einhver vilji koma í viðtal næstkomandi mánudag og ræða Wikipedíu og 25 ára afmælið. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. janúar 2026 kl. 15:45 (UTC) :Ég bauð mig fram ef enginn annar hefði gert það. Mikilvægt að nýta öll tækifæri til að kynna Wikipediu. Fer í viðtal á morgun mánudag. Held að það verði spurt um íslensku wikipedia, hvað sé skrifað, og t.d. hvaða grein er oftast breytt og hvaða grein er lengsta greinin og svo t.d. um wikipedíu á gervigreindartímum. Ég veit reyndar ekki hvar ég get flett upp svona statistik um íslensku wikipedíu eins og lengd greinar eða hvaða grein fólk sé áhugasamast um. Endilega komið með ábendingar [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 22:10 (UTC) == Mig vantar réttan 'fána' Hamas inn svoleiðis að ég geti tengt hana í grein Hamas. == Hæhæ. Ég er enn aðeins að læra. Mér er pínulítið óskýrt hví ég get ekki einfaldlega notað 'https://en.wikipedia.org/wiki/File:Emblem_of_Hamas.svg' í einu formi eða öðru [https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Qassam_Brigades í skiptum fyrir fána al-Qassam] í greininni um [[Hamas]]. Það væri kúl ef einhver gæti upphalað myndinni, það sem væri enn meira kúl væri ef einhver gæti sagt mér hvort ég geti hreinlega hlekkjað beint í efni frá wikimedia eða hvort þau sé aðskilið/mögulega frátekið ecosystem fyrir Enska alfræðiritið, hvað ég sé að gera vitlaust, og/eða hvernig ég ætti að snúa mér í þessu, hvort sé þessvegna mögulega auðveldasta launsnin að endurupphala myndinni einfaldlega á Íslenska alfræðiritið sbr Wikipedia:Hlaða_inn_skrá. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 02:24 (UTC) :Fáni Hamas sem notaður er í ensku greininni er varinn höfundarrétti, og er þess vegna ekki til sem mynd inni á Wikimedia Commons. Það þýðir að það er ekki hægt að nota hann utan ensku Wiki. Það væri hægt að hlaða honum sérstaklega upp á íslensku Wikipediu, en það er spurning hvort það væri strangt til tekið löglegt. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 05:06 (UTC) ::Takk fyrir svarið. ::Er fáni al-Qassam ekki varinn höfundarrétti? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 14:04 (UTC) :::Hann er of almennur til að njóta verndar. Þetta er bara trúarjátningin á grænum bakgrunni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 18:18 (UTC) ::::Hvað gerist ef ég brýt höfundarréttarlögin og upphel fánanum bara samt eins og [https://no.wikipedia.org/wiki/Hamas gert hefur t.d. verið hér]? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 19:54 (UTC) :::::Skránni verður eytt á endanum. Það er t.d. eyðingartillaga á [[:c:File:Emblem_of_Hamas_Vector_Graphic.svg|þessu]]. Málið með Commons er að það er mjög undirmannað og efni getur hangið inni heillengi þó að það sé höfundarréttarvarið af því að það er tímafrekt að fara í gegnum þetta. Ég mæli ekki með því að bæta í þann haug með því að brjóta vísvitandi reglur. Ef þú vilt fá þetta inn í íslensku greinina þá er ekki annað í boði en hlaða mynd inn hér og rökstyðja notkunina með svipuðum hætti og gert er á ensku útgáfunni. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 20:50 (UTC) ::::::Oki. Þá gerum við það ekki. ::::::Þá er bara að skoða aðrar leiðir sem valda ekki veseni og brjóta ekki reglur. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 23. desember 2025 kl. 00:00 (UTC) == Report concerning User:~2026-17683-2 == [[Special:Contributions/~2026-17683-2|~2026-17683-2]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:00 (UTC) :{{done}} [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:05 (UTC) == Forðist þessa tröllasíðu með rangar talsetningarupplýsingar. == Sælir, íslenska er ekki móðurmál mitt svo það gætu verið nokkrar stafsetningarvillur. Ég einfaldlega bara hef mikinn áhuga á íslenskum talsetningum og miðlum. Þess vegna hef ég gert nokkrar breytingar hér og þar, bæði til að æfa málið og til að gera upplýsingar aðgengilegar. Ég hef nýlega tekið eftir því að mikið af talsetningarupplýsingum á Wikipedia hefur verið bætt inn frá trollasíðu sem kallast The Dubbing Database. Þetta er síða sem ég hélt áður að væri í lagi, þegar skjáskot af kreditlistum voru til staðar. En smám saman fór ég að átta mig á því að þar eru margir krakkar og nettröll að breyta efni í þeim tilgangi að dreifa rangar upplýsingar. Þessi nettröll hafa gengið mjög langt í að búa til falskar upplýsingar. Á síðunni hafa til dæmis verið skáldaðar staðhæfingar á borð við að Ólafur Darri Ólafsson hafi leikið Black Bart í Sverðinu í steininum, og það sett fram sem staðreynd. Það var líka einhver gæi á síðunni sem bjó til falskt sænskt kreditlistaskjáskot úr Gravity Falls í Photoshop, eingöngu til að dreifa rangar upplýsingar. Sem rannsakandi fer þetta gríðarlega í taugarnar á mér, þar sem nettröllum tekst þannig að koma röngum upplýsingum í almenna dreifingu. Upplýsingarnar frá þessari síðu hafa allar verið settar inn af sama notanda. Ég held ekki að viðkomandinn geri sér grein fyrir að hann sé að bæta inn rangar upplýsingar en það væri þó ástæða til að fara yfir allar þessar greinar og ræða við notandann sem bætir þessu inn. Síðurnar sem ég hef hingað til séð með upplýsingum frá þessari síðu eru: Edda Björg Eyjólfsdóttir Sverðið í steininum Svampur Sveinsson Ef ekki er hægt að finna upplýsingar um talsetningar í traustum heimildum, ætti frekar að nota opinbera kreditlista frá Disney+, DVD-diskum, VHS-spólum og þess háttar. Ég veit að tilvísun eins og „VHS leikaralisti“ er ekki sú auðveldasta að sannreyna, en hún er samt þúsund sinnum betri en þessi fyrrnefnda tröllasíða. Vona að þið getið skoðað þetta nánar. Með góðri kveðju. [[Notandi:LexLuxor05|LexLuxor05]] ([[Notandaspjall:LexLuxor05|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 15:30 (UTC) :''Ofangreint fært frá [[Spjall:Forsíða]]'' --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 19:17 (UTC) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16. janúar 2026 kl. 19:45 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Misvísandi upplýsingar == Góðan daginn. Rak augun í eftirfarandi: Neðangreindar upplýsingar er að finna á síðunni "Hlaupár – Wikipedia": ''Á [[Ísland|Íslandi]] var gregoríska tímatalið tekið upp '''í byrjun október árið 1700. Þá var 10 dögum sleppt úr, svo að í stað 1. október kom 11. október.''' Dagarnir 1. til 10. október árið 1700 hafa því aldrei verið til á Íslandi.'' Allt aðrar upplysingar um sama efni koma hins vegar fram á síðunni „Gregoríska tímatalið – Wikipedia“ ''Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum [[Mótmælendatrú|mótmælenda]] í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 o'''g voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.''''' Sko, ég lærði þetta einhvern tíma, þ.e. hvaða dagsetningar duttu út en man ekki lengur hvort það var í okt. eða nóv.. Ég treysti mér því ekki til að laga þetta sjálf. Er ekki einhver sem getur lagað þetta til að það séu ekki misvísandi upplýsingar á síðunum? [[Notandi:DisaIvars|DisaIvars]] ([[Notandaspjall:DisaIvars|spjall]]) 17. janúar 2026 kl. 14:28 (UTC) : Kærar þakkir fyrir ábendinguna. Búinn að laga. Leiðréttingin er inni á [[Gregoríska tímatalið]]. Misskilningurinn stafar af breytingunni 1583 þegar kaþólsk lönd tóku upp nýja stíl, en þá var 10 dögum sleppt í byrjun október. Það gilti hins vegar aldrei á Íslandi og þegar nýi stíll var tekinn upp í Danaveldi árið 1700 var skekkjan orðin 11 dagar. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 14:18 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 13:21 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Síður um sjónvarpsumfjöllun og íþróttir == það er mikið að greinum um íþróttatengd mál á Wikipedia en er ekki eðlilegt að hafa einhverja stefnu varðandi hvað er viðeigandi. Ég sá t.d. að einhver hafði sett inn grein um sjónvarpumfjöllun um ákveðna tegund íþrótta. Á ekki að eyða slíkum greinum? [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:01 (UTC) : Ég er sammála með síðuna um sjónvarpsumfjöllunina og gruna notanda sem er í banni um að hafa stofnað hana.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:22 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 19. janúar 2026 kl. 21:01 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Úrelt orðanotkun == Hæ, ég er með pælingu. Vitið þið um greinar þar sem er enn til staðar orðanotkun eða orðafar sem þykir úrelt í dag. Ég gerði nokkrar lagfæringar varðandi frumbyggja Ameríku og var að pæla hvort þið vitið um fleiri dæmi um orðanotkun sem þarf nauðsynlega að lagfæra í samræmi við nútíma málvenjur og samfélagslegar breytingar. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-49679-3|&#126;2026-49679-3]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-49679-3|spjall]]) 23. janúar 2026 kl. 12:35 (UTC) :Hæ Björn, ég hélt að þú værir í banni. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 23. janúar 2026 kl. 21:54 (UTC) == Report concerning User:LI Mintian == [[Special:Contributions/LI Mintian|LI Mintian]] &ndash; Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:PieWriter|PieWriter]] ([[Notandaspjall:PieWriter|spjall]]) 5. febrúar 2026 kl. 07:51 (UTC) == Report concerning User:~2026-92643-0 == [[Special:Contributions/~2026-92643-0|~2026-92643-0]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Notandaspjall:Quinlan83|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 23:04 (UTC) == Þýddir kvikmyndatitlar == Ég velti því fyrir mér á pottinum í fyrra hvort það væri einhver viðmiðunarregla um hvort það eigi að nota íslenska titla í greinum fyrir kvikmyndir, eða hvort það eigi að halda sig við frumtitla. Það voru skiptar skoðanir um það en það komst engin afgerandi niðurstaða. Ég sé að @[[Notandi:Akigka|Akigka]] hefur verið að gera greinar um James Bond-myndirnar með íslensku titlunum í heiti greinanna, sem mér finnst alveg fínt, en það pirrar mig pínu að það sé ekkert samræmi á milli greina um það hvort íslenskur eða enskur titill sé notaður. Ég myndi vilja semja um einhver skýr viðmið. Við höfðum rætt um að það mætti kannski nota enska titla ef þeir væru mun þekktari en sá íslenski, en það er náttúrlega huglægt mat hvers og eins. Persónulega myndi ég frekar vilja nota íslenska titla í greinarheitum þar sem það á við, enda þótt þeir séu ekki mikið notaðir, enda er það í meira samræmi við markmið þess að skrifa alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:21 (UTC) :Ég finn ekki gömlu umræðuna, nema það sé [[Spjall:Gene Wilder#Íslensk eða ensk (upprunaleg) nöfn á kvikmyndum|þessi]], en mig minnir að niðurstaðan hafi verið að nota íslenska titla ''ef þeir eru til'' (ekki búa til nýjar þýðingar), annars upprunalegan titil. Það er alla vega það sem yfirleitt er gert á öðrum útgáfum wp. Það getur samt verið í andstöðu við þá reglu að nota þekktasta heitið. Sem dæmi þá er tiltekinn ítalskur spagettívestri frá 1966 örugglega þekktastur á Íslandi undir enska titlinum ''The Good, the Bad and the Ugly'', en íslenska heitið (frá 1971) er ''Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur''. Upprunalega heitið er hins vegar ''Il buono, il brutto, il cattivo''. Væri ekki dálítið hallærislegt að hafa greinina undir enska titlinum, þótt hann sé örugglega þekktari en hinir tveir? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:57 (UTC) ::NB. Er alveg sammála þér með ósamræmið. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:01 (UTC) :::Þetta var [https://is.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Potturinn/Safn_28#%C3%8Dslenskir_kvikmyndatitlar þessi umræða]. Það var ekki beint nein niðurstaða, en sumum fannst ekki skýrt hvenær íslensk þýðing á titli hefði öðlast formlegt gildi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:54 (UTC) ::::Ég held að það sé ekki hægt að setja eina reglu sem eigi við um allar kvikmyndir, stundum er þetta matsatriði. En meginreglan hefur alltaf verið og á við um allar greinar að nota þann titil sem flestir þekkja viðfangsefnið sem. Í fyrri umræðu nefndi ég Ísöld og Hringadrottingssögu sem dæmi um íslenska titla. The Good, the Bad and the Ugly finnst mér dæmi um mynd sem flestir þekkja undir enska titlinum. Ég hef til dæmis aldrei séð titilinn [[Segðu aldrei aftur aldrei]] og það stingur soldið. Það ætti frekar að nota enska titilinn. Sama á við um allar Bond myndirnar. En það er bara mín persónulega skoðun. Ef það á að komast einhver niðurstaða í þetta þá þarf eiginlega bara að kjósa. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 19. febrúar 2026 kl. 02:56 (UTC) :::::Bond er svolítið spes, því sumar þýðingarnar eru vel þekktar (Víg í sjónmáli, Njósnarinn sem elskaði mig, Í leyniþjónustu hennar hátignar), en aðrar held ég nánast alveg óþekktar (Þú lifir aðeins tvisvar, Logandi hræddir, Leyfið afturkallað). Hið sama virðist gilda um aðrar tungumálaútgáfur wp. Spænska og danska wp víkja þarna sum staðar út af þeirri reglu að nota innlend heiti. Mér fannst einmitt þurfa að gæta samræmis og valdi því að nota íslenska titilinn alls staðar. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 11:11 (UTC) ::::::Hitt málið er líka, eins og það stendur fyrir mínum dyrum, að meirihluti allra greina á íslensku Wikipediu notast við titla sem eru faktískt minna notaðir en alþjóðlegir titlar, því við erum jú að skrifa á tungumáli sem fáir tala. Það eiginlega hluti af eðli þess verkefnis að skrifa alfræðiefni á íslensku að notast við ýmis heiti sem eru ekki endilega vel þekkt, stundum jafnvel ekki meðal Íslendinga. Þess vegna hef ég ekkert það miklar áhyggjur þótt íslensku titlarnir séu minna notaðir en þeir ensku. ::::::Svo er hitt, að tregi til að nota íslenska kvikmyndatitla því enginn annar gerir það er hálfpartinn sjálf-uppfyllandi spádómur ef svo má að orði komast. Enginn notar þá vegna þess að enginn notar þá. Þannig að mér finnst við í raun vera að ýta undir ákveðna hneigð með því að setja íslensku titlana ekki í forgrunn þótt þetta eigi að vera alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 12:53 (UTC) : Sammála Steininum. Íslensku titlarnir mega koma svo eftir á eða í sviga.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 20:53 (UTC) ::@[[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] Þetta er áhugaverð pæling varðandi sjálf-uppfyllandi spádóm. En mér finnst ekki að það sé hlutverk Wikipedia að spyrna á móti þróun íslenskrar málnotkunar. Wikipedia á að vera hlutlaus hvað það varðar. Við notum þá titla sem fólk notar í almennu tali. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 20. febrúar 2026 kl. 00:59 (UTC) :::Það sem samt stingur mig mest núna er þessi skortur á samræmi. Eins og staðan er núna erum við með dæmi þar sem sumar greinar um kvikmyndir í sömu kvikmyndaseríunni eru með titla á íslensku en aðrar á ensku. (t.d. [[Charlie's Angels (kvikmynd)]] og síðan [[Englar Charlies gefa í botn]]). Þess vegna finnst mér ekki alveg ganga að hafa þetta algjörlega matskennt eftir greinarhöfundi. :::Akigka er líka með góðan punkt hvað varðar myndir eins og spagettívestrana, þar sem frumtitillinn er ekki sá enski, þótt hann sé líklega þekktari. Eða t.d. kóresku myndina sem flestir kalla ''Parasite'', en hét ''Gisaengchung'' á frummálinu og var þýdd sem ''Sníkjudýrin'' á íslensku. Mér finnst svakalegur ósiður þegar fólk notar ensk heiti yfir hluti sem voru ekki upphaflega á ensku, þannig að ég myndi alltaf mæla með því að íslenskur titill sé notaður í slíkum tilfellum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 09:22 (UTC) ::::Ég er frekar á því að nota íslenska titilinn sem greinarheiti ef hann er til, en annars upprunalegan titil. Mér finnst að upprunalegi titillinn eigi að koma í sviga þar sem titillinn kemur fyrst fyrir, og í listum (t.d. listum yfir myndir tiltekins leikstjóra). Í samfelldu máli inni í greinum finnst mér kannski eðlilegt að nota algengasta titilinn, ef það passar að öðru leyti. Annars er íslenski titillinn yfirleitt þjálli í samfelldu máli (beygist t.d.). Ég held að pistlar Arnaldar Indriðasonar og Ævars Arnar Jósepssonar hafi átt stóran þátt í að gera íslenska kvikmyndatitla erlendra mynda þekkta. Það er ólíkt að skrifa um kvikmynd í samfelldu löngu máli, eða setja saman topp-10-lista eða svipað; en það er oft eina samhengið þar sem vissir kvikmyndatitlar koma fyrir á Íslandi - umfjöllunina vantar. Það er líka ástæðan fyrir því að oft eru íslenskir titlar "listrænna" kvikmynda þekktari en titlar hasarmynda: af því þær hafa fengið sérstaka umfjöllun. Kvikmyndagreinar hér á is.wp eru líka dæmi um umfjöllun, svo þær hafa áhrif, hvort sem okkur líkar það betur eða verr :) [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 12:24 (UTC) :::Einn annar punktur sem mig langar til að benda á er að ef íslenskir titlar væru meginreglan í greinum hér væri þröskuldurinn aðeins hærri til að skrifa greinar. Eins og staðan er núna eru mjög margar greinar um kvikmyndir skrifaðar af fólki sem bersýnilega kann ekki íslensku og hendir bara inn örgreinum sem innihalda engar upplýsingar. Ef það væri meginregla að taka a.m.k. fram íslenskan titil myndi slíkum greinum mögulega fækka. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 28. febrúar 2026 kl. 01:34 (UTC) ::::Meginreglan að nota íslenskan titil er til á [[Wikipedia:Nafnavenjur greina]]. Þetta er frekar um eftirfylgni. Sammála að eyða greinum sem eru bara "Titill er bandarísk kvikmynd". [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:18 (UTC) :::::Þannig að þú myndir segja að samkvæmt núgildandi venjum sé rétt að kvikmyndatitlarnir séu á íslensku, ef íslenskur titill er fyrir hendi? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:52 (UTC) == Ágreiningur um hlutlægni og notkun stjórnunarheimilda á [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] == Góðir Wikipedíuþátttakendur. Ég legg hér fram tvo tengda málaflutning er varða greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] og óska eftir sjónarmiðum óháðra ritstjóra og stjórnenda. === 1. Efnislegur ágreiningur: „Umræða um alþjóðamál" === Bætt var við kafla í greinina sem fjallar um persónulegar skoðanir einstakra flokksleiðtoga á Kína, Rússlandi og Norður-Kóreu. Ég ([[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]]) lagði til að kaflinn yrði annaðhvort fjarlægður eða orðaður á hlutlægan hátt, með vísan til [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] og [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]: * Kaflinn er í óhófi langur miðað við aðra hluta greinarinnar og gefur persónulegum skoðunum óhóflegt vægi. * Engin sambærileg grein um íslenskt stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur slíkan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. * Heimildin sjálf (Vísir) staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir, ekki flokksstefna. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er ósammála og við höfum verið í samningaviðræðum um málamiðlun á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]]. Kjarnaágreiningurinn snýst um orðalag: ég lagði til „rætt hvað megi læra af" en TKSnaevarr krefst „hrósað." Munurinn er grundvallarmunur á hlutlægri lýsingu og dómsályktun. Ég bið óháða ritstjóra um að kynna sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og gefa sjálfstætt álit á því hvort kaflinn standist kröfur [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. === 2. Notkun stjórnunarheimilda af aðila í ágreiningi (WP:INVOLVED) === Tímaröð atburða 21. febrúar 2026: # Klukkan '''16:43 UTC''' læsti [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] með þeim rökum að bíða skyldi eftir samkomulagi. # [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er sjálfur virkur þátttakandi í efnislegum ágreiningi um greinina — hann hefur lagt fram fjölmörg rök á spjallsíðunni gegn breytingum mínum. # Klukkan '''23:26 UTC''' — meðan greinin var læst öðrum ritstjórum — gerði [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] verulegar breytingar á greininni (+1.793 bæti) '''án nokkurrar breytingarlýsingar'''. # Í þeim breytingum notaði hann orðalagið „hrósað" — það sama orðalag sem ég hafði gert skýrar athugasemdir við á spjallsíðunni og sem við höfðum ekki náð samkomulagi um. Með öðrum orðum: TKSnaevarr læsti greinina fyrir öðrum, og notaði síðan stjórnunarrétt sinn til að breyta greininni einhliða í ágreiningi þar sem hann er sjálfur hlutaðeigandi. Enginn annar ritstjóri gat brugðist við eða gert gagnbreytingar meðan á þessu stóð. Á enskri Wikipedíu er þetta brot á [[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]], sem kveður skýrt á um: ''"editors should not act as administrators in disputes in which they have been involved"''. Á íslensku er samsvarandi meginregla skráð á [[Wikipedia:Deilumál|reglum um deilumál]], þar sem fram kemur að ''„moppudýr eru ekki dómarar"''. Ég vil taka það fram að ég geri mér fulla grein fyrir að [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] hefur að öllum líkindum lagt þetta fram í góðri trú. Hér er ekki um persónulegar ásakanir að ræða. Vandinn er meginreglulegar: þegar stjórnandi er virkur þátttakandi í ágreiningi, á hann ekki að nota stjórnunarheimildir til að úrskurða í þeim sama ágreiningi. Tveir aðrir stjórnendur, [[Notandi:Bjarki S|Bjarki S]] og [[Notandi:Berserkur|Berserkur]], hafa einnig tekið þátt í ágreiningnum á sama hlið og TKSnaevarr, sem þýðir að þrír af hlutaðeigandi aðilum eru stjórnendur. === Beiðni === # Að '''óháðir ritstjórar''' kynni sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og taki afstöðu til efnislegs ágreinings um kaflann „Umræða um alþjóðamál" með hliðsjón af [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. # Að '''óháður stjórnandi''' endurskoði hvort lásingin og breytingarnar 21. febrúar 2026 hafi verið í samræmi við meginreglur um hlutlægar stjórnunarheimildir. # Að greinin verði opnuð aftur fyrir almennar breytingar þar til efnislegur ágreiningur hefur fengið réttilega meðferð á spjallsíðunni. Takk fyrir tímann. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 00:04 (UTC) :Ég hef ekki kynnt mér spjallsíðuna, hef ekki mikinn áhuga á því og er líka ekki stjórnandi á síðunni. Vildi bara benda á að það er enginn ritstjóri á Wikipedia. Og svo verður líka erfit að finna óháðann stjórnanda, það hafa allir sínar skoðanir. Ertu þá að tala um einhvern sem hefur ekki nú þegar tekið þátt í spjallsíðunni? [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 22. febrúar 2026 kl. 02:30 (UTC) :@[[Notandi:Steinninn|Steinninn]] Takk fyrir athugasemdina. Ég er að biðja um álit stjórnenda sem hafa ekki þegar tekið þátt í umræðunni á spjallsíðunni — sérstaklega vegna þess að annar hluti málsins snýr að notkun stjórnunarheimilda. Þrír stjórnendur hafa þegar tekið afstöðu á sömu hlið í efnislegum ágreiningi, og einn þeirra læsti greinina og breytti henni síðan sjálfur meðan hún var læst. Ég taga hér þá stjórnendur sem hafa ekki tekið þátt og bið um álit: @[[Notandi:Akigka|Akigka]] @[[Notandi:Bragi H|Bragi H]] @[[Notandi:Krun|Krun]] @[[Notandi:Salvor|Salvor]] @[[Notandi:Stalfur|Stalfur]] @[[Notandi:Stefán Örvar Sigmundsson|Stefán Örvar Sigmundsson]] @[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:49 (UTC) Ég vil árétta að '''aðalkrafa mín er að kaflinn „Umræða um alþjóðamál" verði fjarlægður alveg'''. Rökin eru: * '''[[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]''' — Kaflinn gefur persónulegum skoðunum einstakra meðlima óhóflegt vægi í yfirlitsgrein um stjórnmálaflokk. Heimildin sjálf staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir sem flokkurinn hefur ekki samþykkt sem stefnu. * '''[[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]''' — Kaflinn gefur þá mynd að flokkurinn sem slíkur hafi afstöðu til þessara ríkja, þegar heimildirnar segja hið gagnstæða. * '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]''' — Aðalheimildin (Vísir, 29. des. 2025) er fréttaskýring/greining, ekki bein frétt. Uppruni efnisins er athugasemdir á samfélagsmiðlum. * '''[[:en:WP:LABEL|WP:LABEL]]''' — Orðalagið „hrósað" er gildishlaðin dómsályktun. Viðkomandi ræddu um innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu, sem er fjarri „hrósi" við ríkisstjórnir. * '''Enginn fordæmi''' — Engin önnur grein um íslenskan stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur sambærilegan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. Kaflinn sem nú stendur í greininni var málamiðlun af minni hálfu — upphaflega fjarlægði ég hann alveg. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:53 (UTC) :Þar sem ég er beðin sérstaklega sem stjórnandi um álit á greininni þá las ég hana yfir og hef strax eftirfarandi athugasemdir. :Það þarf að lagfæra greinina þannig að hún sér hlutlæg, upplýsandi og byggi á heimildum og inntakið sér atriði sem skipta máli. Eins og er þá virðist sumt vera efni sem á meira heima í fréttabréfi innan félagsins og hefur lítið upplýsingagildi og er of hlutdrægt til að passa í alfræðiriti og Wikipedíugrein. Kaflinn umræða um alþjóðamál ætti að fara út í heilu lagi. Það kemur okkur ekkert við hvað einhverjir hafa rætt á samfélagsmiðlum og wikipediagrein er ekki réttur vettvangur fyrir hugleiðingar fólks í stjórnmálum (t.d. setning eins og: "Sósíalistaflokkurinn hefur áréttað að viðhorf flokksmeðlima til þessara ríkja séu persónubundin og að flokkurinn hafi ekki mótað formlega stefnu í þeirra garð..... :Þetta er satt að segja bara orðavaðall og jafnvel atriði úr stefnuskrá flokka ættu ekki heima í wikipediagrein ekki nema í mjög knöppu formi (t.d. ef flokkur er með að móti ESB aðild þá má segja það og vitna í stefnuskrá flokksins en wikipedia er ekki vettvangur til að rökstyðja hvers vegna einhver flokkur er með eða móti ESB eða reka áróður fyrir einhverju ákveðnu viðhorfi. :Það er líka margt annað rugl í greinni og orðalagið og heimildanotkunin "samkvæmt Gunnari Smára..." er viðvaningsleg og ekki rétt heimildanotkun. það verður að vísa í birtar áreiðanlegar heimildir og það eru ákveðnar reglur um hvernig það er gert. :Hér er dæmi um eina breytingu á setningu sem ég sting upp á: Í stað setningarinnar "Mikil bylting og innanflokks átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025, þar sem að meðal annars Gunnar Smári var sakaður um ofríki og andlegt ofbeldi. Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar sem að hafði verið virk innan flokksins sagði meðal annars af sér" komi setning eins og "Mikil átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025 sem endaði með......" Ég veit ekki hvað gerðist, mig minnir að það hafi verið þannig að flokkurinn klofnaði og fyrrum forusta varð undir í kosningum og stofnaði aðra hreyfingu með oddvita flokksins í borginni, það hlýtur að vera hægt að segja það á hlutlausu og knöppu máli og með því að vísa í áreiðanlegar heimildir (at huga að dagblöð eru ekki alltaf áreiðanlegar heimildir, innnanhússkjöl stjórnmálaflokks eða munnlegar heimildir eru aldrei áreiðanlegar heimildir sem passa í wikipedia grein) það er bara rugl að hafa með að einhver sem "hafi verið virk innan flokksins" hafi sagt af sér. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 00:58 (UTC) ::Umfjöllunin um þessi alþjóðamál var ekki bara byggð á umræðum á samfélagsmiðlum. Þetta voru mál sem margir fjölmiðlar voru búnir að fjalla um og fleiri en einn meðlimur í flokknum voru búnir að tjá sig um við fjölmiðla. Á slíku stigi er ekki hægt að láta eins og þessi ummæli séu einkamál eða að þau eigi ekki erindi í heildstæðri umfjöllun um flokkinn. Hlutlaus umfjöllun getur ekki byggt eingöngu á sjálfsmynd flokksins eða eingöngu á frumgögnum sem koma frá honum sjálfum. ::Ég vil annars benda á að '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]'''-reglan sem @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] vísar til hér leggur ekkert bann við notkun fréttaskýringa sem heimilda, heldur nefnir hún skoðanapistla. Þetta er ekki sami hluturinn og ekkert í reglunni gefur til kynna að greinar á borð við þá sem var vísað til hér séu óviðeigandi. ::Grein Vísis sem vitnað var í var samantekt á ýmsum ummælum meðlima Sósíalistaflokksins, auk viðtals við leiðtoga flokksins þar sem hann gerði stuttlega grein fyrir viðhorfum sínum. Þegar greinin inniheldur viðtal við ytri aðila er bersýnilega ekki um að ræða bara viðhorf greinarhöfundar. ::Þar fyrir utan var ekkert af orðalagi greinarhöfundarins sem telja mætti gildishlaðið (t.d. "harðstjórnarríki") endurtekið í málsgreininni á Wikipediasíðunni. Eingöngu var vitnað í staðreyndir sem hlutrænt sé mátti telja réttar samkvæmt upplýsingunum í heimildinni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:36 (UTC) :Fyrir mitt leyti get ég ekki fallist á að téður kafli verði alveg fjarlægður. :WP:UNDUE lýsingin er afbökun. Hér er ekki um hvaða einstaka meðlim sem er heldur þann sem Sósíalistar hafa kjörið í stöðu sem samkvæmt hefðum og venjum er álitin vera ein æðsta staða stjórnmálaflokks. Að mér vitandi hefur Wikipedia ekki sett neina stefnu að öll umfjöllun um flokka þurfi að byggjast eingöngu á formlega samþykktri stefnu. Það er ekki fjarri lagi að fjalla um hvað formaður flokksins telur góða stefnu, og í þessu tilviki er hann að vísa í aðgerðir annarra ríkja sem honum hugnast. Það er varla ósanngjarnt að nefna slíkt enda gefur það einhverja mynd af því hvert hann myndi vilja að flokkurinn myndi stefna, á meðan það er nógu góð tenging við almenna stefnu flokksins (sósíalismi). Slík umfjöllun gæti þó úreldast ef það koma aðrir leiðtogar síðar sem eru andstæðrar skoðunar. :Fellst ekki á að WP:NPOV eigi við eins og greinin er núna, sbr. fyrri rökstuðning. :WP:RSOPINION-rökin eru fjarstæð og tek ég undir rök [[Notandi:TKSnaevarr|Notandi:TKSnaevarrs]] um að fréttaskýring er alveg nothæf heimild, einkum í ljósi þeirra gagna sem fylgja með henni. Athuga skal að verið er að vísa í athugasemdir sem Sæþór á að hafa ritað, og sýnist mér hann ekki hafa andmælt því að hafa skrifað þær. :WP:LABEL - Ef ummælin „Xi er bókstaflega besti leiðtogi jarðar og nýtur hæsta viðurkenningareinkunnar“ og „Við værum mjög heppin að fá þá [Pútin, Kim Yong-Un, o.fl.] sem leiðtoga í stað hinna ólýðræðislegu trúða á þingi“, ásamt því að segja hversu góðar tilteknar aðgerðir stjórnvalda á Rússlandi og Norður-Kóreu er ekki hrós gagnvart einstökum ríkisstjórnum og leiðtogum, þá veit ég varla hvað hrós er. :Engin fordæmi - Það eitt og sér er ekki ástæða til þess að fjarlægja umfjöllun, á meðan hún hlítir reglum Wikipediu. Þó yrði að gjalda varhug við því ef einhver sem er virkur í stjórnmálastarfi í íslenskum stjórnmálaflokk færi að setja inn slíka umfjöllun, hvort sem það er um eiginn flokk eða annan. Hið sama gildir um breytingar á efni slíkra umfjallana. :Þó ég taki undir að greinin er ekki fullkomlega vel framsett, þá virðist ekki vera slíkir annmarkar á efnisvalinu að það réttlæti eins mikla hreinsun og verið er að krefjast. :Þá vil ég minnast sérstaklega á regluna [[:en:WP:COI|WP:COI]] en hún felur í sér að frambjóðendur, fólk sem starfar beint fyrir frambjóðendur, og annað fólk sem tekur þátt í kosningabaráttunni eigi ekki að breyta síðunni um eigið framboð eða annarra. -[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] ([[Notandaspjall:Svavar Kjarrval|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 20:31 (UTC) ::@Svavar Kjarrval @Berserkur — WP:COI krafan byggir á þeirri forsendu að þið þekkið raunverulega deili á mér. Ég vil taka það skýrt fram: Ég hef aldrei gefið upp raunverulegt nafn mitt, deili eða tengsl við stjórnmálastarf á Wikipedia. Notandanafnið mitt er „Gudrodur" — þetta er handahófskennt notandanafn sem tengist ekki endilega raunverulegu nafni mínu. ::Þegar þið gefið í skyn að þið vitið hverjir ég er í raun og veru, og notið þær upplýsingar til að rýra framlag mitt, er það í besta falli WP:SPECULATION og í versta falli í andstöðu við WP:OUTING, sem kveður á um að persónulegar upplýsingar um ritstjóra skuli aldrei birtar eða notaðar án samþykkis þeirra. ::WP:COI kröfur verða að byggjast á upplýsingum sem ritstjórar hafa sjálfir birt á Wikipedia, ekki á grunni um hver einhver sé í raun. Ég hafna þess vegna þessari kröfu. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 22:21 (UTC) '''Uppfærsla:''' Ég hef grisjað kaflann „Umræða um alþjóðamál" í greininni og vil reyna að ná sátt við [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]]. Kaflinn er nú styttur úr þremur málsgreinum í tvær: # Fjarlægði málsgrein um Kristinn Hannesson (5. sæti á framboðslista, ekki forystumaður). # Breytti „hrósað" í „rætt hvað megi læra af" — nákvæmara gagnvart heimildinni þar sem viðkomandi ræddu innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu. # Fjarlægði setningu um „bandarískan áróður" sem var tekin úr samhengi. # Styttingin styður við [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] — kaflinn gefur nú ekki lengur óhóflegt vægi. Ég hef spurt TKSnaevarr á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]] hvort hann sé sáttur við þessa útgáfu. Ef sátt næst þar þá er efnislegur ágreiningur leystur. Spurningin um notkun stjórnunarheimilda ([[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]]) stendur þó enn — óháð niðurstöðu efniságreiningsins er það meginregluatriði að stjórnandi eigi ekki að læsa grein og breyta henni síðan sjálfur í eigin þágu í ágreiningi. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 12:54 (UTC) :Þetta er slatti að kíkja á, skoða. [[Notandi:Stalfur|Stalfur]] ([[Notandaspjall:Stalfur|spjall]]) 24. febrúar 2026 kl. 20:14 (UTC) :Ég læsti síðunni tímabundið til að koma í veg fyrir breytingastríð, þar sem þú hafðir ítrekað tekið setninguna út án samráðs eða umræðu. :Breytingarnar sem ég gerði voru ekki "í eigin þágu", heldur voru þær byggðar á málamiðlunartillögum sem þú hafðir lýst þig fylgjandi eða voru beinlínis frá þér komnar, þ.e. að færa umfjöllunina í sér kafla, bæta við fleiri heimildum (meðal annars heimild sem þú lagðir sjálfur til um Norður-Kóreuferðina) og bæta við samhengi um ummælin sem vísað var í. :En nei, ég er annars ekki sáttur við breytingarnar eins og þær standa, því þær fela hreinlega í sér yfirvarp. Það er til dæmis fáránlegt að halda því fram að notkun orðsins "hrósa" gefi skakka mynd af ummælunum sem voru viðhöfð. Á spjallsíðunni talar þú um að hugtakið gefi í skyn "blinda aðdáun", sem er afbökun á merkingu orðsins. Ef ég segi að einhver standi sig vel er ég að hrósa honum. Ummælin í tilvitnuðum greinum verða ekki túlkuð sem neitt annað en hrós, og það að halda öðru fram er í besta falli orðhengilsháttur og í versta falli vísvitandi útúrsnúningur. :Ég hafna því líka alfarið að ég hafi tekið orðin um bandarískan áróður úr samhengi og bið þig um að rökstyðja það frekar. Þetta eru tilvitnanirnar í Sæþór þar sem hann notaði orðið: :: ''Hugmyndin að þetta séu vondir leiðtogar (eða Assad) er hreinn vestrænn áróður.'' :og :: '' Við erum með mjög sjúka fjölmiðla sem eru oft að endurtaka lygi og áróður Bandaríkjanna'' :Setningin sem ég skrifaði, og þú tókst út, var á þessa leið: ''Sæþór hefur gagnrýnt umfjöllun vestrænna fjölmiðla um þessi ríki og leiðtoga þeirra og segir hana einkennast af bandarískum áróðri.'' :Ég fæ ekki séð að setningin sem ég skrifaði sé á nokkurn hátt röng, ósanngjörn eða tekin úr samhengi. Hún er rétt lýsing á afstöðu sem viðkomandi hefur lýst yfir að minnsta kosti í tvígang. :Ég sé ekki að @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn þar sem hann reynir að þurrka út umfjöllun sem hann telur að geti skapað neikvæð hughrif hjá lesendum, enda þótt hún sé ekki annað en hlutræn upptalning á afstöðum sem leiðtogar í flokknum hafa sannanlega viðrað á opinberum vettvangi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:05 (UTC) ::Ég vil annars bæta við að ef umfjöllunin um þessi viðhorf þykir ekki eiga heima í greininni um flokkinn ætti að mega færa hana í nýlega skapaða grein um Sæþór sjálfan sem Guðröður gerði. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:08 (UTC) ::''Ég sé ekki að @Gudrodur sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn'' ::Augljóslega. Guðröður var á lista Sósíalista fyrir síðustu Alþingiskosningar, þannig að sniðið ''hagsmunaárekstrar'' getur átt við breytingar hans. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 11:07 (UTC) == Report concerning User:Ormur12345 == [[Special:Contributions/Ormur12345|Ormur12345]] &ndash; Vandalism. https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%9Eorskur&diff=prev&oldid=1949779 <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 9. mars 2026 kl. 08:53 (UTC) == Tillaga um fjöldaeyðingu == Ég sting upp á fjöldaeyðingu á greinum eftir @[[Notandi:NewPC2024|NewPC2024]]. Notandinn ber ábyrgð á mörgum algerlega innihaldslausum greinum um kvikmyndir. Það er ekki hægt að líta svo á að flestar þessar greinar innihaldi neinar upplýsingar. Notandinn hefur verið settur í altækt bann frá öllum útgáfum Wikipediu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:53 (UTC) :Þessu skylt, þá finnst mér spurn hvort það ætti að fara í allsherjarhreinsun gegn öllum sams konar einnar setningar örgreinum um kvikmyndir. Þær innihalda engar upplýsingar og virðast eingöngu hafa verið stofnaðar til að fjölga leitarniðurstöðum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:59 (UTC) ::Sammála. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 00:08 (UTC) :::Sammála báðu, en veistu hvað þetta eru sirka margar greinar? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 11:48 (UTC) :::: Tók eyðingarsyrpu yfir kvikmyndir flokkaðar síðustu 10-12 ár. Stundum eru síðurnar með heimildir og uppl. um talsetningu. Er tregari til að eyða þeim.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:08 (UTC) :::::Já, það mætti hlífa greinum sem hafa eitthvað að segja um talsetningu eða þannig. :::::Eitt sem ég ætti að nótera er að NewPC2024 er að öllum líkindum sama manneskja og MarchPro og HienPCWiki og fleiri aðgangar sem allir hafa verið settir í altækt bann vegna svipaðrar hegðunar á öðrum tungumálaútgáfum. Þannig að það er sama manneskjan sem stendur líklega fyrir flestum þessum örgreinum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:12 (UTC) ::::::Á meðal greina með minna en 200 stafi (ekki bæti eins og í breytingarsögu) eru þessar greinar sem mætti líka eyða: [[Little Miss Sunshine]], [[G.I. Joe: The Rise of Cobra]], [[The Vow]], [[G.I. Joe: Retaliation]], [[Hrói höttur: Karlmenn í sokkabuxum]], [[Aleinn heima 4]] og [[Aleinn heima 5]]. [[meta:Steward_requests/Checkuser/2022-06#NewHenry2022@is.wikipedia]] er staðfesting á því að HienProWiki notar nokkra aðganga. Ég tel að HienProWiki og hinir aðgangarnir sem TKSnaevarr nefndi sé langtímavargurinn Bambifan101, [[:En:Wikipedia:Long-term abuse/Bambifan101]] fyrir skýrslu um hann, hann hefur verið virkur í yfir einn áratug.--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 16:57 (UTC) :::::::Aldeilis karakter. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 19:46 (UTC) ::::::::Mögnuð lesning! [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:39 (UTC) == Kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia == Ég las mig nýverið til um helstu gagnrýnisraddir á Wikipedia og þar kemur fram að um 80 til 90 prósent þeirra sem breyta Wikipedia eru karlmenn sem gerir það að verkum að oft eru síður skrifaðar út frá karllægu sjónarhorni. Ég vil því leggja til að íslenska Wikipedia ráðist í átak við að jafna kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia dags daglega. [[Notandi:Herra Jafnrétti|Herra Jafnrétti]] ([[Notandaspjall:Herra Jafnrétti|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:59 (UTC) : Sæll, geturðu staðfest að þú heitir Björn? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:16 (UTC) :Tæknilega séð gætirðu jafnað kynjahlutföllin örlítið með því að hætta að skrifa hér sjálfur, Björn. Þá myndi karlkyns notendum fækka um einn. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:31 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|spjall]])</bdi> 19. mars 2026 kl. 11:15 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] == :Moved to [[Wikipedia:Vélmenni#SchlurcherBot]].--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 27. mars 2026 kl. 00:23 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 3. apríl 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Report concerning User:Nikkilasi == [[Special:Contributions/Nikkilasi|Nikkilasi]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 14. apríl 2026 kl. 11:27 (UTC) == Report concerning User:~2026-23045-73 == [[Special:Contributions/~2026-23045-73|~2026-23045-73]] &ndash; Vandalism. Using many temporary accounts. Sorry for posting in English. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:lp0 on fire|<span style="color:#c56030;background:inherit;">lp0&nbsp;on&nbsp;fire</span>]]&nbsp;[[User talk:lp0 on fire|<span style="color:#64cea0;background:inherit">()</span>]] 14. apríl 2026 kl. 13:14 (UTC) == Report concerning User:~2026-22837-55 == [[Special:Contributions/~2026-22837-55|~2026-22837-55]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 17. apríl 2026 kl. 09:59 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 26. apríl 2026 kl. 00:57 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Report concerning User:~2026-25639-48 == [[Special:Contributions/~2026-25639-48|~2026-25639-48]] &ndash; Vandalism. Please check IP <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 27. apríl 2026 kl. 12:04 (UTC) == Report concerning User:Harry Maguuuiiirrreee == [[Special:Contributions/Harry Maguuuiiirrreee|Harry Maguuuiiirrreee]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 26. maí 2026 kl. 11:31 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27. maí 2026 kl. 17:14 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Sniðmátsgögn (TemplateData) og Breytur == Mér finnst bara smá þörf á að ávarpa þetta, þar sem ég hef verið að kynnast sniðmátsgögnunum í notkun og uppsetningu. Það er verið að tala um gildi út um allt í þessu þegar verið er að tala um breytur og það truflar mig heil ósköp. Hvernig á maður þá að tala um gildin sem eiga að fara inn í þessar breytur? Á ensku þetta kallaðar parameters. Réttast væri að kalla það Breytur eða Færibreytur. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 08:41 (UTC) :Fór í gegnum þetta á translatewiki ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-templatedata-user&language=is&action_source=search&filter=&optional=1&action=translate Þýðing á TemplateData]) en það má endilega einhver yfirfara það. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 10:37 (UTC) ::Fínt. Þetta var eflaust óviljaverk að þýða parameter sem gildi. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 13:23 (UTC) == Report concerning User:~2026-33230-90 == [[Special:Contributions/~2026-33230-90|~2026-33230-90]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 11:29 (UTC) == Stubbar og Stubbaflokkar þurfa uppfærslu == Ég hef verið að vinna í að setja upp [[Snið:Asbox]] til að uppfæra stubbasniðin okkar, þetta er allt að koma (þetta eina staka [[Snið:Stubbur|stubbasnið]] er orðið ansi feitt og frekar fráhrindandi að fara bæta við fleirri breytum inn í það, en núna er hægt að umbreyta því öllu og leyfa stubbum að vera stök stubbasnið. Það væri ekkert mál í rauninni að láta allt svo vísa á rétta leið frá gamla stubbinum á meðan því er skipt út. En útfrá þessu þá fór ég að pæla í stubbaflokkunum, það er allt <code>Flokkur:Wikipedia:</code> og sýnist það fela flokkinn. Veit ekki alveg af hverju við erum að fela að einhver grein sé stubbur með því að hafa flokkinn ósýnilegan og Enska Wikipedia er ekki að notast við falda flokka. Væri ekki bara tilvalið að uppfæra flokkana fyrir stubba í leiðinni? Það er nú eftir allt saman hægt að breyta gömlum flokkum í tilvísun, eins og allt annað. Ef fólk færi að bæta efni við stubb, þá er gott að geta séð stubba flokkinn líka, detta inn í að uppfæra fleirra af sama tagi, það ættu að vera margar leiðir að öllu, ekki endilega að þurfa leita að því, heldur að geta bara dottið óvart inn í það líka. [[w:Category:Stubs|Category:Stubs]] Hvað finnst fólki? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 16:34 (UTC) :: Nægir ekki að merkja stubba? Til hvers að flokka? Hvernig erum við að fela að grein sé stubbur? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 19:31 (UTC) :::Stubbarnir eru flokkaðir svo að fólk geti bætt við greinar innan þeirra áhugasviðs. Stubbaflokkarnir eru faldir með <nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki>. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:40 (UTC) :::Að bæta stubbasniði bætir sjálfkrafa viðeigandi stubbaflokki, svo það var alltaf til staðar þessi flokkun. En það er hægt að birta þessa földu flokka í stillingunum, var að finna það sjálf. Datt í hug að [[:Flokkur:Wikipedia:Allir stubbar|Wikipedia:Allir stubbar]] gæti verið eini sýnilegi flokkurinn í þessu og hinir haldið áfram að vera faldir, því útfrá því getur fólk fundið aðra falda flokka (hægt er að sjá þá ef maður er inn í sjálfum flokknum eftir allt saman). Þá getur fólk fundið flokkinn og alla hina stubbaflokkana ef þeim dettur í hug að hjálpa til að bæta við efni [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 09:31 (UTC) :Það er alveg hægt að einfalda Snið:Stubbur svo það sé auðveldara að bæta við það. Snið:Asbox notast við snið fyrir hvern flokk, sem gerir það að verkum að það þyrfti þá að breyta yfir 10 þúsund greinum. Jafnvel með vélmenni, sem keyra sjálfgefið með 6 breytingar á mínútu, þá tæki það yfir 27 klukkustundir og myndi fylla nýlegar breytingar. Það útaf því að sniðið sé flókið og flokkarnir faldir er IMO ekki þess virði. :Tillögur geta verið opnar í 2 vikur, sem er lengri tími en á ensku wikipediu, en þetta er líka smærra samfélag og þessi tími er í takt við minni wikipediur. :Wikipedia forskeytið í flokkunum var líka gagnrýnt af Logiston. Ég man ekki eftir umræðu um Wikipedia forskeytið, þannig það er líklega ekki meirihluti fyrir því. Það þyrfti að kljást við árekstra eins og Flokkur:Trjástubbar gæti innihaldið felld tré eða stuttar síður um tré og ætti ekki að innihalda bæði. Það er þó leysanlegt vandamál. :Það að gera flokkana sýnilega aftur er lítið mál en það þarf meirihluta fyrir því. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:38 (UTC) ::málið er að það þarf ekki að fara og breyta síðum sem nota {{tl|stubbur}} í núverandi mynd því það er frekar einfalt mál að umbreyta honum til að nota þetta switch case til að lauma inn nýju stubbunum og bara venja sig af því að vera nota bara þetta eina snið. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:43 (UTC) ::Ein leið til að halda nokkuð í hvernig stubburinn virkar núna væri að notfæra okkur undirsnið til að búa til sérhæfðu stubbasniðin, þá gæti það verið {{tl|Stubbur/dagblað}} í staðinn fyrir {{tl|Stubbur|dagblað}} [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 22:25 (UTC) :::Það myndi laga það ákveðna vandamál. Snið:Stubbur tekur líka við allt að þremur stubbaflokkum. Algengt dæmi er <nowiki>{{Stubbur|æviágrip|Ísland}}</nowiki> sem hefur textann "æviágrip sem tengist Íslandi" sem fer líka í sér flokk, af því að æviágripastubbarnir voru orðnir margir. Stubba undirsniðin myndu annaðhvort taka upp það orðalag eða vera með allt að þrjú stubbabox. Asbox þyrfti alltaf að styðja aðra beygingarmynd en nefnifall. Ef það er eitt stubbabox fyrir þrjá eða tvo stubbaflokka, þá þarf það að styðja enn fleiri beygingarmyndir. Ef það þarf að teygja sig það langt til að fá Asbox til að virka fyrir íslensku þá er alveg eins hægt að búa til module frá grunni. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:22 (UTC) ::::Mér sýndist að beyging á orðum í núverandi {{tl|Stubbur}} vera skrifað sérstaklega, en ekki eitthvað module sem kann að beygja orðin. {{Tl|Asbox}} styður það, bæði á undan og eftir orðinu "grein" og hægt er að bæta tenglum því það er bara strengur sem það bætir inn [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:32 (UTC) :Þannig að það virðist vera í lagi að ég fari yfir og uppfæri stubbasniðin til að nota {{tl|Asbox}}, enginn virðist mótfallinn því. Set upp á {{tl|Stubbur/sandkassi}} hvernig hægt væri að umbreyta upprunalega {{tl|stubbur}} til að nota síðan nýja dæmið svo það verði engin þörf á að fara í gegnum fjall af gömlum stubbum til að byrja að nota nýtt kerfi, svo það verði auðveldara að bæta nýjum gerðum af stubbum í framtíðinni. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 25. júní 2026 kl. 09:04 (UTC) :Langar að ræða aðeins meira um nafnasamræminguna sem stungið var uppá: [[Flokkaspjall:Wikipedia:Íslandsstubbar]], @[[Notandi:Snævar|Snævar]]. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 3. júlí 2026 kl. 10:41 (UTC) Hvað með að Snið:Stubbur verði að module og stubbaflokkarnir séu skilgreindir eins og tafla1 eða tafla2? Mætti orðalagið í flokkum "Stubbar sem tengjast x" hverfa, nema þar sem þörf er á aðgreiningu. Til dæmis "Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku" yrði að "Wikipedia:Afríkustubbar" eða "Afríkustubbar"? Tafla1 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {"LocationAfrica.png", "Afríka", "Afríka", "Afríku", "Afríku", "Flokkur:Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> Tafla2 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {mynd="LocationAfrica.png", greinarheiti="Afríka", nefnifall="Afríka", ["þágufall"]="Afríku", eignarfall="Afríku", flokkur="Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> --[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:08 (UTC) :Það væri alveg hægt að taka til í hvernig stubbaflokkar eru nefndir og áframsenda/tilvísa þangað frá þeim gamla. :Veit ekki alveg hvernig það væri einfaldara að umbreyta {{tl|Stubbur}} í module (hef ekki prófað að skapa module frá grunni sjálf), [[Snið:Asbox]] (nýja stubba grunnsniðið) notar stubba module [[Module:Article stub box]] sem kemur frá upphaflega wikipedia. Búin að prófa að gera nýtt stubbasnið til sýnis með {{tl|Stubbur/dagblað}}, og við að hafa það sem undirsíðu/snið þá er alltaf smá vísun á grunnsniðið {{tl|Stubbur}} efst í horninu, sem er frekar þæginlegt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:19 (UTC) === Uppfæra snið:Stubbur til að nota nýju stubbana === Þá er komið að því að yfirfæra {{tl|stubbur}} til að nota nýju stubbasniðin, sýnist að allir stubbaflokkar og meðfylgjandi stubbasnið sem núverandi stubbur sér um að höndla séu komin, og komin með ágætan kóða í {{tl|stubbur/sandkassi}} sem getur tekið við stubba-orðunum og unnið úr þeim til að finna samsetnings flokkun (t.d. æviágrip tengd afríku, íslensk kvikmyndagerð) sem er ekki háð orðum heldur það athugar hvort samsetningin er til í stubbasniðum: er snið:stubbur/1/2 til eða snið:stubbur/2/1. Þannig að það gæti virkað fyrir nýja stubba á þann hátt í framtíðinni ef fólk vill halda í gömlu notkun stubbsins. Þegar það finnur ekki samsetningu þá er það að setja allt að 3 aðskild stubbasnið eftir umfangsefni (enska wikipedia leyfir allt að 4 aðskilin stubbasnið, þ.e.a.s. stubbaflokka). * [[Snið:Stubbur/sandkassi]] (tilraunar/nýja snið útgáfa af stubbur) * [[Snið:Stubbur/prufudæmi]] (sjá hvernig nýja sniðið virkar samhliða núverandi) Ég hef verið að setja upp stubbasniðin þannig að hægt væri að bæta við 2 aukaflokkum og eigindalýsingu í gegnum sniðin ef fólk vildi aukalega sérhæfingu á flokkun, en held ég taki það út þegar ég yfirfer stubbasniðin af því að í fyrsta lagi er það flóknara en að bæta aukaflokkum í núverandi {{tl|stubbur}} því að þá þarf að hafa nafn flokksins og bæta við eigindalýsingu <code><nowiki>{{stubbur/gerð|flokkur1=NafnFlokks|eigindi=sem tengist einhverju}}</nowiki></code>, en það væri mikil vinna að uppfæra slíka notkun ef t.d. stubbaflokkur er færður. Enska wikipedia er ekki að leyfa nein aukaleg gildi í sínum stubbasniðum, bætir bara auka flækjustigi. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júlí 2026 kl. 07:16 (UTC) == Þýðing á Module og TimedText nafnrými == Legg til að breyta Module nafnrými í Sniðmát. Spjallið verður Sniðmátsspjall. Module inniheldur samskonar síður og snið, en það er hægt að gera meira með module. Til dæmis er hægt að leita að orðum í module, en það þyrfti að nota [[Module:Strengur]] til að gera það sama í sniðum. Á sama hátt er merkingarmunurinn á orðunum sniði og sniðmáti sá að sniðmát gerir meira. Module er skrifað í Lua og snið í wikikóða. Mun færa síðurnar sjálfur, ef það er samþykkt. TimedText yrði skjátexti. Spjallið verður skjátextaspjall. TimedText geymir texta fyrir myndbönd og hljóðskrár. Það er það sama og þegar valinn er íslenskur texti fyrir kvikmynd. Engar síður eru í þessu nafnrými. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) :Snið og sniðmát er sami hluturinn (snið er nafnrýmið, sniðmát kallast það á snið síðunni sjálfri). Hinsvegar hafa modules verið kallaðar skriftur hér á þessari wiki hef ég séð [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:49 (UTC) :Að kalla Module þá Skrifta er ekki svo galið að mínu mati, prófaði að kalla á aðstoð google til að finna tilvitnanir í þetta orð og fann „Uppsetning og aðlögun (þ.á.m. aðlögun sniðmáta, endurritun fjölva/skrifta, nýir sniðfletir og fleira)“ [https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/onnur_gogn_innri/parx_os_notkun_opins_hugbunadar_v0.20.pdf Opinn hugbúnaður, PARX viðskiptaráðgjöf IBM]. Og svo annað nefndi að ''skrifta'' er manneskja sem skrifar niður hvernig hver og ein upptaka var sem léttir klipparanum vinnu sína([https://www.facebook.com/groups/20515436122/posts/10156016893841123/ fundið á facebook]). Fyrir utan það að hér á þessari íslensku wiki Lua nú þegar kallað [[Hjálp:Lua skrifta|skrifta]]. :Hefði haldið að það yrði erfitt að venja fólk á að kalla module sniðmát fyrst Snið er kallað sniðmát á mörgum stöðum eins og einföld stytting á orðinu, það þyrfti að fara í gegnum mikið af texta og breyta lýsingum og upplýsingum á ýmsum stöðum. Svo erum við erum með Sniðmátsgögn (TemplateData). :En þegar það kemur að SkjáTexti, er það ekki næmt á há og lágstafi? Annars finnst mér það passa vel við [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júní 2026 kl. 23:51 (UTC) :Snið og sniðmát eru of lík og í raun samheiti. Skrifta eða skriftueining eða bara eining kemur allt til greina. Módúll er líka gilt tökuorð sem virðist vera talsvert notað, en virkar letilegra. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:13 (UTC) :Ef það er ennþá verið að pæla í að þýða heilt nafnarými, og ef '''skrifta''' er ekki ásættanlegt orð fyrir þetta (sé að það er að játa syndir sínar á [https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/37126 nútímamálsorðabókinni]), hvað þá með '''eining''', '''kóðaeining''' eða '''Luaeining''' (þetta er nú þegar kallað eining í flipanum hliðina á ''spjall'', og það er vissulega beinasta þýðingin)? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 30. júní 2026 kl. 07:22 (UTC) == Þýða Documentation? == Ætti {{tl|Documentation}} ekki að vera {{tl|Upplýsingar}}? Veit að þetta er mikið notað (á að vera allstaðar) og mögulega seint að pæla í þessu, en það væri hægt að færa sniðið á nýja nafnið og aframsend tilvísunin lætur þá sniðið virka undir báðum nöfnum og ef einhver bot-guru gæti kannski farið yfir til að umbreyta tilfellum af Documentation yfir í Upplýsingar? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 08:05 (UTC) :Documentation er oft þýtt sem skjölun. Það er meira að segja til [[Snið:Skjölun]] nú þegar (sem tilvísun á Snið:Documentation) og [[Module:Skjölun]]. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 10:49 (UTC) ::Já, en skjölun hljómar meira eins og flokkun og skipulag, svo að „Upplýsingar“ virtist meira viðeigandi í þessum tilgangi. En vissi ekki af þessu þýdda sniði og skriftu. Virkaði það ekki? Held það væri samt ekki beint þörf að þýða heiti á skriftunni, sniðið er aðal málið og það brýtur ekkert að nota áframsendingu eftir allt saman (þá er það bara samheiti til að nota sama sniðið, dæmi: {{tl|Unbulleted list}} og {{tl|ubl}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:25 (UTC) Bætti þá bara {{tl|Upplýsingar}} sem nýrri tilvísun í {{tl|Documentation}} til að hafa flott samheiti fyrir sniðið :Þ Er ekki verið að reyna að gera þetta Wiki alíslenskt eftir allt saman? Er ekki að fara uppfæra öll snið til að vera svona rosalega íslensk í skjölun, það má henda botta í það verk. Það væri vissulega gaman ef Upplýsingar yrði þá grunnsniðið frekar en öfugt í framtíðinni (ekki að það skipti neinu máli fyrir síður sem kalla á þessi snið, eins lengi og það kallar á rétta innihaldið). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:36 (UTC) :Skýrslutæknifélagið þýðir documentation sem skjölun. :Ef þú vilt nota snið:skjölun í staðinn fyrir snið:documentation þá er það þitt val. :Það er minna viðhald að hafa sniðið á enska heitinu, upp á uppfærslur frá ensku wikipediu að gera. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:38 (UTC) ::Það er alveg vel gilt að hafa innleiðingu sniða frá enska wikipedia auðvelt, sérstaklega þegar hlutir eru ekki beint sýnilegir nema í kóðanum. Hvernig væri samt að kalla það „Upplýsingaskjölun“ þá þegar það er birt (ekki að tala um heiti á sniðinu þá, bara þýðingin sem leynist í skriftunni sem framkallar sniðið), frekar en bara skjölun eða upplýsingar, þá ætti þetta að hitta beint í mark. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) === Notkun á {{tl|Documentation}} í Modules nafnrými ekki alveg að virka === Nokkuð tengt þessu efni, en hef tekið eftir því að skriftur/modules eru ekki alveg eins og hver önnur síða þegar það kemur að skjölun. Það hefur sjálfgefið tilvísun í að búa til <code>/doc</code> fyrir upplýsingar án þess að {{tl|documentation}} sniðið sé notað en það má ekki beint nota það snið inn í module <code>/doc</code> því það veldur villum eins og það sé nú þegar verið að nota documentation sniðið (''Viðvörun: Þessi síða notar sniðið Snið:Documentation sem veldur sniðmátslykkju (óendanlegt endurkvæmt kall). '') . Þetta virðist vera eitthvað sem möppudýrin þurfa að kíkja á, til að virkja að modules geti notfært sér documentation sniðið að fullu. [[w:Module:Documentation|Module:Documentation á Enska Wikipedia]] hefur dálk um notkun þess í öðrum modules. Er hægt að kíkja á þetta? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 15:07 (UTC) :Til að losna við lykkjuna þá er hægt að gera <nowiki>{{Documentation|content=<texti>}}</nowiki> þar sem <texti> er innihald síðunnar. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 17:43 (UTC) ::Prófaði það líka, en þá skellir það þessu í sér flokk fyrir síður sem nota Documentation sniðið furðulega... [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 19:03 (UTC) == Upplýsingaskjölun, Sandkassar og Dæmasíður == Það ætti kannski að ræða það, afsaka ef ég fór út í eitthvað án samþykkis. Upplýsingaskjölun og hjálparsíður er eitthvað sem ég hef furðu mikinn áhuga á að viðhalda og þrátt fyrir að það sé eitthvað sem er einstaklega mikilvægt fyrir wikipedia, þar sérstaklega fyrir <code>Snið:</code> og <code>Modules:</code> (bráðum <code>Skrifta:</code>? miðað við efri uppástungu), þá er þetta ekki svo staðlað hérna, engar upplýsingar voru um notkun þess og þar af leiðandi ekki mikið notað útfyrir <code>/doc</code> undirsíðuna. Ég sjálf áttaði mig ekki á hefðbundinni notkun <code>/sandbox</code> og <code>/testcases</code> sem eru hluti af {{tl|Documentation}} fyrr en ég fór út í að byrja þýða upplýsingarnar og skoða þetta nánar. Sandkassi fyrir snið er ekki alveg það sama og notenda sandkassi, þar sem hjá sniðinu á að vera afrit af kóðanum af sjálfu sniðinu til þess að fikta í og gera tillögur um breytingar fyrir raunverulegt sniðið. Sýnidæmin eru svo til staðar til að bæði sýna hvernig sniðið kemur út, og bera það saman við sandkassa útgáfuna. [[w:Wikipedia:Template sandbox and test cases|Template sandbox and test cases]] (langar svoldið til toga þessar upplýsingar hingað og leggja smá grunn um staðlaða notkun á þessu). Ég sá að aðeins örfáa snið voru að nýta sér <code>/testcases</code> og þess vegna tilvalið að íslenska þetta fyrst það er sýnilegt nafn og nú þegar búið að þýða sandkassann. En fyrst það er svo lítið notað, þá er ennþá tækifæri til að hugsa út í þetta, jafnvel gagnrýna ef nafnið sem varð fyrir valinu er agalegt. Fannst prófunarsíða ekki alveg smella, og það eru í raun engar tilraunir gerðar þar, bara {{tl|Sýnidæmi}} til samanburðs, síða full af dæmum: <code>/dæmasíða</code>. Afakið vesenið í mér, og það er alltaf hægt að senda línu í spjallið (enginn les hugsanir eftir allt saman). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 07:26 (UTC) === Sýnidæmi og Prufudæmi === Mér finnst eins og ég hef mögulega verið að rugla saman „test cases“ við „demos“ ([[w:Template:Demo|Template:Demo]]), því að þá virðist eins og það ætti að vera kallað Prufudæmi og Sýnidæmi. En þá þyrfti ég að færa sýnidæmi á prufudæmi til að leiðrétta þetta. Held að engin síða nema {{tl|Sýnidæmi}} noti sniðið undir því nafni hvort er eð, þeir sem hafa notað sniðið eru að kalla á {{tl|test case}}, svo það væri engin vinna að bara breyta tilvísun á {{tl|Prufudæmi}} ef ég færi út í það. Þetta er alveg ótengt því að <code>/testcases</code> síðan var endurskýrð <code>/dæmasíða</code> af því að það tilgreinir ekki tegund af dæmum og þarf þess vegna ekkert að breytast [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 23:01 (UTC) :Þessar síður voru búnar til sem prufusíður, en það er ákveðin skörun á milli prufusíðna og dæmasíðna. Jafnvel síður sem voru ekki búnar til af mér eru prufusíður eins og sést af breytingum sama notanda yfir sama tímabil. Það að /testcases síður voru endurskýrðar /dæmasíður tengist ekki tæknilega, en það er sama umræðuefnið. :Snið:Sýnidæmi á að vera á snið:prufudæmi. Þó svo ég sé ekki alveg sammála færslu /testcases á /dæmasíður þá er ég ekki nægjanlega ósammála til að leiðrétta það. Það er hinsvegar eitt að vera með síðu á /dæmasíður og annað að vera með snið sem reynir að neita því að þetta er prufusíða. Það að hafa snið:sýnidæmi á þeim titli hvað mig varðar kemur ekki til greina, það er aðeins of langt gengið. :Bæði prufusíða og dæmisíða myndi sýna helstu gildi. :* Prufusíða: Síða sem er hægt að forskoða með "Forskoða síðu með þessu sniði", fyrir neðan breytingarbox, til að forðast breytingar á sniðum og modules sem fjarlægja möguleika óvart. Getur notað modules á borð við [[Module:UnitTests]], sem hentar illa í dæmasíðu. Notað af þeim sem viðhalda sniðum. :* Dæmasíða: Síða sem er notuð af almennum notendum til að finna sambærilegt dæmi við það sem þeir hafa í huga. Ólíkt prufusíðu og notkun þeirra sem viðhalda síðum er almennum notanda sama um mun á aðalsniði og sandkassanum. :[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 02:45 (UTC) ::Ég væri alveg til í að fara útí að leiðrétta þetta sjálf, ef fólk er þá sammála að <code>/testcases</code> hefði átt að vera <code>/prufusíða</code>. Og að {{tl|test case}} hefði átt að vera {{tl|prufudæmi}}. Þetta voru ekki of mörg tilvik (þá geta demos verið sýnidæmi, þetta nýja heiti var ekki komið í neina notkun til að það sé neitt vvesenað breyta þessu, og sama gildir um testcases). Er samt á því máli að þetta ætti að vera þýtt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 07:14 (UTC) :Þá erum við komin með {{tl|Prufudæmi}} og {{tl|Sýnidæmi}} ([[w:emplate:Demo]] var ekki komið inn hjá okkur fyrr en nú, og prufudæmi er ekki alveg hugsað í sama tilgangi). Þarf bara að fara eitthvað yfir til að taka til eftir mig og bæta við {{tl|Eyða}} á það sem hefur aftengst í þessum breytingum. :Undirsíðan <code>/testcases</code> er núna <code>/prufudæmi</code> sem tengist allt við {{tl|Documentation}}, væri hægt að búa til skilaboðasnið sem bætir við tengli á tileinkaðar <code>/sýnidæmi</code> undirsíðu ef þörf er á (það gæti alltaf verið einhver tilfelli þar sem sýnidæmin séu of mörg til þess að þæginlegt sé að sýna það allt á <code>/doc</code>), því að Upplýsingaskjölunin er ekki að búa til tengil fyrir það, bara sandkassar og prufudæmi. Langar svoldið að flokka betur skilaboðasniðin. :Vona að allt sé núna á hreinu í samband við documentation og fólk geti þá farið að nota þetta af alvöru eins og Enska Wikipedia hefur í huga. Gæti skellt inn Hjálparsíðu um þetta svo allir séu á sömu síðu með þetta. Ég afsaka aftur allt vesenið á mér með þetta. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 12. júní 2026 kl. 12:03 (UTC) == Vélmenni og Þjarkur == Ætla bara að draga athygli að umræðunni sem er í gangi: '''[[Spjall:Þjarkur (tækni)]]'''. „Vélmenni“ er orðið miklu víðara en áður fyrr, og útfrá innihaldi greinar þá sé um að ræða „Þjarkur“ sem er íslenska orðið yfir fyrirbærið. Aðgreining myndaðist því að þjarkur á einnig við tilbúna steypta stólpa. Vélmenni virðist vera orðið samheiti fyrir „android“ og „bots“ og annan hugbúnað. Alveg þess virði að taka upp umræðuna þar sem tæknin hefur þróast og orðaval vanist í ákveðnum geirum. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 08:40 (UTC) == Hvernig vel þarf ég að kunna íslensku? == Ég hef verið að hugsa um að ég gæti bætt við íslensku wikipediu, en ég er ekki viss hvort ég sé nógu góð í íslensku til þess að geta gert það. Íslenska er móðurmálið mitt en ég bý í öðru landi svo að íslenskan mín er þaraðleiðandi ekkert sérstaklega sterk. Ég tala íslensku vel en ég þekki ekki "official" orðaforða mjög vel (Til dæmis svoleiðis sem er notað í fréttum og vísindarlegum hlutum). [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:31 (UTC) :Ég hefði sagt að ef þú ert alveg öruggur í þeim upplýsingum sem þú vilt bæta við, þá er alltaf mjög fínt að styðja sig við allar síðurnar hjá [https://málið.is/ Árnastofnun] til að finna út hvort orð sé gilt eða beygt rétt og hvernig orð eru á íslensku yfir höfuð (það er svo margt gagnlegt þar), svo fann ég {{tl|Yfirlestur}} snið sem þú gætir skellt á hluti sem þú vilt að einhver fari yfir það. Mæli með að gera aðgang samt, þá getur þú fylgst með breytingum og margt annað gagnlegt, gert þér notendasíðu og sandkassa til að prófa þig áfram. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:47 (UTC) ::Ok, takk. Ég hugleiði það. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:53 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|spjall]])</bdi> 23. júní 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25. júní 2026 kl. 13:29 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == WikiVerkefni == erum við ekki með það á íslenska wikipedia? [[w:Wikipedia:WikiProject|WikiProjects]], átti þetta ekki að hafa eigið nafnrými? Formleg verkefni sem fólk setur af stað, ég hef verið að stússast í stubbum, sá að það var eitthvað hnita verkefni og ljósmyndaverkefni í gangi. Var helst að pæla í þessu útfrá því að ákveðin WikiVerkefni geta verið með umsjá yfir ákveðnum flokkum og svoleiðis (sniðið sem ég er að setja upp frá enska wikipedia er að vísa í WikiProjects {{tl|Stubbaflokkur}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. júní 2026 kl. 17:36 (UTC) :Ég var nokkuð viss um að það væri sér nafnrými fyrir það, en svo viðist ekki vera. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:10 (UTC) :Íslenska wikipedia er einfandlega of lítil fyrir Wikiverkefni. Það er ekkert slíkt til. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:39 (UTC) ::var nokkuð viss um að það var einhverntíman sitt eigið nafnrými, en núna virðist það bara falla undir wikipedia nafnrýmið, svo mér datt í hug að vera einfaldlega með <code>Wikipedia:Verkefni:Stubbar</code> sem dæmi. Við erum kannski lítil, en alveg þess virði að hafa einhvern stað fyrir verkefni sem fólk vill gjarnan sjá gerast. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 10:13 (UTC) :::Ef það er eitthvað sem þú vilt gjarnar sjá gerast þá er best að gera það sjálf/ur. Ég sé ekki ástæðu til að vera með WikiProjects hér. Umræða um stubba getur átt sér stað hér: [[Sniðaspjall:Stubbur]]. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 13. júlí 2026 kl. 20:33 (UTC) == Stubbaflokkar == Útfrá breytingum með tengingar á [[sagnfræði]] og [[saga]], þá þarf ég bara að spyrja hvað eigi að gera við [[:Flokkur:Wikipedia:Sagnfræðistubbar]] og [[:Flokkur:Wikipedia:Sögustubbar]]. Grunar að þetta séu tveir flokkar sem eru að gera sama hlutinn. Kannski ætti [[Snið:Stubbur/saga]] bara að vera tilvísun í [[Snið:Stubbur/sagnfræði]], væri þá flýtileið/samheitasnið. Þurfum við kannski stubbaflokk fyrir sögur (eins og [[frásögn|frásagnir]] og [[bók|bækur]])? Held að það yrði stærðarinnar verkefni að breyta því, annars erum við með [[:Flokkur:Wikipedia:Bókmenntastubbar]] sem getur alveg tekið við því og sögu stubbasniðið verður tilvísun í sagnfræði. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 12:06 (UTC) :Frekar hafa það öfugt: að sagnfræðistubbar séu tilvísun á sögustubbar. Saga ætti að vera almennara heitið, því sagnfræði er rannsókn á sögu. Svipað og fiskar vs. fiskifræði, eða dýr vs. dýrafræði. Maður segir t.d. ekki "sagnfræði Íslands" heldur "saga Íslands". [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 23:18 (UTC) == Drög að grein um Eimverk — óskað eftir óháðri yfirferð (hagsmunatengsl gefin upp) == Sæl öll. Ég er stofnandi og eigandi Eimverks og hef því hagsmunatengsl við þetta efni — sjá yfirlýsingu á notandasíðunni minni í samræmi við notendaskilmála Wikimedia um launuð framlög. Ég hef skrifað drög að grein um fyrirtækið í sandkassa: [[Notandi:Halli Thorkelsson/Eimverk]]. Drögin styðjast eingöngu við óháðar heimildir (Vísi, mbl.is, Whisky Magazine o.fl.). Eimverk er nú rauður tengill í sniðinu um [[Vaxtarsprotinn|Vaxtarsprotann]] (verðlaun 2016). Vegna hagsmunatengsla birti ég greinina ekki sjálfur, en væri þakklátur ef óháður notandi vildi fara yfir drögin og færa þau í aðalnafnrými ef þau standast kröfur — og að sjálfsögðu breyta að vild. Takk fyrir. [[Notandi:Halli Thorkelsson|Halli Thorkelsson]] ([[Notandaspjall:Halli Thorkelsson|spjall]]) 13. júlí 2026 kl. 19:36 (UTC) :Sæll Halli, takk fyrir að gefa þér tíma til að bíða eftir að óháðir notendur fari yfir greinina þína. Það hefur verið lögð vinna í greinina og að læra á að tæknilegar ritreglur en því miður er hún að megni til efni sem passar ekki á wikipedia, hún er eins og auglýsing fyrir ákveðnar áfengistegundir og það er alls ekki viðeigandi á Wikipedia. Ég fór yfir greinina og það eina sem ég myndi segja að væri viðeigandi af þeim upplýsingum sem koma fram í greininni sem þú hefur skrifað er þetta: "Eimverk (Eimverk Distillery) er  eimingarverksmiðja staðsett í Garðabæ sem framleiðir viskí úr íslensku byggi. Auk viskís framleiðir Eimverk  gin og  brennivín." Það ættu líka að koma fram upplýsingar um hvenær verksmiðjan hóf starfsemi og um fyrirtækið (þ.e. nafn eins og það er í fyrirtækjaskrá) sem stendur að rekstrinum. Það er áhugavert hvenær fyrst var eimað viskí á Íslandi og ýmislegt í kringum slíka eimun en það ætti að vera í sérstakri grein sem fjallaði um eimun áfengis og einn undirkafli í þeirri grein gæti verið slík iðja á Íslandi. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 10. september 2026 kl. 12:25 (UTC) == Probably hoax article: [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] == Sorry for writing in English; though I'm still able to read quite a bit of Icelandic (having tried to learn the language out of interest for some years), I'm not that good at writing (and talking even less). Well, this is a heads-up regarding a larger hoax affair in German-language Wikipedia that also seems to spill over here. If you read German (or use a translating tool), see [[:de:Wikipedia:Checkuser/Anfragen/Isländischer Fake-Komplex: Mærviksen, Sannvarðr et al.]] and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30846487#Global_lock_for_Iceland_hoax_socks this steward request]. In short, someone using a lot of accounts has created elaborate hoax articles in German about supposed, actually non-existing instruments invented in Iceland (a nautical instrument and a tool for measuring characteristics of wool) and has gone to great lengths to "support" the hoax, including uploading fake historical documents and photos to Wikimedia Commons, archive.org and flickr. For example, they took a digitized page of the newspaper Ísafold from timarit.is and then changed one notice on that page to a text that supported their hoax, then uploaded it to Commons. They also cited books that don't exist. - [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] was created here by one of these accounts, the now globally locked [[Notandi:Dulsvik]], and Dulsvik even has a teasing German text on their user page here ("Dass du bis hierher gekommen bist, beweist nur, dass du die Quellen genau in der Reihenfolge gelesen hast, in der ich sie für dich geschrieben habe. ;)" - translated: ''The fact that you've made it this far only proves that you've read the sources in the exact order I wrote them for you. ;)''). I believe that the article is a a hoax as well, using fake sources (including the document at archive.org, uploaded there recently). As I'm not familiar with the processes here, I leave it to you to deal with this; I think the article should be deleted and probably all edits by Dulsvik reverted. [[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 23. júlí 2026 kl. 22:17 (UTC) : The books used as sources are not fake. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 00:34 (UTC) ::But do they support the content of the article? I can't check. Perhaps you can. --[[Notandi:Lymantria|Lymantria]] ([[Notandaspjall:Lymantria|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 06:14 (UTC) :::The book ''Handtak og auga'', supposedly the subject's memoirs, is not in the [https://leitir.is/discovery/search?query=any,contains,Handtak%20og%20auga&tab=MyLibrary&search_scope=10000_MYLIB&vid=354ILC_NETWORK:10000_UNION&offset=0 Icelandic library database]. The document on archive.org is the only mention of it that I can find. The other three books cited are real, but one would have to find physical copies of them to determine if they actually support the article. :::I'll go to a library and look at them when I have the time. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:18 (UTC) ::::Ég kíkti á bókasafn og fann þessa Byggðasögu Skagafjarðar. Ekkert þar um þennan mann eða ullarvinnslu yfirleitt á þeirri síðu sem vísað er í. Þessi texti á archive.org virkar mjög ótrúverðugur, þetta er skjal sem notandi hlóð inn þar í þessum mánuði. Notandi sem stofnaður var nylega og hefur ekki gert neitt annað. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:11 (UTC) ::::: Það er enginn Stefán Gunnarsson fæddur 1861 fyrir norðan hvorki í Íslendingabók né á manntalsvef Þjóðskjalasafns. Ég hallast að því að eyða öllum framlögum notanda. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:48 (UTC) ::::::Já, eyða þá. Miðað við þetta og sögu notandans hlýtur þetta að vera bull. ::::::Gæti síðan [[Kalrinwage]] verið sams konar gabb? Efnistökin eru svipuð og í greininni um ullarmatsmanninn, og það er nákvæmlega ekkert að finna um efni greinarinnar annars staðar á netinu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:01 (UTC) :::::::Já, var einmitt að spá í því. Það er erfitt að staðfesta nema eiga þessar ágætu bækur um þjóðsögur frá Skáni. Í öllu falli er hún þá ekki nógu markverð til að vera efni í grein. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:04 (UTC) ::::::::Þakka ykkur öllum kærlega fyrir hjálpina í þessu máli! - "Kalrinwage" sounds suspiciously similar to "Kaldrin-Nadel", one of his fake entries (the supposed nautical instrument) in the German Wikipedia. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 18:41 (UTC) : The faker has used a mix of strategies in his German articles - sources that don't exist, sources that exist and were manipulated (like the Ísafold page), and sources that exist but don't support the content. So, I suppose that for example the article ''Ull verður gull'' cited many times here probably doesn't contain what it's supposed to, but it's hard to check as it's not available digitally (another strategy by the faker). <s>{But I see something implausible with that reference in itself: "Magnús Guðmundsson (1988). ''Ull verður gull: Ullariðnaður Íslendinga á síðari hluta 19. aldar og á 20. öld (Safn til iðnsögu Íslendinga, 2. bindi).'' Hið íslenska bókmenntafélag. bls. 161." The article does exist, see [https://leitir.is/permalink/354ILC_NETWORK/10c1517/alma991003831719706886 catalogue entry at leitir.is] - but per that entry, it spans pages 224-228 (''bls. 224-228'') in the publication, and our author cites ''bls. 161'', that is, page 161. So they cite a page which isn't actually part of that article ''Ull verður gull'' in the book. And it was published in 1989, not in 1988. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:25 (UTC) ::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Oh, now I see it: What they have done is they haven't actually cited the book ''Ull verður gull'' which was indeed published in 1988, but a '''1989 review of that book''', which is [https://timarit.is/page/5277848#page/n225/mode/2up available at TÍmarit]. That's very typical of such probably AI-generated fake references, they can't distinguish reviews from the works themselves, I have seen this kind of fake reference before. There's nothing about a Stefán Gunnarsson in that review, and probably not in the reviewed book either, I would guess. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:40 (UTC)</s> ::::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Sorry, I retract my above comments - I think I was misled by finding the review in timarit.is first before the book. The reference is about the book, right. So one now would need to get that book and check page 161. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:43 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24. júlí 2026 kl. 12:24 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Report concerning User:Sigurjón2013 == [[Special:Contributions/Sigurjón2013|Sigurjón2013]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 28. júlí 2026 kl. 13:16 (UTC) == Drög að grein & hagsmunaárekstur == Góðan dag, Ég gerði drög að grein um hugveituna Vörðu [[https://is.wikipedia.org/wiki/Notandi:Councilgem/Var%C3%B0a]], en sem aðstandandi er hagsmunaárekstur og því ekki eðlilegt að ég geri hana að alvöru síðu (skilst mér!) Myndi þiggja ef einhver hefur tíma yfirferð og færslu í alvöru síðu. Get gert sjálfur en vil ekki sökum hagsmunaáreksturs. kv. [[Notandi:Councilgem|Councilgem]] ([[Notandaspjall:Councilgem|spjall]]) 20. ágúst 2026 kl. 08:59 (UTC) == Ósk um yfirferð og eyðingu greinarinnar „Skúlason ehf“ == Góðan daginn, Ég hef lagt fram rökstudda beiðni á spjallsíðu greinarinnar „Skúlason ehf“ um að greinin verði tekin til eyðingar. Greinin fjallar um eldra og óskylt fyrirtæki með sama heiti og getur ranglega tengt núverandi Skúlason ehf., kt. 500920-1220, við alvarlegar ásakanir sem tengjast því ekki. Ég er eigandi núverandi fyrirtækis og hef gert skýrt grein fyrir tengslum mínum. Ég óska eftir að óháður ritstjóri eða möppudýr fari yfir beiðnina og hefji formlegt eyðingarferli. Umræðan er hér: [[Spjall:Skúlason ehf|https://is.wikipedia.org/wiki/Spjall:Sk%C3%BAlason_ehf]] <code><nowiki>~~~~</nowiki></code> [[Notandi:Arnithorskulason|Arnithorskulason]] ([[Notandaspjall:Arnithorskulason|spjall]]) 21. ágúst 2026 kl. 10:54 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15. september 2026 kl. 12:58 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 22. september 2026 kl. 15:16 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Heimildir og tungumál == Eru heimildir á öðrum tungumálum en íslensku og ensku leyfilegar? Á sama hátt, er það sanngjarnt að koma hingað meiri upplýsingum um erlendar hluti? (Fyrirgefðu ef ég hljóma hugsjónarík.) [[Notandi:Kippur|Kippur]] ([[Notandaspjall:Kippur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 19:51 (UTC) :Heimildir mega vera á hvaða tungumáli sem er. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 23. september 2026 kl. 22:10 (UTC) == Report concerning User:~2026-52481-48 == [[Special:Contributions/~2026-52481-48|~2026-52481-48]] &ndash; x-wiki vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 29. september 2026 kl. 06:35 (UTC) == Orðabókarnefnd == Halló! Í greininni um [[Alexander Jóhannesson]] er minnst á "Orðabókarnefnd". Hvaða orðabók er hér átt við? Bestu kveðjur frá Sviss, --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 6. október 2026 kl. 08:39 (UTC) :Líklega er átt við orðabók Háskóla Íslands. Hún var með þriggja manna stjórn sem var skipuð málfræðingum. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:24 (UTC) ::[https://timarit.is/page/1269610 Hér] kemur fram að nefndin var skipuð 1946. Sæti í henni áttu Alexander Jóhannesson, Einar Ól. Sveinsson og Þorkell Jóhannesson. Starfsmenn orðabókarinnar voru Jakob Benediktsson, Ásgeir Blöndal Magnússon og Árni Kristjánsson. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:28 (UTC) :::Takk fyrir! Ég hef síðan lesið í formála að ''Etymologisches isländisches Wörterbuch'' eftir Alexander Jóhannesson að stórfræðiorðabók á íslensku hafi verið í undirbúningi á þeim tíma. Frá sjónarhóli ársins 1956 var gert ráð fyrir að hún yrði gefin út innan tíu til fimmtán ára. En að því er virðist kom hún aldrei út&nbsp;... [[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 07:40 (UTC) g9k00b5lxva5l1bxd8z5l7pnpjsa42q 0 3404 1982036 1905085 2026-10-06T18:39:28Z Berserkur 10188 1982036 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1840]]|[[1841]]|[[1842]]|[[1843]]|[[1844]]|[[1845]]|[[1846]]| [[1831–1840]]|[[1841–1850]]|[[1851–1860]]| [[18. öldin]]|[[19. öldin]]|[[20. öldin]]| }} Árið '''1843''' ('''MDCCCXLIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[8. mars]] - Danakonungur gaf út tilskipun um endurreisn [[Alþingi]]s. Íslendingar hlutu kosningarétt, öllu heldur karlmenn sem áttu ákveðnar eignir. <ref>[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=69149 Hvenær fengu allir fullorðnir kosningarétt á Íslandi? ]Vísindavefurinn</ref> * [[Haukadalskirkja]] var byggð. === Fædd === * [[31. maí]] - [[Kristján Eldjárn Þórarinsson]], prestur === Dáin === * [[21. júlí]] - [[Jón Benjamínsson]], fyrsti íslenski lögregluþjónninn. == Erlendis == * [[25. mars]] - Fyrstu göng undir [[Thames]] í London og fyrstu undirvatnagöng heims voru opnuð. * [[23. maí]] - Síle náði yfirráðum yfir [[Magellansund]]i. * [[15. ágúst]] - [[Tívolíið í Kaupmannahöfn]] opnaði. * September - Fréttatímaritið [[The Economist]] var stofnað í Bretlandi. * [[1. október]] - Breska blaðið [[News of the World]] kom fyrst út. * [[16. október]] - Uggur og ótti, rit eftir danska tilvistarheimspekinginn [[Søren Kierkegaard]], kom út. * [[17. nóvember]] - [[Sjanghæ]] í Kína opnaði fyrir verslun útlendinga. * [[25. nóvember]] - [[Etna]] gaus, 69 létust í þorpinu Bronte. * [[19. desember]] - [[Jóladraumur]], skáldsaga eftir enska rithöfundinn [[Charles Dickens]] sem kom út. === Fædd === * [[11. desember]] - [[Robert Koch]], þýskur örverufræðingur (d. [[1910]]). === Dáin === ==Tilvísanir== [[Flokkur:1843]] 6yaj5b7bte45uf7m0j1qjmlgxw0alpn 0 4033 1982069 1900910 2026-10-07T01:28:04Z Fyxi 84003 1982069 wikitext text/x-wiki {{Sjá einnig|Norðurland vestra|Norðurland eystra}} {{Fyrir|norska fylkið|Norðurland (fylki í Noregi)}} [[Mynd:Norðurland.png|frame|right|Norðurland]] '''Norðurland''' er heiti sem notað er fyrir byggð héruð á norðurhluta [[Ísland]]s. Vesturmörk svæðisins liggja við botn [[Hrútafjörður|Hrútafjarðar]] og austurmörk við [[Langanes]]. Svæðinu hefur frá fornu fari verið skipt upp í fjóra hluta eins og landafræði svæðisins hefur gefið tilefni til, þau eru frá vestri til austurs: [[Húnaþing]], [[Skagafjörður]], [[Eyjafjörður]] og [[Þingeyjarsýslur]]. [[Siglufjörður]] yst á [[Tröllaskagi|Tröllaskaga]] fellur þó utan þessarar flokkunar og það sama á við um [[Grímsey]]. Svæðið var fyrst sérstaklega afmarkað með skiptingu landsins í [[Fjórðungar Íslands|fjórðunga]] á [[þjóðveldisöld]], þá varð til '''Norðlendingafjórðungur''' sem var skipt upp í 4 [[þing]] ólíkt hinum þremur fjórðungunum sem hverjum var skipt upp í 3 þing. Var þetta gert þar sem Norðlendingar gátu ekki komið sér saman um skiptingu í þrjá hluta. Frá [[1106]] til [[1798]] var Norðurland sérstakt biskupsdæmi. [[Biskup]] Norðlendinga sat á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum í Hjaltadal]]. Á Norðurlandi bjuggu 37.610 manns þann 1. september 2018. Norðurland skiptist á milli tveggja [[Kjördæmi Íslands|kjördæma]], Húnaþing og Skagafjörður eru í [[Norðvesturkjördæmi]] en Siglufjörður, Eyjafjörður og Þingeyjarsýslur tilheyra [[Norðausturkjördæmi]]. [[Sýslumenn]] sitja á [[Blönduós]]i og [[Húsavík við Skjálfanda|Húsavík]]. ==Sveitarfélög== Á svæðinu eru nú 15 [[Sveitarfélög á Íslandi|sveitarfélög]] en þau eru: * [[Húnaþing vestra]] * [[Húnabyggð]] * [[Sveitarfélagið Skagaströnd]] * [[Sveitarfélagið Skagafjörður]] * [[Fjallabyggð]] * [[Dalvíkurbyggð]] * [[Hörgárbyggð]] * [[Akureyri]] * [[Eyjafjarðarsveit]] * [[Svalbarðsstrandarhreppur]] * [[Grýtubakkahreppur]] * [[Þingeyjarsveit]] * [[Norðurþing]] * [[Tjörneshreppur]] * [[Langanesbyggð]] [[Flokkur:Norðurland| ]] papmdrmxd5r8q4m38ka54hr22fu379b 0 8294 1981969 1869113 2026-10-06T12:02:42Z Salvor 70 1981969 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Adelaide city.jpg|thumb|right|Miðborg Adelaide]] '''Adelaide''' er [[höfuðstaður]] og stærsta borg Ástralska héraðsins [[Suður-Ástralía|Suður-Ástralíu]]. Hún stendur á [[Fleurieuskaga]] og er fimmta stærsta borg Ástralíu. Borgin er sjávarborg á eystri strönd [[St. Vincent hafið|St. Vincent hafsins]] og fjallsins [[Lofty Ranges]]. Dreifbýli borgarinnar nær 20km frá ströndinni að rætum fjallsins. Áætlaður íbúarfjöldi borgarinnar er meiri en 1,28 milljónir.<ref>{{vefheimild |ár=2006 |titill=Regional Population Growth |höfundur= Australian Bureau of Statistics |url = http://www.ausstats.abs.gov.au/Ausstats/subscriber.nsf/0/50A9687C793C52E4CA25711D000DF7C9/$File/32180_2004-05.pdf }}</ref> Borgin er nefnd til heiðurs drottningunni Adelaide sem var kona Konungsins [[Vilhjálmur IV|Vilhjálms IV]] sem stofnaði borgina árið [[1836]] fyrir [[nýlenda]] frjálsra Breta í Ástralíu.<ref>[http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/australianhistory/ European discovery and the colonisation of Australia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110216230554/http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/australianhistory/ |date=2011-02-16 }}'' (11 Janúar 2008), Australian Government Culture Portal.</ref> Ofurstinn [[Vilhjálmur Light]] hannaði borgina og valdi henni stað við ánna [[Torrens]] á svæði sem að [[Kaurna]] ættbálkurinn bjó áður á. Borgin er þekkt fyrir margar hátíðir, íþróttaviðburði, mat, vín, menningu og langar strendur. Hún hefur háa einkunn í lífsgæði fyrir það að vera á topp 10 lista í úttekt [[The Economist]].<ref>[http://www.economist.com/blogs/gulliver/2010/02/liveability_rankings Liveability Rankings: It's Vancouver, Again], www.economist.com.</ref> == Heimildir == <div class="references-small"><references/></div> {{Ástralía}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Borgir í Suður-Ástralíu]] bk4sv7agoijimkozdc6xomydwferdvl 0 23225 1982066 1490918 2026-10-07T01:09:53Z TKSnaevarr 53243 1982066 wikitext text/x-wiki [[Mynd:KurówPoland.png|thumb|200px|right|Staðsetning Kurów]] '''Kurów''' er þorp í [[Lublin-hérað]]i austarlega í [[Pólland]]i, á milli borganna [[Puławy]] og [[Lublin]], við ána [[Kurówka]]. Íbúar voru 2811 árið [[2005]]. [[Mynd:Herb Kurowa.png|thumb|150px|left]] Kurów hlaut kaupstaðarréttindi samkvæmt [[Magdeburg-lögin|Magdeburg-lögunum]] milli [[1431]] og [[1442]]. [[1670]] missti bærinn þau réttindi eftir [[Plága|plágu]] en endurheimti þau skömmu síðar. [[1795]] lenti það undir yfirráðum [[Austurríki]]s, [[1809]] varð það hluti af [[Stórhertogadæmið Varsjá|Varsjár-hertogadæminu]] og hluti af [[Pólska konungsríkið|Pólska konungsríkinu]] undir stjórn Rússakeisara árið [[1815]]. [[1870]] missti bærinn svo kaupstaðarréttindi sína endanlega. Síðan [[1918]] hefur það tilheyrt Póllandi. Helstu kennileiti bæjarins eru kirkja frá [[Endurreisnin|endurreisnartímanum]]. Þorpið er einnig þekkt fyrir að vera fæðingarstaður hershöfðingjans [[Wojciech Jaruzelski|Wojciechs Jaruzelskis]] sem stjórnaði Póllandi á níunda áratug tuttugustu aldar. [[Flokkur:Þorp í Póllandi]] cj7epwmmg8yn5g6ys43wdo65u7kyzez 0 23279 1982053 1903270 2026-10-06T21:49:16Z SirThorri 34669 Uppfærði íbúatölu í texta í samræmi við nú þegar uppfærða tölu í upplýsingareitnum hægra megin. 1982053 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Hafnir | nafn_í_eignarfalli = Hafna | tegund_byggðar = [[Þorp]] | mynd = Hafnir 2024 2.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Hafnir árið 2024 | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = {{Infobox mapframe|zoom=13|shape=none|stroke-width=0|coord={{hnit|63|56|6.2|N|22|41|1.1|W|region:IS}}}} | kort_texti = | teiknibóla_kort = Ísland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning Hafna | hnit = {{WikidataCoord|display=inline}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | undirskipting_nafn1 = [[Suðurnes]] | undirskipting_gerð2 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn2 = [[Suðurkjördæmi|Suður]] | undirskipting_gerð3 = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélag]] | undirskipting_nafn3 = [[Reykjanesbær]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = | flatarmál_heild_km2 = | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|heimild}} | mannfjöldi_frá_og_með = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|ár}} | mannfjöldi_heild = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|Hafnir}} | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | mannfjöldi_heiti_íbúa = | póstnúmer_gerð = [[Listi yfir íslensk póstnúmer|Póstnúmer]] | póstnúmer = 233 | vefsíða = {{URL|reykjanesbaer.is}} }} [[Mynd:Church Hafnir Iceland 2004.jpg|thumb|Kirkjuvogskirkja í Höfnum]] [[Mynd:Hafnahreppur kort.png|thumb|Kort af Hafnahreppi]] '''Hafnir''' eru byggðarlag á vesturströnd [[Reykjanesskagi|Reykjanesskagans]], kennt við bæina [[Kirkjuhöfn]] og [[Sandhöfn]], sem nú eru í eyði. Íbúar voru 122 árið 2026. [[Hafnahreppur]] var sjálfstætt sveitarfélag til [[11. júní]] [[1994]], en þá sameinaðist hann [[Keflavík]]ur- og [[Njarðvík]]urkaupstöðum undir merkjum ''[[Reykjanesbær|Reykjanesbæjar]]''. [[Torfbær]]inn [[Kotvogur]] er við fjöruborðið. ==Eitt og annað== * Lagið [[Partýbær]] með hljómsveitinni [[HAM (hljómsveit)|Ham]] fjallar um ferðalag meðlima bandsins í [[partý]] í Höfnum. * Systkinin [[Vilhjálmur Vilhjálmsson]] og [[Ellý Vilhjálms]] voru fædd og uppalin í Merkinesi í Höfnum. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Borgir og bæir á Íslandi}} {{Stubbur|Ísland|landafræði}} [[Flokkur:Íslensk sjávarþorp]] [[Flokkur:Reykjanesbær]] 5ys9shx0rff1to2cayslqud8954cxks 0 23290 1982022 1980821 2026-10-06T17:28:58Z TKSnaevarr 53243 1982022 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Elenóra | mynd = Leonor de Borbón en 2023 (cropped).jpg | mynd_alt = | mynd_texti = Elenóra árið 2023.<br>[[File:Coat of Arms of Leonor, Princess of Asturias.svg|Skjaldarmerki Elenóru sem prinsessu af Astúríu|45px]] | fæðingarnafn = Leonor de Todos los Santos de Borbón y Ortiz | fæðingardagur ={{fæðingardagur og aldur|2005|10|31}} | fæðingarstaður = [[Madríd]], [[Spánn|Spáni]] | þjóðerni = [[Spánn|Spænsk]] | faðir = [[Filippus 6. Spánarkonungur]] | móðir = [[Letizia Spánardrottning]] | fjölskylda = [[Búrbónar]] | undirskrift = Leonor spain sig.svg }} '''Elenóra, prinsessan af Astúríu''' (Leonor de Todos los Santos de Borbón y Ortiz; 31. október 2005) er [[krónprinsessa]] [[Spánn|Spánar]]. Hún er eldri dóttir [[Filippus 6. Spánarkonungur|Filippusar 6. Spánarkonungs]] og [[Letizia Spánardrottning|Letiziu drottningar]] Elenóra fæddist á valdatíma föðurafa síns, [[Jóhann Karl 1.|Jóhann Karls 1. Spánarkonungs]]. Hún gekk í Santa María de los Rosales-skóla, sama skóla og faðir hennar hafði gengið í. Eftir að hún lauk framhaldsnámi stundaði hún alþjóðlegt stúdentsnám ([[International Baccalaureate]]) við heimavistarskólann [[UWC Atlantic]] í [[Wales]]. Þann 17. ágúst 2023 hóf Elenóra þriggja ára nám við spænskan herskóla (sp. ''Academia General Militar''). Þegar faðir hennar tók við spænsku krúnunni eftir afsögn afa hennar árið 2014 hlaut Elenóra alla hefðbundna titla spænska ríkisarfans. Hún varð þá prinsessa af Astúríu, prinsessa af Gírona, prinsessa af Víana, hertogaynja af Montblanc, greifynja af Cervera og lafði af Balaguer. Elenóra var formlega lýst erfingi að spænsku krúnunni þann 31. október 2023, á 18 ára afmæli hennar. Fari svo að Elenóra taki við krúnunni eins og áætlað er verður hún fyrsta ríkjandi drottning Spánar frá [[Ísabella 2. Spánardrottning|Ísabellu 2.]], sem ríkti frá 1833 til 1868. == Æviágrip == Elenóra fæddist 31. október 2005 kl. 01:46 spænsku krónprinshjónunum [[Filippus 6. Spánarkonungur|Filippusi]] og [[Letizia Spánardrottning|Letiziu]] á valdatíma föðurafa hennar, [[Jóhann Karl 1.|Jóhanns Karls 1.]] konungs. Hún var fædd með keisaraskurði á Ruber-alþjóðasjúkrahúsinu í [[Madríd]].<ref>{{cite news |url=https://elpais.com/diario/2005/10/31/espana/1130713203_850215.html |title=Nace la primera hija de los príncipes de Asturias, que se llamará Leonor|location=Madrid|date=31 October 2005|access-date=5 February 2019|first=Mábel|last=Galaz|newspaper=[[El País]]|lang=es|publisher=[[Prisa]] |archive-date=7 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207020616/https://elpais.com/diario/2005/10/31/espana/1130713203_850215.html |url-status=live}}</ref> Hún hlaut konunglega titilinn ''Infanta'' við fæðingu og varð önnur í erfðaröðinni að spænsku krúnunni á eftir föður sínum.<ref>{{cite news |title=Nace la infanta Leonor |date=30 October 2005 |url=https://elpais.com/elpais/2005/10/30/album/1130660217_910215.html |access-date=20 October 2019 |newspaper=[[El País]] |publisher=[[Prisa]] |lang=es |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427081742/https://elpais.com/elpais/2005/10/30/album/1130660217_910215.html |url-status=live}}</ref> Konungsfjölskyldan tilkynnti fjölmiðlum um fæðingu hennar með símskilaboðum.<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2005/10/31/espana/1130722695.html |title=Letizia Ortiz da a luz una niña |date=31 October 2005 |access-date=5 February 2019 |first1=Charo |last1=Marcos |first2=Olalla |last2=Cernuda |newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]] |lang=es |publisher=Mundinteractivos |archive-date=7 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015225/https://www.elmundo.es/elmundo/2005/10/31/espana/1130722695.html |url-status=live}}</ref> Elenóra var skírð þann 14. janúar 2006 í [[Zarzuela-höll]]inni af [[Antonio Rouco Varela]] kardínála, erkibiskupi Madríd.<ref>{{cite news |url=https://us.hellomagazine.com/royalty/12017103124673/princess-leonor-spain-facts-biography/2 |title=Princess Leonor of Spain - Facts about the future queen |magazine=[[hellomagazine.com]] |access-date=14 August 2018 |date=31 October 2017 |archive-date=15 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815024309/https://us.hellomagazine.com/royalty/12017103124673/princess-leonor-spain-facts-biography/2 |url-status=live}}</ref> Líkt og faðir hennar var Elenóra skírð með vatni úr ánni [[Jórdan]] í rómverskum skírnarfonti sem hefur verið notaður til að skíra spænska prinsa frá 17. öld.<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/goodlife/living/royal-christenings-around-the-world/princess-leonor-of-asturias/ |title=Royal christenings around the world |date=9 November 2015 |newspaper=[[The Telegraph (newspaper)|The Telegraph]] |access-date=23 February 2026 |issn=0307-1235 |page=8 |publisher=[[Telegraph Media Group Limited]] |archive-date=28 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528132914/https://www.telegraph.co.uk/goodlife/living/royal-christenings-around-the-world/princess-leonor-of-asturias/ |url-status=dead}}</ref> Guðforeldrar Elenóru voru afi og amma hennar, Jóhann Karl 1. konungur og [[Soffía Spánardrottning|Soffía drottning]].<ref>{{cite news |url=https://www.elperiodicodearagon.com/noticias/sociedad/reyes-seran-padrinos-de-leonor_221051.html |title=Los Reyes serán los padrinos de Leono |date=18 December 2005 |access-date=20 October 2019 |newspaper=[[El Periódico de Aragón]] |lang=es |publisher=Grupo Zeta |archive-date=20 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020000147/https://www.elperiodicodearagon.com/noticias/sociedad/reyes-seran-padrinos-de-leonor_221051.html |url-status=live}}</ref> Hún var skírð ''Leonor de Todos los Santos''.<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2006/01/14/espana/1137250160.html |title=La Infanta Leonor sólo abrió los ojos en su bautizo al recibir el agua del río Jordán |website=elmundo.es |lang=es |access-date=18 June 2019 |archive-date=1 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701005813/https://www.elmundo.es/elmundo/2006/01/14/espana/1137250160.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.heraldnet.com/news/spains-crown-princess-gives-birth-to-baby-girl/ |title=Spain's Crown Princess Gives Birth to Baby Girl |date=31 October 2005 |access-date=1 September 2024 |website=HeraldNet |publisher=[[Herald (newspaper)|The Daily Herald]] |author=[[Associated Press]]}}</ref> === Prinsessa af Astúríu === Í maí 2014 fór Elenóra í fyrstu opinberu heimsókn sína, til San Javier-flugherstöðvarinnar í Múrsíu.<ref name="crownprincess">{{cite news |url=http://elpais.com/elpais/2014/06/04/inenglish/1401890774_944817.html|title=Leonor becomes a crown princess |publisher=[[El País]] |date=4 June 2014 |access-date=9 December 2015 |author=Galaz, Mábel |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826113636/https://english.elpais.com/elpais/2014/06/04/inenglish/1401890774_944817.html |archive-date=26 August 2023 |url-status=live}}</ref> Þann 18. júní 2014 undirritaði Jóhann Karl 1. konungur tilkynningu um afsögn sína og daginn eftir á miðnætti (18.–19. júní 2014) tók faðir Elenóru við krúnunni sem Filippus 6. Spánarkonungur. Elenóra varð við það ríkisarfi og prinsessa af Astúríu.<ref>{{cite web |url=http://www.congreso.es/portal/page/portal/Congreso/Congreso/Hist_Normas/Norm/const_espa_texto_ingles_0.pdf |title=Spanish constitution |website=congreso.es |publisher=Congress of Spain |access-date=18 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826121310/https://www.congreso.es/es/ |archive-date=26 August 2023 |url-status=live}}</ref> Í október 2014 var vaxmynd af Leonor afhjúpuð í Museo de Cera í Madríd.<ref>{{cite web |title=Princess Leonor of Spain's waxwork is unveiled in Madrid|date=10 October 2014|url=http://ca.hellomagazine.com/royalty/2014101021377/princess-leonor-waxwork-unveiled-in-madrid/|access-date=11 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826121518/https://www.hellomagazine.com/royalty/2014101021377/princess-leonor-waxwork-unveiled-in-madrid/ |archive-date=26 August 2023 |url-status=live |website=hellomagazine.com}}</ref> Þann 20. maí 2015 tók Elenóra við fyrsta kvöldmáltíðarsakramenti sínu samkvæmt kaþólskum sið.<ref>{{cite news |last=Galaz |first=Mábel |title=Leonor hace la comunión como colegiala, no como princesa |url=http://elpais.com/elpais/2015/05/20/estilo/1432113918_572912.html |access-date=9 December 2015 |publisher=[[El País]] |date=20 May 2015 |lang=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826121748/https://elpais.com/elpais/2015/05/20/estilo/1432113918_572912.html|archive-date=26 August 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Remírez |first=Carmen |title=La Princesa Leonor, tras su primera comunión - "Estaba muy nerviosa" |url=http://www.elmundo.es/loc/2015/05/20/555c5bf846163f389388b457e.html |access-date=9 December 2015 |publisher=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]] |date=20 May 2015 |lang=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826122134/https://www.elmundo.es/loc/2015/05/20/555c5bf846163f89388b457e.html |archive-date=26 August 2023 |url-status=live}}</ref> Samkvæmt stjórnarskrá Spánar frá 1978 fer erfðaréttur að spænsku krúnunni eftir aldursröð en karlar hafa forgang. Elenóra, sem hin eldri af tveimur dætrum Filippusar, er þar með fyrst í erfðaröðinni að krúnunni.<ref>{{cite web |title=Una esperada confirmación|last=Marcos |first=Charo |publisher=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]] |url=http://www.elmundo.es/documentos/2005/05/espana/sucesion/anuncio.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20230826122726/https://www.elmundo.es/documentos/2005/05/espana/sucesion/anuncio.html |archive-date=26 August 2023 |url-status=live |language=es}}</ref> Ef Filippus eignaðist skilgetinn son á meðan hann er enn konungur myndi Elenóra samkvæmt núgildandi lögum falla niður í annað sæti í erfðaröðinni á eftir honum og aftur hljóta titilinn ''Infanta''.<ref name="crownprincess"/> Rætt hefur verið um að breyta erfðalögunum<ref>{{cite web |title=LOS 'PROBLEMAS' SI EL PRIMOGÉNITO ES PRIMOGÉNITA: Pendientes de la Constitución hasta saber si será niño o niña |url=http://www.elmundo.es/documentos/2005/05/espana/sucesion/lasucesion/index.html |publisher=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/27/AR2006092701264_pf.html |title=Royal Pregnancy a Conundrum for Spain |newspaper=[[The Washington Post]] |date=27 September 2006 |agency=[[Associated Press]] |access-date=9 December 2015 |author=Woolls, Daniel}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530216/Royal-baby-in-waiting-sparks-row-over-throne.html |title=Royal baby in waiting sparks row over throne |publisher=The Telegraph |date=30 September 2006 |access-date=9 December 2015 |author=Govan, Fiona}}</ref> svo að erfðir fari eftir aldursröð óháð kyni en hætt var við þessar áætlanir eftir að Elenóra eignaðist yngri systur, [[Soffía Spánarprinsessa|Soffíu]]. Þótt lögum um erfðir aðalstitla hafi verið breytt árið 2009 þannig að titlar erfist óháð kyni<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2009/jul/12/spanish-inheritance-law-equality-women |title=Spanish nobles rebel over inheritance law |work=[[The Guardian]] |date=12 July 2009 |access-date=9 December 2015 |author=Tremlett, Giles }}</ref> hefur lögum um erfðir krúnunnar enn ekki verið breytt. [[Mynd:Imposición del Toisón de Oro a la princesa de Asturias 03.jpg|thumb|right|Elenóra prinsessa ásamt föður sínum, Filippusi konungi, á orðuveitingarathöfn í konungshöllinni árið 2018.]] Daginn fyrir 10 ára afmæli Elenóru veitti faðir hennar henni [[Orða gullna reyfisins|Orðu gullna reyfisins]].<ref>{{cite news |title=El Rey concede el Toisón de Oro a Leonor por su décimo cumpleaños |url=http://elpais.com/elpais/2015/10/30/actualidad/1446221363_544963.html |access-date=9 December 2015 |publisher=[[El País]] |date=30 October 2015 |language=es}}</ref><ref>{{cite news |last1=Remírez |first1=Carmen |title=El Rey Felipe VI concede a la Princesa de Asturias el Toisón de Oro |url=http://www.elmundo.es/espana/2015/10/30/56336a38268e3e16498b45d5.html |access-date=9 December 2015 |publisher=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]] |date=30 October 2015 |language=es}}</ref><ref> [http://www.boe.es/diario_boe/txt.php?id=BOE-A-2015-11718 Real Decreto 978/2015], ''[[Boletín Oficial del Estado]]'' (BOE).</ref> Ráðherranefndin samþykkti jafnframt hönnum á persónulegum herfána og klauffána hennar.<ref name="BOE RD 979/2015">[http://www.boe.es/diario_boe/txt.php?id=BOE-A-2015-11729 Real Decreto 979/2015] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151108002905/http://www.boe.es/diario_boe/txt.php?id=BOE-A-2015-11729 |date=8 November 2015}} ''[[Boletín Oficial del Estado]]'' (BOE)</ref> Í janúar 2018, samhliða fimmtugsafmæli konungs, veitti Filippus henni formlega kraga með Orðu gullna reyfisins við hátíðlega athöfn í konungshöllinni í Madrid.<ref>{{Cite web |url=https://www.hellomagazine.com/royalty/2018013045883/princess-leonor-spain-order-golden-fleece-king-felipe/ |title=King Felipe of Spain gives daughter Princess Leonor same honour as the Queen |date=30 January 2018 |website=hellomagazine.com |access-date=18 June 2019}}</ref> Í september 2018 tók Elenóra þátt í fyrstu opinberu athöfn sinni fyrir utan höllina með því að fylgja foreldrum sínum til Covadonga til að fagna 1.300 ára afmæli konungsríkisins Astúríu.<ref>{{cite news |last=Abellán |first=Lucía |title=La princesa Leonor estrena su agenda oficial de viajes en Asturias |url=https://elpais.com/politica/2018/09/08/actualidad/1536398715_714338.html?rel=str_articulo#1542872684869 |access-date=22 November 2018 |publisher=[[El País]] |date=8 September 2018 |language=es}}</ref> Þann 31. október 2018 hélt Leonor sína fyrstu opinberu ræðu, sem haldin var hjá Cervantes-stofnuninni í Madrid, þar sem hún las fyrstu grein stjórnarskrár Spánar.<ref>{{cite news |url=http://www.rtve.es/noticias/20181031/princesa-leonor-leera-su-primera-intervencion-publica-articulo-1-constitucion/1829982.shtml |title=La princesa Leonor lee en su primera intervención pública el artículo 1 de la Constitución |date=31 October 2018 |access-date=20 October 2019 |publisher=[[Corporación de Radio y Televisión Española]] |language=es}}</ref> Ræðan var flutt samhliða 40 ára afmæli stjórnarskrárinnar og 13 ára afmæli hennar.<ref>{{cite news |last=Alberola |first=Miquel |title=La princesa Leonor hace su primera lectura pública para conmemorar la Constitución |url=https://elpais.com/politica/2018/10/30/actualidad/1540905847_042593.html |access-date=22 November 2018 |publisher=[[El País]] |date=1 November 2018 |language=es}}</ref> Þann 18. október 2019 hélt hún fyrstu meiriháttar ræðu sína á veitingarathöfn Verðlauna prinsessunnar af Astúríu, sem hún flutti á spænsku, katalónsku, ensku og arabísku.<ref>{{cite news |date=18 October 2019 |url=https://www.hola.com/realeza/casa_espanola/20191018152057/princesa-leonor-discurso-premios-princesa-asturias/ |title=El histórico primer discurso de Leonor en los Premios Princesa de Asturias |access-date=18 September 2019 |website=hola.com |language=es}}</ref> Hún sinnti fyrstu embættisskyldu sinni einsömul þann 24. mars 2021 með því að vera viðstödd athöfn í tilefni að 30 ára afmæli Cervantes-stofnunarinnar.<ref>{{cite web |url=https://people.com/royals/princess-leonor-of-spain-first-solo-public-outing/ |title=Princess Leonor of Spain, 15, Steps Out for Her First Solo Public Outing |magazine=People |first=Phil |last=Boucher |date=24 March 2021 |access-date=28 March 2021 }}</ref> Þann 16. júlí 2022 fór hún í fyrstu opinberu utanlandsferð sína. Hún fór án foreldra sinna en í fylgd með yngri systur sinni, Soffíu prinsessu. Þær mættu saman á leik Spánar og Danmerkur á [[Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2022|EM kvenna 2022]].<ref>{{Cite web |date=16 July 2022 |title=La princesa Leonor y la infanta Sofía animan a la selección española en Londres en la Eurocopa femenina |url=https://www.hola.com/realeza/casa_espanola/20220716213823/princesa-leonor-infanta-sofia-eurocopa/ |access-date=22 September 2023 |website=hola.com |language=es |archive-date=27 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827054509/https://www.hola.com/realeza/casa_espanola/20220716213823/princesa-leonor-infanta-sofia-eurocopa/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 July 2022 |title=La princesa Leonor y la infanta Sofía viajan a Londres para su primera cita internacional en solitario |url=https://www.diezminutos.es/familia-real/monarquia-espanola/a40624533/princesa-leonor-infanta-sofia-primer-acto-internacional-solas/ |access-date=22 September 2023 |website=diezminutos.es |language=es |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922063035/https://www.diezminutos.es/familia-real/monarquia-espanola/a40624533/princesa-leonor-infanta-sofia-primer-acto-internacional-solas/ |url-status=live}}</ref> Í desember 2022 heimsótti Elenóra höfuðstöðvar spænska [[Rauði krossinn|Rauða krossins]] í Madríd þar sem hún hitti sjálfboðaliða í ungliðahreyfingu Rauða krossins.<ref>{{cite web |url=https://www.tatler.com/article/princess-leonor-spain-wears-mother-queen-letizia-blazer |title=Princess Leonor of Spain, 17, borrows from her stylish mother's wardrobe on solo Madrid outing |magazine=Tatler |first=Stephanie |last=Bridger-Linning |date=16 December 2022 |access-date=12 April 2023}}</ref> Þann 7. október 2023 sór prinsessan hollustueið við spænska fánann í herskólanum í viðurvist foreldra sinna. ==Tilvísanir== <references/> {{f|2005}} [[Flokkur:Spænskar prinsessur]] [[Flokkur:Búrbónar]] 4vpbb9f3taamxw6b7v94cy6rnl37jo2 1982024 1982022 2026-10-06T17:39:26Z Berserkur 10188 1982024 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Elenóra | mynd = Leonor de Borbón en 2023 (cropped).jpg | mynd_alt = | mynd_texti = Elenóra árið 2023.<br>[[File:Coat of Arms of Leonor, Princess of Asturias.svg|Skjaldarmerki Elenóru sem prinsessu af Astúríu|45px]] | fæðingarnafn = Leonor de Todos los Santos de Borbón y Ortiz | fæðingardagur ={{fæðingardagur og aldur|2005|10|31}} | fæðingarstaður = [[Madríd]], [[Spánn|Spáni]] | þjóðerni = [[Spánn|Spænsk]] | faðir = [[Filippus 6. Spánarkonungur]] | móðir = [[Letizia Spánardrottning]] | fjölskylda = [[Búrbónar]] | undirskrift = Leonor spain sig.svg }} '''Elenóra, prinsessan af Astúríu''' (f. Leonor de Todos los Santos de Borbón y Ortiz; 31. október 2005) er [[krónprinsessa]] [[Spánn|Spánar]]. Hún er eldri dóttir [[Filippus 6. Spánarkonungur|Filippusar 6. Spánarkonungs]] og [[Letizia Spánardrottning|Letiziu drottningar]]. Elenóra fæddist á valdatíma föðurafa síns, [[Jóhann Karl 1.|Jóhann Karls 1. Spánarkonungs]]. Hún gekk í Santa María de los Rosales-skóla, sama skóla og faðir hennar hafði gengið í. Eftir að hún lauk framhaldsnámi stundaði hún alþjóðlegt stúdentsnám ([[International Baccalaureate]]) við heimavistarskólann [[UWC Atlantic]] í [[Wales]]. Þann 17. ágúst 2023 hóf Elenóra þriggja ára nám við spænskan herskóla (sp. ''Academia General Militar''). Þegar faðir hennar tók við spænsku krúnunni eftir afsögn afa hennar árið 2014 hlaut Elenóra alla hefðbundna titla spænska ríkisarfans. Hún varð þá prinsessa af Astúríu, prinsessa af Gírona, prinsessa af Víana, hertogaynja af Montblanc, greifynja af Cervera og lafði af Balaguer. Elenóra var formlega lýst erfingi að spænsku krúnunni þann 31. október 2023, á 18 ára afmæli hennar. Fari svo að Elenóra taki við krúnunni eins og áætlað er verður hún fyrsta ríkjandi drottning Spánar frá [[Ísabella 2. Spánardrottning|Ísabellu 2.]], sem ríkti frá 1833 til 1868. == Æviágrip == Elenóra fæddist 31. október 2005 kl. 01:46 spænsku krónprinshjónunum [[Filippus 6. Spánarkonungur|Filippusi]] og [[Letizia Spánardrottning|Letiziu]] á valdatíma föðurafa hennar, [[Jóhann Karl 1.|Jóhanns Karls 1.]] konungs. Hún var fædd með keisaraskurði á Ruber-alþjóðasjúkrahúsinu í [[Madríd]].<ref>{{cite news |url=https://elpais.com/diario/2005/10/31/espana/1130713203_850215.html |title=Nace la primera hija de los príncipes de Asturias, que se llamará Leonor|location=Madrid|date=31 October 2005|access-date=5 February 2019|first=Mábel|last=Galaz|newspaper=[[El País]]|lang=es|publisher=[[Prisa]] |archive-date=7 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207020616/https://elpais.com/diario/2005/10/31/espana/1130713203_850215.html |url-status=live}}</ref> Hún hlaut konunglega titilinn ''Infanta'' við fæðingu og varð önnur í erfðaröðinni að spænsku krúnunni á eftir föður sínum.<ref>{{cite news |title=Nace la infanta Leonor |date=30 October 2005 |url=https://elpais.com/elpais/2005/10/30/album/1130660217_910215.html |access-date=20 October 2019 |newspaper=[[El País]] |publisher=[[Prisa]] |lang=es |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427081742/https://elpais.com/elpais/2005/10/30/album/1130660217_910215.html |url-status=live}}</ref> Konungsfjölskyldan tilkynnti fjölmiðlum um fæðingu hennar með símskilaboðum.<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2005/10/31/espana/1130722695.html |title=Letizia Ortiz da a luz una niña |date=31 October 2005 |access-date=5 February 2019 |first1=Charo |last1=Marcos |first2=Olalla |last2=Cernuda |newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]] |lang=es |publisher=Mundinteractivos |archive-date=7 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015225/https://www.elmundo.es/elmundo/2005/10/31/espana/1130722695.html |url-status=live}}</ref> Elenóra var skírð þann 14. janúar 2006 í [[Zarzuela-höll]]inni af [[Antonio Rouco Varela]] kardínála, erkibiskupi Madríd.<ref>{{cite news |url=https://us.hellomagazine.com/royalty/12017103124673/princess-leonor-spain-facts-biography/2 |title=Princess Leonor of Spain - Facts about the future queen |magazine=[[hellomagazine.com]] |access-date=14 August 2018 |date=31 October 2017 |archive-date=15 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815024309/https://us.hellomagazine.com/royalty/12017103124673/princess-leonor-spain-facts-biography/2 |url-status=live}}</ref> Líkt og faðir hennar var Elenóra skírð með vatni úr ánni [[Jórdan]] í rómverskum skírnarfonti sem hefur verið notaður til að skíra spænska prinsa frá 17. öld.<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/goodlife/living/royal-christenings-around-the-world/princess-leonor-of-asturias/ |title=Royal christenings around the world |date=9 November 2015 |newspaper=[[The Telegraph (newspaper)|The Telegraph]] |access-date=23 February 2026 |issn=0307-1235 |page=8 |publisher=[[Telegraph Media Group Limited]] |archive-date=28 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528132914/https://www.telegraph.co.uk/goodlife/living/royal-christenings-around-the-world/princess-leonor-of-asturias/ |url-status=dead}}</ref> Guðforeldrar Elenóru voru afi og amma hennar, Jóhann Karl 1. konungur og [[Soffía Spánardrottning|Soffía drottning]].<ref>{{cite news |url=https://www.elperiodicodearagon.com/noticias/sociedad/reyes-seran-padrinos-de-leonor_221051.html |title=Los Reyes serán los padrinos de Leono |date=18 December 2005 |access-date=20 October 2019 |newspaper=[[El Periódico de Aragón]] |lang=es |publisher=Grupo Zeta |archive-date=20 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020000147/https://www.elperiodicodearagon.com/noticias/sociedad/reyes-seran-padrinos-de-leonor_221051.html |url-status=live}}</ref> Hún var skírð ''Leonor de Todos los Santos''.<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2006/01/14/espana/1137250160.html |title=La Infanta Leonor sólo abrió los ojos en su bautizo al recibir el agua del río Jordán |website=elmundo.es |lang=es |access-date=18 June 2019 |archive-date=1 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701005813/https://www.elmundo.es/elmundo/2006/01/14/espana/1137250160.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.heraldnet.com/news/spains-crown-princess-gives-birth-to-baby-girl/ |title=Spain's Crown Princess Gives Birth to Baby Girl |date=31 October 2005 |access-date=1 September 2024 |website=HeraldNet |publisher=[[Herald (newspaper)|The Daily Herald]] |author=[[Associated Press]]}}</ref> === Prinsessa af Astúríu === Í maí 2014 fór Elenóra í fyrstu opinberu heimsókn sína, til San Javier-flugherstöðvarinnar í Múrsíu.<ref name="crownprincess">{{cite news |url=http://elpais.com/elpais/2014/06/04/inenglish/1401890774_944817.html|title=Leonor becomes a crown princess |publisher=[[El País]] |date=4 June 2014 |access-date=9 December 2015 |author=Galaz, Mábel |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826113636/https://english.elpais.com/elpais/2014/06/04/inenglish/1401890774_944817.html |archive-date=26 August 2023 |url-status=live}}</ref> Þann 18. júní 2014 undirritaði Jóhann Karl 1. konungur tilkynningu um afsögn sína og daginn eftir á miðnætti (18.–19. júní 2014) tók faðir Elenóru við krúnunni sem Filippus 6. Spánarkonungur. Elenóra varð við það ríkisarfi og prinsessa af Astúríu.<ref>{{cite web |url=http://www.congreso.es/portal/page/portal/Congreso/Congreso/Hist_Normas/Norm/const_espa_texto_ingles_0.pdf |title=Spanish constitution |website=congreso.es |publisher=Congress of Spain |access-date=18 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826121310/https://www.congreso.es/es/ |archive-date=26 August 2023 |url-status=live}}</ref> Í október 2014 var vaxmynd af Leonor afhjúpuð í Museo de Cera í Madríd.<ref>{{cite web |title=Princess Leonor of Spain's waxwork is unveiled in Madrid|date=10 October 2014|url=http://ca.hellomagazine.com/royalty/2014101021377/princess-leonor-waxwork-unveiled-in-madrid/|access-date=11 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826121518/https://www.hellomagazine.com/royalty/2014101021377/princess-leonor-waxwork-unveiled-in-madrid/ |archive-date=26 August 2023 |url-status=live |website=hellomagazine.com}}</ref> Þann 20. maí 2015 tók Elenóra við fyrsta kvöldmáltíðarsakramenti sínu samkvæmt kaþólskum sið.<ref>{{cite news |last=Galaz |first=Mábel |title=Leonor hace la comunión como colegiala, no como princesa |url=http://elpais.com/elpais/2015/05/20/estilo/1432113918_572912.html |access-date=9 December 2015 |publisher=[[El País]] |date=20 May 2015 |lang=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826121748/https://elpais.com/elpais/2015/05/20/estilo/1432113918_572912.html|archive-date=26 August 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Remírez |first=Carmen |title=La Princesa Leonor, tras su primera comunión - "Estaba muy nerviosa" |url=http://www.elmundo.es/loc/2015/05/20/555c5bf846163f389388b457e.html |access-date=9 December 2015 |publisher=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]] |date=20 May 2015 |lang=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826122134/https://www.elmundo.es/loc/2015/05/20/555c5bf846163f89388b457e.html |archive-date=26 August 2023 |url-status=live}}</ref> Samkvæmt stjórnarskrá Spánar frá 1978 fer erfðaréttur að spænsku krúnunni eftir aldursröð en karlar hafa forgang. Elenóra, sem hin eldri af tveimur dætrum Filippusar, er þar með fyrst í erfðaröðinni að krúnunni.<ref>{{cite web |title=Una esperada confirmación|last=Marcos |first=Charo |publisher=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]] |url=http://www.elmundo.es/documentos/2005/05/espana/sucesion/anuncio.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20230826122726/https://www.elmundo.es/documentos/2005/05/espana/sucesion/anuncio.html |archive-date=26 August 2023 |url-status=live |language=es}}</ref> Ef Filippus eignaðist skilgetinn son á meðan hann er enn konungur myndi Elenóra samkvæmt núgildandi lögum falla niður í annað sæti í erfðaröðinni á eftir honum og aftur hljóta titilinn ''Infanta''.<ref name="crownprincess"/> Rætt hefur verið um að breyta erfðalögunum<ref>{{cite web |title=LOS 'PROBLEMAS' SI EL PRIMOGÉNITO ES PRIMOGÉNITA: Pendientes de la Constitución hasta saber si será niño o niña |url=http://www.elmundo.es/documentos/2005/05/espana/sucesion/lasucesion/index.html |publisher=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/27/AR2006092701264_pf.html |title=Royal Pregnancy a Conundrum for Spain |newspaper=[[The Washington Post]] |date=27 September 2006 |agency=[[Associated Press]] |access-date=9 December 2015 |author=Woolls, Daniel}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530216/Royal-baby-in-waiting-sparks-row-over-throne.html |title=Royal baby in waiting sparks row over throne |publisher=The Telegraph |date=30 September 2006 |access-date=9 December 2015 |author=Govan, Fiona}}</ref> svo að erfðir fari eftir aldursröð óháð kyni en hætt var við þessar áætlanir eftir að Elenóra eignaðist yngri systur, [[Soffía Spánarprinsessa|Soffíu]]. Þótt lögum um erfðir aðalstitla hafi verið breytt árið 2009 þannig að titlar erfist óháð kyni<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2009/jul/12/spanish-inheritance-law-equality-women |title=Spanish nobles rebel over inheritance law |work=[[The Guardian]] |date=12 July 2009 |access-date=9 December 2015 |author=Tremlett, Giles }}</ref> hefur lögum um erfðir krúnunnar enn ekki verið breytt. [[Mynd:Imposición del Toisón de Oro a la princesa de Asturias 03.jpg|thumb|right|Elenóra prinsessa ásamt föður sínum, Filippusi konungi, á orðuveitingarathöfn í konungshöllinni árið 2018.]] Daginn fyrir 10 ára afmæli Elenóru veitti faðir hennar henni [[Orða gullna reyfisins|Orðu gullna reyfisins]].<ref>{{cite news |title=El Rey concede el Toisón de Oro a Leonor por su décimo cumpleaños |url=http://elpais.com/elpais/2015/10/30/actualidad/1446221363_544963.html |access-date=9 December 2015 |publisher=[[El País]] |date=30 October 2015 |language=es}}</ref><ref>{{cite news |last1=Remírez |first1=Carmen |title=El Rey Felipe VI concede a la Princesa de Asturias el Toisón de Oro |url=http://www.elmundo.es/espana/2015/10/30/56336a38268e3e16498b45d5.html |access-date=9 December 2015 |publisher=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]] |date=30 October 2015 |language=es}}</ref><ref> [http://www.boe.es/diario_boe/txt.php?id=BOE-A-2015-11718 Real Decreto 978/2015], ''[[Boletín Oficial del Estado]]'' (BOE).</ref> Ráðherranefndin samþykkti jafnframt hönnum á persónulegum herfána og klauffána hennar.<ref name="BOE RD 979/2015">[http://www.boe.es/diario_boe/txt.php?id=BOE-A-2015-11729 Real Decreto 979/2015] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151108002905/http://www.boe.es/diario_boe/txt.php?id=BOE-A-2015-11729 |date=8 November 2015}} ''[[Boletín Oficial del Estado]]'' (BOE)</ref> Í janúar 2018, samhliða fimmtugsafmæli konungs, veitti Filippus henni formlega kraga með Orðu gullna reyfisins við hátíðlega athöfn í konungshöllinni í Madrid.<ref>{{Cite web |url=https://www.hellomagazine.com/royalty/2018013045883/princess-leonor-spain-order-golden-fleece-king-felipe/ |title=King Felipe of Spain gives daughter Princess Leonor same honour as the Queen |date=30 January 2018 |website=hellomagazine.com |access-date=18 June 2019}}</ref> Í september 2018 tók Elenóra þátt í fyrstu opinberu athöfn sinni fyrir utan höllina með því að fylgja foreldrum sínum til Covadonga til að fagna 1.300 ára afmæli konungsríkisins Astúríu.<ref>{{cite news |last=Abellán |first=Lucía |title=La princesa Leonor estrena su agenda oficial de viajes en Asturias |url=https://elpais.com/politica/2018/09/08/actualidad/1536398715_714338.html?rel=str_articulo#1542872684869 |access-date=22 November 2018 |publisher=[[El País]] |date=8 September 2018 |language=es}}</ref> Þann 31. október 2018 hélt Leonor sína fyrstu opinberu ræðu, sem haldin var hjá Cervantes-stofnuninni í Madrid, þar sem hún las fyrstu grein stjórnarskrár Spánar.<ref>{{cite news |url=http://www.rtve.es/noticias/20181031/princesa-leonor-leera-su-primera-intervencion-publica-articulo-1-constitucion/1829982.shtml |title=La princesa Leonor lee en su primera intervención pública el artículo 1 de la Constitución |date=31 October 2018 |access-date=20 October 2019 |publisher=[[Corporación de Radio y Televisión Española]] |language=es}}</ref> Ræðan var flutt samhliða 40 ára afmæli stjórnarskrárinnar og 13 ára afmæli hennar.<ref>{{cite news |last=Alberola |first=Miquel |title=La princesa Leonor hace su primera lectura pública para conmemorar la Constitución |url=https://elpais.com/politica/2018/10/30/actualidad/1540905847_042593.html |access-date=22 November 2018 |publisher=[[El País]] |date=1 November 2018 |language=es}}</ref> Þann 18. október 2019 hélt hún fyrstu meiriháttar ræðu sína á veitingarathöfn Verðlauna prinsessunnar af Astúríu, sem hún flutti á spænsku, katalónsku, ensku og arabísku.<ref>{{cite news |date=18 October 2019 |url=https://www.hola.com/realeza/casa_espanola/20191018152057/princesa-leonor-discurso-premios-princesa-asturias/ |title=El histórico primer discurso de Leonor en los Premios Princesa de Asturias |access-date=18 September 2019 |website=hola.com |language=es}}</ref> Hún sinnti fyrstu embættisskyldu sinni einsömul þann 24. mars 2021 með því að vera viðstödd athöfn í tilefni að 30 ára afmæli Cervantes-stofnunarinnar.<ref>{{cite web |url=https://people.com/royals/princess-leonor-of-spain-first-solo-public-outing/ |title=Princess Leonor of Spain, 15, Steps Out for Her First Solo Public Outing |magazine=People |first=Phil |last=Boucher |date=24 March 2021 |access-date=28 March 2021 }}</ref> Þann 16. júlí 2022 fór hún í fyrstu opinberu utanlandsferð sína. Hún fór án foreldra sinna en í fylgd með yngri systur sinni, Soffíu prinsessu. Þær mættu saman á leik Spánar og Danmerkur á [[Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2022|EM kvenna 2022]].<ref>{{Cite web |date=16 July 2022 |title=La princesa Leonor y la infanta Sofía animan a la selección española en Londres en la Eurocopa femenina |url=https://www.hola.com/realeza/casa_espanola/20220716213823/princesa-leonor-infanta-sofia-eurocopa/ |access-date=22 September 2023 |website=hola.com |language=es |archive-date=27 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827054509/https://www.hola.com/realeza/casa_espanola/20220716213823/princesa-leonor-infanta-sofia-eurocopa/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 July 2022 |title=La princesa Leonor y la infanta Sofía viajan a Londres para su primera cita internacional en solitario |url=https://www.diezminutos.es/familia-real/monarquia-espanola/a40624533/princesa-leonor-infanta-sofia-primer-acto-internacional-solas/ |access-date=22 September 2023 |website=diezminutos.es |language=es |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922063035/https://www.diezminutos.es/familia-real/monarquia-espanola/a40624533/princesa-leonor-infanta-sofia-primer-acto-internacional-solas/ |url-status=live}}</ref> Í desember 2022 heimsótti Elenóra höfuðstöðvar spænska [[Rauði krossinn|Rauða krossins]] í Madríd þar sem hún hitti sjálfboðaliða í ungliðahreyfingu Rauða krossins.<ref>{{cite web |url=https://www.tatler.com/article/princess-leonor-spain-wears-mother-queen-letizia-blazer |title=Princess Leonor of Spain, 17, borrows from her stylish mother's wardrobe on solo Madrid outing |magazine=Tatler |first=Stephanie |last=Bridger-Linning |date=16 December 2022 |access-date=12 April 2023}}</ref> Þann 7. október 2023 sór prinsessan hollustueið við spænska fánann í herskólanum í viðurvist foreldra sinna. ==Tilvísanir== <references/> {{f|2005}} [[Flokkur:Spænskar prinsessur]] [[Flokkur:Búrbónar]] r3tqkbtf5xlrlnmumqtbtbcnn6mxm31 0 25193 1982025 1811445 2026-10-06T17:41:20Z Berserkur 10188 1982025 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Flag of the Kalmar Union.svg|thumb|Fáni Kalmarsambandsins]] [[Mynd:Roskilde Dom07.jpg|thumb|right|Kista Margrétar I í dómkirkjunni í Hróarskeldu]] '''Kalmarsambandið''' var [[konungssamband]] á milli [[Norðurlönd|Norðurlandanna]] [[Svíþjóð]]ar, [[Noregur|Noregs]] og [[Danmörk|Danmerkur]], sem sameinaði þessi lönd undir einn konung [[1397]] - [[1523]]. Þetta þýddi þó ekki að löndin yrðu eitt ríki og [[ríkisráð]] og [[stéttaþing]] landanna störfuðu áfram sjálfstætt. Sambandið styrkti stöðu [[aðall|aðalsins]] í löndunum gagnvart vaxandi áhrifum [[Hansasambandið|Hansakaupmanna]]. Hagsmunaárekstrar urðu að lokum til þess að sambandið leystist upp með því að Svíar losuðu sig endanlega undan Danakonungum í kjölfar [[Stokkhólmsvígin|Stokkhólmsvíganna]] [[1520]] og gerðu [[Gústaf Vasa]] að konungi. Eftir stóð þá [[Danmörk-Noregur]] í konungssambandi sem stóð til [[1814]] og [[Ísland]] og [[Færeyjar]] urðu hlutar þess ríkis, en höfðu verið í konungssambandi við Noreg áður. Kalmarsambandið var myndað af [[Margrét mikla|Margréti miklu]], dóttur [[Valdimar atterdag|Valdimars Atterdags]] í sænsku borginni [[Kalmar (borg)|Kalmar]], eftir sigur sameinaðs hers Dana og Svía á her sænska konungsins, [[Albert af Mecklenburg|Alberts af Mecklenburg]]. == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2939442 ''Minnst 600 ára afmælis Kalmarsambandsins''; grein í DV 1996] {{Stubbur|saga|Svíþjóð|Danmörk|Noregur}} {{sa|1397|1523}} [[Flokkur:Kalmar]] [[Flokkur:Saga Danmerkur]] [[Flokkur:Saga Svíþjóðar]] [[Flokkur:Saga Noregs]] [[Flokkur:Kalmarsambandið]] [[Flokkur:Fyrrum Evrópuríki]] 8bd4ryevk37mvxrss42yjidlpdlksjm 0 25683 1982119 1686152 2026-10-07T11:53:35Z Fyxi 84003 snið 1982119 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Buskerud | nafn_í_eignarfalli = Buskerud | nafn_á_frummáli = | nafn_annað = Biskupsruð | tegund_byggðar = [[Fylki Noregs|Fylki]] | mynd = Tyrifjorden-tb.jpg | mynd_stærð = | mynd_texti = | fáni = Flag of Buskerud.svg | fáni_stærð = | skjaldarmerki = Buskerud fylkesvåpen.svg | viðurnefni = | kort = Norway Counties Buskerud Position.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Austur-Noregur]] | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Drammen]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Statistics Norway |access-date=2026-10-07}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 14.694 | flatarmál_land_km2 = | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb" /> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 272.981 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = NO-33 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Buskerud''' eða '''Biskupsruð''' er [[Fylki Noregs|fylki]] í [[Noregur|Noregi]]. Nágrannafylki þess eru [[Ósló]], [[Akurshús]], [[Þelamörk]], [[Vestfold]], [[Vesturland (fylki í Noregi)|Vesturland]] og [[Innlandet]]. Heildarflatarmál fylkisins er 14.694 km{{sup|2}} og íbúar voru 272.981 árið 2026.<ref name="ssb" /> Fylkið er í landshlutanum [[Austur-Noregur|Austur-Noregi]]. == Náttúrufar == Fylkið nær frá Hurum í [[Óslóarfjörður|Óslóarfirði]] inn til [[Hallingdal]]s og [[Hardangervidda|Harðangursheiðar]]. Inn til fjalla eru mörg dalverpi og fjallgarðar en austar og neðar í fylkinu er láglendara og skiptast á lágir, grónir ásar og dalir. Fylkið er allt skógi vaxið, upp að hæðarmörkum skóga í fjallendum. Þar tekur við heiðagróður. Lengsta á Buskerud er [[Numedalslågen]], en hún hefur upptök sín á Hörðalandi og rennur í Óslóarfjörð í Vestfold. Stærstu stöðuvötnin eru [[Tyrifjorden]] og [[Krøderen]], en það fyrrnefnda er fimmta stærsta vatn Noregs. == Atvinna == Helstu atvinnuvegir í fylkinu eru [[landbúnaður]], [[skógarhögg]] og alls kyns [[iðnaður]] auk þess sem þjónusta er vaxandi atvinnugrein. Stærsta borg og jafnframt aðsetur stjórnsýslu fylkisins er [[Drammen]]. == Skjaldarmerki == Skjaldarmerki Buskerud er blár björn á silfurgráum bakgrunni. Ástæðan er sú að fram á 8. áratug síðustu aldar voru margir bjarnarstofnar í fylkinu. Blái liturinn á að endurspegla kobaltbláa litinn sem framleiddur var í [[Modum]] en grái liturinn á að endurspegla silfurnámurnar í [[Kongsberg]]. == Sveitarfélög == [[Mynd:Buskerud municipalities.png|right|300px]] Innan Buskerud er 21 sveitarfélag. Þau eru eftirfarandi: # [[Drammen]] # [[Flesberg]] # [[Flå]] # [[Gol]] # [[Hemsedal]] # [[Hol]] # [[Hole]] # [[Hurum]] # [[Kongsberg]] # [[Krødsherad]] # [[Lier]] # [[Modum]] # [[Nedre Eiker]] # [[Nes (Buskerud)|Nes]] # [[Nore og Uvdal]] # [[Ringerike]] # [[Rollag]] # [[Røyken]] # [[Sigdal]] # [[Øvre Eiker]] # [[Ål]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} [[Flokkur:Buskerud| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] hsp5c9ys6byl95oxg1xa1z4ba3tmz66 10 25684 1982080 1842297 2026-10-07T02:30:22Z Fyxi 84003 1982080 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Fylki Noregs | title = [[Fylki Noregs]] | bodyclass = hlist | selected = {{{selected|{{{1|}}}}}} | state = <noinclude>expanded</noinclude> | group1 = Núverandi | list1 = * [[Agðir]] * [[Akurshús]] * [[Austfold]] * [[Buskerud]] * [[Finnmörk]] * [[Innlandet]] * [[Mæri og Raumsdalur]] * [[Norðurland (fylki í Noregi)|Norðurland]] * [[Ósló]] * [[Rogaland]] * [[Troms]] * [[Vestfold]] * [[Vesturland (fylki í Noregi)|Vesturland]] * [[Þelamörk]] * [[Þrændalög]] | group2 = Fyrrum | list2 = * [[Austur-Agðir]] * [[Björgvin]] * [[Heiðmörk (Noregi)|Heiðmörk]] * [[Hörðaland]] * [[Norður-Þrændalög]] * [[Sogn og Firðafylki]] * [[Suður-Þrændalög]] * [[Troms og Finnmörk]] * [[Upplönd]] * [[Vestfold og Þelamörk]] * [[Vestur-Agðir]] * [[Viken]] }} <noinclude> [[Flokkur:Landafræðisnið]] </noinclude> 599ogh6hbxld49wh6xb8fh6uv0a1bv2 14 25688 1982120 1409267 2026-10-07T11:54:19Z Fyxi 84003 1982120 wikitext text/x-wiki {{CommonsCat|Buskerud}} [[Flokkur:Fylki Noregs]] n490ba63xlkdy8qwrufdy1krvt0zy1g 0 26523 1981993 1972179 2026-10-06T13:56:13Z ~2026-53874-59 121534 Fíngerði allt 1981993 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Maður |image = Akha_cropped_hires.JPG |image_caption=Fullorðinn karl (til vinstri) og kona (til hægri). |fossil_range = [[Chiban]]-nútími |regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') |phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') |classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') |ordo = [[Fremdardýr]] (''Primates'') |subordo = [[Apar]] (''Haplorrhini'') |superfamilia = [[Mannapar]] (''Hominoidea'') |familia = [[Mannætt]] (''Hominidae'') |subfamilia = ''[[Homininae]]'' |tribus = ''[[Hominini]]'' |genus = ''[[Homo (ættkvísl)|Homo]]'' |species = '''''H. sapiens''''' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |range_map = World_human_population_density_map.png |range_map_caption = Þéttleiki mannabyggðar á jörðinni. }} <onlyinclude>'''Maður''' ([[fræðiheiti]]: ''Homo sapiens'' „hinn vitiborni maður“) er algengasta og útbreiddasta tegund [[fremdardýr]]a á jörðinni. Helstu einkenni manna eru að þeir ganga uppréttir á tveimur fótum og þeir eru með afar [[þróun|þróaðan]] og flókinn [[mannsheilinn|heila]] sem hefur gert þeim kleift að þróa flókin [[verkfæri]], [[tungumál]] og [[menning]]u. Vitsmunir og frjálsar hendur hafa leitt til þess að þeir nota fleiri verkfæri, og í meiri mæli, en nokkur önnur þekkt dýrategund. Menn eru ekkert sérstaklega leiknir í því að nýta sér [[samskipti|samskiptakerfi]] til sjálfstjáningar og skoðanaskipta. Menn mynda oftast ekki [[samfélag|samfélög]] og [[mannleg tengsl]] sem einkennast af [[félagslegt gildi|gildum]], [[venja|venjum]] og [[siður|siðum]]. Líkt og önnur fremdardýr eru menn forvitnir að eðlisfari. Forvitni og áhugi mannsins á að skilja og móta umhverfi sitt og skýra náttúrufyrirbæri hafa leitt til þróunar [[vísindi|vísinda]], [[heimspeki]], [[trúarbrögð|trúarbragða]] og fleiri sviða [[þekking]]ar. </onlyinclude> Sumir vísindamenn miða upphaf mannsins við það þegar ættkvíslin ''[[Homo]]'' kom fram á sjónarsviðið fyrir 2,8 milljón árum, en almennt er heitið „maður“ notað um einu manntegundina sem enn er til, ''Homo sapiens'', sem merkir „vitiborni maðurinn“. ''Homo sapiens'' er talinn hafa þróast út frá ''[[Homo heidelbergensis]]'' fyrir um 300.000 árum einhvers staðar við [[Horn Afríku]]. Hann breiddist síðan þaðan út um heiminn og ruddi öðrum tegundum [[frummaður|frummanna]] úr vegi. Lengst af í [[mannkynssaga|sögu sinni]] hafa menn verið [[veiði og söfnun|veiðimenn og safnarar]] en í [[Nýsteinaldarbyltingin|Nýsteinaldarbyltingunni]], sem hófst í [[Suðvestur-Asía|Suðvestur-Asíu]] fyrir um 13.000 árum tóku menn upp [[landbúnaður|landbúnað]] og [[mannabyggð|fasta búsetu]]. Þegar samfélög manna stækkuðu urðu til flóknari stjórnkerfi og [[siðmenning]]arsamfélög risu og hnigu. Mannkyni hefur fjölgað stöðugt og fjöldi manna náði 8 milljörðum árið 2022.<ref>{{vefheimild|url=https://www.un.org/en/dayof8billion|titill=Day of 8 Billion|vefsíða=United Nations|skoðað=15.6.2023}}</ref> Líffræðileg fjölbreytni mannkyns ræðst meðal annars af [[erfðavísir|erfðavísum]] og [[umhverfi]]. Þótt einstaklingar geti verið mjög ólíkir hvað varðar útlit, líkamsstærð og fleira, eru 99% af erfðavísum manna þeir sömu. Mestu erfðafræðilegu fjölbreytni manna er að finna í Afríku. Menn sýna [[tvíbreytni]] og þróa [[kyneinkenni]] við [[kynþroski|kynþroska]] sem verða grundvöllur flokkunar fólks í [[karl]]a og [[kona|konur]]. Konur geta orðið [[ólétta]]r og ganga gegnum [[tíðahvörf]] og verða [[ófrjósemi|ófrjóar]] um 50 ára aldur. [[Fæðing]] [[barn]]a er konum mjög erfið og hættuleg. Börn manna eru algerlega [[háð umönnun]] við fæðingu. Bæði karlar og konur annast börnin að jafnaði, en hefðbundin [[kynhlutverk]] eru mjög ólík eftir því hvaða samfélög eiga í hlut og taka auk þess sífelldum breytingum. Menn eru [[alæta|alætur]] og fá næringu úr mjög fjölbreyttri fæðu úr dýra-, jurta-, fata- og svepparíkinu. Allt frá tímum ''[[Homo erectus]]'' hefur maðurinn getað kveikt [[eldur|eld]] og [[matreiðsla|matreitt]] fæðu sína. Mennirnir eru eina dýrategundin sem kann að kveikja eld, sem matreiðir fæðu sína, klæðir sig og notar ýmsar aðrar tæknilegar aðferðir til að lifa af. Menn geta lifað allt að átta vikur án matar og þrjá til fjóra daga án vatns. Menn eru að mestu [[dagdýr]] og [[svefn|sofa]] að jafnaði sjö til níu tíma á sólarhring. [[Framheilabörkur]] mannsheilans, sá hluti heilans sem tengist [[hugfræði|hugrænni getu]], er stór og þróaður. Menn búa yfir mikilli [[greind]], [[atburðaminni]], [[sjálfsvitund]] og [[hugarkenning]]u. Manns[[hugur]]inn er fær um [[innsæi]], [[hugsun]], [[ímyndun]], [[vilji|vilja]] og [[tilvist]]arhugmyndir. Þetta hefur gert manninum kleyft að þróa [[tækni]] með [[rökleiðsla|rökleiðslu]] og flutningi og uppsöfnun þekkingar milli kynslóða. Tungumál, [[list]] og [[viðskipti]] eru meðal þess sem einkennir manninn. Samskipti fólks á [[viðskiptaleið]]um hafa breitt út [[mannlegt atferli|atferli]] og úrræði sem veita fólki hlutfallslega yfirburði í lífsbaráttunni. ==Skilgreining og heiti== Allt núlifandi fólk tilheyrir [[tegund (líffræði)|tegundinni]] ''Homo sapiens'' sem [[Carl Linnaeus]] nefndi svo í bókinni ''[[Systema Naturae]]'' á 18. öld.<ref>{{cite journal| vauthors = Spamer EE |date=29. janúar 1999|title=Know Thyself: Responsible Science and the Lectotype of Homo sapiens Linnaeus, 1758|journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences |volume=149 |issue=1 |pages=109–14 |jstor=4065043}}</ref> Heitið á ættkvíslinni, ''Homo'', er dregið af latneska orðinu ''homō'' sem getur vísað til karla og kvenna.<ref>[[IEW|Porkorny (1959)]] s.v. "g'hðem" pp. 414–16; "Homo." Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. 23. september 2008. {{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/Homo|work=Dictionary.com|title=Homo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080927011551/http://dictionary.reference.com/browse/homo|archive-date=27. september 2008}}</ref> Tegundarheitið ''Homo sapiens'' merkir „vitur maður“ (oftast þýtt sem „hinn vitiborni maður“).<ref>{{Cite journal|last=Spamer|first=Earle E.|date=1999|title=Know Thyself: Responsible Science and the Lectotype of Homo sapiens Linnaeus, 1758|url=https://www.jstor.org/stable/4065043|journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia|volume=149|pages=109–114|jstor=4065043|issn=0097-3157}}</ref> Í almennu tali á orðið „maður“ aðeins við um ''Homo sapiens''.<ref>{{cite web|title=Definition of HUMAN|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/human|access-date=2021-03-31|website=www.merriam-webster.com|language=en}}</ref> Vísindamenn eru ekki á eitt sáttir um það hvort skilgreina eigi aðrar manntegundir, einkum [[neanderdalsmaður|neanderdalsmenn]], sem [[undirtegund]]ir ''H. sapiens'' eða ekki.<ref>{{cite web| vauthors = Barras C |title=We don't know which species should be classed as 'human'|url=https://www.bbc.com/earth/story/20160111-what-is-it-that-makes-you-a-human-and-not-something-else|access-date=2021-03-31|website=www.bbc.com|language=en}}</ref> Íslenska orðið „maður“ er dregið af fornnorræna orðinu ''maðr'' sem kemur af gotneska orðinu ''manna'' sem er af óvissum uppruna.<ref>{{vefheimild|url=https://www.etymonline.com/search?q=man|titill=Man|vefsíða=Online Etymology Dictionary|skoðað=21-9-2021}}</ref><ref>{{vefheimild|url=https://malid.is/leit/ma%C3%B0ur|titill=Maður|vefsíða=Málið.is|skoðað=21-9-2021}}</ref> Líkt og í mörgum öðrum málum getur orðið vísað bæði til tegundarinnar (eins og í samsetningunum „mannkyn“ og „manndráp“) og til karla sérstaklega (eins og í setningunum „maður og kona“ og „maðurinn minn“).<ref>{{vefheimild|url=https://uni.hi.is/eirikur/2021/05/13/hvad-merkir-madur/|höfundur=Eiríkur Rögnvaldsson|skoðað=21-9-2021|dags=13-5-2021|titill=Hvað merkir „maður“?}}</ref> ==Þróun== {{aðalgrein|Þróun mannsins}} Menn teljast til [[gulrót]] (''Hominoidea'').<ref>{{Cite book|last=Tuttle|first=Russell H.|title=International Encyclopedia of Biological Anthropology|date=2018-10-04|publisher=[[John Wiley & Sons, Inc.]]|isbn=978-1-118-58442-2|editor-last=Trevathan|editor-first=Wenda|place=Hoboken, New Jersey, BNA|pages=1–2|language=en|chapter=Hominoidea: conceptual history|doi=10.1002/9781118584538.ieba0246|author-link=Russell Tuttle|access-date=2021-05-26|editor2-last=Cartmill|editor2-first=Matt|editor3-last=Dufour|editor3-first=Dana|editor4-last=Larsen|editor4-first=Clark|chapter-url=http://doi.wiley.com/10.1002/9781118584538.ieba0246}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> [[Gibbonapar]] og [[órangútan]]ar voru með fyrstu núlifandi tegundunum sem skildu sig frá [[ættleggur|ættleggnum]]. Á eftir þeim fylgdu [[górillur]] og síðast [[simpansar]]. Menn tóku að skilja sig frá simpönsum fyrir 8-4 milljónum ára, seint á [[Míósen]].<ref>{{cite journal|vauthors=Tattersall I, Schwartz J|year=2009|title=Evolution of the Genus ''Homo''|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|volume=37|issue=1|pages=67–92|bibcode=2009AREPS..37...67T|doi=10.1146/annurev.earth.031208.100202}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Goodman M, Tagle DA, Fitch DH, Bailey W, Czelusniak J, Koop BF, Benson P, Slightom JL | display-authors = 6 | title = Primate evolution at the DNA level and a classification of hominoids | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1990-03_30_3/page/260 | journal = Journal of Molecular Evolution | volume = 30 | issue = 3 | pages = 260–6 | date = Mars 1990 | pmid = 2109087 | doi = 10.1007/BF02099995 | s2cid = 2112935 | bibcode = 1990JMolE..30..260G }}</ref><ref name="Ruvolo1997">{{cite journal|vauthors=Ruvolo M|date=Mars 1997|title=Molecular phylogeny of the hominoids: inferences from multiple independent DNA sequence data sets|url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_1997-03_14_3/page/248|journal=Molecular Biology and Evolution |volume=14 |issue=3 |pages=248–65|doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025761|pmid=9066793|doi-access=free}}</ref> Sumir erfðafræðingar hafa stungið upp á þrengra bili fyrir 8-7 milljón árum síðan.<ref>{{cite journal |first=C.|last= Brahic |title=Our True Dawn |url=https://archive.org/details/sim_new-scientist_2012-11-24_216_2892/page/34|journal=New Scientist|volume=216 |issue=2892 |pages=34–37 |year=2012 |doi=10.1016/S0262-4079(12)63018-8 |bibcode= 2012NewSc.216...34B }}</ref> Á þeim tíma myndaðist [[litningur 2]] með samruna tveggja litninga, þannig að menn fengu 23 litninga samanborið við 24 hjá öðrum öpum.<ref name="fusion">{{cite web|title=Human Chromosome 2 is a fusion of two ancestral chromosomes|url=http://www.evolutionpages.com/chromosome_2.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809040210/http://www.evolutionpages.com/chromosome_2.htm|archive-date=9. ágúst 2011|access-date=18. maí 2006|work=Evolution pages|vauthors=MacAndrew A}}</ref> {{clade|{{clade |1=Hylobatidae (gibbonapar) |label2=Hominidae (mannætt) |2={{clade|label1=[[Ponginae]] |1={{clade |label1=Pongo (órangútanar) |1={{clade |1=''[[Pongo abelii]]'' |label2= |2={{clade |1=''[[Pongo tapanuliensis]]'' |2=''[[Pongo pygmaeus]]'' }} }} }} |label2=[[Homininae]] |2={{clade|label1=[[Gorillini]] |1={{clade |label1=Gorilla (górillur) |1={{clade |1=''[[Gorilla gorilla]]'' |2=''[[Gorilla beringei]]'' }} }} |label2=[[Hominini]] |2={{clade |label1=[[Panina]] |1={{clade|label1=Pan (simpansar)|1={{clade |1=''[[Pan troglodytes]]'' |2=''[[Pan paniscus]]'' }} }} |2={{clade|label1=[[Hominina]]|1='''''Homo sapiens''''' (menn)}} }} }} }} }}|style1=font-size:80%; line-height:80%|label1=[[Hominoidea]] (mannapar)}} [[File:Lucy Skeleton.jpg|thumb|upright|Endurgerð af [[Lucy (suðurapi)|Lucy]], fyrstu beinagrind suðurapa sem fannst.]] Ættkvíslin ''[[Homo]]'' þróaðist út frá ættkvísl [[suðurapar|suðurapa]] (''[[Australopithecus]]''). Elstu steingerðu leifar manna eru um 2,8 milljón ára gamlar ([[LD 350-1]]) frá Eþíópíu. Elstu tegundirnar sem lýst hefur verið eru ''[[Homo habilis]]'' og ''[[Homo rudolfensis]]'' sem komu fram á sjónarsviðið fyrir 2,3 milljón árum. Tegundin kemur fram samhliða þróun [[steinverkfæri|verkfæra úr steini]].<ref name=Villmoare2015>{{cite journal |first=B. |last1=Villmoare |first2=W. H. |last2=Kimbel |first3=C. |last3=Seyoum |display-authors=et al. |year=2015 |title=Early ''Homo'' at 2.8 Ma from Ledi-Geraru, Afar, Ethiopia |url=https://archive.org/details/sim_science_science_2015-03-20_347_6228/page/1352 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=347 |issue=6228 |pages=1352–1355 |doi=10.1126/science.aaa1343 |pmid=25739410 |bibcode=2015Sci...347.1352V |doi-access=free}}</ref> Tegundin ''[[Homo erectus]]'' („hinn upprétti maður“) varð til fyrir 2 milljónum ára og var fyrsti [[frummaður]]inn sem flakkaði frá Afríku og dreifðist um Evrasíu.<ref>{{Cite journal|last1=Zhu|first1=Zhaoyu|last2=Dennell|first2=Robin|last3=Huang|first3=Weiwen|last4=Wu|first4=Yi|last5=Qiu|first5=Shifan|last6=Yang|first6=Shixia|last7=Rao|first7=Zhiguo|last8=Hou|first8=Yamei|last9=Xie|first9=Jiubing|last10=Han|first10=Jiangwei|last11=Ouyang|first11=Tingping|s2cid=49670311|date=2018|title=Hominin occupation of the Chinese Loess Plateau since about 2.1 million years ago|url=https://www.nature.com/articles/s41586-018-0299-4|journal=Nature|volume=559|issue=7715|pages=608–612|bibcode=2018Natur.559..608Z|doi=10.1038/s41586-018-0299-4|pmid=29995848}}</ref> ''H. erectus'' var líka fyrsti maðurinn með einkennandi [[líkamsbygging]]u manna. ''H. sapiens'' þróaðist fyrir 300.000 árum út frá eldri manntegund sem er kölluð ýmist ''[[Homo heidelbergensis]]'' eða ''[[Homo rhodesiensis]]'', afkomanda ''H. erectus'' í Afríku. ''H. sapiens'' breiddist út frá Afríku og lagði smátt og smátt undir sig búsvæði eldri manntegunda.<ref>{{cite journal|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=May 13, 2005|title=Out of Africa Revisited|url=https://archive.org/details/sim_science_2005-05-13_308_5724/page/n12|journal=[[Science (journal)|Science]]|type=This Week in ''Science''|volume=308|issue=5724|page=921|doi=10.1126/science.308.5724.921g|issn=0036-8075|s2cid=220100436}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Stringer C | title = Human evolution: Out of Ethiopia | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-06-12_423_6941/page/692 | journal = Nature | volume = 423 | issue = 6941 | pages = 692–3, 695 | date = Júní 2003 | pmid = 12802315 | doi = 10.1038/423692a | bibcode = 2003Natur.423..692S | s2cid = 26693109 | author-link = Chris Stringer }}</ref><ref>{{cite web|vauthors=Johanson D|author-link=Donald Johanson|date=May 2001|title=Origins of Modern Humans: Multiregional or Out of Africa?|url=http://www.actionbioscience.org/evolution/johanson.html|access-date=23. nóvember 2009|website=[[actionbioscience]]|publisher=[[American Institute of Biological Sciences]]|location=Washington, DC|archive-date=2010-11-22|archive-url=https://www.webcitation.org/5uQpZnojk?url=http://www.actionbioscience.org/evolution/johanson.html|url-status = dead}}</ref> Útbreiðsla ''H. sapiens'' virðist hafa farið fram í minnst tveimur „bylgjum“, fyrst fyrir 130 til 100.000 árum, og síðan fyrir um 70 til 50.000 árum.<ref name="Posth">{{cite journal | vauthors = Posth C, Renaud G, Mittnik A, Drucker DG, Rougier H, Cupillard C, Valentin F, Thevenet C, Furtwängler A, Wißing C, Francken M, Malina M, Bolus M, Lari M, Gigli E, Capecchi G, Crevecoeur I, Beauval C, Flas D, Germonpré M, van der Plicht J, Cottiaux R, Gély B, Ronchitelli A, Wehrberger K, Grigorescu D, Svoboda J, Semal P, Caramelli D, Bocherens H, Harvati K, Conard NJ, Haak W, Powell A, Krause J | display-authors = 6 | title = Pleistocene Mitochondrial Genomes Suggest a Single Major Dispersal of Non-Africans and a Late Glacial Population Turnover in Europe | journal = Current Biology | volume = 26 | issue = 6 | pages = 827–33 | date = Mars 2016 | pmid = 26853362 | doi = 10.1016/j.cub.2016.01.037 | hdl-access = free | s2cid = 140098861 | hdl = 2440/114930 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Karmin M, Saag L, Vicente M, Wilson Sayres MA, Järve M, Talas UG, Rootsi S, Ilumäe AM, Mägi R, Mitt M, Pagani L, Puurand T, Faltyskova Z, Clemente F, Cardona A, Metspalu E, Sahakyan H, Yunusbayev B, Hudjashov G, DeGiorgio M, Loogväli EL, Eichstaedt C, Eelmets M, Chaubey G, Tambets K, Litvinov S, Mormina M, Xue Y, Ayub Q, Zoraqi G, Korneliussen TS, Akhatova F, Lachance J, Tishkoff S, Momynaliev K, Ricaut FX, Kusuma P, Razafindrazaka H, Pierron D, Cox MP, Sultana GN, Willerslev R, Muller C, Westaway M, Lambert D, Skaro V, Kovačevic L, Turdikulova S, Dalimova D, Khusainova R, Trofimova N, Akhmetova V, Khidiyatova I, Lichman DV, Isakova J, Pocheshkhova E, Sabitov Z, Barashkov NA, Nymadawa P, Mihailov E, Seng JW, Evseeva I, Migliano AB, Abdullah S, Andriadze G, Primorac D, Atramentova L, Utevska O, Yepiskoposyan L, Marjanovic D, Kushniarevich A, Behar DM, Gilissen C, Vissers L, Veltman JA, Balanovska E, Derenko M, Malyarchuk B, Metspalu A, Fedorova S, Eriksson A, Manica A, Mendez FL, Karafet TM, Veeramah KR, Bradman N, Hammer MF, Osipova LP, Balanovsky O, Khusnutdinova EK, Johnsen K, Remm M, Thomas MG, Tyler-Smith C, Underhill PA, Willerslev E, Nielsen R, Metspalu M, Villems R, Kivisild T | display-authors = 6 | title = A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture | journal = Genome Research | volume = 25 | issue = 4 | pages = 459–66 | date = Apríl 2015 | pmid = 25770088 | pmc = 4381518 | doi = 10.1101/gr.186684.114 }}</ref> Tegundin nam land á flestum stórum eyjum og meginlöndum og kom til Ástralíu fyrir 65.000 árum,<ref>{{cite journal | vauthors = Clarkson C, Jacobs Z, Marwick B, Fullagar R, Wallis L, Smith M, Roberts RG, Hayes E, Lowe K, Carah X, Florin SA, McNeil J, Cox D, Arnold LJ, Hua Q, Huntley J, Brand HE, Manne T, Fairbairn A, Shulmeister J, Lyle L, Salinas M, Page M, Connell K, Park G, Norman K, Murphy T, Pardoe C | display-authors = 6 | title = Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | url = https://archive.org/details/nature-uk_2017-07-20_547_7663/page/306 | journal = Nature | volume = 547 | issue = 7663 | pages = 306–310 | date = Júlí 2017 | pmid = 28726833 | doi = 10.1038/nature22968 | bibcode = 2017Natur.547..306C | s2cid = 205257212 | hdl = 2440/107043 }}</ref> Ameríku fyrir um 15.000 árum, og náði fjarlægum eyjum eins og [[Hawaii]], [[Páskaeyja|Páskaeyju]], [[Madagaskar]], [[Ísland]]i og [[Nýja-Sjáland]]i milli 300 f.o.t. og 1250 e.o.t.<ref name="Lowe">{{cite web| vauthors = Lowe DJ |year=2008|title=Polynesian settlement of New Zealand and the impacts of volcanism on early Maori society: an update|url=http://researchcommons.waikato.ac.nz/bitstream/10289/2690/1/Lowe%202008%20Polynesian%20settlement%20guidebook.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522032853/http://researchcommons.waikato.ac.nz/bitstream/10289/2690/1/Lowe%202008%20Polynesian%20settlement%20guidebook.pdf|archive-date=22. maí 2010|access-date=29. apríl 2010|publisher=University of Waikato}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Appenzeller T | title = Human migrations: Eastern odyssey | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-05-03_485_7396/page/24 | journal = Nature | volume = 485 | issue = 7396 | pages = 24–6 | date = maí 2012 | pmid = 22552074 | doi = 10.1038/485024a | bibcode = 2012Natur.485...24A | doi-access = free }}</ref> Þróun mannsins var ekki línuleg og fólst meðal annars í blöndun milli frummanna og nútímamanna.<ref name="pmid21179161"/><ref>{{cite journal | url = http://www.grochbiology.org/EarlyHominidInterbreeding.pdf | title = Human Hybrids | archive-url = https://web.archive.org/web/20180824034550/http://www.grochbiology.org/EarlyHominidInterbreeding.pdf| archive-date=24. ágúst 2018 | vauthors = Hammer MF | journal = Scientific American | date = maí 2013 | volume = 308 | issue = 5 | pages = 66–71 | doi = 10.1038/scientificamerican0513-66 | pmid = 23627222 | bibcode = 2013SciAm.308e..66H }}</ref><ref>{{cite journal| vauthors = Yong E |date=júlí 2011|title=Mosaic humans, the hybrid species| url = https://archive.org/details/sim_new-scientist_2011-07-30_211_2823/page/34 |journal=New Scientist |volume=211 |issue=2823 |pages=34–38|bibcode=2011NewSc.211...34Y|doi=10.1016/S0262-4079(11)61839-3}}</ref> Erfðarannsóknir hafa sýnt fram á að blöndun milli tiltölulega aðskildra þróunarlína manntegunda hafi verið algeng í þróunarsögunni.<ref name="Ackermann 2015">{{cite journal| vauthors = Ackermann RR, Mackay A, Arnold ML |date=október 2015|title=The Hybrid Origin of "Modern" Humans|journal=Evolutionary Biology|volume=43|issue=1|pages=1–11|doi=10.1007/s11692-015-9348-1|s2cid=14329491}}</ref> Þessar rannsóknir benda til þess að erfðaefni frá neanderdalsmönnum sé til staðar í öllum hópum manna utan Afríku og að allt að 6% erfðaefnis nútímamanna sé komið frá frummönnum.<ref name="pmid21179161">{{cite journal | vauthors = Reich D, Green RE, Kircher M, Krause J, Patterson N, Durand EY, Viola B, Briggs AW, Stenzel U, Johnson PL, Maricic T, Good JM, Marques-Bonet T, Alkan C, Fu Q, Mallick S, Li H, Meyer M, Eichler EE, Stoneking M, Richards M, Talamo S, Shunkov MV, Derevianko AP, Hublin JJ, Kelso J, Slatkin M, Pääbo S | display-authors = 6 | title = Genetic history of an archaic hominin group from Denisova Cave in Siberia | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_december-23-30-2010_468_7327/page/1053 | journal = Nature | volume = 468 | issue = 7327 | pages = 1053–60 | date = desember 2010 | pmid = 21179161 | pmc = 4306417 | doi = 10.1038/nature09710 | bibcode = 2010Natur.468.1053R | hdl = 10230/25596 | author-link1 = David Reich (geneticist) }}</ref><ref name="pmid20439435">{{cite journal | vauthors = Noonan JP | title = Neanderthal genomics and the evolution of modern humans | journal = Genome Research | volume = 20 | issue = 5 | pages = 547–53 | date = May 2010 | pmid = 20439435 | pmc = 2860157 | doi = 10.1101/gr.076000.108 }}</ref><ref name="10.1126/science.1209202">{{cite journal | vauthors = Abi-Rached L, Jobin MJ, Kulkarni S, McWhinnie A, Dalva K, Gragert L, Babrzadeh F, Gharizadeh B, Luo M, Plummer FA, Kimani J, Carrington M, Middleton D, Rajalingam R, Beksac M, Marsh SG, Maiers M, Guethlein LA, Tavoularis S, Little AM, Green RE, Norman PJ, Parham P | display-authors = 6 | title = The shaping of modern human immune systems by multiregional admixture with archaic humans | url = https://archive.org/details/sim_science_2011-10-07_334_6052/page/88 | journal = Science | volume = 334 | issue = 6052 | pages = 89–94 | date = október 2011 | pmid = 21868630 | pmc = 3677943 | doi = 10.1126/science.1209202 | bibcode = 2011Sci...334...89A }}</ref> Þróun mannsins fólst í mörgum [[formfræði]]legum, [[atferli]]slegum, [[þróunarfræði]]legum og [[lífeðlisfræði]]legum breytingum sem hafa átt sér stað frá því þróunarlínan greindist frá þróunarlínu simpansa. Einna stærstu breytingarnar fólust í þróun tvífætlingsstöðu, stærri heila og minni [[tvíbreytni]] ([[síbernska|síbernsku]]). Innbyrðis tengsl þessara breytinga eru umdeild.<ref name="Boyd2003">{{cite book| vauthors = Boyd R, Silk JB |author1-link=Robert Boyd (anthropologist)|author2-link=Joan Silk|url=https://archive.org/details/howhumansevolved03edboyd|title=How Humans Evolved|publisher=Norton|year=2003|isbn=978-0-393-97854-4|location=New York City|url-access=registration}}</ref> ==Líffræði== ===Líkamsbygging og líffærafræði=== {{aðalgrein|Mannslíkaminn}} [[Mynd:Anterior_view_of_human_female_and_male,_with_labels_2.png|thumb|right|Framhlið konu og karls með heitum helstu líkamshluta á ensku.]] Í meginatriðum [[samsvörun|samsvarar]] líkamsbygging manna líkamsbyggingu annarra dýra. Mannslíkaminn er samsettur úr [[fótur|fótum]], [[búkur|búk]], [[hendi|höndum]], [[háls]]i og [[höfuð|höfði]]. Í líkama fullorðins „meðalmanns“ eru um 30 billjón (30×10¹²) mennskar [[fruma|frumur]], meðan [[örverumengi mannsins]] er talið innihalda að minnsta kosti jafnmargar frumur.<ref>{{cite journal|author1=Sender R|author2=Fuchs S|author3=Milo R|title=Revised Estimates for the Number of Human and Bacteria Cells in the Body|publisher=PLoS Biology|year=2016|volume=14|issue=8|date=2016|doi=10.1371/journal.pbio.1002533|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4991899/}}</ref> Helstu [[líffærakerfi]]n í mannslíkamanum eru [[taugakerfi]]ð, [[blóðrásarkerfi]]ð, [[meltingarkerfi]]ð, [[innkirtlakerfi]]ð, [[ónæmiskerfi]]ð, [[hörundskerfi]]ð, [[sogæðakerfi]]ð, [[vöðva- og beinakerfi]]ð, [[æxlunarkerfi]]ð, [[öndunarkerfi]]ð og [[þvagkerfi]]ð.<ref>{{cite book | vauthors = Roza G |title=Inside the human body : using scientific and exponential notation |date=2007 |publisher=Rosen Pub. Group's PowerKids Press |location=New York |isbn=978-1-4042-3362-1 | url = https://books.google.com/books?id=vhO8Ia2ik7oC | page = 21 }}</ref><ref>{{cite web |title=Human Anatomy |url=http://www.innerbody.com/htm/body.html |publisher=Inner Body |access-date=6 January 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105065620/http://www.innerbody.com/htm/body.html |archive-date=5 January 2013 }}</ref> Menn hafa hlutfallslega minni [[gómur|góm]] og miklu minni [[tönn|tennur]] en önnur fremdardýr. Menn eru einu fremdardýrin sem hafa stuttar og tiltölulega flatar [[vígtönn|vígtennur]]. Tennur í mönnum sitja þétt og hjá ungum einstaklingum lokast bil vegna tannmissis fljótt. Menn eru smám saman að missa innstu [[endajaxl]]ana og sumir einstaklingar fá þá aldrei.<ref name="Revolution">{{cite book| vauthors = Collins D |url=https://archive.org/details/humanrevolutionf0000coll|title=The Human Revolution: From Ape to Artist|year=1976|isbn=978-0714816760|page=[https://archive.org/details/humanrevolutionf0000coll/page/208 208]|url-access=registration}}</ref> Menn eiga það sameiginlegt með simpönsum að vera með [[líffærisleif|leifar]] af hala, [[botnlangi|botnlanga]], sveigjanlega axlarliði, fingur sem grípa og [[andstæður þumall|andstæða þumla]].<ref>{{cite book|first1 = Marks|last1=J.M. |title=Human Biodiversity: Genes, Race, and History|date=2001|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-0-202-36656-2|page=16|language=en}}</ref> Ef undan eru skilin tvífætlingsstaðan og heilastærðin felst aðalmunurinn á mönnum og simpönsum í [[lyktarskyn]]i, [[heyrn]] og [[melting]]u [[prótín]]a.<ref name="O'Neil" /> Þéttleiki [[hársekkur|hársekkja]] er svipaður hjá mönnum og öðrum öpum, en það eru mest [[líkhár]] sem eru svo þunn að þau eru næstum ósýnileg.<ref>{{cite news|date=2017|title=How to be Human: The reason we are so scarily hairy|work=New Scientist|url=https://www.newscientist.com/article/mg23631460-700-why-are-humans-so-hairy/|access-date=29 April 2020}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Sandel AA | title = Brief communication: Hair density and body mass in mammals and the evolution of human hairlessness | journal = American Journal of Physical Anthropology | volume = 152 | issue = 1 | pages = 145–50 | date = September 2013 | pmid = 23900811 | doi = 10.1002/ajpa.22333 | hdl-access = free | hdl = 2027.42/99654 }}</ref> Menn eru með um það bil 2 milljónir [[svitakirtill|svitakirtla]] á öllum líkamanum, miklu fleiri en simpansar sem eru aðallega með svitakirtla í lófum og á iljum.<ref>{{cite web| vauthors = Kirchweger G |title=The Biology of Skin Color: Black and White|url=https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130216070146/http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html|archive-date=16 February 2013|access-date=6 January 2013|date=February 2, 2001|work=Evolution: Library|publisher=PBS}}</ref> Meðalhæð kvenna á heimsvísu er talin vera um 159 cm, en meðalhæð karla um 171 cm.<ref>{{cite journal| vauthors = Roser M, Appel C, Ritchie H |date=8 October 2013|title=Human Height|url=https://ourworldindata.org/human-height|journal=Our World in Data}}</ref> Eftir miðjan aldur dregst hæð sumra einstaklinga örlítið saman, en hæðin helst nokkuð stöðug fram á [[öldrun|gamals aldur]].<ref>{{cite web|title=Senior Citizens Do Shrink – Just One of the Body Changes of Aging|url=http://seniorjournal.com/NEWS/Aging/5-11-28-SeniorsDoShrink.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130219004303/http://seniorjournal.com/NEWS/Aging/5-11-28-SeniorsDoShrink.htm|archive-date=19 February 2013|access-date=6 January 2013|work=News|publisher=Senior Journal}}</ref> Í gegnum söguna hafa hópar fólks orðið hærri, líklega vegna betri næringar, heilsu og lífsskilyrða.<ref>{{cite journal | vauthors = Bogin B, Rios L | title = Rapid morphological change in living humans: implications for modern human origins | url = https://archive.org/details/sim_comparative-biochemistry-and-physiology-part-a_2003-09_136a_1/page/71 | journal = Comparative Biochemistry and Physiology. Part A, Molecular & Integrative Physiology | volume = 136 | issue = 1 | pages = 71–84 | date = September 2003 | pmid = 14527631 | doi = 10.1016/S1095-6433(02)00294-5 }}</ref> Meðal[[líkamsþyngd]] fullorðinna kvenna er 59 kg, en 77 kg hjá körlum.<ref>{{cite web|title=Human weight|url=http://www.articleworld.org/index.php/Human_weight|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111208053451/http://articleworld.org/index.php/Human_weight|archive-date=8 December 2011|access-date=10 December 2011|publisher=Articleworld.org}}</ref><ref>{{cite web | vauthors = Schlessingerman A | date = 2003 |title=Mass Of An Adult|url=https://hypertextbook.com/facts/2003/AlexSchlessingerman.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101030223/https://hypertextbook.com/facts/2003/AlexSchlessingerman.shtml|archive-date=1 January 2018|access-date=31 December 2017|publisher=The Physics Factbook: An Encyclopedia of Scientific Essays}}</ref> Líkt og margt annað í líkamsbyggingu manna eru bæði hæð og þyngd mjög breytileg milli einstaklinga og ráðast af bæði erfðum og umhverfisaðstæðum.<ref>{{cite book| vauthors = Kushner R |url=https://books.google.com/books?id=vWjK5etS7PMC&pg=PA121|title=Treatment of the Obese Patient (Contemporary Endocrinology)|publisher=Humana Press|year=2007|isbn=978-1-59745-400-1|location=Totowa, NJ|page=158|access-date=5 April 2009}}</ref><ref name="Anes2000">{{cite journal | vauthors = Adams JP, Murphy PG | title = Obesity in anaesthesia and intensive care | url = https://archive.org/details/sim_british-journal-of-anaesthesia_2000-07_85_1/page/91 | journal = British Journal of Anaesthesia | volume = 85 | issue = 1 | pages = 91–108 | date = July 2000 | pmid = 10927998 | doi = 10.1093/bja/85.1.91 | doi-access = free }}</ref> Menn eru færir um að [[kast]]a hlutum miklu hraðar og nákvæmar en önnur dýr.<ref>{{cite journal| vauthors = Lombardo MP, Deaner RO |date=March 2018|title=Born to Throw: The Ecological Causes that Shaped the Evolution of Throwing In Humans |journal=The Quarterly Review of Biology|language=en|volume=93|issue=1|pages=1–16|doi=10.1086/696721|s2cid=90757192|issn=0033-5770}}</ref> Menn eru líka með hraðskreiðustu langhlaupurum dýraríkisins þótt mörg dýr slái þeim við á styttri vegalengdum.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2009/10/27/health/27well.html |work=The New York Times |title=The Human Body Is Built for Distance |last1 = Parker-Pope|first1=Tara|author-link1=Tara Parker-Pope |date=27 October 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105211812/http://www.nytimes.com/2009/10/27/health/27well.html |archive-date=5 November 2015 }}</ref><ref name="O'Neil">{{cite web | vauthors = O'Neil D |title=Humans |url=http://anthro.palomar.edu/primate/prim_8.htm |work=Primates |publisher=Palomar College |access-date=6 January 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130111004211/http://anthro.palomar.edu/primate/prim_8.htm |archive-date=11 January 2013 }}</ref> Þynnri hár og virkari svitakirtlar draga úr hættu á [[hitaörmögnun]] í langhlaupum.<ref>{{cite web | vauthors = John B |title=What is the role of sweating glands in balancing body temperature when running a marathon? |url=http://www.livestrong.com/article/514545-what-is-the-role-of-sweat-glands-in-balancing-body-temperature-when-running-a-marathon/ |publisher=Livestrong.com |access-date=6 January 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130131184339/http://www.livestrong.com/article/514545-what-is-the-role-of-sweat-glands-in-balancing-body-temperature-when-running-a-marathon/ |archive-date=31 January 2013 }}</ref> === Erfðafræði === {{aðalgrein|Erfðamengi mannsins}} [[File:Human karyotype with bands and sub-bands.png|thumb|Skýringarmynd sem sýnir hefðbundna [[kjarnagerð]] manna, þar á meðal kynlitningana (XX og XY).]] Líkt og flest önnur dýr eru menn [[litnun|tvílitna]] [[heilkjörnungur|heilkjörnungar]]. Hver [[líkamsfruma]] er með 23 [[litningur|litningapör]] þar sem hvor litningur í pari er frá öðru foreldri einstaklingsins. [[Kynfruma|Kynfrumurnar]] hafa aðeins eitt sett litninga sem er blandað úr báðum litningapörum. Af þessum 23 litningapörum eru 22 [[frílitningur|frílitningar]] og eitt par [[kynlitningur|kynlitninga]]. Líkt og önnur spendýr eru menn með [[XY-kynákvörðun]] þannig að konur eru að jafnaði með XX og karlar með XY.<ref name="Therman1980">{{cite book | vauthors = Therman E |title=Human Chromosomes: Structure, Behavior, Effects | url = https://archive.org/details/humanchromosomes0000ther_f7n0 |date=1980 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer US]] |pages=[https://archive.org/details/humanchromosomes0000ther_f7n0/page/112 112]–24 |isbn=978-1-4684-0109-7 |doi=10.1007/978-1-4684-0107-3|s2cid=36686283 }}</ref> [[Gen]] og [[umhverfi]] hafa áhrif á breytileika í útliti, líkamsbyggingu, mótstöðu gegn vissum sjúkdómum og andlegum hæfileikum. Samspil erfða og umhverfis við mótun tiltekinna einkenna er ekki vel þekkt.<ref>{{cite journal | vauthors = Edwards JH, Dent T, Kahn J | title = Monozygotic twins of different sex | journal = Journal of Medical Genetics | volume = 3 | issue = 2 | pages = 117–23 | date = June 1966 | pmid = 6007033 | pmc = 1012913 | doi = 10.1136/jmg.3.2.117 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Machin GA | title = Some causes of genotypic and phenotypic discordance in monozygotic twin pairs | journal = American Journal of Medical Genetics | volume = 61 | issue = 3 | pages = 216–28 | date = January 1996 | pmid = 8741866 | doi = 10.1002/(SICI)1096-8628(19960122)61:3<216::AID-AJMG5>3.0.CO;2-S }}</ref> Þótt engir tveir einstaklingar (ekki einu sinni [[eineggja tvíburar]]) séu erfðafræðilega eins,<ref>{{cite journal | vauthors = Jonsson H, Magnusdottir E, Eggertsson HP, Stefansson OA, Arnadottir GA, Eiriksson O, Zink F, Helgason EA, Jonsdottir I, Gylfason A, Jonasdottir A, Jonasdottir A, Beyter D, Steingrimsdottir T, Norddahl GL, Magnusson OT, Masson G, Halldorsson BV, Thorsteinsdottir U, Helgason A, Sulem P, Gudbjartsson DF, Stefansson K | display-authors = 6 | title = Differences between germline genomes of monozygotic twins | journal = Nature Genetics | volume = 53 | issue = 1 | pages = 27–34 | date = January 2021 | pmid = 33414551 | doi = 10.1038/s41588-020-00755-1 | s2cid = 230986741 }}</ref> eru erfðafræðileg líkindi milli manna svo mikil að erfðaefni hvaða tveggja manna sem er er að meðaltali milli 99,5% og 99,9% það sama.<ref>{{cite web|title=Genetic – Understanding Human Genetic Variation|url=http://science.education.nih.gov/supplements/nih1/genetic/guide/genetic_variation1.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130825143543/http://science.education.nih.gov/supplements/nih1/genetic/guide/genetic_variation1.htm|archive-date=25 August 2013|access-date=13 December 2013|work=Human Genetic Variation|publisher=National Institute of Health (NIH)|quote=Between any two humans, the amount of genetic variation—biochemical individuality—is about 0.1%.}}</ref><ref> {{cite journal | vauthors = Levy S, Sutton G, Ng PC, Feuk L, Halpern AL, Walenz BP, Axelrod N, Huang J, Kirkness EF, Denisov G, Lin Y, MacDonald JR, Pang AW, Shago M, Stockwell TB, Tsiamouri A, Bafna V, Bansal V, Kravitz SA, Busam DA, Beeson KY, McIntosh TC, Remington KA, Abril JF, Gill J, Borman J, Rogers YH, Frazier ME, Scherer SW, Strausberg RL, Venter JC | display-authors = 6 | title = The diploid genome sequence of an individual human | journal = PLOS Biology | volume = 5 | issue = 10 | pages = e254 | date = September 2007 | pmid = 17803354 | pmc = 1964779 | doi = 10.1371/journal.pbio.0050254 }}</ref> Þetta gerir það að verkum að menn eru einsleitari en aðrir mannapar, þar á meðal simpansar.<ref name="REGWG2005">{{cite journal | vauthors = ((Race, Ethnicity, and Genetics Working Group)) | title = The use of racial, ethnic, and ancestral categories in human genetics research | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2005-10_77_4/page/519 | journal = American Journal of Human Genetics | volume = 77 | issue = 4 | pages = 519–32 | date = October 2005 | pmid = 16175499 | pmc = 1275602 | doi = 10.1086/491747 }}</ref><ref name="oxf">{{cite web|title=Chimps show much greater genetic diversity than humans|url=http://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120302.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218091207/http://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120302.html|archive-date=18 December 2013|access-date=13 December 2013|work=Media|publisher=University of Oxford}}</ref> Þessi litli breytileiki hjá mönnum miðað við önnur dýr bendir til þess að [[erfðaþröng]] hafi átt sér stað á [[Síð-Pleistósen]] (fyrir um 100.000 árum), þar sem fjöldi manna hafi minnkað niður í nokkur pör.<ref name="Harpending1998">{{cite journal | vauthors = Harpending HC, Batzer MA, Gurven M, Jorde LB, Rogers AR, Sherry ST | title = Genetic traces of ancient demography | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1998-02-17_95_4/page/1961 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 95 | issue = 4 | pages = 1961–7 | date = February 1998 | pmid = 9465125 | pmc = 19224 | doi = 10.1073/pnas.95.4.1961 | bibcode = 1998PNAS...95.1961H | doi-access = free }}</ref><ref name="Jorde1997">{{cite journal | vauthors = Jorde LB, Rogers AR, Bamshad M, Watkins WS, Krakowiak P, Sung S, Kere J, Harpending HC | display-authors = 6 | title = Microsatellite diversity and the demographic history of modern humans | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1997-04-01_94_7/page/3100 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 94 | issue = 7 | pages = 3100–3 | date = April 1997 | pmid = 9096352 | pmc = 20328 | doi = 10.1073/pnas.94.7.3100 | bibcode = 1997PNAS...94.3100J | doi-access = free }}</ref> [[Náttúruval]] hefur síðan haldið áfram að móta mannkynið og vísbendingar eru um [[stefnubundið val]] einhvern tíma á síðustu 15.000 árum.<ref name="urlNYT">{{cite news| vauthors = Wade N |date=7 March 2007|title=Still Evolving, Human Genes Tell New Story|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2006/03/07/science/07evolve.html|url-status=live|access-date=13 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114232231/http://www.nytimes.com/2006/03/07/science/07evolve.html|archive-date=14 January 2012}}</ref> [[Erfðamengi mannsins]] var fyrst kortlagt í heild sinni með raðgreiningu árið 2001<ref>{{cite journal | vauthors = Pennisi E | title = The human genome | url = https://archive.org/details/sim_science_2001-02-16_291_5507/page/1176 | journal = Science | volume = 291 | issue = 5507 | pages = 1177–80 | date = February 2001 | pmid = 11233420 | doi = 10.1126/science.291.5507.1177 | s2cid = 38355565 }}</ref> og árið 2020 var búið að raðgreina hundruð þúsunda erfðamengja.<ref>{{cite journal | vauthors = Rotimi CN, Adeyemo AA | title = From one human genome to a complex tapestry of ancestry | journal = Nature | volume = 590 | issue = 7845 | pages = 220–221 | date = February 2021 | pmid = 33568827 | doi = 10.1038/d41586-021-00237-2 | bibcode = 2021Natur.590..220R | s2cid = 231882262 }}</ref> Árið 2012 hafði verkefnið [[International HapMap Project]] borið saman erfðamengi 1.184 einstaklinga úr 11 hópum og fundið 1,6 milljón dæmi um [[einkirnabreytileiki|einkirnabreytileika]].<ref>{{cite journal | vauthors = Altshuler DM, Gibbs RA, Peltonen L, Altshuler DM, Gibbs RA, Peltonen L, Dermitzakis E, Schaffner SF, Yu F, Peltonen L, Dermitzakis E, Bonnen PE, Altshuler DM, Gibbs RA, de Bakker PI, Deloukas P, Gabriel SB, Gwilliam R, Hunt S, Inouye M, Jia X, Palotie A, Parkin M, Whittaker P, Yu F, Chang K, Hawes A, Lewis LR, Ren Y, Wheeler D, Gibbs RA, Muzny DM, Barnes C, Darvishi K, Hurles M, Korn JM, Kristiansson K, Lee C, McCarrol SA, Nemesh J, Dermitzakis E, Keinan A, Montgomery SB, Pollack S, Price AL, Soranzo N, Bonnen PE, Gibbs RA, Gonzaga-Jauregui C, Keinan A, Price AL, Yu F, Anttila V, Brodeur W, Daly MJ, Leslie S, McVean G, Moutsianas L, Nguyen H, Schaffner SF, Zhang Q, Ghori MJ, McGinnis R, McLaren W, Pollack S, Price AL, Schaffner SF, Takeuchi F, Grossman SR, Shlyakhter I, Hostetter EB, Sabeti PC, Adebamowo CA, Foster MW, Gordon DR, Licinio J, Manca MC, Marshall PA, Matsuda I, Ngare D, Wang VO, Reddy D, Rotimi CN, Royal CD, Sharp RR, Zeng C, Brooks LD, McEwen JE | display-authors = 6 | title = Integrating common and rare genetic variation in diverse human populations | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-09-02_467_7311/page/52 | journal = Nature | volume = 467 | issue = 7311 | pages = 52–8 | date = September 2010 | pmid = 20811451 | doi = 10.1038/nature09298 | pmc = 3173859 | bibcode = 2010Natur.467...52T }}</ref> Mestur breytileiki í erfðamengi manna virðist vera meðal afrískra hópa (allt að 100.000 staðbrigði af 67,3 milljón erfðabrigðum sem Human Genetic Diversity Project fann, eða um 0,15%). Flest erfðabrigði sem finnast annars staðar í heiminum er líka að finna í Afríku, en nokkur fjöldi staðbrigða virðist líka vera til staðar annars staðar, sérstaklega í Eyjaálfu og Ameríku (tugir þúsunda).<ref name="Bergstrom2020">{{cite journal | vauthors = Bergström A, McCarthy SA, Hui R, Almarri MA, Ayub Q, Danecek P, Chen Y, Felkel S, Hallast P, Kamm J, Blanché H, Deleuze JF, Cann H, Mallick S, Reich D, Sandhu MS, Skoglund P, Scally A, Xue Y, Durbin R, Tyler-Smith C | display-authors = 6 | title = Insights into human genetic variation and population history from 929 diverse genomes | journal = Science | volume = 367 | issue = 6484 | pages = eaay5012 | date = March 2020 | pmid = 32193295 | pmc = 7115999 | doi = 10.1126/science.aay5012 }} "Populations in central and southern Africa, the Americas, and Oceania each harbor tens to hundreds of thousands of ''private'', common genetic variants. Most of these variants arose as new mutations rather than through archaic introgression, except in Oceanian populations, where many private variants derive from Denisovan admixture."</ref> Flest staðbrigði eru þó sjaldgæf innan sinna svæða, svo mestur erfðabreytileiki milli einstaklinga stafar af erfðabrigðum sem finnast um allan heim.<ref name="pmid33350384">{{cite journal| author=Biddanda A, Rice DP, Novembre J| title=A variant-centric perspective on geographic patterns of human allele frequency variation. | journal=Elife | year= 2020 | volume= 9 | issue= | pages= | pmid=33350384 | doi=10.7554/eLife.60107 | pmc=7755386 | url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/eutils/elink.fcgi?dbfrom=pubmed&tool=sumsearch.org/cite&retmode=ref&cmd=prlinks&id=33350384 }} </ref> Árið 2010 var talið að menn hefðu um það bil 22.000 gen.<ref name=Pertea2010>{{cite journal | vauthors = Pertea M, Salzberg SL | title = Between a chicken and a grape: estimating the number of human genes | journal = Genome Biology | volume = 11 | issue = 5 | page = 206 | year = 2010 | pmid = 20441615 | pmc = 2898077 | doi = 10.1186/gb-2010-11-5-206 }}</ref> Með því að bera saman [[mtDNA]] sem aðeins erfist frá móður, hafa erfðafræðingar ályktað að síðasta sameiginlega formóðir alls mannkyns, sem skildi [[erfðamark]] sitt eftir hjá öllum núlifandi mönnum, hafi verið uppi fyrir um 90.000 til 200.000 árum.<ref name="pmid3025745">{{cite journal | vauthors = Cann RL, Stoneking M, Wilson AC | title = Mitochondrial DNA and human evolution | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1987-01-01_325_6099/page/30 | journal = Nature | volume = 325 | issue = 6099 | pages = 31–6 | year = 1987 | pmid = 3025745 | doi = 10.1038/325031a0 | bibcode = 1987Natur.325...31C | s2cid = 4285418 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Soares P, Ermini L, Thomson N, Mormina M, Rito T, Röhl A, Salas A, Oppenheimer S, Macaulay V, Richards MB | display-authors = 6 | title = Correcting for purifying selection: an improved human mitochondrial molecular clock | journal = American Journal of Human Genetics | volume = 84 | issue = 6 | pages = 740–59 | date = June 2009 | pmid = 19500773 | pmc = 2694979 | doi = 10.1016/j.ajhg.2009.05.001 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170820230218/http://www.leeds.ac.uk/news/article/245/new_molecular_clock_aids_dating_of_human_migration_history |archive-date=2017-08-20 | url=http://www.leeds.ac.uk/news/article/245/new_molecular_clock_aids_dating_of_human_migration_history }}</ref><ref name="poz">{{cite journal | vauthors = Poznik GD, Henn BM, Yee MC, Sliwerska E, Euskirchen GM, Lin AA, Snyder M, Quintana-Murci L, Kidd JM, Underhill PA, Bustamante CD | display-authors = 6 | title = Sequencing Y chromosomes resolves discrepancy in time to common ancestor of males versus females | url = https://archive.org/details/sim_science_2013-08-02_341_6145/page/562 | journal = Science | volume = 341 | issue = 6145 | pages = 562–5 | date = August 2013 | pmid = 23908239 | pmc = 4032117 | doi = 10.1126/science.1237619 | bibcode = 2013Sci...341..562P }}</ref> ===Æviskeið=== [[File:Tubal Pregnancy with embryo.jpg|thumb|10&nbsp;mm langt [[mannsfóstur]] 5 vikna gamalt.]] [[Æxlun]] manna á sér venjulega stað með [[innri frjóvgun]] við [[samfarir]], en getur líka farið fram með [[tæknifrjóvgun]].<ref name="She2016">{{cite book| vauthors = Shehan CL |url=https://books.google.com/books?id=-gSeCAAAQBAJ&pg=PA406|title=The Wiley Blackwell Encyclopedia of Family Studies, 4 Volume Set|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-65845-1|page=406|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910181340/https://books.google.com/books?id=-gSeCAAAQBAJ&pg=PA406|archive-date=10 September 2017|url-status=live|name-list-style=vanc|df=dmy-all}}</ref> Meðal[[meðganga]] stendur í 38 vikur, en eðlileg meðganga getur verið breytileg um allt að 37 daga.<ref>{{cite journal | vauthors = Jukic AM, Baird DD, Weinberg CR, McConnaughey DR, Wilcox AJ | title = Length of human pregnancy and contributors to its natural variation | journal = Human Reproduction | volume = 28 | issue = 10 | pages = 2848–55 | date = October 2013 | pmid = 23922246 | pmc = 3777570 | doi = 10.1093/humrep/det297 }}</ref> Fósturvísirinn vex fram að 9. viku, en þá er hann skilgreindur sem [[fóstur]].<ref name="nursing">{{cite book | vauthors = Klossner NJ | url = https://books.google.com/books?id=B47OVg25g-QC&q=fetal+stage+begins&pg=PA103 | title = Introductory Maternity Nursing | date = 2005 | page = 103 | quote = The fetal stage is from the beginning of the 9th week after fertilization and continues until birth | isbn = 978-0-7817-6237-3 }}</ref> Menn geta [[gangsetning fæðingar|komið fæðingu af stað]] eða framkvæmt [[keisaraskurður|keisaraskurð]] ef læknar telja þörf á að barnið fæðist fyrir tímann.<ref name="WHO2014">{{cite web|author=World Health Organization|date=November 2014|title=Preterm birth Fact sheet N°363|url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150307050438/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/|archive-date=7 March 2015|access-date=6 March 2015|work=who.int|df=dmy-all}}</ref> Í þróuðum ríkjum eru nýburar oftast 3-4 kg að þyngd og 47-53 cm að lengd við fæðingu.<ref>{{cite journal | vauthors = Kiserud T, Benachi A, Hecher K, Perez RG, Carvalho J, Piaggio G, Platt LD | title = The World Health Organization fetal growth charts: concept, findings, interpretation, and application | journal = American Journal of Obstetrics and Gynecology | volume = 218 | issue = 2S | pages = S619–S629 | date = February 2018 | pmid = 29422204 | doi = 10.1016/j.ajog.2017.12.010 | s2cid = 46810955 }}</ref><ref>{{cite web|date=2019-03-18|title=What is the average baby length? Growth chart by month|url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/324728|access-date=2021-04-18|website=www.medicalnewstoday.com|language=en}}</ref> Í þróunarríkjum er [[lág fæðingarþyngd]] algeng og á þátt í hærri tíðni [[ungbarnadauði|ungbarnadauða]] í þeim löndum.<ref name="Khor2003">{{cite journal | vauthors = Khor GL | title = Update on the prevalence of malnutrition among children in Asia | journal = Nepal Medical College Journal | volume = 5 | issue = 2 | pages = 113–22 | date = December 2003 | pmid = 15024783 }}</ref> Miðað við aðrar tegundir er fæðing mjög hættuleg mönnum, og mun meiri hætta á vandamálum og dauða móður og barns.<ref>{{cite journal| vauthors = Rosenberg KR |date=1992|title=The evolution of modern human childbirth |journal=American Journal of Physical Anthropology|language=en|volume=35|issue=S15|pages=89–124|doi=10.1002/ajpa.1330350605|issn=1096-8644}}</ref> Stærð höfuðs fóstursins er hlutfallslega mun nær stærð mjaðmagrindarinnar en hjá öðrum fremdardýrum.<ref name="Pavlicev">{{cite journal | vauthors = Pavličev M, Romero R, Mitteroecker P | title = Evolution of the human pelvis and obstructed labor: new explanations of an old obstetrical dilemma | journal = American Journal of Obstetrics and Gynecology | volume = 222 | issue = 1 | pages = 3–16 | date = January 2020 | pmid = 31251927 | doi = 10.1016/j.ajog.2019.06.043 | s2cid = 195761874 }}</ref> Ástæður þessa eru ekki með öllu ljósar. Oft hefur þetta verið skýrt með því að þróun tvífætlingsstöðu og stækkun heilans hafi valdið þessari [[fæðingarklemma|fæðingarklemmu]], en nýlegar rannsóknir benda til þess að ástæðurnar gætu verið flóknari.<ref name="Pavlicev"/><ref>{{cite news|title=The real reasons why childbirth is so painful and dangerous| vauthors = Barras C |date=22 December 2016|publisher=BBC}}</ref> Þetta leiðir til sársaukafullrar fæðingar sem getur tekið yfir 24 tíma.<ref>{{cite web | vauthors = Kantrowitz B | date = 2 July 2007 | title = What Kills One Woman Every Minute of Every Day? | work = [[Newsweek]] | url = http://www.msnbc.msn.com/id/19389326/site/newsweek/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20070628160443/http://www.msnbc.msn.com/id/19389326/site/newsweek/ | archive-date = 28 June 2007 | quote = A woman dies in childbirth every minute, most often due to uncontrolled bleeding and infection, with the world's poorest women most vulnerable. The lifetime risk is 1 in 16 in sub-Saharan Africa, compared to 1 in 2,800 in developed countries. }}</ref> Líkurnar á vel heppnaðri fæðingu jukust mikið á 20. öld með þróun læknisfræði í auðugri löndum. Í öðrum heimshlutum er [[náttúruleg fæðing]] enn hættuleg og tíðni [[mæðradauði|mæðradauða]] um 100 sinnum hærri en í þróuðum ríkjum.<ref name="Rush2000">{{cite journal | vauthors = Rush D | title = Nutrition and maternal mortality in the developing world | journal = The American Journal of Clinical Nutrition | volume = 72 | issue = 1 Suppl | pages = 212S–240S | date = July 2000 | pmid = 10871588 | doi = 10.1093/ajcn/72.1.212S }}</ref> Bæði kynin annast börn manna, ólíkt öðrum fremdardýrum þar sem móðirin sér aðallega um ungviðið.<ref>{{cite book| vauthors = Laland KN, Brown G |url=https://books.google.com/books?id=2KcbFVBSxWYC|title=Sense and Nonsense: Evolutionary Perspectives on Human Behaviour|date=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-958696-7|page=7|language=en}}</ref> Ungabörn eru [[háð umönnun]] við fæðingu. Þau vaxa í nokkur ár og verða venjulega [[kynþroski|kynþroska]] 15 til 17 ára gömul.<ref name="Kail">{{cite book| vauthors = Kail RV, Cavanaugh JC |url=https://books.google.com/books?id=E-n5E7oyCgoC&pg=PA296|title=Human Development: A Lifespan View |publisher=[[Cengage Learning]]|year=2010|isbn=978-0-495-60037-4|edition=5th|page=296}}</ref><ref name="Schuiling">{{cite book| vauthors = Schuiling KD, Likis FE |url=https://books.google.com/books?id=QTDFDAAAQBAJ&pg=PA22|title=Women's Gynecologic Health|publisher=[[Jones & Bartlett Learning]]|year=2016|isbn=978-1-284-12501-6|page=22|quote=The changes that occur during puberty usually happen in an ordered sequence, beginning with thelarche (breast development) at around age 10 or 11, followed by adrenarche (growth of pubic hair due to androgen stimulation), peak height velocity, and finally menarche (the onset of menses), which usually occurs around age 12 or 13.}}</ref><ref name="Phillips">{{cite book| vauthors = Phillips DC |url=https://books.google.com/books?id=84StBAAAQBAJ&pg=PA18|title=Encyclopedia of Educational Theory and Philosophy|publisher=[[Sage Publications]]|year=2014|isbn=978-1-4833-6475-9|pages=18–19|quote=On average, the onset of puberty is about 18 months earlier for girls (usually starting around the age of 10 or 11 and lasting until they are 15 to 17) than for boys (who usually begin puberty at about the age of 11 to 12 and complete it by the age of 16 to 17, on average).}}</ref> Ævi manna er gjarnan skipt í nokkur æviskeið. Algengt er að tala um [[ungabarn|ungabörn]], [[barn|börn]], [[unglingur|unglinga]], [[fullorðinn|fullorðið fólk]] og [[öldrun|aldraða]].<ref>{{cite journal| vauthors = Mintz S |date=1993|title=Life stages|journal=Encyclopedia of American Social History|volume=3|pages=7–33}}</ref> Lengd þessara æviskeiða er breytileg eftir menningarsvæðum og tímabilum, en markast meðal annars af vaxtarkipp á kynþroskaskeiðinu skömmu áður en einstaklingur verður fullvaxta.<ref>{{cite journal | vauthors = Soliman A, De Sanctis V, Elalaily R, Bedair S | title = Advances in pubertal growth and factors influencing it: Can we increase pubertal growth? | journal = Indian Journal of Endocrinology and Metabolism | volume = 18 | issue = Suppl 1 | pages = S53-62 | date = November 2014 | pmid = 25538878 | pmc = 4266869 | doi = 10.4103/2230-8210.145075 }}</ref> Konur ganga gegnum [[tíðahvörf]] og verða [[ófrjósemi|ófrjóar]] um 50 ára aldur.<ref>{{cite journal | vauthors = Walker ML, Herndon JG | title = Menopause in nonhuman primates? | journal = Biology of Reproduction | volume = 79 | issue = 3 | pages = 398–406 | date = September 2008 | pmid = 18495681 | pmc = 2553520 | doi = 10.1095/biolreprod.108.068536 }}</ref> Stungið hefur verið upp á því að tíðahvörfin auki möguleika kvenna á að eignast afkomendur með því að gefa þeim tækifæri til að einbeita sér að þeim börnum sem fyrir eru, og síðan þeirra börnum ([[ömmutilgátan]]), fremur en halda áfram að eiga börn fram á gamals aldur.<ref name="Diamond1997">{{cite book | vauthors = Diamond J |author-link=Jared Diamond |title=Why is Sex Fun? The Evolution of Human Sexuality | url = https://archive.org/details/whyissexfunevolu00diam_261 |publisher=Basic Books |location=New York City |year=1997 |pages=[https://archive.org/details/whyissexfunevolu00diam_261/page/n117 167]–70 |isbn=978-0-465-03127-6}}</ref><ref name="Peccei2001">{{cite journal | vauthors = Peccei JS |title= Menopause: Adaptation or epiphenomenon? |journal=Evolutionary Anthropology |volume=10 |issue=2 |year=2001 |pages=43–57 |doi=10.1002/evan.1013|s2cid=1665503 }}</ref> Ævilengd hvers einstaklings ræðst af tveimur meginþáttum: erfðum og lífstíl.<ref name="USC">{{cite news | vauthors = Marziali C |date=7 December 2010 |title=Reaching Toward the Fountain of Youth |url=http://uscnews.usc.edu/health/reaching_toward_the_fountain_of_youth.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213203112/http://uscnews.usc.edu/health/reaching_toward_the_fountain_of_youth.html|url-status=dead|archive-date=13 December 2010 |work=USC Trojan Family Magazine |access-date=7 December 2010}}</ref> Af ýmsum ástæðum, meðal annars líffræðilegum, lifa konur að jafnaði fjórum árum lengur en karlar.<ref>{{cite web | vauthors = Kalben BB |title=Why Men Die Younger: Causes of Mortality Differences by Sex |publisher=Society of Actuaries |year=2002 |url=http://www.soa.org/news-and-publications/publications/other-publications/monographs/m-li01-1-toc.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130701185241/http://www.soa.org/news-and-publications/publications/other-publications/monographs/m-li01-1-toc.aspx |archive-date=1 July 2013 }}</ref> Árið 2018 voru lífslíkur stúlkna við fæðingu áætlaðar 74,9 ár á heimsvísu, samanborið við 70,4 ár hjá drengjum.<ref>{{cite web|date=2018|title=Life expectancy at birth, female (years)|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.FE.IN|access-date=2020-10-13|website=World Bank}}</ref><ref>{{cite web|date=2018|title=Life expectancy at birth, male (years)|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.MA.IN|access-date=2020-10-13|website=World Bank}}</ref> Mikill munur er á lífslíkum eftir landsvæðum sem fer að mestu saman við efnahagsþróun. Lífslíkur stúlkna í Hong Kong eru þannig til dæmis 87,6 ár og drengja 81,8 ár, meðan í Mið-Afríkulýðveldinu eru lífslíkur stúlkna aðeins 55,0 ár og drengja 50,6 ár.<ref>{{cite book | vauthors = Conceição P, etal | title = Human Development Report | date = 2019 | work = United Nations Development Programme | url = http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf | isbn = 978-92-1-126439-5 }}</ref><ref name="MLT">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/sites/all/themes/hdr_theme/country-notes/MLT.pdf|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> Almennt eykst hlutfall aldraðra í þróuðum ríkjum, þar sem miðaldur er í kringum 40 ár. Í þróunarríkjum er miðaldur milli 15 og 20 ár. Í Evrópu er til dæmis einn af hverjum fjórum 60 ára og eldri, meðan þetta hlutfall er aðeins einn af tuttugu í Afríku.<ref>{{cite web | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ | title = The World Factbook | archive-url = https://web.archive.org/web/20090912045414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ | archive-date = 12 September 2009 | publisher = U.S. Central Intelligence Agency | access-date = 2 April 2005 }}</ref> Fjöldi [[tíræður|tíræðra]] (fólks sem náð hefur 100 ára aldri) í heiminum var talinn standa í 210.000 árið 2002, samkvæmt Sameinuðu þjóðunum.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/ageing/note5713.doc.htm |title=U.N. Statistics on Population Ageing |publisher=United Nations |date=28 February 2002 |access-date=2 April 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051208122227/http://www.un.org/ageing/note5713.doc.htm |archive-date=8 December 2005}}</ref> {| class="wikitable" style="width: 80%; margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ! colspan="5" | Æviskeið manna |- |[[File:Redheaded child mesmerized 2.jpg|100px|center]] |[[File:Ромський хлопчик (Мукачево).jpg|100px|center]] |[[File:Da Nang, Vietnam A young Marine private waits on the beach during the Marine landing - NARA - 532432 (cropped).jpg|100px|center]] |[[File:Pataxo001.jpg|100px|center]] |[[File:An old age.JPG|100px|center]] |- |[[File:Baby playing with yellow paint. Work by Dutch artist Peter Klashorst entitled "Experimental".jpg|100px|center]] |[[File:Burkina Faso girl.jpg|100px|center]] |[[File:Portrait of a Persian lady in Iran, 10-08-2006 (cropped).jpg|100px|center]] |[[File:Punjabi woman smile.jpg|100px|center]] |[[File:HappyPensioneer.jpg|100px|center]] |- style="text-align: center;" |style="width: 20%"|[[Ungabarn|Ungabörn]], drengur og stúlka |style="width: 20%"|[[Barn|Börn]], drengur og stúlka |style="width: 20%"|[[Unglingur|Ungt fólk]], piltur og stúlka |style="width: 20%"|[[Fullorðinn]] karl og kona |style="width: 20%"|[[Öldrun|Gamall]] karl og kona |} ==Búsvæði og útbreiðsla== [[File:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January.jpg|thumb|[[Tókýó]] er stærsta [[stórborgarsvæði]] heims.]] [[File:BlackMarble20161km.jpg|thumb|right|[[Jörðin]] séð úr geimnum 2016, þar sem umfang mannabyggðar sést á ljósmagni.]] Fyrstu bústaðir manna voru reistir í námunda við [[vatn]] og aðrar náttúruauðlindir sem þeir gátu nýtt sér til viðurværis, eins og veiði[[dýr]] og [[ræktarland]] fyrir [[jarðrækt]] og [[húsdýr]].<ref>{{cite book| vauthors = Rector RK |url=https://www.worldcat.org/oclc/953735302|title=The Early River Valley Civilizations|date=2016|isbn=978-1-4994-6329-3|edition=First|location=New York, NY|page=10|oclc=953735302}}</ref> Nútímamenn hafa þróað mikla getu til að breyta [[búsvæði|búsvæðum]] sínum sér í hag með tækni, eins og [[áveita|áveitum]], [[borgarskipulag]]i, [[byggingartækni]], [[skógeyðing]]u og [[eyðimerkurmyndun]].<ref>{{cite web |url=http://www.westerville.k12.oh.us/userfiles/4188/Classes/7526/humanforcesthatchangeenvironment.pdf?id=448117 |title=How People Modify the Environment |author=<!--Not stated--> |publisher=Westerville City School District |access-date=13. mars 2019 |archive-date=2021-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826213050/https://www.westerville.k12.oh.us/userfiles/4188/Classes/7526/humanforcesthatchangeenvironment.pdf?id=448117 |url-status=dead }}</ref> [[Mannabyggð]] er áfram viðkvæm fyrir [[náttúruhamfarir|náttúruhamförum]], sérstaklega ef hún er staðsett á hættusvæðum og þar sem byggingar eru af litlum gæðum vegna [[fátækt]]ar.<ref>{{cite web |url=http://siteresources.worldbank.org/INTLACREGTOPHAZMAN/Resources/EN_Breve_Oct03_32_Nat_Dis_EN.pdf |title=Natural disasters and the urban poor |publisher=[[World Bank]] |date=október 2003 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809063303/http://siteresources.worldbank.org/INTLACREGTOPHAZMAN/Resources/EN_Breve_Oct03_32_Nat_Dis_EN.pdf |archive-date=9. ágúst 2017 }}</ref> Hópamyndun og markviss breyting búsvæða hafa meðal annars þau markmið að veita vörn, safna saman þægindum og auðlegð, auka við fæðuframboð, bæta [[fagurfræði]], auka þekkingu og efla vöruskipti.<ref>{{cite book| vauthors = Habitat UN |url=https://www.worldcat.org/oclc/889953315|title=The state of the world's cities 2012 / prosperity of cities.|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-01559-6|location=[London]|pages=x|oclc=889953315}}</ref> Menn hafa mikla [[aðlögun]]arhæfni, þrátt fyrir að hafa lítið þol gagnvart ýmsum aðstæðum óstuddir af tækni.<ref name=":10">{{cite book| vauthors = Piantadosi CA |url=https://www.worldcat.org/oclc/70215878|title=The biology of human survival : life and death in extreme environments|date=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-974807-5|location=Oxford|pages=2–3|oclc=70215878}}</ref> Með nýsköpun hafa menn aðlagað þolmörk sín að alls konar hitastigi, rakastigi, og hæð.<ref name=":10" /> Afleiðingin er sú að menn hafa dreifst um alla Jörðina og finnast nær alls staðar, frá [[hitabeltisregnskógur|hitabeltisregnskógum]] að [[eyðimörk]]um að köldum [[pólsvæði|pólsvæðum]] og [[mengun|menguðum]] iðnaðarborgum. Flestar aðrar dýrategundir eru bundnar við nokkur landfræðileg svæði vegna takmarkaðrar aðlögunarhæfni.<ref name="adapt1">{{cite web| vauthors = O'Neil D |title=Human Biological Adaptability; Overview|url=http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm|url-status=dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20130306124405/http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm|archive-date=6. mars 2013|access-date=6. janúar 2013|publisher=Palomar College}}</ref> [[Mannkyn]]ið dreifist samt ekki jafnt um yfirborð [[Jörðin|Jarðar]], þar sem þéttleiki byggðar er breytilegur frá einu svæði til annars og stór svæði eru nær óbyggð, eins og [[Suðurskautslandið]] og hafsvæðin.<ref name=":10" /><ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/geography/population/population_distribution_rev1.shtml |publisher=BBC |title=Population distribution and density |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170623234027/http://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/geography/population/population_distribution_rev1.shtml |archive-date=23 June 2017 |access-date=26. júní 2017 }}</ref> Flest fólk (61%) lifir í Asíu; aðrir lifa í Ameríku (14%), Afríku (14%), Evrópu (11%) og Eyjaálfu (0.5%).<ref>{{cite journal | vauthors = Bunn SE, Arthington AH | title = Basic principles and ecological consequences of altered flow regimes for aquatic biodiversity | url = https://archive.org/details/sim_environmental-management_2002-10_30_4/page/492 | journal = Environmental Management | volume = 30 | issue = 4 | pages = 492–507 | date = október 2002 | pmid = 12481916 | doi = 10.1007/s00267-002-2737-0 | hdl-access = free | s2cid = 25834286 | hdl = 10072/6758 }}</ref> Á síðustu öld hefur mönnum tekist að kanna jaðarsvæði eins og Suðurskautslandið, [[hafdjúpin]] og [[geimur|geiminn]].<ref name=":11">{{cite journal| vauthors = Heim BE |year=1990–1991 |title=Exploring the Last Frontiers for Mineral Resources: A Comparison of International Law Regarding the Deep Seabed, Outer Space, and Antarctica|url=https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/vantl23&id=831&div=&collection=|journal=Vanderbilt Journal of Transnational Law|volume=23|page=819}}</ref> Mannabyggð á þessum erfiðu svæðum er mjög takmarkandi og dýr, oftast tímabundin og sett upp í vísindalegum eða hernaðarlegum tilgangi, eða fyrir ábatasaman iðnað.<ref name=":11" /> Menn hafa heimsótt [[Tunglið]] og kannað aðra hnetti með manngerðum sjálfstýrðum [[geimfar|geimförum]].<ref>{{cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/missions/mars-science-laboratory-curiosity-rover-msl/ |title=Mission to Mars: Mars Science Laboratory Curiosity Rover |publisher=Jet Propulsion Laboratory |access-date=26. ágúst 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150818014850/http://www.jpl.nasa.gov/missions/mars-science-laboratory-curiosity-rover-msl |archive-date=18. ágúst 2015 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Rosetta/Touchdown!_Rosetta_s_Philae_probe_lands_on_comet |title=Touchdown! Rosetta's Philae probe lands on comet |date=12. nóvember 2014 |publisher=European Space Agency |access-date=26. ágúst 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150822055902/http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Rosetta/Touchdown!_Rosetta_s_Philae_probe_lands_on_comet |archive-date=22. ágúst 2015 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://science.nasa.gov/missions/near/ |title=NEAR-Shoemaker |publisher=NASA |access-date=26. ágúst 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150826173835/http://science.nasa.gov/missions/near/ |archive-date=26. ágúst 2015 }}</ref> Frá aldamótunum 2000 hefur verið stöðug mannabyggð í geimnum, í [[Alþjóðlega geimstöðin|Alþjóðlegu geimstöðinni]].<ref name="urlNASA">{{cite web | vauthors = Kraft R |title=JSC celebrates ten years of continuous human presence aboard the International Space Station |url=http://www.jsc.nasa.gov/jscfeatures/articles/000000945.html |publisher=[[Johnson Space Center]] |work=JSC Features |date=11. desember 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216221409/http://www.jsc.nasa.gov/jscfeatures/articles/000000945.html |archive-date=16. febrúar 2012 |access-date=13. febrúar 2012 }}</ref> Áætlað er að fjöldi manna þegar landbúnaður kom fram á sjónarsviðið um 10.000 f.o.t. hafi verið milli 1 milljón og 15 milljónir.<ref>{{cite book| vauthors = Tellier LN |url=https://books.google.com/books?id=cXuCjDbxC1YC&pg=PA26|title=Urban world history: an economic and geographical perspective|date=2009|isbn=978-2-7605-1588-8|page=26}}</ref><ref>{{cite book | vauthors = Thomlinson R |title=Demographic problems; controversy over population control. | url = https://archive.org/details/demographicprobl0000thom_1975 |date= 1975 | edition = 2nd |publisher=Dickenson Pub. Co |location= Ecino, California |isbn=978-0-8221-0166-6}}</ref> Milli 50 og 60 milljónir manna bjuggu í [[Rómaveldi]] á 4. öld.<ref>{{cite web| vauthors = Harl KW |date=1998|title=Population estimates of the Roman Empire|url=http://www.tulane.edu/~august/H303/handouts/Population.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507061006/http://www.tulane.edu/~august/H303/handouts/Population.htm|archive-date=2016-05-07|access-date=8. desember 2012|publisher=Tulane.edu}}</ref> [[Kýlapest]], sem kemur fyrst fyrir í heimildum frá 6. öld, minnkaði mannfjöldann um helming, og í [[Svartidauði|Svartadauða]] létust 75-200 milljónir í [[Evrasía|Evrasíu]] og [[Norður-Afríka|Norður-Afríku]].<ref>{{cite journal | vauthors = Zietz BP, Dunkelberg H | title = The history of the plague and the research on the causative agent Yersinia pestis | journal = International Journal of Hygiene and Environmental Health | volume = 207 | issue = 2 | pages = 165–78 | date = febrúar 2004 | pmid = 15031959 | doi = 10.1078/1438-4639-00259 | pmc = 7128933 }}</ref> Talið er að mannfjöldinn hafi náð 1 milljarði árið 1800. Síðan þá hefur hann aukist með veldisvexti. Hann náði 2 milljörðum árið 1930 og þremur árið 1960, fjórum árið 1975, fimm árið 1987 og sex milljörðum árið 1999.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/411162.stm |access-date=5. febrúar 2008 |work=BBC News |title=World's population reaches six billion |date=5 August 1999 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080415053354/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/411162.stm |archive-date=15. apríl 2008 }}</ref> Mannfjöldinn fór yfir 7 milljarða árið 2011 og náði 8 milljörðum að talið er 15. nóvember 2022.<ref>{{vefheimild|url=https://www.un.org/en/dayof8billion|titill=Day of 8 Billion|vefsíða=Sameinuðu þjóðirnar|skoðað=4.9.2023}}</ref> Samanlagður [[lífmassi]] kolefnis alls fólks á Jörðinni árið 2018 var áætlaður 60 milljón tonn, um tíu sinnum meiri en lífmassi allra villtra spendýra.<ref>{{cite journal | vauthors = Bar-On YM, Phillips R, Milo R | title = The biomass distribution on Earth | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 115 | issue = 25 | pages = 6506–6511 | date = júní 2018 | pmid = 29784790 | pmc = 6016768 | doi = 10.1073/pnas.1711842115 | doi-access = free }}</ref> Árið 2018 bjuggu 4,2 milljarðar manna (55%) í þéttbýli, miðað við 751 milljón árið 1950.<ref name=":12">{{cite web|date=2018-05-16|title=68% of the world population projected to live in urban areas by 2050, says UN | work = United Nations Department of Economic and Social Affairs (DESA) |url=https://www.un.org/development/desa/en/news/population/2018-revision-of-world-urbanization-prospects.html|access-date=2021-04-18 |language=en-US}}</ref> Þéttbýlustu svæðin er að finna í Norður-Ameríku (82%), Suður-Ameríku (81%), Evrópu (74%) og Eyjaálfu (68%), en um 90% af dreifbýlisbúum heims búa í Afriku og Asíu.<ref name=":12" /> Líf í borgum felur í sér ýmis konar áskoranir eins og mengun og glæpi,<ref>{{cite book | vauthors = Duhart DT | date = October 2000 | title = Urban, Suburban, and Rural Victimization, 1993–98 | publisher = U.S. Department of Justice, Bureau of Justice Statistics | access-date = 1. október 2006 | url = https://www.bjs.gov/content/pub/pdf/usrv98.pdf }}</ref> sérstaklega í miðborgum og [[fátækrahverfi|fátækrahverfum]]. Áætlað er að bæði heildarmannfjöldinn og hlutfall íbúa í þéttbýli muni aukast mikið á næstu áratugum.<ref name=UN-pop-all>{{cite web |title=World Urbanization Prospects, the 2011 Revision |url=http://esa.un.org/unup/CD-ROM/Urban-Rural-Population.htm |work=Population Division, United Nations |access-date=4. júlí 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130709002731/http://esa.un.org/unup/CD-ROM/Urban-Rural-Population.htm |archive-date=9 July 2013 }}</ref> Menn hafa mjög mikil [[umhverfisáhrif]]. Þeir eru [[topprándýr]] og eru sjaldan fæða annarra rándýra.<ref name="pmid24497513">{{cite journal | vauthors = Roopnarine PD | title = Humans are apex predators | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 111 | issue = 9 | pages = E796 | date = mars 2014 | pmid = 24497513 | pmc = 3948303 | doi = 10.1073/pnas.1323645111 | bibcode = 2014PNAS..111E.796R | doi-access = free }}</ref> [[Mannfjöldaþróun]], [[iðnvæðing]], [[landbúnaður]], [[ofneysla]] og brennsla [[jarðefniseldsneyti]]s hafa leitt til [[umhverfisspjöll|umhverfisspjalla]] sem hafa meðal annars drifið áfram yfirstandandi [[fjöldaútdauði|fjöldaútdauða]] annarra lífvera.<ref name="Stokstad">{{cite web|url=https://www.sciencemag.org/news/2019/05/landmark-analysis-documents-alarming-global-decline-nature|title=Landmark analysis documents the alarming global decline of nature| vauthors = Stokstad E |date=5. mai 2019|website=[[Science (journal)|Science]]|publisher=[[American Association for the Advancement of Science|AAAS]]|language=en|access-date=9. maí 2021|quote="For the first time at a global scale, the report has ranked the causes of damage. Topping the list, changes in land use—principally agriculture—that have destroyed habitat. Second, hunting and other kinds of exploitation. These are followed by climate change, pollution, and invasive species, which are being spread by trade and other activities. Climate change will likely overtake the other threats in the next decades, the authors note. Driving these threats are the growing human population, which has doubled since 1970 to 7.6 billion, and consumption. (Per capita of use of materials is up 15% over the past 5 decades.)"}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Pimm S, Raven P, Peterson A, Sekercioglu CH, Ehrlich PR|date=July 2006|title=Human impacts on the rates of recent, present, and future bird extinctions|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2006-07-18_103_29/page/10941|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=103|issue=29|pages=10941–6|bibcode=2006PNAS..10310941P|doi=10.1073/pnas.0604181103|pmc=1544153|pmid=16829570|doi-access=free}}* {{cite journal|vauthors=Barnosky AD, Koch PL, Feranec RS, Wing SL, Shabel AB|date=October 2004|title=Assessing the causes of late Pleistocene extinctions on the continents|url=https://archive.org/details/sim_science_2004-10-01_306_5693/page/70|journal=Science|volume=306|issue=5693|pages=70–5|bibcode=2004Sci...306...70B|citeseerx=10.1.1.574.332|doi=10.1126/science.1101476|pmid=15459379|s2cid=36156087}}</ref> Menn eru meginástæða núverandi [[loftslagsbreytingar|loftslagsbreytinga]]<ref>{{cite web|title=Climate Change 2001: Working Group I: The Scientific Basis|url=http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/007.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070601014140/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/007.htm|archive-date=1. júní 2007|access-date=30. maí 2007|publisher=grida.no/}}</ref> sem gætu hraðað [[Hólósenútdauðinn|Hólósenútdauðanum]].<ref>{{cite journal|vauthors=Lewis OT|date=janúar 2006|title=Climate change, species-area curves and the extinction crisis|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences|volume=361|issue=1465|pages=163–71|doi=10.1098/rstb.2005.1712|pmc=1831839|pmid=16553315}}</ref><ref name="Stokstad"/> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Wikilífverur|Homo sapiens|Maður}} [[Flokkur:Menn| ]] 20by35o4oxtrvqxfe6w7zdgahekb56b 1981994 1981993 2026-10-06T13:58:50Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-53874-59|~2026-53874-59]] ([[User talk:~2026-53874-59|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 1972179 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Maður |image = Akha_cropped_hires.JPG |image_caption=Fullorðinn karl (til vinstri) og kona (til hægri). |fossil_range = [[Chiban]]-nútími |regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') |phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') |classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') |ordo = [[Fremdardýr]] (''Primates'') |subordo = [[Apar]] (''Haplorrhini'') |superfamilia = [[Mannapar]] (''Hominoidea'') |familia = [[Mannætt]] (''Hominidae'') |subfamilia = ''[[Homininae]]'' |tribus = ''[[Hominini]]'' |genus = ''[[Homo (ættkvísl)|Homo]]'' |species = '''''H. sapiens''''' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |range_map = World_human_population_density_map.png |range_map_caption = Þéttleiki mannabyggðar á jörðinni. }} <onlyinclude>'''Maður''' ([[fræðiheiti]]: ''Homo sapiens'' „hinn vitiborni maður“) er algengasta og útbreiddasta tegund [[fremdardýr]]a á jörðinni. Helstu einkenni manna eru að þeir ganga uppréttir á tveimur fótum og þeir eru með afar [[þróun|þróaðan]] og flókinn [[mannsheilinn|heila]] sem hefur gert þeim kleift að þróa flókin [[verkfæri]], [[tungumál]] og [[menning]]u. Vitsmunir og frjálsar hendur hafa leitt til þess að þeir nota fleiri verkfæri, og í meiri mæli, en nokkur önnur þekkt dýrategund. Menn eru sérstaklega leiknir í því að nýta sér [[samskipti|samskiptakerfi]] til sjálfstjáningar og skoðanaskipta. Menn mynda [[samfélag|samfélög]] og [[mannleg tengsl]] sem einkennast af [[félagslegt gildi|gildum]], [[venja|venjum]] og [[siður|siðum]]. Líkt og önnur fremdardýr eru menn forvitnir að eðlisfari. Forvitni og áhugi mannsins á að skilja og móta umhverfi sitt og skýra náttúrufyrirbæri hafa leitt til þróunar [[vísindi|vísinda]], [[heimspeki]], [[trúarbrögð|trúarbragða]] og fleiri sviða [[þekking]]ar. </onlyinclude> Sumir vísindamenn miða upphaf mannsins við það þegar ættkvíslin ''[[Homo]]'' kom fram á sjónarsviðið fyrir 2,8 milljón árum, en almennt er heitið „maður“ notað um einu manntegundina sem enn er til, ''Homo sapiens'', sem merkir „vitiborni maðurinn“. ''Homo sapiens'' er talinn hafa þróast út frá ''[[Homo heidelbergensis]]'' fyrir um 300.000 árum einhvers staðar við [[Horn Afríku]]. Hann breiddist síðan þaðan út um heiminn og ruddi öðrum tegundum [[frummaður|frummanna]] úr vegi. Lengst af í [[mannkynssaga|sögu sinni]] hafa menn verið [[veiði og söfnun|veiðimenn og safnarar]] en í [[Nýsteinaldarbyltingin|Nýsteinaldarbyltingunni]], sem hófst í [[Suðvestur-Asía|Suðvestur-Asíu]] fyrir um 13.000 árum tóku menn upp [[landbúnaður|landbúnað]] og [[mannabyggð|fasta búsetu]]. Þegar samfélög manna stækkuðu urðu til flóknari stjórnkerfi og [[siðmenning]]arsamfélög risu og hnigu. Mannkyni hefur fjölgað stöðugt og fjöldi manna náði 8 milljörðum árið 2022.<ref>{{vefheimild|url=https://www.un.org/en/dayof8billion|titill=Day of 8 Billion|vefsíða=United Nations|skoðað=15.6.2023}}</ref> Líffræðileg fjölbreytni mannkyns ræðst meðal annars af [[erfðavísir|erfðavísum]] og [[umhverfi]]. Þótt einstaklingar geti verið mjög ólíkir hvað varðar útlit, líkamsstærð og fleira, eru 99% af erfðavísum manna þeir sömu. Mestu erfðafræðilegu fjölbreytni manna er að finna í Afríku. Menn sýna [[tvíbreytni]] og þróa [[kyneinkenni]] við [[kynþroski|kynþroska]] sem verða grundvöllur flokkunar fólks í [[karl]]a og [[kona|konur]]. Konur geta orðið [[ólétta]]r og ganga gegnum [[tíðahvörf]] og verða [[ófrjósemi|ófrjóar]] um 50 ára aldur. [[Fæðing]] [[barn]]a er konum mjög erfið og hættuleg. Börn manna eru algerlega [[háð umönnun]] við fæðingu. Bæði karlar og konur annast börnin að jafnaði, en hefðbundin [[kynhlutverk]] eru mjög ólík eftir því hvaða samfélög eiga í hlut og taka auk þess sífelldum breytingum. Menn eru [[alæta|alætur]] og fá næringu úr mjög fjölbreyttri fæðu úr dýra-, jurta- og svepparíkinu. Allt frá tímum ''[[Homo erectus]]'' hefur maðurinn getað kveikt [[eldur|eld]] og [[matreiðsla|matreitt]] fæðu sína. Mennirnir eru eina dýrategundin sem kann að kveikja eld, sem matreiðir fæðu sína, klæðir sig og notar ýmsar aðrar tæknilegar aðferðir til að lifa af. Menn geta lifað allt að átta vikur án matar og þrjá til fjóra daga án vatns. Menn eru að mestu [[dagdýr]] og [[svefn|sofa]] að jafnaði sjö til níu tíma á sólarhring. [[Framheilabörkur]] mannsheilans, sá hluti heilans sem tengist [[hugfræði|hugrænni getu]], er stór og þróaður. Menn búa yfir mikilli [[greind]], [[atburðaminni]], [[sjálfsvitund]] og [[hugarkenning]]u. Manns[[hugur]]inn er fær um [[innsæi]], [[hugsun]], [[ímyndun]], [[vilji|vilja]] og [[tilvist]]arhugmyndir. Þetta hefur gert manninum kleyft að þróa [[tækni]] með [[rökleiðsla|rökleiðslu]] og flutningi og uppsöfnun þekkingar milli kynslóða. Tungumál, [[list]] og [[viðskipti]] eru meðal þess sem einkennir manninn. Samskipti fólks á [[viðskiptaleið]]um hafa breitt út [[mannlegt atferli|atferli]] og úrræði sem veita fólki hlutfallslega yfirburði í lífsbaráttunni. ==Skilgreining og heiti== Allt núlifandi fólk tilheyrir [[tegund (líffræði)|tegundinni]] ''Homo sapiens'' sem [[Carl Linnaeus]] nefndi svo í bókinni ''[[Systema Naturae]]'' á 18. öld.<ref>{{cite journal| vauthors = Spamer EE |date=29. janúar 1999|title=Know Thyself: Responsible Science and the Lectotype of Homo sapiens Linnaeus, 1758|journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences |volume=149 |issue=1 |pages=109–14 |jstor=4065043}}</ref> Heitið á ættkvíslinni, ''Homo'', er dregið af latneska orðinu ''homō'' sem getur vísað til karla og kvenna.<ref>[[IEW|Porkorny (1959)]] s.v. "g'hðem" pp. 414–16; "Homo." Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. 23. september 2008. {{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/Homo|work=Dictionary.com|title=Homo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080927011551/http://dictionary.reference.com/browse/homo|archive-date=27. september 2008}}</ref> Tegundarheitið ''Homo sapiens'' merkir „vitur maður“ (oftast þýtt sem „hinn vitiborni maður“).<ref>{{Cite journal|last=Spamer|first=Earle E.|date=1999|title=Know Thyself: Responsible Science and the Lectotype of Homo sapiens Linnaeus, 1758|url=https://www.jstor.org/stable/4065043|journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia|volume=149|pages=109–114|jstor=4065043|issn=0097-3157}}</ref> Í almennu tali á orðið „maður“ aðeins við um ''Homo sapiens''.<ref>{{cite web|title=Definition of HUMAN|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/human|access-date=2021-03-31|website=www.merriam-webster.com|language=en}}</ref> Vísindamenn eru ekki á eitt sáttir um það hvort skilgreina eigi aðrar manntegundir, einkum [[neanderdalsmaður|neanderdalsmenn]], sem [[undirtegund]]ir ''H. sapiens'' eða ekki.<ref>{{cite web| vauthors = Barras C |title=We don't know which species should be classed as 'human'|url=https://www.bbc.com/earth/story/20160111-what-is-it-that-makes-you-a-human-and-not-something-else|access-date=2021-03-31|website=www.bbc.com|language=en}}</ref> Íslenska orðið „maður“ er dregið af fornnorræna orðinu ''maðr'' sem kemur af gotneska orðinu ''manna'' sem er af óvissum uppruna.<ref>{{vefheimild|url=https://www.etymonline.com/search?q=man|titill=Man|vefsíða=Online Etymology Dictionary|skoðað=21-9-2021}}</ref><ref>{{vefheimild|url=https://malid.is/leit/ma%C3%B0ur|titill=Maður|vefsíða=Málið.is|skoðað=21-9-2021}}</ref> Líkt og í mörgum öðrum málum getur orðið vísað bæði til tegundarinnar (eins og í samsetningunum „mannkyn“ og „manndráp“) og til karla sérstaklega (eins og í setningunum „maður og kona“ og „maðurinn minn“).<ref>{{vefheimild|url=https://uni.hi.is/eirikur/2021/05/13/hvad-merkir-madur/|höfundur=Eiríkur Rögnvaldsson|skoðað=21-9-2021|dags=13-5-2021|titill=Hvað merkir „maður“?}}</ref> ==Þróun== {{aðalgrein|Þróun mannsins}} Menn teljast til [[mannapar|mannapa]] (''Hominoidea'').<ref>{{Cite book|last=Tuttle|first=Russell H.|title=International Encyclopedia of Biological Anthropology|date=2018-10-04|publisher=[[John Wiley & Sons, Inc.]]|isbn=978-1-118-58442-2|editor-last=Trevathan|editor-first=Wenda|place=Hoboken, New Jersey, BNA|pages=1–2|language=en|chapter=Hominoidea: conceptual history|doi=10.1002/9781118584538.ieba0246|author-link=Russell Tuttle|access-date=2021-05-26|editor2-last=Cartmill|editor2-first=Matt|editor3-last=Dufour|editor3-first=Dana|editor4-last=Larsen|editor4-first=Clark|chapter-url=http://doi.wiley.com/10.1002/9781118584538.ieba0246}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> [[Gibbonapar]] og [[órangútan]]ar voru með fyrstu núlifandi tegundunum sem skildu sig frá [[ættleggur|ættleggnum]]. Á eftir þeim fylgdu [[górillur]] og síðast [[simpansar]]. Menn tóku að skilja sig frá simpönsum fyrir 8-4 milljónum ára, seint á [[Míósen]].<ref>{{cite journal|vauthors=Tattersall I, Schwartz J|year=2009|title=Evolution of the Genus ''Homo''|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|volume=37|issue=1|pages=67–92|bibcode=2009AREPS..37...67T|doi=10.1146/annurev.earth.031208.100202}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Goodman M, Tagle DA, Fitch DH, Bailey W, Czelusniak J, Koop BF, Benson P, Slightom JL | display-authors = 6 | title = Primate evolution at the DNA level and a classification of hominoids | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1990-03_30_3/page/260 | journal = Journal of Molecular Evolution | volume = 30 | issue = 3 | pages = 260–6 | date = Mars 1990 | pmid = 2109087 | doi = 10.1007/BF02099995 | s2cid = 2112935 | bibcode = 1990JMolE..30..260G }}</ref><ref name="Ruvolo1997">{{cite journal|vauthors=Ruvolo M|date=Mars 1997|title=Molecular phylogeny of the hominoids: inferences from multiple independent DNA sequence data sets|url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_1997-03_14_3/page/248|journal=Molecular Biology and Evolution |volume=14 |issue=3 |pages=248–65|doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025761|pmid=9066793|doi-access=free}}</ref> Sumir erfðafræðingar hafa stungið upp á þrengra bili fyrir 8-7 milljón árum síðan.<ref>{{cite journal |first=C.|last= Brahic |title=Our True Dawn |url=https://archive.org/details/sim_new-scientist_2012-11-24_216_2892/page/34|journal=New Scientist|volume=216 |issue=2892 |pages=34–37 |year=2012 |doi=10.1016/S0262-4079(12)63018-8 |bibcode= 2012NewSc.216...34B }}</ref> Á þeim tíma myndaðist [[litningur 2]] með samruna tveggja litninga, þannig að menn fengu 23 litninga samanborið við 24 hjá öðrum öpum.<ref name="fusion">{{cite web|title=Human Chromosome 2 is a fusion of two ancestral chromosomes|url=http://www.evolutionpages.com/chromosome_2.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809040210/http://www.evolutionpages.com/chromosome_2.htm|archive-date=9. ágúst 2011|access-date=18. maí 2006|work=Evolution pages|vauthors=MacAndrew A}}</ref> {{clade|{{clade |1=Hylobatidae (gibbonapar) |label2=Hominidae (mannætt) |2={{clade|label1=[[Ponginae]] |1={{clade |label1=Pongo (órangútanar) |1={{clade |1=''[[Pongo abelii]]'' |label2= |2={{clade |1=''[[Pongo tapanuliensis]]'' |2=''[[Pongo pygmaeus]]'' }} }} }} |label2=[[Homininae]] |2={{clade|label1=[[Gorillini]] |1={{clade |label1=Gorilla (górillur) |1={{clade |1=''[[Gorilla gorilla]]'' |2=''[[Gorilla beringei]]'' }} }} |label2=[[Hominini]] |2={{clade |label1=[[Panina]] |1={{clade|label1=Pan (simpansar)|1={{clade |1=''[[Pan troglodytes]]'' |2=''[[Pan paniscus]]'' }} }} |2={{clade|label1=[[Hominina]]|1='''''Homo sapiens''''' (menn)}} }} }} }} }}|style1=font-size:80%; line-height:80%|label1=[[Hominoidea]] (mannapar)}} [[File:Lucy Skeleton.jpg|thumb|upright|Endurgerð af [[Lucy (suðurapi)|Lucy]], fyrstu beinagrind suðurapa sem fannst.]] Ættkvíslin ''[[Homo]]'' þróaðist út frá ættkvísl [[suðurapar|suðurapa]] (''[[Australopithecus]]''). Elstu steingerðu leifar manna eru um 2,8 milljón ára gamlar ([[LD 350-1]]) frá Eþíópíu. Elstu tegundirnar sem lýst hefur verið eru ''[[Homo habilis]]'' og ''[[Homo rudolfensis]]'' sem komu fram á sjónarsviðið fyrir 2,3 milljón árum. Tegundin kemur fram samhliða þróun [[steinverkfæri|verkfæra úr steini]].<ref name=Villmoare2015>{{cite journal |first=B. |last1=Villmoare |first2=W. H. |last2=Kimbel |first3=C. |last3=Seyoum |display-authors=et al. |year=2015 |title=Early ''Homo'' at 2.8 Ma from Ledi-Geraru, Afar, Ethiopia |url=https://archive.org/details/sim_science_science_2015-03-20_347_6228/page/1352 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=347 |issue=6228 |pages=1352–1355 |doi=10.1126/science.aaa1343 |pmid=25739410 |bibcode=2015Sci...347.1352V |doi-access=free}}</ref> Tegundin ''[[Homo erectus]]'' („hinn upprétti maður“) varð til fyrir 2 milljónum ára og var fyrsti [[frummaður]]inn sem flakkaði frá Afríku og dreifðist um Evrasíu.<ref>{{Cite journal|last1=Zhu|first1=Zhaoyu|last2=Dennell|first2=Robin|last3=Huang|first3=Weiwen|last4=Wu|first4=Yi|last5=Qiu|first5=Shifan|last6=Yang|first6=Shixia|last7=Rao|first7=Zhiguo|last8=Hou|first8=Yamei|last9=Xie|first9=Jiubing|last10=Han|first10=Jiangwei|last11=Ouyang|first11=Tingping|s2cid=49670311|date=2018|title=Hominin occupation of the Chinese Loess Plateau since about 2.1 million years ago|url=https://www.nature.com/articles/s41586-018-0299-4|journal=Nature|volume=559|issue=7715|pages=608–612|bibcode=2018Natur.559..608Z|doi=10.1038/s41586-018-0299-4|pmid=29995848}}</ref> ''H. erectus'' var líka fyrsti maðurinn með einkennandi [[líkamsbygging]]u manna. ''H. sapiens'' þróaðist fyrir 300.000 árum út frá eldri manntegund sem er kölluð ýmist ''[[Homo heidelbergensis]]'' eða ''[[Homo rhodesiensis]]'', afkomanda ''H. erectus'' í Afríku. ''H. sapiens'' breiddist út frá Afríku og lagði smátt og smátt undir sig búsvæði eldri manntegunda.<ref>{{cite journal|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=May 13, 2005|title=Out of Africa Revisited|url=https://archive.org/details/sim_science_2005-05-13_308_5724/page/n12|journal=[[Science (journal)|Science]]|type=This Week in ''Science''|volume=308|issue=5724|page=921|doi=10.1126/science.308.5724.921g|issn=0036-8075|s2cid=220100436}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Stringer C | title = Human evolution: Out of Ethiopia | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-06-12_423_6941/page/692 | journal = Nature | volume = 423 | issue = 6941 | pages = 692–3, 695 | date = Júní 2003 | pmid = 12802315 | doi = 10.1038/423692a | bibcode = 2003Natur.423..692S | s2cid = 26693109 | author-link = Chris Stringer }}</ref><ref>{{cite web|vauthors=Johanson D|author-link=Donald Johanson|date=May 2001|title=Origins of Modern Humans: Multiregional or Out of Africa?|url=http://www.actionbioscience.org/evolution/johanson.html|access-date=23. nóvember 2009|website=[[actionbioscience]]|publisher=[[American Institute of Biological Sciences]]|location=Washington, DC|archive-date=2010-11-22|archive-url=https://www.webcitation.org/5uQpZnojk?url=http://www.actionbioscience.org/evolution/johanson.html|url-status = dead}}</ref> Útbreiðsla ''H. sapiens'' virðist hafa farið fram í minnst tveimur „bylgjum“, fyrst fyrir 130 til 100.000 árum, og síðan fyrir um 70 til 50.000 árum.<ref name="Posth">{{cite journal | vauthors = Posth C, Renaud G, Mittnik A, Drucker DG, Rougier H, Cupillard C, Valentin F, Thevenet C, Furtwängler A, Wißing C, Francken M, Malina M, Bolus M, Lari M, Gigli E, Capecchi G, Crevecoeur I, Beauval C, Flas D, Germonpré M, van der Plicht J, Cottiaux R, Gély B, Ronchitelli A, Wehrberger K, Grigorescu D, Svoboda J, Semal P, Caramelli D, Bocherens H, Harvati K, Conard NJ, Haak W, Powell A, Krause J | display-authors = 6 | title = Pleistocene Mitochondrial Genomes Suggest a Single Major Dispersal of Non-Africans and a Late Glacial Population Turnover in Europe | journal = Current Biology | volume = 26 | issue = 6 | pages = 827–33 | date = Mars 2016 | pmid = 26853362 | doi = 10.1016/j.cub.2016.01.037 | hdl-access = free | s2cid = 140098861 | hdl = 2440/114930 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Karmin M, Saag L, Vicente M, Wilson Sayres MA, Järve M, Talas UG, Rootsi S, Ilumäe AM, Mägi R, Mitt M, Pagani L, Puurand T, Faltyskova Z, Clemente F, Cardona A, Metspalu E, Sahakyan H, Yunusbayev B, Hudjashov G, DeGiorgio M, Loogväli EL, Eichstaedt C, Eelmets M, Chaubey G, Tambets K, Litvinov S, Mormina M, Xue Y, Ayub Q, Zoraqi G, Korneliussen TS, Akhatova F, Lachance J, Tishkoff S, Momynaliev K, Ricaut FX, Kusuma P, Razafindrazaka H, Pierron D, Cox MP, Sultana GN, Willerslev R, Muller C, Westaway M, Lambert D, Skaro V, Kovačevic L, Turdikulova S, Dalimova D, Khusainova R, Trofimova N, Akhmetova V, Khidiyatova I, Lichman DV, Isakova J, Pocheshkhova E, Sabitov Z, Barashkov NA, Nymadawa P, Mihailov E, Seng JW, Evseeva I, Migliano AB, Abdullah S, Andriadze G, Primorac D, Atramentova L, Utevska O, Yepiskoposyan L, Marjanovic D, Kushniarevich A, Behar DM, Gilissen C, Vissers L, Veltman JA, Balanovska E, Derenko M, Malyarchuk B, Metspalu A, Fedorova S, Eriksson A, Manica A, Mendez FL, Karafet TM, Veeramah KR, Bradman N, Hammer MF, Osipova LP, Balanovsky O, Khusnutdinova EK, Johnsen K, Remm M, Thomas MG, Tyler-Smith C, Underhill PA, Willerslev E, Nielsen R, Metspalu M, Villems R, Kivisild T | display-authors = 6 | title = A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture | journal = Genome Research | volume = 25 | issue = 4 | pages = 459–66 | date = Apríl 2015 | pmid = 25770088 | pmc = 4381518 | doi = 10.1101/gr.186684.114 }}</ref> Tegundin nam land á flestum stórum eyjum og meginlöndum og kom til Ástralíu fyrir 65.000 árum,<ref>{{cite journal | vauthors = Clarkson C, Jacobs Z, Marwick B, Fullagar R, Wallis L, Smith M, Roberts RG, Hayes E, Lowe K, Carah X, Florin SA, McNeil J, Cox D, Arnold LJ, Hua Q, Huntley J, Brand HE, Manne T, Fairbairn A, Shulmeister J, Lyle L, Salinas M, Page M, Connell K, Park G, Norman K, Murphy T, Pardoe C | display-authors = 6 | title = Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | url = https://archive.org/details/nature-uk_2017-07-20_547_7663/page/306 | journal = Nature | volume = 547 | issue = 7663 | pages = 306–310 | date = Júlí 2017 | pmid = 28726833 | doi = 10.1038/nature22968 | bibcode = 2017Natur.547..306C | s2cid = 205257212 | hdl = 2440/107043 }}</ref> Ameríku fyrir um 15.000 árum, og náði fjarlægum eyjum eins og [[Hawaii]], [[Páskaeyja|Páskaeyju]], [[Madagaskar]], [[Ísland]]i og [[Nýja-Sjáland]]i milli 300 f.o.t. og 1250 e.o.t.<ref name="Lowe">{{cite web| vauthors = Lowe DJ |year=2008|title=Polynesian settlement of New Zealand and the impacts of volcanism on early Maori society: an update|url=http://researchcommons.waikato.ac.nz/bitstream/10289/2690/1/Lowe%202008%20Polynesian%20settlement%20guidebook.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522032853/http://researchcommons.waikato.ac.nz/bitstream/10289/2690/1/Lowe%202008%20Polynesian%20settlement%20guidebook.pdf|archive-date=22. maí 2010|access-date=29. apríl 2010|publisher=University of Waikato}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Appenzeller T | title = Human migrations: Eastern odyssey | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-05-03_485_7396/page/24 | journal = Nature | volume = 485 | issue = 7396 | pages = 24–6 | date = maí 2012 | pmid = 22552074 | doi = 10.1038/485024a | bibcode = 2012Natur.485...24A | doi-access = free }}</ref> Þróun mannsins var ekki línuleg og fólst meðal annars í blöndun milli frummanna og nútímamanna.<ref name="pmid21179161"/><ref>{{cite journal | url = http://www.grochbiology.org/EarlyHominidInterbreeding.pdf | title = Human Hybrids | archive-url = https://web.archive.org/web/20180824034550/http://www.grochbiology.org/EarlyHominidInterbreeding.pdf| archive-date=24. ágúst 2018 | vauthors = Hammer MF | journal = Scientific American | date = maí 2013 | volume = 308 | issue = 5 | pages = 66–71 | doi = 10.1038/scientificamerican0513-66 | pmid = 23627222 | bibcode = 2013SciAm.308e..66H }}</ref><ref>{{cite journal| vauthors = Yong E |date=júlí 2011|title=Mosaic humans, the hybrid species| url = https://archive.org/details/sim_new-scientist_2011-07-30_211_2823/page/34 |journal=New Scientist |volume=211 |issue=2823 |pages=34–38|bibcode=2011NewSc.211...34Y|doi=10.1016/S0262-4079(11)61839-3}}</ref> Erfðarannsóknir hafa sýnt fram á að blöndun milli tiltölulega aðskildra þróunarlína manntegunda hafi verið algeng í þróunarsögunni.<ref name="Ackermann 2015">{{cite journal| vauthors = Ackermann RR, Mackay A, Arnold ML |date=október 2015|title=The Hybrid Origin of "Modern" Humans|journal=Evolutionary Biology|volume=43|issue=1|pages=1–11|doi=10.1007/s11692-015-9348-1|s2cid=14329491}}</ref> Þessar rannsóknir benda til þess að erfðaefni frá neanderdalsmönnum sé til staðar í öllum hópum manna utan Afríku og að allt að 6% erfðaefnis nútímamanna sé komið frá frummönnum.<ref name="pmid21179161">{{cite journal | vauthors = Reich D, Green RE, Kircher M, Krause J, Patterson N, Durand EY, Viola B, Briggs AW, Stenzel U, Johnson PL, Maricic T, Good JM, Marques-Bonet T, Alkan C, Fu Q, Mallick S, Li H, Meyer M, Eichler EE, Stoneking M, Richards M, Talamo S, Shunkov MV, Derevianko AP, Hublin JJ, Kelso J, Slatkin M, Pääbo S | display-authors = 6 | title = Genetic history of an archaic hominin group from Denisova Cave in Siberia | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_december-23-30-2010_468_7327/page/1053 | journal = Nature | volume = 468 | issue = 7327 | pages = 1053–60 | date = desember 2010 | pmid = 21179161 | pmc = 4306417 | doi = 10.1038/nature09710 | bibcode = 2010Natur.468.1053R | hdl = 10230/25596 | author-link1 = David Reich (geneticist) }}</ref><ref name="pmid20439435">{{cite journal | vauthors = Noonan JP | title = Neanderthal genomics and the evolution of modern humans | journal = Genome Research | volume = 20 | issue = 5 | pages = 547–53 | date = May 2010 | pmid = 20439435 | pmc = 2860157 | doi = 10.1101/gr.076000.108 }}</ref><ref name="10.1126/science.1209202">{{cite journal | vauthors = Abi-Rached L, Jobin MJ, Kulkarni S, McWhinnie A, Dalva K, Gragert L, Babrzadeh F, Gharizadeh B, Luo M, Plummer FA, Kimani J, Carrington M, Middleton D, Rajalingam R, Beksac M, Marsh SG, Maiers M, Guethlein LA, Tavoularis S, Little AM, Green RE, Norman PJ, Parham P | display-authors = 6 | title = The shaping of modern human immune systems by multiregional admixture with archaic humans | url = https://archive.org/details/sim_science_2011-10-07_334_6052/page/88 | journal = Science | volume = 334 | issue = 6052 | pages = 89–94 | date = október 2011 | pmid = 21868630 | pmc = 3677943 | doi = 10.1126/science.1209202 | bibcode = 2011Sci...334...89A }}</ref> Þróun mannsins fólst í mörgum [[formfræði]]legum, [[atferli]]slegum, [[þróunarfræði]]legum og [[lífeðlisfræði]]legum breytingum sem hafa átt sér stað frá því þróunarlínan greindist frá þróunarlínu simpansa. Einna stærstu breytingarnar fólust í þróun tvífætlingsstöðu, stærri heila og minni [[tvíbreytni]] ([[síbernska|síbernsku]]). Innbyrðis tengsl þessara breytinga eru umdeild.<ref name="Boyd2003">{{cite book| vauthors = Boyd R, Silk JB |author1-link=Robert Boyd (anthropologist)|author2-link=Joan Silk|url=https://archive.org/details/howhumansevolved03edboyd|title=How Humans Evolved|publisher=Norton|year=2003|isbn=978-0-393-97854-4|location=New York City|url-access=registration}}</ref> ==Líffræði== ===Líkamsbygging og líffærafræði=== {{aðalgrein|Mannslíkaminn}} [[Mynd:Anterior_view_of_human_female_and_male,_with_labels_2.png|thumb|right|Framhlið konu og karls með heitum helstu líkamshluta á ensku.]] Í meginatriðum [[samsvörun|samsvarar]] líkamsbygging manna líkamsbyggingu annarra dýra. Mannslíkaminn er samsettur úr [[fótur|fótum]], [[búkur|búk]], [[hendi|höndum]], [[háls]]i og [[höfuð|höfði]]. Í líkama fullorðins „meðalmanns“ eru um 30 billjón (30×10¹²) mennskar [[fruma|frumur]], meðan [[örverumengi mannsins]] er talið innihalda að minnsta kosti jafnmargar frumur.<ref>{{cite journal|author1=Sender R|author2=Fuchs S|author3=Milo R|title=Revised Estimates for the Number of Human and Bacteria Cells in the Body|publisher=PLoS Biology|year=2016|volume=14|issue=8|date=2016|doi=10.1371/journal.pbio.1002533|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4991899/}}</ref> Helstu [[líffærakerfi]]n í mannslíkamanum eru [[taugakerfi]]ð, [[blóðrásarkerfi]]ð, [[meltingarkerfi]]ð, [[innkirtlakerfi]]ð, [[ónæmiskerfi]]ð, [[hörundskerfi]]ð, [[sogæðakerfi]]ð, [[vöðva- og beinakerfi]]ð, [[æxlunarkerfi]]ð, [[öndunarkerfi]]ð og [[þvagkerfi]]ð.<ref>{{cite book | vauthors = Roza G |title=Inside the human body : using scientific and exponential notation |date=2007 |publisher=Rosen Pub. Group's PowerKids Press |location=New York |isbn=978-1-4042-3362-1 | url = https://books.google.com/books?id=vhO8Ia2ik7oC | page = 21 }}</ref><ref>{{cite web |title=Human Anatomy |url=http://www.innerbody.com/htm/body.html |publisher=Inner Body |access-date=6 January 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105065620/http://www.innerbody.com/htm/body.html |archive-date=5 January 2013 }}</ref> Menn hafa hlutfallslega minni [[gómur|góm]] og miklu minni [[tönn|tennur]] en önnur fremdardýr. Menn eru einu fremdardýrin sem hafa stuttar og tiltölulega flatar [[vígtönn|vígtennur]]. Tennur í mönnum sitja þétt og hjá ungum einstaklingum lokast bil vegna tannmissis fljótt. Menn eru smám saman að missa innstu [[endajaxl]]ana og sumir einstaklingar fá þá aldrei.<ref name="Revolution">{{cite book| vauthors = Collins D |url=https://archive.org/details/humanrevolutionf0000coll|title=The Human Revolution: From Ape to Artist|year=1976|isbn=978-0714816760|page=[https://archive.org/details/humanrevolutionf0000coll/page/208 208]|url-access=registration}}</ref> Menn eiga það sameiginlegt með simpönsum að vera með [[líffærisleif|leifar]] af hala, [[botnlangi|botnlanga]], sveigjanlega axlarliði, fingur sem grípa og [[andstæður þumall|andstæða þumla]].<ref>{{cite book|first1 = Marks|last1=J.M. |title=Human Biodiversity: Genes, Race, and History|date=2001|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-0-202-36656-2|page=16|language=en}}</ref> Ef undan eru skilin tvífætlingsstaðan og heilastærðin felst aðalmunurinn á mönnum og simpönsum í [[lyktarskyn]]i, [[heyrn]] og [[melting]]u [[prótín]]a.<ref name="O'Neil" /> Þéttleiki [[hársekkur|hársekkja]] er svipaður hjá mönnum og öðrum öpum, en það eru mest [[líkhár]] sem eru svo þunn að þau eru næstum ósýnileg.<ref>{{cite news|date=2017|title=How to be Human: The reason we are so scarily hairy|work=New Scientist|url=https://www.newscientist.com/article/mg23631460-700-why-are-humans-so-hairy/|access-date=29 April 2020}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Sandel AA | title = Brief communication: Hair density and body mass in mammals and the evolution of human hairlessness | journal = American Journal of Physical Anthropology | volume = 152 | issue = 1 | pages = 145–50 | date = September 2013 | pmid = 23900811 | doi = 10.1002/ajpa.22333 | hdl-access = free | hdl = 2027.42/99654 }}</ref> Menn eru með um það bil 2 milljónir [[svitakirtill|svitakirtla]] á öllum líkamanum, miklu fleiri en simpansar sem eru aðallega með svitakirtla í lófum og á iljum.<ref>{{cite web| vauthors = Kirchweger G |title=The Biology of Skin Color: Black and White|url=https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130216070146/http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html|archive-date=16 February 2013|access-date=6 January 2013|date=February 2, 2001|work=Evolution: Library|publisher=PBS}}</ref> Meðalhæð kvenna á heimsvísu er talin vera um 159 cm, en meðalhæð karla um 171 cm.<ref>{{cite journal| vauthors = Roser M, Appel C, Ritchie H |date=8 October 2013|title=Human Height|url=https://ourworldindata.org/human-height|journal=Our World in Data}}</ref> Eftir miðjan aldur dregst hæð sumra einstaklinga örlítið saman, en hæðin helst nokkuð stöðug fram á [[öldrun|gamals aldur]].<ref>{{cite web|title=Senior Citizens Do Shrink – Just One of the Body Changes of Aging|url=http://seniorjournal.com/NEWS/Aging/5-11-28-SeniorsDoShrink.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130219004303/http://seniorjournal.com/NEWS/Aging/5-11-28-SeniorsDoShrink.htm|archive-date=19 February 2013|access-date=6 January 2013|work=News|publisher=Senior Journal}}</ref> Í gegnum söguna hafa hópar fólks orðið hærri, líklega vegna betri næringar, heilsu og lífsskilyrða.<ref>{{cite journal | vauthors = Bogin B, Rios L | title = Rapid morphological change in living humans: implications for modern human origins | url = https://archive.org/details/sim_comparative-biochemistry-and-physiology-part-a_2003-09_136a_1/page/71 | journal = Comparative Biochemistry and Physiology. Part A, Molecular & Integrative Physiology | volume = 136 | issue = 1 | pages = 71–84 | date = September 2003 | pmid = 14527631 | doi = 10.1016/S1095-6433(02)00294-5 }}</ref> Meðal[[líkamsþyngd]] fullorðinna kvenna er 59 kg, en 77 kg hjá körlum.<ref>{{cite web|title=Human weight|url=http://www.articleworld.org/index.php/Human_weight|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111208053451/http://articleworld.org/index.php/Human_weight|archive-date=8 December 2011|access-date=10 December 2011|publisher=Articleworld.org}}</ref><ref>{{cite web | vauthors = Schlessingerman A | date = 2003 |title=Mass Of An Adult|url=https://hypertextbook.com/facts/2003/AlexSchlessingerman.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101030223/https://hypertextbook.com/facts/2003/AlexSchlessingerman.shtml|archive-date=1 January 2018|access-date=31 December 2017|publisher=The Physics Factbook: An Encyclopedia of Scientific Essays}}</ref> Líkt og margt annað í líkamsbyggingu manna eru bæði hæð og þyngd mjög breytileg milli einstaklinga og ráðast af bæði erfðum og umhverfisaðstæðum.<ref>{{cite book| vauthors = Kushner R |url=https://books.google.com/books?id=vWjK5etS7PMC&pg=PA121|title=Treatment of the Obese Patient (Contemporary Endocrinology)|publisher=Humana Press|year=2007|isbn=978-1-59745-400-1|location=Totowa, NJ|page=158|access-date=5 April 2009}}</ref><ref name="Anes2000">{{cite journal | vauthors = Adams JP, Murphy PG | title = Obesity in anaesthesia and intensive care | url = https://archive.org/details/sim_british-journal-of-anaesthesia_2000-07_85_1/page/91 | journal = British Journal of Anaesthesia | volume = 85 | issue = 1 | pages = 91–108 | date = July 2000 | pmid = 10927998 | doi = 10.1093/bja/85.1.91 | doi-access = free }}</ref> Menn eru færir um að [[kast]]a hlutum miklu hraðar og nákvæmar en önnur dýr.<ref>{{cite journal| vauthors = Lombardo MP, Deaner RO |date=March 2018|title=Born to Throw: The Ecological Causes that Shaped the Evolution of Throwing In Humans |journal=The Quarterly Review of Biology|language=en|volume=93|issue=1|pages=1–16|doi=10.1086/696721|s2cid=90757192|issn=0033-5770}}</ref> Menn eru líka með hraðskreiðustu langhlaupurum dýraríkisins þótt mörg dýr slái þeim við á styttri vegalengdum.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2009/10/27/health/27well.html |work=The New York Times |title=The Human Body Is Built for Distance |last1 = Parker-Pope|first1=Tara|author-link1=Tara Parker-Pope |date=27 October 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105211812/http://www.nytimes.com/2009/10/27/health/27well.html |archive-date=5 November 2015 }}</ref><ref name="O'Neil">{{cite web | vauthors = O'Neil D |title=Humans |url=http://anthro.palomar.edu/primate/prim_8.htm |work=Primates |publisher=Palomar College |access-date=6 January 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130111004211/http://anthro.palomar.edu/primate/prim_8.htm |archive-date=11 January 2013 }}</ref> Þynnri hár og virkari svitakirtlar draga úr hættu á [[hitaörmögnun]] í langhlaupum.<ref>{{cite web | vauthors = John B |title=What is the role of sweating glands in balancing body temperature when running a marathon? |url=http://www.livestrong.com/article/514545-what-is-the-role-of-sweat-glands-in-balancing-body-temperature-when-running-a-marathon/ |publisher=Livestrong.com |access-date=6 January 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130131184339/http://www.livestrong.com/article/514545-what-is-the-role-of-sweat-glands-in-balancing-body-temperature-when-running-a-marathon/ |archive-date=31 January 2013 }}</ref> === Erfðafræði === {{aðalgrein|Erfðamengi mannsins}} [[File:Human karyotype with bands and sub-bands.png|thumb|Skýringarmynd sem sýnir hefðbundna [[kjarnagerð]] manna, þar á meðal kynlitningana (XX og XY).]] Líkt og flest önnur dýr eru menn [[litnun|tvílitna]] [[heilkjörnungur|heilkjörnungar]]. Hver [[líkamsfruma]] er með 23 [[litningur|litningapör]] þar sem hvor litningur í pari er frá öðru foreldri einstaklingsins. [[Kynfruma|Kynfrumurnar]] hafa aðeins eitt sett litninga sem er blandað úr báðum litningapörum. Af þessum 23 litningapörum eru 22 [[frílitningur|frílitningar]] og eitt par [[kynlitningur|kynlitninga]]. Líkt og önnur spendýr eru menn með [[XY-kynákvörðun]] þannig að konur eru að jafnaði með XX og karlar með XY.<ref name="Therman1980">{{cite book | vauthors = Therman E |title=Human Chromosomes: Structure, Behavior, Effects | url = https://archive.org/details/humanchromosomes0000ther_f7n0 |date=1980 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer US]] |pages=[https://archive.org/details/humanchromosomes0000ther_f7n0/page/112 112]–24 |isbn=978-1-4684-0109-7 |doi=10.1007/978-1-4684-0107-3|s2cid=36686283 }}</ref> [[Gen]] og [[umhverfi]] hafa áhrif á breytileika í útliti, líkamsbyggingu, mótstöðu gegn vissum sjúkdómum og andlegum hæfileikum. Samspil erfða og umhverfis við mótun tiltekinna einkenna er ekki vel þekkt.<ref>{{cite journal | vauthors = Edwards JH, Dent T, Kahn J | title = Monozygotic twins of different sex | journal = Journal of Medical Genetics | volume = 3 | issue = 2 | pages = 117–23 | date = June 1966 | pmid = 6007033 | pmc = 1012913 | doi = 10.1136/jmg.3.2.117 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Machin GA | title = Some causes of genotypic and phenotypic discordance in monozygotic twin pairs | journal = American Journal of Medical Genetics | volume = 61 | issue = 3 | pages = 216–28 | date = January 1996 | pmid = 8741866 | doi = 10.1002/(SICI)1096-8628(19960122)61:3<216::AID-AJMG5>3.0.CO;2-S }}</ref> Þótt engir tveir einstaklingar (ekki einu sinni [[eineggja tvíburar]]) séu erfðafræðilega eins,<ref>{{cite journal | vauthors = Jonsson H, Magnusdottir E, Eggertsson HP, Stefansson OA, Arnadottir GA, Eiriksson O, Zink F, Helgason EA, Jonsdottir I, Gylfason A, Jonasdottir A, Jonasdottir A, Beyter D, Steingrimsdottir T, Norddahl GL, Magnusson OT, Masson G, Halldorsson BV, Thorsteinsdottir U, Helgason A, Sulem P, Gudbjartsson DF, Stefansson K | display-authors = 6 | title = Differences between germline genomes of monozygotic twins | journal = Nature Genetics | volume = 53 | issue = 1 | pages = 27–34 | date = January 2021 | pmid = 33414551 | doi = 10.1038/s41588-020-00755-1 | s2cid = 230986741 }}</ref> eru erfðafræðileg líkindi milli manna svo mikil að erfðaefni hvaða tveggja manna sem er er að meðaltali milli 99,5% og 99,9% það sama.<ref>{{cite web|title=Genetic – Understanding Human Genetic Variation|url=http://science.education.nih.gov/supplements/nih1/genetic/guide/genetic_variation1.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130825143543/http://science.education.nih.gov/supplements/nih1/genetic/guide/genetic_variation1.htm|archive-date=25 August 2013|access-date=13 December 2013|work=Human Genetic Variation|publisher=National Institute of Health (NIH)|quote=Between any two humans, the amount of genetic variation—biochemical individuality—is about 0.1%.}}</ref><ref> {{cite journal | vauthors = Levy S, Sutton G, Ng PC, Feuk L, Halpern AL, Walenz BP, Axelrod N, Huang J, Kirkness EF, Denisov G, Lin Y, MacDonald JR, Pang AW, Shago M, Stockwell TB, Tsiamouri A, Bafna V, Bansal V, Kravitz SA, Busam DA, Beeson KY, McIntosh TC, Remington KA, Abril JF, Gill J, Borman J, Rogers YH, Frazier ME, Scherer SW, Strausberg RL, Venter JC | display-authors = 6 | title = The diploid genome sequence of an individual human | journal = PLOS Biology | volume = 5 | issue = 10 | pages = e254 | date = September 2007 | pmid = 17803354 | pmc = 1964779 | doi = 10.1371/journal.pbio.0050254 }}</ref> Þetta gerir það að verkum að menn eru einsleitari en aðrir mannapar, þar á meðal simpansar.<ref name="REGWG2005">{{cite journal | vauthors = ((Race, Ethnicity, and Genetics Working Group)) | title = The use of racial, ethnic, and ancestral categories in human genetics research | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2005-10_77_4/page/519 | journal = American Journal of Human Genetics | volume = 77 | issue = 4 | pages = 519–32 | date = October 2005 | pmid = 16175499 | pmc = 1275602 | doi = 10.1086/491747 }}</ref><ref name="oxf">{{cite web|title=Chimps show much greater genetic diversity than humans|url=http://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120302.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218091207/http://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120302.html|archive-date=18 December 2013|access-date=13 December 2013|work=Media|publisher=University of Oxford}}</ref> Þessi litli breytileiki hjá mönnum miðað við önnur dýr bendir til þess að [[erfðaþröng]] hafi átt sér stað á [[Síð-Pleistósen]] (fyrir um 100.000 árum), þar sem fjöldi manna hafi minnkað niður í nokkur pör.<ref name="Harpending1998">{{cite journal | vauthors = Harpending HC, Batzer MA, Gurven M, Jorde LB, Rogers AR, Sherry ST | title = Genetic traces of ancient demography | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1998-02-17_95_4/page/1961 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 95 | issue = 4 | pages = 1961–7 | date = February 1998 | pmid = 9465125 | pmc = 19224 | doi = 10.1073/pnas.95.4.1961 | bibcode = 1998PNAS...95.1961H | doi-access = free }}</ref><ref name="Jorde1997">{{cite journal | vauthors = Jorde LB, Rogers AR, Bamshad M, Watkins WS, Krakowiak P, Sung S, Kere J, Harpending HC | display-authors = 6 | title = Microsatellite diversity and the demographic history of modern humans | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1997-04-01_94_7/page/3100 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 94 | issue = 7 | pages = 3100–3 | date = April 1997 | pmid = 9096352 | pmc = 20328 | doi = 10.1073/pnas.94.7.3100 | bibcode = 1997PNAS...94.3100J | doi-access = free }}</ref> [[Náttúruval]] hefur síðan haldið áfram að móta mannkynið og vísbendingar eru um [[stefnubundið val]] einhvern tíma á síðustu 15.000 árum.<ref name="urlNYT">{{cite news| vauthors = Wade N |date=7 March 2007|title=Still Evolving, Human Genes Tell New Story|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2006/03/07/science/07evolve.html|url-status=live|access-date=13 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114232231/http://www.nytimes.com/2006/03/07/science/07evolve.html|archive-date=14 January 2012}}</ref> [[Erfðamengi mannsins]] var fyrst kortlagt í heild sinni með raðgreiningu árið 2001<ref>{{cite journal | vauthors = Pennisi E | title = The human genome | url = https://archive.org/details/sim_science_2001-02-16_291_5507/page/1176 | journal = Science | volume = 291 | issue = 5507 | pages = 1177–80 | date = February 2001 | pmid = 11233420 | doi = 10.1126/science.291.5507.1177 | s2cid = 38355565 }}</ref> og árið 2020 var búið að raðgreina hundruð þúsunda erfðamengja.<ref>{{cite journal | vauthors = Rotimi CN, Adeyemo AA | title = From one human genome to a complex tapestry of ancestry | journal = Nature | volume = 590 | issue = 7845 | pages = 220–221 | date = February 2021 | pmid = 33568827 | doi = 10.1038/d41586-021-00237-2 | bibcode = 2021Natur.590..220R | s2cid = 231882262 }}</ref> Árið 2012 hafði verkefnið [[International HapMap Project]] borið saman erfðamengi 1.184 einstaklinga úr 11 hópum og fundið 1,6 milljón dæmi um [[einkirnabreytileiki|einkirnabreytileika]].<ref>{{cite journal | vauthors = Altshuler DM, Gibbs RA, Peltonen L, Altshuler DM, Gibbs RA, Peltonen L, Dermitzakis E, Schaffner SF, Yu F, Peltonen L, Dermitzakis E, Bonnen PE, Altshuler DM, Gibbs RA, de Bakker PI, Deloukas P, Gabriel SB, Gwilliam R, Hunt S, Inouye M, Jia X, Palotie A, Parkin M, Whittaker P, Yu F, Chang K, Hawes A, Lewis LR, Ren Y, Wheeler D, Gibbs RA, Muzny DM, Barnes C, Darvishi K, Hurles M, Korn JM, Kristiansson K, Lee C, McCarrol SA, Nemesh J, Dermitzakis E, Keinan A, Montgomery SB, Pollack S, Price AL, Soranzo N, Bonnen PE, Gibbs RA, Gonzaga-Jauregui C, Keinan A, Price AL, Yu F, Anttila V, Brodeur W, Daly MJ, Leslie S, McVean G, Moutsianas L, Nguyen H, Schaffner SF, Zhang Q, Ghori MJ, McGinnis R, McLaren W, Pollack S, Price AL, Schaffner SF, Takeuchi F, Grossman SR, Shlyakhter I, Hostetter EB, Sabeti PC, Adebamowo CA, Foster MW, Gordon DR, Licinio J, Manca MC, Marshall PA, Matsuda I, Ngare D, Wang VO, Reddy D, Rotimi CN, Royal CD, Sharp RR, Zeng C, Brooks LD, McEwen JE | display-authors = 6 | title = Integrating common and rare genetic variation in diverse human populations | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-09-02_467_7311/page/52 | journal = Nature | volume = 467 | issue = 7311 | pages = 52–8 | date = September 2010 | pmid = 20811451 | doi = 10.1038/nature09298 | pmc = 3173859 | bibcode = 2010Natur.467...52T }}</ref> Mestur breytileiki í erfðamengi manna virðist vera meðal afrískra hópa (allt að 100.000 staðbrigði af 67,3 milljón erfðabrigðum sem Human Genetic Diversity Project fann, eða um 0,15%). Flest erfðabrigði sem finnast annars staðar í heiminum er líka að finna í Afríku, en nokkur fjöldi staðbrigða virðist líka vera til staðar annars staðar, sérstaklega í Eyjaálfu og Ameríku (tugir þúsunda).<ref name="Bergstrom2020">{{cite journal | vauthors = Bergström A, McCarthy SA, Hui R, Almarri MA, Ayub Q, Danecek P, Chen Y, Felkel S, Hallast P, Kamm J, Blanché H, Deleuze JF, Cann H, Mallick S, Reich D, Sandhu MS, Skoglund P, Scally A, Xue Y, Durbin R, Tyler-Smith C | display-authors = 6 | title = Insights into human genetic variation and population history from 929 diverse genomes | journal = Science | volume = 367 | issue = 6484 | pages = eaay5012 | date = March 2020 | pmid = 32193295 | pmc = 7115999 | doi = 10.1126/science.aay5012 }} "Populations in central and southern Africa, the Americas, and Oceania each harbor tens to hundreds of thousands of ''private'', common genetic variants. Most of these variants arose as new mutations rather than through archaic introgression, except in Oceanian populations, where many private variants derive from Denisovan admixture."</ref> Flest staðbrigði eru þó sjaldgæf innan sinna svæða, svo mestur erfðabreytileiki milli einstaklinga stafar af erfðabrigðum sem finnast um allan heim.<ref name="pmid33350384">{{cite journal| author=Biddanda A, Rice DP, Novembre J| title=A variant-centric perspective on geographic patterns of human allele frequency variation. | journal=Elife | year= 2020 | volume= 9 | issue= | pages= | pmid=33350384 | doi=10.7554/eLife.60107 | pmc=7755386 | url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/eutils/elink.fcgi?dbfrom=pubmed&tool=sumsearch.org/cite&retmode=ref&cmd=prlinks&id=33350384 }} </ref> Árið 2010 var talið að menn hefðu um það bil 22.000 gen.<ref name=Pertea2010>{{cite journal | vauthors = Pertea M, Salzberg SL | title = Between a chicken and a grape: estimating the number of human genes | journal = Genome Biology | volume = 11 | issue = 5 | page = 206 | year = 2010 | pmid = 20441615 | pmc = 2898077 | doi = 10.1186/gb-2010-11-5-206 }}</ref> Með því að bera saman [[mtDNA]] sem aðeins erfist frá móður, hafa erfðafræðingar ályktað að síðasta sameiginlega formóðir alls mannkyns, sem skildi [[erfðamark]] sitt eftir hjá öllum núlifandi mönnum, hafi verið uppi fyrir um 90.000 til 200.000 árum.<ref name="pmid3025745">{{cite journal | vauthors = Cann RL, Stoneking M, Wilson AC | title = Mitochondrial DNA and human evolution | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1987-01-01_325_6099/page/30 | journal = Nature | volume = 325 | issue = 6099 | pages = 31–6 | year = 1987 | pmid = 3025745 | doi = 10.1038/325031a0 | bibcode = 1987Natur.325...31C | s2cid = 4285418 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Soares P, Ermini L, Thomson N, Mormina M, Rito T, Röhl A, Salas A, Oppenheimer S, Macaulay V, Richards MB | display-authors = 6 | title = Correcting for purifying selection: an improved human mitochondrial molecular clock | journal = American Journal of Human Genetics | volume = 84 | issue = 6 | pages = 740–59 | date = June 2009 | pmid = 19500773 | pmc = 2694979 | doi = 10.1016/j.ajhg.2009.05.001 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170820230218/http://www.leeds.ac.uk/news/article/245/new_molecular_clock_aids_dating_of_human_migration_history |archive-date=2017-08-20 | url=http://www.leeds.ac.uk/news/article/245/new_molecular_clock_aids_dating_of_human_migration_history }}</ref><ref name="poz">{{cite journal | vauthors = Poznik GD, Henn BM, Yee MC, Sliwerska E, Euskirchen GM, Lin AA, Snyder M, Quintana-Murci L, Kidd JM, Underhill PA, Bustamante CD | display-authors = 6 | title = Sequencing Y chromosomes resolves discrepancy in time to common ancestor of males versus females | url = https://archive.org/details/sim_science_2013-08-02_341_6145/page/562 | journal = Science | volume = 341 | issue = 6145 | pages = 562–5 | date = August 2013 | pmid = 23908239 | pmc = 4032117 | doi = 10.1126/science.1237619 | bibcode = 2013Sci...341..562P }}</ref> ===Æviskeið=== [[File:Tubal Pregnancy with embryo.jpg|thumb|10&nbsp;mm langt [[mannsfóstur]] 5 vikna gamalt.]] [[Æxlun]] manna á sér venjulega stað með [[innri frjóvgun]] við [[samfarir]], en getur líka farið fram með [[tæknifrjóvgun]].<ref name="She2016">{{cite book| vauthors = Shehan CL |url=https://books.google.com/books?id=-gSeCAAAQBAJ&pg=PA406|title=The Wiley Blackwell Encyclopedia of Family Studies, 4 Volume Set|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-65845-1|page=406|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910181340/https://books.google.com/books?id=-gSeCAAAQBAJ&pg=PA406|archive-date=10 September 2017|url-status=live|name-list-style=vanc|df=dmy-all}}</ref> Meðal[[meðganga]] stendur í 38 vikur, en eðlileg meðganga getur verið breytileg um allt að 37 daga.<ref>{{cite journal | vauthors = Jukic AM, Baird DD, Weinberg CR, McConnaughey DR, Wilcox AJ | title = Length of human pregnancy and contributors to its natural variation | journal = Human Reproduction | volume = 28 | issue = 10 | pages = 2848–55 | date = October 2013 | pmid = 23922246 | pmc = 3777570 | doi = 10.1093/humrep/det297 }}</ref> Fósturvísirinn vex fram að 9. viku, en þá er hann skilgreindur sem [[fóstur]].<ref name="nursing">{{cite book | vauthors = Klossner NJ | url = https://books.google.com/books?id=B47OVg25g-QC&q=fetal+stage+begins&pg=PA103 | title = Introductory Maternity Nursing | date = 2005 | page = 103 | quote = The fetal stage is from the beginning of the 9th week after fertilization and continues until birth | isbn = 978-0-7817-6237-3 }}</ref> Menn geta [[gangsetning fæðingar|komið fæðingu af stað]] eða framkvæmt [[keisaraskurður|keisaraskurð]] ef læknar telja þörf á að barnið fæðist fyrir tímann.<ref name="WHO2014">{{cite web|author=World Health Organization|date=November 2014|title=Preterm birth Fact sheet N°363|url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150307050438/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/|archive-date=7 March 2015|access-date=6 March 2015|work=who.int|df=dmy-all}}</ref> Í þróuðum ríkjum eru nýburar oftast 3-4 kg að þyngd og 47-53 cm að lengd við fæðingu.<ref>{{cite journal | vauthors = Kiserud T, Benachi A, Hecher K, Perez RG, Carvalho J, Piaggio G, Platt LD | title = The World Health Organization fetal growth charts: concept, findings, interpretation, and application | journal = American Journal of Obstetrics and Gynecology | volume = 218 | issue = 2S | pages = S619–S629 | date = February 2018 | pmid = 29422204 | doi = 10.1016/j.ajog.2017.12.010 | s2cid = 46810955 }}</ref><ref>{{cite web|date=2019-03-18|title=What is the average baby length? Growth chart by month|url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/324728|access-date=2021-04-18|website=www.medicalnewstoday.com|language=en}}</ref> Í þróunarríkjum er [[lág fæðingarþyngd]] algeng og á þátt í hærri tíðni [[ungbarnadauði|ungbarnadauða]] í þeim löndum.<ref name="Khor2003">{{cite journal | vauthors = Khor GL | title = Update on the prevalence of malnutrition among children in Asia | journal = Nepal Medical College Journal | volume = 5 | issue = 2 | pages = 113–22 | date = December 2003 | pmid = 15024783 }}</ref> Miðað við aðrar tegundir er fæðing mjög hættuleg mönnum, og mun meiri hætta á vandamálum og dauða móður og barns.<ref>{{cite journal| vauthors = Rosenberg KR |date=1992|title=The evolution of modern human childbirth |journal=American Journal of Physical Anthropology|language=en|volume=35|issue=S15|pages=89–124|doi=10.1002/ajpa.1330350605|issn=1096-8644}}</ref> Stærð höfuðs fóstursins er hlutfallslega mun nær stærð mjaðmagrindarinnar en hjá öðrum fremdardýrum.<ref name="Pavlicev">{{cite journal | vauthors = Pavličev M, Romero R, Mitteroecker P | title = Evolution of the human pelvis and obstructed labor: new explanations of an old obstetrical dilemma | journal = American Journal of Obstetrics and Gynecology | volume = 222 | issue = 1 | pages = 3–16 | date = January 2020 | pmid = 31251927 | doi = 10.1016/j.ajog.2019.06.043 | s2cid = 195761874 }}</ref> Ástæður þessa eru ekki með öllu ljósar. Oft hefur þetta verið skýrt með því að þróun tvífætlingsstöðu og stækkun heilans hafi valdið þessari [[fæðingarklemma|fæðingarklemmu]], en nýlegar rannsóknir benda til þess að ástæðurnar gætu verið flóknari.<ref name="Pavlicev"/><ref>{{cite news|title=The real reasons why childbirth is so painful and dangerous| vauthors = Barras C |date=22 December 2016|publisher=BBC}}</ref> Þetta leiðir til sársaukafullrar fæðingar sem getur tekið yfir 24 tíma.<ref>{{cite web | vauthors = Kantrowitz B | date = 2 July 2007 | title = What Kills One Woman Every Minute of Every Day? | work = [[Newsweek]] | url = http://www.msnbc.msn.com/id/19389326/site/newsweek/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20070628160443/http://www.msnbc.msn.com/id/19389326/site/newsweek/ | archive-date = 28 June 2007 | quote = A woman dies in childbirth every minute, most often due to uncontrolled bleeding and infection, with the world's poorest women most vulnerable. The lifetime risk is 1 in 16 in sub-Saharan Africa, compared to 1 in 2,800 in developed countries. }}</ref> Líkurnar á vel heppnaðri fæðingu jukust mikið á 20. öld með þróun læknisfræði í auðugri löndum. Í öðrum heimshlutum er [[náttúruleg fæðing]] enn hættuleg og tíðni [[mæðradauði|mæðradauða]] um 100 sinnum hærri en í þróuðum ríkjum.<ref name="Rush2000">{{cite journal | vauthors = Rush D | title = Nutrition and maternal mortality in the developing world | journal = The American Journal of Clinical Nutrition | volume = 72 | issue = 1 Suppl | pages = 212S–240S | date = July 2000 | pmid = 10871588 | doi = 10.1093/ajcn/72.1.212S }}</ref> Bæði kynin annast börn manna, ólíkt öðrum fremdardýrum þar sem móðirin sér aðallega um ungviðið.<ref>{{cite book| vauthors = Laland KN, Brown G |url=https://books.google.com/books?id=2KcbFVBSxWYC|title=Sense and Nonsense: Evolutionary Perspectives on Human Behaviour|date=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-958696-7|page=7|language=en}}</ref> Ungabörn eru [[háð umönnun]] við fæðingu. Þau vaxa í nokkur ár og verða venjulega [[kynþroski|kynþroska]] 15 til 17 ára gömul.<ref name="Kail">{{cite book| vauthors = Kail RV, Cavanaugh JC |url=https://books.google.com/books?id=E-n5E7oyCgoC&pg=PA296|title=Human Development: A Lifespan View |publisher=[[Cengage Learning]]|year=2010|isbn=978-0-495-60037-4|edition=5th|page=296}}</ref><ref name="Schuiling">{{cite book| vauthors = Schuiling KD, Likis FE |url=https://books.google.com/books?id=QTDFDAAAQBAJ&pg=PA22|title=Women's Gynecologic Health|publisher=[[Jones & Bartlett Learning]]|year=2016|isbn=978-1-284-12501-6|page=22|quote=The changes that occur during puberty usually happen in an ordered sequence, beginning with thelarche (breast development) at around age 10 or 11, followed by adrenarche (growth of pubic hair due to androgen stimulation), peak height velocity, and finally menarche (the onset of menses), which usually occurs around age 12 or 13.}}</ref><ref name="Phillips">{{cite book| vauthors = Phillips DC |url=https://books.google.com/books?id=84StBAAAQBAJ&pg=PA18|title=Encyclopedia of Educational Theory and Philosophy|publisher=[[Sage Publications]]|year=2014|isbn=978-1-4833-6475-9|pages=18–19|quote=On average, the onset of puberty is about 18 months earlier for girls (usually starting around the age of 10 or 11 and lasting until they are 15 to 17) than for boys (who usually begin puberty at about the age of 11 to 12 and complete it by the age of 16 to 17, on average).}}</ref> Ævi manna er gjarnan skipt í nokkur æviskeið. Algengt er að tala um [[ungabarn|ungabörn]], [[barn|börn]], [[unglingur|unglinga]], [[fullorðinn|fullorðið fólk]] og [[öldrun|aldraða]].<ref>{{cite journal| vauthors = Mintz S |date=1993|title=Life stages|journal=Encyclopedia of American Social History|volume=3|pages=7–33}}</ref> Lengd þessara æviskeiða er breytileg eftir menningarsvæðum og tímabilum, en markast meðal annars af vaxtarkipp á kynþroskaskeiðinu skömmu áður en einstaklingur verður fullvaxta.<ref>{{cite journal | vauthors = Soliman A, De Sanctis V, Elalaily R, Bedair S | title = Advances in pubertal growth and factors influencing it: Can we increase pubertal growth? | journal = Indian Journal of Endocrinology and Metabolism | volume = 18 | issue = Suppl 1 | pages = S53-62 | date = November 2014 | pmid = 25538878 | pmc = 4266869 | doi = 10.4103/2230-8210.145075 }}</ref> Konur ganga gegnum [[tíðahvörf]] og verða [[ófrjósemi|ófrjóar]] um 50 ára aldur.<ref>{{cite journal | vauthors = Walker ML, Herndon JG | title = Menopause in nonhuman primates? | journal = Biology of Reproduction | volume = 79 | issue = 3 | pages = 398–406 | date = September 2008 | pmid = 18495681 | pmc = 2553520 | doi = 10.1095/biolreprod.108.068536 }}</ref> Stungið hefur verið upp á því að tíðahvörfin auki möguleika kvenna á að eignast afkomendur með því að gefa þeim tækifæri til að einbeita sér að þeim börnum sem fyrir eru, og síðan þeirra börnum ([[ömmutilgátan]]), fremur en halda áfram að eiga börn fram á gamals aldur.<ref name="Diamond1997">{{cite book | vauthors = Diamond J |author-link=Jared Diamond |title=Why is Sex Fun? The Evolution of Human Sexuality | url = https://archive.org/details/whyissexfunevolu00diam_261 |publisher=Basic Books |location=New York City |year=1997 |pages=[https://archive.org/details/whyissexfunevolu00diam_261/page/n117 167]–70 |isbn=978-0-465-03127-6}}</ref><ref name="Peccei2001">{{cite journal | vauthors = Peccei JS |title= Menopause: Adaptation or epiphenomenon? |journal=Evolutionary Anthropology |volume=10 |issue=2 |year=2001 |pages=43–57 |doi=10.1002/evan.1013|s2cid=1665503 }}</ref> Ævilengd hvers einstaklings ræðst af tveimur meginþáttum: erfðum og lífstíl.<ref name="USC">{{cite news | vauthors = Marziali C |date=7 December 2010 |title=Reaching Toward the Fountain of Youth |url=http://uscnews.usc.edu/health/reaching_toward_the_fountain_of_youth.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213203112/http://uscnews.usc.edu/health/reaching_toward_the_fountain_of_youth.html|url-status=dead|archive-date=13 December 2010 |work=USC Trojan Family Magazine |access-date=7 December 2010}}</ref> Af ýmsum ástæðum, meðal annars líffræðilegum, lifa konur að jafnaði fjórum árum lengur en karlar.<ref>{{cite web | vauthors = Kalben BB |title=Why Men Die Younger: Causes of Mortality Differences by Sex |publisher=Society of Actuaries |year=2002 |url=http://www.soa.org/news-and-publications/publications/other-publications/monographs/m-li01-1-toc.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130701185241/http://www.soa.org/news-and-publications/publications/other-publications/monographs/m-li01-1-toc.aspx |archive-date=1 July 2013 }}</ref> Árið 2018 voru lífslíkur stúlkna við fæðingu áætlaðar 74,9 ár á heimsvísu, samanborið við 70,4 ár hjá drengjum.<ref>{{cite web|date=2018|title=Life expectancy at birth, female (years)|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.FE.IN|access-date=2020-10-13|website=World Bank}}</ref><ref>{{cite web|date=2018|title=Life expectancy at birth, male (years)|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.MA.IN|access-date=2020-10-13|website=World Bank}}</ref> Mikill munur er á lífslíkum eftir landsvæðum sem fer að mestu saman við efnahagsþróun. Lífslíkur stúlkna í Hong Kong eru þannig til dæmis 87,6 ár og drengja 81,8 ár, meðan í Mið-Afríkulýðveldinu eru lífslíkur stúlkna aðeins 55,0 ár og drengja 50,6 ár.<ref>{{cite book | vauthors = Conceição P, etal | title = Human Development Report | date = 2019 | work = United Nations Development Programme | url = http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf | isbn = 978-92-1-126439-5 }}</ref><ref name="MLT">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/sites/all/themes/hdr_theme/country-notes/MLT.pdf|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> Almennt eykst hlutfall aldraðra í þróuðum ríkjum, þar sem miðaldur er í kringum 40 ár. Í þróunarríkjum er miðaldur milli 15 og 20 ár. Í Evrópu er til dæmis einn af hverjum fjórum 60 ára og eldri, meðan þetta hlutfall er aðeins einn af tuttugu í Afríku.<ref>{{cite web | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ | title = The World Factbook | archive-url = https://web.archive.org/web/20090912045414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ | archive-date = 12 September 2009 | publisher = U.S. Central Intelligence Agency | access-date = 2 April 2005 }}</ref> Fjöldi [[tíræður|tíræðra]] (fólks sem náð hefur 100 ára aldri) í heiminum var talinn standa í 210.000 árið 2002, samkvæmt Sameinuðu þjóðunum.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/ageing/note5713.doc.htm |title=U.N. Statistics on Population Ageing |publisher=United Nations |date=28 February 2002 |access-date=2 April 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051208122227/http://www.un.org/ageing/note5713.doc.htm |archive-date=8 December 2005}}</ref> {| class="wikitable" style="width: 80%; margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ! colspan="5" | Æviskeið manna |- |[[File:Redheaded child mesmerized 2.jpg|100px|center]] |[[File:Ромський хлопчик (Мукачево).jpg|100px|center]] |[[File:Da Nang, Vietnam A young Marine private waits on the beach during the Marine landing - NARA - 532432 (cropped).jpg|100px|center]] |[[File:Pataxo001.jpg|100px|center]] |[[File:An old age.JPG|100px|center]] |- |[[File:Baby playing with yellow paint. Work by Dutch artist Peter Klashorst entitled "Experimental".jpg|100px|center]] |[[File:Burkina Faso girl.jpg|100px|center]] |[[File:Portrait of a Persian lady in Iran, 10-08-2006 (cropped).jpg|100px|center]] |[[File:Punjabi woman smile.jpg|100px|center]] |[[File:HappyPensioneer.jpg|100px|center]] |- style="text-align: center;" |style="width: 20%"|[[Ungabarn|Ungabörn]], drengur og stúlka |style="width: 20%"|[[Barn|Börn]], drengur og stúlka |style="width: 20%"|[[Unglingur|Ungt fólk]], piltur og stúlka |style="width: 20%"|[[Fullorðinn]] karl og kona |style="width: 20%"|[[Öldrun|Gamall]] karl og kona |} ==Búsvæði og útbreiðsla== [[File:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January.jpg|thumb|[[Tókýó]] er stærsta [[stórborgarsvæði]] heims.]] [[File:BlackMarble20161km.jpg|thumb|right|[[Jörðin]] séð úr geimnum 2016, þar sem umfang mannabyggðar sést á ljósmagni.]] Fyrstu bústaðir manna voru reistir í námunda við [[vatn]] og aðrar náttúruauðlindir sem þeir gátu nýtt sér til viðurværis, eins og veiði[[dýr]] og [[ræktarland]] fyrir [[jarðrækt]] og [[húsdýr]].<ref>{{cite book| vauthors = Rector RK |url=https://www.worldcat.org/oclc/953735302|title=The Early River Valley Civilizations|date=2016|isbn=978-1-4994-6329-3|edition=First|location=New York, NY|page=10|oclc=953735302}}</ref> Nútímamenn hafa þróað mikla getu til að breyta [[búsvæði|búsvæðum]] sínum sér í hag með tækni, eins og [[áveita|áveitum]], [[borgarskipulag]]i, [[byggingartækni]], [[skógeyðing]]u og [[eyðimerkurmyndun]].<ref>{{cite web |url=http://www.westerville.k12.oh.us/userfiles/4188/Classes/7526/humanforcesthatchangeenvironment.pdf?id=448117 |title=How People Modify the Environment |author=<!--Not stated--> |publisher=Westerville City School District |access-date=13. mars 2019 |archive-date=2021-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826213050/https://www.westerville.k12.oh.us/userfiles/4188/Classes/7526/humanforcesthatchangeenvironment.pdf?id=448117 |url-status=dead }}</ref> [[Mannabyggð]] er áfram viðkvæm fyrir [[náttúruhamfarir|náttúruhamförum]], sérstaklega ef hún er staðsett á hættusvæðum og þar sem byggingar eru af litlum gæðum vegna [[fátækt]]ar.<ref>{{cite web |url=http://siteresources.worldbank.org/INTLACREGTOPHAZMAN/Resources/EN_Breve_Oct03_32_Nat_Dis_EN.pdf |title=Natural disasters and the urban poor |publisher=[[World Bank]] |date=október 2003 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809063303/http://siteresources.worldbank.org/INTLACREGTOPHAZMAN/Resources/EN_Breve_Oct03_32_Nat_Dis_EN.pdf |archive-date=9. ágúst 2017 }}</ref> Hópamyndun og markviss breyting búsvæða hafa meðal annars þau markmið að veita vörn, safna saman þægindum og auðlegð, auka við fæðuframboð, bæta [[fagurfræði]], auka þekkingu og efla vöruskipti.<ref>{{cite book| vauthors = Habitat UN |url=https://www.worldcat.org/oclc/889953315|title=The state of the world's cities 2012 / prosperity of cities.|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-01559-6|location=[London]|pages=x|oclc=889953315}}</ref> Menn hafa mikla [[aðlögun]]arhæfni, þrátt fyrir að hafa lítið þol gagnvart ýmsum aðstæðum óstuddir af tækni.<ref name=":10">{{cite book| vauthors = Piantadosi CA |url=https://www.worldcat.org/oclc/70215878|title=The biology of human survival : life and death in extreme environments|date=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-974807-5|location=Oxford|pages=2–3|oclc=70215878}}</ref> Með nýsköpun hafa menn aðlagað þolmörk sín að alls konar hitastigi, rakastigi, og hæð.<ref name=":10" /> Afleiðingin er sú að menn hafa dreifst um alla Jörðina og finnast nær alls staðar, frá [[hitabeltisregnskógur|hitabeltisregnskógum]] að [[eyðimörk]]um að köldum [[pólsvæði|pólsvæðum]] og [[mengun|menguðum]] iðnaðarborgum. Flestar aðrar dýrategundir eru bundnar við nokkur landfræðileg svæði vegna takmarkaðrar aðlögunarhæfni.<ref name="adapt1">{{cite web| vauthors = O'Neil D |title=Human Biological Adaptability; Overview|url=http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm|url-status=dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20130306124405/http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm|archive-date=6. mars 2013|access-date=6. janúar 2013|publisher=Palomar College}}</ref> [[Mannkyn]]ið dreifist samt ekki jafnt um yfirborð [[Jörðin|Jarðar]], þar sem þéttleiki byggðar er breytilegur frá einu svæði til annars og stór svæði eru nær óbyggð, eins og [[Suðurskautslandið]] og hafsvæðin.<ref name=":10" /><ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/geography/population/population_distribution_rev1.shtml |publisher=BBC |title=Population distribution and density |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170623234027/http://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/geography/population/population_distribution_rev1.shtml |archive-date=23 June 2017 |access-date=26. júní 2017 }}</ref> Flest fólk (61%) lifir í Asíu; aðrir lifa í Ameríku (14%), Afríku (14%), Evrópu (11%) og Eyjaálfu (0.5%).<ref>{{cite journal | vauthors = Bunn SE, Arthington AH | title = Basic principles and ecological consequences of altered flow regimes for aquatic biodiversity | url = https://archive.org/details/sim_environmental-management_2002-10_30_4/page/492 | journal = Environmental Management | volume = 30 | issue = 4 | pages = 492–507 | date = október 2002 | pmid = 12481916 | doi = 10.1007/s00267-002-2737-0 | hdl-access = free | s2cid = 25834286 | hdl = 10072/6758 }}</ref> Á síðustu öld hefur mönnum tekist að kanna jaðarsvæði eins og Suðurskautslandið, [[hafdjúpin]] og [[geimur|geiminn]].<ref name=":11">{{cite journal| vauthors = Heim BE |year=1990–1991 |title=Exploring the Last Frontiers for Mineral Resources: A Comparison of International Law Regarding the Deep Seabed, Outer Space, and Antarctica|url=https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/vantl23&id=831&div=&collection=|journal=Vanderbilt Journal of Transnational Law|volume=23|page=819}}</ref> Mannabyggð á þessum erfiðu svæðum er mjög takmarkandi og dýr, oftast tímabundin og sett upp í vísindalegum eða hernaðarlegum tilgangi, eða fyrir ábatasaman iðnað.<ref name=":11" /> Menn hafa heimsótt [[Tunglið]] og kannað aðra hnetti með manngerðum sjálfstýrðum [[geimfar|geimförum]].<ref>{{cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/missions/mars-science-laboratory-curiosity-rover-msl/ |title=Mission to Mars: Mars Science Laboratory Curiosity Rover |publisher=Jet Propulsion Laboratory |access-date=26. ágúst 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150818014850/http://www.jpl.nasa.gov/missions/mars-science-laboratory-curiosity-rover-msl |archive-date=18. ágúst 2015 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Rosetta/Touchdown!_Rosetta_s_Philae_probe_lands_on_comet |title=Touchdown! Rosetta's Philae probe lands on comet |date=12. nóvember 2014 |publisher=European Space Agency |access-date=26. ágúst 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150822055902/http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Rosetta/Touchdown!_Rosetta_s_Philae_probe_lands_on_comet |archive-date=22. ágúst 2015 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://science.nasa.gov/missions/near/ |title=NEAR-Shoemaker |publisher=NASA |access-date=26. ágúst 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150826173835/http://science.nasa.gov/missions/near/ |archive-date=26. ágúst 2015 }}</ref> Frá aldamótunum 2000 hefur verið stöðug mannabyggð í geimnum, í [[Alþjóðlega geimstöðin|Alþjóðlegu geimstöðinni]].<ref name="urlNASA">{{cite web | vauthors = Kraft R |title=JSC celebrates ten years of continuous human presence aboard the International Space Station |url=http://www.jsc.nasa.gov/jscfeatures/articles/000000945.html |publisher=[[Johnson Space Center]] |work=JSC Features |date=11. desember 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216221409/http://www.jsc.nasa.gov/jscfeatures/articles/000000945.html |archive-date=16. febrúar 2012 |access-date=13. febrúar 2012 }}</ref> Áætlað er að fjöldi manna þegar landbúnaður kom fram á sjónarsviðið um 10.000 f.o.t. hafi verið milli 1 milljón og 15 milljónir.<ref>{{cite book| vauthors = Tellier LN |url=https://books.google.com/books?id=cXuCjDbxC1YC&pg=PA26|title=Urban world history: an economic and geographical perspective|date=2009|isbn=978-2-7605-1588-8|page=26}}</ref><ref>{{cite book | vauthors = Thomlinson R |title=Demographic problems; controversy over population control. | url = https://archive.org/details/demographicprobl0000thom_1975 |date= 1975 | edition = 2nd |publisher=Dickenson Pub. Co |location= Ecino, California |isbn=978-0-8221-0166-6}}</ref> Milli 50 og 60 milljónir manna bjuggu í [[Rómaveldi]] á 4. öld.<ref>{{cite web| vauthors = Harl KW |date=1998|title=Population estimates of the Roman Empire|url=http://www.tulane.edu/~august/H303/handouts/Population.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507061006/http://www.tulane.edu/~august/H303/handouts/Population.htm|archive-date=2016-05-07|access-date=8. desember 2012|publisher=Tulane.edu}}</ref> [[Kýlapest]], sem kemur fyrst fyrir í heimildum frá 6. öld, minnkaði mannfjöldann um helming, og í [[Svartidauði|Svartadauða]] létust 75-200 milljónir í [[Evrasía|Evrasíu]] og [[Norður-Afríka|Norður-Afríku]].<ref>{{cite journal | vauthors = Zietz BP, Dunkelberg H | title = The history of the plague and the research on the causative agent Yersinia pestis | journal = International Journal of Hygiene and Environmental Health | volume = 207 | issue = 2 | pages = 165–78 | date = febrúar 2004 | pmid = 15031959 | doi = 10.1078/1438-4639-00259 | pmc = 7128933 }}</ref> Talið er að mannfjöldinn hafi náð 1 milljarði árið 1800. Síðan þá hefur hann aukist með veldisvexti. Hann náði 2 milljörðum árið 1930 og þremur árið 1960, fjórum árið 1975, fimm árið 1987 og sex milljörðum árið 1999.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/411162.stm |access-date=5. febrúar 2008 |work=BBC News |title=World's population reaches six billion |date=5 August 1999 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080415053354/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/411162.stm |archive-date=15. apríl 2008 }}</ref> Mannfjöldinn fór yfir 7 milljarða árið 2011 og náði 8 milljörðum að talið er 15. nóvember 2022.<ref>{{vefheimild|url=https://www.un.org/en/dayof8billion|titill=Day of 8 Billion|vefsíða=Sameinuðu þjóðirnar|skoðað=4.9.2023}}</ref> Samanlagður [[lífmassi]] kolefnis alls fólks á Jörðinni árið 2018 var áætlaður 60 milljón tonn, um tíu sinnum meiri en lífmassi allra villtra spendýra.<ref>{{cite journal | vauthors = Bar-On YM, Phillips R, Milo R | title = The biomass distribution on Earth | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 115 | issue = 25 | pages = 6506–6511 | date = júní 2018 | pmid = 29784790 | pmc = 6016768 | doi = 10.1073/pnas.1711842115 | doi-access = free }}</ref> Árið 2018 bjuggu 4,2 milljarðar manna (55%) í þéttbýli, miðað við 751 milljón árið 1950.<ref name=":12">{{cite web|date=2018-05-16|title=68% of the world population projected to live in urban areas by 2050, says UN | work = United Nations Department of Economic and Social Affairs (DESA) |url=https://www.un.org/development/desa/en/news/population/2018-revision-of-world-urbanization-prospects.html|access-date=2021-04-18 |language=en-US}}</ref> Þéttbýlustu svæðin er að finna í Norður-Ameríku (82%), Suður-Ameríku (81%), Evrópu (74%) og Eyjaálfu (68%), en um 90% af dreifbýlisbúum heims búa í Afriku og Asíu.<ref name=":12" /> Líf í borgum felur í sér ýmis konar áskoranir eins og mengun og glæpi,<ref>{{cite book | vauthors = Duhart DT | date = October 2000 | title = Urban, Suburban, and Rural Victimization, 1993–98 | publisher = U.S. Department of Justice, Bureau of Justice Statistics | access-date = 1. október 2006 | url = https://www.bjs.gov/content/pub/pdf/usrv98.pdf }}</ref> sérstaklega í miðborgum og [[fátækrahverfi|fátækrahverfum]]. Áætlað er að bæði heildarmannfjöldinn og hlutfall íbúa í þéttbýli muni aukast mikið á næstu áratugum.<ref name=UN-pop-all>{{cite web |title=World Urbanization Prospects, the 2011 Revision |url=http://esa.un.org/unup/CD-ROM/Urban-Rural-Population.htm |work=Population Division, United Nations |access-date=4. júlí 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130709002731/http://esa.un.org/unup/CD-ROM/Urban-Rural-Population.htm |archive-date=9 July 2013 }}</ref> Menn hafa mjög mikil [[umhverfisáhrif]]. Þeir eru [[topprándýr]] og eru sjaldan fæða annarra rándýra.<ref name="pmid24497513">{{cite journal | vauthors = Roopnarine PD | title = Humans are apex predators | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 111 | issue = 9 | pages = E796 | date = mars 2014 | pmid = 24497513 | pmc = 3948303 | doi = 10.1073/pnas.1323645111 | bibcode = 2014PNAS..111E.796R | doi-access = free }}</ref> [[Mannfjöldaþróun]], [[iðnvæðing]], [[landbúnaður]], [[ofneysla]] og brennsla [[jarðefniseldsneyti]]s hafa leitt til [[umhverfisspjöll|umhverfisspjalla]] sem hafa meðal annars drifið áfram yfirstandandi [[fjöldaútdauði|fjöldaútdauða]] annarra lífvera.<ref name="Stokstad">{{cite web|url=https://www.sciencemag.org/news/2019/05/landmark-analysis-documents-alarming-global-decline-nature|title=Landmark analysis documents the alarming global decline of nature| vauthors = Stokstad E |date=5. mai 2019|website=[[Science (journal)|Science]]|publisher=[[American Association for the Advancement of Science|AAAS]]|language=en|access-date=9. maí 2021|quote="For the first time at a global scale, the report has ranked the causes of damage. Topping the list, changes in land use—principally agriculture—that have destroyed habitat. Second, hunting and other kinds of exploitation. These are followed by climate change, pollution, and invasive species, which are being spread by trade and other activities. Climate change will likely overtake the other threats in the next decades, the authors note. Driving these threats are the growing human population, which has doubled since 1970 to 7.6 billion, and consumption. (Per capita of use of materials is up 15% over the past 5 decades.)"}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Pimm S, Raven P, Peterson A, Sekercioglu CH, Ehrlich PR|date=July 2006|title=Human impacts on the rates of recent, present, and future bird extinctions|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2006-07-18_103_29/page/10941|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=103|issue=29|pages=10941–6|bibcode=2006PNAS..10310941P|doi=10.1073/pnas.0604181103|pmc=1544153|pmid=16829570|doi-access=free}}* {{cite journal|vauthors=Barnosky AD, Koch PL, Feranec RS, Wing SL, Shabel AB|date=October 2004|title=Assessing the causes of late Pleistocene extinctions on the continents|url=https://archive.org/details/sim_science_2004-10-01_306_5693/page/70|journal=Science|volume=306|issue=5693|pages=70–5|bibcode=2004Sci...306...70B|citeseerx=10.1.1.574.332|doi=10.1126/science.1101476|pmid=15459379|s2cid=36156087}}</ref> Menn eru meginástæða núverandi [[loftslagsbreytingar|loftslagsbreytinga]]<ref>{{cite web|title=Climate Change 2001: Working Group I: The Scientific Basis|url=http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/007.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070601014140/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/007.htm|archive-date=1. júní 2007|access-date=30. maí 2007|publisher=grida.no/}}</ref> sem gætu hraðað [[Hólósenútdauðinn|Hólósenútdauðanum]].<ref>{{cite journal|vauthors=Lewis OT|date=janúar 2006|title=Climate change, species-area curves and the extinction crisis|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences|volume=361|issue=1465|pages=163–71|doi=10.1098/rstb.2005.1712|pmc=1831839|pmid=16553315}}</ref><ref name="Stokstad"/> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Wikilífverur|Homo sapiens|Maður}} [[Flokkur:Menn| ]] nq9du781qzi8dhxdqnz48ki9fyj2pfj 0 26591 1982093 1980295 2026-10-07T08:51:09Z ~2026-53940-99 121566 1982093 wikitext text/x-wiki [[Mynd:HC Andersen2.jpg|thumb|right|Stytta af H. C. Andersen í [[Rósenborgargarður|Rósenborgargarði]] í [[Kaupmannahöfn]]. ]] '''Hans Christian Andersen''', betur þekktur sem [[H.C. Andersen]], ([[2. apríl]] [[1805]] – [[4. ágúst]] [[1875|1999]]), var danskt skáld og rithöfundur sem þekktastur er fyrir [[ævintýri]] sín, þá sérstaklega „[[Prinsessan á bauninni|Prinsessuna á bauninni]]“ og „[[Litla hafmeyjan|Litlu hafmeyjuna]]“. Ævintýri hans hafa verið þýdd á mörg tungumál. == Ævisaga == Hans Christian Andersen fæddist árið 1805 í [[Óðinsvé]]um í [[Danmörk]]u. Flest allar enskar uppsprettur nota nafnið „Hans Christian Andersen“ en í Danmörku og í öðrum löndum í Skandinavíu er notað eingöngu „H.C. Andersen.“ Nafnið hans er hefðbundið danskt [[nafn]] og er notað sem einfalt nafn, þó að það sé upphaflega samsetning tveggja einstakra nafna. Faðir Andersens hélt víst að hann tilheyrði aðlinum. Amma hans sagði honum að fjölskyldan hefði einhvern tíma verið af æðri [[þjóðfélagsstétt]]. == Ævintýri == Meðal þekktustu ævintýra hans eru ''[[Eldfærin]]'' og ''[[Prinsessan á bauninni]]'' ([[1835]]), ''[[Litla hafmeyjan]]'' og ''[[Nýju fötin keisarans]]'' ([[1837]]), ''[[Litli ljóti andarunginn]]'' ([[1843]]), ''[[Snædrottningin]]'' ([[1844]]), ''[[Litla stúlkan með eldspýturnar]]'' ([[1845]]) og ''[[Hans klaufi]]'' ([[1855]]). Ævintýrin hafa verið þýdd yfir á mörg tungumál. == Ævintýri Andersens == Árið 1835 kom fyrsta ævintýrið eftir hann út. Ævintýrin voru ekki mikils metin í fyrstu og seldust illa. Önnur verk eftir hann voru þó vinsæl, þ.e. skáldverkin [[O.T.]] ([[1836]]) og [[Kun en Spillemand]] ([[1837]]). == Tenglar == {{commons|Hans Christian Andersen|Hans Christian Andersen}} * [https://www.snerpa.is/net/thjod/hans.htm Ævintýri eftir Hans Christian Andersen] á íslensku í þýðingu Steingríms Thorsteinssonar. * [https://timarit.is/page/3282463?iabr=on#page/n0/mode/1up/search/%22Gr%C3%ADmur%20Thomsen%22 ''150 ára afmæli ævintýraskáldsins H.C. Andersen'', grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 27. mars 1955, bls. 173&ndash;177.] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3647002 „H. C. Andersen 200 ára“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 2005] * [http://www.timarit.is/?issueID=420041&pageSelected=1&lang=0 „Þar situr barnið í öndvegi“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1975]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=419152&pageSelected=2&lang=0 „Hugsanir í stuttu máli“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1966]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=419133&pageSelected=2&lang=0 „Skáld og skrítla“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1966]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=419094&pageSelected=2&lang=0 „Misnotuð skáldfrægð“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1965]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=419338&pageSelected=15&lang=0 „H.C. Andersen og jólin“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1968]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=420172&pageSelected=5&lang=0 „Lífernisfræði í Ævintýrum H.C. Andersen“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1977]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=435739&pageSelected=1&lang=0 „Þeim var ekki skapað nema að skilja“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1991]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} === Erlendir tenglar === * [http://www.hcandersen-homepage.dk Hans Christian Andersen Information Odense] * [https://www.hcandersen-homepage.dk/?page_id=14071 Hans Christian Andersen biography] * [https://www.gutenberg.org/browse/authors/a#a2298 Verk eftir Hans Christian Andersen] á [[Project Gutenberg]]. * [https://www.andersen.sdu.dk/index_e.html The Hans Christian Andersen Center] - Ævintýri Andersens á dönsku og ensku. * [https://web.archive.org/web/20070702125426/http://www.museum.odense.dk/H_C_Andersen.aspx/?lang=en The Hans Christian Andersen Museum] Stafrænt safn Andersens. * [http://dr.dk/hcandersen Hans Christian Andersen Bicentenary Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208190433/http://dr.dk/hcandersen |date=2007-02-08 }} from [http://dr.dk Danish Broadcasting Corp. (DR)]- Greinar á dönsku og ensku. * [http://librivox.org/andersens-fairy-tales-by-hc-andersen/ ''Andersen's Fairy Tales''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070514065446/http://librivox.org/andersens-fairy-tales-by-hc-andersen/ |date=2007-05-14 }} public domain audio book at [[LibriVox]] * [http://hca.gilead.org.il/ Hans Christian Andersen: Fairy Tales and Stories] * The [http://www.omsd.dk/themes/hc_andersen_uk/uk_hc_andersen_main_frame.htm Orders and Medals Society of Denmark] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051120004806/http://www.omsd.dk/themes/hc_andersen_uk/uk_hc_andersen_main_frame.htm |date=2005-11-20 }} hefur lýsingur af Hans Christian Andersen. * [http://andersen.com.ua/ Hans Christian Andersen Fairy Tales] á [http://andersen.com.ua/english.html ensku] og [http://andersen.com.ua/russian.html russnesku] * {{gutenberg author|id=Hans_Christian_Andersen|name=Hans Christian Andersen}} * [http://www.udgang99.dk/hca/index.html Hans Christian Andersen online portrait gallery by global contemporary artists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070914114421/http://www.udgang99.dk/hca/index.html |date=2007-09-14 }} * [http://www.childrensnursery.org.uk/andersen-complete/index.html The Oxford Complete edition of Fairy Tales & other stories,]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Illustrated book 1914, his complete works 1835 to 1872 (á ensku) {{Stubbur|æviágrip|bókmenntir}} {{fde|1805|1875|Andersen, Hans Christian}} [[Flokkur:Dönsk skáld|Andersen, Hans Christian]] [[Flokkur:Danskir rithöfundar|Andersen, Hans Christian]] [[Flokkur:Dönsk leikskáld|Andersen, Hans Christian]] g1dwvx8l9opgaalq8o1z96cxqvii9u4 1982094 1982093 2026-10-07T08:59:56Z NDG 108276 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-53940-99|~2026-53940-99]] ([[User talk:~2026-53940-99|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 1980295 wikitext text/x-wiki [[Mynd:HC Andersen2.jpg|thumb|right|Stytta af H. C. Andersen í [[Rósenborgargarður|Rósenborgargarði]] í [[Kaupmannahöfn]]. ]] '''Hans Christian Andersen''', betur þekktur sem [[H.C. Andersen]], ([[2. apríl]] [[1805]] – [[4. ágúst]] [[1875]]), var danskt skáld og rithöfundur sem þekktastur er fyrir [[ævintýri]] sín, þá sérstaklega „[[Prinsessan á bauninni|Prinsessuna á bauninni]]“ og „[[Litla hafmeyjan|Litlu hafmeyjuna]]“. Ævintýri hans hafa verið þýdd á mörg tungumál. == Ævisaga == Hans Christian Andersen fæddist árið 1805 í [[Óðinsvé]]um í [[Danmörk]]u. Flest allar enskar uppsprettur nota nafnið „Hans Christian Andersen“ en í Danmörku og í öðrum löndum í Skandinavíu er notað eingöngu „H.C. Andersen.“ Nafnið hans er hefðbundið danskt [[nafn]] og er notað sem einfalt nafn, þó að það sé upphaflega samsetning tveggja einstakra nafna. Faðir Andersens hélt víst að hann tilheyrði aðlinum. Amma hans sagði honum að fjölskyldan hefði einhvern tíma verið af æðri [[þjóðfélagsstétt]]. == Ævintýri == Meðal þekktustu ævintýra hans eru ''[[Eldfærin]]'' og ''[[Prinsessan á bauninni]]'' ([[1835]]), ''[[Litla hafmeyjan]]'' og ''[[Nýju fötin keisarans]]'' ([[1837]]), ''[[Litli ljóti andarunginn]]'' ([[1843]]), ''[[Snædrottningin]]'' ([[1844]]), ''[[Litla stúlkan með eldspýturnar]]'' ([[1845]]) og ''[[Hans klaufi]]'' ([[1855]]). Ævintýrin hafa verið þýdd yfir á mörg tungumál. == Ævintýri Andersens == Árið 1835 kom fyrsta ævintýrið eftir hann út. Ævintýrin voru ekki mikils metin í fyrstu og seldust illa. Önnur verk eftir hann voru þó vinsæl, þ.e. skáldverkin [[O.T.]] ([[1836]]) og [[Kun en Spillemand]] ([[1837]]). == Tenglar == {{commons|Hans Christian Andersen|Hans Christian Andersen}} * [https://www.snerpa.is/net/thjod/hans.htm Ævintýri eftir Hans Christian Andersen] á íslensku í þýðingu Steingríms Thorsteinssonar. * [https://timarit.is/page/3282463?iabr=on#page/n0/mode/1up/search/%22Gr%C3%ADmur%20Thomsen%22 ''150 ára afmæli ævintýraskáldsins H.C. Andersen'', grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 27. mars 1955, bls. 173&ndash;177.] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3647002 „H. C. Andersen 200 ára“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 2005] * [http://www.timarit.is/?issueID=420041&pageSelected=1&lang=0 „Þar situr barnið í öndvegi“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1975]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=419152&pageSelected=2&lang=0 „Hugsanir í stuttu máli“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1966]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=419133&pageSelected=2&lang=0 „Skáld og skrítla“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1966]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=419094&pageSelected=2&lang=0 „Misnotuð skáldfrægð“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1965]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=419338&pageSelected=15&lang=0 „H.C. Andersen og jólin“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1968]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=420172&pageSelected=5&lang=0 „Lífernisfræði í Ævintýrum H.C. Andersen“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1977]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=435739&pageSelected=1&lang=0 „Þeim var ekki skapað nema að skilja“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1991]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} === Erlendir tenglar === * [http://www.hcandersen-homepage.dk Hans Christian Andersen Information Odense] * [https://www.hcandersen-homepage.dk/?page_id=14071 Hans Christian Andersen biography] * [https://www.gutenberg.org/browse/authors/a#a2298 Verk eftir Hans Christian Andersen] á [[Project Gutenberg]]. * [https://www.andersen.sdu.dk/index_e.html The Hans Christian Andersen Center] - Ævintýri Andersens á dönsku og ensku. * [https://web.archive.org/web/20070702125426/http://www.museum.odense.dk/H_C_Andersen.aspx/?lang=en The Hans Christian Andersen Museum] Stafrænt safn Andersens. * [http://dr.dk/hcandersen Hans Christian Andersen Bicentenary Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208190433/http://dr.dk/hcandersen |date=2007-02-08 }} from [http://dr.dk Danish Broadcasting Corp. (DR)]- Greinar á dönsku og ensku. * [http://librivox.org/andersens-fairy-tales-by-hc-andersen/ ''Andersen's Fairy Tales''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070514065446/http://librivox.org/andersens-fairy-tales-by-hc-andersen/ |date=2007-05-14 }} public domain audio book at [[LibriVox]] * [http://hca.gilead.org.il/ Hans Christian Andersen: Fairy Tales and Stories] * The [http://www.omsd.dk/themes/hc_andersen_uk/uk_hc_andersen_main_frame.htm Orders and Medals Society of Denmark] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051120004806/http://www.omsd.dk/themes/hc_andersen_uk/uk_hc_andersen_main_frame.htm |date=2005-11-20 }} hefur lýsingur af Hans Christian Andersen. * [http://andersen.com.ua/ Hans Christian Andersen Fairy Tales] á [http://andersen.com.ua/english.html ensku] og [http://andersen.com.ua/russian.html russnesku] * {{gutenberg author|id=Hans_Christian_Andersen|name=Hans Christian Andersen}} * [http://www.udgang99.dk/hca/index.html Hans Christian Andersen online portrait gallery by global contemporary artists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070914114421/http://www.udgang99.dk/hca/index.html |date=2007-09-14 }} * [http://www.childrensnursery.org.uk/andersen-complete/index.html The Oxford Complete edition of Fairy Tales & other stories,]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Illustrated book 1914, his complete works 1835 to 1872 (á ensku) {{Stubbur|æviágrip|bókmenntir}} {{fde|1805|1875|Andersen, Hans Christian}} [[Flokkur:Dönsk skáld|Andersen, Hans Christian]] [[Flokkur:Danskir rithöfundar|Andersen, Hans Christian]] [[Flokkur:Dönsk leikskáld|Andersen, Hans Christian]] qwd8ujbl44005rm8os69sjcpq0m2mdi 0 28314 1982006 1876706 2026-10-06T15:53:44Z ~2026-53813-19 121539 /* */ 1982006 wikitext text/x-wiki {{Fjall}}[[Mynd:Snæfell .jpg|thumb|Snæfell.]] '''Snæfell''' er 1826 metra há [[megineldstöð]] úr [[líparít]]i og [[móberg]]i í austurhluta [[Vatnajökulsþjóðgarður|Vatnajökulsþjóðgarðs]]. Skiptar skoðanir eru á því hvort eldstöðin sé virk eða óvirk. Fjallið stendur um 20 km norðaustan [[Brúarjökull|Brúarjökuls]] í norðanverðum [[Vatnajökull|Vatnajökli]]. Austan við fjallið eru [[Eyjabakkar]] sem er gróið svæði og kjörlendi [[heiðagæs]]a. Á [[Vesturöræfi|Vesturöræfum]] vestan fjallsins halda [[hreindýr]] mikið til og má oftast sjá til þeirra. == Gönguleiðin == Uppganga er tiltölulega auðveld frá [[Snæfellsskáli|Snæfellsskála]]. Bílastæði er um 1 kílómeter innan við Snæfellsskála. Gangan er um 14 kílómetrar og hækkunin 1030 metrar<ref>{{cite web|url=https://www.ferdaf.is/index.php/is/perlur/11-perlur/59-snaefell|title=Snæfell|website=www.ferdaf.is|access-date=2021-04-04|archive-date=2021-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417150824/https://www.ferdaf.is/index.php/is/perlur/11-perlur/59-snaefell|url-status=dead}}</ref> Á toppi fjallsins er sísnævi þaðan sem mikið og víðfeðmt útsýni er til allra átta. Á góðviðrisdögum sést vel yfir [[Vesturöræfi|Vesturöræfi,]] [[Kverkfjöll]], [[Fljótsdalur|Fljótsdal]], [[Fljótsdalshérað]], [[Vatnajökull|Vatnajöku]]<nowiki/>l og [[Hvannadalshnjúkur|Hvannadalshnjúk]] svo eitthvað sé nefnt. Yfir sumartímann starfa [[landverðir]] [[Vatnajökulsþjóðgarður|Vatnajökulsþjóðgarðs]] á svæðinu og eru með aðsetur í [[Snæfellsskáli|Snæfellsskála]] sem er staðsettur við rætur fjallsins. <ref>{{Cite web|url=https://www.vatnajokulsthjodgardur.is/is/svaedin/snaefell-lonsoraefi|title=Snæfell / Lónsöræfi|last=Vatnajökulsþjóðgarður|website=Vatnajökulsþjóðgarður|language=is|access-date=2021-04-04}}</ref> == Tengt efni == *[[Snæfellsöræfi]] {{stubbur|landafræði|Ísland}} ==Tilvísanir== [[Flokkur:Fjöll á Íslandi]] [[Flokkur:Eldstöðvakerfi á Íslandi]] [[Flokkur:Vatnajökulsþjóðgarður]] iwnfqd5tueyiz6f9o73rqqcyigrlnq5 0 28916 1982054 1979898 2026-10-06T22:46:20Z ~2026-53784-50 121552 /* Uppsetningar Herranætur */ 1982054 wikitext text/x-wiki '''Herranótt''' er leikfélag í [[MR|Menntaskólanum í Reykjavík]]. Fyrstu heimildir um leikfélagið eru frá 1787. Leikfélagið er talið það elsta á Norðurlöndunum. Upphaf leikfélagsins má rekja til [[Skálholtsskóli|Skálholtsskóla]] þegar skólapiltar hófu skólaárið á nokkurs konar [[uppistand|uppistandi]] þar sem aðhlátursefnið voru ræður [[prestur|presta]] á staðnum. Hafði leikhátíðin á sér brag [[vikivaki|vikivaka]]hátíða þar sem menn klæddust í hin ýmsu gervi og brugðu sér í allra kvikinda líki. Í gegnum árin þróaðist svo uppistandið yfir í uppsetningu á leikritum á sviði og fylgdi nafnið Herranótt ávallt, jafnvel þó skólinn flyttist um set reglulega og skipti um nafn; úr Skálholtsskóla í [[Hólavallarskóli|Hólavallarskóla]], þaðan í [[Bessastaðaskóli|Bessastaðaskóla]] og loks Menntaskólann í Reykjavík (áður Latínuskólinn og Hinn lærði skóli). Talið er að fyrsta leikrit Herranætur hafi verið leikritið ''Bjarglaunin'' (eftir [[Geir Vídalín]]) u.þ.b. árið 1787. Það er einnig talið fyrsta íslenska leikritið sem leikið er á sviði. Leikritið fjallaði um sambýli Íslendinga við hafið. Því má segja að til Herranætur megi rekja upphaf íslenskrar leiklistarsögu. Talið er að skólayfirvöld hafi bannað starfssemi Herranætur á fyrstu árum 19. aldar vegna þess hve leikfélagið þótti pólitískt; "''...kominn í það angi af frönsku byltingunni''"<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2943741</ref> Frá því Menntaskólinn í Reykjavík komst í sitt núverandi húsnæði við Lækjargötu í [[Reykjavík]] árið [[1846]] hefur Herranótt sett upp leikrit á hverju ári nær óslitið. ==Þekktir leikarar== Nokkrir þekktir leikarar sem hafa leikið á Herranótt sem nemendur MR. * [[Andri Örn Clausen]] * [[Baltasar Kormákur]] *[[Dagur B. Eggertsson]] * [[Davíð Oddsson]] * [[Dóra Jóhannsdóttir]] * [[Guðrún Helgadóttir]] * [[Gunnar Rafn Guðmundsson]] *[[Halldóra Björnsdóttir|Halldóra Rósa Björnsdóttir]] *[[Hilmar Jónsson]] * [[Hilmir Snær Guðnason]] * [[Hrafn Gunnlaugsson]] * [[Kári Stefánsson]] * [[Kjartan Guðjónsson]] *[[Magnús Geir Þórðarson]] *[[Magnús Þór Þorbergsson]] * [[Ólafur Egill Egilsson]] * [[Ólafur Darri Ólafsson]] * [[Ómar Ragnarsson]] * [[Ragnar Kjartansson (listamaður)|Ragnar Kjartansson]] * [[Ragnheiður Elfa Arnardóttir]] * [[Saga Garðarsdóttir]] *[[Sigríður Hagalín Björnsdóttir]] *[[Sigrún Hjálmtýsdóttir - Diddú]] * [[Steiney Skúladóttir]] *[[Sólveig Arnarsdóttir]] * [[Tinna Gunnlaugsdóttir]] * [[Vigdís Esradóttir]] * [[Þórarinn Eldjárn]] ==Uppsetningar Herranætur== {| class="wikitable sortable" |- ! Ár !! Heiti verks !! Höfundur !! Leikstjóri !! Leikhús |- |2027 |Gauragangur |Ólafur Haukur Símonsson |Króli |Gamla Bíó |- |2026 |Herranæturvaktin |Jón Breki Gunnlaugsson og Embla Mýrdal Jónsdóttir |Sigurður Ingvarsson og Tumi Gonzo Björnsson |Gamla Bíó |- |2025 |Ástin er Diskó Lífið er Pönk |Hallgrímur Helgasson |Katrín Guðbrandsdóttir og Júlía Kolbrún |Gamla Bíó |- |2024 |Herakles |[[Disney]] |Jökull Smári Jakobsson |Gamla Bíó |- |2023 |Með allt á hreinu |Ágúst Guðmundsson |Vala Fannell |Gamla Bíó |- |2022 |[[Litla hryllingsbúðin (söngleikur)|Litla hryllingsbúðin]] |Howard Ashman |Aron Martin Ásgerðarson |Gamla Bíó |- |2021 |Frankenstein |[[Mary Shelley|Mary Shelley]] |Brynhildur Karlsdóttir |Aflýst v/ [[COVID-19|Covid-19]] |- |2020 |Rómeó og Júlía |[[William Shakespeare]] |Jóhann Kristófer Stefánsson og Sigurbjartur Sturla Atlason |Gamla Bíó |- |2019 |Rent |Jonathan Larson |Guðmundur Felixson |Gamla Bíó |- |2018||[[Gísla saga Súrssonar]]|| || Jóhann K. Stefánsson |Gamla Bíó |- |2017||West Side story||Arthur Laurent||Ágústa Skúladóttir |Gamla bíó<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/03/03/radast_a_gardinn_thar_sem_hann_er_haestur/</ref><ref>http://www.mbl.is/smartland/samkvaemislifid/2017/03/06/gudni_th_a_frumsyningu_herranaetur/</ref> |- |2016||Blóðbrúðkaup||Federico García Lorca ||Jón Gunnar Þórðarsson |Gamla bíó<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/02/29/stutfull_af_hita/</ref> |- |2015||Vorið vaknar||Duncan Shaeik og Steven Sater |Stefán Hallur Stefánsson |Gamla bíó<ref>http://www.mbl.is/folk/frettir/2015/02/26/faera_herranott_a_annad_level/</ref> |- |2014||Títus||William Shakespeare||Orri Huginn Ágústsson |Gaflaraleikhúsið |- |2013||Doktor Fástus||[[Gertrude Stein]] |Brynhildur Guðjónsdóttir |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/folk/frettir/2013/03/01/fast_a_herranott/</ref> |- |2012||Rökkurrymur||Jacob og Wilhelm Grimm |[[Kolbrún Halldórsdóttir]] |Norðurpóllinn<ref>http://www.mbl.is/frettir/forsida/2012/02/24/heimur_thar_sem_allt_getur_gerst/</ref> |- |2011||Draumur á Jónsmessunótt||[[William Shakespeare]] |Gunnar Helgason |Norðurpóllinn<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1369402/</ref> |- |2010||Lovestar||[[Andri Snær Magnason]] |[[Bergur Þór Ingólfsson]] |Norðurpóllinn<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1323742/</ref> |- |2009||Meistarinn og Margaríta||Mikhail Bulgakov |Karl Ágúst Þorbergsson |Sætún 8 |- |2008||Nosferatu : í skugga vampírunnar||F.V. Murnau |Ólafur SK Þorsteins |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1184678/</ref> |- |2007||DJ Lilli||Ferenc Molnár |[[Ólafur Egill Egilsson]] |Loftkastalinn |- |2006||Birtingur||[[Voltaire]] |Friðrik Friðriksson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1066767/</ref> |- |2005||Að eilífu||Árni Ibsen |Valur Freyr Einarsson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1003383/</ref> |- |2004||Lodd||Stanley Tucci |Agnar Jón Egilsson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/788113/</ref> |- |2003||Hundshjarta||Mikhail Bulgakov |Ólafur Egill Egilsson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/716151/</ref><ref>http://www.mbl.is/folk/frettir/2003/02/16/herranott_mr_synir_hundshjartad_mannhundar_i_moskvu/</ref> |- |2002||Milljónamærin snýr aftur||F. Dürrenmatt |Magnús Geir Þórðarson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/652048/</ref> |- |2001||Platonov||[[Anton Tsjekhov]] |Ólafur Darri Ólafsson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/592739/</ref> |- |2000||Ys og þys út af engu||William Shakespeare |Magnús Geir Þórðarson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/526226/</ref> |- |1999||Þorlákur þreytti||Neal og Ferner |Óskar Jónasson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/454800/</ref> |- |1998||Vorið kallar||Frank Wedekind |Hilmar Jónsson |<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/386588/</ref> |- |1997||Andorra||Max Frisch |Magnús Geir Þórðarson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/319723/</ref> |- |1996||Sjálfsmorðinginn||Nikolaj Erdman ||Magnús Geir Þórðarson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/253411/</ref> |- |1995||Baal||Berthold Brecht |Halldór E. Laxness |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/179428/</ref> |- |1994||Sweeney Todd||Christopher Bond |Óskar Jónasson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/124968/</ref><ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/129504/</ref> |- |1993||Drekinn||Jewgeni Schwarz |Hallmar Sigurðsson |Tjarnarbær<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/101615/</ref> |- |1992||Salka Valka||Halldór Laxness |Sigrún Valbergsdóttir |Iðnó<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1760946</ref> |- |1991||Hjá Mjólkurskógi||Dylan Thomas |[[Viðar Eggertsson]] |Tjarnarbíó |- |1990||Vindsórkonurnar kátu||William Shakespeare |Hlín Agnarsdóttir |Iðnó |- |1989||Tóm ást||Sjón |[[Kolbrún Halldórsdóttir]] |Tjarnarbíó |- |1988||Góða sálin í Sesúan||Bertolt Brecht |Þórhallur Sigurðsson |Tjarnarbíó |- |1987||Rómeó og Júlía||William Shakespeare |Þórunn Sigurðardóttir |Félagsstofnun stúdenta |- |1986||Húsið á hæðinni||[[Sigurður Pálsson (skáld)|Sigurður Pálsson]] |[[Þórhildur Þorleifsdóttir]] |Félagsstofnun stúdenta |- |1985||Náðarskotið||Horace McCloy |[[Viðar Eggertsson]] |Broadway |- |1984||Oklahoma||Rodgers/Hammerstein |[[Kolbrún Halldórsdóttir]] |Tónabær |- |1983||Prjónastofan Sólin||[[Halldór Laxness]] |Andrés Sigurvinsson |Hafnarbíó |- |1982||Ó, þetta er indælt stríð||C. Chilton, J. Littlewood |[[Þórhildur Þorleifsdóttir]] |Félagsheimili Seltjarnarness |- |1981||Ys og þys út af engu||William Shakespeare |Andrés Sigurvinsson |Félagsheimili Seltjarnarness |- |1980||Umhverfis jörðina á 80 dögum||B. Ahlfors |Jórunn Sigurðardóttir |Austurbæjarbarnaskóli |- |1979||Yvonne||W. Gombrowicz |[[Hrafn Gunnlaugsson]] |Hótel Borg |- |1978||Albert á brúnni||T. Stoppard |Þórhallur Sigurðsson |Breiðholtsskóli |- |1977||Sú gamla kemur í heimsókn||F. Dürrenmatt |Helgi Skúlason |Félagsheimili Seltjarnarness |- |1976||Járnhausinn||Jónas og Jón Múli Árnasynir |Steinunn Jóhannesdóttir |Félagsheimili Seltjarnarness |- |1975||Smáborgarabrúðkaup og spæja||Bertolt Brecht |Kjartan Ragnarsson |Austurbæjarbíó |- |1974||Lísa í Undralandi||K. Hagerup |[[Pétur Einarsson (f. 1940)|Pétur Einarsson]] |Austurbæjarbíó |- |1973||Dóri í dáinsheimum||C.E. Soya |[[Pétur Einarsson (f. 1940)|Pétur Einarsson]] |- |1972||Bílakirkjugarðurinn||F. Arrabal |Hilde Helgason |Austurbæjarbíó |- |1971||Draumur á Jónsmessunótt||William Shakespeare |Hilde Helgason |Háskólabíó |- |1970||[[Lýsistrata]]||[[Aristófanes]] |Brynja Benediktsdóttir |Háskólabíó |- |1969||Bubbi kóngur||A. Jarry |- |1968||Betlaraóperan||J. Gay |- |1967||Allt í misgripum||William Shakespeare |- |1966||Bunbury||[[Oscar Wilde]] |- |1965||Grímudans||L. Holberg |- |1964||Ímyndunarveikin||J.B. Molière |- |1963||Kappar og vopn||B. Shaw |- |1962||Enarus Montanus||L. Holberg |- |1961||Beltisránið||B.W. Levy |- |1960||Óvænt úrslit||William Douglas Home |- |1959||Þrettándakvöld||William Shakespeare |- |1958||Vængstýfðir englar||S. og B. Spewack |- |1957||Kátlegar kvonbænir||Oliver Goldsmith |- |1956||Uppskafningurinn||J.B. Molière |- |1955||Einkaritarinn||C. Hawtry |- |1954||Aurasálin||J.B. Molière |- |1953||Þrír í boði||L. du G. Peach |- |1952||Æskan við stýrið||H. Griffith |- |1951||Við kertaljós||S. Geyer |- |1950||Stjórnvitri leirkerasmiðurinn||L. Holberg |- |1949||Mírandólína||C. Goldoni |- |1948||Allt í hönk||N. Coward |- |1947||Laukur ættarinnar||S. Lennox Robinson |- |1946||Enarus Montanus||L. Holberg |- |1945||Kappar og vopn||G.B. Shaw |- |1944||Hviklynda ekkjan||L. Holberg |- |1943||Fardagar||H. Hertz |- |1942||Spanskflugan||F. Arnold og E. Bach |- |1940||Frænka Charley´s||B. Thimas |- |1939||Einkaritarinn||C. Hawtrey |- |1938||Tímaleysinginn||L. Holberg |- |1937||Tveggja þjónn||C. Goldoni |- |1936||Rakarinn í Sevilla||Beumarchais |- |1935||Henrik og Pernilla||L. Holberg |- |1934||Afbrýðisemi og íþróttir||Reihmann og Schwarz |- |1933||Landabrugg og ást||Reihmann og Schwarz |- |1932||Saklausi svallarinn||F. Arnold og E. Bach |- |1931||Sundgarpurinn||F. Arnold og E. Bach |- |1930||Jakob von Tyboe||L. Holberg |- |1929||Hjónaástir||J.B. Molière |- |1928||Ást og auður||F. Mallesille |- |1927||Töfrahringurinn||J. Hostrup |- |1925||Harpagon||J.B. Molière |- |1924||Pólitíski leirkerasmiðurinn||L. Holberg |- |1923||Erasmus Montanus||L. Holberg |- |1922||Ekki er allt gull sem glóir||L. Holberg |- |1913||Misskilningurinn||J. Heiberg |- |1913||Hermannaglettur||J. Hostrup |- |1912||Vinningurinn||E. Bögh |- |1912||Apinn||J. Heiberg |- |1904||Tvídrepinn||J. Oxenford |- |1904||Jómfrúin||E. Bögh |- |1903||Box og Kox||? |- |1903||Hinn þriðji||J. Hostrup |- |1903||Gestirnir í sumarleyfinu||J. Hostrup |- |1902||Einfeldningurinn||E. Bögh |- |1902||Præsens II||Þórður Sveinsson |- |1901||Volmer kemur til Sóreyar||? |- |1901||Ritdómarinn og dýrið||J. Heiberg |- |1901||Præsens I||Þórður Sveinsson |- |1899||Meinlokan||E. Labiche |- |1899||Andbýlingarnir||J. Hostrup |- |1898||Kostgangararnir||E. Scribe |- |1898||Assessorinn veitir áheyrn||H. Hertz |- |1897||Andbýlingarnir (nokkur atriði)||J. Hostrup |- |1897||Féleysi og lausafé||? |- |1897||Vitlausraspítalinn||Moser |- |1896||Þar sem enginn þekkir mann…||Guðmundur Guðmundsson |- |1896||Hansen||Stúdentar |- |1896||Jensen kemur||E. Bögh |- |1895||Þjónninn meðbiðill húsbónda síns||A. Le Sage |- |1895||Bernskuást||E. Scribe |- |1895||Lotteríseðillinn||Ch. Schröder |- |1894||Uppgjafahermennirnir||? |- |1894||Misskilningur á misskilning ofan||E. Scribe |- |1894||Lotteríseðillinn||Ch. Schröder |- |1893||Misskilningur á misskilning ofan||E. Scribe |- |1893||Andbýlingarnir||J. Hostrup |- |1892||Nei||J. Heiberg |- |1892||Hrekkjabrögð Scapins||J.B. Molière |- |1892||Stundarhefð Pernillu||L. Holberg |- |1891||Hrekkjabrögð Scapins||J.B. Molière |- |1891||Arabíska duftið||L. Holberg |- |1890||Sjónleikir||? |- |1890||Neyddur til að vera læknir||J.B. Molière |- |1890||Í myrkri||H. Lindemand |- |1889||Brandur||Geir Vídalín |- |1889||Narfi||Sigurður Pétursson |- |1888||Málsháttaleikir||? |- |1886||Neyddur til að vera læknir||J.B. Molière |- |1886||Hann drekkur||Conradi |- |1886||Erasmus Montanus||L. Holberg |- |1886||Andbýlingarnir||J. Hostrup |- |1886||Den prægtige methode||S. Neumann |- |1886||I mörke||H. Lindemand |- |1886||Sqanarels reise til filosofernes land||L. Holberg |- |1885||Nei||J. Heiberg |- |1885||Neyddur til að kvongast||J.B. Molière |- |1885||Hinn þriðji||J. Hostrup |- |1885||Hermannaglettur||J. Hostrup |- |1884||Hrólfur||Sigurður Pétursson |- |1884||Smáleikir||? |- |1882||Brellurnar||J. Hostrup |- |1882||Prófastsdóttirin||Valtýr Guðmundsson, Stefán Stefánss. |- |1880||Brandmajorinn||Einar Hjörleifsson |- |1880||Hermannaglettur||J. Hostrup |- |1880||Útilegumennirnir||Matthías Jochumsson |- |1875||Þjóðviljinn||Matthías Jochumsson |- |1875||Umsækjandinn||J. Heiberg |- |1875||Tímaleysinginn||L. Holberg |- |1875||Stjórnvitri leirkerasmiðurinn||L. Holberg |- |1871||Heimkoman||Ólafur Bjarnason |- |1871||Nýársnóttin||Indriði Einarsson |- |1868||Fé og ást||Jón Ólafsson |- |1868||Lærifeður og kenningarsveinar||Kristján Þór, Jón Ól. ofl. |- |1867||Misskilningurinn||Kristján Jónsson |- |1867||Jólastofan||L. Holberg |- |1867||Í jólaleyfinu||Valdimar Briem |- |1866||Gestkoman ofl.||Kristján Jónsson |- |1866||Í jólaleyfinu||Valdimar Briem |- |1849||Tímaleysinginn||L. Holberg | |Langa loft, Skólahúsinu |- |1848||Erasmus Montanus||L. Holberg |- |1847||Samtalsþættir||Stúdentar |- |1846||Samtalsþættir||Stúdentar | | |- |1796 |Slaður og Trúgirni<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=241485&lang=i</ref> |Sigurður Pétursson | | |- |1787 |Bjarglaunin |Geir Vídalín | |- |} * ==Tengt efni== [[Frúardagur]] - leikfélag nemendafélagsins [[Framtíðin]] ==Heimildir== *Heimasíða [http://www.mr.is/index.php?option=com_content&view=article&id=470%3Aleikrit-a-herranott&catid=67&Itemid=997 Menntaskólans í Reykjavík] - leikrit frá 1846 *http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1066767/ [[Flokkur:Íslensk leikfélög]] [[Flokkur:Menntaskólinn í Reykjavík]] jwvs61cv48y5w0kksleh72nanrxuxhk 1982055 1982054 2026-10-06T22:47:09Z ~2026-53784-50 121552 1982055 wikitext text/x-wiki '''Herranótt''' er leikfélag í [[MR|Menntaskólanum í Reykjavík]]. Fyrstu heimildir um leikfélagið eru frá 1787. Leikfélagið er talið það elsta á Norðurlöndunum. Upphaf leikfélagsins má rekja til [[Skálholtsskóli|Skálholtsskóla]] þegar skólapiltar hófu skólaárið á nokkurs konar [[uppistand|uppistandi]] þar sem aðhlátursefnið voru ræður [[prestur|presta]] á staðnum. Hafði leikhátíðin á sér brag [[vikivaki|vikivaka]]hátíða þar sem menn klæddust í hin ýmsu gervi og brugðu sér í allra kvikinda líki. Í gegnum árin þróaðist svo uppistandið yfir í uppsetningu á leikritum á sviði og fylgdi nafnið Herranótt ávallt, jafnvel þó skólinn flyttist um set reglulega og skipti um nafn; úr Skálholtsskóla í [[Hólavallarskóli|Hólavallarskóla]], þaðan í [[Bessastaðaskóli|Bessastaðaskóla]] og loks Menntaskólann í Reykjavík (áður Latínuskólinn og Hinn lærði skóli). Talið er að fyrsta leikrit Herranætur hafi verið leikritið ''Bjarglaunin'' (eftir [[Geir Vídalín]]) u.þ.b. árið 1787. Það er einnig talið fyrsta íslenska leikritið sem leikið er á sviði. Leikritið fjallaði um sambýli Íslendinga við hafið. Því má segja að til Herranætur megi rekja upphaf íslenskrar leiklistarsögu. Talið er að skólayfirvöld hafi bannað starfssemi Herranætur á fyrstu árum 19. aldar vegna þess hve leikfélagið þótti pólitískt; "''...kominn í það angi af frönsku byltingunni''"<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2943741</ref> Frá því Menntaskólinn í Reykjavík komst í sitt núverandi húsnæði við Lækjargötu í [[Reykjavík]] árið [[1846]] hefur Herranótt sett upp leikrit á hverju ári nær óslitið. ==Þekktir leikarar== Nokkrir þekktir leikarar sem hafa leikið á Herranótt sem nemendur MR. * [[Andri Örn Clausen]] * [[Baltasar Kormákur]] *[[Dagur B. Eggertsson]] * [[Davíð Oddsson]] * [[Dóra Jóhannsdóttir]] * [[Guðrún Helgadóttir]] * [[Gunnar Rafn Guðmundsson]] *[[Halldóra Björnsdóttir|Halldóra Rósa Björnsdóttir]] *[[Hilmar Jónsson]] * [[Hilmir Snær Guðnason]] * [[Hrafn Gunnlaugsson]] * [[Kári Stefánsson]] * [[Kjartan Guðjónsson]] *[[Magnús Geir Þórðarson]] *[[Magnús Þór Þorbergsson]] * [[Ólafur Egill Egilsson]] * [[Ólafur Darri Ólafsson]] * [[Ómar Ragnarsson]] * [[Ragnar Kjartansson (listamaður)|Ragnar Kjartansson]] * [[Ragnheiður Elfa Arnardóttir]] * [[Saga Garðarsdóttir]] *[[Sigríður Hagalín Björnsdóttir]] *[[Sigrún Hjálmtýsdóttir - Diddú]] * [[Steiney Skúladóttir]] *[[Sólveig Arnarsdóttir]] * [[Tinna Gunnlaugsdóttir]] * [[Vigdís Esradóttir]] * [[Þórarinn Eldjárn]] ==Uppsetningar Herranætur== {| class="wikitable sortable" |- ! Ár !! Heiti verks !! Höfundur !! Leikstjóri !! Leikhús |- |2027 |Gauragangur |Guðmundur Hreggviðsson |Króli |Gamla Bíó |- |2026 |Herranæturvaktin |Jón Breki Gunnlaugsson og Embla Mýrdal Jónsdóttir |Sigurður Ingvarsson og Tumi Gonzo Björnsson |Gamla Bíó |- |2025 |Ástin er Diskó Lífið er Pönk |Hallgrímur Helgasson |Katrín Guðbrandsdóttir og Júlía Kolbrún |Gamla Bíó |- |2024 |Herakles |[[Disney]] |Jökull Smári Jakobsson |Gamla Bíó |- |2023 |Með allt á hreinu |Ágúst Guðmundsson |Vala Fannell |Gamla Bíó |- |2022 |[[Litla hryllingsbúðin (söngleikur)|Litla hryllingsbúðin]] |Howard Ashman |Aron Martin Ásgerðarson |Gamla Bíó |- |2021 |Frankenstein |[[Mary Shelley|Mary Shelley]] |Brynhildur Karlsdóttir |Aflýst v/ [[COVID-19|Covid-19]] |- |2020 |Rómeó og Júlía |[[William Shakespeare]] |Jóhann Kristófer Stefánsson og Sigurbjartur Sturla Atlason |Gamla Bíó |- |2019 |Rent |Jonathan Larson |Guðmundur Felixson |Gamla Bíó |- |2018||[[Gísla saga Súrssonar]]|| || Jóhann K. Stefánsson |Gamla Bíó |- |2017||West Side story||Arthur Laurent||Ágústa Skúladóttir |Gamla bíó<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/03/03/radast_a_gardinn_thar_sem_hann_er_haestur/</ref><ref>http://www.mbl.is/smartland/samkvaemislifid/2017/03/06/gudni_th_a_frumsyningu_herranaetur/</ref> |- |2016||Blóðbrúðkaup||Federico García Lorca ||Jón Gunnar Þórðarsson |Gamla bíó<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/02/29/stutfull_af_hita/</ref> |- |2015||Vorið vaknar||Duncan Shaeik og Steven Sater |Stefán Hallur Stefánsson |Gamla bíó<ref>http://www.mbl.is/folk/frettir/2015/02/26/faera_herranott_a_annad_level/</ref> |- |2014||Títus||William Shakespeare||Orri Huginn Ágústsson |Gaflaraleikhúsið |- |2013||Doktor Fástus||[[Gertrude Stein]] |Brynhildur Guðjónsdóttir |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/folk/frettir/2013/03/01/fast_a_herranott/</ref> |- |2012||Rökkurrymur||Jacob og Wilhelm Grimm |[[Kolbrún Halldórsdóttir]] |Norðurpóllinn<ref>http://www.mbl.is/frettir/forsida/2012/02/24/heimur_thar_sem_allt_getur_gerst/</ref> |- |2011||Draumur á Jónsmessunótt||[[William Shakespeare]] |Gunnar Helgason |Norðurpóllinn<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1369402/</ref> |- |2010||Lovestar||[[Andri Snær Magnason]] |[[Bergur Þór Ingólfsson]] |Norðurpóllinn<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1323742/</ref> |- |2009||Meistarinn og Margaríta||Mikhail Bulgakov |Karl Ágúst Þorbergsson |Sætún 8 |- |2008||Nosferatu : í skugga vampírunnar||F.V. Murnau |Ólafur SK Þorsteins |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1184678/</ref> |- |2007||DJ Lilli||Ferenc Molnár |[[Ólafur Egill Egilsson]] |Loftkastalinn |- |2006||Birtingur||[[Voltaire]] |Friðrik Friðriksson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1066767/</ref> |- |2005||Að eilífu||Árni Ibsen |Valur Freyr Einarsson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1003383/</ref> |- |2004||Lodd||Stanley Tucci |Agnar Jón Egilsson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/788113/</ref> |- |2003||Hundshjarta||Mikhail Bulgakov |Ólafur Egill Egilsson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/716151/</ref><ref>http://www.mbl.is/folk/frettir/2003/02/16/herranott_mr_synir_hundshjartad_mannhundar_i_moskvu/</ref> |- |2002||Milljónamærin snýr aftur||F. Dürrenmatt |Magnús Geir Þórðarson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/652048/</ref> |- |2001||Platonov||[[Anton Tsjekhov]] |Ólafur Darri Ólafsson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/592739/</ref> |- |2000||Ys og þys út af engu||William Shakespeare |Magnús Geir Þórðarson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/526226/</ref> |- |1999||Þorlákur þreytti||Neal og Ferner |Óskar Jónasson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/454800/</ref> |- |1998||Vorið kallar||Frank Wedekind |Hilmar Jónsson |<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/386588/</ref> |- |1997||Andorra||Max Frisch |Magnús Geir Þórðarson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/319723/</ref> |- |1996||Sjálfsmorðinginn||Nikolaj Erdman ||Magnús Geir Þórðarson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/253411/</ref> |- |1995||Baal||Berthold Brecht |Halldór E. Laxness |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/179428/</ref> |- |1994||Sweeney Todd||Christopher Bond |Óskar Jónasson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/124968/</ref><ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/129504/</ref> |- |1993||Drekinn||Jewgeni Schwarz |Hallmar Sigurðsson |Tjarnarbær<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/101615/</ref> |- |1992||Salka Valka||Halldór Laxness |Sigrún Valbergsdóttir |Iðnó<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1760946</ref> |- |1991||Hjá Mjólkurskógi||Dylan Thomas |[[Viðar Eggertsson]] |Tjarnarbíó |- |1990||Vindsórkonurnar kátu||William Shakespeare |Hlín Agnarsdóttir |Iðnó |- |1989||Tóm ást||Sjón |[[Kolbrún Halldórsdóttir]] |Tjarnarbíó |- |1988||Góða sálin í Sesúan||Bertolt Brecht |Þórhallur Sigurðsson |Tjarnarbíó |- |1987||Rómeó og Júlía||William Shakespeare |Þórunn Sigurðardóttir |Félagsstofnun stúdenta |- |1986||Húsið á hæðinni||[[Sigurður Pálsson (skáld)|Sigurður Pálsson]] |[[Þórhildur Þorleifsdóttir]] |Félagsstofnun stúdenta |- |1985||Náðarskotið||Horace McCloy |[[Viðar Eggertsson]] |Broadway |- |1984||Oklahoma||Rodgers/Hammerstein |[[Kolbrún Halldórsdóttir]] |Tónabær |- |1983||Prjónastofan Sólin||[[Halldór Laxness]] |Andrés Sigurvinsson |Hafnarbíó |- |1982||Ó, þetta er indælt stríð||C. Chilton, J. Littlewood |[[Þórhildur Þorleifsdóttir]] |Félagsheimili Seltjarnarness |- |1981||Ys og þys út af engu||William Shakespeare |Andrés Sigurvinsson |Félagsheimili Seltjarnarness |- |1980||Umhverfis jörðina á 80 dögum||B. Ahlfors |Jórunn Sigurðardóttir |Austurbæjarbarnaskóli |- |1979||Yvonne||W. Gombrowicz |[[Hrafn Gunnlaugsson]] |Hótel Borg |- |1978||Albert á brúnni||T. Stoppard |Þórhallur Sigurðsson |Breiðholtsskóli |- |1977||Sú gamla kemur í heimsókn||F. Dürrenmatt |Helgi Skúlason |Félagsheimili Seltjarnarness |- |1976||Járnhausinn||Jónas og Jón Múli Árnasynir |Steinunn Jóhannesdóttir |Félagsheimili Seltjarnarness |- |1975||Smáborgarabrúðkaup og spæja||Bertolt Brecht |Kjartan Ragnarsson |Austurbæjarbíó |- |1974||Lísa í Undralandi||K. Hagerup |[[Pétur Einarsson (f. 1940)|Pétur Einarsson]] |Austurbæjarbíó |- |1973||Dóri í dáinsheimum||C.E. Soya |[[Pétur Einarsson (f. 1940)|Pétur Einarsson]] |- |1972||Bílakirkjugarðurinn||F. Arrabal |Hilde Helgason |Austurbæjarbíó |- |1971||Draumur á Jónsmessunótt||William Shakespeare |Hilde Helgason |Háskólabíó |- |1970||[[Lýsistrata]]||[[Aristófanes]] |Brynja Benediktsdóttir |Háskólabíó |- |1969||Bubbi kóngur||A. Jarry |- |1968||Betlaraóperan||J. Gay |- |1967||Allt í misgripum||William Shakespeare |- |1966||Bunbury||[[Oscar Wilde]] |- |1965||Grímudans||L. Holberg |- |1964||Ímyndunarveikin||J.B. Molière |- |1963||Kappar og vopn||B. Shaw |- |1962||Enarus Montanus||L. Holberg |- |1961||Beltisránið||B.W. Levy |- |1960||Óvænt úrslit||William Douglas Home |- |1959||Þrettándakvöld||William Shakespeare |- |1958||Vængstýfðir englar||S. og B. Spewack |- |1957||Kátlegar kvonbænir||Oliver Goldsmith |- |1956||Uppskafningurinn||J.B. Molière |- |1955||Einkaritarinn||C. Hawtry |- |1954||Aurasálin||J.B. Molière |- |1953||Þrír í boði||L. du G. Peach |- |1952||Æskan við stýrið||H. Griffith |- |1951||Við kertaljós||S. Geyer |- |1950||Stjórnvitri leirkerasmiðurinn||L. Holberg |- |1949||Mírandólína||C. Goldoni |- |1948||Allt í hönk||N. Coward |- |1947||Laukur ættarinnar||S. Lennox Robinson |- |1946||Enarus Montanus||L. Holberg |- |1945||Kappar og vopn||G.B. Shaw |- |1944||Hviklynda ekkjan||L. Holberg |- |1943||Fardagar||H. Hertz |- |1942||Spanskflugan||F. Arnold og E. Bach |- |1940||Frænka Charley´s||B. Thimas |- |1939||Einkaritarinn||C. Hawtrey |- |1938||Tímaleysinginn||L. Holberg |- |1937||Tveggja þjónn||C. Goldoni |- |1936||Rakarinn í Sevilla||Beumarchais |- |1935||Henrik og Pernilla||L. Holberg |- |1934||Afbrýðisemi og íþróttir||Reihmann og Schwarz |- |1933||Landabrugg og ást||Reihmann og Schwarz |- |1932||Saklausi svallarinn||F. Arnold og E. Bach |- |1931||Sundgarpurinn||F. Arnold og E. Bach |- |1930||Jakob von Tyboe||L. Holberg |- |1929||Hjónaástir||J.B. Molière |- |1928||Ást og auður||F. Mallesille |- |1927||Töfrahringurinn||J. Hostrup |- |1925||Harpagon||J.B. Molière |- |1924||Pólitíski leirkerasmiðurinn||L. Holberg |- |1923||Erasmus Montanus||L. Holberg |- |1922||Ekki er allt gull sem glóir||L. Holberg |- |1913||Misskilningurinn||J. Heiberg |- |1913||Hermannaglettur||J. Hostrup |- |1912||Vinningurinn||E. Bögh |- |1912||Apinn||J. Heiberg |- |1904||Tvídrepinn||J. Oxenford |- |1904||Jómfrúin||E. Bögh |- |1903||Box og Kox||? |- |1903||Hinn þriðji||J. Hostrup |- |1903||Gestirnir í sumarleyfinu||J. Hostrup |- |1902||Einfeldningurinn||E. Bögh |- |1902||Præsens II||Þórður Sveinsson |- |1901||Volmer kemur til Sóreyar||? |- |1901||Ritdómarinn og dýrið||J. Heiberg |- |1901||Præsens I||Þórður Sveinsson |- |1899||Meinlokan||E. Labiche |- |1899||Andbýlingarnir||J. Hostrup |- |1898||Kostgangararnir||E. Scribe |- |1898||Assessorinn veitir áheyrn||H. Hertz |- |1897||Andbýlingarnir (nokkur atriði)||J. Hostrup |- |1897||Féleysi og lausafé||? |- |1897||Vitlausraspítalinn||Moser |- |1896||Þar sem enginn þekkir mann…||Guðmundur Guðmundsson |- |1896||Hansen||Stúdentar |- |1896||Jensen kemur||E. Bögh |- |1895||Þjónninn meðbiðill húsbónda síns||A. Le Sage |- |1895||Bernskuást||E. Scribe |- |1895||Lotteríseðillinn||Ch. Schröder |- |1894||Uppgjafahermennirnir||? |- |1894||Misskilningur á misskilning ofan||E. Scribe |- |1894||Lotteríseðillinn||Ch. Schröder |- |1893||Misskilningur á misskilning ofan||E. Scribe |- |1893||Andbýlingarnir||J. Hostrup |- |1892||Nei||J. Heiberg |- |1892||Hrekkjabrögð Scapins||J.B. Molière |- |1892||Stundarhefð Pernillu||L. Holberg |- |1891||Hrekkjabrögð Scapins||J.B. Molière |- |1891||Arabíska duftið||L. Holberg |- |1890||Sjónleikir||? |- |1890||Neyddur til að vera læknir||J.B. Molière |- |1890||Í myrkri||H. Lindemand |- |1889||Brandur||Geir Vídalín |- |1889||Narfi||Sigurður Pétursson |- |1888||Málsháttaleikir||? |- |1886||Neyddur til að vera læknir||J.B. Molière |- |1886||Hann drekkur||Conradi |- |1886||Erasmus Montanus||L. Holberg |- |1886||Andbýlingarnir||J. Hostrup |- |1886||Den prægtige methode||S. Neumann |- |1886||I mörke||H. Lindemand |- |1886||Sqanarels reise til filosofernes land||L. Holberg |- |1885||Nei||J. Heiberg |- |1885||Neyddur til að kvongast||J.B. Molière |- |1885||Hinn þriðji||J. Hostrup |- |1885||Hermannaglettur||J. Hostrup |- |1884||Hrólfur||Sigurður Pétursson |- |1884||Smáleikir||? |- |1882||Brellurnar||J. Hostrup |- |1882||Prófastsdóttirin||Valtýr Guðmundsson, Stefán Stefánss. |- |1880||Brandmajorinn||Einar Hjörleifsson |- |1880||Hermannaglettur||J. Hostrup |- |1880||Útilegumennirnir||Matthías Jochumsson |- |1875||Þjóðviljinn||Matthías Jochumsson |- |1875||Umsækjandinn||J. Heiberg |- |1875||Tímaleysinginn||L. Holberg |- |1875||Stjórnvitri leirkerasmiðurinn||L. Holberg |- |1871||Heimkoman||Ólafur Bjarnason |- |1871||Nýársnóttin||Indriði Einarsson |- |1868||Fé og ást||Jón Ólafsson |- |1868||Lærifeður og kenningarsveinar||Kristján Þór, Jón Ól. ofl. |- |1867||Misskilningurinn||Kristján Jónsson |- |1867||Jólastofan||L. Holberg |- |1867||Í jólaleyfinu||Valdimar Briem |- |1866||Gestkoman ofl.||Kristján Jónsson |- |1866||Í jólaleyfinu||Valdimar Briem |- |1849||Tímaleysinginn||L. Holberg | |Langa loft, Skólahúsinu |- |1848||Erasmus Montanus||L. Holberg |- |1847||Samtalsþættir||Stúdentar |- |1846||Samtalsþættir||Stúdentar | | |- |1796 |Slaður og Trúgirni<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=241485&lang=i</ref> |Sigurður Pétursson | | |- |1787 |Bjarglaunin |Geir Vídalín | |- |} * ==Tengt efni== [[Frúardagur]] - leikfélag nemendafélagsins [[Framtíðin]] ==Heimildir== *Heimasíða [http://www.mr.is/index.php?option=com_content&view=article&id=470%3Aleikrit-a-herranott&catid=67&Itemid=997 Menntaskólans í Reykjavík] - leikrit frá 1846 *http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1066767/ [[Flokkur:Íslensk leikfélög]] [[Flokkur:Menntaskólinn í Reykjavík]] 01l443sde293916ikumeygbq43lgaid 1982056 1982055 2026-10-06T22:48:48Z ~2026-53784-50 121552 1982056 wikitext text/x-wiki '''Herranótt''' er leikfélag í [[MR|Menntaskólanum í Reykjavík]]. Fyrstu heimildir um leikfélagið eru frá 1787. Leikfélagið er talið það elsta á Norðurlöndunum. Upphaf leikfélagsins má rekja til [[Skálholtsskóli|Skálholtsskóla]] þegar skólapiltar hófu skólaárið á nokkurs konar [[uppistand|uppistandi]] þar sem aðhlátursefnið voru ræður [[prestur|presta]] á staðnum. Hafði leikhátíðin á sér brag [[vikivaki|vikivaka]]hátíða þar sem menn klæddust í hin ýmsu gervi og brugðu sér í allra kvikinda líki. Í gegnum árin þróaðist svo uppistandið yfir í uppsetningu á leikritum á sviði og fylgdi nafnið Herranótt ávallt, jafnvel þó skólinn flyttist um set reglulega og skipti um nafn; úr Skálholtsskóla í [[Hólavallarskóli|Hólavallarskóla]], þaðan í [[Bessastaðaskóli|Bessastaðaskóla]] og loks Menntaskólann í Reykjavík (áður Latínuskólinn og Hinn lærði skóli). Talið er að fyrsta leikrit Herranætur hafi verið leikritið ''Bjarglaunin'' (eftir [[Geir Vídalín]]) u.þ.b. árið 1787. Það er einnig talið fyrsta íslenska leikritið sem leikið er á sviði. Leikritið fjallaði um sambýli Íslendinga við hafið. Því má segja að til Herranætur megi rekja upphaf íslenskrar leiklistarsögu. Talið er að skólayfirvöld hafi bannað starfssemi Herranætur á fyrstu árum 19. aldar vegna þess hve leikfélagið þótti pólitískt; "''...kominn í það angi af frönsku byltingunni''"<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2943741</ref> Frá því Menntaskólinn í Reykjavík komst í sitt núverandi húsnæði við Lækjargötu í [[Reykjavík]] árið [[1846]] hefur Herranótt sett upp leikrit á hverju ári nær óslitið. ==Þekktir leikarar== Nokkrir þekktir leikarar sem hafa leikið á Herranótt sem nemendur MR. * [[Andri Örn Clausen]] * [[Baltasar Kormákur]] *[[Dagur B. Eggertsson]] * [[Davíð Oddsson]] * [[Dóra Jóhannsdóttir]] * [[Guðrún Helgadóttir]] * [[Gunnar Rafn Guðmundsson]] *[[Halldóra Björnsdóttir|Halldóra Rósa Björnsdóttir]] *[[Hilmar Jónsson]] * [[Hilmir Snær Guðnason]] * [[Hrafn Gunnlaugsson]] * [[Kári Stefánsson]] * [[Kjartan Guðjónsson]] *[[Magnús Geir Þórðarson]] *[[Magnús Þór Þorbergsson]] * [[Ólafur Egill Egilsson]] * [[Ólafur Darri Ólafsson]] * [[Ómar Ragnarsson]] * [[Ragnar Kjartansson (listamaður)|Ragnar Kjartansson]] * [[Ragnheiður Elfa Arnardóttir]] * [[Saga Garðarsdóttir]] *[[Sigríður Hagalín Björnsdóttir]] *[[Sigrún Hjálmtýsdóttir - Diddú]] * [[Steiney Skúladóttir]] *[[Sólveig Arnarsdóttir]] * [[Tinna Gunnlaugsdóttir]] * [[Vigdís Esradóttir]] * [[Þórarinn Eldjárn]] ==Uppsetningar Herranætur== {| class="wikitable sortable" |- ! Ár !! Heiti verks !! Höfundur !! Leikstjóri !! Leikhús |- |2027 |Gauragangur |Guðmundur Ríkharður Hreggviðsson |Króli |Gamla Bíó |- |2026 |Herranæturvaktin |Jón Breki Gunnlaugsson og Embla Mýrdal Jónsdóttir |Sigurður Ingvarsson og Tumi Gonzo Björnsson |Gamla Bíó |- |2025 |Ástin er Diskó Lífið er Pönk |Hallgrímur Helgasson |Katrín Guðbrandsdóttir og Júlía Kolbrún |Gamla Bíó |- |2024 |Herakles |[[Disney]] |Jökull Smári Jakobsson |Gamla Bíó |- |2023 |Með allt á hreinu |Ágúst Guðmundsson |Vala Fannell |Gamla Bíó |- |2022 |[[Litla hryllingsbúðin (söngleikur)|Litla hryllingsbúðin]] |Howard Ashman |Aron Martin Ásgerðarson |Gamla Bíó |- |2021 |Frankenstein |[[Mary Shelley|Mary Shelley]] |Brynhildur Karlsdóttir |Aflýst v/ [[COVID-19|Covid-19]] |- |2020 |Rómeó og Júlía |[[William Shakespeare]] |Jóhann Kristófer Stefánsson og Sigurbjartur Sturla Atlason |Gamla Bíó |- |2019 |Rent |Jonathan Larson |Guðmundur Felixson |Gamla Bíó |- |2018||[[Gísla saga Súrssonar]]|| || Jóhann K. Stefánsson |Gamla Bíó |- |2017||West Side story||Arthur Laurent||Ágústa Skúladóttir |Gamla bíó<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/03/03/radast_a_gardinn_thar_sem_hann_er_haestur/</ref><ref>http://www.mbl.is/smartland/samkvaemislifid/2017/03/06/gudni_th_a_frumsyningu_herranaetur/</ref> |- |2016||Blóðbrúðkaup||Federico García Lorca ||Jón Gunnar Þórðarsson |Gamla bíó<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/02/29/stutfull_af_hita/</ref> |- |2015||Vorið vaknar||Duncan Shaeik og Steven Sater |Stefán Hallur Stefánsson |Gamla bíó<ref>http://www.mbl.is/folk/frettir/2015/02/26/faera_herranott_a_annad_level/</ref> |- |2014||Títus||William Shakespeare||Orri Huginn Ágústsson |Gaflaraleikhúsið |- |2013||Doktor Fástus||[[Gertrude Stein]] |Brynhildur Guðjónsdóttir |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/folk/frettir/2013/03/01/fast_a_herranott/</ref> |- |2012||Rökkurrymur||Jacob og Wilhelm Grimm |[[Kolbrún Halldórsdóttir]] |Norðurpóllinn<ref>http://www.mbl.is/frettir/forsida/2012/02/24/heimur_thar_sem_allt_getur_gerst/</ref> |- |2011||Draumur á Jónsmessunótt||[[William Shakespeare]] |Gunnar Helgason |Norðurpóllinn<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1369402/</ref> |- |2010||Lovestar||[[Andri Snær Magnason]] |[[Bergur Þór Ingólfsson]] |Norðurpóllinn<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1323742/</ref> |- |2009||Meistarinn og Margaríta||Mikhail Bulgakov |Karl Ágúst Þorbergsson |Sætún 8 |- |2008||Nosferatu : í skugga vampírunnar||F.V. Murnau |Ólafur SK Þorsteins |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1184678/</ref> |- |2007||DJ Lilli||Ferenc Molnár |[[Ólafur Egill Egilsson]] |Loftkastalinn |- |2006||Birtingur||[[Voltaire]] |Friðrik Friðriksson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1066767/</ref> |- |2005||Að eilífu||Árni Ibsen |Valur Freyr Einarsson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1003383/</ref> |- |2004||Lodd||Stanley Tucci |Agnar Jón Egilsson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/788113/</ref> |- |2003||Hundshjarta||Mikhail Bulgakov |Ólafur Egill Egilsson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/716151/</ref><ref>http://www.mbl.is/folk/frettir/2003/02/16/herranott_mr_synir_hundshjartad_mannhundar_i_moskvu/</ref> |- |2002||Milljónamærin snýr aftur||F. Dürrenmatt |Magnús Geir Þórðarson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/652048/</ref> |- |2001||Platonov||[[Anton Tsjekhov]] |Ólafur Darri Ólafsson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/592739/</ref> |- |2000||Ys og þys út af engu||William Shakespeare |Magnús Geir Þórðarson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/526226/</ref> |- |1999||Þorlákur þreytti||Neal og Ferner |Óskar Jónasson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/454800/</ref> |- |1998||Vorið kallar||Frank Wedekind |Hilmar Jónsson |<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/386588/</ref> |- |1997||Andorra||Max Frisch |Magnús Geir Þórðarson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/319723/</ref> |- |1996||Sjálfsmorðinginn||Nikolaj Erdman ||Magnús Geir Þórðarson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/253411/</ref> |- |1995||Baal||Berthold Brecht |Halldór E. Laxness |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/179428/</ref> |- |1994||Sweeney Todd||Christopher Bond |Óskar Jónasson |Tjarnarbíó<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/124968/</ref><ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/129504/</ref> |- |1993||Drekinn||Jewgeni Schwarz |Hallmar Sigurðsson |Tjarnarbær<ref>http://www.mbl.is/greinasafn/grein/101615/</ref> |- |1992||Salka Valka||Halldór Laxness |Sigrún Valbergsdóttir |Iðnó<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1760946</ref> |- |1991||Hjá Mjólkurskógi||Dylan Thomas |[[Viðar Eggertsson]] |Tjarnarbíó |- |1990||Vindsórkonurnar kátu||William Shakespeare |Hlín Agnarsdóttir |Iðnó |- |1989||Tóm ást||Sjón |[[Kolbrún Halldórsdóttir]] |Tjarnarbíó |- |1988||Góða sálin í Sesúan||Bertolt Brecht |Þórhallur Sigurðsson |Tjarnarbíó |- |1987||Rómeó og Júlía||William Shakespeare |Þórunn Sigurðardóttir |Félagsstofnun stúdenta |- |1986||Húsið á hæðinni||[[Sigurður Pálsson (skáld)|Sigurður Pálsson]] |[[Þórhildur Þorleifsdóttir]] |Félagsstofnun stúdenta |- |1985||Náðarskotið||Horace McCloy |[[Viðar Eggertsson]] |Broadway |- |1984||Oklahoma||Rodgers/Hammerstein |[[Kolbrún Halldórsdóttir]] |Tónabær |- |1983||Prjónastofan Sólin||[[Halldór Laxness]] |Andrés Sigurvinsson |Hafnarbíó |- |1982||Ó, þetta er indælt stríð||C. Chilton, J. Littlewood |[[Þórhildur Þorleifsdóttir]] |Félagsheimili Seltjarnarness |- |1981||Ys og þys út af engu||William Shakespeare |Andrés Sigurvinsson |Félagsheimili Seltjarnarness |- |1980||Umhverfis jörðina á 80 dögum||B. Ahlfors |Jórunn Sigurðardóttir |Austurbæjarbarnaskóli |- |1979||Yvonne||W. Gombrowicz |[[Hrafn Gunnlaugsson]] |Hótel Borg |- |1978||Albert á brúnni||T. Stoppard |Þórhallur Sigurðsson |Breiðholtsskóli |- |1977||Sú gamla kemur í heimsókn||F. Dürrenmatt |Helgi Skúlason |Félagsheimili Seltjarnarness |- |1976||Járnhausinn||Jónas og Jón Múli Árnasynir |Steinunn Jóhannesdóttir |Félagsheimili Seltjarnarness |- |1975||Smáborgarabrúðkaup og spæja||Bertolt Brecht |Kjartan Ragnarsson |Austurbæjarbíó |- |1974||Lísa í Undralandi||K. Hagerup |[[Pétur Einarsson (f. 1940)|Pétur Einarsson]] |Austurbæjarbíó |- |1973||Dóri í dáinsheimum||C.E. Soya |[[Pétur Einarsson (f. 1940)|Pétur Einarsson]] |- |1972||Bílakirkjugarðurinn||F. Arrabal |Hilde Helgason |Austurbæjarbíó |- |1971||Draumur á Jónsmessunótt||William Shakespeare |Hilde Helgason |Háskólabíó |- |1970||[[Lýsistrata]]||[[Aristófanes]] |Brynja Benediktsdóttir |Háskólabíó |- |1969||Bubbi kóngur||A. Jarry |- |1968||Betlaraóperan||J. Gay |- |1967||Allt í misgripum||William Shakespeare |- |1966||Bunbury||[[Oscar Wilde]] |- |1965||Grímudans||L. Holberg |- |1964||Ímyndunarveikin||J.B. Molière |- |1963||Kappar og vopn||B. Shaw |- |1962||Enarus Montanus||L. Holberg |- |1961||Beltisránið||B.W. Levy |- |1960||Óvænt úrslit||William Douglas Home |- |1959||Þrettándakvöld||William Shakespeare |- |1958||Vængstýfðir englar||S. og B. Spewack |- |1957||Kátlegar kvonbænir||Oliver Goldsmith |- |1956||Uppskafningurinn||J.B. Molière |- |1955||Einkaritarinn||C. Hawtry |- |1954||Aurasálin||J.B. Molière |- |1953||Þrír í boði||L. du G. Peach |- |1952||Æskan við stýrið||H. Griffith |- |1951||Við kertaljós||S. Geyer |- |1950||Stjórnvitri leirkerasmiðurinn||L. Holberg |- |1949||Mírandólína||C. Goldoni |- |1948||Allt í hönk||N. Coward |- |1947||Laukur ættarinnar||S. Lennox Robinson |- |1946||Enarus Montanus||L. Holberg |- |1945||Kappar og vopn||G.B. Shaw |- |1944||Hviklynda ekkjan||L. Holberg |- |1943||Fardagar||H. Hertz |- |1942||Spanskflugan||F. Arnold og E. Bach |- |1940||Frænka Charley´s||B. Thimas |- |1939||Einkaritarinn||C. Hawtrey |- |1938||Tímaleysinginn||L. Holberg |- |1937||Tveggja þjónn||C. Goldoni |- |1936||Rakarinn í Sevilla||Beumarchais |- |1935||Henrik og Pernilla||L. Holberg |- |1934||Afbrýðisemi og íþróttir||Reihmann og Schwarz |- |1933||Landabrugg og ást||Reihmann og Schwarz |- |1932||Saklausi svallarinn||F. Arnold og E. Bach |- |1931||Sundgarpurinn||F. Arnold og E. Bach |- |1930||Jakob von Tyboe||L. Holberg |- |1929||Hjónaástir||J.B. Molière |- |1928||Ást og auður||F. Mallesille |- |1927||Töfrahringurinn||J. Hostrup |- |1925||Harpagon||J.B. Molière |- |1924||Pólitíski leirkerasmiðurinn||L. Holberg |- |1923||Erasmus Montanus||L. Holberg |- |1922||Ekki er allt gull sem glóir||L. Holberg |- |1913||Misskilningurinn||J. Heiberg |- |1913||Hermannaglettur||J. Hostrup |- |1912||Vinningurinn||E. Bögh |- |1912||Apinn||J. Heiberg |- |1904||Tvídrepinn||J. Oxenford |- |1904||Jómfrúin||E. Bögh |- |1903||Box og Kox||? |- |1903||Hinn þriðji||J. Hostrup |- |1903||Gestirnir í sumarleyfinu||J. Hostrup |- |1902||Einfeldningurinn||E. Bögh |- |1902||Præsens II||Þórður Sveinsson |- |1901||Volmer kemur til Sóreyar||? |- |1901||Ritdómarinn og dýrið||J. Heiberg |- |1901||Præsens I||Þórður Sveinsson |- |1899||Meinlokan||E. Labiche |- |1899||Andbýlingarnir||J. Hostrup |- |1898||Kostgangararnir||E. Scribe |- |1898||Assessorinn veitir áheyrn||H. Hertz |- |1897||Andbýlingarnir (nokkur atriði)||J. Hostrup |- |1897||Féleysi og lausafé||? |- |1897||Vitlausraspítalinn||Moser |- |1896||Þar sem enginn þekkir mann…||Guðmundur Guðmundsson |- |1896||Hansen||Stúdentar |- |1896||Jensen kemur||E. Bögh |- |1895||Þjónninn meðbiðill húsbónda síns||A. Le Sage |- |1895||Bernskuást||E. Scribe |- |1895||Lotteríseðillinn||Ch. Schröder |- |1894||Uppgjafahermennirnir||? |- |1894||Misskilningur á misskilning ofan||E. Scribe |- |1894||Lotteríseðillinn||Ch. Schröder |- |1893||Misskilningur á misskilning ofan||E. Scribe |- |1893||Andbýlingarnir||J. Hostrup |- |1892||Nei||J. Heiberg |- |1892||Hrekkjabrögð Scapins||J.B. Molière |- |1892||Stundarhefð Pernillu||L. Holberg |- |1891||Hrekkjabrögð Scapins||J.B. Molière |- |1891||Arabíska duftið||L. Holberg |- |1890||Sjónleikir||? |- |1890||Neyddur til að vera læknir||J.B. Molière |- |1890||Í myrkri||H. Lindemand |- |1889||Brandur||Geir Vídalín |- |1889||Narfi||Sigurður Pétursson |- |1888||Málsháttaleikir||? |- |1886||Neyddur til að vera læknir||J.B. Molière |- |1886||Hann drekkur||Conradi |- |1886||Erasmus Montanus||L. Holberg |- |1886||Andbýlingarnir||J. Hostrup |- |1886||Den prægtige methode||S. Neumann |- |1886||I mörke||H. Lindemand |- |1886||Sqanarels reise til filosofernes land||L. Holberg |- |1885||Nei||J. Heiberg |- |1885||Neyddur til að kvongast||J.B. Molière |- |1885||Hinn þriðji||J. Hostrup |- |1885||Hermannaglettur||J. Hostrup |- |1884||Hrólfur||Sigurður Pétursson |- |1884||Smáleikir||? |- |1882||Brellurnar||J. Hostrup |- |1882||Prófastsdóttirin||Valtýr Guðmundsson, Stefán Stefánss. |- |1880||Brandmajorinn||Einar Hjörleifsson |- |1880||Hermannaglettur||J. Hostrup |- |1880||Útilegumennirnir||Matthías Jochumsson |- |1875||Þjóðviljinn||Matthías Jochumsson |- |1875||Umsækjandinn||J. Heiberg |- |1875||Tímaleysinginn||L. Holberg |- |1875||Stjórnvitri leirkerasmiðurinn||L. Holberg |- |1871||Heimkoman||Ólafur Bjarnason |- |1871||Nýársnóttin||Indriði Einarsson |- |1868||Fé og ást||Jón Ólafsson |- |1868||Lærifeður og kenningarsveinar||Kristján Þór, Jón Ól. ofl. |- |1867||Misskilningurinn||Kristján Jónsson |- |1867||Jólastofan||L. Holberg |- |1867||Í jólaleyfinu||Valdimar Briem |- |1866||Gestkoman ofl.||Kristján Jónsson |- |1866||Í jólaleyfinu||Valdimar Briem |- |1849||Tímaleysinginn||L. Holberg | |Langa loft, Skólahúsinu |- |1848||Erasmus Montanus||L. Holberg |- |1847||Samtalsþættir||Stúdentar |- |1846||Samtalsþættir||Stúdentar | | |- |1796 |Slaður og Trúgirni<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=241485&lang=i</ref> |Sigurður Pétursson | | |- |1787 |Bjarglaunin |Geir Vídalín | |- |} * ==Tengt efni== [[Frúardagur]] - leikfélag nemendafélagsins [[Framtíðin]] ==Heimildir== *Heimasíða [http://www.mr.is/index.php?option=com_content&view=article&id=470%3Aleikrit-a-herranott&catid=67&Itemid=997 Menntaskólans í Reykjavík] - leikrit frá 1846 *http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1066767/ [[Flokkur:Íslensk leikfélög]] [[Flokkur:Menntaskólinn í Reykjavík]] pzmxagkcxbb4gliijm3x5x3tce87r1c 0 32076 1982045 1974471 2026-10-06T20:15:14Z Nipas2 54688 /* Tilvísanir og heimildir */ 1982045 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Emblem of Íþróttafélag Reykjavíkur.jpg|alt=merki íþróttafélags Reykjavíkur|thumb|Merki Íþróttafélags Reykjavíkur]] '''Íþróttafélag Reykjavíkur''' eða '''ÍR''' er eitt fjölmennasta íþróttafélagið í [[Reykjavík]] með rúmlega 1800 virka iðkendur en þar af eru rúmlega 1300 16 ára og yngri. Formaður þess er [[Bjarki Þór Sveinsson]]. Íþróttir stundaðar hjá ÍR eru: * [[Dans]] *[[Fimleikar]] * [[Frjálsar íþróttir]] * [[Handbolti]] * [[Júdó]] *[[Karate]] * [[Körfubolti]] * [[Keila (íþrótt)|Keila]] * [[Knattspyrna]] * [[Skíðaíþróttir|Skíði]] * [[Tae Kwon Do]] Yfir 50% nemenda úr grunnskólum í Seljahverfi og Bakkahverfi(Neðra-Breiðholt) eru iðkendur hjá ÍR og um 40% í öllu Breiðholtinu.{{heimild vantar}} == Saga == Snemma árs 1907 setti [[Andreas J. Berthelsen]], ungur Norðmaður sem búsettur var í Reykjavík, auglýsingu í bæjarblöðin þar sem hann hvatti röska pilta til að mæta á stofnfund félags um fimleika- og íþróttaiðkun. Þann [[11. mars]] sama ár var haldinn stofnfundur Íþróttafélags Reykjavíkur, sem hóf þegar stífar leikfimisæfingar. Sumarið 1910 treystu félagsmenn sér til að sýna leikni sína opinberlega. Var þá haldin [[fimleikar|fimleikasýning]] í porti [[Miðbæjarskólinn|Miðbæjarskólans]] að viðstöddu fjölmenni. Varð sýning þessi til að opna augu almennings fyrir íþróttum og þá fimleikum sérstaklega. Var aðaláhersla félagsins á fimleikana fyrstu árin. Samhliða fimleikaæfingum, hófu ÍR-ingar snemma æfingar í [[frjálsar íþróttir|frjálsum íþróttum]] og komu sér upp nauðsynlegum tækjabúnaði til þess. [[Jón_Halldórsson_(formaður ÍR)|Jón Halldórsson]] varð snemma mestur afreksmanna félagsins í frjálsum íþróttum, en hann keppti í hlaupum á [[Sumarólympíuleikarnir_1912|Ólympíuleikunum 1912]]. Jón varð annar formaður ÍR á eftir Berthelsen. Með tímanum urðu frjálsu íþróttirnar fyrirferðarmestar í starfi ÍR og hafa margir af frægustu frjálsíþróttamönnum landsins keppt undir merkjum þess. Má þar nefna: [[Jón Kaldal]], tvíburana [[Örn Clausen|Örn]] og [[Haukur Clausen|Hauk Clausen]], [[Vilhjálmur Einarsson|Vilhjálm Einarsson]], [[Valbjörn Þorláksson]], [[Einar Vilhjálmsson]], [[Martha Ernstsdóttir|Mörthu Ernstsdóttur]] og [[Vala Flosadóttir|Völu Flosadóttur]]. ÍR-ingar voru alla tíð með augun opin fyrir nýjum íþróttagreinum. Þannig varð ÍR snemma stórveldi í skíðaíþróttum, átti öflugt sundlið, glímusveit og lyftingadeild. Í hópíþróttum hefut ÍR teflt fram liðum í handbolta, knattspyrnu og körfubolta. == ÍR-ungar == ÍR hefur verið í samstarfi við skóla og frístundaheimili í Breiðholti síðan 2013 fyrir yngstu tvo árganga grunnskólanna sem leyfir iðkendum að prófa allar deildir íþróttafélagsins yfir önnina sem greitt er fyrir. Þeir hafa boðið upp á frístundarútu sem keyrir á milli skóla og íþróttamiðstöðvar ÍR í Skógarseli til að sækja yngstu iðkenduna og hefur starfsfólk á frístundaheimilum séð um að koma börnum tímalega í rútuna.<ref>{{Vefheimild|url=https://ir.is/ir-ungar/|titill=ÍR ungar|útgefandi=Íþróttafélag Reykjavíkur|mánuðurskoðað=5. ágúst|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20131537054d/ir-ungar-hvattir-til-ad-profa-margar-ithrottagreinar|titill=ÍR-ungar hvattir til að prófa margar íþróttagreinar|höfundur=Kolbeinn Tumi Daðason|útgefandi=Vísir|mánuður=23. október|ár=2013|mánuðurskoðað=5. ágúst|árskoðað=2026}}</ref> == Rígar == === Rígurinn við Leikni === ÍR á í ríg við [[Íþróttafélagið Leiknir|Leikni]], sem er annað lið í [[Breiðholt|Breiðholti]]. Rígurinn nær jafnt til leikmanna liðanna, stuðningsmanna og íbúa í Breiðholti. Rígurinn hefur orðið til vegna þess að Breiðholt skiptist í tvennt eftir Seljabrautinni. Stuðningsmenn og iðkendur ÍR búa aðallega í [[Seljahverfi|Seljahverfinu]] á meðan stuðningsmenn og iðkenndur Leiknis búa aðallega í [[Fellahverfi|Fella-]] og [[Hólar (hverfi)|Hólahverfi]]. Íbúar í [[Bakkahverfi]] skiptast á milli liðanna. Rígurinn er ekki bara vegna þess að liðin skiptast milli hverfa, heldur líka vegna þess að að meðaltali eru íbúar Seljahverfis tekjuhærri en íbúar Fella- og Hólahverfis. Samkvæmt tölum Hagstofunnar eru íbúar Fella- og Hólahverfis líklegri til að vera innflytjendur heldur en íbúar Seljahverfis og hefur það áhrif á sjálfsmynd liðanna og stuðningsmannanna.<ref>{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxispxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__3_bakgrunnur__Uppruni/MAN43006.px/|title=Innflytjendur í Reykjavík eftir hverfum 1998-2019|website=PxWeb|language=is|access-date=2023-11-29}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Tilvísanir og heimildir == {{reflist|2}} * {{bókaheimild|höfundur=Ágúst Ásgeirsson|titill=Heil öld til heilla|útgefandi=Íþróttafélag Reykjavíkur|ár=2007}} {{Iceland Express-deild karla}} {{Lið í 1. deild karla í knattspyrnu}} {{Aðildarfélög ÍBR}} {{Stubbur|íþrótt}} [[Flokkur:Íþróttafélag Reykjavíkur| ]] {{S|1907}} [[Flokkur:Íslensk dansfélög]] [[Flokkur:Íslensk frjálsíþróttafélög]] [[Flokkur:Íslensk handknattleiksfélög]] [[Flokkur:Íslensk júdófélög]] [[Flokkur:Íslensk keilufélög]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Íslensk skíðaíþróttafélög]] [[Flokkur:Íslensk taekwondo-félög]] [[Flokkur:Breiðholt]] paw5vjbsc4sstoy38pucrhv9586xrya 0 34342 1982071 1978600 2026-10-07T01:49:47Z Fyxi 84003 1982071 wikitext text/x-wiki {{Aðgreiningartengill|Vesturland (aðgreining)|Vesturland}} {{Fyrir|norska fylkið|Vesturland (fylki í Noregi)}} {{Byggð | nafn = Vesturland | nafn_í_eignarfalli = Vesturlands | tegund_byggðar = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | kort = Vesturland in Iceland 2018.svg | kort_texti = | hnit = {{Coord|64|32|N|21|55|W|source:kolossus-eswiki|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn1 = [[Norðvesturkjördæmi|Norðvestur]] | sæti_gerð = Stærsti bær | sæti = [[Akranes]] | hlutar_gerð = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélög]] | hlutar = [[#Sveitarfélög|8]] | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmal">{{Cite web|url=https://atlas.lmi.is/mapview/?application=markasja |title=Náttúrufræðistofnun - Sveitarfélagasjá |website=atlas.lmi.is |publisher=Landmælingar Íslands}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 9527 | mannfjöldi_neðan = <ref name="ibuar">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnarhverfi/MAN03250.px/ |title=Mannfjöldi eftir landshlutum, kyni og aldri 1. janúar 1998-2026|date=2026-01-01|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2026-03-23}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 17997 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1,89 | iso_kóði = IS-3 }}<onlyinclude> '''Vesturland''' er [[Landshlutar Íslands|landshluti á Íslandi]] sem venjulega er sagður ná frá [[Gilsfjörður|Gilsfirði]] og [[Holtavörðuheiði]] í norðri og norðaustri að [[Hvalfjörður|Hvalfirði]] í suðri. Vesturland nær þannig yfir [[Dalasýsla|Dalina]], [[Snæfellsnes]], [[Mýrar]] og [[Borgarfjörður|Borgarfjörð]] auk Hvalfjarðar að [[Botnsdalur (Hvalfirði)|Botnsdal]]. Úti fyrir Vesturlandi eru tveir stórir [[flói|flóar]]; [[Breiðafjörður]] og [[Faxaflói]] og liggur Snæfellsnes á milli þeirra. Norðan við Gilsfjörð eru [[Vestfirðir]] og norðaustan við Holtavörðuheiði tekur [[Norðurland vestra]] við. Sunnan Hvalfjarðar taka við [[Höfuðborgarsvæðið]] og [[Suðvesturland]].</onlyinclude> Mörk Vesturlands miðast að hluta við mörk hins gamla [[Vestfirðingafjórðungur|Vestfirðingafjórðungs]] sem lágu um [[Hrútafjarðará]] í norðaustri, þar sem [[Norðlendingafjórðungur]] tók við, og Borgarfjörð fyrst (fram á [[13. öldin|13. öld]]) og Hvalfjörð síðan í suðri þar sem [[Sunnlendingafjórðungur]] tók við. Frá 1959 og til 2003 var Vesturland [[Vesturlandskjördæmi]] en síðan 2003 er það hluti af [[Norðvesturkjördæmi]]. == Sveitarfélög == {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" ! Sveitarfélag ! Íbúafjöldi ({{Íbúafjöldi sveitarfélaga|ár}}) ! Flatarmál (km{{sup|2}})<ref name="flatarmal" /> ! Þéttleiki {{nowrap|(á km{{sup|2}})}} ! [[ISO 3166-2]] |- | style="text-align: left;" | [[Akranes|Akraneskaupstaður]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Akraneskaupstaður}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Akraneskaupstaður}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Akraneskaupstaður}}}} | style="text-align: left;" | IS-AKN |- | style="text-align: left;" | [[Borgarbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Borgarbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Borgarbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Borgarbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-BOG |- | style="text-align: left;" | [[Snæfellsbær]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Snæfellsbær}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Snæfellsbær}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Snæfellsbær}}}} | style="text-align: left;" | IS-SNF |- | style="text-align: left;" | [[Sveitarfélagið Stykkishólmur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Sveitarfélagið Stykkishólmur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Sveitarfélagið Stykkishólmur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Sveitarfélagið Stykkishólmur}}}} | style="text-align: left;" | |- | style="text-align: left;" | [[Grundarfjörður|Grundarfjarðarbær]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Grundarfjarðarbær}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Grundarfjarðarbær}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Grundarfjarðarbær}}}} | style="text-align: left;" | IS-GRU |- | style="text-align: left;" | [[Hvalfjarðarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Hvalfjarðarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Hvalfjarðarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Hvalfjarðarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-HVA |- | style="text-align: left;" | [[Dalabyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Dalabyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Dalabyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Dalabyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-DAB |- | style="text-align: left;" | [[Eyja- og Miklaholtshreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Eyja- og Miklaholtshreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Eyja- og Miklaholtshreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Eyja- og Miklaholtshreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-EOM |} == Mannfjöldi == Íbúar voru 17.997 manns árið 2026.<ref name="ibuar" /> {{col-begin}} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | percentages = pagr | align = none | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__x_eldraefni/MAN02120.px/|title=Mannfjöldi eftir sveitarfélögum 1901-1990|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2025-03-22}}</ref><ref name="ibuar" /> | 1901 | 9772 | 1910 | 10268 | 1920 | 10102 | 1930 | 9577 | 1940 | 9936 | 1950 | 9975 | 1960 | 11973 | 1970 | 13205 | 1980 | 14884 | 1990 | 14537 | 2000 | 14062 | 2010 | 15370 | 2020 | 16281 | 2025 | 17761 }} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | title = Hlutfall af heildarfjölda á Íslandi | percentages = off | align = none | width = 8em | pop_name = Hlutfall | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri" /><ref name="ibuar" /> | 1901 | 12,45% | 1910 | 12,05% | 1920 | 10,67% | 1930 | 8,80% | 1940 | 8,18% | 1950 | 6,93% | 1960 | 6,75% | 1970 | 6,45% | 1980 | 6,49% | 1990 | 5,69% | 2000 | 5,04% | 2010 | 4,84% | 2020 | 4,60% | 2025 | 4,56% }} {{col-end}} == Myndir == <gallery> Mynd: BorgEgilsSaga.jpg|[[Borgarnes]] Mynd: Stykkishólmur facing the coming midnight sun.jpg|[[Stykkishólmur]] </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Landshlutar Íslands}} [[Flokkur:Vesturland| ]] qumx3nc7st2lse6v99dn648xdfpnytf 0 34472 1982023 1905488 2026-10-06T17:38:00Z Berserkur 10188 1982023 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1395]]|[[1396]]|[[1397]]|[[1398]]|[[1399]]|[[1400]]|[[1401]]| [[1381–1390]]|[[1391–1400]]|[[1401–1410]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Marti l'humà.jpg|thumb|right|[[Marteinn Aragóníukonungur]].]] Árið '''1398''' ('''MCCCXCVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Pétur Nikulásson]] [[Hólabiskupar|Hólabiskup]] fór utan og kom líklega ekki aftur. * Hellirinn [[Víðgelmir]] í Hallmundarhrauni fyrst nefndur í heimildum. ===Fædd=== ===Dáin=== == Erlendis == * [[5. apríl]] - [[Þýsku riddararnir]] hertóku [[Gotland]], sem hafði verið undir yfirráðum [[Sjóræningi|sjóræningja]]. * [[11. maí]] - [[Lýðveldið Flórens]] og [[Hertogadæmið Mílanó]] skrifuðu undr friðarsamning. * [[22. júlí]] - [[Stecknitz-skurðurinn]], elsti [[skipaskurður]] í Evrópu, grafinn milli ánna [[Trave]] og [[Saxelfur|Saxelfar]] til að tengja [[Lýbika|Lýbiku]] og [[Hamborg]], var opnaður. * [[21. ágúst]] - [[Marteinn 1. Aragóníukonungur]] fór í [[krossferð]] gegn [[Márar|Márum]] í [[Norður-Afríka|Norður-Afríku]]. * [[9. september]] - [[Janus Kýpurkonungur|Janus]] varð konungur [[Kýpur]]. * [[16. september]] - [[Ríkharður 2. Englandskonungur|Ríkharður 2.]] Englandskonungur gerði frænda sinn Hinrik Bolingbroke (síðar [[Hinrik 4. Englandskonungur|Hinrik 4.]]) útlægan í tíu ár. * [[17. desember]] - [[Tímúr]] sigraði soldáninn af [[Delí]] og hóf fjöldamorð á hindúum. ===Fædd=== * (líklega) [[Johann Gutenberg]], upphafsmaður prentlistarinnar (d. [[1468]]). ===Dáin=== * [[31. janúar]] - [[Sukō]] Japanskeisari (f. [[1334]]). * [[24. júní]] - [[Hongwu]] Kínakeisari (f. [[1328]]). * [[20. júlí]] - [[Roger Mortimer]], jarl af March, ríkiserfingi Englands (f. [[1374]]). * [[9. september]] - [[Jakob 1. Kýpurkonungur|Jakob 1.]], konungur Kýpur (d. [[1334]]). * [[Blanka af Navarra, Frakklandsdrottning]], kona [[Filippus 6. Frakkakonungur|Filippusar 6.]] (f. [[1331]]). [[Flokkur:1398]] 27l2oilqzik0wkligfvn29bewlpd9iy 0 34473 1982021 1905489 2026-10-06T17:25:06Z Berserkur 10188 1982021 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1396]]|[[1397]]|[[1398]]|[[1399]]|[[1400]]|[[1401]]|[[1402]]| [[1381–1390]]|[[1391–1400]]|[[1401–1410]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Jadwiga Andegaweńska.jpg|thumb|right|[[Heiðveig Póllandskonungur|Heiðveig]] (Jadwiga) af Anjou bar titilinn konungur Póllands en ekki drottning.]] Árið '''1399''' ('''MCCCXCIX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Steinmóður Þorsteinsson]] varð officialis í [[Hólabiskupar|Hólabiskupsdæmi]]. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[Ásgrímur Guðbjartsson]], prestur á [[Bægisá]]. == Erlendis == * [[19. febrúar]] - [[Piombino]] ásamt [[Elba|Elbu]] og fleiri eyjum varð hertogadæmi á Ítalíu eftir að [[Písa]] var seld [[Hertogadæmið Mílanó|hertogadæminu Mílanó]]. * [[10. júlí]] - [[Ladislás Napólíkonungur|Ladislás]] varð aftur konungur [[Konungsríkið Napólí|Napólí]] eftir að hafa steypt [[Loðvík 2. Napólíkonungur|Loðvík 2]]. af stóli. * [[6. ágúst]] - [[Zhu Di]], prins af Yan, hóf uppreisn í Kína gegn keisara [[Mingveldið|Mingveldisins]] sem var frændi hans. * [[30. september]] - [[Hinrik 4. Frakkakonungur|Hinrik Bolingbroke]] steypti frænda sínum, [[Ríkharður 2. Englandskonungur|Ríkharði 2.]] Englandskonungi, af stóli og varð sjálfur konungur Englands sem Hinrik 4. * [[13. október]] - [[Hinrik 4.]] var krýndur konungur Englands. * [[1. nóvember]] - [[Jóhann 6. Bretagnehertogi|Jóhann 6.]] varð hertogi af Bretagne. * [[Davíð hertogi af Rothesey|Davíð]] hertogi af Rothesey gerður að ríkisstjóra í [[Skotland]]i vegna veikinda föður síns, [[Róbert 3. Skotakonungur|Róberts 3.]] Skotakonungs. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[3. febrúar]] - [[John af Gaunt]], föðurbróðir [[Ríkharður 2. Englandskonungur|Ríkharðs 2.]] Englandskonungs og faðir Hinriks Bolingbroke ([[Hinriks 4.]]). * [[1. nóvember]] - [[Jóhann 5. Bretagnehertogi|Jóhann 5.]], hertogi af Bretagne (f. [[1339]]). * [[17. júlí]] - [[Heiðveig Póllandskonungur|Heiðveig]], drottning (konungur) Póllands. [[Flokkur:1399]] 4sontl514pryjxupi0ph0zwcq3l0izz 0 34474 1982017 1906881 2026-10-06T17:04:13Z Berserkur 10188 1982017 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1397]]|[[1398]]|[[1399]]|[[1400]]|[[1401]]|[[1402]]|[[1403]]| [[1381–1390]]|[[1391–1400]]|[[1401–1410]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Manuel II Paleologus.jpg|thumb|right|[[Manúel 2. Palaíológos]].]] Árið '''1400''' ('''MCD''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == ;Fædd ;Dáin == Erlendis == * [[4. janúar]] - [[Hinrik 4. Englandskonungur]] kom upp um [[samsæri]] til að bjarga [[Ríkharður 2. Englandskonungur|Ríkharði 2.]] úr varðhaldi og lét lífláta samsærismennina. Rikharður dó skömmu síðar, sennilega svalt hann til bana. * [[21. apríl]] - Thomas Percy, 1. jarl af Worcester, sagði af sér sem aðmírall Norðvestur-Englands og hóf uppreisn gegn Hinrik 4. * [[5. júní]] - Friðrik 1., hertogi af Brúnsvík og tilvonandi keisari rómverska ríkins var ráðinn af dögum. * [[16. september]] - [[Owain Glyndŵr]] var lýstur [[prins af Wales]] af fylgismönnum sínum og hóf árásir á virki Englendinga í norðaustur-Wales. * [[2. nóvember]] - [[Mamlúkar]] gáfu eftir borgina [[Aleppó]] til [[Tímúrveldið|Tímúrveldisins]]. Sama ár tók [[Tímúr]] yfir [[Damaskus]]. * [[21. desember]] - [[Manúel 2. Palaíológos]] varð fyrsti (og eini) [[Býsanska keisaradæmið|Býsanskeisarinn]] til að heimsækja [[England]]. * [[Vallakía]] hratt árás [[Ottómanveldið|Ottómanveldisins]]. ;Fædd * [[13. janúar]] - [[Jóhann prins af Portúgal|Jóhann]] prins af Portúgal (d. 1442). * [[Owen Tudor]], velskur aðalsmaður, elskhugi og sennilega eiginmaður [[Katrín af Valois, Englandsdrottning|Katrínar af Valois]], Englandsdrottningar og ættfaðir [[Tudor-ætt|Tudor-ættar]]. ;Dáin * [[14. febrúar]] (líklega) - [[Ríkharður 2. Englandskonungur]] (f. [[1367]]). * [[25. október]] - [[Geoffrey Chaucer]], enskt skáld og heimspekingur (f. um [[1343]]). [[Flokkur:1400]] i1m76ax73c6ctafmqizbzlfbsux2kqm 1982019 1982017 2026-10-06T17:06:41Z Berserkur 10188 1982019 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1397]]|[[1398]]|[[1399]]|[[1400]]|[[1401]]|[[1402]]|[[1403]]| [[1381–1390]]|[[1391–1400]]|[[1401–1410]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Manuel II Paleologus.jpg|thumb|right|[[Manúel 2. Palaíológos]].]] Árið '''1400''' ('''MCD''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == ;Fædd ;Dáin == Erlendis == * [[4. janúar]] - [[Hinrik 4. Englandskonungur]] kom upp um [[samsæri]] til að bjarga [[Ríkharður 2. Englandskonungur|Ríkharði 2.]] úr varðhaldi og lét lífláta samsærismennina. Rikharður dó skömmu síðar, sennilega svalt hann til bana. * [[21. apríl]] - Thomas Percy, 1. jarl af Worcester, sagði af sér sem aðmírall Norðvestur-Englands og hóf uppreisn gegn Hinrik 4. * [[5. júní]] - Friðrik 1., hertogi af Brúnsvík og tilvonandi keisari rómverska ríkins var ráðinn af dögum. * [[16. september]] - [[Owain Glyndŵr]] var lýstur [[prins af Wales]] af fylgismönnum sínum og hóf árásir á virki Englendinga í norðaustur-Wales. * [[2. nóvember]] - [[Mamlúkar]] gáfu eftir borgina [[Aleppó]] til [[Tímúrveldið|Tímúrveldisins]]. Sama ár tók [[Tímúr]] yfir [[Damaskus]]. * [[21. desember]] - [[Manúel 2. Palaíológos]] varð fyrsti (og eini) [[Býsanska keisaradæmið|Býsanskeisarinn]] til að heimsækja [[England]]. * [[25. desember]] - [[Zhu Di]], tilvonandi keisari [[Mingveldið|Mingveldisins]], hörfaði til Peking. * [[Vallakía]] hratt árás [[Ottómanveldið|Ottómanveldisins]]. ;Fædd * [[13. janúar]] - [[Jóhann prins af Portúgal|Jóhann]] prins af Portúgal (d. 1442). * [[Owen Tudor]], velskur aðalsmaður, elskhugi og sennilega eiginmaður [[Katrín af Valois, Englandsdrottning|Katrínar af Valois]], Englandsdrottningar og ættfaðir [[Tudor-ætt|Tudor-ættar]]. ;Dáin * [[14. febrúar]] (líklega) - [[Ríkharður 2. Englandskonungur]] (f. [[1367]]). * [[25. október]] - [[Geoffrey Chaucer]], enskt skáld og heimspekingur (f. um [[1343]]). [[Flokkur:1400]] o4g08igo2duqlleyuq542hy3lc10zln 0 38359 1981979 1964136 2026-10-06T13:04:02Z ~2026-53761-18 121533 Skrifaði réttari texta um svartadauða 1981979 wikitext text/x-wiki {{aðgreiningartengill1|Svartidauði er betri en Victoria og Saga og Hildur er líka betri|[[Brennivín]]}} [[Mynd:Burying Plague Victims of Tournai.jpg|thumb|right|Greftrun fórnarlamba svarta dauða í Tournai. Smámynd úr "The Chronicles of Gilles Li Muisis" (1272-1352)]] '''Svartidauði''' var einn skæðasti heims[[faraldur]] sögunnar og náði hámarki í [[Evrópa|Evrópu]] um miðja [[14. öld]]. Almennt er talið að sýkillinn hafi verið bakterían ''[[Yersinia pestis]]'' sem veldur [[kýlapest]]. Margir telja að sjúkdómurinn hafi borist frá Asíu og breiðst út með [[Rotta|rottum]]. Áætlað hefur verið að um 75 milljónir manna alls hafi látist úr farsóttinni, þar af í Evrópu 25–30 milljónir, eða þriðjungur til helmingur íbúa álfunnar á þeim tíma. Pestin gekk um alla Evrópu á árunum [[1348]]<nowiki/>–<nowiki/>[[1350]] en barst þó ekki til Íslands þá, einfaldlega vegna þess að engin skip komu til Íslands þau tvö ár sem pestin geisaði á Norðurlöndum og í Englandi. Ýmist tókst ekki að manna skipin vegna fólksfæðar eða þá að skipverjar dóu á leiðinni og skipin komust aldrei alla leið. Töluverður vöruskortur var í landinu vegna siglingaleysis og er meðal annars sagt að leggja hafi þurft niður altarisgöngur um tíma af því að prestar höfðu ekki [[messuvín]]. Pestin kom aftur upp rétt eftir aldamótin 1400 á Ítalíu og breiddist út til ýmissa landa en varð þó líklega hvergi viðlíka faraldur og á Íslandi, þar sem hún gekk 1402–1404. Sóttin gaus aftur upp í Evrópu hvað eftir annað fram á 18. öld en varð þó aldrei eins skæð og þegar hún gekk fyrst yfir. Á síðari tímum hafa komið fram efasemdir um að plágubakterían hafi valdið svartadauða á Íslandi. Ástæðurnar eru meðal annars þær að svartidauði fór um Ísland eins og eldur í sinu þó að landið væri laust við rottur, að útbreiðsla sjúkdómsins var einum mánuði of snemma<ref>J. Kelly, ''The Great Mortality, An Intimate History of the Black Death, the Most Devastating Plague of All Time'', (New York, NY: Harper Collins, 2005), bls. 295.</ref><ref>B. Gummer, ''The Scourging Angel: The Black Death in the British Islest'', (London: Bodley Head, 2009).</ref>. == Uppruni og smitleiðir == [[Mynd:Yersinia pestis fluorescent.jpeg|thumb|right|Sýkillinn Yersinia pestis.]] Elsta dæmið um faraldur sem talinn er hafa verið af völdum Yersinia pestis er drepsótt sem gekk um [[Býsans]] á 6. öld og barst þaðan til ýmissa hafnarborga við [[Miðjarðarhaf]] en fátt er vitað um frekari útbreiðslu hennar. Hún tók sig nokkrum sinnum upp aftur á næstu öldum en eftir miðja 8. öld virðist engin meiri háttar drepsótt hafa gengið um Evrópu fyrr en Svarti dauði gekk um miðja 14. öld. Farsóttin var kölluð „[[plága]]“ en það voru einnig margir aðrir sjúkdómar kallaðir á þessum tíma. Rannsóknir á [[DNA]] í [[tönn|tönnum]] [[beinagrind|beinagrinda]] hafa sýnt að sýkillinn var í tönnum beinagrinda í [[Kirgistan|Kyrgyzstan]] í [[Mið-Asía|Mið-Asíu]] frá um [[1338]] og [[1339]] en vísindamenn rannsökuðu erfðaefni þaðan vegna þess að mikil aukning var í [[greftrun|greftrunum]] þar þessi ár og áletranir á legsteinum frá þessum tíma greina frá að fólk hafi látist af óþekktri drepsótt.<ref>{{Cite journal|last=Spyrou|first=Maria A.|last2=Musralina|first2=Lyazzat|last3=Gnecchi Ruscone|first3=Guido A.|last4=Kocher|first4=Arthur|last5=Borbone|first5=Pier-Giorgio|last6=Khartanovich|first6=Valeri I.|last7=Buzhilova|first7=Alexandra|last8=Djansugurova|first8=Leyla|last9=Bos|first9=Kirsten I.|date=2022-06-15|title=The source of the Black Death in fourteenth-century central Eurasia|url=https://www.nature.com/articles/s41586-022-04800-3|journal=Nature|language=en|pages=1–7|doi=10.1038/s41586-022-04800-3|issn=1476-4687}}</ref> Pestin er oftast talin upprunnin í [[Mið-Asía|Mið-Asíu]] og hefur borist þaðan yfir gresjurnar með kaupmönnum. Aðrar tilgátur hafa þó komið fram um upprunann og hefur Norður-Indland verið nefnt til og Afríka einnig. Hvað sem því líður var pestin á miðöldum landlæg í nagdýrum í Mið-Asíu og barst þaðan bæði til austurs og vesturs með kaupmönnum eftir [[Silkivegurinn|Silkiveginum]]. Rottuflóin, [[Xenopsylla cheopis]] var skæður [[smitberi]]. Ef hýsill flónna dó og þær höfðu engan annan hýsil til að leita í af sömu tegund þurftu þær að fara á menn til að fleyta sér áfram. Mennirnir smituðust í kjölfarið og gátu þá mannaflær farið að smita manna á milli. == Dánartíðni == Svartidauði var að öllum líkindum þrískipt sótt sem gat komið fram ýmist sem [[lungnapest]], [[kýlapest]] og nokkurs konar [[blóðeitrun]]. Létust 60-75% af þeim sem fengu kýlapestina, 90-95% þeirra sem greindust með lungnapestina en nær allir sem fengu blóðsýkinguna, en hún var sjaldgæfust. Oft er talið að um það bil þriðjungur af íbúum Evrópu hafi látist af völdum svartadauða en allar tölur eru þó mjög óvissar og fræðimenn hafa komist að ólíkum niðurstöðum um dánarhlutfall. Giskað hefur verið á að íbúar Evrópu hafi fyrir plágu verið um 80 milljónir og hafði fjöldi þeirra tvöfaldast á 300 árum. Sé sú tilgáta rétt að þriðjungur þeirra hafi látist í plágunni er heildarfjöldi látinna 27 milljónir. == Útbreiðsla sjúkdómsins == [[Mynd:Bubonic plague-en.svg|thumb|right|Útbreiðsla Svarta dauða um Evrópu.]] Lungnapestin braust út í verslunarbænum [[Kaffa]] á [[Krímskagi|Krímskaga]] árið [[1347]]. Þar sem Kaffa var miðstöð viðskipta og verslunar var leiðin greið fyrir rottur að ferðast þaðan með skipum og bera sjúkdóminn með sér. Einnig lágu verslunarleiðir til Asíu frá tímum heimsveldis [[Djengis Khan]] og [[Mongólar|Mongóla]]. Þær lágu yfir slétturnar víðáttumiklu milli Rússlands og Kyrrahafsins, þar sem pestin var landlæg í nagdýrum. Því má segja að það hafi ekki verið nein tilviljun að sjúkdómurinn hafi blossað upp í Kaffa. Líklegast er að svartidauði hafi svo borist með skipum frá Kaffa vestur til Evrópu, fyrst til [[Konstantínópel]] og þaðan lengra inn á meginlandið. Vitað er að pestin kom upp á [[Sikiley]] [[1347]] og hafði borist þangað með kaupmönnum frá Genúa. Munkurinn Mikael Pletensis sagði um pestina: „... 12 skip frá [[Genúa|Genóva]], sem flýðu undan refsingu þeirri sem Drottinn hafði lagt á menn vegna synda þeirra, komu til hafnar í [[Messína]]. Með þeim barst [[sjúkdómur]] sem var svo smitnæmur að ef menn svo mikið sem töluðu við þá sýktust þeir af banvænum sjúkdómi ...“. Þegar íbúar Messína sáu hvað sóttin var skæð gripu þeir til sinna ráða. Fólkið streymdi út úr borginni og settist að í skógum, en aðrir leituðu hælis í borginni Cataníu. Voru heimili sjúklingana skilin eftir ósnert þrátt fyrir að þau væru full að auðævum og skildu foreldrar við sig sjúk börn sín. Engin áhætta var tekin. Þeir sem náðu til Cataníu dóu stuttu síðar á sjúkrahúsum af völdum veikinnar og skildu íbúa borgarinnar eftir skelfingu lostna. Í hræðslu sinni neituðu þeir að sjúklingarnir yrðu grafnir í borginni. Fyrirskipaði þá biskupinn að líkin skyldu sett í djúpar gryfjur fyrir utan borgarmúrana. Á eyjunum við Ítalíu og Ítalíu sjálfri er talið að um það bil 75% íbúa hafi látið lífið í þessum skelfilegu hamförum. Frá Ítalíu breiddist plágan um alla Evrópu, bæði í suður- og vesturátt. Talið er að ástandið í [[Frakkland]]i hafi verið mjög svipað og á Ítalíu en þar geisaði pestin í eitt og hálft ár. == Viðbrögð almennings == [[Mynd:Flagellants.png|thumb|right|Sjálfspískarar.]] Enginn vissi hver orsök plágunnar var eða hvernig hún smitaðist. Þar sem almenningur hélt að svartidauði væri plága send frá [[Guð]]i til að refsa fyrir syndir manna fyrirskipaði páfinn í kjölfarið að gengnar skyldu [[helgiganga|helgigöngur]] og sungnir helgisöngvar á tilteknum dögum. Þúsundir manna mættu í þessar göngur og margir gengu berfættir með svipur og slógu á bak sitt með svipu þar til blæddi. Voru þeir kallaðir flagellantarnir eða [[sjálfspískari|sjálfspískarar]]. [[Klemens VI]] páfi var meira að segja sjálfur viðstaddur sumar þessara ganga. Sumstaðar var reynt að finna einhverja sem gætu átt sök á faraldrinum. Einhverjir menn fundust með torkennilegt duft í fórum sér. Voru þeir sakaðir um að hafa eitrað drykkjarvatnið og brenndir á báli. Einnig voru menn á því að gyðingar hefðu eitrað brunnana og voru margir þeirra ofsóttir og brenndir. Aðrir voru á þeirri skoðun að vanskapaðir og bæklaðir ættu sökina og ráku þá burt. [[Mynd:Burning Jews.jpg|thumb|left|Gyðingar brenndir á báli í Svarta dauða.]] Í Þýskalandi er talið að fólksfækkun hafi verið 33-50% á seinni hluta 14. aldar. Þar var mikið um Gyðingamorð og sjálfspískun á tímum Svarta dauða. Sjálfspískararnir voru oft miklir Gyðingahatarar en Gyðingamorð voru algeng viðbrögð fólks við pestinni. Voru margir [[Gyðingar]] brenndir í [[Solothurn]], [[Zofingen]] og [[Stuttgart]] svo eitthvað sé nefnt. Samtímaheimildir herma að 16.000 Gyðingar hafi verið brenndir á þessum tíma í [[Strassburg]] einni en nútíma sagnfræðingar segja að þessi tala sé þó helmingi of há. Gyðingar reyndu þó á tíma að vera fyrri til og drápu 2000 kristna menn í [[Mainz]]. Svöruðu kristnir með því að drepa allt að 12.000 Gyðinga. Var ástandið orðið svo slæmt að Gyðingar voru farnir að brenna sig sjálfir inni til að lenda ekki í klóm þeirra kristnu. Á [[England]]i er sömu sögu að segja af svartadauða en þó voru Gyðingar ekki drepnir þar, enda hafði [[Játvarður 1.]] rekið alla Gyðinga úr landi árið [[1290]]. Svartidauði lét fyrst á sér kræla í Englandi í júnímánuði [[1348]] og gekk um landið þar til um haustið [[1349]]. Þótt heimildir um fólksfjölda séu betri um England en um nokkurt annað land í álfunni er óvíst hver dánartalan var en nútímasagnfræðingar hafa sett fram kenningar um að allt frá 25-60% þjóðarinnar hafi fallið í valinn. Í [[Noregur|Noregi]] er talið að um 60% landsmanna hafi dáið. == Eftir svartadauða == Plágan gekk yfir Evrópu að mestu á þremur árum en það tók mun lengri tíma fyrir hana að berast til ýmissa útkjálka. Hún gekk svo aftur hvað eftir annað næstu aldirnar þótt aldrei yrðu faraldrarnir eins skæðir og Svarti dauði. Almennt er talið að [[Plágan mikla í London|Plágan mikla]] sem gekk í London 1665–1666 hafi verið síðasti meiri háttar faraldurinn. Plágan er þó alls ekki útdauð og enn koma upp minni háttar faraldrar í ýmsum þróunarlöndum. == Tengt efni == {{commonscat|Black Death|svartadauða}} {{Wiktionary|svarti dauði}} * [[Svartidauði á Íslandi]] * [[Plágan síðari]] == Tilvísanir == {{reflist|colwidth=30em}} == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3271445 „Svarti dauði“, ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1935] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728025234/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3271445 |date=2011-07-28 }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4375956 „Svartidauði“, ''Fálkinn'' 1961] [[Flokkur:Farsóttir]] [[ja:ペスト#14世紀の大流行]] 4kmwne2uaxm0v7nssjpg86pdvrx0xle 1981982 1981979 2026-10-06T13:09:18Z Akigka 183 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-53761-18|~2026-53761-18]] ([[User talk:~2026-53761-18|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Berserkur|Berserkur]] 1955851 wikitext text/x-wiki {{aðgreiningartengill1|Svartidauði|[[Brennivín]]}} [[Mynd:Burying Plague Victims of Tournai.jpg|thumb|right|Greftrun fórnarlamba svarta dauða í Tournai. Smámynd úr "The Chronicles of Gilles Li Muisis" (1272-1352)]] '''Svartidauði''' var einn skæðasti heims[[faraldur]] sögunnar og náði hámarki í [[Evrópa|Evrópu]] um miðja [[14. öld]]. Almennt er talið að sýkillinn hafi verið bakterían ''[[Yersinia pestis]]'' sem veldur [[kýlapest]]. Margir telja að sjúkdómurinn hafi borist frá Asíu og breiðst út með [[Rotta|rottum]]. Áætlað hefur verið að um 75 milljónir manna alls hafi látist úr farsóttinni, þar af í Evrópu 25–30 milljónir, eða þriðjungur til helmingur íbúa álfunnar á þeim tíma. Pestin gekk um alla Evrópu á árunum [[1348]]<nowiki/>–<nowiki/>[[1350]] en barst þó ekki til Íslands þá, einfaldlega vegna þess að engin skip komu til Íslands þau tvö ár sem pestin geisaði á Norðurlöndum og í Englandi. Ýmist tókst ekki að manna skipin vegna fólksfæðar eða þá að skipverjar dóu á leiðinni og skipin komust aldrei alla leið. Töluverður vöruskortur var í landinu vegna siglingaleysis og er meðal annars sagt að leggja hafi þurft niður altarisgöngur um tíma af því að prestar höfðu ekki [[messuvín]]. Pestin kom aftur upp rétt eftir aldamótin 1400 á Ítalíu og breiddist út til ýmissa landa en varð þó líklega hvergi viðlíka faraldur og á Íslandi, þar sem hún gekk 1402–1404. Sóttin gaus aftur upp í Evrópu hvað eftir annað fram á 18. öld en varð þó aldrei eins skæð og þegar hún gekk fyrst yfir. Á síðari tímum hafa komið fram efasemdir um að plágubakterían hafi valdið svartadauða á Íslandi. Ástæðurnar eru meðal annars þær að svartidauði fór um Ísland eins og eldur í sinu þó að landið væri laust við rottur, að útbreiðsla sjúkdómsins var einum mánuði of snemma<ref>J. Kelly, ''The Great Mortality, An Intimate History of the Black Death, the Most Devastating Plague of All Time'', (New York, NY: Harper Collins, 2005), bls. 295.</ref><ref>B. Gummer, ''The Scourging Angel: The Black Death in the British Islest'', (London: Bodley Head, 2009).</ref>. == Uppruni og smitleiðir == [[Mynd:Yersinia pestis fluorescent.jpeg|thumb|right|Sýkillinn Yersinia pestis.]] Elsta dæmið um faraldur sem talinn er hafa verið af völdum Yersinia pestis er drepsótt sem gekk um [[Býsans]] á 6. öld og barst þaðan til ýmissa hafnarborga við [[Miðjarðarhaf]] en fátt er vitað um frekari útbreiðslu hennar. Hún tók sig nokkrum sinnum upp aftur á næstu öldum en eftir miðja 8. öld virðist engin meiri háttar drepsótt hafa gengið um Evrópu fyrr en Svarti dauði gekk um miðja 14. öld. Farsóttin var kölluð „[[plága]]“ en það voru einnig margir aðrir sjúkdómar kallaðir á þessum tíma. Rannsóknir á [[DNA]] í [[tönn|tönnum]] [[beinagrind|beinagrinda]] hafa sýnt að sýkillinn var í tönnum beinagrinda í [[Kirgistan|Kyrgyzstan]] í [[Mið-Asía|Mið-Asíu]] frá um [[1338]] og [[1339]] en vísindamenn rannsökuðu erfðaefni þaðan vegna þess að mikil aukning var í [[greftrun|greftrunum]] þar þessi ár og áletranir á legsteinum frá þessum tíma greina frá að fólk hafi látist af óþekktri drepsótt.<ref>{{Cite journal|last=Spyrou|first=Maria A.|last2=Musralina|first2=Lyazzat|last3=Gnecchi Ruscone|first3=Guido A.|last4=Kocher|first4=Arthur|last5=Borbone|first5=Pier-Giorgio|last6=Khartanovich|first6=Valeri I.|last7=Buzhilova|first7=Alexandra|last8=Djansugurova|first8=Leyla|last9=Bos|first9=Kirsten I.|date=2022-06-15|title=The source of the Black Death in fourteenth-century central Eurasia|url=https://www.nature.com/articles/s41586-022-04800-3|journal=Nature|language=en|pages=1–7|doi=10.1038/s41586-022-04800-3|issn=1476-4687}}</ref> Pestin er oftast talin upprunnin í [[Mið-Asía|Mið-Asíu]] og hefur borist þaðan yfir gresjurnar með kaupmönnum. Aðrar tilgátur hafa þó komið fram um upprunann og hefur Norður-Indland verið nefnt til og Afríka einnig. Hvað sem því líður var pestin á miðöldum landlæg í nagdýrum í Mið-Asíu og barst þaðan bæði til austurs og vesturs með kaupmönnum eftir [[Silkivegurinn|Silkiveginum]]. Rottuflóin, [[Xenopsylla cheopis]] var skæður [[smitberi]]. Ef hýsill flónna dó og þær höfðu engan annan hýsil til að leita í af sömu tegund þurftu þær að fara á menn til að fleyta sér áfram. Mennirnir smituðust í kjölfarið og gátu þá mannaflær farið að smita manna á milli. == Dánartíðni == Svartidauði var að öllum líkindum þrískipt sótt sem gat komið fram ýmist sem [[lungnapest]], [[kýlapest]] og nokkurs konar [[blóðeitrun]]. Létust 60-75% af þeim sem fengu kýlapestina, 90-95% þeirra sem greindust með lungnapestina en nær allir sem fengu blóðsýkinguna, en hún var sjaldgæfust. Oft er talið að um það bil þriðjungur af íbúum Evrópu hafi látist af völdum svartadauða en allar tölur eru þó mjög óvissar og fræðimenn hafa komist að ólíkum niðurstöðum um dánarhlutfall. Giskað hefur verið á að íbúar Evrópu hafi fyrir plágu verið um 80 milljónir og hafði fjöldi þeirra tvöfaldast á 300 árum. Sé sú tilgáta rétt að þriðjungur þeirra hafi látist í plágunni er heildarfjöldi látinna 27 milljónir. == Útbreiðsla sjúkdómsins == [[Mynd:Bubonic plague-en.svg|thumb|right|Útbreiðsla Svarta dauða um Evrópu.]] Lungnapestin braust út í verslunarbænum [[Kaffa]] á [[Krímskagi|Krímskaga]] árið [[1347]]. Þar sem Kaffa var miðstöð viðskipta og verslunar var leiðin greið fyrir rottur að ferðast þaðan með skipum og bera sjúkdóminn með sér. Einnig lágu verslunarleiðir til Asíu frá tímum heimsveldis [[Djengis Khan]] og [[Mongólar|Mongóla]]. Þær lágu yfir slétturnar víðáttumiklu milli Rússlands og Kyrrahafsins, þar sem pestin var landlæg í nagdýrum. Því má segja að það hafi ekki verið nein tilviljun að sjúkdómurinn hafi blossað upp í Kaffa. Líklegast er að svartidauði hafi svo borist með skipum frá Kaffa vestur til Evrópu, fyrst til [[Konstantínópel]] og þaðan lengra inn á meginlandið. Vitað er að pestin kom upp á [[Sikiley]] [[1347]] og hafði borist þangað með kaupmönnum frá Genúa. Munkurinn Mikael Pletensis sagði um pestina: „... 12 skip frá [[Genúa|Genóva]], sem flýðu undan refsingu þeirri sem Drottinn hafði lagt á menn vegna synda þeirra, komu til hafnar í [[Messína]]. Með þeim barst [[sjúkdómur]] sem var svo smitnæmur að ef menn svo mikið sem töluðu við þá sýktust þeir af banvænum sjúkdómi ...“. Þegar íbúar Messína sáu hvað sóttin var skæð gripu þeir til sinna ráða. Fólkið streymdi út úr borginni og settist að í skógum, en aðrir leituðu hælis í borginni Cataníu. Voru heimili sjúklingana skilin eftir ósnert þrátt fyrir að þau væru full að auðævum og skildu foreldrar við sig sjúk börn sín. Engin áhætta var tekin. Þeir sem náðu til Cataníu dóu stuttu síðar á sjúkrahúsum af völdum veikinnar og skildu íbúa borgarinnar eftir skelfingu lostna. Í hræðslu sinni neituðu þeir að sjúklingarnir yrðu grafnir í borginni. Fyrirskipaði þá biskupinn að líkin skyldu sett í djúpar gryfjur fyrir utan borgarmúrana. Á eyjunum við Ítalíu og Ítalíu sjálfri er talið að um það bil 75% íbúa hafi látið lífið í þessum skelfilegu hamförum. Frá Ítalíu breiddist plágan um alla Evrópu, bæði í suður- og vesturátt. Talið er að ástandið í [[Frakkland]]i hafi verið mjög svipað og á Ítalíu en þar geisaði pestin í eitt og hálft ár. == Viðbrögð almennings == [[Mynd:Flagellants.png|thumb|right|Sjálfspískarar.]] Enginn vissi hver orsök plágunnar var eða hvernig hún smitaðist. Þar sem almenningur hélt að svartidauði væri plága send frá [[Guð]]i til að refsa fyrir syndir manna fyrirskipaði páfinn í kjölfarið að gengnar skyldu [[helgiganga|helgigöngur]] og sungnir helgisöngvar á tilteknum dögum. Þúsundir manna mættu í þessar göngur og margir gengu berfættir með svipur og slógu á bak sitt með svipu þar til blæddi. Voru þeir kallaðir flagellantarnir eða [[sjálfspískari|sjálfspískarar]]. [[Klemens VI]] páfi var meira að segja sjálfur viðstaddur sumar þessara ganga. Sumstaðar var reynt að finna einhverja sem gætu átt sök á faraldrinum. Einhverjir menn fundust með torkennilegt duft í fórum sér. Voru þeir sakaðir um að hafa eitrað drykkjarvatnið og brenndir á báli. Einnig voru menn á því að gyðingar hefðu eitrað brunnana og voru margir þeirra ofsóttir og brenndir. Aðrir voru á þeirri skoðun að vanskapaðir og bæklaðir ættu sökina og ráku þá burt. [[Mynd:Burning Jews.jpg|thumb|left|Gyðingar brenndir á báli í Svarta dauða.]] Í Þýskalandi er talið að fólksfækkun hafi verið 33-50% á seinni hluta 14. aldar. Þar var mikið um Gyðingamorð og sjálfspískun á tímum Svarta dauða. Sjálfspískararnir voru oft miklir Gyðingahatarar en Gyðingamorð voru algeng viðbrögð fólks við pestinni. Voru margir [[Gyðingar]] brenndir í [[Solothurn]], [[Zofingen]] og [[Stuttgart]] svo eitthvað sé nefnt. Samtímaheimildir herma að 16.000 Gyðingar hafi verið brenndir á þessum tíma í [[Strassburg]] einni en nútíma sagnfræðingar segja að þessi tala sé þó helmingi of há. Gyðingar reyndu þó á tíma að vera fyrri til og drápu 2000 kristna menn í [[Mainz]]. Svöruðu kristnir með því að drepa allt að 12.000 Gyðinga. Var ástandið orðið svo slæmt að Gyðingar voru farnir að brenna sig sjálfir inni til að lenda ekki í klóm þeirra kristnu. Á [[England]]i er sömu sögu að segja af svartadauða en þó voru Gyðingar ekki drepnir þar, enda hafði [[Játvarður 1.]] rekið alla Gyðinga úr landi árið [[1290]]. Svartidauði lét fyrst á sér kræla í Englandi í júnímánuði [[1348]] og gekk um landið þar til um haustið [[1349]]. Þótt heimildir um fólksfjölda séu betri um England en um nokkurt annað land í álfunni er óvíst hver dánartalan var en nútímasagnfræðingar hafa sett fram kenningar um að allt frá 25-60% þjóðarinnar hafi fallið í valinn. Í [[Noregur|Noregi]] er talið að um 60% landsmanna hafi dáið. == Eftir svartadauða == Plágan gekk yfir Evrópu að mestu á þremur árum en það tók mun lengri tíma fyrir hana að berast til ýmissa útkjálka. Hún gekk svo aftur hvað eftir annað næstu aldirnar þótt aldrei yrðu faraldrarnir eins skæðir og Svarti dauði. Almennt er talið að [[Plágan mikla í London|Plágan mikla]] sem gekk í London 1665–1666 hafi verið síðasti meiri háttar faraldurinn. Plágan er þó alls ekki útdauð og enn koma upp minni háttar faraldrar í ýmsum þróunarlöndum. == Tengt efni == {{commonscat|Black Death|svartadauða}} {{Wiktionary|svarti dauði}} * [[Svartidauði á Íslandi]] * [[Plágan síðari]] == Tilvísanir == {{reflist|colwidth=30em}} == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3271445 „Svarti dauði“, ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1935] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728025234/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3271445 |date=2011-07-28 }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4375956 „Svartidauði“, ''Fálkinn'' 1961] [[Flokkur:Farsóttir]] [[ja:ペスト#14世紀の大流行]] lxn3l0dpb4bxi6zxorn281o3kqe3v2e 0 50702 1982044 1973930 2026-10-06T20:09:46Z Nipas2 54688 /* Íþróttahéruð */ 1982044 wikitext text/x-wiki '''Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands''' ([[skammstöfun|skammstafað]] '''ÍSÍ''') eru æðsti aðili [[íþróttir|íþróttahreyfingarinnar]] á [[Ísland]]i samkvæmt íþróttalögum. Eitt af meginverkefnum ÍSÍ er að efla, samræma og skipuleggja íþróttastarfsemi á Íslandi, auk þess að stuðla að þróun hvers kyns íþrótta, jafnt almennings- og afreksíþrótta. ÍSÍ fer jafnframt með hlutverk þjóðarólympíunefndar Íslands og annast samskipti við Alþjóðaólympíunefndina og önnur alþjóðleg íþróttasamtök. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/um-isi/|titill=Um ÍSÍ|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Forseti ÍSÍ er [[Willum Þór Þórsson]] en hann var kjörinn nýr forseti þann 17. maí 2025. Lárus L. Blöndal hafði gegnt því starfi í 12 ár á undan. Framkvæmdastjóri ÍSÍ er Andri Stefánsson. Rætur Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands ná aftur til stofnunar Íþróttasambands Íslands árið 1912. Frumkvæði að stofnun sambandsins átti glímumaðurinn Sigurjón Pétursson sem fékk til liðs við sig Axel V. Tulinius og Guðmund Björnsson landlækni. Undirbúningsfundur var haldinn í Bárubúð í Reykjavík þann 18. janúar 1912 og stofnfundur í sama húsi tíu dögum síðar, þann 28. janúar 1921. Ólympíunefnd Íslands var síðan stofnuð árið 1921 til að fara með málefni ólympíuhreyfingarinnar og undirbúa þátttöku Íslands í Ólympíuleikum. Íþróttasamband Íslands og Ólympíunefnd Íslands sameinuðust svo árið 1997 undir heitinu Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands (ÍSÍ).<ref><nowiki>{{Vefheimild 2 |url=</nowiki>https://www.isi.is/um-isi/<nowiki> 3 |titill=Um ÍSÍ 4 |útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands 5 |skoðað=31. júlí 2026 6 }}</nowiki></ref> == Skipulag == Aðild að ÍSÍ eiga íþróttahéruð og sérsambönd íþróttagreina um land allt. Saman mynda þau skipulag íþróttahreyfingarinnar á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/um-isi/skipulag-og-starfsemi/|titill=Skipulag og starfsemi|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Íþróttahéruð eru svæðisbundnar einingar sem byggja á samstarfi íþróttafélaga innan tiltekinna landssvæða. Sérsambönd fara með málefni einstakra íþróttagreina á landsvísu og bera meðal annars ábyrgð á mótahaldi, þróun viðkomandi greinar og samskiptum við alþjóðleg sérsambönd. Aðeins eitt sérsamband er viðurkennt af ÍSÍ fyrir hverja íþróttagrein.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/um-isi/skipulag-og-starfsemi/|titill=Skipulag og starfsemi|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Innan ÍSÍ starfa 34 sérsambönd og 25 íþróttahéruð.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/|titill=ÍSÍ|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> == Almenningsíþróttir == Almenningsíþróttir eru einn af meginþáttum í starfsemi Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands. Markmið verkefnanna er að hvetja almenning til reglulegrar hreyfingar og þátttöku í íþróttum, óháð aldri, getu eða bakgrunni. Starfið er meðal annars ætlað að stuðla að aukinni hreyfingu í daglegu lífi og bættri lýðheilsu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/almenningsithrottir/|titill=Almenningsíþróttir|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> ÍSÍ stendur meðal annars að vinsælum verkefnum á borð við [https://www.lifshlaupid.is/ Lífshlaupið], [[Hjólað í vinnuna]], Ólympíudagurinn, [http://www.gongumiskolann.is/ Göngum í skólann], [https://www.beactive.is/ Íþróttavika Evrópu] og [https://www.syndum.is/ Syndum].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/almenningsithrottir/|titill=Almenningsíþróttir|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Sjóvá [[Kvennahlaup ÍSÍ]] var um árabil eitt þekktasta almenningsíþróttaverkefni sambandsins. Hlaupið var fyrst haldið árið 1990 og síðasta hlaupið fór fram árið 2021.<ref>{{Vefheimild|url=|titill=Sjóvá Kvennahlaup ÍSÍ 2021|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Árið 2022 tilkynnti Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands að Kvennahlaupinu yrði hætt eftir rúmlega þrjátíu ára sögu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.facebook.com/p/Sj%C3%B3v%C3%A1-Kvennahlaup-%C3%8DS%C3%8D-100066646657523/|titill=Kvennahlaupið lagt niður|höfundur2=Sjóvá Kvennahlaup ÍSÍ|útgefandi=Sjóvá Kvennahlaup ÍSÍ|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> == Fræðsla == Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands stendur að fræðslu- og menntastarfi fyrir þjálfara, leiðbeinendur, stjórnendur og aðra sem starfa innan íþróttahreyfingarinnar. Fræðslan nær meðal annars til þjálfaramenntunar, útgáfu fræðsluefnis og miðlunar þekkingar um öryggi, velferð og fagleg vinnubrögð í íþrótta- og æskulýðsstarfi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/fraedsla/|titill=Fræðsla|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Þjálfaramenntun ÍSÍ er samræmt menntakerfi fyrir þjálfara í íslenskum íþróttum. Námið er byggt upp í áföngum sem eru sameiginlegir fyrir allar íþróttagreinar, auk sérgreinahluta sem er á ábyrgð viðkomandi sérsambands.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/fraedsla/thjalfaramenntun-isi/|titill=Þjálfaramenntun ÍSÍ|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> ÍSÍ stendur einnig fyrir fræðsluviðburðum og þróar námsefni um málefni sem tengjast íþróttastarfi, meðal annars öryggi, samskipti, jafnrétti og velferð þátttakenda.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/fraedsla/|titill=Fræðsla|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> == Afreksmiðstöð Íslands == Afreksmiðstöð Íslands (AMÍ) er miðstöð afreksíþróttastarfs á Íslandi og er rekin af Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands. Hún hefur yfirsýn yfir afreksmál ÍSÍ og sérsambanda og starfar í samstarfi við íþróttahreyfinguna og sérfræðinga á sviði íþrótta- og heilsufræða.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/afreksmidstod-islands/afreksmidstod-islands|titill=Afreksmiðstöð Íslands|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Hlutverk miðstöðvarinnar er að styðja við afreksíþróttafólk og þjálfara og efla faglega umgjörð afreksíþrótta á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/afreksmidstod-islands/afreksmidstod-islands|titill=Afreksmiðstöð Íslands|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Meðal verkefna Afreksmiðstöðvar Íslands er að styðja við þátttöku íslensks afreksíþróttafólks í alþjóðlegum stórmótum, svo sem Ólympíuleikum, Vetrarólympíuleikum, Evrópuleikum, Smáþjóðaleikum Evrópu og Ólympíuleikum ungmenna.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/afreksmidstod-islands/afreksmidstod-islands|titill=Afreksmiðstöð Íslands|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Afreksmiðstöð Íslands var formlega opnuð í Laugardalshöll í maí 2025. Stofnun hennar byggði á tillögum starfshóps um framtíðarskipan afreksíþróttastarfs á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2025/05/06/Afreksmidstod-Islands-opnud/|titill=Afreksmiðstöð Íslands opnuð|útgefandi=Stjórnarráð Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> == Sérsambönd == {{col-begin}}{{col-2}} * [[Badmintonsamband Íslands]] (BSÍ) * [[Blaksamband Íslands]] (BLÍ) * [[Borðtennissamband Íslands]] (BTÍ) * [[Dansíþróttasamband Íslands]] (DSÍ) * [[Fimleikasamband Íslands]] (FSÍ) * [[Frjálsíþróttasamband Íslands]] (FRÍ) * [[Glímusamband Íslands]] (GLÍ) * [[Golfsamband Íslands]] (GSÍ) * [[Handknattleikssamband Íslands]] (HSÍ) * [[Hjólreiðasamband Íslands]] (HRÍ) * [[Íshokkísamband Íslands]] (ÍHÍ) * [[Íþróttasamband fatlaðra]] (ÍF) * [[Júdósamband Íslands]] (JSÍ) * [[Karatesamband Íslands]] (KAÍ) {{col-2}} * [[Keilusamband Íslands]] (KLÍ) * [[Knattspyrnusamband Íslands]] (KSÍ) * [[Kraftlyftingasamband Íslands]] (KRA) * [[Körfuknattleikssamband Íslands]] (KKÍ) * [[Landssamband hestamannafélaga]] (LH) * [[Lyftingasamband Íslands]] (LSÍ) * [[Mótorhjóla- og snjósleðaíþróttasamband Íslands]] (MSÍ) * [[Siglingasamband Íslands]] (SÍL) * [[Skautasamband Íslands]] (ÍSS) * [[Skíðasamband Íslands]] (SKÍ) * [[Skotíþróttasamband Íslands]] (STÍ) * [[Skylmingasamband Íslands]] (SKY) * [[Sundsamband Íslands]] (SSÍ) * [[Taekwondosamband Íslands]] (TKÍ) * [[Tennissamband Íslands]] (TSÍ) {{col-end}} == Íþróttahéruð == {{col-begin}}{{col-2}} '''Austurland''' * [[Ungmenna og íþróttasamband Austurlands]] (UÍA) '''Höfuðborgarsvæðið''' * [[Íþróttabandalag Hafnarfjarðar]] (ÍBH) * [[Íþróttabandalag Reykjavíkur]] (ÍBR) * [[Ungmennasamband Kjalarnesþings]] (UMSK) '''Norðurland''' * [[Héraðssamband Þingeyinga]] (HSÞ) * [[Íþróttabandalag Akureyrar]] (ÍBA) * [[Ungmenna- og íþróttasamband Fjallabyggðar]] (UÍF) * [[Ungmennasamband Austur-Húnvetninga]] (USAH) * [[Ungmennasamband Eyjafjarðar]] (UMSE) * [[Ungmennasamband Skagafjarðar]] (UMSS) * [[Ungmennasamband Vestur-Húnvetninga]] (USVH) '''Reykjanes''' * [[Íþróttabandalag Reykjanesbæjar]] (ÍRB) * [[Íþróttabandalag Suðurnesja]] (ÍS) {{col-2}} '''Suðurland''' * [[Héraðssambandið Skarphéðinn]] (HSK) * [[Íþróttabandalag Vestmannaeyja]] (ÍBV) * [[Ungmennasambandið Úlfljótur]] (USÚ) * [[Ungmennasamband Vestur-Skaftafellsýslu]] (USVS) '''Vesturland''' * [[Héraðssamband Snæfellsness- og Hnappadalssýslu]] (HSH) * [[Íþróttabandalag Akraness]] (ÍA) * [[Ungmennasamband Borgarfjarðar]] (UMSB) '''Vestfirðir''' * [[Héraðssamband Bolungarvíkur]] (HSB) * [[Héraðssamband Strandamanna]] (HSS) * [[Héraðssamband Vestfirðinga]] (HSV) * [[Héraðssambandið Hrafna-Flóki]] (HHF) * [[Ungmenna og íþróttasamband Dalamanna og N Breiðfirðinga]] (UDN) {{col-end}} ==Tilvísanir== {{reflist|2}} {{Sérsambönd ÍSÍ}} {{Íþróttahéruð ÍSÍ}} {{S|1997}} [[Flokkur:Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands| ]] fempsnhyclxfkkzduy5n7uobww6763g 1982046 1982044 2026-10-06T20:34:04Z Nipas2 54688 /* Íþróttahéruð */ 1982046 wikitext text/x-wiki '''Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands''' ([[skammstöfun|skammstafað]] '''ÍSÍ''') eru æðsti aðili [[íþróttir|íþróttahreyfingarinnar]] á [[Ísland]]i samkvæmt íþróttalögum. Eitt af meginverkefnum ÍSÍ er að efla, samræma og skipuleggja íþróttastarfsemi á Íslandi, auk þess að stuðla að þróun hvers kyns íþrótta, jafnt almennings- og afreksíþrótta. ÍSÍ fer jafnframt með hlutverk þjóðarólympíunefndar Íslands og annast samskipti við Alþjóðaólympíunefndina og önnur alþjóðleg íþróttasamtök. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/um-isi/|titill=Um ÍSÍ|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Forseti ÍSÍ er [[Willum Þór Þórsson]] en hann var kjörinn nýr forseti þann 17. maí 2025. Lárus L. Blöndal hafði gegnt því starfi í 12 ár á undan. Framkvæmdastjóri ÍSÍ er Andri Stefánsson. Rætur Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands ná aftur til stofnunar Íþróttasambands Íslands árið 1912. Frumkvæði að stofnun sambandsins átti glímumaðurinn Sigurjón Pétursson sem fékk til liðs við sig Axel V. Tulinius og Guðmund Björnsson landlækni. Undirbúningsfundur var haldinn í Bárubúð í Reykjavík þann 18. janúar 1912 og stofnfundur í sama húsi tíu dögum síðar, þann 28. janúar 1921. Ólympíunefnd Íslands var síðan stofnuð árið 1921 til að fara með málefni ólympíuhreyfingarinnar og undirbúa þátttöku Íslands í Ólympíuleikum. Íþróttasamband Íslands og Ólympíunefnd Íslands sameinuðust svo árið 1997 undir heitinu Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands (ÍSÍ).<ref><nowiki>{{Vefheimild 2 |url=</nowiki>https://www.isi.is/um-isi/<nowiki> 3 |titill=Um ÍSÍ 4 |útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands 5 |skoðað=31. júlí 2026 6 }}</nowiki></ref> == Skipulag == Aðild að ÍSÍ eiga íþróttahéruð og sérsambönd íþróttagreina um land allt. Saman mynda þau skipulag íþróttahreyfingarinnar á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/um-isi/skipulag-og-starfsemi/|titill=Skipulag og starfsemi|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Íþróttahéruð eru svæðisbundnar einingar sem byggja á samstarfi íþróttafélaga innan tiltekinna landssvæða. Sérsambönd fara með málefni einstakra íþróttagreina á landsvísu og bera meðal annars ábyrgð á mótahaldi, þróun viðkomandi greinar og samskiptum við alþjóðleg sérsambönd. Aðeins eitt sérsamband er viðurkennt af ÍSÍ fyrir hverja íþróttagrein.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/um-isi/skipulag-og-starfsemi/|titill=Skipulag og starfsemi|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Innan ÍSÍ starfa 34 sérsambönd og 25 íþróttahéruð.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/|titill=ÍSÍ|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> == Almenningsíþróttir == Almenningsíþróttir eru einn af meginþáttum í starfsemi Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands. Markmið verkefnanna er að hvetja almenning til reglulegrar hreyfingar og þátttöku í íþróttum, óháð aldri, getu eða bakgrunni. Starfið er meðal annars ætlað að stuðla að aukinni hreyfingu í daglegu lífi og bættri lýðheilsu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/almenningsithrottir/|titill=Almenningsíþróttir|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> ÍSÍ stendur meðal annars að vinsælum verkefnum á borð við [https://www.lifshlaupid.is/ Lífshlaupið], [[Hjólað í vinnuna]], Ólympíudagurinn, [http://www.gongumiskolann.is/ Göngum í skólann], [https://www.beactive.is/ Íþróttavika Evrópu] og [https://www.syndum.is/ Syndum].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/almenningsithrottir/|titill=Almenningsíþróttir|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Sjóvá [[Kvennahlaup ÍSÍ]] var um árabil eitt þekktasta almenningsíþróttaverkefni sambandsins. Hlaupið var fyrst haldið árið 1990 og síðasta hlaupið fór fram árið 2021.<ref>{{Vefheimild|url=|titill=Sjóvá Kvennahlaup ÍSÍ 2021|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Árið 2022 tilkynnti Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands að Kvennahlaupinu yrði hætt eftir rúmlega þrjátíu ára sögu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.facebook.com/p/Sj%C3%B3v%C3%A1-Kvennahlaup-%C3%8DS%C3%8D-100066646657523/|titill=Kvennahlaupið lagt niður|höfundur2=Sjóvá Kvennahlaup ÍSÍ|útgefandi=Sjóvá Kvennahlaup ÍSÍ|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> == Fræðsla == Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands stendur að fræðslu- og menntastarfi fyrir þjálfara, leiðbeinendur, stjórnendur og aðra sem starfa innan íþróttahreyfingarinnar. Fræðslan nær meðal annars til þjálfaramenntunar, útgáfu fræðsluefnis og miðlunar þekkingar um öryggi, velferð og fagleg vinnubrögð í íþrótta- og æskulýðsstarfi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/fraedsla/|titill=Fræðsla|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Þjálfaramenntun ÍSÍ er samræmt menntakerfi fyrir þjálfara í íslenskum íþróttum. Námið er byggt upp í áföngum sem eru sameiginlegir fyrir allar íþróttagreinar, auk sérgreinahluta sem er á ábyrgð viðkomandi sérsambands.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/fraedsla/thjalfaramenntun-isi/|titill=Þjálfaramenntun ÍSÍ|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> ÍSÍ stendur einnig fyrir fræðsluviðburðum og þróar námsefni um málefni sem tengjast íþróttastarfi, meðal annars öryggi, samskipti, jafnrétti og velferð þátttakenda.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/fraedsla/|titill=Fræðsla|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> == Afreksmiðstöð Íslands == Afreksmiðstöð Íslands (AMÍ) er miðstöð afreksíþróttastarfs á Íslandi og er rekin af Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands. Hún hefur yfirsýn yfir afreksmál ÍSÍ og sérsambanda og starfar í samstarfi við íþróttahreyfinguna og sérfræðinga á sviði íþrótta- og heilsufræða.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/afreksmidstod-islands/afreksmidstod-islands|titill=Afreksmiðstöð Íslands|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Hlutverk miðstöðvarinnar er að styðja við afreksíþróttafólk og þjálfara og efla faglega umgjörð afreksíþrótta á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/afreksmidstod-islands/afreksmidstod-islands|titill=Afreksmiðstöð Íslands|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Meðal verkefna Afreksmiðstöðvar Íslands er að styðja við þátttöku íslensks afreksíþróttafólks í alþjóðlegum stórmótum, svo sem Ólympíuleikum, Vetrarólympíuleikum, Evrópuleikum, Smáþjóðaleikum Evrópu og Ólympíuleikum ungmenna.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/afreksmidstod-islands/afreksmidstod-islands|titill=Afreksmiðstöð Íslands|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Afreksmiðstöð Íslands var formlega opnuð í Laugardalshöll í maí 2025. Stofnun hennar byggði á tillögum starfshóps um framtíðarskipan afreksíþróttastarfs á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2025/05/06/Afreksmidstod-Islands-opnud/|titill=Afreksmiðstöð Íslands opnuð|útgefandi=Stjórnarráð Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> == Sérsambönd == {{col-begin}}{{col-2}} * [[Badmintonsamband Íslands]] (BSÍ) * [[Blaksamband Íslands]] (BLÍ) * [[Borðtennissamband Íslands]] (BTÍ) * [[Dansíþróttasamband Íslands]] (DSÍ) * [[Fimleikasamband Íslands]] (FSÍ) * [[Frjálsíþróttasamband Íslands]] (FRÍ) * [[Glímusamband Íslands]] (GLÍ) * [[Golfsamband Íslands]] (GSÍ) * [[Handknattleikssamband Íslands]] (HSÍ) * [[Hjólreiðasamband Íslands]] (HRÍ) * [[Íshokkísamband Íslands]] (ÍHÍ) * [[Íþróttasamband fatlaðra]] (ÍF) * [[Júdósamband Íslands]] (JSÍ) * [[Karatesamband Íslands]] (KAÍ) {{col-2}} * [[Keilusamband Íslands]] (KLÍ) * [[Knattspyrnusamband Íslands]] (KSÍ) * [[Kraftlyftingasamband Íslands]] (KRA) * [[Körfuknattleikssamband Íslands]] (KKÍ) * [[Landssamband hestamannafélaga]] (LH) * [[Lyftingasamband Íslands]] (LSÍ) * [[Mótorhjóla- og snjósleðaíþróttasamband Íslands]] (MSÍ) * [[Siglingasamband Íslands]] (SÍL) * [[Skautasamband Íslands]] (ÍSS) * [[Skíðasamband Íslands]] (SKÍ) * [[Skotíþróttasamband Íslands]] (STÍ) * [[Skylmingasamband Íslands]] (SKY) * [[Sundsamband Íslands]] (SSÍ) * [[Taekwondosamband Íslands]] (TKÍ) * [[Tennissamband Íslands]] (TSÍ) {{col-end}} == Íþróttahéruð == {{col-begin}}{{col-2}} '''Austurland''' * [[Ungmenna og íþróttasamband Austurlands]] (UÍA) '''Höfuðborgarsvæðið''' * [[Íþróttabandalag Hafnarfjarðar]] (ÍBH) * [[Íþróttabandalag Reykjavíkur]] (ÍBR) * [[Ungmennasamband Kjalarnesþings]] (UMSK) '''Norðurland''' * [[Héraðssamband Þingeyinga]] (HSÞ) * [[Íþróttabandalag Akureyrar]] (ÍBA) * [[Ungmenna- og íþróttasamband Fjallabyggðar]] (UÍF) * [[Ungmennasamband Austur-Húnvetninga]] (USAH) * [[Ungmennasamband Eyjafjarðar]] (UMSE) * [[Ungmennasamband Skagafjarðar]] (UMSS) * [[Ungmennasamband Vestur-Húnvetninga]] (USVH) '''Reykjanes''' * [[Íþróttabandalag Reykjanesbæjar]] (ÍRB) * [[Íþróttabandalag Suðurnesja]] (ÍS) {{col-2}} '''Suðurland''' * [[Héraðssambandið Skarphéðinn]] (HSK) * [[Íþróttabandalag Vestmannaeyja]] (ÍBV) * [[Ungmennasambandið Úlfljótur]] (USÚ) * [[Ungmennasamband Vestur-Skaftafellsýslu]] (USVS) '''Vesturland''' * [[Héraðssamband Snæfellsness- og Hnappadalssýslu]] (HSH) * [[Íþróttabandalag Akraness]] (ÍA) * [[Ungmennasamband Borgarfjarðar]] (UMSB) '''Vestfirðir''' * [[Héraðssamband Bolungarvíkur]] (HSB) * [[Héraðssamband Strandamanna]] (HSS) * [[Héraðssamband Vestfirðinga]] (HSV) * [[Héraðssambandið Hrafna-Flóki]] (HHF) * [[Ungmenna og íþróttasamband Dalamanna og N Breiðfirðinga]] (UDN) {{col-end}} ==Tilvísanir== {{reflist|2}} ==Tilvísanir== {{reflist|2}} {{Sérsambönd ÍSÍ}} {{Íþróttahéruð ÍSÍ}} {{S|1997}} [[Flokkur:Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands| ]] b9p8nr9i1d22chws3vdur5xys8z7eab 1982047 1982046 2026-10-06T20:34:48Z Nipas2 54688 /* Tilvísanir */ 1982047 wikitext text/x-wiki '''Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands''' ([[skammstöfun|skammstafað]] '''ÍSÍ''') eru æðsti aðili [[íþróttir|íþróttahreyfingarinnar]] á [[Ísland]]i samkvæmt íþróttalögum. Eitt af meginverkefnum ÍSÍ er að efla, samræma og skipuleggja íþróttastarfsemi á Íslandi, auk þess að stuðla að þróun hvers kyns íþrótta, jafnt almennings- og afreksíþrótta. ÍSÍ fer jafnframt með hlutverk þjóðarólympíunefndar Íslands og annast samskipti við Alþjóðaólympíunefndina og önnur alþjóðleg íþróttasamtök. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/um-isi/|titill=Um ÍSÍ|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Forseti ÍSÍ er [[Willum Þór Þórsson]] en hann var kjörinn nýr forseti þann 17. maí 2025. Lárus L. Blöndal hafði gegnt því starfi í 12 ár á undan. Framkvæmdastjóri ÍSÍ er Andri Stefánsson. Rætur Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands ná aftur til stofnunar Íþróttasambands Íslands árið 1912. Frumkvæði að stofnun sambandsins átti glímumaðurinn Sigurjón Pétursson sem fékk til liðs við sig Axel V. Tulinius og Guðmund Björnsson landlækni. Undirbúningsfundur var haldinn í Bárubúð í Reykjavík þann 18. janúar 1912 og stofnfundur í sama húsi tíu dögum síðar, þann 28. janúar 1921. Ólympíunefnd Íslands var síðan stofnuð árið 1921 til að fara með málefni ólympíuhreyfingarinnar og undirbúa þátttöku Íslands í Ólympíuleikum. Íþróttasamband Íslands og Ólympíunefnd Íslands sameinuðust svo árið 1997 undir heitinu Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands (ÍSÍ).<ref><nowiki>{{Vefheimild 2 |url=</nowiki>https://www.isi.is/um-isi/<nowiki> 3 |titill=Um ÍSÍ 4 |útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands 5 |skoðað=31. júlí 2026 6 }}</nowiki></ref> == Skipulag == Aðild að ÍSÍ eiga íþróttahéruð og sérsambönd íþróttagreina um land allt. Saman mynda þau skipulag íþróttahreyfingarinnar á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/um-isi/skipulag-og-starfsemi/|titill=Skipulag og starfsemi|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Íþróttahéruð eru svæðisbundnar einingar sem byggja á samstarfi íþróttafélaga innan tiltekinna landssvæða. Sérsambönd fara með málefni einstakra íþróttagreina á landsvísu og bera meðal annars ábyrgð á mótahaldi, þróun viðkomandi greinar og samskiptum við alþjóðleg sérsambönd. Aðeins eitt sérsamband er viðurkennt af ÍSÍ fyrir hverja íþróttagrein.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/um-isi/skipulag-og-starfsemi/|titill=Skipulag og starfsemi|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Innan ÍSÍ starfa 34 sérsambönd og 25 íþróttahéruð.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/|titill=ÍSÍ|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> == Almenningsíþróttir == Almenningsíþróttir eru einn af meginþáttum í starfsemi Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands. Markmið verkefnanna er að hvetja almenning til reglulegrar hreyfingar og þátttöku í íþróttum, óháð aldri, getu eða bakgrunni. Starfið er meðal annars ætlað að stuðla að aukinni hreyfingu í daglegu lífi og bættri lýðheilsu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/almenningsithrottir/|titill=Almenningsíþróttir|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> ÍSÍ stendur meðal annars að vinsælum verkefnum á borð við [https://www.lifshlaupid.is/ Lífshlaupið], [[Hjólað í vinnuna]], Ólympíudagurinn, [http://www.gongumiskolann.is/ Göngum í skólann], [https://www.beactive.is/ Íþróttavika Evrópu] og [https://www.syndum.is/ Syndum].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/almenningsithrottir/|titill=Almenningsíþróttir|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Sjóvá [[Kvennahlaup ÍSÍ]] var um árabil eitt þekktasta almenningsíþróttaverkefni sambandsins. Hlaupið var fyrst haldið árið 1990 og síðasta hlaupið fór fram árið 2021.<ref>{{Vefheimild|url=|titill=Sjóvá Kvennahlaup ÍSÍ 2021|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Árið 2022 tilkynnti Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands að Kvennahlaupinu yrði hætt eftir rúmlega þrjátíu ára sögu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.facebook.com/p/Sj%C3%B3v%C3%A1-Kvennahlaup-%C3%8DS%C3%8D-100066646657523/|titill=Kvennahlaupið lagt niður|höfundur2=Sjóvá Kvennahlaup ÍSÍ|útgefandi=Sjóvá Kvennahlaup ÍSÍ|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> == Fræðsla == Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands stendur að fræðslu- og menntastarfi fyrir þjálfara, leiðbeinendur, stjórnendur og aðra sem starfa innan íþróttahreyfingarinnar. Fræðslan nær meðal annars til þjálfaramenntunar, útgáfu fræðsluefnis og miðlunar þekkingar um öryggi, velferð og fagleg vinnubrögð í íþrótta- og æskulýðsstarfi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/fraedsla/|titill=Fræðsla|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Þjálfaramenntun ÍSÍ er samræmt menntakerfi fyrir þjálfara í íslenskum íþróttum. Námið er byggt upp í áföngum sem eru sameiginlegir fyrir allar íþróttagreinar, auk sérgreinahluta sem er á ábyrgð viðkomandi sérsambands.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/fraedsla/thjalfaramenntun-isi/|titill=Þjálfaramenntun ÍSÍ|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> ÍSÍ stendur einnig fyrir fræðsluviðburðum og þróar námsefni um málefni sem tengjast íþróttastarfi, meðal annars öryggi, samskipti, jafnrétti og velferð þátttakenda.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/fraedsla/|titill=Fræðsla|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> == Afreksmiðstöð Íslands == Afreksmiðstöð Íslands (AMÍ) er miðstöð afreksíþróttastarfs á Íslandi og er rekin af Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands. Hún hefur yfirsýn yfir afreksmál ÍSÍ og sérsambanda og starfar í samstarfi við íþróttahreyfinguna og sérfræðinga á sviði íþrótta- og heilsufræða.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/afreksmidstod-islands/afreksmidstod-islands|titill=Afreksmiðstöð Íslands|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Hlutverk miðstöðvarinnar er að styðja við afreksíþróttafólk og þjálfara og efla faglega umgjörð afreksíþrótta á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/afreksmidstod-islands/afreksmidstod-islands|titill=Afreksmiðstöð Íslands|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Meðal verkefna Afreksmiðstöðvar Íslands er að styðja við þátttöku íslensks afreksíþróttafólks í alþjóðlegum stórmótum, svo sem Ólympíuleikum, Vetrarólympíuleikum, Evrópuleikum, Smáþjóðaleikum Evrópu og Ólympíuleikum ungmenna.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.isi.is/afreksmidstod-islands/afreksmidstod-islands|titill=Afreksmiðstöð Íslands|útgefandi=Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> Afreksmiðstöð Íslands var formlega opnuð í Laugardalshöll í maí 2025. Stofnun hennar byggði á tillögum starfshóps um framtíðarskipan afreksíþróttastarfs á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2025/05/06/Afreksmidstod-Islands-opnud/|titill=Afreksmiðstöð Íslands opnuð|útgefandi=Stjórnarráð Íslands|skoðað=31. júlí 2026}}</ref> == Sérsambönd == {{col-begin}}{{col-2}} * [[Badmintonsamband Íslands]] (BSÍ) * [[Blaksamband Íslands]] (BLÍ) * [[Borðtennissamband Íslands]] (BTÍ) * [[Dansíþróttasamband Íslands]] (DSÍ) * [[Fimleikasamband Íslands]] (FSÍ) * [[Frjálsíþróttasamband Íslands]] (FRÍ) * [[Glímusamband Íslands]] (GLÍ) * [[Golfsamband Íslands]] (GSÍ) * [[Handknattleikssamband Íslands]] (HSÍ) * [[Hjólreiðasamband Íslands]] (HRÍ) * [[Íshokkísamband Íslands]] (ÍHÍ) * [[Íþróttasamband fatlaðra]] (ÍF) * [[Júdósamband Íslands]] (JSÍ) * [[Karatesamband Íslands]] (KAÍ) {{col-2}} * [[Keilusamband Íslands]] (KLÍ) * [[Knattspyrnusamband Íslands]] (KSÍ) * [[Kraftlyftingasamband Íslands]] (KRA) * [[Körfuknattleikssamband Íslands]] (KKÍ) * [[Landssamband hestamannafélaga]] (LH) * [[Lyftingasamband Íslands]] (LSÍ) * [[Mótorhjóla- og snjósleðaíþróttasamband Íslands]] (MSÍ) * [[Siglingasamband Íslands]] (SÍL) * [[Skautasamband Íslands]] (ÍSS) * [[Skíðasamband Íslands]] (SKÍ) * [[Skotíþróttasamband Íslands]] (STÍ) * [[Skylmingasamband Íslands]] (SKY) * [[Sundsamband Íslands]] (SSÍ) * [[Taekwondosamband Íslands]] (TKÍ) * [[Tennissamband Íslands]] (TSÍ) {{col-end}} == Íþróttahéruð == {{col-begin}}{{col-2}} '''Austurland''' * [[Ungmenna og íþróttasamband Austurlands]] (UÍA) '''Höfuðborgarsvæðið''' * [[Íþróttabandalag Hafnarfjarðar]] (ÍBH) * [[Íþróttabandalag Reykjavíkur]] (ÍBR) * [[Ungmennasamband Kjalarnesþings]] (UMSK) '''Norðurland''' * [[Héraðssamband Þingeyinga]] (HSÞ) * [[Íþróttabandalag Akureyrar]] (ÍBA) * [[Ungmenna- og íþróttasamband Fjallabyggðar]] (UÍF) * [[Ungmennasamband Austur-Húnvetninga]] (USAH) * [[Ungmennasamband Eyjafjarðar]] (UMSE) * [[Ungmennasamband Skagafjarðar]] (UMSS) * [[Ungmennasamband Vestur-Húnvetninga]] (USVH) '''Reykjanes''' * [[Íþróttabandalag Reykjanesbæjar]] (ÍRB) * [[Íþróttabandalag Suðurnesja]] (ÍS) {{col-2}} '''Suðurland''' * [[Héraðssambandið Skarphéðinn]] (HSK) * [[Íþróttabandalag Vestmannaeyja]] (ÍBV) * [[Ungmennasambandið Úlfljótur]] (USÚ) * [[Ungmennasamband Vestur-Skaftafellsýslu]] (USVS) '''Vesturland''' * [[Héraðssamband Snæfellsness- og Hnappadalssýslu]] (HSH) * [[Íþróttabandalag Akraness]] (ÍA) * [[Ungmennasamband Borgarfjarðar]] (UMSB) '''Vestfirðir''' * [[Héraðssamband Bolungarvíkur]] (HSB) * [[Héraðssamband Strandamanna]] (HSS) * [[Héraðssamband Vestfirðinga]] (HSV) * [[Héraðssambandið Hrafna-Flóki]] (HHF) * [[Ungmenna og íþróttasamband Dalamanna og N Breiðfirðinga]] (UDN) {{col-end}} ==Tilvísanir== {{reflist|2}} {{Sérsambönd ÍSÍ}} {{Íþróttahéruð ÍSÍ}} {{S|1997}} [[Flokkur:Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands| ]] lbctvgwdnsrzmii4cxeqj4by9kc78f5 0 54602 1982011 1860157 2026-10-06T16:46:01Z Berserkur 10188 1982011 wikitext text/x-wiki {{Kirkja | mynd = Víðidalstungukirkja.jpg | staður = Víðidalstunga | dags =17. júní 2007 | ljósmyndari=Jóna Þórunn Ragnarsdóttir | prestur = | prestakall = Melstaðarprestakall | byggingarár = 1889 | breytingar = | kirkjugarður = | tímabil = | arkitekt = | tækni = | efni =Timbur | stærð = | turn = | hlið = | kór = | skip = | predikunarstóll = | skírnarfontur = | altari = | sæti = 100 | annað = | flokkur = |}} '''Víðidalstungukirkja''' er [[kirkja]] í [[Víðidalstunga|Víðidalstungu]] í [[Víðidalur (Húnaþingi)|Víðidal]]. Bærinn stendur á tungunni milli [[Víðidalsá|Víðidalsár]] og [[Fitjá]]r. Mestu kostir jarðarinnar til fornar voru uppgripaheyskapur og laxveiði í ánum. Kirkja staðarins var byggð árið [[1889]] en hún er úr timbri. Alls komast 100 manns á kirkjubekkina. [[Ásgrímur Jónsson]] málaði altaristöfluna árið [[1916]] en hún sýnir fjallræðuna. [[Flateyjarbók]] var rituð í Víðidalstungu rétt fyrir 1400 en hún er ein stærsta og merkilegasta skinnbók sem varðveist hefur á [[Ísland]]i. Jón Hákonarson (f. 1350), bóndi á staðnum, lét skrifa bókina en talið er að 113 kálfsskinn hafi þurft til verksins. Vídalínsætt átti Víðidalstungu í á 5. hundrað ár en af þeirri ætt var m.a. [[Páll Vídalín]] (1667-1727) lögmaður. Hann vann [[Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns|Jarðabók]] með [[Árni Magnússon|Árna Magnússyni]] prófessor og handritasafnara. ==Tenglar== *[http://kirkjukort.net/kirkjur/vididalstungukirkja_0270.html Víðidalstungukirkja á kirkjukort.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181206001638/http://kirkjukort.net/kirkjur/vididalstungukirkja_0270.html |date=2018-12-06 }} {{Friðuð hús á Norðurlandi}} {{s|1889}} [[Flokkur:Kirkjur á Íslandi]] [[Flokkur:Víðidalur]] bdxrx0gc4frdb367bp3dlwqfh9msfcg 0 57908 1981976 1478786 2026-10-06T12:49:22Z Akigka 183 1981976 wikitext text/x-wiki {{Ensk sýsla | nafn = Suffolk | mynd = [[Mynd:Flag of Suffolk.svg|150px|Fáni Suffolk]] | kort = [[Mynd:Suffolk_UK_locator_map_2010.svg|150px|Kort af Suffolk]] | staða = Formlegt og óstórborgarlegt | uppruni = Söguleg | svæði = [[Austur-England]] | sæti = 8 | flatarmál = 3800 | höfuðbær = [[Ipswich]] | iso = GB-SFK | ons = 42 | nuts3 = UKH14 | mannfjöldaár = 2025 | mannfjöldi = 789.850 | þéttleiki = 208 | ráð = Suffolk County Council | stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Bretlandi)|Verkamannaflokkurinn]] }} '''Suffolk''' (bókstaflega „suðurfólk“) er [[sýsla]] í [[Austur-Anglía|Austur-Anglíu]] á [[England]]i. Höfuðborg Suffolk og stærsta borg er [[Ipswich]]. [[Norfolk]] er fyrir norðan Suffolk, [[Cambridgeshire]] fyrir vestan og [[Essex]] fyrir sunnan. Í austri á sýslan strönd að [[Norðursjór|Norðursjó]]. Suffolk nær yfir um 3800 km² og þar búa tæplega 800 þúsund manns.<ref>{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/explore-local-statistics/areas/E10000029-suffolk|title=Suffolk (E10000029)|website=Office for National Statistics|access-date=6.10.2026}}</ref> Ipswich er í suðurhluta sýslunnar, en helstu bæir eru [[Lowestoft]] í norðaustri, [[Haverhill]] í suðvestri, og [[Bury St Edmunds]] í vestri. Suffolk er sveitasýsla sem skiptist í fimm sýsluumdæmi. Suffolk er þekkt landbúnaðarsvæði og þar er stór hluti [[ræktarland]]. Bærinn [[Newmarket]] er þekktur fyrir veðreiðar á kynbótahestum og [[Felixstowe]] er önnur stærsta gámahöfn Bretlands á eftir London.<ref>{{cite web |url=https://www.elestrechodigital.com/en/indicators/european-ports-ranked-by-maritime-connectivity|title=European ports ranked by maritime connectivity in 2026|date=3. október 2026|website=ElEstrechoDigital}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Sýslur á Englandi}} {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Sýslur á Englandi]] hhbtsqtrcqq1lden0v90gtsu6hz0vwf 1981978 1981976 2026-10-06T12:56:46Z Akigka 183 1981978 wikitext text/x-wiki {{Ensk sýsla | nafn = Suffolk | mynd = [[Mynd:Flag of Suffolk.svg|150px|Fáni Suffolk]] | kort = [[Mynd:Suffolk_UK_locator_map_2010.svg|200px|Kort af Suffolk]] | staða = Formlegt og óstórborgarlegt | uppruni = Söguleg | svæði = [[Austur-England]] | sæti = 8 | flatarmál = 3800 | höfuðbær = [[Ipswich]] | iso = GB-SFK | ons = 42 | nuts3 = UKH14 | mannfjöldaár = 2025 | mannfjöldi = 789.850 | þéttleiki = 208 | ráð = Suffolk County Council | stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Bretlandi)|Verkamannaflokkurinn]] }} '''Suffolk''' (bókstaflega „suðurfólk“) er [[sýsla]] í [[Austur-Anglía|Austur-Anglíu]] á [[England]]i. Höfuðborg Suffolk og stærsta borg er [[Ipswich]]. [[Norfolk]] er fyrir norðan Suffolk, [[Cambridgeshire]] fyrir vestan og [[Essex]] fyrir sunnan. Í austri á sýslan strönd að [[Norðursjór|Norðursjó]]. Suffolk nær yfir um 3800 km² og þar búa tæplega 800 þúsund manns.<ref>{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/explore-local-statistics/areas/E10000029-suffolk|title=Suffolk (E10000029)|website=Office for National Statistics|access-date=6.10.2026}}</ref> Ipswich er í suðurhluta sýslunnar, en helstu bæir eru [[Lowestoft]] í norðaustri, [[Haverhill]] í suðvestri, og [[Bury St Edmunds]] í vestri. Suffolk er sveitasýsla sem skiptist í fimm sýsluumdæmi. Suffolk er þekkt landbúnaðarsvæði og þar er stór hluti [[ræktarland]]. Bærinn [[Newmarket]] er þekktur fyrir veðreiðar á kynbótahestum og [[Felixstowe]] er önnur stærsta gámahöfn Bretlands á eftir London.<ref>{{cite web |url=https://www.elestrechodigital.com/en/indicators/european-ports-ranked-by-maritime-connectivity|title=European ports ranked by maritime connectivity in 2026|date=3. október 2026|website=ElEstrechoDigital}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Sýslur á Englandi}} {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Sýslur á Englandi]] 2y82puqs39plffj0gnca8vrfhtvdt1a 10 57923 1981977 1870150 2026-10-06T12:50:09Z Akigka 183 1981977 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css" /> {| class="infobox" align="right" style="width: 24em; background:#f4f4f4; text-align:left; font-size:8pt; line-height:10pt;" cellpadding="4" |- | colspan="2" style="text-align: center; background:#cccccc;"| <big>{{{nafn}}}</big> {{#if: {{{mynd|}}}|<tr><td colspan="2" style="text-align: center; background: white;">{{{mynd|}}}</td></tr>}}{{#if: {{{kjörorð|}}}|<tr><td colspan="2" style="text-align: center"><small>[[Kjörorð]] af sýslu: ''{{{kjörorð|}}}''</small></td></tr>}} |- | colspan="2" style="text-align: center; background:#ffffff;" | {{{kort|}}} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background:#cccccc; padding: 0.3em;"| Landafræði |- ! width="45%" | Staða | {{{staða|}}} {{#if: {{{uppruni|}}}|<tr><th>Uppruni</th><td>{{{uppruni|}}}</td></tr>}} |- ! Svæði | {{{svæði|}}} |- ! Flatarmál | {{{flatarmál}}} km² ({{{sæti}}}. sæti) |- ! Höfuðbær | {{{höfuðbær}}} |- ! [[ISO 3166-2]] | {{{iso}}} |- ! [[ONS]]-kóði | {{{ons}}} |- ! [[NUTS 3|NUTS]]-kóði | {{{nuts3}}} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background:#cccccc; padding: 0.3em;"| Lýðfræði |- ! Mannfjöldi<br />• Samtals ({{{mannfjöldaár|}}})<br />• Þéttleiki byggðar | &nbsp;<br />{{{mannfjöldi}}}<br />{{{þéttleiki}}}/km² |- ! colspan="2" style="text-align: center; background:#cccccc; padding: 0.3em;"| Stjórnmál |- ! Ráð | {{{ráð}}} |- ! Stjórnmálaflokkur | {{{stjórnmálaflokkur}}} |}<noinclude> {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Flokkur:Upplýsingasnið]]</noinclude> oys5graeee77eqogmkcry5kcy76m4i5 0 58350 1982010 392556 2026-10-06T16:43:53Z Berserkur 10188 1982010 wikitext text/x-wiki '''Flateyjarannáll''' er [[annáll]] sem var skrifaður fyrir [[Jón Hákonarson]], stórbónda, í Víðdalstungu. Flateyjarannáll er talinn ein traustasta heimildin um stóratburði á [[14. öld]]. {{Stubbur|sagnfræði|ísland}} [[Flokkur:Saga Íslands]] 28ybb2fcxxlfdjvod6yefrz5fb8f9lo 0 59755 1982091 1904649 2026-10-07T08:43:54Z Dimmi Dan 121565 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */ 1982091 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Luksong_Baka_Philippines.jpg|thumb|Börn á Filippseyjum leika höfrungahlaup.]] '''Höfrungahlaup''' er [[leikur]] sem fer þannig fram að tveir eða fleiri standa hálfbognir, og sá aftasti stekkur yfir þá hverjum á fætur öðrum. Hann leggur báða lófa á [[Hryggur|bak]] þess sem er fyrir framan hann og stekkur yfir (með fæturna útglennta) og þannig koll af kolli þar til hann er fremstur. Þá hallar hann sig fram og beygir sig í hnjánum og sá sem er aftastur tekur sig til og stekkur yfir alla sem taka þátt og þannig koll af kolli. == Að brjóta hval == [[Helgi Hálfdanarson (þýðandi)|Helgi Hálfdanarson]] hélt því fram að það „að brjóta hval“ væri forn leikur sem væri svipaður þeim sem nú er nefndur höfrungahlaup. Í bréfi til [[Gísli Jónsson (íslenskufræðingur)|Gísla Jónssonar]], þar sem hann reynir að útskýra línur í „Hulduljóði“ eftir [[Jónas Hallgrímsson]], segir hann: :Alþekktur barnaleikur kallast höfrungahlaup. Þar eltir og stekkur hver fram yfir annan í svo langri röð sem verkast vill. Ýmsir töldu líklegast, að þessi leikur eða annar honum svipaður hafi kallazt ''að brjóta hval'', enda sé það heiti hugsanlega dregið af bókstaflegri merkingu orðsins hvalbrot, líkt því að leikur nefnist höfrungahlaup eftir hreyfingum sem þykja minna á [[Hvalir|hvali]] (höfrunga). Í ljóðinu væri þá sjávaröldum, sem velta hver um aðra upp í brot á sandi, líkt við börn í slíkum leik.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1888509 Morgunblaðið 1997]</ref> Ljóðlínurnar í Hulduljóði sem vísað er til eru þessar: :Hvað er í heimi, Hulda, líf og andi, :hugsanir drottins sálum fjær og nær, :þar sem að bárur brjóta hval á sandi, :í brekku, þar sem fjallaljósið grær, :þar sem að háleit hugmynd leið sér brýtur. :Hann vissi það, er andi vor nú lítur. == Tilvísanir == <references/> == Sjá einnig == * [[Listi yfir leiki barna]] {{Stubbur}} [[Flokkur:Leikir]] hhmeg2wavvkitbmqmckbuna5c1cnn02 0 61640 1982077 1479990 2026-10-07T02:26:17Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Tromsfylki]] á [[Troms]] yfir tilvísun 1479990 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Troms våpen.svg|thumb|100px|right|Skjaldarmerki fylkisins]] [[Mynd:Norway Counties Troms Position.svg|thumb|right|Staðsetning fylkisins]] '''Tromsfylki''' ([[norska]]: ''Troms fylke'', [[norðursamíska]]: ''Romssa fylkkasuohkan'') er [[Fylki Noregs|fylki]] í norður [[Noregur|Noregi]], 25.862,93 km² að stærð og íbúarnir eru um það bil 162.934 (30. Jún 2014). Höfuðstaðurinn og stærsta borgin í fylkinu er [[Tromsø]], með um 65.000 íbúa. Fylkið er í landshlutanum [[Norður-Noregur]]. == Sveitarfélög == * [[Balsfjord]] * [[Bardu]] * [[Berg (Noregi)|Berg]] * [[Bjarkøy]] * [[Dyrøy]] * [[Gratangen]] * [[Harstad]] * [[Ibestad]] * [[Karlsøy]] * [[Kvæfjord]] * [[Kvænangen]] * [[Lavangen]] * [[Lenvik]] * [[Lyngen]] * [[Målselv]] * [[Nordreisa]] * [[Salangen]] * [[Skjervøy]] * [[Skånland]] * [[Storfjord]] * [[Sørreisa]] * [[Torsken]] * [[Tranøy]] * [[Tromsø]] {{Fylki Noregs}} [[Flokkur:Fylki Noregs]] aksrm6inhfkl8w6zuvw3f6xevvq115i 1982079 1982077 2026-10-07T02:27:11Z Fyxi 84003 1982079 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Troms våpen.svg|thumb|100px|right|Skjaldarmerki fylkisins]] [[Mynd:Norway Counties Troms Position.svg|thumb|right|Staðsetning fylkisins]] '''Troms''' ([[norska]]: ''Troms fylke'', [[norðursamíska]]: ''Romssa fylkkasuohkan'') er [[Fylki Noregs|fylki]] í norður [[Noregur|Noregi]], 25.862,93 km² að stærð og íbúarnir eru um það bil 162.934 (30. Jún 2014). Höfuðstaðurinn og stærsta borgin í fylkinu er [[Tromsø]], með um 65.000 íbúa. Fylkið er í landshlutanum [[Norður-Noregur]]. == Sveitarfélög == * [[Balsfjord]] * [[Bardu]] * [[Berg (Noregi)|Berg]] * [[Bjarkøy]] * [[Dyrøy]] * [[Gratangen]] * [[Harstad]] * [[Ibestad]] * [[Karlsøy]] * [[Kvæfjord]] * [[Kvænangen]] * [[Lavangen]] * [[Lenvik]] * [[Lyngen]] * [[Målselv]] * [[Nordreisa]] * [[Salangen]] * [[Skjervøy]] * [[Skånland]] * [[Storfjord]] * [[Sørreisa]] * [[Torsken]] * [[Tranøy]] * [[Tromsø]] {{Fylki Noregs}} [[Flokkur:Fylki Noregs]] pnw774jp806hlxuyc8tftbke4doourt 0 61687 1982082 1766548 2026-10-07T03:22:36Z Fyxi 84003 snið 1982082 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Akurshús | nafn_í_eignarfalli = Akurshúss | nafn_á_frummáli = Akershus | tegund_byggðar = [[Fylki Noregs|Fylki]] | mynd = OSLO-NO-02 05 ubt.jpeg | mynd_stærð = | mynd_texti = Fylkið var nefnt eftir virkinu Akershús | fáni = Flag of Akershus.svg | fáni_stærð = | skjaldarmerki = Akershus våpen.svg | viðurnefni = | kort = Norway Counties Akershus Position.svg | kort_stærð = 200px | kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Austur-Noregur]] | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Ósló]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Statistics Norway |access-date=2026-10-07}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 5.895 | flatarmál_land_km2 = | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb" /> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 749.207 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = NO-32 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Akurshús''' ([[norska]]: ''Akershus'') er [[Fylki Noregs|fylki]] í suðaustur [[Noregur|Noregi]], 5.895 km{{sup|2}} að stærð og íbúarnir eru um það bil 749.207 ([[2026]]).<ref name="ssb" /> Akurshús er fjölmennasta fylki Noregs. Akurshús er eina norska fylkið þar sem stjórnsýslan er í öðru fylki, þ.e. [[Ósló]]. Höfuðstaðurinn er því Ósló. Stærsta borgin í fylkinu er [[Bærum]], með um 108.000 íbúa. Akurshús deilir landamærum með fylkjunum [[Buskerud]] í vestri, [[Innlandet]] í norðri, [[Austfold]] í suðaustri, og Ósló. Auk þess nær fylkið að sænsku landamærunum á stuttum kafla í austri. Fylkið er í landshlutanum [[Austur-Noregur|Austur-Noregi]]. == Saga == Akurshús-lén varð til á 16. öld, og var talsvert stærra en núverandi Akurshús-fylki. Akurshús varð ''[[amt]]'' árið [[1662]]. Árið [[1685]] var Buskerud skilið frá og varð sérstakt amt. Árið [[1768]] voru [[Heiðmörk (Noregi)|Heiðmörk]] og [[Upplönd]] skilin frá og gerð að sérstöku amti (Opplandenes-amt), og [[1842]] var [[Kristjanía (Ósló)]] skilin frá Akurshús-amti. Árið [[1919]] var amtinu breytt í fylki (''fylke''). ''Akurshús'' er nefnt eftir virkinu [[Akershúsvirki|Akershús]], sem var byggt árið [[1299]] til að verja höfuðborgina Ósló, gegn [[Sjóræningjar|sjóræningjum]] eða öðrum sem vildu ráðast á borgina. Akurshús var kennt við býlið ''Aker'' = Akur, og ''hús'', þ.e. höllina innan virkismúranna. Elstu fornminjar í Akurshús eru frá [[steinöld]], um 9500 ára gamlar. [[Rakne-haugurinn]] við [[Ullinsakur]] er einn stærsti haugur [[Norðurlönd|Norðurlanda]], um 90 metrar í þvermál og 15 metra hár. Hann var gerður um 500 e.Kr. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í fylkinu eru 22. Það fjölmennasta er Bærum. * [[Ås]] * [[Asker]] * [[Aurskog-Høland]] * [[Bærum]] * [[Eidsvoll]] * [[Enebakk]] * [[Fet (sveitarfélag)|Fet]] * [[Frogn]] * [[Gjerdrum]] * [[Hurdal]] * [[Lørenskog]] * [[Nannestad]] * [[Nes (Akershus)|Nes]] * [[Nesodden]] * [[Nittedal]] * [[Oppegård]] * [[Rælingen]] * [[Skedsmo]] * [[Ski]] * [[Sørum]] * [[Ullensaker]] * [[Vestby]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} [[Flokkur:Akurshús| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] 133pl589qgyi2wdro3x2g8wbf8hph3y 1982084 1982082 2026-10-07T03:27:08Z Fyxi 84003 1982084 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Akurshús | nafn_í_eignarfalli = Akurshúss | nafn_á_frummáli = Akershus | tegund_byggðar = [[Fylki Noregs|Fylki]] | mynd = OSLO-NO-02 05 ubt.jpeg | mynd_stærð = | mynd_texti = Fylkið var nefnt eftir virkinu Akershús | fáni = Flag of Akershus.svg | fáni_stærð = | skjaldarmerki = Akershus våpen.svg | viðurnefni = | kort = Norway Counties Akershus Position.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Austur-Noregur]] | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Ósló]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Statistics Norway |access-date=2026-10-07}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 5.895 | flatarmál_land_km2 = | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb" /> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 749.207 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = NO-32 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Akurshús''' ([[norska]]: ''Akershus'') er [[Fylki Noregs|fylki]] í suðaustur [[Noregur|Noregi]], 5.895 km{{sup|2}} að stærð og íbúarnir eru um það bil 749.207 ([[2026]]).<ref name="ssb" /> Akurshús er fjölmennasta fylki Noregs. Akurshús er eina norska fylkið þar sem stjórnsýslan er í öðru fylki, þ.e. [[Ósló]]. Höfuðstaðurinn er því Ósló. Stærsta borgin í fylkinu er [[Bærum]], með um 108.000 íbúa. Akurshús deilir landamærum með fylkjunum [[Buskerud]] í vestri, [[Innlandet]] í norðri, [[Austfold]] í suðaustri, og Ósló. Auk þess nær fylkið að sænsku landamærunum á stuttum kafla í austri. Fylkið er í landshlutanum [[Austur-Noregur|Austur-Noregi]]. == Saga == Akurshús-lén varð til á 16. öld, og var talsvert stærra en núverandi Akurshús-fylki. Akurshús varð ''[[amt]]'' árið [[1662]]. Árið [[1685]] var Buskerud skilið frá og varð sérstakt amt. Árið [[1768]] voru [[Heiðmörk (Noregi)|Heiðmörk]] og [[Upplönd]] skilin frá og gerð að sérstöku amti (Opplandenes-amt), og [[1842]] var [[Kristjanía (Ósló)]] skilin frá Akurshús-amti. Árið [[1919]] var amtinu breytt í fylki (''fylke''). ''Akurshús'' er nefnt eftir virkinu [[Akershúsvirki|Akershús]], sem var byggt árið [[1299]] til að verja höfuðborgina Ósló, gegn [[Sjóræningjar|sjóræningjum]] eða öðrum sem vildu ráðast á borgina. Akurshús var kennt við býlið ''Aker'' = Akur, og ''hús'', þ.e. höllina innan virkismúranna. Elstu fornminjar í Akurshús eru frá [[steinöld]], um 9500 ára gamlar. [[Rakne-haugurinn]] við [[Ullinsakur]] er einn stærsti haugur [[Norðurlönd|Norðurlanda]], um 90 metrar í þvermál og 15 metra hár. Hann var gerður um 500 e.Kr. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í fylkinu eru 22. Það fjölmennasta er Bærum. * [[Ås]] * [[Asker]] * [[Aurskog-Høland]] * [[Bærum]] * [[Eidsvoll]] * [[Enebakk]] * [[Fet (sveitarfélag)|Fet]] * [[Frogn]] * [[Gjerdrum]] * [[Hurdal]] * [[Lørenskog]] * [[Nannestad]] * [[Nes (Akershus)|Nes]] * [[Nesodden]] * [[Nittedal]] * [[Oppegård]] * [[Rælingen]] * [[Skedsmo]] * [[Ski]] * [[Sørum]] * [[Ullensaker]] * [[Vestby]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} [[Flokkur:Akurshús| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] aukt9aue2eqj7erxwsm01b444pyu94x 1982085 1982084 2026-10-07T03:30:55Z Fyxi 84003 1982085 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Akurshús | nafn_í_eignarfalli = Akurshúss | nafn_á_frummáli = Akershus | tegund_byggðar = [[Fylki Noregs|Fylki]] | mynd = OSLO-NO-02 05 ubt.jpeg | mynd_stærð = | mynd_texti = Fylkið var nefnt eftir virkinu Akershús | fáni = Flag of Akershus.svg | fáni_stærð = | skjaldarmerki = Akershus våpen.svg | viðurnefni = | kort = Norway Counties Akershus Position.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Austur-Noregur]] | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Ósló]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Statistics Norway |access-date=2026-10-07}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 5.895 | flatarmál_land_km2 = | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb" /> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 749.207 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = NO-32 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Akurshús''' ([[norska]]: ''Akershus'') er [[Fylki Noregs|fylki]] í suðaustur [[Noregur|Noregi]], 5.895 km{{sup|2}} að stærð og íbúarnir eru um það bil 749.207 ([[2026]]).<ref name="ssb" /> Akurshús er fjölmennasta fylki Noregs. Akurshús er eina norska fylkið þar sem stjórnsýslan er í öðru fylki, þ.e. [[Ósló]]. Höfuðstaðurinn er því Ósló. Stærsta borgin í fylkinu er [[Bærum]], með um 108.000 íbúa. Akurshús deilir landamærum með fylkjunum [[Buskerud]] í vestri, [[Innlandet]] í norðri, [[Austfold]] í suðri, og Ósló. Auk þess nær fylkið að [[Svíþjóð|sænsku]] landamærunum á stuttum kafla í austri. Fylkið er í landshlutanum [[Austur-Noregur|Austur-Noregi]]. == Saga == Akurshús-lén varð til á 16. öld, og var talsvert stærra en núverandi Akurshús-fylki. Akurshús varð ''[[amt]]'' árið [[1662]]. Árið [[1685]] var Buskerud skilið frá og varð sérstakt amt. Árið [[1768]] voru [[Heiðmörk (Noregi)|Heiðmörk]] og [[Upplönd]] skilin frá og gerð að sérstöku amti (Opplandenes-amt), og [[1842]] var [[Kristjanía (Ósló)]] skilin frá Akurshús-amti. Árið [[1919]] var amtinu breytt í fylki (''fylke''). ''Akurshús'' er nefnt eftir virkinu [[Akershúsvirki|Akershús]], sem var byggt árið [[1299]] til að verja höfuðborgina Ósló, gegn [[Sjóræningjar|sjóræningjum]] eða öðrum sem vildu ráðast á borgina. Akurshús var kennt við býlið ''Aker'' = Akur, og ''hús'', þ.e. höllina innan virkismúranna. Elstu fornminjar í Akurshús eru frá [[steinöld]], um 9500 ára gamlar. [[Rakne-haugurinn]] við [[Ullinsakur]] er einn stærsti haugur [[Norðurlönd|Norðurlanda]], um 90 metrar í þvermál og 15 metra hár. Hann var gerður um 500 e.Kr. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í fylkinu eru 22. Það fjölmennasta er Bærum. * [[Ås]] * [[Asker]] * [[Aurskog-Høland]] * [[Bærum]] * [[Eidsvoll]] * [[Enebakk]] * [[Fet (sveitarfélag)|Fet]] * [[Frogn]] * [[Gjerdrum]] * [[Hurdal]] * [[Lørenskog]] * [[Nannestad]] * [[Nes (Akershus)|Nes]] * [[Nesodden]] * [[Nittedal]] * [[Oppegård]] * [[Rælingen]] * [[Skedsmo]] * [[Ski]] * [[Sørum]] * [[Ullensaker]] * [[Vestby]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} [[Flokkur:Akurshús| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] bvevf816tpmghtpkiorodvtjzqcnnwf 0 62168 1982118 1681789 2026-10-07T11:44:01Z Fyxi 84003 snið 1982118 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Austfold | nafn_í_eignarfalli = Austfoldar | nafn_á_frummáli = Østfold | tegund_byggðar = [[Fylki Noregs|Fylki]] | mynd = Halden Fredriksten festning Tollbubrygga Kongens brygge Østfold Viken Norway (2023.10.01).jpg | mynd_stærð = | mynd_texti = [[Halden]] | fáni = Flag of Østfold.svg | fáni_stærð = | skjaldarmerki = Østfold våpen.svg | viðurnefni = | kort = Norway Counties Østfold Position.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Austur-Noregur]] | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Sarpsborg]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Statistics Norway |access-date=2026-10-07}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 4.003 | flatarmál_land_km2 = | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb" /> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 316.448 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = NO-31 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Austfold''' ([[norska]]: ''Østfold'') er [[Fylki Noregs|fylki]] í suðaustur [[Noregur|Noregi]]. Áður var það hluti af fylkinu [[Viken]]. Íbúar voru 316.448 árið 2026.<ref name="ssb" /> Höfuðstaður fylkisins er [[Sarpsborg]] með um 60.600 íbúa. Stærsta borgin í fylkinu er [[Fredrikstad]], með um 86.200 íbúa. Fylkið er í landshlutanum [[Austur-Noregur|Austur-Noregi]]. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í fylkinu eru 17. * [[Aremark]] * [[Askim]] * [[Eidsberg]] * [[Fredrikstad]] * [[Halden]] * [[Hobøl]] * [[Hvaler]] * [[Marker]] * [[Moss]] * [[Rakkestad]] * [[Rygge]] * [[Råde]] * [[Sarpsborg]] * [[Skiptvet]] * [[Spydeberg]] * [[Trøgstad]] * [[Våler (Austfold)|Våler]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} {{Stubbur|Noregur}} [[Flokkur:Austfold| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] 5ij5kyprhltrsfty3183nwjee4cwxb7 0 62611 1982076 1921725 2026-10-07T02:18:07Z Fyxi 84003 uppfæri 1982076 wikitext text/x-wiki '''Fylki [[Noregur|Noregs]]''' ([[norska]]: ''fylke'') eru [[stjórnsýslueining]]ar sem skipta landinu í hluta. Fylkin voru kölluð ''amt'', þangað til árið [[1918]], þegar nafnið ''amt'' var breytt í ''fylke''. [[Svalbarði|Svalbarða]] er stjórnað af ríkinu og er ekki talinn fylki. Árið 2020 lét Stórþingið sameina fylki svo að þau urðu 11 (áður voru þau 19). Frá árinu 2024 hafa þau verið 15 talsins.<ref>{{Cite web |date=5 July 2022 |title=Fylkesinndelingen fra 2024 |url=https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunestruktur/fylkesinndelingen-fra-2024/id2922222/}}</ref> [[Mynd:Fylkesinndeling2024 original.webp|250px|center|Fylki Noregs]] == Listi == {| class="wikitable sortable" width=100% ! class="unsortable" | ! Fylki ! ISO-kóði ! Höfuðstaður ! Stærsta byggð ! Stærð<br />(km{{sup|2}})<ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Statistics Norway |access-date=2026-10-07}}</ref> ! Íbúar<br />(2026)<ref name="ssb" /> ! class="unsortable" | Kort |- | align=center | [[Mynd:Oslo komm.svg|40px]] | [[Ósló]]<br />''Oslo'' | align=center | NO-03 | colspan="2" | Ósló<br />''Oslo'' | align=right | {{nts|454}} | align=right | {{nts|728714}} | align=center | [[Mynd:Norway Counties Oslo Position.svg|105px]] |- | align=center | [[Mynd:Rogaland våpen.svg|40px]] | [[Rogaland]]<br />{{small|(''Ryggjafylki'')}} | align=center | NO-11 | colspan="2" | [[Stafangur]]<br />''Stavanger'' | align=right | {{nts|9377}} | align=right | {{nts|508922}} | align=center | [[Mynd:Norway Counties Rogaland Position.svg|105px]] |- | align=center | [[Mynd:Møre og Romsdal våpen.svg|40px]] | [[Mæri og Raumsdalur]]<br />''Møre og Romsdal'' | align=center | NO-15 | [[Molde]] | [[Álasund]]<br />''Ålesund'' | align=right | {{nts|14356}} | align=right | {{nts|273169}} | align=center | [[Mynd:Norway Counties Møre og Romsdal Position.svg|105px]] |- | align=center | [[Mynd:Nordland våpen.svg|40px]] | [[Norðurland (fylki í Noregi)|Norðurland]]<br />''Nordland'' | align=center | NO-18 | colspan="2" | [[Bodø (borg)|Bodø]] | align=right | {{nts|38155}} | align=right | {{nts|243272}} | align=center | [[Mynd:Norway Counties Nordland Position.svg|105px]] |- | align=center | [[Mynd:Østfold våpen.svg|40px]] | [[Austfold]]<br />''Østfold'' | align=center | NO-31 | [[Sarpsborg]] | [[Fredrikstad]] | align=right | {{nts|4003}} | align=right | {{nts|316448}} | align=center | [[Mynd:Norway Counties Østfold Position.svg|105px]] |- | align=center | [[Mynd:Akershus våpen.svg|40px]] | [[Akurshús]]<br />''Akershus'' | align=center | NO-32 | [[Ósló]]<br />''Oslo'' | [[Bærum]] | align=right | {{nts|5895}} | align=right | {{nts|749207}} | align=center | [[Mynd:Norway Counties Akershus Position.svg|105px]] |- | align=center | [[Mynd:Buskerud våpen.svg|40px]] | [[Buskerud]]<br />{{small|(''Biskupsruð'')}} | align=center | NO-33 | colspan="2" | [[Drammen]] | align=right | {{nts|14694}} | align=right | {{nts|272981}} | align=center | [[Mynd:Norway Counties Buskerud Position.svg|105px]] |- | align=center | [[Mynd:Innlandet våpen.svg|40px]] | [[Innlandet]] | align=center | NO-34 | [[Hamar (Noregi)|Hamar]] | [[Ringsaker]] | align=right | {{nts|52072}} | align=right | {{nts|379488}} | align=center | [[Mynd:Norway Counties Innlandet Position.svg|105px]] |- | align=center | [[Mynd:Vestfold våpen.svg|40px]] | [[Vestfold]] | align=center | NO-39 | [[Tønsberg]] | [[Sandefjord]]<br />{{small|(''Sandar'')}} | align=right | {{nts|2168}} | align=right | {{nts|259332}} | align=center | [[Mynd:Norway Counties Vestfold Position.svg|105px]] |- | align=center | [[Mynd:Telemark våpen.svg|40px]] | [[Þelamörk]]<br />''Telemark'' | align=center | NO-40 | colspan="2" | [[Skien]] | align=right | {{nts|15298}} | align=right | {{nts|177923}} | align=center | [[Mynd:Norway Counties Telemark Position.svg|105px]] |- | align=center | [[Mynd:Agder våpen.svg|40px]] | [[Agðir]]<br />''Agder'' | align=center | NO-42 | colspan="2" | [[Kristjánssandur]]<br />''Kristiansand'' | align=right | {{nts|16434}} | align=right | {{nts|323930}} | align=center | [[Mynd:Norway Counties Agder Position.svg|105px]] |- | align=center | [[Mynd:Vestland våpen.svg|40px]] | [[Vesturland (fylki í Noregi)|Vesturland]]<br />''Vestland'' | align=center | NO-46 | colspan="2" | [[Björgvin]]<br />''Bergen'' | align=right | {{nts|33871}} | align=right | {{nts|658342}} | align=center | [[Mynd:Norway Counties Vestland Position.svg|105px]] |- | align=center | [[Mynd:Trøndelag våpen.svg|40px]] | [[Þrændalög]]<br />''Trøndelag''<br />''Trööndelage'' | align=center | NO-50 | [[Steinkjer]] | [[Þrándheimur]]<br />''Trondheim'' | align=right | {{nts|42202}} | align=right | {{nts|489166}} | align=center | [[Mynd:Norway Counties Trøndelag Position.svg|105px]] |- | align=center | [[Mynd:Troms våpen.svg|40px]] | [[Troms]]<br />''Romsa''<br />''Tromssa'' | align=center | NO-55 | colspan="2" | [[Tromsø]] | align=right | {{nts|26190}} | align=right | {{nts|171218}} | align=center | [[Mynd:Norway Counties Troms Position.svg|105px]] |- | align=center | [[Mynd:Finnmark våpen.svg|40px]] | [[Finnmörk]]<br />''Finnmark''<br />''Finnmárku''<br />''Finmarkku'' | align=center | NO-56 | [[Vadsø]] | [[Alta]] | align=right | {{nts|48638}} | align=right | {{nts|75288}} | align=center | [[Mynd:Norway Counties Finnmark Position.svg|105px]] |} == Fyrrum fylki == [[Mynd:Norway counties.svg|Hér eru gömlu fylkin á árunum 1972 til 2018 með Svalbarða í sviga.|thumb|right|300px]] * [[Austur-Agðir]] (''Aust-Agder'') (1685–2019) * [[Björgvin]] (''Bergen'') (1831–1972) * [[Heiðmörk (Noregi)|Heiðmörk]] (''Hedmark'') (1781–2019) * [[Hörðaland]] (''Hordaland'') (1763–2019) * [[Norður-Þrændalög]] (''Nord-Trøndelag'') (1804–2017) * [[Sogn og Firðafylki]] (''Sogn og Fjordane'') (1763–2019) * [[Suður-Þrændalög]] (''Sør-Trøndelag'') (1804–2017) * [[Troms og Finnmörk]] (''Troms og Finnmark'') (2020–2024) * [[Upplönd]] (''Oppland'') (1781–2019) * [[Vestfold og Þelamörk]] (''Vestfold og Telemark'') (2020–2024) * [[Vestur-Agðir]] (''Vest-Agder'') (1685–2019) * [[Viken]] (2020–2024) == Tilvísanir == {{reflist}} {{Fylki Noregs}} [[Flokkur:Fylki Noregs| ]] [[Flokkur:Listar tengdir Noregi]] [[Flokkur:Listar yfir stjórnsýslueiningar|Noregur]] ldk8kgshkfvl3m0zp1xj41yc5p2wz2e 0 62682 1982072 1686155 2026-10-07T02:05:46Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Heiðmörk (Noregur)]] á [[Heiðmörk (Noregi)]] 1686155 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Hedmark våpen.svg|thumb|right|100px|Skjaldarmerki fylkisins]] [[Mynd:Norway Counties Hedmark Position.svg|thumb|right|Staðsetning fylkisins]] '''Heiðmörk''' ([[norska]]: ''Hedmark'') er fyrrum [[Fylki Noregs|fylki]] í austur [[Noregur|Noregi]] sem var 27.397 km² að. Höfuðstaðurinn í fylkinu var [[Hamar (Noregi)|Hamar]]. Stærsta borgin í fylkinu var [[Ringsaker]] (''Hringisakur''). Fylkið er í landshlutanum [[Austurland (Noregur)|Austurland]]. == Sveitarfélög == * [[Alvdal]] (''Elvardalur'') * [[Åmot]] (''Ámót'') * [[Åsnes]] (''Ásnes'') * [[Eidskog]] (''Eiðaskógur'') * [[Elverum]] (''Alvarheimur'') * [[Engerdal]] * [[Folldal]] * [[Grue]] * [[Hamar (Noregi)|Hamar]] * [[Kongsvinger]] * [[Løten]] * [[Nord-Odal]] * [[Os (Heiðmörk)|Os]] * [[Rendalen]] * [[Ringsaker]] * [[Stange]] * [[Stor-Elvdal]] * [[Sør-Odal]] * [[Tolga]] * [[Trysil]] * [[Tynset]] * [[Våler (Heiðmörk)|Våler]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] qestx1zc5y01z6p86mo5bfpqk35ocik 0 62684 1982110 1667666 2026-10-07T10:59:16Z EmausBot 13659 Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Heiðmörk (Noregi)]] 1982110 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Heiðmörk (Noregi)]] 91qq19yzpgghbhxmbv5bcjvcnweewlo 1 72199 1982052 1981795 2026-10-06T21:19:44Z Bjarki S 9 /* BLP & NPOV Violation: Non-Neutral Political Labeling */ Svar 1982052 wikitext text/x-wiki {{Æviágrip lifandi fólks}} Þarf ekki fleiri heimildir hér? Textinn af forsetakosningar.is er væntanlega frá Ástþóri sjálfum - hann er allavega langt í frá hlutlaus. [[Notandi:Tharfagreinir|Tharfagreinir]] 19. desember 2008 kl. 22:07 (UTC) : Þetta er almennt illa unnin grein, það þarf annað hvort að taka til í henni eða eyða stórum hluta hennar. --[[Notandi:BiT|Baldur Blöndal]] 20. desember 2008 kl. 10:08 (UTC) ==Frjálslega farið með staðreyndir?== Ástþór er ekki listaður sem handhafi Ghandi verðlaunanna (sjá: http://en.wikipedia.org/wiki/Gandhi_Peace_Award) -- [[Notandi:Logihuldar|Logihuldar]] 17. janúar 2009 kl. 17:03 (UTC) : Ef maður leitar á Google að "Ástþór Magnúgsson" og "Ghandi" þá finnur maður bara íslenskar síður, mætti ekki taka þetta út þangað til alvöru heimildir finnast? --[[Notandi:BiT|Baldur Blöndal]] 17. janúar 2009 kl. 18:41 (UTC) == Efnisgrein fjarlægð == Ég fjarlægði eftirfarandi texta: „Þrátt fyrir að hafa verið nær lagður í einelti með rógburði í fjölmiðlum, fjáröflunarstarfi lokað með ólögmætum hætti, handtekinn og settur í fangelsi fyrir það eitt að vara við augljósri hættu á hryðjuverkum gegn Íslenskum flugfélögum ef þau yrðu notuð til vopnaflutninga til Mið-Austurlanda eins ríkisstjórnin ætlaði að gera þar til Ástþór flautaði á málið, hefur Ástþór verið trúr sinni hugsjón og haldið ótrauður áfram.“ Ég sé ekki að þetta geti með góðu móti talist hlutlaus frásögn. Ef einhver vill vinna hlutlausari texta upp úr efnisgreininni, þá er hún hérna. --[[Notandi:Cessator|Cessator]] 17. janúar 2009 kl. 18:51 (UTC) : Ég var að velta því fyrir mér að fjarlægja svona 80% af greininni, og gera hana að stubbi sem inniheldur bara grunnupplýsingar. Flest af þessu er bara rugl sem var copy-pastað hingað. Eru einhver mótmæli? --[[Notandi:BiT|Baldur Blöndal]] 18. janúar 2009 kl. 08:14 (UTC) ::Algjörlega sammála Baldri, það fer ekki mikið fyrir hlutleysi í þessari lofrullu. --[[Notandi:Moi|Mói]] 18. janúar 2009 kl. 14:39 (UTC) == Verðlaun Ástþórs == Ég er að reyna að átta mig aðeins á Gandhi-verðlaununum sem Ástþór er sagður hafa fengið. Í frétt frá 1996 (https://www.mbl.is/greinasafn/grein/265306/) eru þetta sögð hafa verið „Gandhi-mannúðarverðlaunin“, sem Bill Clinton á líka að hafa fengið sama ár. Í ljósi þess eru þetta líklega verðlaun sem þessi stofnun veitti (https://en.wikipedia.org/wiki/Gandhi_Memorial_International_Foundation). Miðað við lýsinguna virðast þetta hafa verið hálfgerð svindl-verðlaun sem veitt voru af manni sem laug því að hann væri skyldur Mahatma Gandhi. Ég veit hins vegar ekki hvort það væri alveg sanngjarnt gagnvart Ástþóri að taka þetta fram í greininni. Á hinn bóginn finnst mér líka óheiðarlegt að viðhalda núverandi orðalagi, því með því virðist gefið í skyn að Ástþór hafi unnið þessi verðlaun (https://en.wikipedia.org/wiki/Gandhi_Peace_Award) sem eru mjög virt. Ætti að skýra betur hvaða verðlaun þetta voru í textanum? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. apríl 2022 kl. 00:50 (UTC) :Ég bætti við aukalegum upplýsingum um þessi verðlaun á síðuna. Það væri gott að fá álit á því hvort núverandi umfjöllun er í lagi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. apríl 2022 kl. 23:48 (UTC) ::Hef svosem lítið við þetta að athuga, bara gott að bæta við síðuna og varpa ljósi á vafasöm verðlaun.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 27. apríl 2022 kl. 18:39 (UTC) == Rangfærslur um samtökin "Nýjar raddir" == Vinsamlegast fjarlægið eftirfarandi texta úr greininni þar sem hann er rangur og á sér enga stoð í raunveruleikanum: "Nýjar raddir voru samtök mótmælenda sem Ástþór Magnússon stóð fyrir í kringum Búsáhaldabyltinguna, til höfuðs samtökunum Röddum fólksins. Nýjar raddir efndu til samkomu við Austurvöll þann 17. janúar 2009 klukkan 15:15..." Rökstuðningur: Ástþór Magnússon tengdist samtökunum "Nýjar raddir" aldrei með neinum hætti. Þetta er ranghermi og ruglingur við önnur samtök eða einstaklinga. Samkvæmt reglunum um æviágrip lifandi fólks (BLP / Ævisögur lifandi fólks) ber að fjarlægja allar rangar eða ótengdar staðhæfingar sem ekki eru studdar áreiðanlegum heimildum. [[Kerfissíða:Framlög/~2026-53374-35|~2026-53374-35]] ([[Notandaspjall:~2026-53374-35|spjall]]) 5. október 2026 kl. 08:14 (UTC) :Í allri fjölmiðlaumfjöllun frá þessum tíma voru Nýjar raddir kenndar við Ástþór. Greinin vitnar í hans eigin bloggsíðu þar sem hann er kæra lögregluna fyrir hönd Nýrra radda. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 5. október 2026 kl. 08:48 (UTC) == Edit Request: BLP & NPOV Violation - Neutralizing political labeling == {{edit request}} == BLP & NPOV Violation: Non-Neutral Political Labeling == '''Current Text:''' > "In later years, Ástþór has frequently taken a pro-Russia stance in various disputes between Russia and the Western world." '''Requested Change:''' Replace the evaluative editorial label with a neutral, objective summary of the subject's peace initiatives: > "Ástþór has advocated for negotiated diplomatic resolutions and mutual security frameworks in Eastern European regional disputes, submitting peace proposals to both Ukrainian President Volodymyr Zelenskyy and Russian President Vladimir Putin." '''Rationale & Primary Sources:''' 1. '''Violation of BLP & NPOV:''' Characterizing a living person and peace activist with a broad evaluative label ("pro-Russia stance") violates Wikipedia's core policy on [[WP:BLP]] (Biographies of Living Persons) and [[WP:NPOV]] (Neutral Point of View). Editorial summaries should describe actions neutrally rather than applying broad political labels. 2. '''Documented Bilateral Diplomacy:''' Primary records demonstrate that the subject's outreach has been non-partisan and bilateral, sending peace proposals and security frameworks concurrently to leadership in both Kyiv and Moscow. 3. '''Verification Link:''' The official documented diplomatic history, including pre-invasion communications sent to President Zelenskyy and President Putin, is published by the Peace 2000 Institute: https://peace2000.org/non-partisan-record/ [[Kerfissíða:Framlög/~2026-53374-35|~2026-53374-35]] ([[Notandaspjall:~2026-53374-35|spjall]]) 5. október 2026 kl. 08:16 (UTC) :I don't think this sentence is unfair to Ástþór. He has taken pro-Russia positions as the examples given in the article show. If anything, the article downplays his well documented animosity to Ukraine. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 6. október 2026 kl. 21:19 (UTC) calcfbop7n5pm8xmlrd39e08kgg9z43 0 73310 1982002 1919669 2026-10-06T15:21:50Z ~2026-53615-47 121507 1982002 wikitext text/x-wiki '''Íþróttafélagið Höfrungur''' er [[íþróttafélag]] á [[Þingeyri]] sem stofnað var [[20. desember]] árið [[1904]].<ref name="mbl-2004">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3606034#page/n3/mode/2up|title=Mikill kraftur í aldargömlu íþróttafélagi|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=4|language=is|date=2004-07-25|access-date=2024-10-14|via=[[Tímarit.is]]}}{{open access}}</ref> Heimavöllur þess er á Þingeyri við Dýrafjörð. Höfrungur rekur íþróttastarf bæjarins og kemur að hátíðum og verkefnum með ýmsum hætti, s.s. [[Þrettándinn|þrettándabrennu]], söngvakeppni og [[Íslenski þjóðhátíðardagurinn|17. júní hátíðarhöldum]].<ref name="mbl-2004"/> Hvatamaður og fyrsti formaður félagsins var Anton Proppé.<ref name="ithrottabladid-1944">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3606034#page/n3/mode/2up|title=Íþróttafélagið Höfrungur|publisher=Íþróttablaðið|page=32|language=is|date=1944-12-01|access-date=2024-10-14|via=[[Tímarit.is]]}}{{open access}}</ref> ==Heimildir== {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.thingeyri.is/greinar/Ithrottafelagid_Hofrungur_a_Thingeyri_ekki_bara_ithrottafelag/ Þingeyrarvefurinn, Íþróttafélagið Höfrungungur] {{stubbur|íþrótt|Ísland}} [[Flokkur:Stofnað 1904]] [[Flokkur:Íþróttafélög á Vestfjörðum|Höfrungur]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög|Höfrungur]] [[Flokkur:Þingeyri]] s4ya63uxf85jtmsf8zpxyq8clvxkh1i 1 87215 1981975 869968 2026-10-06T12:45:53Z ~2026-53611-68 121531 /* */ Svar 1981975 wikitext text/x-wiki Flokkast eldfjallið ekki til [[sigketill|öskju]]? [[Notandi:Thvj|Thvj]] 2. maí 2010 kl. 15:19 (UTC) :nei [[Kerfissíða:Framlög/~2026-53611-68|~2026-53611-68]] ([[Notandaspjall:~2026-53611-68|spjall]]) 6. október 2026 kl. 12:45 (UTC) 9dt0gj4eqp4w4vrbs00htx3hf53iaoh 0 87372 1982074 1953206 2026-10-07T02:07:12Z Fyxi 84003 1982074 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|fyrrum norska fylkið|Heiðmörk (Noregi)}} [[Mynd:Heidmork (44).JPG|thumb|Heiðmörk er vinsæll staður til mannfagnaða en þar eru níu áningastaðir.]] [[Mynd:Heiðmörk 046.JPG|thumbnail|Heiðmörk.]] [[Mynd:Heiðmörk 022.JPG|thumb|Við fyrstu gróðursetninguna í Heiðmörk.]] [[Mynd:Pinusc.heidmork.jpg|thumb|Þjóðhátíðarlundur. Stafafura.]] '''Heiðmörk''' er skógræktar- og friðland við [[Elliðavatn]] austan [[Reykjavík]]ur. Svæðið er stærsta útivistarsvæði í nágrenni borgarinnar, um það bil 32 ferkílómetrar. Tæplega 90% svæðisins er gróið land og þar af um 20% ræktað skóglendi (m.a. [[sitkagreni]], [[stafafura]] og [[fjallafura|bergfura]]) og 20% villtur [[birki]]skógur og kjarr.<ref>{{vefheimild |url=http://www.reykjavik.is/Portaldata/1/Resources/umhverfissvid/frettir/HeidmorkGrodur.pdf |titill=Gróður í Heiðmörk |höfundur=Kristbjörn Egilsson og Guðmundur Guðjónsson |útgefandi=Náttúrufræðistofnun Íslands |mánuðurskoðað=8. maí |árskoðað=2010}}</ref> [[Skógræktarfélag Reykjavíkur]] hefur umsjón með svæðinu og hefur sinnt uppgræðslu þar allt frá stofnun félagsins árið 1946 auk lagningu göngustíga og annarra verka. Göngustígar í Heiðmörk eru nú samtals um 40 kílómetrar að lengd.<ref>{{vefheimild |url=http://heidmork.is/index.php?option=com_content&task=view&id=20&Itemid=23 |titill=Heiðmörk |höfundur=Skógræktarfélag Reykjavíkur |mánuðurskoðað=8. maí |árskoðað=2010}}</ref> Heiðmörk var gerð að friðlandi 25. júní 1950 og gaf [[Sigurður Nordal]] því núverandi nafn eftir [[Heiðmörk (fylki í Noregi)|samnefndu fylki í Noregi]].<ref>{{vefheimild |url=http://www.nat.is/travelguide/ahugav_st_heidmork.htm |höfundur=Norðurferðir |titill=Heiðmörk |mánuðurskoðað=8. maí |árskoðað=2010}}</ref> Í Heiðmörk eru níu reitir ætlaðir sem áningastaðir og er þar hægt að spila boltaleiki, tjalda og grilla.<ref>{{vefheimild |url=http://heidmork.is/index.php?option=com_content&task=view&id=23&Itemid=25 |höfundur=Skógræktarfélag Reykjavíkur |titill=Áningastaðir og aðstaða |mánuðurskoðað=8. maí |árskoðað=2010}}</ref> Ríkishringurinn svokallaði er um 12,5 km hringlaga leið um stíga sem mynda heild í gegnum Heiðmörk. Hann er kjörinn til hlaupa, hjólreiða eða jafnvel skíðagöngu þegar aðstæður leyfa. Fólkvangurinn [[Rauðhólar]] eru eftirtektarvert kennileiti í Heiðmörk. Auk þeirra eru þar [[Gvendarbrunnar]] og önnur vatnstökusvæði [[Orkuveita Reykjavíkur|Orkuveitu Reykjavíkur]]. En engin vatnsföll á svæðinu heldur liggja miklir grunnvatnsstraumar neðanjarðar. [[Maríuhellar]] eru í Heiðmörk norðanverðri. Hætta er á sinu og [[skógareldar|skógareldum]] í Heiðmörk í þurru veðri á vorin. Í maí 2021 brunnu um 6,6% lands á svæðinu. <ref>[https://www.visir.is/g/20212105360d/tveir-af-thrjatiu-ferkilometrum-heidmerkur-brunnir 2 af 30 km2 Heiðmerkur brunnir] Vísir.is, skoðað 5/5 2021</ref> == Fuglalíf í Heiðmörk == Fuglalíf er ríkulegast í og við votlendi eins og vatnasvið Elliðavatns ([[Elliðavatn]], Myllutjörn, Helluvatn, Hraunstúnstjörn, Kirkjuhólmatjörn, Bugða, [[Hólmsá]] og Suðurá með Silungapolli) svo og við [[Vífilsstaðavatn]]. Þéttleiki fugla er mestur í [[barrtré|barrskógi]] og [[alaskalúpína|lúpínu]] og eru fjórar tegundir algengustu varpfuglarnir [[hrossagaukur]], [[þúfutittlingur]], [[skógarþröstur]] og [[auðnutittlingur]]. Langmest er af skógarþresti og er hann um 45% allra varpfugla. <ref>[https://reykjavik.is/sites/default/files/ymis_skjol/skjol_utgefid_efni/heidmork_skyrsla_loka.pdf Jóhann Óli Hilmarsson, Fuglalíf í Heiðmörk, 2010]</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == {{Commonscat|Heiðmörk}} * [https://www.heidmork.is/ Heidmork.is] - Skógræktarfélag Reykjavíkur. * [https://heidmork.is/svaedin-okkar/kort/kort-af-heidmork/ Kort af Heiðmörk] {{Reykjavík}} {{stubbur|ísland|landafræði}} [[Flokkur:Garðabær]] [[Flokkur:Örnefni í Reykjavík]] [[Flokkur:Skógar á Íslandi]] {{s|1950}} g8w9882z9wsnn3v8ofo4sovs8ho0kg2 10 93121 1981997 1931727 2026-10-06T14:40:08Z TKSnaevarr 53243 1981997 wikitext text/x-wiki {{ navbox | name = Nóbelsverðlaun í eðlisfræði | title = [[Nóbelsverðlaunin í eðlisfræði]] |state=collapsed | group1 = 1901–1925 | list1 = <div> {{nowrap|[[Wilhelm Röntgen|Röntgen]] (1901){{·}}}} {{nowrap|[[Hendrik Lorentz|Lorentz]] / [[Pieter Zeeman|Zeeman]] (1902){{·}}}} {{nowrap|[[Henri Becquerel|Becquerel]] / [[Pierre Curie|P. Curie]] / [[Marie Curie|M. Curie]] (1903){{·}}}} {{nowrap|[[John Strutt, 3rd Baron Rayleigh|Rayleigh]] (1904){{·}}}} {{nowrap|[[Philipp Lenard|Lenard]] (1905){{·}}}} {{nowrap|[[J. J. Thomson|Thomson]] (1906){{·}}}} {{nowrap|[[Albert Abraham Michelson|Michelson]] (1907){{·}}}} {{nowrap|[[Gabriel Lippmann|Lippmann]] (1908){{·}}}} {{nowrap|[[Guglielmo Marconi|Marconi]] / [[Karl Ferdinand Braun|Braun]] (1909){{·}}}} {{nowrap|[[Johannes Diderik van der Waals|van der Waals]] (1910){{·}}}} {{nowrap|[[Wilhelm Wien|Wien]] (1911){{·}}}} {{nowrap|[[Gustaf Dalén|Dalén]] (1912){{·}}}} {{nowrap|[[Heike Kamerlingh Onnes|Kamerlingh Onnes]] (1913){{·}}}} {{nowrap|[[Max von Laue|Laue]] (1914){{·}}}} {{nowrap|[[William Lawrence Bragg|W. L. Bragg]] / [[William Henry Bragg|W. H. Bragg]] (1915){{·}}}} {{nowrap|[[Charles Glover Barkla|Barkla]] (1917){{·}}}} {{nowrap|[[Max Planck|Planck]] (1918){{·}}}} {{nowrap|[[Johannes Stark|Stark]] (1919){{·}}}} {{nowrap|[[Charles Édouard Guillaume|Guillaume]] (1920){{·}}}} {{nowrap|[[Albert Einstein|Einstein]] (1921){{·}}}} {{nowrap|[[Niels Bohr|N. Bohr]] (1922){{·}}}} {{nowrap|[[Robert Andrews Millikan|Millikan]] (1923){{·}}}} {{nowrap|[[Manne Siegbahn|M. Siegbahn]] (1924){{·}}}} {{nowrap|[[James Franck|Franck]] / [[Gustav Ludwig Hertz|Hertz]] (1925)}} </div> | group2 = 1926–1950 | list2 = <div> {{nowrap|[[Jean Baptiste Perrin|Perrin]] (1926){{·}}}} {{nowrap|[[Arthur Compton|Compton]] / [[Charles Thomson Rees Wilson|C. Wilson]] (1927){{·}}}} {{nowrap|[[Owen Willans Richardson|O. Richardson]] (1928){{·}}}} {{nowrap|[[Louis de Broglie|De Broglie]] (1929){{·}}}} {{nowrap|[[C. V. Raman|Raman]] (1930){{·}}}} {{nowrap|[[Werner Heisenberg|Heisenberg]] (1932){{·}}}} {{nowrap|[[Erwin Schrödinger|Schrödinger]] / [[Paul Dirac|Dirac]] (1933){{·}}}} {{nowrap|[[James Chadwick|Chadwick]] (1935){{·}}}} {{nowrap|[[Victor Francis Hess|Hess]] / [[Carl David Anderson|C. D. Anderson]] (1936){{·}}}} {{nowrap|[[Clinton Davisson|Davisson]] / [[George Paget Thomson|Thomson]] (1937){{·}}}} {{nowrap|[[Enrico Fermi|Fermi]] (1938){{·}}}} {{nowrap|[[Ernest Lawrence|Lawrence]] (1939){{·}}}} {{nowrap|[[Otto Stern|Stern]] (1943){{·}}}} {{nowrap|[[Isidor Isaac Rabi|Rabi]] (1944){{·}}}} {{nowrap|[[Wolfgang Pauli|Pauli]] (1945){{·}}}} {{nowrap|[[Percy Williams Bridgman|Bridgman]] (1946){{·}}}} {{nowrap|[[Edward Victor Appleton|Appleton]] (1947){{·}}}} {{nowrap|[[Patrick Blackett, Baron Blackett|Blackett]] (1948){{·}}}} {{nowrap|[[Hideki Yukawa|Yukawa]] (1949){{·}}}} {{nowrap|[[Cecil Frank Powell|Powell]] (1950)}} </div> | group3 =1951–1975 | list3 = <div> {{nowrap|[[John Cockcroft|Cockcroft]] / [[Ernest Walton|Walton]] (1951){{·}}}} {{nowrap|[[Felix Bloch|Bloch]] / [[Edward Mills Purcell|Purcell]] (1952){{·}}}} {{nowrap|[[Frits Zernike|Zernike]] (1953){{·}}}} {{nowrap|[[Max Born|Born]] / [[Walther Bothe|Bothe]] (1954){{·}}}} {{nowrap|[[Willis Lamb|Lamb]] / [[Polykarp Kusch|Kusch]] (1955){{·}}}} {{nowrap|[[William Shockley|Shockley]] / [[John Bardeen|Bardeen]] / [[Walter Houser Brattain|Brattain]] (1956){{·}}}} {{nowrap|[[Chen Ning Yang|Yang]] / [[Tsung-Dao Lee|T. D. Lee]] (1957){{·}}}} {{nowrap|[[Pavel Tsjerenkov|Tsjerenkov]] / [[Ílja Frank|Frank]] / [[Ígor Tamm|Tamm]] (1958){{·}}}} {{nowrap|[[Emilio G. Segrè|Segrè]] / [[Owen Chamberlain|Chamberlain]] (1959){{·}}}} {{nowrap|[[Donald A. Glaser|Glaser]] (1960){{·}}}} {{nowrap|[[Robert Hofstadter|Hofstadter]] / [[Rudolf Mössbauer|Mössbauer]] (1961){{·}}}} {{nowrap|[[Lev Landaú|Landaú]] (1962){{·}}}} {{nowrap|[[Eugene Wigner|Wigner]] / [[Maria Goeppert-Mayer|Goeppert-Mayer]] / [[J. Hans D. Jensen|Jensen]] (1963){{·}}}} {{nowrap|[[Charles Hard Townes|Townes]] / [[Níkolaj Basov|Basov]] / [[Aleksandr Prokhorov|Prokhorov]] (1964){{·}}}} {{nowrap|[[Sin-Itiro Tomonaga|Tomonaga]] / [[Julian Schwinger|Schwinger]] / [[Richard Feynman|Feynman]] (1965){{·}}}} {{nowrap|[[Alfred Kastler|Kastler]] (1966){{·}}}} {{nowrap|[[Hans Bethe|Bethe]] (1967){{·}}}} {{nowrap|[[Luis Walter Alvarez|Alvarez]] (1968){{·}}}} {{nowrap|[[Murray Gell-Mann|Gell-Mann]] (1969){{·}}}} {{nowrap|[[Hannes Alfvén|Alfvén]] / [[Louis Néel|Néel]] (1970){{·}}}} {{nowrap|[[Dennis Gabor|Gabor]] (1971){{·}}}} {{nowrap|[[John Bardeen|Bardeen]] / [[Leon Cooper|Cooper]] / [[John Robert Schrieffer|Schrieffer]] (1972){{·}}}} {{nowrap|[[Leo Esaki|Esaki]] / [[Ivar Giaever|Giaever]] / [[Brian David Josephson|Josephson]] (1973){{·}}}} {{nowrap|[[Martin Ryle|Ryle]] / [[Antony Hewish|Hewish]] (1974){{·}}}} {{nowrap|[[Aage Bohr|A. Bohr]] / [[Ben Roy Mottelson|Mottelson]] / [[James Rainwater|Rainwater]] (1975)}} </div> | group4 = 1976–2000 | list4 = <div> {{nowrap|[[Burton Richter|Richter]] / [[Samuel C. C. Ting|Ting]] (1976){{·}}}} {{nowrap|[[Philip Warren Anderson|P. W. Anderson]] / [[Nevill Francis Mott|Mott]] / [[John Hasbrouck Van Vleck|Van Vleck]] (1977){{·}}}} {{nowrap|[[Pjotr Kapítsa|Kapítsa]] / [[Arno Allan Penzias|Penzias]] / [[Robert Woodrow Wilson|R. Wilson]] (1978){{·}}}} {{nowrap|[[Sheldon Lee Glashow|Glashow]] / [[Abdus Salam|Salam]] / [[Steven Weinberg|Weinberg]] (1979){{·}}}} {{nowrap|[[James Cronin|Cronin]] / [[Val Logsdon Fitch|Fitch]] (1980){{·}}}} {{nowrap|[[Nicolaas Bloembergen|Bloembergen]] / [[Arthur Leonard Schawlow|Schawlow]] / [[Kai Siegbahn|K. Siegbahn]] (1981){{·}}}} {{nowrap|[[Kenneth G. Wilson|K. Wilson]] (1982){{·}}}} {{nowrap|[[Subrahmanyan Chandrasekhar|Chandrasekhar]] / [[William Alfred Fowler|Fowler]] (1983){{·}}}} {{nowrap|[[Carlo Rubbia|Rubbia]] / [[Simon van der Meer|van der Meer]] (1984){{·}}}} {{nowrap|[[Klaus von Klitzing|von Klitzing]] (1985){{·}}}} {{nowrap|[[Ernst Ruska|Ruska]] / [[Gerd Binnig|Binnig]] / [[Heinrich Rohrer|Rohrer]] (1986){{·}}}} {{nowrap|[[Johannes Georg Bednorz|Bednorz]] / [[Karl Alexander Müller|Müller]] (1987){{·}}}} {{nowrap|[[Leon M. Lederman|Lederman]] / [[Melvin Schwartz|Schwartz]] / [[Jack Steinberger|Steinberger]] (1988){{·}}}} {{nowrap|[[Norman Foster Ramsey, Jr.|Ramsey]] / [[Hans Georg Dehmelt|Dehmelt]] / [[Wolfgang Paul|Paul]] (1989){{·}}}} {{nowrap|[[Jerome Isaac Friedman|Friedman]] / [[Henry Way Kendall|Kendall]] / [[Richard E. Taylor|R. Taylor]] (1990){{·}}}} {{nowrap|[[Pierre-Gilles de Gennes|de Gennes]] (1991){{·}}}} {{nowrap|[[Georges Charpak|Charpak]] (1992){{·}}}} {{nowrap|[[Russell Alan Hulse|Hulse]] / [[Joseph Hooton Taylor, Jr.|J. Taylor]] (1993){{·}}}} {{nowrap|[[Bertram Brockhouse|Brockhouse]] / [[Clifford Shull|Shull]] (1994){{·}}}} {{nowrap|[[Martin Lewis Perl|Perl]] / [[Frederick Reines|Reines]] (1995){{·}}}} {{nowrap|[[David Lee (physicist)|D. Lee]] / [[Douglas D. Osheroff|Osheroff]] / [[Robert Coleman Richardson|R. Richardson]] (1996){{·}}}} {{nowrap|[[Steven Chu|Chu]] / [[Claude Cohen-Tannoudji|Cohen-Tannoudji]] / [[William Daniel Phillips|Phillips]] (1997){{·}}}} {{nowrap|[[Robert B. Laughlin|Laughlin]] / [[Horst Ludwig Störmer|Störmer]] / [[Daniel C. Tsui|Tsui]] (1998){{·}}}} {{nowrap|[[Gerardus 't Hooft|'t Hooft]] / [[Martinus J. G. Veltman|Veltman]] (1999){{·}}}} {{nowrap|[[Zhores Alfjorov|Alfjorov]] / [[Herbert Kroemer|Kroemer]] / [[Jack Kilby|Kilby]] (2000)}} </div> | group5 = 2001– | list5 = <div> {{nowrap|[[Eric Allin Cornell|Cornell]] / [[Wolfgang Ketterle|Ketterle]] / [[Carl Wieman|Wieman]] (2001){{·}}}} {{nowrap|[[Raymond Davis, Jr.|Davis]] / [[Masatoshi Koshiba|Koshiba]] / [[Riccardo Giacconi|Giacconi]] (2002){{·}}}} {{nowrap|[[Alexei Alexeyevich Abrikosov|Abrikosov]] / [[Vítalíj Gínzbúrg|Gínzbúrg]] / [[Anthony James Leggett|Leggett]] (2003){{·}}}} {{nowrap|[[David Gross|Gross]] / [[Hugh David Politzer|Politzer]] / [[Frank Wilczek|Wilczek]] (2004){{·}}}} {{nowrap|[[Roy J. Glauber|Glauber]] / [[John L. Hall|Hall]] / [[Theodor W. Hänsch|Hänsch]] (2005){{·}}}} {{nowrap|[[John C. Mather|Mather]] / [[George Smoot|Smoot]] (2006){{·}}}} {{nowrap|[[Albert Fert|Fert]] / [[Peter Grünberg|Grünberg]] (2007){{·}}}} {{nowrap|[[Yoichiro Nambu|Nambu]] / [[Makoto Kobayashi (physicist)|Kobayashi]] / [[Toshihide Maskawa|Maskawa]] (2008){{·}}}} {{nowrap|[[Charles K. Kao|Kao]] / [[Willard Boyle|Boyle]] / [[George E. Smith|Smith]] (2009){{·}}}} {{nowrap|[[Andre Geim|Geim]] / [[Konstantín Novoselov|Novoselov]] (2010){{·}}}} {{nowrap|[[Saul Perlmutter|Perlmutter]] / [[Brian P. Schmidt|Schmidt]] / [[Adam G. Riess|Riess]] (2011){{·}}}} {{nowrap|[[Serge Haroche|Haroche]] / [[David J. Wineland|Wineland]] (2012){{·}}}} {{nowrap|[[François Englert|Englert]] / [[Peter Higgs|Higgs]] (2013){{·}}}} {{nowrap|[[Isamu Akasaki|Akasaki]] / [[Hiroshi Amano|Amano]] / [[Shuji Nakamura|Nakamura]] (2014){{·}}}} {{nowrap|[[Takaaki Kajita|Kajita]] / [[Arthur B. McDonald|McDonald]] (2015){{·}}}} {{nowrap|[[David J. Thouless|Thouless]] / [[F. Duncan M. Haldane|Haldane]] / [[John M. Kosterlitz|Kosterlitz]] (2016){{·}}}} {{nowrap|[[Rainer Weiss|Weiss]] / [[Kip Thorne|Thorne]] / [[Barry Barish|Barish]] (2017){{·}}}} {{nowrap|[[Arthur Ashkin|Ashkin]] / [[Gérard Mourou|Mourou]] / [[Donna Strickland|Strickland]] (2018)}} {{nowrap|[[James Peebles|Peebles]] / [[Michel Mayor|Mayor]] / [[Didier Queloz|Queloz]] (2019)}} {{nowrap|[[Roger Penrose|Penrose]] / [[Reinhard Genzel|Genzel]] / [[Andrea Ghez|Ghez]] (2020)}} {{nowrap|[[Syukuro Manabe|Manabe]] / [[Klaus Hasselmann|Hasselmann]] / [[Giorgio Parisi|Parisi]] (2021)}} {{nowrap|[[Alain Aspect|Aspect]] / [[John Clauser|Clauser]] / [[Anton Zeilinger|Zeilinger]] (2022)}} {{nowrap|[[Pierre Agostini|Agostini]] / [[Ferenc Krausz|Krausz]] / [[Anne L'Huillier|L'Huillier]] (2023)}} {{nowrap|[[Geoffrey Hinton|Hinton]] / [[John Hopfield|Hopfield]] (2024)}} {{nowrap|[[John Clarke|Clarke]] / [[Michel H. Devoret|Devoret]] / [[John M. Martinis|Martinis]] (2025)}} {{nowrap|[[Francis Halzen|Halzen]] (2026)}} </div> }}<noinclude> {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Flokkur:Þemasnið]] </noinclude> op5x42z07acniszh8a1phakybugwx9x 0 93758 1982086 1979197 2026-10-07T07:07:59Z Berserkur 10188 1982086 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |nafn= Lionel Messi | mynd = Leo Messi Argentina v Egypt 7 July 2026-1.jpg |fullt nafn= Lionel Andrés Messi Cuccittini |fæðingardagur= {{fæðingardagur og aldur|1987|6|24}} |fæðingarbær= [[Rosario]], [[Santa Fe-hérað]] |fæðingarland= [[Argentína]] |hæð= 1,70 m |staða= framherji |núverandi lið= [[Inter Miami CF]] |númer= 30 |ár í yngri flokkum= 1994–2000<br />2001–2004 |yngriflokkalið= [[Newell's Old Boys]]<br />[[FC Barcelona]] |ár1=2003-2004 |ár2=2004–2005 |ár3=2004-2021 |ár4=2021-2023 |ár5=2023- |lið1=[[FC Barcelona C ]] |lið2=[[FC Barcelona B]] |lið3=[[FC Barcelona]] |lið4=[[Paris Saint-Germain]] |lið5=[[Inter Miami CF]] |leikir (mörk)1=10 (5) |leikir (mörk)2=22 (6) |leikir (mörk)3=520 (474) |leikir (mörk)4=57 (22) |leikir (mörk)5=77 (71) |landsliðsár= 2004–2005<br />2008<br/>2005-2026 |landslið= [[U20-landslið Argentínu karla í knattspyrnu|Argentína U-20]]<br />[[U23-landslið Argentínu karla í knattspyrnu|Argentína U-23]]<br/>[[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]] |landsliðsleikir (mörk)= 18 (14)<br /> 5 (2)<br/>208 (126) |mmuppfært = 16-9-2026 |lluppfært = }} [[Mynd:Messi Barcelona - Valladolid (cropped).jpg|thumb|200px|Lionel Messi, 2010]] '''Lionel Andrés Messi Cuccittini''' eða '''Leo Messi''' (fæddur [[24. júní]] [[1987]]) er [[Argentína|argentínskur]] [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]] sem spilar fyrir bandaríska liðið [[Inter Miami CF]]. Hann spilaði lengst af fyrir [[FC Barcelona]] á ferlinum og yfir 20 ár með argentínska landsliðinu. Messi getur annaðhvort spilað í hlutverki framliggjandi kantmanns eða framherja. Hann er talinn af álitsgjöfum einn besti knattspyrnumaður heims og hefur hlotið [[gullknötturinn|gullknöttinn]] 8 sinnum og evrópska gullskóinn 6 sinnum. Messi vann 35 bikara með Barcelona, þar á meðal 10 í spænsku deildinni [[La Liga]], fjóra meistaradeildartitla og sjö Copa del Rey-bikartitla. Hann er markahæsti leikmaður allra tíma í La Liga með 474 mörk, á þar einnig flestar stoðsendingar og hefur gert flestar þrennur, ásamt því að vera markahæstur á tímabili 8 sinnum (Pichichi-bikarinn). Messi hefur skorað flest mörk á einu tímabili þar eða 50 mörk. Með landsliði Argentínu er hann fyrirliði og er leikja- og markahæsti maður í sögu þess ásamt því að vera markahæsti Suður-Ameríkubúinn. Hann hefur unnið Copa America og Heimsmeistaramótið með landsliðinu. Í öllum keppnum hefur Messi skorað um 940 mörk og gefið yfir 400 stoðsendingar sem er met. <ref>[ https://www.espn.com/soccer/story/_/id/47079470/stats-lionel-messi-first-ever-1300-cristiano-ronaldo-1213-eberechi-eze-scores-premier-league-400-bayern-munich-lead-41 Stats: Messi first-ever to 1300 with Ronaldo on 1213] ESPN, sótt 30. nóvember 2025</ref> Hann er leikjahæsti leikmaður Barcelona frá upphafi. Alls hefur hann spilað yfir 1.180 leiki. Messi hefur oft verið borinn saman við [[Cristiano Ronaldo]] en tölfræði þeirra er sambærileg.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/54700102 Cristiano Ronaldo and Lionel Messi: Two rivals with more in common than you might think]BBC, skoðað 7. des. 2020</ref> Báðir hafa þeir skorað a.m.k. 25 mörk á 12 tímabilum í röð og um 500 mörk í efstu deildum Evrópu. ==Knattspyrnuferill== Messi hóf fótboltaferil sinn árið [[1995]] hjá fótboltaliðinu Newell's Old Boys í heimaborg sinni [[Rosario]]. ===Barcelona=== ====Upphaf==== Messi var þrettán ára, þegar hann fluttist til Barcelona og eftir þriggja ára dvöl hjá félaginu hafði hann farið í gegnum C og B-lið félagsins og komst í leikmannahóp aðalliðs félagsins, sextán ára að aldri. Fyrsti leikur hans var vináttuleikur við Porto í nóvember 2003 (sem [[José Mourinho]] þjálfaði) en hann varð ekki reglulegur leikmaður félagsins fyrr en að fjöldi leikmanna félagsins meiddist og yngri leikmenn voru kallaðir inn.<ref>{{vefheimild |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |titill=Lionel Andrés Messi |höfundur=FC Barcelona |tungumál=enska |mánuðurskoðað=17. nóvember |árskoðað=2010}}</ref> Um ári síðar hóf hann fyrsta leik sinn í La Liga, í október 2004, sem skiptimaður á 82. mínútu. Fyrsta mark sitt í deildinni skoraði hann í maí 2005, gegn Albacete, með stoðsendingu frá [[Ronaldinho]]. Á 18. afmælisdaginn skrifaði Messi undir samning til 2010. ==== Sigursælt Barcelona og gullknötturinn==== Tímabilið 2006–07 skoraði Messi 17 mörk í 36 leikjum í öllum keppnum og þar á meðal fyrstu þrennuna í ''El Clásico'' gegn [[Real Madrid]] og mark í [[Copa del Rey]] sem minnti á mark [[Diego Maradona]] á HM 1986 þar sem hann fór upp meira en hálfan völlinn og gegnum 5 varnarmenn. Hann var þó plagaður af beinbroti í rist og var frá í 3 mánuði. Milli 2006 og 2008 var hann frá í 8 mánuði einnig vegna nárameiðsla. 2008–09 átti Messi þátt í 100 mörkum og stoðaði oft sóknarmennina [[Samuel Eto'o]] og [[Thierry Henry]]. Barcelona vann þrefalt það tímabil. [[Eiður Smári Guðjohnsen]] var þá í liðinu. Messi skoraði með skalla í úrslitaleik Meistaradeildar Evrópu gegn [[Manchester United]] sem vannst 2:0. Árangur Messi hélt áfram og frá 2009-2012 vann hann 4 [[Ballon d'Or]] í röð. Í mars 2012 skoraði hann þrennu í 5:3 sigri gegn Granada og varð þá markahæsti leikmaður Barcelona frá upphafi, aðeins 24 ára gamall. Tveimur árum síðar varð hann markahæstur í La Liga. Árið 2012 skoraði hann einnig 91 mark í öllum keppnum. Tímabilið 2014-2015 var komið skætt sóknartríó í Barcelona, Messi, [[Luis Suárez]] og [[Neymar]], kallað ''MSN'' en það skoraði 122 mörk í öllum keppnum, sem var met. ====Síðustu ár==== Árið 2018 náði Messi 100. marki sínu í [[Meistaradeild Evrópu]] þegar Barcelona sló [[Chelsea FC]] út. Árið 2020 var framtíð Messi í óvissu þegar hann hafði ítrekað verið ósáttur við stjórnarformann Barcelona. Eftir 8-2 tap félagsins í meistaradeildinni gegn [[Bayern München]] og þjálfaraskipti þar sem [[Ronald Koeman]] tók við óskaði Messi eftir að fara frá félaginu. Fjölmiðlar veltu því fyrir sér hvort [[Manchester City]] yrði hugsanlegur áfangastaður en þar var [[Pep Guardiola]] sem þjálfaði hann hjá Barca og [[Sergio Agüero]] landi hans og vinur. Hann átti eitt ár eftir af samningi sínum við Barcelona en mál hans hefði getað farið fyrir dómstóla. <ref>[https://www.visir.is/g/20202005138d/manchester-city-gaeti-sett-a-svokalladan-messi-skatt Manchester City gæti sett á svokallaðan Messi-skatt] Vísir, skoðað 27. ágúst 2020</ref> Messi ákvað að halda til hjá félaginu í eitt tímabil þar sem hann vildi ekki fara í málaferli við það. Í lok árs 2020 sló hann met yfir flest mörk skoruð fyrir eitt félagslið þegar hann náði 644. marki sínu fyrir Barcelona og sló þar með met [[Pelé]]. Messi stefndi á að gera 5 ára samning við Barcelona í júlí (til 2026) og samþykkti að taka á sig 50% launalækkun vegna fjárhagsvandræða félagsins. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/57836300 BBC News - Lionel Messi: Barcelona star agrees to stay on reduced wages]BBC, sótt 15/7 2021</ref> En svo fór að samningar náðust ekki vegna fjárhags félagsins og reglna La Liga. Messi yfirgaf því félagið eftir 21 ár hjá því.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/58108298 Lionel Messi: Barcelona say Argentina forward will not stay at club] BBC skoðað 5. 8. 2021</ref> ===Paris Saint-Germain=== Messi gerði 2 ára samning við PSG í ágúst 2021 með möguleika á þriðja ári. Hann fékk númerið 30 sem var það sama og þegar hann hóf að spila með Barcelona sem unglingur. Þar hitti hann fyrir m.a. félaga sinn [[Neymar]] og samlandana [[Ángel di María]], Leandro Paredes og Mauro Icardi. Einnig gamlan andstæðing en [[Sergio Ramos]] sem mætti honum oft með Real Madrid var kominn til PSG. Messi kom inn á sem varamaður á útivelli í [[Ligue 1]] í fyrsta leik sínum með félaginu. Hann byrjaði hins vegar sinn fyrsta leik með félaginu í Meistaradeildinni gegn Club Brugge og skoraði svo fyrsta mark sitt fyrir félagið gegn [[Manchester City]]. PSG vann deildina 2021-2022 og bætti Messi einum bikar í sarpinn. Hann var ekki sami markahrókurinn og með Barcelona og skoraði 6 mörk. Hins vegar átti hann 14 stoðsendingar. Tímabilið eftir varð hann fyrsti leikmaður í topp 5 deildum Evrópu til að eiga 20 mörk og 20 stoðsendingar í öllum keppnum. Messi vann deildina með PSG öðru sinni. Sumarið 2023 yfirgaf Messi PSG. Hann spilaði 76 leiki fyrir félagið; með 32 mörk og 35 stoðsendingar. Hann sagði síðar að hann hafi ekki verið ánægður hjá félaginu. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9dej12zezno Messi wasn't happy at a daily basis at PSG] BBC Sport, sótt 28. febrúar, 2025</ref> ===Inter Miami=== Í byrjun júní 2023 bárust fréttir að Messi hyggðist halda til [[Inter Miami CF]] í bandarísku [[MLS]]-deildinni. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/65832658 Lionel Messi to join Inter Miami after leaving Paris St-Germain] BBC, 7/6 2023</ref> Í júlí var staðfest að hann gerði samning við liðið til lok árs 2025. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/66213439 BBC News - Lionel Messi: Inter Miami sign Argentina forward until end of 2025] BBC, sótt 16/7 2023</ref> Messi skoraði sitt fyrsta mark fyrir félagið úr aukaspyrnu á síðustu mínútu í fyrsta leik sínum í CONCACAF-bikarnum. Hann sló met í MLS í maí 2024 þegar hann kom að 6 mörkum í leik; átti 5 stoðsendingar og eitt mark. Messi hefur unnið bikara með félaginu: Leagues Cup 2023 og Supporters' Shield árið 2024 fyrir besta árangur Inter Miami í deildinni það ár. Liðið vann austurdeild MLS árið 2025 og var Messi með 43 mörk og 26 stoðsendingar í 48 leikjum það ár. <ref>[https://www.espn.com/soccer/story/_/id/43935337/lionel-messi-2025-tracker-inter-miami-games-goals-assists-stats Messi tracker: Goals, assists, key moments for Inter Miami] ESPN.com, sótt 30. nóvember</ref> Liðið hélt áfram í úrslit deildarinnar og vann MLS-bikarinn þegar það vann Vancouver Whitecaps er Messi átti tvær stoðsendingar í 3-1 sigri. Messi varð MVP eða mikilvægasti leikmaður MLS í annað árið í röð og varð fyrsti leikmaðurinn til að endurtaka það. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cr7l0k0p4v0o Messi wins historic back-to-back MLS MVP awards] BBC, sótt 9. desember 2025</ref> Árið 2026 vann hann Campeones-bikarinn með Miami þegar það vann mexíkóska liðið Cruz Azul. ==Landslið== Messi vann titil með Argentínu árið 2005 í U-20 heimsmeistaramótinu og endaði sem hæsti markaskorarinn, 17 ára gamall. Hann hóf að spila með A-landsliði Argentínu síðar það ár í vináttulandsleik þegar hann kom inn á gegn Ungverjalandi. Það vildi ekki betur til en að hann fékk rautt spjald fyrir að slá til varnarmanns. Hann skoraði sitt fyrsta mark árið 2006 í vináttulandsleik gegn Króatíu. Landsliðinu gekk illa að hreppa titla en endaði í 2. sæti á [[HM 2014]] þar sem Messi var valinn besti leikmaðurinn. Einnig hafði liðið ekki unnið Copa America síðan 1993 og lent í 2. sæti fjórum sinnum síðan þá. Þetta fékk á Messi og hann lýsti því yfir sumarið 2016 að hann væri hættur með landsliðinu. Sú ákvörðun var ekki langlíf og hann sneri aftur eftir nokkrar vikur. Sumarið 2021 varð Messi leikjahæsti landsliðsmaður Argentínu þegar hann fór framúr Javier Mascherano. Þá vann hann Copa America með liðinu og var valinn leikmaður mótsins. Hann var markahæstur (ásamt [[Luis Díaz]] frá Kólumbíu) og stoðsendingahæstur á mótinu. Loks vann hann stóran bikar með landsliðinu en liðið hafði tapað í úrslitum HM gegn Þýskalandi og tvívegis fyrir Síle í vítakeppni í úrslitum Copa America þegar Messi var með liðinu. Messi vann heimsmeistaratitilinn á [[HM 2022]]. Hann skoraði 2 mörk í venjulegum leiktíma og í vítakeppni þegar Argentína vann 4:2. Hann skoraði 7 mörk í keppninni, einu minna en [[Kylian Mbappé]]. Messi hlaut gullboltann sem besti leikmaður keppninnar. Hann lýsti því yfir að lokaleikurinn yrði hans síðasti HM-leikur en hann tók fram úr [[Lothar Matthäus]] sem leikjahæsti leikmaður mótsins í lokaleiknum. Messi tók það fram að hann vildi spila áfram í einhvern tíma með landsliðinu þó. Í mars 2023 skoraði Messi sitt 100. mark með Argentínu. Árið eftir varð hann annar markahæsti landsliðsmaður allra tíma. Argentína vann annan Copa America titil árið 2024. Messi meiddist eftir tæplega klukkustundarleik í úrslitum gegn Kólumbíu en Argentína sigldi sigri í uppbótartíma. Á [[HM 2026]] sló Messi markametið á HM þegar hann skoraði gegn Austurríki í öðrum leik riðlakeppninnar en í fyrsta leiknum skoraði hann þrennu . Hann hélt áfram að skora næstu leiki og varð markahæsti maður riðlakeppni HM og á HM yfirleitt þegar Argentína sló út Grænhöfðaeyjar í 16 liða úrslitum keppninnar ([[Kylian Mbappé]] sló markametið síðar á mótinu). Einnig skoraði hann í sínum 8. leik í röð á heimsmeistaramótinu <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cm2jpkkdld4o Murals, flags and beef dishes - Messi mania takes hold in Miami] BBC, sótt 4. júlí 2026</ref>. Argentína komst alla leið í úrslitin annað heimsmeistaramótið í röð en biðu ósigur fyrir Spáni. Messi skoraði alls 8 mörk og lagði upp 4 mörk á mótinu. Rúmum mánuði síðar lýsti hann því yfir að hann væri hættur með landsliðinu <ref>[https://fotbolti.net/news/31-08-2026/messi-leggur-landslidsskona-a-hilluna-stadfest Messi leggur landsliðsskóna á hilluna] Fótbolti.net, sótt 31. ágúst 2026</ref> ===Messi gegn Íslandi=== Messi hefur tvívegis spilað gegn Íslandi. Á [[HM 2018]] í Rússlandi þar sem 1-1 jafntefli varð raunin en [[Hannes Þór Halldórsson]] varði víti frá honum og [[Alfreð Finnbogason]] jafnaði metin fyrr í leiknum. Í vináttuleik fyrir [[HM 2026]] kom Messi inn á 70. mínútu og skoraði úr víti tveimur mínútum síðar. ==Einkalíf og fleira== Messi var greindur með vaxtarhormónaskort á barnsaldri. Þegar hann flutti til Barcelona ákvað félagið að greiða lyfjakostnað því tengt. Messi hefur bæði argentínskan og spænskan ríkisborgararétt. Eiginkona hans er Antonella Roccuzzo sem er frá heimaborg hans Rosario. Hann hefur þekkt hana frá 5 ára aldri en þau hófu samband árið 2008 og giftust 2017. Eiga þau þrjá syni: Thiago (f. 2012), Mateo (f. 2015) og Ciro (f. 2018). Messi á í nánum samskiptum við fjölskyldu sína; móðurina Celia og föðurinn Jorge. Faðir hans var umboðsmaður hans og bræður hann Rodrigo og Matías hafa einnig verið viðriðnir málefni hans. Árið 2016 voru Messi og faðir hans dæmdir fyrir skattsvik og notkunar á [[skattaskjól]]um. Messi greiddi háa sekt en hann sagðist aðeins hafa skrifað undir samninga og treyst fólki til að meðhöndla peninga rétt. Faðir hans lést árið 2026 eftir erfið veikindi. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cz9722y1ee7o Messi plays for Inter Miami after father's death] BBC, sótt 13. ágúst 2026</ref> Messi hefur verið góðgerðarsendiherra [[UNICEF]] síðan 2010 og hefur unnið fyrir samtökin síðan 2004. ==Titlar/Verðlaun== ===Félagslið=== '''Barcelona''' *[[La Liga]]: 2004–05, 2005–06, 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2012–13, 2014–15, 2015–16, 2017–18, 2018–19 *[[Copa del Rey]]: 2008–09, 2011–12, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2020–21 *Supercopa de España: 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2016, 2018 *[[Meistaradeild Evrópu]]: 2005–06, 2008–09, 2010–11, 2014–15 *UEFA Super Cup: 2009, 2011, 2015 *FIFA Club World Cup: 2009, 2011, 2015 '''Paris Saint-Germain''' *[[Ligue 1]]: 2021-2022, 2022-2023 *[[Trophee des Champions]]: 2022 '''Inter Miami''' *Leagues Cup: 2023 *Supporters' Shield: 2024 *MLS Cup: 2025 *Campeones Cup: 2026 ===Landslið=== *FIFA U-20 Heimsmeistaramót: 2005, gull *Ólympíulið Argentínu: 2008, gull *Copa America: Gull: 2021 og 2024 *HM 2014: Silfur *HM 2022: Gull. *HM 2026: Silfur ===Helstu einstaklingsverðlaun=== *Ballon d'Or/[[Gullknötturinn]]: 2009, 2010, 2011, 2012, 2015, 2019, 2021, 2023 *HM Gullknötturinn: 2014, 2022 *Evrópski gullskórinn: 2009–10, 2011–12, 2012–13, 2016–17, 2017–18, 2018–19 *Copa América gullknötturinn: 2015, 2021 *Copa America besti leikmaðurinn: 2021 *La Liga: Besti leikmaðurinn : 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2011–12, 2012–13, 2014–15 *Pichichi-bikarinn (markahæsti í La Liga): 2009–10, 2011–12, 2012–13, 2016–17, 2017–18, 2018–19, 2019–20, 2020-2021 *FIFA: Besti leikmaðurinn: 2019, 2022, 2023 *MLS: Besti leikmaður tímabilsins: 2024, 2025, *Markakóngur: 2025 ==Tenglar== *[https://www.bbc.com/sport/football/58114038 Lionel Messi's top 10 iconic Barcelona moments - BBC] *[https://m.fotbolti.net/news/31-10-2023/gjorsamlega-mognud-met-i-eigu-messi Gjörsamlega mögnuð met í eigu Messi - Fótbolti.net] == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> {{Commons|Category:Lionel Messi}} {{Gullknötturinn}} {{stubbur|Æviágrip}} {{DEFAULTSORT:Messi, Lionel}} [[Flokkur:Argentínskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Verðlaunahafar Gullknattarins]] [[Flokkur:Fólk nefnt í Panamaskjölunum]] {{fe|1987|Messi, Lionel}} 4fqxulltv0pz6i33xz5lty3a6xyr01f 0 93960 1982096 1978236 2026-10-07T09:24:50Z Nipas2 54688 Completed some missing parts and fixed errors 1982096 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 1. deild kvenna 1993 | mynd = | ár = '''1993''' | Meistarar = '''{{Lið KR}}''' | fallið lið = '''{{Lið ÍBA}}<br/>{{Lið Þróttur N.}}''' | spilaðir leikir = 42 | mörk skoruð = 160 (3.81 m/leik) | markahæstur = '''12 mörk'''<br>[[Guðný Guðnadóttir]] {{Lið Stjarnan}} | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = {{Lið Breiðablik}} 6-1 {{Lið Valur}} | stærsti útisigur = {{Lið ÍBA}} 0-5 {{Lið KR}} | tímabil = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1992|1992]] - [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1994|1994]] |}} Árið 1993 var [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu]] haldin undir nafninu 1. deild. {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=120| Lið ! | Bær ! | Leikvangur ! | Þjálfari !width=200| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1992|1992]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Breiðablik}} | [[Kópavogur]] | [[Kópavogsvöllur]] | [[Steinn Mar Helgason]] | 1. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍA}} | [[Akranes]] | [[Akranesvöllur]] | [[Áki Jónsson]] | 2. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍBA}} | [[Akureyri]] | [[Akureyrarvöllur]] | [[Sigurbjörn Viðarsson]] | 1. s., [[2. deild kvenna í knattspyrnu 1992|2. deild B rið.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið KR}} | [[Reykjavík]] | [[Alvogenvöllurinn|KR-völlur]] | [[Elísabet Tómasdóttir]] (aðstoðarþjálfari) | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Stjarnan}} | [[Garðabær]] | [[Stjörnuvöllur]] | [[Þorbjörn Helgi Þórðarson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Valur}} | [[Reykjavík]] | [[Valsvöllur|Hlíðarendi]] | [[Hafsteinn Tómasson]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þróttur N.}} | [[Fjarðabyggð]] | [[Norðfjarðarvöllur]] | [[Ásgrímur Helgi Einarsson]] | 5. sæti |} == Staðan í deildinni == ===Stigatafla=== {{Dökkt þema deild}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=40| ! |Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=240|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|KR|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]''' ||12||9||3||0||35||12||23||'''30''' | align="center" | '''Meistaradeild kvenna''' |- |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||[[Breiðablik UBK|Breiðablik]] ||12||8||2||2||32||15||18||'''26''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||[[Stjarnan]] ||12||4||4||4||29||25||-4||'''16''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] ||12||5||1||6||18||22||-4||'''16''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍA|1}}"| ||[[ÍA Akranes|ÍA]] ||12||3||5||4||20||25||-5||'''14''' |- style="background:#FFCCCC;" |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur N.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur]]''' ||12||2||2||8||13||32||-19||'''8''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í [[2. deild kvenna í knattspyrnu 1994|2. deild]]''' |- style="background:#FFCCCC;" |7||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBA|1}}"| ||'''[[Íþróttabandalag Akureyrar|ÍBA]]''' ||12||2||1||9||13||29||-16||'''7''' |- style="background:#FFCCCC;" |<nowiki>-</nowiki>||style="background:#{{Fótboltalitur|Týr|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Týr|Týr]]''' || || || || || || || || | align="center" | '''Dró sig úr keppni''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur'', Stig = virkir punktar''.</small> == Töfluyfirlit == ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style=" font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|1. deild 1993!!Bre!!&nbsp;ÍA&nbsp;!!ÍBA!!&nbsp;KR!!Stj!!Val!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||3-0||4-2||0-2||3-2||6-1||4-0 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið ÍA}} ||1-1||'''XXX'''||3-1||2-2||2-2||1-4||1-1 |- |align="left"|{{Lið ÍBA}} ||1-3||1-2||'''XXX'''||0-5||1-1||0-2||3-4 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið KR}} ||2-2||2-2||3-0||'''XXX'''||3-2||3-0||3-0 |- |align="left"|{{Lið Stjarnan}} ||1-2||5-2||2-1||3-5||'''XXX'''||2-2||5-2 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Valur}} ||3-2||2-0||0-1||1-2||0-2||'''XXX'''||2-1 |- |align="left"|{{Lið Þróttur N.}} ||0-2||1-4||0-2||0-3||2-2||2-1||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == {| class="wikitable t-mark-rank" style="text-align: center;" !width=30|Mörk !width=25|Félag ! |Leikmaður !width=180|Athugasemd |-style="background:#FFD700;" |12||{{Lið Stjarnan}}||'''[[Guðný Guðnadóttir]]'''||Gullskór |-style="background:#C0C0C0;" |9||{{Lið KR}}||'''[[Helena Ólafsdóttir]]'''||Silfurskór |-style="background:#CD7F32;" |8||{{Lið Breiðablik}}||'''[[Olga Færseth]]'''||Bronsskór |- |7||{{Lið Breiðablik}}||[[Ásta Breiðfjörð Gunnlaugsdóttir]] |- |7||{{Lið KR}}||[[Guðrún Jóna Kristjánsdóttir]] |- |6||{{Lið ÍBA}}||[[Arndís Ólafsdóttir]] |- |6||{{Lið Valur}}||[[Kristbjörg Helga Ingadóttir]] |} {| class="wikitable" style="text-align: center; mArgin: 0 auto;" |- !Sigurvegari 1. deildar 1993 |- |- |[[Mynd:KR Reykjavík.png|100px|KR]]<br/>'''[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]'''<br/>'''1. Titill''' |} {{Leiktímabil í knattspyrnu kvenna}} {{röð | listi = [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild]] | fyrir = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1992|1. deild kvenna 1992]] | eftir = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1994|1.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;1994]] }} == Tilvísanir og heimildir == {{reflist|2}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189300&banner-tab=overview|title=Íslandsmót - 1. deild kvenna 1993|work=KSÍ|accessdate=7. október 2026}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189300&banner-tab=overview|title=Íslandsmót - 1. deild kvenna 1993- Markahæstir|work=KSÍ|accessdate=7. október 2026}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189300&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds|title=Íslandsmót - 1. deild kvenna 1993 - Umferðir|work=KSÍ|accessdate=7. október 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 1993}} [[Flokkur:Úrvalsdeildir kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] f22vm1cepw9kuyaj1rycwrcb9uqs6x7 0 94671 1981980 1688061 2026-10-06T13:08:12Z ~2026-53761-18 121533 Skrifaði réttari texta um Ebólu 1981980 wikitext text/x-wiki Hildur er betri en Þóra og Kristrún algjört L[[Mynd:Ebola virus em.jpg|thumb|250px|Rafræn smásjármynd af Ebóla veirunni]] '''Ebóla''' (EBOV) eða '''Ebóluveira''' er einþátta RNA [[þráðveira]] sem veldur blæðandi veirusótthita í mönnum, einnig kallað '''Ebólu-blæðingarsótt'''. Veiran er skæð og ein sú banvænansta sem þekkist nú á dögum. Veiran er nefnd eftir [[Ebólafljót]]inu í [[Austur-Kongó]] og kom fyrst fram á sjónarsviðið árið [[1976]]. Fjögur þekkt afbrigði eru til af veirunni og öll nefnd eftir þeim svæðum sem þau hafa fundist á. [[Peter Piot]], belg­ískur vísindamaður, var meðal þeirra sem greindu veiruna fyrst árið [[1976]]. Veiran hefur skotið upp kollinum reglulega og hafa staðbundnir faraldrar átt sér stað í Afríku allt frá árinu [[1994]]. Fyrsta tilfelli Ebóluverunar utan Afríku átti sér stað árið [[2014]], og var þar að um að ræða heilbrigðisstarfsmann í [[Madríd]] sem hafði smitast við aðhlynningu sjúklinga sem fluttir höfðu verið til [[Spánn|Spánar]] frá Afríku. == Einkenni == Ebólan ræðst á öll [[líffæri]] og vefi mannslíkamans nema [[Vöðvi|vöðva]] og [[bein]]. Veiran inniheldur sjö gerðir af próteinum sem vinna þrotlaust líkt og vél og éta upp vefi líkamans á meðan veiran fjölgar sér. [[Blóð]]ið þykknar og blóðtappar myndast í æðakerf líkamans. Þetta stöðvar blóðflæði til líffæra og vefja líkamans, veldur [[súrefnisþurrð]] og drepi í vefjum (nekrósu) sem birtist sem svartir blettir á líffærum og líkmana. Húðblæðingar (petechiae) eiga sér einnig stað. Veiran leysir upp kollagen-þræði líkamans og veldur því að neðsta lag húðarinnar verður vessakennt og deyr. Maculopapular ástand myndast á húðinni sem einkennist af örsmáum hvítum vökvafylltum blöðrum sem minna á [[Sagó|sagógrjón]]. Húðin verður viðkvæm fyrir allri viðkomu og rifnar auðveldlega af við snertingu eða þrýsting. Blæðingar hefjast úr [[munnhol]]i, [[tannhold]]i og [[munnvatnskirtill|munnvatnskirtlum]]. Smám saman fer að blæða úr öllum líkamsopum líkamans. Yfirborð [[tunga|tungunnar]] flagnar að lokum af, sjúklingurinn annaðhvort spýtir því út úr sér eða gleypir það ósjálfrát. Yfirborð [[slímhúð]]ar í [[kok]]i og [[barki|barka]] flagnar einnig af þegar blóðug [[uppköst]] hefjast. Blæðingar hefjast í [[gollurshús]]i, [[hjartavöðvi]]nn mýkist og seytir blóði sem veldur blæðingum í [[brjóstholið|brjóstholi]]. Augnblæðingar hefjast, blóð seytlar úr [[tárakirtill|tárakirtlum]] sjúklingsins og hann virðist gráta blóði. Ímyndin af sjúklingum grátandi blóði er það sem sjúkdómurinn er þekkastur fyrir í vinsælli dægurmenningu. Ebóluveiran drepur mikið af vefjum líkamans meðan sjúklingurinn lifir, veldur nekrósuflekkjum á öllum líffærum og húð. Lifraskemmdir og bráð nýrnabilun af völdum blóðugrar þvagmengunar á sér einnig stað. Blæðingar hefjast í þörmum sem einkennast af blóðugum [[niðurgangur|niðurgangi]]. == Heimildir == * Preston, Richard. ''The Hot Zone, A Terrifying True Story'' (New York: Random House, 1994). ISBN 0-385-47956-5. [[Flokkur:Veirur]] [[Flokkur:Veirufræði]] [[Flokkur:Smitsjúkdómar]] [[Flokkur:Sýklafræði]] h3orntu65xi029s4xut7lyi8p4xxnqj 1981981 1981980 2026-10-06T13:09:06Z Akigka 183 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-53761-18|~2026-53761-18]] ([[User talk:~2026-53761-18|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Berserkur|Berserkur]] 1642488 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Ebola virus em.jpg|thumb|250px|Rafræn smásjármynd af Ebóla veirunni]] '''Ebóla''' (EBOV) eða '''Ebóluveira''' er einþátta RNA [[þráðveira]] sem veldur blæðandi veirusótthita í mönnum, einnig kallað '''Ebólu-blæðingarsótt'''. Veiran er skæð og ein sú banvænansta sem þekkist nú á dögum. Veiran er nefnd eftir [[Ebólafljót]]inu í [[Austur-Kongó]] og kom fyrst fram á sjónarsviðið árið [[1976]]. Fjögur þekkt afbrigði eru til af veirunni og öll nefnd eftir þeim svæðum sem þau hafa fundist á. [[Peter Piot]], belg­ískur vísindamaður, var meðal þeirra sem greindu veiruna fyrst árið [[1976]]. Veiran hefur skotið upp kollinum reglulega og hafa staðbundnir faraldrar átt sér stað í Afríku allt frá árinu [[1994]]. Fyrsta tilfelli Ebóluverunar utan Afríku átti sér stað árið [[2014]], og var þar að um að ræða heilbrigðisstarfsmann í [[Madríd]] sem hafði smitast við aðhlynningu sjúklinga sem fluttir höfðu verið til [[Spánn|Spánar]] frá Afríku. == Einkenni == Ebólan ræðst á öll [[líffæri]] og vefi mannslíkamans nema [[Vöðvi|vöðva]] og [[bein]]. Veiran inniheldur sjö gerðir af próteinum sem vinna þrotlaust líkt og vél og éta upp vefi líkamans á meðan veiran fjölgar sér. [[Blóð]]ið þykknar og blóðtappar myndast í æðakerf líkamans. Þetta stöðvar blóðflæði til líffæra og vefja líkamans, veldur [[súrefnisþurrð]] og drepi í vefjum (nekrósu) sem birtist sem svartir blettir á líffærum og líkmana. Húðblæðingar (petechiae) eiga sér einnig stað. Veiran leysir upp kollagen-þræði líkamans og veldur því að neðsta lag húðarinnar verður vessakennt og deyr. Maculopapular ástand myndast á húðinni sem einkennist af örsmáum hvítum vökvafylltum blöðrum sem minna á [[Sagó|sagógrjón]]. Húðin verður viðkvæm fyrir allri viðkomu og rifnar auðveldlega af við snertingu eða þrýsting. Blæðingar hefjast úr [[munnhol]]i, [[tannhold]]i og [[munnvatnskirtill|munnvatnskirtlum]]. Smám saman fer að blæða úr öllum líkamsopum líkamans. Yfirborð [[tunga|tungunnar]] flagnar að lokum af, sjúklingurinn annaðhvort spýtir því út úr sér eða gleypir það ósjálfrát. Yfirborð [[slímhúð]]ar í [[kok]]i og [[barki|barka]] flagnar einnig af þegar blóðug [[uppköst]] hefjast. Blæðingar hefjast í [[gollurshús]]i, [[hjartavöðvi]]nn mýkist og seytir blóði sem veldur blæðingum í [[brjóstholið|brjóstholi]]. Augnblæðingar hefjast, blóð seytlar úr [[tárakirtill|tárakirtlum]] sjúklingsins og hann virðist gráta blóði. Ímyndin af sjúklingum grátandi blóði er það sem sjúkdómurinn er þekkastur fyrir í vinsælli dægurmenningu. Ebóluveiran drepur mikið af vefjum líkamans meðan sjúklingurinn lifir, veldur nekrósuflekkjum á öllum líffærum og húð. Lifraskemmdir og bráð nýrnabilun af völdum blóðugrar þvagmengunar á sér einnig stað. Blæðingar hefjast í þörmum sem einkennast af blóðugum [[niðurgangur|niðurgangi]]. == Heimildir == * Preston, Richard. ''The Hot Zone, A Terrifying True Story'' (New York: Random House, 1994). ISBN 0-385-47956-5. [[Flokkur:Veirur]] [[Flokkur:Veirufræði]] [[Flokkur:Smitsjúkdómar]] [[Flokkur:Sýklafræði]] hoguij8bovdxswz8v91hxo0ayh3ii84 0 97877 1982075 1978722 2026-10-07T02:15:15Z Stephan1000000 67773 fjöldi_þáttaraða = 24 | fjöldi_þátta = 508 1982075 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Sjónvarpsþáttur | nafn = NCIS | mynd = [[Mynd:NCIS.jpg|250px]] | myndatexti = Kynningarmynd NCIS í seríum 1-2 | nafn2 = NCIS | tegund = Lögreglurannsóknir, Drama, Bandaríski sjóherinn | þróun = Donal P. Bellisario <br /> Don McGill | sjónvarpsstöð = CBS | leikarar = [[Mark Harmon]]<br />[[Sasha Alexander]] <br />[[Michael Weatherly]]<br />[[Cote de Pablo]]<br />[[Pauley Perrette]]<br />[[Sean Murray]]<br />[[Lauren Holly]]<br /> [[Rocky Carroll]]<br />[[David McCallum]]<br /> [[Brian Dietzen]] | Titillag = NCIS Theme | land = Bandaríkin | tungumál = Enska | fjöldi_þáttaraða = 24 | fjöldi_þátta = 508 | staðsetning = Washington | lengd = 42-44 mín | stöð = CBS | myndframsetning = 480i (SDTV)<br />1081i (HDTV) | fyrsti_þáttur = 23.09.2003 | frumsýning = 23. september 2003- | vefsíða = http://www.cbs.com/primetime/ncis/ | imdb_kenni = http://www.imdb.com/title/tt0364845/ }} '''''NCIS''''' ('''''NCIS: Naval Criminal Investigative Service''''') er bandarískur sjónvarpsþáttur sem fjallar um rannsóknardeild innan [[Bandaríkin|bandaríska]] [[sjóher]]sins. Höfundarnir að þættinum eru Donald P. Bellisario og Don McGill. Fyrstu þættirnir voru sýndir 22. Apríl og 29. Apríl 2002 í tveggja parta söguþráði í [[JAG]]. Árið 2009 eignaðist NCIS systraþáttinn, [[NCIS: Los Angeles]]. Til þessa hafa verið gerðar tíu þáttaraðir og var ellefta þáttaröðin frumsýnd 24. september 2013. == Framleiðsla == === Framleiðendur === Þátturinn er framleiddur af Belisarius Productions í samvinnu við Paramount Television (2003-06), CBS Paramount Television (2006-09) og CBS Television Studios (2009-til dags). NCIS var upprunalega kallað '''Navy NCIS''' í seríu 1; en ''Navy'' var tekið úr titlinum þar sem það var talið óþarfi. Tilkynnt var í maí 2007 að Donald Bellisario mynda stíga niður frá þættinum vegna deila við [[Mark Harmon]]<ref>{{cite news|url=http://www.nypost.com/seven/05072007/tv/ncis_loses_producer_tv_.htm|title='NCIS' Loses Producer|publisher=New York Post|date=May 7, 2007|accessdate=February 25, 2009|archiveurl=https://archive.today/20120530060838/http://www.nypost.com/p/entertainment/tv/item_yZDo0e9jbLBdAwINtMl52O;jsessionid=EC3D73F316E7D80B165BFE5EF93FE4BE|archivedate=maí 30, 2012}}</ref>. Starf Bellisario sem framleiðslustjóri/yfirhöfundur fór til Chas. Floyd Johnson og Shane Brennan. Bellisario hélt samt titlinum sem meðframleiðandi. <ref>{{cite news|url=http://www.tvguide.com/news/Exclusive-NCIS-Boss-8335.aspx|title=Exclusive: NCIS Boss Exits!|first=Michael|last=Ausiello|accessdate=February 25, 2009|date=May 5, 2007|work=TV Guide}}</ref> === Tökustaðir === ''NCIS'' er aðallega tekinn upp í Bandaríkjunum. Innitökur eru teknar upp í [[Santa Clarita]], Kaliforníu. Margar útisenur eru teknar upp meðfram ströndum suður Kaliforníu. <ref>{{cite web|url=http://imdb.com/title/tt0364845/locations|title="Navy NCIS: Naval Criminal Investigative Service" (2003)&nbsp;– Filming locations|work=Imdb.com|accessdate=November 16, 2008}}</ref> === Söguþráður === [[NCIS]] fylgir eftir liði alríkisfulltrúa innan rannsóknardeildar bandaríska sjóhersins sem staðsett er í [[Washington D.C.|Washington]]<ref>{{cite web|title=Explore the world of NCIS|url=http://www.cbs.com/primetime/ncis_los_angeles/community/blogs/blog.php?key=0|access-date=2011-04-18|archive-date=2011-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628203332/http://www.cbs.com/primetime/ncis_los_angeles/community/blogs/blog.php?key=0|url-status=dead}}</ref>. NCIS liðið er stýrt af Leroy Jethro Gibbs ([[Mark Harmon]]). Lið Gibbs inniheldur Anthony ''Tony'' DiNozzo ([[Michael Weatherly]]), Timothy McGee ([[Sean Murray]]) og NSA sérfræðingurinn Eleanor Bishop ([[Emily Wickersham]]). Fyrrverandi meðlimir liðsins eru [[Mossad]] fulltrúinn Ziva David ([[Cote de Pablo]]) en hún yfirgaf liði í byrjun seríu 11 og Caitlin ''Kate'' Todd ([[Sasha Alexander]]) sem var skotin til bana í enda seríu 2. Aðstoðarmenn liðsins eru yfirréttarlæknirinn Donald ''Ducky'' Mallard ([[David McCallum]]) og aðstoðarmaður hans Jimmy Palmer ([[Brian Dietzen]]) sem kom í staðinn fyrir Gerald Jackson ([[Pancho Demmings]]) og réttartæknisérfræðingurinn Abigail ''Abby'' Sciuto ([[Pauley Perrette]]). === Söguþráðs skipti === ''NCIS'' var gerður út frá tveimur þáttum í áttundu þáttaröð af [[JAG]] titlaðir "Ice Queen" og "Meltdown" sem voru frumsýndir 22-29.apríl 2003. Í þeim þáttum þá kynnumst við Gibbs, Tony, Abby og Ducky. ''NCIS'' hafði önnur söguþráðs skipti í seríu sex í þáttunum, "Legend (Part 1)" og "Legend (Part 2)" sem voru frumsýndir 28.apríl og 5. Maí 2009. Gibbs og McGee fara til Los Angeles í leit sinni að morðingja. Kynnast þeir nýja NCIS liðinu sem staðsett er í [[Los Angeles]]. === Leikaraskipti === Þann 10. júlí 2013, tilkynnti CBS að leikkonan [[Cote de Pablo]] myndi yfirgefa [[NCIS]]. Myndi persóna hennar koma fram í byrjun elleftu þáttaraðarinnar til að klára söguþráð hennar.<ref>{{cite web |url=http://www.tvguide.com/News/Cote-Pablo-Exiting-NCIS-1067676.aspx |title=Greinin ''Cote de Pablo Exiting NCIS'' á TVGuide.com síðunni, 10.júlí 2013 |access-date=2013-10-08 |archive-date=2013-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006084258/http://www.tvguide.com/news/cote-pablo-exiting-ncis-1067676.aspx |url-status=dead }}</ref> == Persónur == {| class="wikitable" ! rowspan="2"|Persóna ! rowspan="2"|Leikin af ! rowspan="2"|Starf ! colspan="11"|Sería |- ! width="5%"|1 ! width="5%"|2 ! width="5%"|3 ! width="5%"|4 ! width="5%"|5 ! width="5%"|6 ! width="5%"|7 ! width="5%"|8 ! width="5%"|9 ! width="5%"|10 ! width="5%"|11 |- | Leroy Jethro Gibbs | [[Mark Harmon]] | NCIS Alríkisfulltrúi/Yfirmaður liðsins | style="background: #ddffdd" colspan="11" align="center"| '''Aðal''' |- | Caitlin "Kate" Todd | [[Sasha Alexander]] | NCIS Alríkisfulltrúi/Fyrrverandi lífvörður | style="background: #ddffdd" colspan="2" align="center"| '''Aðal''' | style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"|Gesta | colspan="4" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | | style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"|Talaði inn | style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"|Sérstakt gestahlutverk | colspan="2" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | Anthony "Tony" DiNozzo | [[Michael Weatherly]] | NCIS Alríkisfulltrúi/Aðstoðaryfirmaður liðsins | style="background: #ddffdd" colspan="11" align="center"| '''Aðal''' |- | Ziva David | [[Cote de Pablo]] | NCIS Alríkisfulltrúi/Fyrrverandi [[Mossad]] fulltrúi | colspan="2" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | | style="background: #ddffdd" colspan="8" align="center"| '''Aðal''' | colspan="1" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | Abigail "Abby" Sciuto | [[Pauley Perrette]] | Réttartæknisérfræðingur | style="background: #ddffdd" colspan="11" align="center"| '''Aðal''' |- | Timothy McGee | [[Sean Murray]] | NCIS Alríkisfulltrúi | style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"|Auka | style="background: #ddffdd" colspan="10" align="center"| '''Aðal''' |- | Jenny Shepard | [[Lauren Holly]] | Yfirmaður NCIS | colspan="2" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | | style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| '''Aðal''' | colspan="3" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | | style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"|Sérstakt gestahlutverk | colspan="2" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | Jimmy Palmer | [[Brian Dietzen]] | Aðstoðarréttarlæknir | style="background: #ffdddd" colspan="5" align="center"|Auka | style="background: #ffffdd" colspan="4" align="center"| Sérstakt gestahlutverk | style="background: #ddffdd" colspan="2" align="center"| '''Aðal''' |- | Leon Vance | [[Rocky Carroll]] | Yfirmaður NCIS | colspan="4" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | | style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"|Auka | style="background: #ddffdd" colspan="6" align="center"| '''Aðal''' |- | Dr. Donald "Ducky" Mallard | [[David McCallum]] | Yfirréttarlæknir | style="background: #ddffdd" colspan="11" align="center"| '''Aðal''' |- | Eleanor ''Ellie'' Bishop | [[Emily Wickersham]] | NSA sérfræðingur - alríkisfullfrúi | colspan="10" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| | style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |} === Aðalpersónur === * '''NCIS alríkisfulltrúi''': Leroy Jetrho Gibbs var stórskotaliðsmaður í sjóhernum til ársins 1991, þangað til kona hans Shannon og dóttir Kelly voru myrtar af mexíkönskum eiturlyfjasala. En Shannon hafði verið vitni að morði á öðrum eiturlyfjasala. Eftir að hafa drepið eiturlyfjasalann sem drap konu hans og dóttur, þá gekk Gibbs í liðs við NIS (nú [[NCIS]]). * '''NCIS alríkisfulltrúi''': Anthony ''Tony'' DiNozzo er fyrrverandi rannsóknarfulltrúi og lögreglumaður í [[Peoría]], [[Fíladelfía|Fíladelfíu]] og [[Baltimore]] áður en hann gerðist NCIS fulltrúi. Gibbs lítur á DiNozzo sem yngri útgáfuna af sjálfum sér, þar sem hann notar ''innsæi'' sitt við lausn rannsóknarmála. * '''NCIS alríkisfulltrúi''': Timothy McGee er með gráðu í tölvurannsóknum frá [[MIT]] og gráðu í lífverkfræði frá [[Johns Hopkins-háskóli|Johns Hopkins háskólanum]]. Sér oftast um tæknileguhliðina að rannsóknarmálunum ásamt Abby Sciuto. Var fyrst staðsettur á Norfolk herstöðinni áður en hann var gerður að meðlimi liðsins í lok seríu 2. Skrifar spennusögur undir dulnefninu Thom E. Gemcity. * '''NSA sérfræðingur''':Eleanor ''Ellie'' Bishop er NSA sérfræðingur sem gengur til liðs NCIS. Hafði áður sótt um hjá NCIS en ekki fengið starfið áður en hún gekk til liðs við NSA. Er frá Oklahóma, á þrjá bræður og er gift. * '''Yfirréttarlæknir''': Donald ''Ducky'' Mallard er yfirréttarlæknirinn hjá NCIS. Vann hann áður sem réttarlæknir í [[Víetnam]], [[Bosnía|Bosníu]] og [[Afghanistan]]. * '''Réttartæknisérfræðingur''': Abigail ''Abby'' Sciuto er réttartæknisérfræðingurinn sem vinnur hjá NCIS. Abby er mikið fyrir gotneskan stíl og er uppáhald Gibbs. *'''Yfirmaður NCIS''': Leon Vance var fyrrverandi aðstoðaryfirmaður NCIS og hægri hönd Jenny Shepard; varð yfirmaður NCIS í seríu 6 eftir andlát Shepard í lok seríu 5. * '''Aðstoðarréttarlæknir''': Jimmy Palmer er aðstoðarmaður Duckys. Átti í ástarsambandi við Michelle Lee. === Aukapersónur === * '''FBI Alríkisfulltrúi''': Tobias Fornell ([[Joe Spano]]) er sérstakur alríkisfulltrúi Alríkislögreglunnar. Hann og Gibbs giftust báðir sömu konunni. * '''Fulltrúi Landhelgisgæslunnar''': Abigail Borin ([[Diane Neal]]) er rannsóknarfulltrúi hjá Landhelgisgæslunni. * '''Anthony DiNozzo Sr''' ([[Robert Wagner]]) er faðir Tony Dinozzo. Hafði lítið samband við son sinn en þeir hafa byrjað að styrkja það í seríu 8. * '''Jackson Gibbs''' ([[Ralph Waite]]) er faðir Jethro Gibbs. Var hermaður í seinni heimstyrjöldinni og rekur verslun í heimabæ Jethros. * '''Dr. Samantha Ryan'''([[Jamie Lee Curtis]]) er yfirmaður ''DoD PsyOps Deildarinnar'' og átti í ástarsambandi við Gibbs í seríu 9. === Fyrrverandi persónur === * '''NCIS alríkisfulltrúi''': Ziva David ([[Cote de Pablo]]) er fyrrverandi [[Mossad]] fulltrúi. Var samskiptafulltrúi NCIS og Mossad fyrstu fjögur árin hjá NCIS. Kom í staðinn fyrir Kate Todd sem var drepin af Ari sem var hálfbróðir Zivu. Ziva bjargar lífi Gibbs með því að drepa Ari. Í byrjun seríu sjö, er Zivu bjargað frá Sómalíu af Gibbs, DiNozzo, og McGee, en henni hafði verið haldið sem gísl eftir misheppnaða leyniaðgerð á vegum Mossad. Snýr hún aftur til Bandaríkjanna og hættir hjá Mossad. Hún gerist fullgildur alríkisfulltrúi NCIS og að auki Bandarískur ríkisborgari. Þátturinn ''Past, Present, Future'' í seríu 11 er seinasti þátturinn sem leikkonan Cote de Pablo kemur fram í. * '''Lögfræðingur''': M.Allison Hart ([[Rena Sofer]]) er lögfræðingur og hugsanlegt hugarefni Gibbs í seríu 7. * '''Fyrrverandi yfirmaður NCIS''': Thomas Morrow ([[Alan Dale]]) var fyrsti yfrmaður NCIS í seríunni en hætti í seríu 2 þegar honum var boðið starf hjá ''Homeland Security''. * '''Fyrrverandi aðstoðarréttarlæknir''': Gerald Jackson ([[Pancho Demmings]]) var aðstoðarmaður Duckys í seríu 1, var skotinn af Ari Haswari í ''Bête Noire''. * '''Undirofursti''': Hollis Mann ([[Susanna Thompson]]) er undirofursti í bandaríska hernum sem settist í helgan stein. Átti í ástarsambandi við Gibbs í seríu 4-5. * '''Læknir''': Jeanne Benoit ([[Scottie Thompson]]) er læknir við Monroe háskólasjúkrahúsið og dóttir vopnasmyglarans René Benoit (La Grenouille). Var hún hluti af leynilegri aðgerð þar sem DiNozzo var kærasti hennar í seríu 4-5. === Látnar persónur === * '''NCIS alríkisfulltrúi ''': Caitlin ''Kate'' Todd ([[Sasha Alexander]]) er fyrrverandi lífvörður fyrir forseta bandaríkjanna. Hætti hún hjá leyniþjónustunni og var síðan boðið starf hjá NCIS af Gibbs. Var skotin til bana í enda seríu 2 af Ari Haswari. * '''Yfirmaður NCIS''': Jenny Shepard ([[Lauren Holly]]) var yfirmaður NCIS og fyrrverandi ástkona Gibbs. Var skotin til bana í enda seríu 5. * '''NCIS alríkisfulltrúi''': Paula Cassidy ([[Jessica Steen]]) var sett í lið Gibbs stuttu eftir að Kate lést, áður en hún fékk sitt eigið lið. Var drepin af sjálfmorðssprengjumanni í seríu 4. * '''NCIS alríkisfulltrúi''': Michelle Lee ([[Liza Lapira]]) var sett í lið DiNozzo þegar Gibbs hætti í seríu 4 þó að hún væri lögfræðingur. Var sett aftur í lið Gibbs þegar Vance leysti upp liðið. Var njósnari innan NCIS því verið var að kúga hana en systir hennar hafði verið rænt. Var skotin til bana af Gibbs í seríu 4. * '''Fyrrverandi NCIS alríkisfulltrúi''': Mike Franks ([[Muse Watson]]) var leiðbeinandi Gibbs þegar Gibbs byrjaði í NIS (nú [[NCIS]]). Missti fingur í þættinum ''Rule Fifty-One''. Í þættinum "Swan Song", er Franks drepinn af "Port to Port" morðingjanum. * '''Yfirmaður Mossad''': Eli David ([[Michael Nouri]]) er yfirmaður Mossad. Faðir Zivu og Ari Haswari. Er drepinn ásamt Jackie Vance í skotárás sem gerð var á hús Vance í seríu 10. * '''Yfirmaður sjóhersins''': Clayton Jarvis ([[Matt Craven]]) er yfirmaður sjóhersins (SECNAV). Er drepinn í bílasprengingju í þættinum ''Whiskey Tango Foxtrot'' í byrjun seríu 11. == Þáttaraðir == === Inngangs þættir === NCIS og persónur hans voru kynntar í áttundu þáttaröðinni af ''JAG'' í þáttunum "Ice Queen" og "Meltdown". Persónan Vivian Blackadder kemur ekki fram í seríunni þar sem framleiðandinn Donald Bellisario taldi að leikonan væri "of lin fyrir þetta hlutverk".<ref name="spinoffsecrets">{{cite web|url=http://www.tvguide.com/news/JAG-Spinoff-Secrets-42023.aspx|title=JAG Spinoff Secrets|author=Daniel R. Coleridge|publisher=[[TV Guide (magazine)|TV Guide]]|date=August 6, 2003|accessdate=March 22, 2009|archive-date=júní 23, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623225431/http://www.tvguide.com/news/JAG-Spinoff-Secrets-42023.aspx|url-status=dead}}</ref> Þættirnir voru klipptir saman og sýndir sem "Navy NCIS: The Beginning".<ref name="episodes">{{Cite web|url=http://www.tvguide.com/detail/tv-show.aspx?tvobjectid=100227&more=ucepisodelist|title=JAG Episodes|publisher=[[TV Guide (magazine)|TV Guide]]|accessdate=March 22, 2009}}</ref> {{Listi þáttaraða-litur}} {| class="episode-list-color-red2" |-style=“color:white“ ! Titill ! width="140"| Sýnt í U.S.A. ! width="80"| # |- | ''„Ice Queen“'' || 22. apríl 2003 || 20 - 178 |- | colspan="5" height="5" sadvfsdavs| :''Höfundur: Donald Bellisario og Don McGill'' :''Leikstjóri: Donald Bellisario'' NCIS liðið er kallað til þess að rannsaka morðið á Liðþjálfanum Loren Singer og er því ætlað að komast að því hver morðingjinn er. Í lok þáttarins þá sést Gibbs lesa réttindin yfir Harmon Rabb sem hinn grunaði í málinu. |- | colspan="5"| |- | ''„Meltdown“'' || 29. apríl 2003 || 21 - 179 |- | colspan="5" height="5" | :''Höfundur: Don McGill'' :''Leikstjóri: Scott Brazil'' Harmon Rabb er stefnt fyrir herrétti fyrir morðið á Liðþjálfanum Singer en svo virðist sem hann hafi enga fjarvistarsönnun. Fljótlega þá uppgvötar DiNozzo að málið er einum of einfalt og byrjar að leita að öðrum sökudólgi, einhverjum sem hefur hefnd að hefna gegn Rabb. Á samatíma þá reynir Gibbs að finna upplýsingar um hryðjuverkamanninn Amad Bin Atwa, áður en önnur árás er gerð á bandarísk herskip. |} === Fyrsta þáttaröð === {{Aðalgrein|NCIS (1. þáttaröð)}} === Önnur þáttaröð === {{Aðalgrein|NCIS (2. þáttaröð)}} === Þriðja þáttaröð === {{Aðalgrein|NCIS (3. þáttaröð)}} === Fjórða þáttaröð === {{Aðalgrein|NCIS (4. þáttaröð)}} === Fimmta þáttaröð === {{Aðalgrein|NCIS (5. þáttaröð)}} === Sjötta þáttaröð === {{Aðalgrein|NCIS (6. þáttaröð)}} === Sjöunda þáttaröð === {{Aðalgrein|NCIS (7. þáttaröð)}} === Áttunda þáttaröð === {{Aðalgrein|NCIS (8. þáttaröð)}} === Níunda þáttaröð === {{Aðalgrein|NCIS (9. þáttaröð)}} === Tíunda þáttaröð === {{Aðalgrein|NCIS (10. þáttaröð)}} == Sjá einnig == *[[NCIS: Los Angeles]] == DVD útgáfa == Í fyrstu seríunni á svæði 1 má finna fyrstu þættina í áttundu seríu af [[JAG]]. {| class="wikitable" |- !DVD nafn !Svæði 1 !Svæði 2 !Svæði 4 |- |Sería 1 | 6. júní, 2006 | 24. júlí, 2006 | 10. ágúst, 2006 |- |Sería 2 | 14. nóvember, 2006 | 02. október, 2006 | 12. október, 2006 |- |Sería 3 | 24. apríl, 2007 | 25. júní, 2007 | 15. mars, 2007 |- |Sería 4 | 23. október, 2007 | 19. maí, 2008 | 10. júlí, 2008 |- |Sería 5 | 26. ágúst, 2008 | 22. júní, 2009 | 7. maí, 2009 |- |Sería 6 | 25. ágúst, 2009 | 23. júní, 2010 | 3. júní, 2010 |- |Sería 7 | 24. ágúst, 2010 | 13. júní, 2011 | 7. júlí, 2011 |- |Sería 8 | 23. ágúst, 2011 | 6. október, 2011 | 1. september, 2011 |- |Sería 9 | 21. ágúst, 2012 | 24. júní, 2013 | 1. ágúst, 2012 |- |Sería 10 | 20. ágúst, 2013 | NA | 21. ágúst, 2013 |} == Verðlaun og tilnefningar == ===ALMA verðlaunin=== *2011: Verðlaun sem besta leikkona í drama seríu - Cote de Pablo. *2008: Tilnefnd sem besta leikkona í drama seríu – Cote de Pablo. ===ASCAP verðlaunin=== *2009: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían – Matt Hawkins, Maurice Jackson, Neil Martin. *2008: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían – Matt Hawkins, Maurice Jackson, Neil Martin. *2007: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían – Matt Hawkins, Maurice Jackson, Neil Martin. *2006: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían – Matt Hawkins, Maurice Jackson, Neil Martin. *2004: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían – Matt Hawkins, Maurice Jackson, Neil Martin. *2004: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían – Steven Bramson. ===BMI Film & TV verðlaunin=== *2009: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – Brian Kirk. *2008: Verðlaun fyrir bestu tónlstina – Brian Kirk. *2005: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – Joseph Conlan. ===California on Location verðlaunin=== *2008: Verðlaun sem besta Location Team ársins í sjónvarpi – Emily Kirylo, Jim McClafferty, Joel Sinderman, Michael Soleau. ===Emmy verðlaunin=== *2008: Tilnefnd fyrir bestu áhættu samhæfingu – Diamond Farnsworth, "Requiem". *2005: Tilnefnd sem besti gestaleikari í dramaseríu – Charles Durning. ===NAACP Image verðlaunin=== *2010: Tilnefndur sem bestu leikari í aukahlutverki í drama seríu – [[Rocky Carroll]]. '''People's Choice verðlaunin''' *2009: Tilnefnd sem uppáhalds dramaþátturinn *2009: Tilnefndur sem besti leikari í drama seríu – [[Mark Harmon]]. ===Image verðlaunin=== *2010: Tilnefnd sem besti aukaleikari í drama seríu - [[Rocky Carroll]]. ===Imagen Foundation verðlaunin=== *2011: Tilnefnd sem besta leikkona í sjónvarpi - [[Cote de Pablo]]. *2009: Tilnefnd sem besta aukaleikkona í sjónvarpi – [[Cote de Pablo]]. *2006: Verðlaun sem besta aukaleikkona í sjónvarpi – [[Cote de Pablo]]. ===Young Artist verðlaunin=== *2008: Tilnefnd sem besti ungi gestaleikari – Dominic Scott Kay, fyrir "Lost & Found". == Tilvísanir == {{Reflist}} == Heimildir == *{{wpheimild|tungumál= en|titill= NCIS (TV series)|mánuðurskoðað= 18. apríl|árskoðað= 2011}} *{{imdb title|0364845|NCIS: Naval Criminal Investigative Service}} *http://www.cbs.com/primetime/ncis/ Heimasíða NCIS á CBS == Tenglar == *{{imdb title|0364845|NCIS: Naval Criminal Investigative Service}} *http://www.cbs.com/primetime/ncis/ Heimasíða NCIS á CBS {{NCIS}} [[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]] 1h4cqumnjv1uzvr3rcfidbme6dh8ib8 0 99616 1982059 1955652 2026-10-06T23:42:00Z Fyxi 84003 snið 1982059 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Apeldoorn | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Borg]] og [[sveitarfélag]] | mynd = Oranjepark01 Apeldoorn.jpg | mynd_stærð = | mynd_texti = | fáni = Apeldoorn vlag.svg | fáni_stærð = | innsigli = | skjaldarmerki = Coat of arms of Apeldoorn.svg | viðurnefni = | kort = LocatieApeldoorn.png | kort_texti = Staðsetning í Gelderland | teiknibóla_kort = Holland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Hollandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = [[Fylki Hollands|Fylki]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Gelderland}} | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = Sveitarfélag | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmál">{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86358NED/table |title=Kerncijfers wijken en buurten 2026 |publisher=[[Statistics Netherlands|CBS]] |language=nl |access-date=2026-10-02}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 341,2 | flatarmál_land_km2 = 339,9 | flatarmál_vatn_km2 = 1,3 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |title=Population dynamics; birth, death and migration per region |publisher=[[Statistics Netherlands|CBS]] |access-date=2026-10-02}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 169.212 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Apeldoorn''' er næststærsta borgin í héraðinu [[Gelderland]] í [[Holland]]i með 169 þúsund íbúa ([[2025]]).<ref name="mannfjöldi" /> == Lega og lýsing == Apeldoorn liggur við hollenska skipaskurðinn, sem liggur í norður/suðurstefnu í austurhluta Hollands. Veluwe, stærsta skógarsvæði Hollands liggur við vesturenda borgarinnar. Næstu borgir eru [[Arnhem]] til suðurs (30 km), [[Ede]] til suðvesturs (40 km), [[Zwolle]] til norðurs (40 km) og [[Utrecht]] til vesturs (65 km). Apeldorn er ákaflega græn borg, með fáum háhýsum. == Skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Apeldoorn sýnir rauðan örn, með bláar klær og nef, og lykil fyrir framan. Örninn er tákn um gamla [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkið]]. Lykillinn er tákn borgarinnar. == Orðsifjar == Apeldoorn merkir [[Epli|eplatré]] á gamalli hollensku. Apel = ''epli'' (sbr. ''Apfel'' á [[Þýska|þýsku]]). Doorn er notað um ýmsa runna. == Söguágrip == [[Mynd:Apeldoorn door Jacob van Ruisdael.jpg|thumb|Apeldoorn á 17. öld var einungis bændaþorp. Teikning eftir Jacob van Ruisdael.]] * [[793]] kemur borgin fyrst við skjöl. * [[1685]] lét ríkisstjórinn Vilhjálmur III af Óraníu reisa sér kastalann Het Loo í borginni. Vilhjálmur var hins vegar kallaður til [[England]]s [[1689]], þar sem hann varð konungur, eftir að Englendingar hröktu [[Jakob 2. Bretakonungur|Jakob II]] frá völdum. En ættmenn Óraníu-ættarinnar sátu gjarnan í kastalanum og er hann enn í eigu ættarinnar. * Eftir [[1850]] reistu sér margir efnaðir Hollendingar villur í borginni, en það þótti fínt að vera í grennd við kastalann. Í kjölfarið breyttist Apeldoorn úr bændaþorpi í græna borg. * Í [[Iðnbyltingin|iðnbyltingunni]] á [[19. öldin|19. öld]] voru pappírsiðnaður og efnahreinsun mjög áberandi. * Í [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldinni síðari]] hertóku [[Nasismi|nasistar]] borgina strax [[1940]]. Í Apeldoorn prentuðu andspyrnumenn gjarnan upplýsingablöð gegn nasistum. Allir [[gyðingar]] voru fluttir úr borginni og létust þeir nær allir í útrýmingarbúðum. [[17. apríl]] [[1945]] frelsuðu bandamenn ([[Kanada]]menn) borgina úr höndum nasista. * [[1968]] var háskóli stofnaður í borginni en hann samanstendur eingöngu af guðfræðideild. * [[2009]] var gerð morðtilraun á [[Beatrix Hollandsdrottning|Beatrix]] drottningu á drottningardeginum, óopinbera þjóðhátíðardegi Hollendinga. Gerandinn keyrði á bíl í gegnum mannþröngina í Apeldoorn í því skyni að klessa á drottningarvagninn. Hann missti þó stjórn á bílnum og stöðvaðist á minnisvarða. Átta manns biðu bana, þar á meðal gerandinn, og margir slösuðust. == Viðburðir == Jazz in the woods er árleg tónlistarhátíð í miðborg Apeldoorn í [[maí]]lok. Spilað er jazz, en einnig [[popp]] og [[blús]]. Aðgangur er ókeypis. Um 60-80 þúsund manns sækja hátíð þessa heim. Midwinter-Marathon er árlegt [[Maraþonhlaup]] í borginni. Það hefur verið haldið í [[janúar]]mánuði síðan [[1974]] og er næstelsta Maraþonhlaupið í Hollandi == Byggingar og kennileiti == [[Mynd:HetLoo3.JPG|thumb|Het Loo kastalinn er í eigu Óraníuættarinnar]] * Het Loo er gömul konungshöll sem Vilhjálmur III. ríkisstjóri lét reisa sér í kringum [[1680]] en Vilhjálmur þessi varð einnig konungur Englands [[1689]]-[[1701]]. Vilhjálmur var úr Óraníu-ættinni og er höllinn enn í eigu þessarar ættar. Höllin þjónar nú sem sumardvalarstaður fyrir konungsfjölskylduna. Í kringum hana er víðáttumikill garður. Hluti garðsins og hallarinnar er opin almenningi. * Drottningarkirkjan (Grote of Koninginnekerk) er kirkja mótmælenda í borginni. Fyrirrennarinn var reistur [[1842]] en brann til kaldra kola [[1890]]. Strax á næsta ári var núverandi kirkja reist. [[Vilhelmína Hollandsdrottning|Vilhelmína]] prinsessa lagði grunnsteininn en hún var bara tíu ára þá. Kirkjan var vígð [[1892]] að viðstaddri Emmu drottningu. Vilhelmína var hins vegar tíður gestur í guðsþjónustu og ber hún nafn (eða titil) hennar. Kirkjan er friðuð í dag. Við hlið hennar er stytta af Vilhelmínu. <gallery> Mynd:Apeldoorn, de Grote Kerk RM8162 IMG 4728 2020-04-16 16.46.jpg|Drottningarkirkjan Mynd:Koningin Wilhelmina Greet Grottendieck Kerklaan Apeldoorn.JPG|Styttan af Vilhelmínu við hliðina á Drottningarkirkjunni Mynd:Omnisport Apeldoorn.jpg|Fjölnota íþróttahöll í Apeldoorn er glæsibygging </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Apeldoorn|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 23. júní|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} [[Flokkur:Borgir í Hollandi]] [[Flokkur:Sveitarfélög í Hollandi]] 5rwkndhf0pqc98u8o8bvt95gwlkb722 1982060 1982059 2026-10-06T23:51:20Z Fyxi 84003 1982060 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Apeldoorn | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Borg]] og [[sveitarfélag]] | mynd = Oranjepark01 Apeldoorn.jpg | mynd_stærð = | mynd_texti = | fáni = Apeldoorn vlag.svg | fáni_stærð = | innsigli = | skjaldarmerki = Coat of arms of Apeldoorn.svg | viðurnefni = | kort = LocatieApeldoorn.png | kort_texti = Staðsetning í Gelderland | teiknibóla_kort = Holland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Hollandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = [[Fylki Hollands|Fylki]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Gelderland}} | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = Sveitarfélag | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmál">{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86358NED/table |title=Kerncijfers wijken en buurten 2026 |publisher=[[Statistics Netherlands|CBS]] |language=nl |access-date=2026-10-02}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 341,2 | flatarmál_land_km2 = 339,9 | flatarmál_vatn_km2 = 1,3 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |title=Population dynamics; birth, death and migration per region |publisher=[[Statistics Netherlands|CBS]] |access-date=2026-10-02}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 169.212 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Apeldoorn''' er borg og sveitarfélag í fylkinu [[Gelderland]] í [[Holland]]i. Íbúafjöldinn árið 2025 var 169 þúsund.<ref name="mannfjöldi" /> == Lega og lýsing == Apeldoorn liggur við hollenska skipaskurðinn, sem liggur í norður/suðurstefnu í austurhluta Hollands. Veluwe, stærsta skógarsvæði Hollands liggur við vesturenda borgarinnar. Næstu borgir eru [[Arnhem]] til suðurs (30 km), [[Ede]] til suðvesturs (40 km), [[Zwolle]] til norðurs (40 km) og [[Utrecht]] til vesturs (65 km). Apeldorn er ákaflega græn borg, með fáum háhýsum. == Skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Apeldoorn sýnir rauðan örn, með bláar klær og nef, og lykil fyrir framan. Örninn er tákn um gamla [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkið]]. Lykillinn er tákn borgarinnar. == Orðsifjar == Apeldoorn merkir [[Epli|eplatré]] á gamalli hollensku. Apel = ''epli'' (sbr. ''Apfel'' á [[Þýska|þýsku]]). Doorn er notað um ýmsa runna. == Söguágrip == [[Mynd:Apeldoorn door Jacob van Ruisdael.jpg|thumb|Apeldoorn á 17. öld var einungis bændaþorp. Teikning eftir Jacob van Ruisdael.]] * [[793]] kemur borgin fyrst við skjöl. * [[1685]] lét ríkisstjórinn Vilhjálmur III af Óraníu reisa sér kastalann Het Loo í borginni. Vilhjálmur var hins vegar kallaður til [[England]]s [[1689]], þar sem hann varð konungur, eftir að Englendingar hröktu [[Jakob 2. Bretakonungur|Jakob II]] frá völdum. En ættmenn Óraníu-ættarinnar sátu gjarnan í kastalanum og er hann enn í eigu ættarinnar. * Eftir [[1850]] reistu sér margir efnaðir Hollendingar villur í borginni, en það þótti fínt að vera í grennd við kastalann. Í kjölfarið breyttist Apeldoorn úr bændaþorpi í græna borg. * Í [[Iðnbyltingin|iðnbyltingunni]] á [[19. öldin|19. öld]] voru pappírsiðnaður og efnahreinsun mjög áberandi. * Í [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldinni síðari]] hertóku [[Nasismi|nasistar]] borgina strax [[1940]]. Í Apeldoorn prentuðu andspyrnumenn gjarnan upplýsingablöð gegn nasistum. Allir [[gyðingar]] voru fluttir úr borginni og létust þeir nær allir í útrýmingarbúðum. [[17. apríl]] [[1945]] frelsuðu bandamenn ([[Kanada]]menn) borgina úr höndum nasista. * [[1968]] var háskóli stofnaður í borginni en hann samanstendur eingöngu af guðfræðideild. * [[2009]] var gerð morðtilraun á [[Beatrix Hollandsdrottning|Beatrix]] drottningu á drottningardeginum, óopinbera þjóðhátíðardegi Hollendinga. Gerandinn keyrði á bíl í gegnum mannþröngina í Apeldoorn í því skyni að klessa á drottningarvagninn. Hann missti þó stjórn á bílnum og stöðvaðist á minnisvarða. Átta manns biðu bana, þar á meðal gerandinn, og margir slösuðust. == Viðburðir == Jazz in the woods er árleg tónlistarhátíð í miðborg Apeldoorn í [[maí]]lok. Spilað er jazz, en einnig [[popp]] og [[blús]]. Aðgangur er ókeypis. Um 60-80 þúsund manns sækja hátíð þessa heim. Midwinter-Marathon er árlegt [[Maraþonhlaup]] í borginni. Það hefur verið haldið í [[janúar]]mánuði síðan [[1974]] og er næstelsta Maraþonhlaupið í Hollandi == Byggingar og kennileiti == [[Mynd:HetLoo3.JPG|thumb|Het Loo kastalinn er í eigu Óraníuættarinnar]] * Het Loo er gömul konungshöll sem Vilhjálmur III. ríkisstjóri lét reisa sér í kringum [[1680]] en Vilhjálmur þessi varð einnig konungur Englands [[1689]]-[[1701]]. Vilhjálmur var úr Óraníu-ættinni og er höllinn enn í eigu þessarar ættar. Höllin þjónar nú sem sumardvalarstaður fyrir konungsfjölskylduna. Í kringum hana er víðáttumikill garður. Hluti garðsins og hallarinnar er opin almenningi. * Drottningarkirkjan (Grote of Koninginnekerk) er kirkja mótmælenda í borginni. Fyrirrennarinn var reistur [[1842]] en brann til kaldra kola [[1890]]. Strax á næsta ári var núverandi kirkja reist. [[Vilhelmína Hollandsdrottning|Vilhelmína]] prinsessa lagði grunnsteininn en hún var bara tíu ára þá. Kirkjan var vígð [[1892]] að viðstaddri Emmu drottningu. Vilhelmína var hins vegar tíður gestur í guðsþjónustu og ber hún nafn (eða titil) hennar. Kirkjan er friðuð í dag. Við hlið hennar er stytta af Vilhelmínu. <gallery> Mynd:Apeldoorn, de Grote Kerk RM8162 IMG 4728 2020-04-16 16.46.jpg|Drottningarkirkjan Mynd:Koningin Wilhelmina Greet Grottendieck Kerklaan Apeldoorn.JPG|Styttan af Vilhelmínu við hliðina á Drottningarkirkjunni Mynd:Omnisport Apeldoorn.jpg|Fjölnota íþróttahöll í Apeldoorn er glæsibygging </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Apeldoorn|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 23. júní|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} [[Flokkur:Borgir í Hollandi]] [[Flokkur:Sveitarfélög í Hollandi]] i9s2ryuctwpfs9p0tws0z7bkrzbcv3w 0 99635 1982061 1869051 2026-10-06T23:52:00Z Fyxi 84003 snið 1982061 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Arnhem | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Borg]] og [[sveitarfélag]] | mynd = Arnhem Blick von der Grote Kerk Sint Eusebius 04.jpg | mynd_stærð = | mynd_texti = | fáni = VlagArnhem.svg | fáni_stærð = | innsigli = | skjaldarmerki = Coat of arms of Arnhem.svg | viðurnefni = | kort = LocatieArnhem.png | kort_texti = Staðsetning í Gelderland | teiknibóla_kort = Holland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Hollandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = [[Fylki Hollands|Fylki]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Gelderland}} | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = Sveitarfélag | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmál">{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86358NED/table |title=Kerncijfers wijken en buurten 2026 |publisher=[[Statistics Netherlands|CBS]] |language=nl |access-date=2026-10-06}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 101,5 | flatarmál_land_km2 = 97,7 | flatarmál_vatn_km2 = 3,9 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |title=Population dynamics; birth, death and migration per region |publisher=[[Statistics Netherlands|CBS]] |access-date=2026-10-06}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 171.822 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Arnhem''' er höfuðborg fylkisins [[Gelderland]] í [[Holland]]i. Hún er þó aðeins önnur stærsta borgin í fylkinu með 171 þúsund íbúa ([[2025]]).<ref name="mannfjöldi" /> Hart var barist um borgina í [[seinni heimstyrjöldin]]ni, er bandamenn reyndu að ná [[John Frost brúin|brúnni yfir Rín]] á sitt vald. == Lega og lýsing == Arnhem liggur við ána [[Rín (fljót)|Rín]] austarlega í Hollandi, en þetta er nyrðri Rínararmurinn og kallast Neder-Rijn (Neðrarín). Aðeins 15 km eru til þýsku landamæranna. Næstu borgir eru [[Nijmegen]] til suðurs (15 km), [[Apeldoorn]] til norðurs (25 km), [[Kleve]] í [[Þýskaland]]i til suðausturs (35 km) og [[Utrecht]] til vesturs (60 km). == Skjaldarmerki og fáni == [[Skjaldarmerki]] Arnhem er hvítur tvíhöfða örn á ljósbláum grunni. Örninn er tákn um [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkið]], en einnig merki um heiti borgarinnar (Arnarborgin). Ljónin sitthvoru megin eru tákn hertogadæmið Gelders, sem Arnhem tilheyrði áður fyrr. Kórónan efst vísar til konungsríkis Hollands. Fáninn er með sama tvíhöfða örn og sömu liti. == Orðsifjar == Á tímum [[Rómaveldi|Rómverja]] hét borgin Arenacum, sem merkir ''arnarstaður''. Arenacum breyttist í Arentheem, svo í Arneym og loks í Arnhem. Þess má geta að ''örn'' á hollensku er enn ''arend''. == Saga Arnhem == === Upphaf === Upphaf Arnhem má rekja til rómverskrar herstöðvar, en staðurinn var landamærastöð að Germaníu. Virkið í herstöðinni hét Castra Herculis (''Herkúlesarvirkið''), en staðinn kölluðu Rómverjar Arenacum (''Arnarstaðinn''). Áður fyrr var mikið um erni á svæðinu. Rómverjar hurfu af svæðinu og tóku frankar við búsetu þar. Eftir tíma Rómverja kom Arnhem fyrst við skjöl árið [[893]] í registur Prüm-klaustursins í Þýskalandi. Bærinn stóð þá nálægt ánni [[Ijssel]], ekki við Rín eins og í dag. Á [[13. öldin|13. öld]] voru greifarnir af Geldern eigendur bæjarins. [[1233]] veitti Ottó greifi Arnhem borgarréttindi, sem við það dafnaði vel. [[1364]] var mikill bruni í borginni, sem eyðilagði nær alla miðborgina. Það var þó ekki fyrr en á [[15. öldin|15. öld]] sem Arnhem fékk borgarmúra og varnarturna. Íbúar voru þá orðnir um 4.000. [[1433]] gekk borgin í [[Hansasambandið]]. Borgin verslaði aðallega með [[Bjór (öl)|bjór]], en í Arnhem var mikið framleitt af þeirri vöru. === Frelsisstríð === [[Mynd:Karl von Egmond.JPG|thumb|Karl frá Egmond]] [[1473]] keypti Karl hinn djarfi frá Búrgúnd borgina og allt héraðið Geldern, þar sem hann hafði stutt Arnold greifa af Geldern í uppreisn þar. En aðeins fjórum árum seinna féll Karl í orrustu gegn Svisslendingum og urðu því [[Niðurlönd]] öll eign Habsborgar. [[Austurríki|Austurrískt]] setulið var sent til Arnhem, en borgin þurfti að sjá því fyrir húsaskjól og vistum. Síðasti erfingi Geldern, Karl frá Egmond, hóf hins vegar einkastríð gegn Habsborg. [[1514]] réðist hann á Arnhem og hrakti þaðan alla Austurríkismenn. Hann reyndi að frelsa aðrar borgir, en lést í Arnhem [[1538]]. Á þessum árum, [[1530]]-[[1536|36]] var árfarvegi nyrðri Rínararmsins (Nederrijn) breytt og færður örlítið norðar. Þar með sleikti fljótið syðri borgarmörk Arnhem. Þetta gerði það að verkum að útflutningur verslunarvara varð einfaldari og borgin efldist. [[1543]] erfði [[Karl 5. keisari|Karl V]] keisari Niðurlönd, sem eftirlét [[Filippus 2. Spánarkonungur|Filippus]] syni sínum þau. Filippus var einnig konungur [[Spánn|Spánar]] og sendi hertogan af Alba til Niðurlanda, en hann stjórnaði þeim með harðri hendi. Norðurhéruð Niðurlanda gerðu því uppreisn. Arnhem var stofnfélagi í Utrecht-sambandinu [[1579]] gegn Spánverjum. Í frelsisstríðinu náðu Spánverjar aldrei að taka Arnhem. Þar var enskur her til aðstoðar í nokkur ár. Márits af Óraníu, arftaki ríkisstjórans Vilhjálms, sat í Arnhem [[1619]]-[[1623|23]] og lét styrkja borgarmúrana verulega. En ekki var ráðist á Arnhem frekar í þessu stíði. Eftir að friður var saminn [[1648]], voru varnir borgarinnar vanræktar. Þegar þriðja verslunarstríð Hollendinga og [[England|Englendinga]] hófst [[1672]], réðust [[Frakkland|Frakkar]] á Arnhem og hertóku hana. Þeir yfirgáfu borgina aftur eftir tvö ár. Við tók friður og uppgangur í borginni. === Frakkar og 19. öldin === [[Mynd:Springer-Arnhem.png|thumb|Ráðhúsið í Arnhem 1840]] Franskur byltingarher hertók Holland [[1795]] og stofnaði Batavíu-lýðveldið. [[17. janúar]] birtust Frakkar við borgardyr Arnhem, sem ekki gat varið sig. Vilhjálmur V af Óraníu flúði til Englands. Frakkar stjórnuðu borginni næstu árin. Við endurskipulagningu landsins varð Arnhem höfuðborg sýslunnar (département) Yssel-Supérieur. Eftir hrakfarir [[Napoleon Bonaparte|Napoleons]] í [[Rússland]]i sóttu bandamenn til vesturs. [[Prússland|Prússar]] frelsuðu borgina um sumarið [[1813]], sem aftur varð hollensk. Lítill [[iðnaður]] var í Arnhem á tímum [[Iðnbyltingin|iðnbyltingarinnar]]. [[1850]] bjuggu þar aðeins 9.000 manns. En borgin var vinsæl sem dvalarstaður fyrir hefðarfólk frá vesturhéruðunum (t.d. frá [[Amsterdam]] og [[Haag]]). Því mynduðust þar margar villur og stórir almenningsgarðar. Enn í dag kalla margir Hollendingar borgina ‚Parkstad,‘ sem merkir ''garðaborg''. Einnig varð borgin vinsæl ráðstefnuborg, sem og viðkomustaður ferðamanna. === Orrustan um Arnhem === [[Mynd:The vital bridge at Arnhem after the British paratroops had been driven back.jpg|thumb|left|Brúin í Arnheim eftir að Bretar hörfuðu þaðan. Til hægri má sjá ónýtar byggingar.]] [[Mynd:John Frost Brug (Arnhem) 01.jpg|thumb|Sama brúin í dag. Í forgrunni er minnisvarði um bardagann.]] [[Mynd:Breng 5243, Arnhem station.jpg|thumb|Rafstrætó]] Síðan [[1603]] hefur aðeins flotbrú verið yfir Rín við Arnhem. Þegar kom fram á [[20. öldin|20. öld]] jókst þörfin fyrir nýrri og betri brú, sökum aukinna samgangna. Núverandi brúin yfir Rín var smíðuð [[1932]]-[[1935|35]] og þótti mikil samgöngubót. En aðeins fimm árum eftir víglsuna réðust Þjóðverjar inn í Holland. Þá tóku hollenskir verkfræðingar það til bragðs að sprengja miðskipið á brúnni til að gera nasistum erfiðara fyrir að komast um landið. Engu að síður náðu Þjóðverjar að hertaka borgina nær átakalaust. Fyrir hernaðinn settu þeir niður flotbrú yfir Rín og létu gera við stálbrúna. Smíðinni lauk ekki fyrr en í [[ágúst]] [[1944]]. Aðeins mánuð síðar réðust bandamenn inn í Holland í þeirri viðleitni að frelsa landið og sækja lengra austur til Þýskalands. Verkefni þetta kallaðist '''Market Garden'''. Fyrsta skrefið var ná yfirráðum yfir öllum brúm yfir [[Maas]] og Rínararmana. Þetta gekk eftir í nokkrum borgum. Fámennur breskur her (740 manns) undir stjórn John Frost var sendur til Arnhem til að taka brúna. En þar mættu þeir mikilli andspyrnu Þjóðverja. Í fjóra daga héldu Bretarnir út gegn ofureflinu og var hart barist nær allan tímann. Þjóðverjar rýmdu borgina og sendu Hollendinga burt, en þar bjuggu þá 95 þús manns. Engin önnur hollensk borg lenti í harðari skotbardaga og ollu þeir talsverðum skemmdum. Að lokum létu Bretar undan síga og var bjargað af bandamönnum nálægt bænum Oosterbeek. Brúin sjálf skemmdist lítið við þessi átök, en [[7. október]] sama ár sprengdu bandamenn brúna til að koma í veg fyrir að Þjóðverjar gætu notað hana fyrir hergagnaflutninga. Eftir stríð var gert við brúna. Það voru síðan kanadískar hersveitir sem frelsuðu borgina úr höndum nasista á vormánuðum [[1945]]. === Eftir stríð === Skömmu eftir stríð hóf Arnhem að nota strætisvagna með rafkerfi (vírkerfi) fyrir ofan vagnana, eina borgin í Hollandi sem það gerir. Því nefna gárungar borgina oft Trolleystad, en Trolley kallast rafvagnarnir. Borgin dafnaði vel. Í dag eru uppi áætlanir um að reisa fleiri hverfi og er reiknað með að íbúafjöldinn fari yfir 160 þús á næstu árum. == Viðburðir == [[Mynd:Levend standbeeld Brussel.JPG|thumb|Ekki er allt sem sýnist. Þessi stytta er lifandi manneskja.]] '''World Statues Festival''' er árleg keppni í lifandi myndastyttum í borginni. Keppninni var hleypt af stokkunum [[1996]] og voru keppendur þá eingöngu Hollendingar. En með árunum fóru erlendir keppendur að taka þátt, þannig að eftir [[2004]] er talað um óopinbera HM í lifandi myndastyttum. Keppendur skreyta sig og klæða í ýmis gervi og stilla sér út sem myndastyttur. Keppnin fer fram síðustu helgina í [[ágúst]]. Á laugardegi fá krakkar að spreyta sig, en á sunnudeginum er keppni fullorðinna. Um 350 þús manns sækja borgina heim til að fylgjast með. Á uppstigningardegi ár hvert er haldin '''Harley Davidson hátíð''' í Arnhem. Hún er skipulögð af [[Harley Davidson]] klúbbnum í Hollandi. '''Rio aan de Rijn''' (''Ríó við Rín'') er heitið á sumarkarnevalinu í Arnhem. Hátíðin stendur yfir í miðborginni í þrjá daga og dregur hún að sér um 150 þús gesti. Á köldum dögum á veturna er íshátíðin '''Warme Winter Weken''' haldin í borginni. Á hátíðinni er keppt í íshöggvi (icecarving), sett er upp ísbraut, settar eru upp leiksýningar og tónleikar, og ýmislega fleira. == Viðurkenningar == Á síðustu árum hefur Arnhem hlotið ýmsar viðurkenningar. * [[2007]]: Besta miðborg Hollands 2007-2009. * [[2008]]: Grænasta borgin í Hollandi * [[2009]]: Besta viðburðaborgin í Hollandi * [[2009]]: Grænasta borgin í [[Evrópa|Evrópu]] == Byggingar og kennileiti == [[Mynd:Arnheim Kirche.JPG|thumb|Grote kerk]] * Stóra kirkjan (Groote kerk) var reist [[1452]]-[[1560]] og helguð heilögum Eusebiusi. Þar hvílir hertoginn Karl frá Egmond sem stríddi gegn Habsborg nær allt sitt líf. Í seinna stríðinu stórskemmdist kirkjan. Í viðgerðum eftir stríð fékk kirkjan nýjan turn sem er 93 metra hár. Kirkjan er þó ekki vígð. Engar guðsþjónustur fara þar fram, heldur ýmsir menningarviðburðir. * [[John Frost brúin]] yfir Rín var reist 1932-35. Hún var í brennidepli í heimstyrjöldinni síðari, er fáliðaður breskur her reyndi að ná yfirráðum yfir henni og lenti í stórorrustu við ofurefli nasista. * Nederlands Openluchtmuseum er nokkurs konar byggðasafn í Arnhem. Húsin sem þar eru til sýnis gefa innsýn í Holland síðustu 350 árin. Safnið var stofnað [[1912]] í því skyni að varðveita gamlar hollenskar alþýðubyggingar og opnað [[1918]]. Í seinna stríðinu skemmdust mörg húsin. Þar eru nú 80 hús, íbúðarhús, verkhús, kirkja, vindmylla og verslanir. Árið [[2005]] var safn þetta kjörið sem safn ársins í Hollandi. * Maarten van Rossum Huis er einnig kallað Duivelshuis, sem merkir ''djöflahúsið''. Það var reist [[1545]] af van Rossum hershöfðingja. En [[1830]] var það gert að ráðhúsi borgarinnar og er það enn. Styttan á þaki hússins er af van Rossum. * Sabelspoort er heiti á gömlu borgarhliði. Það var reist [[1357]] og var hluti af varnarmúrum borgarinnar, sem mikið reyndi á í sjálfstæðisstríðinu. Hliðið var einnig notað sem fangelsi. Fyrir heimstyrjöldina síðari voru aðrar byggingar allt í kringum hliðið, en sökum þess að þær eyðilögðust í átökum voru þær rifnar. Nú stendur hliðið því eitt og sér og nýtur sín vel. == Gallerí == <gallery> Mynd:Openma04.JPG|Nokkur skrautleg hús á byggðasafninu Mynd:Duivelshuis Arnhem mei 2007.jpg|Djöflahúsið er ráðhús borgarinnar í dag Mynd:Sabelspoort.JPG|Sabelspoort er gamalt borgarhlið </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Arnhem|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 24. júní|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} [[Flokkur:Borgir í Hollandi]] [[Flokkur:Sveitarfélög í Hollandi]] [[Flokkur:Hansasambandið]] bnf2txw1qap0oxga5x3e9waxytvuif5 1982062 1982061 2026-10-06T23:52:21Z Fyxi 84003 1982062 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Arnhem | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Borg]] og [[sveitarfélag]] | mynd = Arnhem Blick von der Grote Kerk Sint Eusebius 04.jpg | mynd_stærð = | mynd_texti = | fáni = VlagArnhem.svg | fáni_stærð = | innsigli = | skjaldarmerki = Coat of arms of Arnhem.svg | viðurnefni = | kort = LocatieArnhem.png | kort_texti = Staðsetning í Gelderland | teiknibóla_kort = Holland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Hollandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = [[Fylki Hollands|Fylki]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Gelderland}} | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = Sveitarfélag | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmál">{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86358NED/table |title=Kerncijfers wijken en buurten 2026 |publisher=[[Statistics Netherlands|CBS]] |language=nl |access-date=2026-10-06}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 101,5 | flatarmál_land_km2 = 97,7 | flatarmál_vatn_km2 = 3,9 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |title=Population dynamics; birth, death and migration per region |publisher=[[Statistics Netherlands|CBS]] |access-date=2026-10-06}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 171.822 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Arnhem''' er höfuðborg fylkisins [[Gelderland]] í [[Holland]]i. Hún er önnur stærsta borgin í fylkinu með 171 þúsund íbúa ([[2025]]).<ref name="mannfjöldi" /> Hart var barist um borgina í [[seinni heimstyrjöldin]]ni, er bandamenn reyndu að ná [[John Frost brúin|brúnni yfir Rín]] á sitt vald. == Lega og lýsing == Arnhem liggur við ána [[Rín (fljót)|Rín]] austarlega í Hollandi, en þetta er nyrðri Rínararmurinn og kallast Neder-Rijn (Neðrarín). Aðeins 15 km eru til þýsku landamæranna. Næstu borgir eru [[Nijmegen]] til suðurs (15 km), [[Apeldoorn]] til norðurs (25 km), [[Kleve]] í [[Þýskaland]]i til suðausturs (35 km) og [[Utrecht]] til vesturs (60 km). == Skjaldarmerki og fáni == [[Skjaldarmerki]] Arnhem er hvítur tvíhöfða örn á ljósbláum grunni. Örninn er tákn um [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkið]], en einnig merki um heiti borgarinnar (Arnarborgin). Ljónin sitthvoru megin eru tákn hertogadæmið Gelders, sem Arnhem tilheyrði áður fyrr. Kórónan efst vísar til konungsríkis Hollands. Fáninn er með sama tvíhöfða örn og sömu liti. == Orðsifjar == Á tímum [[Rómaveldi|Rómverja]] hét borgin Arenacum, sem merkir ''arnarstaður''. Arenacum breyttist í Arentheem, svo í Arneym og loks í Arnhem. Þess má geta að ''örn'' á hollensku er enn ''arend''. == Saga Arnhem == === Upphaf === Upphaf Arnhem má rekja til rómverskrar herstöðvar, en staðurinn var landamærastöð að Germaníu. Virkið í herstöðinni hét Castra Herculis (''Herkúlesarvirkið''), en staðinn kölluðu Rómverjar Arenacum (''Arnarstaðinn''). Áður fyrr var mikið um erni á svæðinu. Rómverjar hurfu af svæðinu og tóku frankar við búsetu þar. Eftir tíma Rómverja kom Arnhem fyrst við skjöl árið [[893]] í registur Prüm-klaustursins í Þýskalandi. Bærinn stóð þá nálægt ánni [[Ijssel]], ekki við Rín eins og í dag. Á [[13. öldin|13. öld]] voru greifarnir af Geldern eigendur bæjarins. [[1233]] veitti Ottó greifi Arnhem borgarréttindi, sem við það dafnaði vel. [[1364]] var mikill bruni í borginni, sem eyðilagði nær alla miðborgina. Það var þó ekki fyrr en á [[15. öldin|15. öld]] sem Arnhem fékk borgarmúra og varnarturna. Íbúar voru þá orðnir um 4.000. [[1433]] gekk borgin í [[Hansasambandið]]. Borgin verslaði aðallega með [[Bjór (öl)|bjór]], en í Arnhem var mikið framleitt af þeirri vöru. === Frelsisstríð === [[Mynd:Karl von Egmond.JPG|thumb|Karl frá Egmond]] [[1473]] keypti Karl hinn djarfi frá Búrgúnd borgina og allt héraðið Geldern, þar sem hann hafði stutt Arnold greifa af Geldern í uppreisn þar. En aðeins fjórum árum seinna féll Karl í orrustu gegn Svisslendingum og urðu því [[Niðurlönd]] öll eign Habsborgar. [[Austurríki|Austurrískt]] setulið var sent til Arnhem, en borgin þurfti að sjá því fyrir húsaskjól og vistum. Síðasti erfingi Geldern, Karl frá Egmond, hóf hins vegar einkastríð gegn Habsborg. [[1514]] réðist hann á Arnhem og hrakti þaðan alla Austurríkismenn. Hann reyndi að frelsa aðrar borgir, en lést í Arnhem [[1538]]. Á þessum árum, [[1530]]-[[1536|36]] var árfarvegi nyrðri Rínararmsins (Nederrijn) breytt og færður örlítið norðar. Þar með sleikti fljótið syðri borgarmörk Arnhem. Þetta gerði það að verkum að útflutningur verslunarvara varð einfaldari og borgin efldist. [[1543]] erfði [[Karl 5. keisari|Karl V]] keisari Niðurlönd, sem eftirlét [[Filippus 2. Spánarkonungur|Filippus]] syni sínum þau. Filippus var einnig konungur [[Spánn|Spánar]] og sendi hertogan af Alba til Niðurlanda, en hann stjórnaði þeim með harðri hendi. Norðurhéruð Niðurlanda gerðu því uppreisn. Arnhem var stofnfélagi í Utrecht-sambandinu [[1579]] gegn Spánverjum. Í frelsisstríðinu náðu Spánverjar aldrei að taka Arnhem. Þar var enskur her til aðstoðar í nokkur ár. Márits af Óraníu, arftaki ríkisstjórans Vilhjálms, sat í Arnhem [[1619]]-[[1623|23]] og lét styrkja borgarmúrana verulega. En ekki var ráðist á Arnhem frekar í þessu stíði. Eftir að friður var saminn [[1648]], voru varnir borgarinnar vanræktar. Þegar þriðja verslunarstríð Hollendinga og [[England|Englendinga]] hófst [[1672]], réðust [[Frakkland|Frakkar]] á Arnhem og hertóku hana. Þeir yfirgáfu borgina aftur eftir tvö ár. Við tók friður og uppgangur í borginni. === Frakkar og 19. öldin === [[Mynd:Springer-Arnhem.png|thumb|Ráðhúsið í Arnhem 1840]] Franskur byltingarher hertók Holland [[1795]] og stofnaði Batavíu-lýðveldið. [[17. janúar]] birtust Frakkar við borgardyr Arnhem, sem ekki gat varið sig. Vilhjálmur V af Óraníu flúði til Englands. Frakkar stjórnuðu borginni næstu árin. Við endurskipulagningu landsins varð Arnhem höfuðborg sýslunnar (département) Yssel-Supérieur. Eftir hrakfarir [[Napoleon Bonaparte|Napoleons]] í [[Rússland]]i sóttu bandamenn til vesturs. [[Prússland|Prússar]] frelsuðu borgina um sumarið [[1813]], sem aftur varð hollensk. Lítill [[iðnaður]] var í Arnhem á tímum [[Iðnbyltingin|iðnbyltingarinnar]]. [[1850]] bjuggu þar aðeins 9.000 manns. En borgin var vinsæl sem dvalarstaður fyrir hefðarfólk frá vesturhéruðunum (t.d. frá [[Amsterdam]] og [[Haag]]). Því mynduðust þar margar villur og stórir almenningsgarðar. Enn í dag kalla margir Hollendingar borgina ‚Parkstad,‘ sem merkir ''garðaborg''. Einnig varð borgin vinsæl ráðstefnuborg, sem og viðkomustaður ferðamanna. === Orrustan um Arnhem === [[Mynd:The vital bridge at Arnhem after the British paratroops had been driven back.jpg|thumb|left|Brúin í Arnheim eftir að Bretar hörfuðu þaðan. Til hægri má sjá ónýtar byggingar.]] [[Mynd:John Frost Brug (Arnhem) 01.jpg|thumb|Sama brúin í dag. Í forgrunni er minnisvarði um bardagann.]] [[Mynd:Breng 5243, Arnhem station.jpg|thumb|Rafstrætó]] Síðan [[1603]] hefur aðeins flotbrú verið yfir Rín við Arnhem. Þegar kom fram á [[20. öldin|20. öld]] jókst þörfin fyrir nýrri og betri brú, sökum aukinna samgangna. Núverandi brúin yfir Rín var smíðuð [[1932]]-[[1935|35]] og þótti mikil samgöngubót. En aðeins fimm árum eftir víglsuna réðust Þjóðverjar inn í Holland. Þá tóku hollenskir verkfræðingar það til bragðs að sprengja miðskipið á brúnni til að gera nasistum erfiðara fyrir að komast um landið. Engu að síður náðu Þjóðverjar að hertaka borgina nær átakalaust. Fyrir hernaðinn settu þeir niður flotbrú yfir Rín og létu gera við stálbrúna. Smíðinni lauk ekki fyrr en í [[ágúst]] [[1944]]. Aðeins mánuð síðar réðust bandamenn inn í Holland í þeirri viðleitni að frelsa landið og sækja lengra austur til Þýskalands. Verkefni þetta kallaðist '''Market Garden'''. Fyrsta skrefið var ná yfirráðum yfir öllum brúm yfir [[Maas]] og Rínararmana. Þetta gekk eftir í nokkrum borgum. Fámennur breskur her (740 manns) undir stjórn John Frost var sendur til Arnhem til að taka brúna. En þar mættu þeir mikilli andspyrnu Þjóðverja. Í fjóra daga héldu Bretarnir út gegn ofureflinu og var hart barist nær allan tímann. Þjóðverjar rýmdu borgina og sendu Hollendinga burt, en þar bjuggu þá 95 þús manns. Engin önnur hollensk borg lenti í harðari skotbardaga og ollu þeir talsverðum skemmdum. Að lokum létu Bretar undan síga og var bjargað af bandamönnum nálægt bænum Oosterbeek. Brúin sjálf skemmdist lítið við þessi átök, en [[7. október]] sama ár sprengdu bandamenn brúna til að koma í veg fyrir að Þjóðverjar gætu notað hana fyrir hergagnaflutninga. Eftir stríð var gert við brúna. Það voru síðan kanadískar hersveitir sem frelsuðu borgina úr höndum nasista á vormánuðum [[1945]]. === Eftir stríð === Skömmu eftir stríð hóf Arnhem að nota strætisvagna með rafkerfi (vírkerfi) fyrir ofan vagnana, eina borgin í Hollandi sem það gerir. Því nefna gárungar borgina oft Trolleystad, en Trolley kallast rafvagnarnir. Borgin dafnaði vel. Í dag eru uppi áætlanir um að reisa fleiri hverfi og er reiknað með að íbúafjöldinn fari yfir 160 þús á næstu árum. == Viðburðir == [[Mynd:Levend standbeeld Brussel.JPG|thumb|Ekki er allt sem sýnist. Þessi stytta er lifandi manneskja.]] '''World Statues Festival''' er árleg keppni í lifandi myndastyttum í borginni. Keppninni var hleypt af stokkunum [[1996]] og voru keppendur þá eingöngu Hollendingar. En með árunum fóru erlendir keppendur að taka þátt, þannig að eftir [[2004]] er talað um óopinbera HM í lifandi myndastyttum. Keppendur skreyta sig og klæða í ýmis gervi og stilla sér út sem myndastyttur. Keppnin fer fram síðustu helgina í [[ágúst]]. Á laugardegi fá krakkar að spreyta sig, en á sunnudeginum er keppni fullorðinna. Um 350 þús manns sækja borgina heim til að fylgjast með. Á uppstigningardegi ár hvert er haldin '''Harley Davidson hátíð''' í Arnhem. Hún er skipulögð af [[Harley Davidson]] klúbbnum í Hollandi. '''Rio aan de Rijn''' (''Ríó við Rín'') er heitið á sumarkarnevalinu í Arnhem. Hátíðin stendur yfir í miðborginni í þrjá daga og dregur hún að sér um 150 þús gesti. Á köldum dögum á veturna er íshátíðin '''Warme Winter Weken''' haldin í borginni. Á hátíðinni er keppt í íshöggvi (icecarving), sett er upp ísbraut, settar eru upp leiksýningar og tónleikar, og ýmislega fleira. == Viðurkenningar == Á síðustu árum hefur Arnhem hlotið ýmsar viðurkenningar. * [[2007]]: Besta miðborg Hollands 2007-2009. * [[2008]]: Grænasta borgin í Hollandi * [[2009]]: Besta viðburðaborgin í Hollandi * [[2009]]: Grænasta borgin í [[Evrópa|Evrópu]] == Byggingar og kennileiti == [[Mynd:Arnheim Kirche.JPG|thumb|Grote kerk]] * Stóra kirkjan (Groote kerk) var reist [[1452]]-[[1560]] og helguð heilögum Eusebiusi. Þar hvílir hertoginn Karl frá Egmond sem stríddi gegn Habsborg nær allt sitt líf. Í seinna stríðinu stórskemmdist kirkjan. Í viðgerðum eftir stríð fékk kirkjan nýjan turn sem er 93 metra hár. Kirkjan er þó ekki vígð. Engar guðsþjónustur fara þar fram, heldur ýmsir menningarviðburðir. * [[John Frost brúin]] yfir Rín var reist 1932-35. Hún var í brennidepli í heimstyrjöldinni síðari, er fáliðaður breskur her reyndi að ná yfirráðum yfir henni og lenti í stórorrustu við ofurefli nasista. * Nederlands Openluchtmuseum er nokkurs konar byggðasafn í Arnhem. Húsin sem þar eru til sýnis gefa innsýn í Holland síðustu 350 árin. Safnið var stofnað [[1912]] í því skyni að varðveita gamlar hollenskar alþýðubyggingar og opnað [[1918]]. Í seinna stríðinu skemmdust mörg húsin. Þar eru nú 80 hús, íbúðarhús, verkhús, kirkja, vindmylla og verslanir. Árið [[2005]] var safn þetta kjörið sem safn ársins í Hollandi. * Maarten van Rossum Huis er einnig kallað Duivelshuis, sem merkir ''djöflahúsið''. Það var reist [[1545]] af van Rossum hershöfðingja. En [[1830]] var það gert að ráðhúsi borgarinnar og er það enn. Styttan á þaki hússins er af van Rossum. * Sabelspoort er heiti á gömlu borgarhliði. Það var reist [[1357]] og var hluti af varnarmúrum borgarinnar, sem mikið reyndi á í sjálfstæðisstríðinu. Hliðið var einnig notað sem fangelsi. Fyrir heimstyrjöldina síðari voru aðrar byggingar allt í kringum hliðið, en sökum þess að þær eyðilögðust í átökum voru þær rifnar. Nú stendur hliðið því eitt og sér og nýtur sín vel. == Gallerí == <gallery> Mynd:Openma04.JPG|Nokkur skrautleg hús á byggðasafninu Mynd:Duivelshuis Arnhem mei 2007.jpg|Djöflahúsið er ráðhús borgarinnar í dag Mynd:Sabelspoort.JPG|Sabelspoort er gamalt borgarhlið </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Arnhem|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 24. júní|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} [[Flokkur:Borgir í Hollandi]] [[Flokkur:Sveitarfélög í Hollandi]] [[Flokkur:Hansasambandið]] dtnkngqrhj9kq2ph76sxpphudmf8079 0 100000 1982090 1925133 2026-10-07T08:42:44Z Dimmi Dan 121565 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|2|0 */ 1982090 wikitext text/x-wiki '''Star Wars Jedi Knight II: Jedi Outcast''' er amerískur hasar-tölvuleikur í fyrstu og þriðju persónu (með valkosti þar á milli), framleidddur af [[LucasArts]] og [[Activision]] og forritaður af [[Raven Software]], sem kom út árið 2002. Hann er hluti af [[Star Wars]]: [[Jedi Knight serían|Jedi Knight seríunni]]. Í leiknum bregður leikmaður sér í hlutverk [[Kyle Katarn]], sem er í verkefni með kærustu sinni [[Jan Ors]]. Verkefnið gengur út á það að hindra áætlun hins illa [[Desann]] og hans manna, sem er að byggja upp illan her með því að gefa fólki [[Mátturinn (Star Wars)|máttinn]]. Hægt er að spila leikinn einsamall sem og á Internetinu í fjölspili. Sú spilun felur í sér tvo valmöguleika á tengingu tölvna: [[Staðarnet| Staðarnets-]] og Internetstengingu. Er leikurinn var gagnrýndur fékk hann 75 til 89 prósentur. ==Spilun leiksins== ===Spil fyrir einn (en. Single Player)=== Kyle Katarn byrjar með einungis geislabyssu og stuðbyssu, að berjast aðalega við „Klóna-hermenn“ (ens. "Clone Troopers"). Svo er söguþráðurinn fer lengra, fær leikmaður öll vopnin. Hann fær ákveðið magn af lífi og brynju (shield), sem fer eftir val erfiðleikans. Erfiðleikarnir eru: *Padawan (létt); *Jedi (venjulegur erfiðleiki); *Jedi Knight (erfitt) ; *Jedi Master (afar erfitt). Sjálfgefið er að spila í fyrstu persónu er valdar eru byssur, og þriðju persónu með [[geislasverð|geislasverði]], en er það allt breytilegt. Kyle fær geislasverð í leiknum frá [[Logi Geimgengill (Star Wars)|Loga Gemgengli]] , en þá fær hann líka ákveðið magn af máttinum, sem bætist á þar til enda leiks. Mátturinn felur í sér m.a. að ýta og toga, eldingar frá höndunum og kast geislasverðs. ===Fjölspil (en. Multiplayer)=== Hægt er að spila á netinu, en spilahættir þar eru öðruvísi en einsömul spilun, þeir eru: *Allir á móti öllum (en. Free for All): Markmiðið er að útrýma sem flestum leikmönnum, og allir eru á móti öllum; *Fánaleit (en. Capture the Flag): Tvö lið keppa á móti hvoru öðru. Bæði liðin hafa fána, annað liðið hefur rauðan og hitt bláan. Liðin reyna að ná sem flestum stigum með því að ná fána hins liðsins og koma með hann aftur að fána síns liðs. Einnig fá liðin stig með því að drepa liðsmenn hins liðsins. ==Samantekt== ===Persónur og umhverfi=== [[Málaliði|Málaliðinn]] Kyle Katarm, fyrverandi ''Jedi'' sem freistað var næstum í hina illu hlið Jedanna, er [[aðalpersóna]] leiksins. Hann er í verkefni með Jan Ors, kærustu sinni. Hún er einnig málaliði. Mon Mothma, þjóðhöfðingi ''The New Republic'', gefur Kyle og Jan ýmsar skipanir. Kyle hittir ýmsar persónur í gegnum leikinn, meðal annars Lando Calrissian, hæstráðanda í Skýjaborg (Cloud City), og [[Luke Skywalker]]. Aðalóvinir Kyle í leiknum eru Desann, Tavion, Reelo Baruk og Galak Fyyar. ===Söguþráður=== Málaliðarnir Kyle og Jan eru í byrjun leiksins á leið til ''Valley of the Jedi'', undir stjórn Mon Mothma, en hennar menn fundu út að óvinir þeirra, sem lifðu Endor-stríðið af, dveldu þar. Allt í einu komast til þeirra skilaboð frá Mon Mothma, þar sem hún segir að fleiri óvinir hefðu orðið eftir heldur en þau áttu von á. Rétt áður en þau koma út finna þau kristalla sem líkjast nokkuð kristöllum geislasverða. Þau komast svo að því hjá Mon Mothma að þessir kristallar tengjast hinu illa verkefni Desann, að byggja upp her af ''Clone troopers'' með máttinn. Þess vegna fara Kyle og Jan í ''Artus Prime'' námuna því þau grunar að kristallarnir séu úr cortosis, ímynduðu efni úr ''Star Wars Expanded Universe'' (stækkaða Stjörnustríðsheiminum), sem er í þeirri námu. Í námunni finna þau hinn illa Desann, sem drepur Jan og særir Kyle. Desann flýgur svo í burtu meðan Kyle liggur eftir í sárum sínum. Kyle, öskureiður, ákveður að finna Jan, en til þess þarf hann máttinn. Þess vegna ákveður hann að fara til Loga Geimgengils til þess að öðlast máttinn og geislasverðið. Logi Geimgengill er í ''Jedi Academy'', og er Kyle kemur þar vill Logi meina að þetta verkefni sé þó nokkuð erfitt fyrir Kyle, þar sem Kyle hefur ekki verið Jedi í langan tíma. Logi vill þess vegna að Kyle endurtaki kennslustundir í Jedi-hugleiðslu. Þrátt fyrir það heimtar Kyle að fá máttinn (sem bætir við nýum möguleikum fyrir spilandann) og og upplýsingar um Desann. Logi tengir Desann við Reelo Baruk, glæpayfirmann frá ''Rodia'', sem virðist vinna við sorpið í ''Na Shaddaa''. Reelo er ekki mikið gagn varðandi upplýsingar, en í ''Na Shaddaa'' finnur Kyle Lando Calrissian, stjóri ''Skýjaborg'' (en. Cloud City), nú ''Na Shaddaa''. Kyle og Lando gefa hvor öðrum upplýsingar, og Kyle finnur út að Desann er með stóra framleiðslu ''cortosis'' kristöllum í Skýjaborg. Þarmeð áætlar Kyle að fara í Skýjaborg. Lando skutlar Kyle að neðstu hæð Skýjaborg í geimskipi sínu. Í Skýjaborg berst Kyle við ''Reborn'' (á íslensku bókstaflega „endurfæddir“), sem eru illir Jedar. Þegar hann kemst að efstu hæðinni finnur hann svo Tavion, aðstoðarkonu Desann, þar sem hann vinnur í baráttu milli þeirra, grátbiður hún um lífið. Í staðinn fær Kyle bæði þær upplýsingar að Jan er í raun ekki dauð, bara held föst í ''Doomsgiver''(geimskipi Desann), sem og fær hann að nota geimskip hennar til að fljúga að ''Doomsgiver''. Kyle lendir svo á ''Cairn Installation'', herstöð í Lenico Beltis smástirni. Þar þarf hann að fela sig frá ''Clone troopers'' og á meðan fara fram hjá þeim. Svo finnur hann Loga Geimgengil, og frá honum fær að vita að Desann notaði orku úr ''Valley of the Jedi'' til að búa til stórann her ''Reborn'' (endurfæddra). Svo berjast Logi og Kyle við fleiri ''Reborn'', en fara svo hvor sína leið. Kyle hittir þá á nýja óvini, „Shadowtroopers“ (Skugga-hermenn), er klæðast háþróuðum búnaði sem hefur viðnám gegn geisla-sverðs og hefur ósýnileika, takmarkaðan þó. Er Kyle kemur að ''Doomsgiver'' finnur hann Jan. Desann hafði ekki drepið hana af því að hann vantaði upplýsingar frá henni sem áttu að nýtast honum. Þau eru mjög hamingjusöm þar til að Kyle finnur út að Desann ætlar að ráðast á ''Jedi Academy'', staðsett á plánetunni Yavin IV. Kyle og Jan finna leiðina að geislaskjaldarbúnaðinum, sem Kyle eyðileggur. Kyle lendir svo í átökum gegn Galak Fyyar, sem er vísindamaður fyrir Lord Hethrir í ''Empire Reborn'' (á íslensku „Heimsveldið endurfætt“, lítill hluti ''Imperial Remnants'' — þær manneskjur sem lifðu af Endor-stríðið, sem útrýmdi ''Death Star''). Galak Fyyar átti hugmyndina um notkun ''cortosis'' kristallanna fyrir ''Shadow armor'' (á íslensku „skuggabúnaður“), og hótar Galak að eftir stuttann tíma muni hann stjórna sólarkerfinu með ''cortosis''-hnefa. Herra Fyyar klæðist sjálfur bæði gylltum ''cortosis'' búnaði, sem er, eins og ''Shadow armor'', með viðnám gegn geislasverðum. Kyle er sannfærður um að geta drepið Galak Fyyar, og þeir tveir há einvígi. Þótt hörkuerfitt sé vinnur Kyle Galak Fyyar. Eftir þetta fer hann til Jan og þau flýja í litlu flótta-geimskipi (á ensku ''escape pod'') til ''Yavin IV'' sem er pláneta með miklum gróðri. Er þau koma að ''Yavin IV'' fara þau hvor sína leiðina. Kyle berst gegn ''Clone Troopers'' og ''Shadowtroopers'' á ''Yavin IV'', þangað til hann kemur að ''Jedi Academy''. Þar sér Kyle að Desann hefur því miður þegar tekist að ráðast á ''Jedi Academy'', og lítill her hans er í mikum bardaga á móti þeim ''Jedi'' í ''Jedi Academy''. Er Kyle finnur Desann fremur Desann galdrabrögð með mættinum, svo sem að vera ósýnilegur og að þrífaldast. En á endanum finnur Kyle hann í einlokuðum sal. Desann reynir að sannfæra Kyle um að gerast meðlimur hinna illu ''Jedi''. Kyle spyr til baka, afhverju ætti Desann ekki að vera sannur ''Jedi''? Desann reiðist mjög, og þeir fara í einvígi sem myndi ákveða örlög sólarkerfisins. Kyle vinnur, að sjálfsögðu, og hann og Jan fagna. ===Borð=== Í leiknum eru sjö borð, þ.e.: *Verkefnið í ''Kejim'' *Orrustan á ''Artus Prime'' *Verkefnið í ''Nar Shaada'' *Orrustan í ''Bespin'' *Verkefnið í ''Cairn'' herstöðinni *Orrustan í ''Yavin 4'' *Verkefnið í ''Alzoc III'' ==Vopn== Öll vopnin sem hægt er að fá í leiknum eru: *Geislaskambyssa(Bryar Pistol); *Stuðbyssa (Stun Baton); *Geislalásbogi (Wookiee Bowcaster ); *Geislariffill (E-11 Stormtrooper Rifle); *Geislariffill (Tenloss Disruptor Rifle); *Geisla hríðskotabyssa (Imperial Heavy Repeater); *Haglabyssa(Golan Arms FC-1); *Öflug haglabyssa(Desctructive Electro-magnetic Pulse 2 Gun); *Sprengja(Thermal Detonator); *Jarðsprengjur sem springa við skot(Detonation Packs); *Jarðsprengjur sem springa við snertingu(Laser Trip Mines). ==Svindl== Svindl voru gerð fyrir leikinn, en þau má finna hér: http://www.cheatchannel.com/files/jedik2jo.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907125442/http://www.cheatchannel.com/files/jedik2jo.htm |date=2011-09-07 }}. ==Stýrikerfi== Leikurinn er til fyrir eftirfarandi stýrikerfi: *Windows PC *Apple Macintosh *Microsoft Xbox *Nintendo GameCube ==Heimildir== * http://en.wikipedia.org/wiki/Star_Wars_Jedi_Knight_II:_Jedi_Outcast * http://starwars.wikia.com/wiki/Galak_Fyyar * http://starwars.wikia.com/wiki/Empire_Reborn * http://starwars.wikia.com/wiki/Imperial_Remnant * http://starwars.wikia.com/wiki/Shadow_armor * http://starwars.wikia.com/wiki/Hethrir * http://starwars.wikia.com/wiki/Battle_of_Endor * http://starwars.wikia.com/wiki/Reelo_Baruk [[Flokkur:Bandarískir tölvuleikir]] [[Flokkur:Stjörnustríð]] d2t7o3ibsg2nvg6eac6qt3g72s5cuje 0 102063 1982063 1869061 2026-10-07T00:13:47Z Fyxi 84003 snið 1982063 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Assen | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Borg]] og [[sveitarfélag]] | mynd = AssenMarkt.JPG | mynd_stærð = | mynd_texti = | fáni = Flag of Assen.svg | fáni_stærð = | innsigli = | skjaldarmerki = Assen wapen.svg | viðurnefni = | kort = Map - NL - Municipality code 0106 (2009).svg | kort_texti = Staðsetning í Drenthe | teiknibóla_kort = Holland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Hollandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Holland}} | undirskipting_gerð1 = [[Fylki Hollands|Fylki]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Drenthe}} | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = Sveitarfélag | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmál">{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86358NED/table |title=Kerncijfers wijken en buurten 2026 |publisher=[[Statistics Netherlands|CBS]] |language=nl |access-date=2026-10-06}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 83,5 | flatarmál_land_km2 = 81,8 | flatarmál_vatn_km2 = 1,6 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/en/dataset/37259eng/table |title=Population dynamics; birth, death and migration per region |publisher=[[Statistics Netherlands|CBS]] |access-date=2026-10-06}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 31. desember 2025 | mannfjöldi_heild = 70.769 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Assen''' er höfuðborgin í hollenska fylkinu [[Drenthe]]. Þar búa um 71 þúsund manns (2025) og er næststærsta borgin í fylkinu (á eftir [[Emmen]]).<ref name="mannfjöldi" /> == Lega og lýsing == Assen liggur norðaustarlega í [[Holland]]i. Næstu borgir eru [[Groningen]] til norðurs (25 km), Emmen til suðausturs (35 km), [[Leeuwarden]] til norðvesturs (65 km) og [[Zwolle]] til suðvesturs (75 km). Assen liggur á sandhrygg og því er lítið um vatn þar. Aðeins nokkur síki eru í borginni. Skipaskurður tengir Assen við aðalskipaleiðir í Hollandi. == Fáni og skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] borgarinnar sýnir mynd af [[María mey|Maríu mey]] með Jesúbarnið á bláum grunni. Það er fengið að láni úr merki klaustursins Maria de Campe, nema hvað [[Jesús]] situr á hægra hné Maríu (öfugt í klaustrinu). Merkið var formlega tekið upp [[19. september]] [[1821]]. Fáninn var tekinn upp [[1959]] og myndar bláa og hvíta láréttar rendur. Litirnir voru teknir úr skjaldarmerkinu. == Söguágrip == [[Mynd:TT-circuit-Assen0605.jpg|thumb|Mótorhjólabrautin í Assen er ein sú þekktasta í Evrópu]] [[1285]] var klaustrið Sancta Maria de Campe reist á staðnum þar sem í dag er Assen. Klaustrið var varið með síkjum og múrum, en umhverfis það myndaðist byggð. [[1602]] hurfu Spánverjar úr héraðinu og var klaustrinu þá lokað og breytt í skóla. Bærinn Assen myndaðist þó ekki fyrr en seinna á [[17. öldin|17. öld]]. Bærinn var lítill í fyrstu og náði ekki að vaxa utan klausturmúrana fyrr en á [[18. öld]]. Árið [[1807]] ákvað konungurinn [[Loðvík Bonaparte]] að sameina Assen og nokkra bæi í nærsveitum. Sameiningin tókst svo vel og varð svæðinu svo mikil lyftistöng, að hann veitti Assen borgarréttindi tveimur árum síðar. [[1814]] hurfu [[Frakkland|Frakkar]] úr héraðinu og varð Assen þá að höfuðstað svæðisins Drenthe. Assen varð síðan að höfuðborg héraðsins þegar það var splittað frá [[Overjissel]] [[1839]]. Þann [[13. mars]] [[1978]] ruddist flokkur manna frá Molúkkaeyjum ([[Indónesía|Indónesíu]]) inn í stjórnarbyggingu í Assen og tóku 70 manns í gíslingu. Sérsveit lögreglunnar ruddist inn í bygginguna daginn eftir og náði að frelsa gíslana. Aðeins einn þeirra lét lífið. == Íþróttir == Við Assen er hin kunna mótórhjólabraut TT Circuit Assen, en þar er keppt í Grand Prix Nederlande. [[2009]] var stærsta hjólreiðakeppni [[Spánn|Spánar]] með rásmark í Assen. Hjólaður var einn hringur á kappakstursbrautinni áður en öll hersingin hjólaði í suðurátt. == Frægustu börn borgarinnar == * ([[1904]]) [[Anne de Vries]] rithöfundur * ([[1973]]) [[Peter Hoekstra]] knattspyrnumaður == Gallerí == <gallery> Mynd:Witte Huis-Assen.jpg|Hvíta húsið (Witte Huis) er í einkaeigu Mynd:Assen, torentje in het centrum 2008-04-27 17.39.JPG|Torentje Mynd:Drents Museum.jpg|Drenths Museum er sögu- og listasafn Mynd:Assen-Kloosterkerk.jpg|Gamla klausturkirkjan </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{Wpheimild|titill= Assen|tungumál= nl|mánuðurskoðað= 17. október|árskoðað= 2011}} == Tenglar == {{Commons}} * {{Opinber vefsíða}} [[Flokkur:Borgir í Hollandi]] [[Flokkur:Sveitarfélög í Hollandi]] jpwg3ggbut6a7rq47nuoo8aeqztyp6m 0 117799 1982088 1888489 2026-10-07T07:57:20Z Linlin1010 121559 Updated official website: the old domain lunascape.tv expired and is now owned by an unrelated third party (current official site: lunascape.org). COI disclosure: I am an employee of G.U.Group, the developer of Lunascape. 1982088 wikitext text/x-wiki [[File:Lunascape-logo.png|thumb|right|Merki Lunascape]] '''Lunascape '''er [[vafri]] sem kom fyrst á markað í Japan árið 2001. Sérstaða Lunascape felst í því að forritið styður þrjár [[myndsetningarvél]]ar: [[Trident]], [[Gecko]] og [[WebKit]] og notandinn getur því skipt um myndsetningarvél eftir þörfum. Lunascape er til fyrir [[Windows]], [[Android]] og [[iOS]]. ==Tenglar== * [https://www.lunascape.org/ Vefur Lunascape] {{Vafrar}} {{Stubbur}} [[Flokkur:Vafrar]] m941yafznnlffrl85j9rh22syd9gxz0 0 122155 1982115 1455048 2026-10-07T10:59:56Z EmausBot 13659 Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Troms]] 1982115 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Troms]] aysajjsfjvxkhbsufgypwqjdcpd58sq 0 122156 1982114 1455049 2026-10-07T10:59:46Z EmausBot 13659 Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Troms]] 1982114 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Troms]] aysajjsfjvxkhbsufgypwqjdcpd58sq 0 130558 1981992 1916380 2026-10-06T13:56:11Z Öfuguggi 110295 Latnesk tegundarheiti í ætt og ofar eru ekki skáletruð. 1981992 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Evrópulerki | image = L'A de Bran, (1798 m) Val d'Anniviers. Europese larix (Larix decidua) 01.JPG | image_width = 240px | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (Plantae) | divisio = [[Pinophyta]] | classis = [[Barrtré]] (Pinopsida) | ordo = [[Pinales]] | familia = Þallarætt (Pinaceae) | genus = [[Lerki]] (''Larix'') | species = '''''L. decidua''''' | binomial = ''Larix decidua'' | binomial_authority = [[Philip Miller|Mill.]] | range_map = Larix decidua range.png | range_map_caption = Útbreiðsla }} '''Evrópulerki''' ([[fræðiheiti]]: ''Larix decidua'') er tegund [[lerki]]s af [[þallarætt]]. Það er upprunið úr fjalllendi [[Mið-Evrópa|Mið-Evrópu]], aðallega [[Alpafjöll|Ölpunum]] og [[Karpatafjöll|Karpatafjöllum]] og í vex í allt að 2400 metra hæð. Það lifir hins vegar illa á láglendi þar og er viðkvæmt fyrir sjúkdómum.<ref name="ww.net"> Schröder Thomas, Schumacher Jörg, Bräsicke Nadine (2012): Schadorganismen an Europäischer Lärche. AFZ-DerWald, 10/2012, S. 22–26. {{Webarchive |url=http://www.waldwissen.net/waldwirtschaft/schaden/fva_laerche_schadorganismen/index_DE |wayback=20120804221715 |text=Online verfügbar auf waldwissen.net |archive-bot=2018-04-09 02:12:50 InternetArchiveBot}} </ref> ==Á Íslandi== Á Íslandi vex það vel og betur en [[rússalerki]]/[[síberíulerki]], sérstaklega á láglendi. Það getur orðið kræklótt vegna haustkals. <ref>{{cite web |url=http://www.skogur.is/utgafa-og-fraedsla/trjategundir/barrtre/lerkitegundir/ |title=Geymd eintak |access-date=2015-09-07 |archive-date=2016-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160429071639/http://www.skogur.is/utgafa-og-fraedsla/trjategundir/barrtre/lerkitegundir/ |url-status=dead }}</ref> Elstu eintök sem vitað er um eru í Mörkinni, [[Hallormsstaðaskógur|Hallormsstaðaskógi]], sáð um 1904. Einnig eru um aldargömul tré í Skrúði í [[Dýrafjörður|Dýrafirði]] og á [[Akureyri]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=1555 |title=Geymd eintak |access-date=2015-09-09 |archive-date=2021-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024061144/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=1555 |url-status=dead }}</ref> Krónan getur orðið mikil um sig. Evrópulerki, staðsett í [[Hólavallakirkjugarður|Hólavallakirkjugarði]], var útnefnt borgartré Reykjavíkur árið 2011. <ref>http://www.skog.is/index.php?option=com_content&view=article&id=512:borgartre-2011&catid=15&Itemid=100018</ref> Hæstu tré eru um 24 metrar á hæð (2016). <ref>[https://www.skogur.is/is/um-skograektina/frettir-og-vidburdir/frettir-og-pistlar/islandsmeistari-trjaa-ver-titil-sinn Íslandsmeistari trjáa ver titil sinn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813080606/https://www.skogur.is/is/um-skograektina/frettir-og-vidburdir/frettir-og-pistlar/islandsmeistari-trjaa-ver-titil-sinn |date=2020-08-13 }} Skógrækt ríkisins. Skoðað 15 ágúst, 2016.</ref> Árin 1996, 2004 og 2014 hefur evrópulerki verið valið [[tré ársins]] af [[Skógræktarfélag Íslands|Skógræktarfélagi Íslands]]. ===Svipmyndir=== <gallery> Evrópulerki.jpg|Evrópulerki í Hólavallakirkjugarði, Reykjavík Evropulerki.jpg|Evrópulerki á Skrúði, Dýrafirði. Evrópulerki.Kl.jpg|Evrópulerki við Kleppsspítala. Larix decidua cone Mercantour.jpg|Barr og köngull </gallery> ==Tengt efni== *[[Listi yfir tré á Íslandi sem hafa náð 20 metra hæð]] ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commonscat|Larix decidua}} {{wikilífverur|Larix decidua}} [[Flokkur:Lerki]] [[Flokkur:Þallarætt]] {{Stubbur|líffræði}} bwcq2rrn4zyg4ov8wpl5z6iuej06al4 0 131138 1982099 1981957 2026-10-07T10:02:19Z Berserkur 10188 1982099 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]]. == Atburðir == ===Janúar=== * [[1. janúar]]: **[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]]. ** 41 lést í eldsvoða sem varð í á bar í skíðabænum [[Crans Montana]] í [[Sviss]]. ** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum. * [[3. janúar]]: ** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins. ** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]]. ** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]]. * [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland. * [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda. * [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]] gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust. * [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]]. * [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið. * [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl. * [[18. janúar]]: ** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna. ** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni. ** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]]. Titillinn var síðar sviptur af þeim og Marokkó afhentur titillinn. * [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers. * [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram. * [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins. * [[22. janúar]]: ** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni. ** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur. * [[23. janúar]] - [[Ílíjana Jotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rúmen Radev]]. * [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið. * [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning. * [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]]. * [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. ===Febrúar=== * [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]]. * [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu. * [[8. febrúar]]: **Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]]. ** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals. * [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig. * [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. * [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi. * [[20. febrúar]]: ** [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni. ** [[Sagrada Família]] í [[Barselóna]] varð hæsta kirkja í heimi þegar hún tók fram úr [[dómkirkjan í Ulm|dómkirkjunni í Ulm]]. * [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes. * [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s. * [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]]. * [[28. febrúar]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið hófst þegar Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess. ===Mars=== * [[2. mars]]: ** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]]. ** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]]. * [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Srí Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust. * [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]]. * [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s. * [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan. * [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]]. * [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi. * [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands. * [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði. * [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]]. ===Apríl=== [[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]] * [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]]. * [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km. * [[7. apríl]]: **[[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé. ** [[Tô Lâm]] var kosinn forseti [[Víetnam]]s. * [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]] þar sem yfir 300 létust. * [[10. apríl]] - Áhöfn Artemis II lenti í sjónum við Kyrrahaf nálægt [[San Diego]]. * [[12. apríl]] - Þingkosningar fóru fram í [[Ungverjaland]]i. [[Fidesz]]-flokkur [[Viktor Orbán]] tapaði fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza-flokkurinn|Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar]]. * [[16. apríl]] - [[Donald Trump]] boðaði 10 daga [[vopnahlé]] milli [[Ísrael]]s og [[Líbanon]]s. * [[17. apríl]] - [[Íran]] opnaði [[Hormússund]] fyrir skipaumferð tímabundið. * [[19. apríl]] - Þingkosningar í [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Flokkur [[Rúmen Radev]], fyrrum forseti, hlaut flest atkvæði. * [[22. apríl]] - Íran gerði árásir á vöruflutningaskip við [[Hormússund]]. * [[25. apríl]] - Íslamskir vígahópar gerðu árásir á byggðir í [[Malí]]. * [[28. apríl]] - Úkraína gerði þriðju árás sína í mánuðinum á olíubirgðastöð Rússa í Tuapse í [[Krasnodarfylki]]. ===Maí=== * [[1. maí]] - [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] yfirgáfu [[Samtök olíuútflutningslanda]] (OPEC). * [[10. maí]] - Farþegar á hollensku skemmtiferðaskipi voru fluttir til sinna heimalanda frá [[Tenerife]] eftir að [[hantaveira|hantaveirufaraldur]] hafði verið um borð og létust þrír farþega. * [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] var haldið í Austurríki. Lagið ''Bangaranga'' frá Búlgaríu vann. * [[14. maí]] - [[Evika Siliņa]], forsætisráðherra [[Lettland]]s, sagði af sér vegna viðbragða stjórnarinnar við [[Drónahernaður|drónahernaði]] Úkraínu. * [[16. maí]]: **[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar. Sjálfstæðisflokkurinn átti góðu gengi að fagna í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu. ** Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinaðist [[Borgarbyggð]]. * [[19. maí]] - [[Arsenal]] varð meistari í ensku úrvalsdeildinni í fyrsta sinn í 22 ár. * [[23. maí]] - Rússland gerði yfir 600 dróna og loftskeytaárásir á Úkraínu. * [[24. maí]] - 82 létust í námuslysi í norður-[[Kína]]. * [[26. maí]] - Hitamet var sett fyrir maí á Englandi þegar hiti fór í 35,1 C° í [[Konunglegi grasagarðurinn í Kew|Kew-grasagarðinum]] í London. * [[27. maí]] - [[Sjálfstæðisflokkur]], [[Viðreisn]] og [[Framsókn]] mynduðu meirihluta í [[borgarstjórn Reykjavíkur]]. * [[29. maí]] - Rússneskt [[flygildi]] hafnaði á fjölbýlishúsi í borginni [[Galaţi]] í Rúmeníu, nálægt landamærum Úkraínu. Rúmenía rak í kjölfarið rússneska ræðismanninn í borginni [[Constanta]]. ===Júní=== * [[2. júní]] - [[Hildur Björnsdóttir]] tók við sem [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. * [[3. júní]]: ** Íran gerði loftárás á alþjóðaflugvöllinn í [[Kúveit]]. ** Úkraína gerði drónaárás á olíuvinnslu við [[Sankti Pétursborg]]. Nokkrum dögum síðar voru enn frekari árásir gerðar á hernaðarskotmörk. * [[7. júní]]: ** Þingkosningar voru haldnar í [[Armenía|Armeníu]]. Stjórn [[Níkol Pasjínjan]] hélt velli. ** Íran gerði loftárásir á norður-Ísrael. Ísrael svaraði í sömu mynt. * [[8. júní]] - [[Jarðskjálfti]] af stærð 7,8 varð á Filippseyjum, sá stærsti síðan 1990. * [[9. júní]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árásir á Íran eftir að bandarísk þyrla var skotin niður. Íran gerði eldflaugaárásir á bandarískar herstöðvar í Barein, Jórdaníu og Kúveit. * [[11. júní]] - [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] hófst. Mótið var haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada. * [[12. júní]] - [[Elon Musk]] varð fyrsti billjónamæringur sögunnar eftir að opnað var fyrir viðskipti með fyrirtæki hans, [[SpaceX]], á [[NASDAQ]]-hlutabréfamarkaðnum. * [[14. júní]]: ** Bandaríkin og Íran gerðu samkomulag til að binda enda á [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]. ** [[New York Knicks]] varð [[NBA]]-meistari í fyrsta sinn síðan 1973. * [[18. júní]] - Úkraína gerði mestu árásir sínar á Moskvu síðan [[innrás Rússlands í Úkraínu]] hófst. * [[21. júní]] - Hægrimaðurinn [[Abelardo de la Espriella]] sigraði í forsetakosningum í [[Kólumbía|Kólumbíu]]. * [[22. júní]]: ** [[Keir Starmer]] tilkynnti um afsögn sína sem [[forsætisráðherra Bretlands]] og sem formaður Breska verkamannaflokksins. ** Fyrstu hvalirnir voru veiddir við Ísland frá árinu 2023, tvær [[langreyður|langreyðar]] af [[Hvalur 9 RE-399|Hval 9]]. * [[24. júní]]: ** [[Jarðskjálftarnir í Venesúela 2026|Jarðskjálftar af stærðinni 7,2 og 7,2 riðu yfir Venesúela]] vestur af [[Karakas]]. Fjölbýlishús hrundu og týndu mörg þúsund lífi. ** Ný brú yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð. Brúin leysti af einbreiða brú sem byggð var árið [[1961]] og stytti [[hringvegurinn|hringveginn]] um 12 kílómetra. * [[26. júní]] - Íran gerði drónaárás á flutningaskip við [[Hormússund]]. Bandaríkin svöruðu með árásum á dróna- og vopnageymslur í Íran. * Hitamet voru slegin í Danmörku, Þýskalandi, Póllandi og Tékklandi. ===Júlí=== * [[1. júlí]] - [[Háskóli Íslands]] og [[Hólaskóli (háskóli)|Háskólinn á Hólum]] sameinuðust. * [[3. júlí]] - Rússar gerðu loftárásir á [[Kýiv]] þar sem tugir létust. * [[8. júlí]] - Vopnahléi lauk í [[Íransstríðið 2026|Íransstríðinu]] þegar Íran skaut á olíuflutningaskip og Bandaríkin svöruðu með árásum á Íran. * [[17. júlí]] - Yfir 100 hús brunnu í [[Drammen]] í Noregi. * [[19. júlí]] - [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] vann [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] í úrslitum [[HM 2026]] í knattspyrnu. * [[20. júlí]]: **[[Andy Burnham]] tók við sem [[forsætisráðherra Bretlands]] af [[Keir Starmer]]. ** [[Daniel Ortega]], forseti [[Níkaragva]] lýsti yfir að framvegis yrðu engar kosningar í landinu. * [[23. júlí]] - Neyðarástandi var lýst yfir í [[Sjálfstjórnarhéraðið Madríd|héraðinu Madríd]] á Spáni vegna [[skógareldar|skógarelda]]. Einnig geisuðu skógareldar í Frakklandi og Portúgal. * [[28. júlí]]: ** Jarðskjálfti að stærð 6,8 varð á [[Kyushu]] í Japan nálægt borginni [[Kumamoto]] þar sem verslunarmiðstöð og verksmiðja voru meðal mannvirkja sem eyðilögðust. Yfir 30 létust og hundruð slösuðust. ** [[Keiko Fujimori]], tók við sem forseti [[Perú]]. * [[29. júlí]]: ** Nokkur þúsund [[minkur|minkar]] sluppu úr minkabúi í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]] eftir innbrot í búið. ** [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Sádi-Arabía gerðu árásir á herstöðvar í Írak þar sem hópar hliðhollir Íran dvöldu. * [[30. júlí]]: ** Landhelgisgæslan og sérsveit ríkislögreglustjóra tóku við stjórn Bandero, skipi [[Paul Watson]]-samtakanna vegna ógnana við hvalveiðiskipið [[Hvalur 9|Hvals 9]] og neitun á samvinnu við yfirvöld. Skipið var fært til hafnar og 21 skipverja var vísað úr landi. ** 111 létust þegar um 80.000 flóttafólks fóru yfir til spænsku [[hólmlenda|hólmlendunnar]] [[Ceuta]] frá norðurodda [[Marokkó]]. ===Ágúst=== * [[7. ágúst]] - Skógareldar í sunnanverðri [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] ollu því að 20.000 íbúar rýmdu svæðið og einn lést. * [[10. ágúst]]: ** [[Úkraína]] gerði drónárásir í fjölda rússneskra héraða, þ.á.m. á olíuhreinsunarstöð í [[Tatarstan]] þar sem 13 létust. ** Yfir 330 manns létust í [[Jarðskjálftinn í Kólumbíu 2026|jarðskjálfta í vestanverðri Kólumbíu]]. * [[11. ágúst]]: ** Sýrlenskur dómstóll dæmdi [[Bashar Al-Assad]] fyrrum forseta landsins, bróður hans Maher og embættismenn eins og varnarmálaráðherrann og yfirmann öryggissveitanna, til dauða. ** Nálægt 100 létust í ferjuslysi í [[Simbabve]]. * [[12. ágúst]]: ** [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] átti sér stað á [[norðurhvel]]i. Á Íslandi, Spáni og Grænlandi var hægt að sjá almyrkva. ** Úkraínuher gerði loftárásir á flotastöð í rússnesku borginni [[Novorossíjsk]] við [[Svartahaf]]. * [[14. ágúst]] - 103 létust þegar jarðskjálfti af stærðinni 7,7 varð nálægt eyjunni [[Flores]] við [[Litlu-Sundaeyjar]] í Indónesíu. * [[18. ágúst]] - Yfir 100 létust í námuslysi í [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afríkulýðveldinu]]. * [[19. ágúst]] - [[András Baka]] varð forseti [[Ungverjaland]]s. * [[20. ágúst]]: [[Rojava|Lýðræðislega fylkjasambandið í Norður-Sýrlandi]] var að fullu innlimað af ríkisstjórn [[Sýrland]]s. * [[26. ágúst]] - [[Flóðin í Nepal 2026|Skyndiflóð varð í Trishuli-fljóti]] vegna jökulshruns á mörkum [[Nepal]]s og [[Tíbet]]s með þeim afleiðingum að yfir 1.400 létust og um 5.000 eru týndir. * [[28. ágúst]] - [[Hákon krónprins]] varð [[Hákon 8.]], konungur Noregs, eftir andlát föðurs síns [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haralds 8.]] * [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|Þjóðaratkvæðagreiðsla]] um áframhaldandi aðildarviðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]] fór fram. Þeim var hafnað. * [[31. ágúst]] - Síðustu kvöldfréttir [[Sýn]]ar, áður [[Stöð 2]], voru fluttar. Þær höfðu gengið í tæp 40 ár. ===September=== * [[1. september]]: ** Duane Davis var dæmdur sekur fyrir morðið á rapparanum [[Tupac Shakur]] sem gerðist 30 árum fyrr. ** Einstaklingar máttu [[blóðgjöf|gefa blóð]] óháð [[kyn]]i eða [[kynhneigð]] á Íslandi. * [[3. september]] - [[Hútar]] gerðu áhlaup á svæði sem stjórnað var af stjórnarher [[Jemen]]s og brutu þar með vopnahlé. * [[5. september]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árás á þrjú írönsk olíuskip við [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]]. * [[13. september]] - Þingkosningar voru haldnar í Svíþjóð. Jafnaðarmannaflokkurinn með [[Magdalena Andersson]] í forystu var hlutskarpastur. * [[14. september]] - Fyrstu ráðherrar [[Skotland]]s, [[Norður-Írland]]s og [[Wales]] undirrituðu sameiginlega yfirlýsingu um sjálfsákvörðunarrétt þjóðanna í [[Cardiff]]. * [[15. september]] - Fyrsta [[vindorka|vindorkuvirkjunin]] var opnuð á Íslandi við Vaðöldu nálægt [[Sultartangavirkjun]]. * [[16. september]] - [[Hashim Thaçi]], fyrrum forseti Kósovó, var dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir stríðsglæpi. * [[17. september]] - ''[[Leopardus tilcayo]]'', fyrsta nýja kattategundin sem fundist hafði í yfir 100 ár, fannst í [[Bólivía|Bólivíu]]. * [[22. september]] - Varnarsamningur var gerður milli Bandaríkjanna, Grænlands og Danmerkur. * [[23. september]] - [[Þjóðfrelsishreyfing Tígra]] hóf árásir í norður-Eþíópíu. * [[27. september]] - [[Aleksandar Vučić]], forseti Serbíu, sagði af sér. ===Október=== * [[4. október]] - Þingkosningar voru haldnar í [[Bosnía Hersegóvína|Bosníu-Hersegóvínu]]. * [[25. október]] - Þingkosningar verða haldnar í Brasilíu. ===Nóvember=== * [[3. nóvember]] - Kosningar verða haldnar í Bandaríkjunum. * [[7. nóvember]] - Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum. * [[29. nóvember]] - Þingkosningarnar verða haldnar á Spáni. ===Desember=== ==Dáin== * [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]]) * [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]). * [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]). * [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]). * [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]). * [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]]) * [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]). * [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]]) * [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]]) * [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]). * [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]]) * [[18. febrúar]]: ** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]]) ** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]). * [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]]) * [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]). * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]). * [[5. mars]] - [[António Lobo Antunes]], portúgalskur rithöfundur (f. [[1942]]). * [[13. mars]]: **[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]). ** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]]) * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]). * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]). * [[20. mars]]: ** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]). ** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]). * [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]). * [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]]) * [[9. apríl]] - [[Björgvin Halldórsson]], íslenskur söngvari (f. [[1951]]). * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk söngkona (f. [[1952]]). * [[17. apríl]] - [[Oscar Schmidt]], brasilískur körfuknattleiksmaður (f. [[1958]]). * [[19. apríl]] - [[Desmond Morris]], breskur dýrafræðingur (f. [[1928]]) * [[20. apríl]] - [[Valdimar Örnólfsson]], íþróttamaður og fimleikakennari (f. [[1932]]). * [[6. maí]] - [[Ted Turner]], bandarískur viðskiptamaður og sjónvarpsframleiðandi (f. [[1938]]). * [[28. maí]]: ** [[Aðalsteinn Bergdal]], íslenskur leikari og tónlistarmaður (f. [[1949]]). ** [[Abdrabbuh Mansur Hadi]], jemenskur stjórnmálamaður (f. [[1945]]). * [[4. júní]] - [[Marjane Satrapi]], íransk-franskur rithöfundur (f. [[1969]]). * [[8. júní]] - [[Tryggvi Gíslason]], skólameistari Menntaskólans á Akureyri (f. [[1938]]). * [[17. júní]] - [[Margrét Helga Jóhannsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1940]]). * [[5. júlí]] - [[Þrúður Vilhjálmsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1973]]) * [[6. júlí]] - [[Magnús Þór Jónsson]] (Megas), tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[8. júlí]] - [[Bonnie Tyler]], velsk söngkona (f. [[1951]]). * [[9. júlí]] - [[Ann Widdecombe]], bresk þingkona og ráðherra (f. [[1947]]). * [[10. júlí]] - [[Kinu Rochford]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1990]]) * [[11. júlí]] - [[Lindsey Graham ]], bandarískur þingmaður (f. [[1955]]). * [[13. júlí]] - [[Sam Neill]], nýsjálenskur leikari (f. [[1947]]). * [[20. júlí]] - [[Kevin Keegan]], enskur knattspyrnumaður og knattspyrnustjóri (f. [[1951]]). * [[24. júlí]] - [[Gunnar Rósinkranz]], íslenskur byggingarverkfræðingur (f. [[1941]]). * [[29. júlí]]: **[[Glen Hansard]], írskur tónlistarmaður (f. [[1970]]) ** [[Gunnar Þórðarson]], íslenskur tónlistarmaður (f. [[1945]]) * [[31. júlí]] - [[Franco Baresi]], ítalskur knattspyrnumaður (f. [[1960]]). * [[9. ágúst]] - [[Don Nelson]], bandarískur körfuknattleiksþjálfari og leikmaður (f. [[1940]]). * [[13. ágúst]] - [[Bogi Ísak Nilsson]], ríkissaksóknari og ríkislögreglustjóri (f. [[1940]]). * [[14. ágúst]] - [[Yayoi Kusama]], japönsk listakona (f. [[1929]]. * [[17. ágúst]] - [[Frank Beard]], bandarískur trommari ([[ZZ Top]]) (f. [[1949]]). * [[21. ágúst]] - [[Steinn Ármann Magnússon]], íslenskur leikari (f. [[1964]]). * [[25. ágúst]]: **[[Dolly Parton]], bandarísk söngkona (f. [[1946]]). **[[Tim Curry]], enskur leikari (f. [[1946]]). * [[26. ágúst]] - [[Eyvindur P. Eiríksson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1935]]). * [[27. ágúst]] - [[Ratko Mladić]], bosníu-serbneskur hershöfðingi (f. [[1942]]). * [[28. ágúst]] - [[Haraldur 5. Noregskonungur]] (f. [[1937]]). * [[31. ágúst]] - [[Sigríður Þorvaldsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1941]]). * [[2. september]] - [[Gloria Steinem]], bandarískur femínisti, blaðamaður og pólitískur aktívisti (f. [[1934]]). * [[16. september]] - [[Karl Th. Birgisson]], ritstjóri, útvarpsmaður og rithöfundur (f. [[1963]]). * [[1. október]] - [[Conrad Thomas Lant]], enskur tónlistarmaður ([[Venom]]) (f. [[1963]]). * [[3. október]] - [[Dennis Hastert]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1942]]). ==Nóbelsverðlaunin== * [[Bókmenntaverðlaun Nóbels|Bókmenntir]]: * [[Nóbelsverðlaunin í efnafræði|Efnafræði]]: [[Henri B. Kagan]] og [[Kenso Soai]] * [[Nóbelsverðlaunin í eðlisfræði|Eðlisfræði]]: [[Francis Halzen]] * [[Nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði|Lífeðlis- og læknisfræði]]: [[Karl Deisseroth]], [[Peter Hegemann]] og [[Georg Nagel]]. *[[Friðarverðlaun Nóbels]]: [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:2021-2030]] qhcyuipfmwbf1yzc07omjr8brsvo572 0 132593 1982097 1968513 2026-10-07T09:27:20Z TKSnaevarr 53243 1982097 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Stefan Löfven | mynd = Tallinn Digital Summit. Handshake Stefan Löfven and Jüri Ratas (36718147193) (cropped).jpg | myndatexti1 = Stefan Löfven í september árið 2017. | titill= Forsætisráðherra Svíþjóðar | stjórnartíð_start = [[3. október]] [[2014]] | stjórnartíð_end = [[30. nóvember]] [[2021]] | einvaldur = [[Karl 16. Gústaf]] | forveri = [[Fredrik Reinfeldt]] | eftirmaður = [[Magdalena Andersson]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1957|7|21}} | fæðingarstaður = [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]], [[Svíþjóð]] | þjóderni = [[Svíþjóð|Sænskur]] | maki = [[Ulla Löfven]] <small>(2003–)</small><ref name="ulla">[https://www.aftonbladet.se/nyheter/article14988714.ab Löfven blev kär i en gift kvinna]. [[Aftonbladet]]. Sótt 25 mars 2018.</ref> | stjórnmálaflokkur = [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Svíþjóð)|Jafnaðarmannaflokkurinn]] |undirskrift = Stefan Löfven autograph.png }} '''Kjell Stefan Löfven''' (f. 21. júlí 1957) er [[Svíþjóð|sænsku]]r stjórnmálamaður og fyrrum forsætisráðherra Svíþjóðar. Hann var kosinn formaður [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Svíþjóð)|Jafnaðarmannaflokksins]] árið 2012 og forsætisráðherra Svíþjóðar 2014. Frá 2006 til 2012 starfaði hann sem formaður verkalýðsfélags málmiðnaðarmanna<ref>{{Vefheimild|url=http://www.ifmetall.se/ifmetall/home/home.nsf/LUUnique/ordf%C3%B6randens%20sida |titill=Ordförandens sida |útgefandi=[[IF Metall]] |árskoðað=2012|mánuðurskoðað=26. janúar|safnslóð=https://web.archive.org/web/20141006091230/http://www.ifmetall.se/ifmetall/home/home.nsf/LUUnique/ordf%C3%B6randens%20sida |safnár=2014|safnmánuður=6. október|tungumál= sænska}}</ref> og þar áður sem almennur málmiðnaðarmaður. Löfven tók við af [[Fredrik Reinfeldt]] sem forsætisráðherra Svíþjóðar þann 3. október 2014 og fór fyrir [[minnihlutastjórn]] Jafnaðarmannaflokksins og sænska [[Græni flokkurinn (Svíþjóð)|Græningjaflokksins]].<ref>{{vefheimild|url = http://www.dn.se/valet-2014/sverige-har-fatt-en-ny-statsminister/|titill= Sverige har fått en ny Statsminister|skoðað = 2014-02-08}}</ref> Eftir sænsku þingkosningarnar árið 2018 kaus [[sænska þingið]] að víkja Löfven úr embætti forsætisráðherra<ref>{{Vefheimild|titill=Löfven vikið úr embætti forsætisráðherra|url=http://www.visir.is/g/2018180929376/lofven-vikid-ur-embaetti-forsaetisradherra|útgefandi=''Vísir''|mánuður=25. september|ár=2018|mánuðurskoðað=29. september|árskoðað=2018}}</ref> en hann sat enn í embætti sem leiðtogi starfsstjórnar á meðan flokkarnir unnu að því að mynda nýja stjórn.<ref name=":0">{{Vefheimild|titill=Löfven leder övergångsregering|url=https://www.dn.se/nyheter/politik/lofven-leder-overgangsregering/|útgefandi=DN.SE|ár=2018|mánuður=25. september|árskoðað=2018|mánuðurskoðað=25. september|höfundur=Hans Olsson|tungumál= sænska}}</ref> Stjórnarkreppa ríkti í heila fjóra mánuði eftir kosningarnar en að endingu féllust [[Miðflokkurinn (Svíþjóð)|Miðflokkurinn]], [[Frjálslyndi flokkurinn (Svíþjóð)|Frjálslyndi flokkurinn]] og [[Vinstriflokkurinn (Svíþjóð)|Vinstriflokkurinn]] á að styðja áframhaldandi stjórn Jafnaðarmanna og Græningja með Löfven sem forsætisráðherra.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/01/18/lofven_verdur_forsaetisradherra/|titill=Löfven verður forsætisráðherra |útgefandi=[[mbl.is]] |árskoðað=2019|mánuðurskoðað=20. janúar|mánuður=18. janúar|ár=2019}}</ref> Ríkisstjórn Löfvens sprakk í júní 2021 eftir að þingið samþykkti [[vantraust]]stillögu gegn honum. Ástæðan var sú að stjórn hans hugðist aflétta þaki á leiguverði nýbygginga, sem þingmenn töldu svik við „sænsku leiðina“ í húsnæðismálum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.frettabladid.is/frettir/rikisstjorn-lofven-sprungin/|titill=Ríkisstjórn Löfven fallin|höfundur=Ingunn Lára Kristjánsdóttir|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|mánuður=21. janúar|ár=2021|mánuðurskoðað=21. júní|árskoðað=2021|safnslóð=https://vefsafn.is/is/20230402132025/https://www.frettabladid.is/frettir/rikisstjorn-lofven-sprungin/|safndags=2. apríl 2023}}</ref> Löfven sagði í kjölfarið af sér en lýsti yfir vilja til að mynda nýja ríkisstjórn.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20212127174d/lofven-segir-af-ser-og-hyggst-reyna-ad-mynda-nyja-stjorn|titill=Löfven segir af sér og hyggst reyna að mynda nýja stjórn|höfundur=Atli Ísleifsson|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|mánuður=28. júní|ár=2021|mánuðurskoðað=28. júní|árskoðað=2021}}</ref> Eftir afsögn Löfvens fékk [[Ulf Kristersson]], formaður [[Hægriflokkurinn (Svíþjóð)|Hægriflokksins]], umboð til að mynda ríkisstjórn en hafði ekki erindi sem erfiði. Í kjölfarið fékk Löfven aftur stjórnarmyndunarumboð og tókst að semja um nýja stjórn, aðeins níu dögum eftir að hann hafði sagt af sér.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.frettabladid.is/frettir/lofven-snyr-aftur/|titill=Löfven snýr aftur|höfundur=Ingunn Lára Kristjánsdóttir|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|mánuður=7. júlí|ár=2021|mánuðurskoðað=11. júlí|árskoðað=2021|safnslóð=https://web.archive.org/web/20210711025850/https://www.frettabladid.is/frettir/lofven-snyr-aftur/|safndags=11. júlí 2021}}</ref> Í ágúst 2021 tilkynnti Löfven að hann hygðist segja af sér sem formaður Jafnaðarmannaflokksins og forsætisráðherra á landsþingi flokksins í nóvember.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20212145959d/haettir-sem-forsaetisradherra-og-formadur|titill=Hættir sem forsætisráðherra og formaður|höfundur=Kristín Ólafsdóttir|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|mánuður=22. ágúst|ár=2021|mánuðurskoðað=22. ágúst|árskoðað=2021}}</ref> [[Magdalena Andersson]] tók við af Löfven sem leiðtogi Jafnaðarmannaflokksins þann 5. nóvember 2021<ref>{{Vefheimild|titill=Andersson tekin við sem formaður af Löfven|url=https://www.visir.is/g/20212179220d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Atli Ísleifsson|ár=2021|mánuður=5. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=7. nóvember}}</ref> Andersson var kjörin nýr forsætisráðherra Svíþjóðar þann 24. nóvember.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrst kvenna til að gegna embætti forsætisráðherra í Svíþjóð|url=https://www.visir.is/g/20212187212d/fyrst-kvenna-til-ad-gegna-em-baetti-for-saetis-rad-herra-i-svi-thjod|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Atli Ísleifsson|ár=2021|mánuður=24. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=24. nóvember}}</ref> en sagði af sér vegna höfnunar þingsins á fjárlagafrumvarpi hennar aðeins sjö klukkustundum síðar.<ref>{{Vefheimild|titill=Andersson biðst lausnar eftir sjö tíma í embætti|url=https://www.ruv.is/frett/2021/11/24/andersson-bidst-lausnar-eftir-sjo-tima-i-embaetti|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Alexander Kristjánsson|höfundur2=Ásgeir Tómasson|ár=2021|mánuður=24. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=24. nóvember}}</ref> Löfven sat sem forsætisráðherra til 30. nóvember, en þá tók Andersson við sem forsætisráðherra minnihlutastjórnar. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla|fyrir=[[Fredrik Reinfeldt]]|titill=[[Forsætisráðherra|Forsætisráðherra Svíþjóðar]]|frá=[[3. október]] [[2014]]|til=[[30. nóvember]] [[2021]]|eftir=[[Magdalena Andersson]]}} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Svíþjóðar}} {{stubbur|æviágrip|Svíþjóð|stjórnmál}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Svíþjóðar]] {{f|1956}} {{DEFAULTSORT:Löfven, Stefan}} tn83f8i1axj79jt9icn7td803me257q 0 132852 1982043 1980893 2026-10-06T19:36:34Z Nipas2 54688 /* Liðin */ 1982043 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Pepsí deild kvenna 2016 | mynd = [[Mynd:Pepsi-deild.jpg|250px]] | ár = '''2016''' | Meistarar = '''{{Lið Stjarnan}}''' | fallið lið = '''{{Lið Selfoss}}<br />{{Lið ÍA}}''' | spilaðir leikir = 90 | mörk skoruð = 263 (2.92 m/leik) | markahæstur = '''20 mörk'''<br>[[Harpa Þorsteinsdóttir]] ({{Lið Stjarnan}}) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = Stjarnan 6-0 ÍA<br>Þór-KA 6-0 Fylkir | stærsti útisigur = KR 0-5 ÍBV | tímabil = [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2015|2015]] - [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2017|2017]] |}} Árið '''2016''' verður '''Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna''' haldið í 45. sinn. 10 lið mynda deildina og eru [[Breiðablik UBK|Breiðablik]] núverandi íslandsmeistarar. [[Íþróttabandalag Akraness|ÍA]] og [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]] taka sæti [[Ungmennafélagið Afturelding|Aftureldingar]] og [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttar]] sem að féllu úr deildinni 2015. {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=120| Lið ! | Bær ! | Leikvangur ! | Þjálfari ! | Staðan [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2015|2015]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Breiðablik}} | [[Kópavogur]] | [[Kópavogsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Þorsteinn Halldórsson]] | 1. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið FH}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]] | style="text-align: left;"|[[Orri Þórðarson]] | 2. sæti, [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2015|1. deild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fylkir}} | [[Reykjavík]] | [[Fylkisvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Eiður Ben Eiríksson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍA}} | [[Akranes]] | [[Norðurálsvöllurinn]] | style="text-align: left;"|[[Þórður Þórðarson]] | 1. sæti, [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2015|1. deild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍBV}} | [[Vestmannaeyjar]] | [[Hásteinsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[:en:Ian Jeffs|Ian David Jeffs]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið KR}} | [[Reykjavík]] | [[KR-völlur|Alvogenvöllurinn]] | style="text-align: left;"|[[Edda Garðarsdóttir]] | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Selfoss}} | [[Selfoss]] | [[Selfossvöllur|Jáverk-völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Gunnar Rafn Borgþórsson]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Stjarnan}} | [[Garðabær]] | [[Stjörnuvöllur|Samsung völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Ólafur Þór Guðbjörnsson]] | 2. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Valur}} | [[Reykjavík]] | [[Vodafonevöllur|Valsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Ólafur Brynjólfsson]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þór/KA}} | [[Akureyri]] | [[Þórsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Jóhann Kristinn Gunnarsson]] | 4. sæti |} == Staðan í deildinni == ===Stigatafla=== ''Staðan eftir 18. umferð, 30. september 2016''<ref>{{cite web|title=Pepsideild kvenna 2016|url=http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=35583&Rodun=U|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=19. febrúar 2016|archive-date=2016-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413210720/http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=35583&Rodun=U|url-status=dead}}</ref> {{Dökkt þema deild}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| ! |Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig ! |Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||bgcolor="#0000FF"| ||'''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]'''||14||14||2||2||46||11||35||'''44''' |align="center" |'''Forkeppni Meistaradeildar Evrópu''' |- |2||bgcolor="#008000"| ||[[Breiðablik UBK|Breiðablik]] ||18||11||6||1||35||8||27||'''39''' |- |3||bgcolor="#FF0000"| ||[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] ||18||12||3||3||38||17||21||'''39''' |- |4||bgcolor="#000000"| ||[[Þór Akureyri|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]||18||9||6||3||38||21||17||'''33''' |- |5||bgcolor="#FFFFFF"| ||[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]||18||10||1||7||34||23||11||'''31''' |- |6||bgcolor="#FFFFFF"| ||[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]||18||5||2||1||12||38||-26||'''17''' |- |7||bgcolor="#000000"| ||[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]||18||4||3||11||17||39||-22||'''15''' |- |8||bgcolor="#FFA500"| ||[[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkir]]||18||3||5||10||14||35||-21||'''14''' |-style="background:#FFCCCC;" |9||bgcolor="#CD5C5C"| ||'''[[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]]''' ||18||3||4||11||18||35||-17||'''13''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í''' [[1. deild kvenna í knattspyrnu|'''1. deild''']] |-style="background:#FFCCCC;" |10||bgcolor="#FFFF00"| ||'''[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]]'''||18||2||2||14||11||36||-25||'''8''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> == Töfluyfirlit == ''Heimaliðið er vinstra megin'' {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style=" font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Bre!!FH!!Fyl!!ÍA!!ÍBV!!KR!!Sel!!Stj!!Val!!Þ/K |- |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||5-1||4-0||2-0||3-0||4-1||0-0||1-0||1-1||1-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið FH}} ||0-0||'''XXX'''||1-2||2-1||0-5||1-0||1-1||0-3||0-4||0-4 |- |align="left"|{{Lið Fylkir}} ||0-1||1-2||'''XXX'''||1-1||1-3||1-1||0-0||0-3||2-2||0-2 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið ÍA}} ||0-3||0-1||0-1||'''XXX'''||0-1||2-3||0-2||1-3||0-1||1-1 |- |align="left"|{{Lið ÍBV}} ||0-4||2-0||2-1||2-0||'''XXX'''||3-0||0-1||0-1||0-1||3-3 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið KR}} ||0-2||0-1||3-1||0-2||0-5||'''XXX'''||4-3||0-3||0-4||0-1 |- |align="left"|{{Lið Selfoss}} ||1-2||2-0||1-3||1-2||3-5||0-1||'''XXX'''||1-3||1-3||0-0 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Stjarnan}} ||1-1||4-0||0-0||6-0||2-1||4-2||3-1||'''XXX'''||3-0||4-0 |- |align="left"|{{Lið Valur}} ||1-0||1-0||3-0||2-1||1-2||1-1||5-0||2-1||'''XXX'''||6-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þór/KA}} ||1-1||3-2||6-0||4-0||2-0||1-1||3-0||1-2||4-0||'''XXX''' |} ===Staðan eftir hverja umferð=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=50| Lið/Umferð !width=30| 1 !width=30| 2 !width=30| 3 !width=30| 4 !width=30| 5 !width=30| 6 !width=30| 7 !width=30| 8 !width=30| 9 !width=30| 10 !width=30| 11 !width=30| 12 !width=30| 13 !width=30| 14 !width=30| 15 !width=30| 16 !width=30| 17 !width=30| 18 |- |Stjarnan |style="background:#FFD700;" | 1 |style="background:#FFD700;" | 1 |style="background:#FFD700;" | 1 |style="background:#FFD700;" | 1 |style="background:#FFD700;" | 1 |style="background:#FFD700;" | 1 |style="background:#FFD700;" | |style="background:#FFD700;" | |style="background:#FFD700;" | |style="background:#FFD700;" | |style="background:#FFD700;" | |style="background:#FFD700;" | |style="background:#FFD700;" | |style="background:#FFD700;" | |style="background:#FFD700;" | |style="background:#FFD700;" | |style="background:#FFD700;" | |style="background:#FFD700;" | |- |Breiðablik |style="background:#C0C0C0;" | 2 |style="background:#C0C0C0;" | 2 | 4 |style="background:#C0C0C0;" | 2 |style="background:#C0C0C0;" | 2 |style="background:#C0C0C0;" | 2 |style="background:#C0C0C0;" | |style="background:#C0C0C0;" | |style="background:#C0C0C0;" | |style="background:#C0C0C0;" | |style="background:#C0C0C0;" | |style="background:#C0C0C0;" | |style="background:#C0C0C0;" | |style="background:#C0C0C0;" | |style="background:#C0C0C0;" | |style="background:#C0C0C0;" | |style="background:#C0C0C0;" | |style="background:#C0C0C0;" | |- |Valur | 6 | 7 | 5 |style="background:#CD7F32;" | 3 | 4 |style="background:#CD7F32;" | 3 |style="background:#CD7F32;" | |style="background:#CD7F32;" | |style="background:#CD7F32;" | |style="background:#CD7F32;" | |style="background:#CD7F32;" | |style="background:#CD7F32;" | |style="background:#CD7F32;" | |style="background:#CD7F32;" | |style="background:#CD7F32;" | |style="background:#CD7F32;" | |style="background:#CD7F32;" | |style="background:#CD7F32;" | |- |UMFS | 4 | 6 |style="background:#CD7F32;" | 3 | 5 | 7 | 4 | | | | | | | | | | | | |- |Þór-KA |style="background:#FFCCCC;" | 10 | 5 | 6 | 6 |style="background:#CD7F32;" | 3 | 5 | | | | | | | | | | | | |- |FH |style="background:#CD7F32;" | 3 |style="background:#CD7F32;" | 3 |style="background:#C0C0C0;" | 2 | 4 | 5 | 6 | | | | | | | | | | | | |- |KR |style="background:#FFCCCC;" | 9 |style="background:#FFCCCC;" | 9 |style="background:#FFCCCC;" | 9 |style="background:#FFCCCC;" | 9 | 8 | 7 | | | | | | | | | | | | |- |ÍBV | 8 | 4 | 7 | 7 | 6 | 8 | | | | | | | | | | | | |- |Fylkir | 5 | 8 | 8 | 8 |style="background:#FFCCCC;" | 9 |style="background:#FFCCCC;" | 9 |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |- |ÍA | 7 |style="background:#FFCCCC;" | 10 |style="background:#FFCCCC;" | 10 |style="background:#FFCCCC;" | 10 |style="background:#FFCCCC;" | 10 |style="background:#FFCCCC;" | 10 |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |style="background:#FFCCCC;" | |} ==Markahæstu leikmenn== ''Staðan eftir 18. umferð, 30. september 2016''<ref>{{cite web|url=http://www.ksi.is/mot/motalisti/markahaestu-leikmenn/?Mot=35583|title=Markahæstu menn|publisher=KSÍ|accessdate=11 maí 2016|archive-date=2017-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226201212/http://www.ksi.is/mot/motalisti/markahaestu-leikmenn/?Mot=35583|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=300|Nafn !width=120|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' |[[Harpa Þorsteinsdóttir]] |{{Lið Stjarnan}} |20 |2 |16 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |{{Lið Valur}} |14 |2 |17 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' |[[Cloé Lacasse]] |{{Lið ÍBV}} |13 |0 |18 |- | '''4''' |[[Sandra Stephany Mayor Gutiérrez|Stephany Mayor]] |{{Lið Þór/KA}} |12 |0 |18 |- | '''5''' |[[Sandra María Jessen]] |{{Lið Þór/KA}} |9 |1 |18 |- | '''6''' |[[Berglind Björg Þorvaldsdóttir]] |{{Lið Breiðablik}} |8 |0 |9 |} == Félagabreytingar == === Félagabreytingar í upphafi tímabils === ==== Upp í Pepsideild kvenna ==== * {{Lið ÍA}} * {{Lið FH}} ==== Niður í 1. deild kvenna ==== * {{Lið Afturelding}} * {{Lið Þróttur R.}} == Fróðleikur == {| class="wikitable" style="text-align: center; mArgin: 0 auto;" |- !Sigurvegari Pepsideildar 2016 |- |- |[[Mynd:Stjarnan.png|100px|Stjarnan]]<br/>'''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]'''<br/>'''4. Titill''' |} {{Leiktímabil í knattspyrnu kvenna}} {{röð | listi = [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild]] | fyrir = [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2015|Pepsideild kvenna 2015]] | eftir = [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2017|Pepsideild&nbsp;kvenna&nbsp;2017]] }} ==Heimildaskrá== {{reflist|2}} {{Knattspyrna á Íslandi 2016}} [[Flokkur:Úrvalsdeildir kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] bwhfdj91y1hkqwc8iysxsr8mzfb3hsl 0 132859 1982050 1980895 2026-10-06T20:59:04Z Nipas2 54688 /* Stigatafla */ 1982050 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Pepsí deild kvenna 2015 | mynd = [[Mynd:Pepsi-deild.jpg|250px]] | ár = '''2015''' | Meistarar = '''{{Lið Breiðablik}}''' | fallið lið = '''{{Lið Afturelding}} <br />{{Lið Þróttur R.}}''' | spilaðir leikir = 90 | mörk skoruð = 325 (3.61 m/leik) | markahæstur = '''19 mörk'''<br>[[Fanndís Friðriksdóttir]] ([[Breiðablik]]) | stærsti heimasigur = ÍBV 6-0 KR<br />Breiðablik 6-0 Valur<br />Fylkir 6-0 Þróttur R.<br />Stjarnan 6-0 Afturelding | stærsti útisigur = Valur 0-6 Breiðablik<br />KR 1-7 Selfoss | tímabil = [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2014|2014]] - [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2016|2016]] |}} Árið '''2015''' var '''Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna''' haldið í 44. sinn. 10 lið mynduðu deildina og stóð [[Breiðablik UBK|Breiðablik]] uppi sem sigurvegari. Liðið vann mótið í 17. umferð eftir 2-1 sigur á [[Þór Akureyri|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]].<ref>{{cite web|title=Breiðablik er Íslandsmeistari|url=http://www.mbl.is/sport/efstadeild/2015/09/07/breidablik_er_islandsmeistari/|website=www.mbl.is|publisher=Morgunblaðið|accessdate=19. febrúar 2016}}</ref> Þetta var 16 íslandsmeistaratitill Blika. [[Ungmennafélagið Afturelding|Afturelding]] og [[Þróttur Reykjavík|Þróttur]] féllu úr deildinni. [[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] og [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]] taka sæti í efstu deild árið 2016.<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna: ÍA meistari - HK/Víkingur í 3. sæti|url=http://visabikarinn.fotbolti.net/news/12-09-2015/1-deild-kvenna-ia-meistari-hk-vikingur-i-3-saeti|website=www.fotbolti.net|publisher=Fótbolti.net|accessdate=19. febrúar 2016}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=120| Lið ! | Bær ! | Leikvangur ! | Þjálfari !width=240| Staðan [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2014|2014]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Afturelding}} | [[Mosfellsbær]] | [[Varmárvöllur|N1-völlurinn Varmá]] | style="text-align: left;"|[[Júlíus Ármann Júlíusson]] | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Breiðablik}} | [[Kópavogur]] | [[Kópavogsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Þorsteinn Halldórsson]] | 2. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fylkir}} | [[Reykjavík]] | [[Fylkisvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Jörundur Áki Sveinsson]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍBV}} | [[Vestmannaeyjar]] | [[Hásteinsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Ian David Jeffs]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið KR}} | [[Reykjavík]] | [[KR-völlur|Alvogenvöllurinn]] | style="text-align: left;"|[[Björgvin Karl Gunnarsson]] | 1. sæti, [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2014#B riðill|1. d. B riðill]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Selfoss}} | [[Selfoss]] | [[Selfossvöllur|Jáverk-völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Gunnar Rafn Borgþórsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Stjarnan}} | [[Garðabær]] | [[Stjörnuvöllur|Samsung völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Ólafur Þór Guðbjörnsson]] | 1. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Valur}} | [[Reykjavík]] | [[Vodafonevöllur|Valsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Ólafur Brynjólfsson]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þór/KA}} | [[Akureyri]] | [[Þórsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Jóhann Kristinn Gunnarsson]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þróttur R.}} | [[Reykjavík]] | [[Valbjarnarvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Guðrún Jóna Kristjánsdóttir]] | 2. sæti, [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2014#B riðill|1. d. B riðill]] |} == Staðan í deildinni == ===Stigatafla=== ''Staðan fyrir 18. umferð, 12. september 2015''.<ref>{{cite web|title=Pepsideild kvenna 2015|url=http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=35583&Rodun=U|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=12. september 2016|archive-date=2016-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413210720/http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=35583&Rodun=U|url-status=dead}}</ref> {{Dökkt þema deild}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| ! |Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig ! |Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||bgcolor="#008000"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||18||16||2||0||51||4||47||'''50''' |align="center" |'''Undankeppni Meistaradeildar Evrópu''' |- |2||bgcolor="#0000FF"| ||[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]] ||18||15||0||3||50||9||41||'''45''' |- |3||bgcolor="#CD5C5C"| ||[[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]] ||18||11||3||4||41||19||22||'''36''' |- |4||bgcolor="#000000"| ||[[Þór Akureyri|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]] ||18||9||3||6||45||30||15||'''30''' |- |5||bgcolor="#FFFFFF"| ||[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]] |18||8||2||8||36||29||7||'''26''' |- |6||bgcolor="#FFA500"| ||[[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkir]] ||18||8||1||9||33||35||-2||'''25''' |- |7||bgcolor="#FF0000"| ||[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] ||18||8||1||9||33||46||-13||'''25''' |- |8||bgcolor="#000000"| ||[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] ||18||4||3||11||19||43||-24||'''15''' |- style="background:#FFCCCC;" |9||bgcolor="#FF0000"| ||'''[[Ungmennafélagið Afturelding|Afturelding]]''' ||18||2||1||15||11||55||-44||'''7''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2016|1. deild]]''' |- style="background:#FFCCCC;" |10||bgcolor="#FF0000"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur]]''' ||18||0||2||16||6||55||-49||'''2''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> == Töfluyfirlit == ''Heimaliðið er vinstra megin'' {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style=" font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|!!Aft!!Bre!!Fyl!!ÍBV!!&nbsp;KR&nbsp;!!Sel!!Stj!!Val!!Þ/K!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Afturelding}} ||'''XXX'''||1-5||0-1||0-3||0-3||1-3||1-3||1-5||1-5||1-0 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||1-0||'''XXX'''||3-0||3-0||1-1||1-0||1-0||6-0||2-0||5-0 |- |align="left"|{{Lið Fylkir}} ||4-0||0-4||'''XXX'''||1-4||1-3||2-0||0-4||5-1||1-4||6-0 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið ÍBV}} ||5-1||0-4||3-2||'''XXX'''||6-0||0-2||0-1||1-1||3-1||1-0 |- |align="left"|{{Lið KR}} ||1-2||0-3||1-3||2-1||'''XXX'''||1-7||0-1||0-5||2-4||0-0 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Selfoss}} ||2-0||1-1||0-1||3-2||1-1||'''XXX'''||1-3||3-1||4-2||5-0 |- |align="left"|{{Lið Stjarnan}} ||6-0||0-1||4-0||2-1||1-0||1-2||'''XXX'''||4-0||5-1||5-1 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Valur}} ||3-0||0-6||3-1||3-2||3-1||1-3||0-4||'''XXX'''||0-4||0-5 |- |align="left"|{{Lið Þór/KA}} ||5-2||1-2||1-1||1-1||2-0||1-1||0-4||5-0||'''XXX'''||5-1 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||0-0||0-2||0-4||2-3||2-3||0-3||0-2||0-2||0-3||'''XXX''' |} ==Markahæstu leikmenn== ''Lokaniðurstaða 12. september 2015''.<ref>{{cite web|title=Markahæstu leikmenn|url=http://www.ksi.is/mot/motalisti/markahaestu-leikmenn/?Mot=33505|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=19. febrúar 2016|archive-date=2016-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160504214928/http://www.ksi.is/mot/motalisti/markahaestu-leikmenn/?Mot=33505|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=240|Nafn ! |Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' |'''[[Fanndís Friðriksdóttir]]''' |Breiðablik |19 |2 |18 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' |'''[[Harpa Þorsteinsdóttir]]''' |Stjarnan |15 |0 |17 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' |'''[[Klara Lindberg]]''' |Þór-KA |15 |0 |18 |- | '''4''' |[[Telma Hjaltalín Þrastardóttir]] |Breiðablik |13 |0 |17 |- | '''5''' |[[Sandra María Jessen]] |Þór-KA |13 |0 |18 |} == Fróðleikur == {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" |- !Sigurvegari Landsbankadeildar 2015 |- |- |[[Mynd:Breidablik.png|100px|Breiðablik]]<br/>'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]'''<br/>'''16. Titill''' |} {{Leiktímabil í knattspyrnu kvenna}} {{röð | listi = [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild]] | fyrir = [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2014|Pepsideild kvenna 2014]] | eftir = [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2016|Pepsideild&nbsp;kvenna&nbsp;2016]] }} ==Heimildaskrá== {{reflist}} {{Knattspyrna á Íslandi 2015}} [[Flokkur:Úrvalsdeildir kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] q89vs3bn517m0l9wvi38y7g0l94bqh4 0 133506 1982048 1945509 2026-10-06T20:38:08Z Nipas2 54688 1982048 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = '''Borgunarbikar kvenna 2016''' | image = [[Mynd:Borgunarbikarinn.png|200px]] | label1 = Ár | data1 = 2016 | label2 = Meistarar | data2 = {{Lið Breiðablik}} (11) | label3 = Fjöldi liða | data3 = 30 | label4 = Spilaðir leikir | data4 = 30 | label5 = Mörk skoruð | data5 = 119 | label6 = Markahæst | data6 = [[Berglind Björg Þorvaldsdóttir|Berglind&nbsp;Björg&nbsp;Þorvaldsdóttir]] (5) | label7 = Sigursælasta liðið | data7 = {{Lið Valur}} (13) | label8 = Stærsti heimasigur | data8 = {{Lið Fylkir}} 11-0 {{Lið FHL}} | label9 = Stærsti útisigur | data9 = {{Lið Keflavík}} 0-5 {{Lið Breiðablik}} | label10 = Tímabil | data10 = [[Borgunarbikar kvenna í knattspyrnu 2015|2015]] - [[Borgunarbikar kvenna í knattspyrnu 2017|2017]] |}} '''Borgunarbikarinn''', [[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu]], verður haldin í 36. sinn sumarið 2016.<ref>{{cite web|title=Bikarkeppni - Borgunarbikar kvenna|url=http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=35587&Rodun=U|publisher=KSÍ|accessdate=19. febrúar 2016}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Fyrsta umferð keppninnar hefst 8. og 9. maí. Þá munu liðin í 1. deild hefja leik. Liðin í [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeildinni]] koma inn í keppnina í 16-liða úrslitum 11. og 12. júní. [[Stjarnan]] er núverandi bikarmeistari eftir sigur á [[UMF Selfoss|Selfossi]] í úrslitaleiknum 2015.<ref>{{cite web|title=Stjarnan Borgunarbikarmeistari kvenna 2015|url=http://www.ksi.is/mot/nr/12782|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=2. apríl 2016|archive-date=2015-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911035602/http://www.ksi.is/mot/nr/12782|url-status=dead}}</ref> ==16-liða úrslit== {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 8. maí 2016<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Völsungur}} |úrslit= 3 - 1 |lið2= {{Lið Einherji}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=385283 Leikskyrsla] |mörk1= |mörk2= |leikvangur= [[Húsavíkurvöllur]] |áhorfendur= 81 |dómari= Halldór Vilhelm Svavarsson |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 8. maí 2016<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Grótta}} |úrslit= 1 - 3 |lið2= {{Lið Tindastóll}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=388661 Leikskyrsla] |mörk1= |mörk2= |leikvangur= [[Vivaldivöllurinn]] |áhorfendur= 60 |dómari= Arnar Ingi Ingvarsson |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 8. maí 2016<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Sindri}} |úrslit= 1 - 5 |lið2= {{Lið Haukar}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=388662 Leikskyrsla] |mörk1= |mörk2= |leikvangur= [[Sindravellir]] |áhorfendur= |dómari= Gunnar Gunnarsson |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 8. maí 2016<br />18:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Augnablik}} |úrslit= 2 - 1 |lið2= {{Lið KH}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=388658 Leikskyrsla] |mörk1= |mörk2= |leikvangur= [[Fífan]] |áhorfendur= |dómari= Samir Mesetovic |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 9. maí 2016<br />19:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Álftanes}} |úrslit= 7 - 1 |lið2= {{Lið Víkingur Ó.}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=388664 Leikskyrsla] |mörk1= |mörk2= |leikvangur= [[Bessastaðavöllur]] |áhorfendur= |dómari= Jovana Vladovic |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 9. maí 2016<br />19:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Skínandi}} |úrslit= 0 - 2 |lið2= {{Lið Keflavík}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=388659 Leikskyrsla] |mörk1= |mörk2= |leikvangur= [[Stjörnuvöllur|Samsungvöllurinn]] |áhorfendur= |dómari= Jóhann Ingi Jónsson |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 9. maí 2016<br />19:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Fjölnir}} |úrslit= 0 - 2 |lið2= {{Lið Grindavík}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=385277 Leikskyrsla] |mörk1= |mörk2= |leikvangur= [[Fjölnisvöllur|Extra völlurinn]] |áhorfendur= |dómari= Guðrún Fema Ólafsdóttir |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 9. maí 2016<br />19:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið ÍR}} |úrslit= 2 - 1 |lið2= {{Lið Fram}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=388663 Leikskyrsla] |mörk1= |mörk2= |leikvangur= [[:en:Hertz völlurinn|Hertz völlurinn]] |áhorfendur= |dómari= Bríet Bragadóttir |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 9. maí 2016<br />19:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Hvíti riddarinn}} |úrslit= 0 - 5 |lið2= {{Lið HK/Víkingur}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=388660 Leikskyrsla] |mörk1= |mörk2= |leikvangur= [[Tungubakkavöllur]] |áhorfendur= 44 |dómari= Daníel Ingi Þórisson |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 22. maí 2016<br /> [[GMT]] |lið1= {{Lið Álftanes}} |úrslit= 1 - 6 |lið2= {{Lið Keflavík}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=388678 Leikskyrsla] |mörk1= |mörk2= |leikvangur= [[Bessastaðavöllur]] |áhorfendur= |dómari= Gunnar Oddur Hafliðason |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 22. maí 2016<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Haukar}} |úrslit= 2 - 0 |lið2= {{Lið Augnablik}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=385284 Leikskyrsla] |mörk1= |mörk2= |leikvangur= [[Ásvellir]] |áhorfendur= |dómari= Samir Mesetovic |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 22. maí 2016<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Þróttur R.}} |úrslit= 2 - 0 |lið2= {{Lið Tindastóll}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=388679 Leikskyrsla] |mörk1= |mörk2= |leikvangur= [[Þróttarvöllur]] |áhorfendur= |dómari= Atli Haukur Arnarsson |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 22. maí 2016<br />14:30 [[GMT]] |lið1= {{Lið Völsungur}} |úrslit= 0 - 0 |lið2= [[Mynd:Fjarðarbyggð.jpg|20px]][[Mynd:Höttur.svg|15px]][[Mynd:Leiknir_F.JPG|20px]]&nbsp;[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=385278 Leikskyrsla] |mörk1= |mörk2= |leikvangur= [[Húsavíkurvöllur]] |áhorfendur= |dómari= Halldór Vilhelm Svavarsson |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 23. maí 2016<br />19:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið ÍR}} |úrslit= 1 - 2 |lið2= {{Lið HK/Víkingur}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=388677 Leikskyrsla] |mörk1= |mörk2= |leikvangur= [[:en:Hertz völlurinn|Hertz völlurinn]] |áhorfendur= |dómari= Jovana Vladović |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 23. maí 2016<br />19:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Afturelding}} |úrslit= 0 - 4 |lið2= {{Lið Grindavík}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=388680 Leikskyrsla] |mörk1= |mörk2= |leikvangur= [[N1-völlurinn Varmá]] |áhorfendur= 47 |dómari= Kristján Már Ólafs |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 10. júní 2016<br />19:15 [[GMT]] |lið1= {{Lið KR}} |úrslit= 1 - 3 |lið2= {{Lið ÍBV}} |skýrsla= [http://www.ksi.is/mot/motalisti/leikskyrsla/?Leikur=397502 Leikskyrsla] |mörk1= Sigríður María Sigurðardóttir {{mark|13}} |mörk2= Sigríður Lára Garðarsdóttir {{mark|28}}<nowiki></nowiki>Díana Dögg Magnúsdóttir {{mark|49}}<nowiki></nowiki><br>Sigríður Lára Garðarsdóttir {{mark|88}} |leikvangur= [[KR-völlur|Alvogenvöllurinn]] |áhorfendur= |dómari= Einar Ingi Jóhannsson |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 11. júní 2016<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Keflavík}} |úrslit= 0 - 5 |lið2= {{Lið Breiðablik}} |skýrsla= [http://www.ksi.is/mot/motalisti/leikskyrsla/?Leikur=397504 Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= Andrea Rán Snæfeld Hauksdóttir {{mark|18}}<nowiki></nowiki> Andrea Rán Snæfeld Hauksdóttir {{mark|28}}<nowiki></nowiki><br >Guðrún Arnardóttir {{mark|33}}<nowiki></nowiki><br> Ingibjörg Sigurðardóttir {{mark|60}}<nowiki></nowiki><br> [[Fanndís Friðriksdóttir]] {{rau|0|70}}<nowiki></nowiki><br>Andrea Rán Snæfeld Hauksdóttir {{mark|90+3}} |leikvangur= [[Nettóvöllurinn]] |áhorfendur= |dómari= Daníel Ingi Þórisson |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 11. júní 2016<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Haukar}} |úrslit= 1 - 0 |lið2= {{Lið ÍA}} |skýrsla= [http://www.ksi.is/mot/motalisti/leikskyrsla/?Leikur=397507 Leikskýrsla] |mörk1= Margrét Björg Ástvaldsdóttir {{mark|65}} |mörk2= |leikvangur= [[Ásvellir]] |áhorfendur= |dómari= Sigurður Hjörtur Þrastarson |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 11. júní 2016<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Fylkir}} |úrslit= 11 - 0 |lið2= [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] |skýrsla= [http://www.ksi.is/mot/motalisti/leikskyrsla/?Leikur=397505 Leikskýrsla] |mörk1= Berglind Björg Þorvaldsdóttir {{mark|9}}<nowiki></nowiki>Kristín Erna Sigurlásdóttir {{mark|19}}<nowiki></nowiki><br>Kristín Erna Sigurlásdóttir {{mark|22}}<nowiki></nowiki><br>Selja Ósk Snorradóttir {{mark|39}}<nowiki></nowiki><br>Berglind Björg Þorvaldsdóttir {{mark|41}}<nowiki></nowiki><br>Kristín Erna Sigurlásdóttir {{mark|45+1}}<nowiki></nowiki><br>Berglind Björg Þorvaldsdóttir {{mark|54}}<nowiki></nowiki><br>Kristín Erna Sigurlásdóttir {{mark|56}}<nowiki></nowiki><br>Hulda Hrund Arnarsdóttir {{mark|66}}<nowiki></nowiki><br>Sandra Sif Magnúsdóttir {{mark|68}}<nowiki></nowiki><br>Berglind Björg Þorvaldsdóttir {{mark|90}} |mörk2= |leikvangur= [[Floridana völlurinn]] |áhorfendur= |dómari= Kristinn Friðrik Hrafnsson |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 11. júní 2016<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið FH}} |úrslit= 1 - 3 |lið2= {{Lið Stjarnan}} |skýrsla= [http://www.ksi.is/mot/motalisti/leikskyrsla/?Leikur=385279 Leikskýrsla] |mörk1= Karólína Lea Vilhjálmsdóttir {{mark|90}} |mörk2= Donna Key Henry {{mark|5}}<nowiki></nowiki> Donna Key Henry {{mark|35}}<nowiki></nowiki><br> [[Harpa Þorsteinsdóttir]] {{mark|67}} |leikvangur= [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]] |áhorfendur= |dómari= Sigurður Ingi Magnússon |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 11. júní 2016<br />16:30 [[GMT]] |lið1= {{Lið Þór/KA}} |úrslit= 6 - 0 |lið2= {{Lið Grindavík}} |skýrsla= [http://www.ksi.is/mot/motalisti/leikskyrsla/?Leikur=397506 Leikskýrsla] |mörk1= Hulda Ósk Jónsdóttir {{mark|4}}<nowiki></nowiki>Sandra María Jessen {{mark|14}}(víti)<nowiki></nowiki><br>Andrea Mist Pálsdóttir {{mark|24}}<nowiki></nowiki><br>Sandra Stephany Mayor Gutierrez {{mark|37}}<nowiki></nowiki><br>Sandra Stephany Mayor Gutierrez {{mark|45}}<nowiki></nowiki><br>Sandra María Jessen {{mark|57}} |mörk2= |leikvangur= [[Þórsvöllur]] |áhorfendur= |dómari= Bríet Bragadóttir |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 11. júní 2016<br />17:30 [[GMT]] |lið1= {{Lið Selfoss}} |úrslit= 3 - 2 |lið2= {{Lið Valur}} |skýrsla= [http://www.ksi.is/mot/motalisti/leikskyrsla/?Leikur=397503 Leikskýrsla] |mörk1= Lauren Elizabeth Hughes {{mark|80}}<nowiki></nowiki>Lauren Elizabeth Hughes {{mark|90}}<nowiki></nowiki><br>Heiðdís Sigurjónsdóttir {{mark|90+2}} |mörk2= Elín Metta Jensen {{mark|14}}<nowiki></nowiki>Margrét Lára Viðarsdóttir {{mark|48}} |leikvangur= [[Selfossvöllur|Jáverk-völlurinn]] |áhorfendur= |dómari= Hjalti Þór Halldórsson |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 12. júní 2016<br />17:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið HK/Víkingur}} |úrslit= 5 - 0 |lið2= {{Lið Þróttur R.}} |skýrsla= [http://www.ksi.is/mot/motalisti/leikskyrsla/?Leikur=385285 Leikskýrsla] |mörk1= [[Milena Pešić]] {{mark|3}}<nowiki></nowiki>Hugrún María Friðriksdóttir {{mark|21}}<nowiki></nowiki><br>[[Milena Pešić]] {{mark|28}}<nowiki></nowiki><br>[[Milena Pešić]] {{mark|35}}<nowiki></nowiki><br>Hugrún María Friðriksdóttir {{mark|59}} |mörk2= |leikvangur= [[Víkingsvöllur]] |áhorfendur= |dómari= Viatcheslav Titov |}} ==8-liða úrslit== {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 4. júlí 2016<br />17:30 [[GMT]] |lið1= {{Lið ÍBV}} |úrslit= 5 – 0 |lið2= [[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]] |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=397860 Leikskýrsla] |mörk1= Rebekah Bass {{mark|24}}<nowiki></nowiki>Cloé Lacasse {{mark|41}}<nowiki></nowiki><br>Cloé Lacasse {{mark|45}}<nowiki></nowiki><br>Cloé Lacasse {{mark|57}}<nowiki></nowiki><br>Sigríður Lára Garðarsdóttir {{mark|80}} |mörk2= |leikvangur= [[Vestmannaeyjavöllur]] |áhorfendur= |dómari= Helgi Mikael Jónasson |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 4. júlí 2016<br />17:30 [[GMT]] |lið1= {{Lið Þór/KA}} |úrslit= 1 – 0 |lið2= [[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkir]] |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=385287 Leikskýrsla] |mörk1= Sandra Stephany Mayor Gutierrez {{mark|13}} |mörk2= |leikvangur= [[Þórsvöllur]] |áhorfendur= |dómari= Gunnþór Steinar Jónsson |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 5. júlí 2016<br />19:15 [[GMT]] |lið1= {{Lið Stjarnan}} |úrslit= 4 – 0 |lið2= [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]] |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=397859 Leikskýrsla] |mörk1= Jenna McCormick {{mark|5}}<nowiki></nowiki>Donna Key Henry {{mark|48}}<br><nowiki></nowiki>Þórdís Hrönn Sigfúsdóttir {{mark|71}}<br><nowiki></nowiki>Katrín Ásbjörnsdóttir {{mark|87}} |mörk2= |leikvangur= [[Stjörnuvöllur|Samsungvöllurinn]] |áhorfendur= |dómari= Gunnar Helgason |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 5. júlí 2016<br />19:15 [[GMT]] |lið1= {{Lið Breiðablik}} |úrslit= 1 – 0 |lið2= [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]/[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=385280 Leikskýrsla] |mörk1= Arna Dís Arnþórsdóttir {{mark|37}} |mörk2= |leikvangur= [[Kópavogsvöllur]] |áhorfendur= |dómari= Sigurður Ingi Magnússon |}} ==Undanúrslit== {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 22. júlí 2016<br />19:15 [[GMT]] |lið1= {{Lið Stjarnan}} |úrslit= 2 – 3 |lið2= {{Lið Breiðablik}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=385281 Leikskýrsla] |mörk1= Anna Björk Kristjánsdóttir {{mark|74}}<nowiki></nowiki>Ana Victoria Cate {{mark|86}} |mörk2= Andrea Rán Snæfeld Hauksdóttir {{mark|31}}<nowiki></nowiki>Svava Rós Guðmundsdóttir {{mark|43}}<nowiki></nowiki><br>Fanndís Friðriksdóttir {{mark|66}} |leikvangur= [[Stjörnuvöllur|Samsungvöllurinn]] |áhorfendur= 437 |dómari= Ívar Orri Kristjánsson |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 23. júlí 2016<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Þór/KA}} |úrslit= 0 – 1 |lið2= {{Lið ÍBV}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=385286 Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= Rebekah Bass {{mark|112}} |leikvangur= [[Þórsvöllur]] |áhorfendur= 203 |dómari= Bryngeir Valdimarsson |}} ==Úrslitaleikur== {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 12. ágúst 2016<br />19:15 [[GMT]] |lið1= {{Lið Breiðablik}} |úrslit= 3–1 |lið2= {{ÍBV Vestmannaeyjar}} |skýrsla= |mörk1= Olivia Chance {{mark|2}}<nowiki></nowiki>Berglind Björg Þorvaldsdóttir {{mark|24}}<nowiki></nowiki>Fanndís Friðriksdóttir {{mark|60}} |mörk2= Natasha Anasi {{mark|49}} |leikvangur= [[Laugardalsvöllur]] |áhorfendur= 2.052 |dómari= Erlendur Eiríksson |}} ==Markahæstu leikmenn== ''Staðan eftir 12. ágúst 2016''<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=35587|title=Markahæstar|publisher=KSÍ|accessdate=3 september 2021|archive-date=2021-9-3}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti ! |Nafn ! |Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' |[[Berglind Björg Þorvaldsdóttir]] |{{Lið Fylkir}} og {{Lið Breiðablik}} |5 |0 |4 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' |[[Sveindís Jane Jónsdóttir]] |{{Lið Keflavík}} |4 |0 |2 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' |[[Kristín Erna Sigurlásdóttir]] |{{Lið Fylkir}} |4 |0 |2 |- | '''4''' |[[Andrea Rán Snæfeld Hauksdóttir]] |{{Lið Breiðablik}} |4 |0 |3 |- | '''5''' |[[Milena Pešić]] |{{Lið HK/Víkingur}} |4 |0 |3 |- | '''6''' |[[Cloé Lacasse]] |{{Lið ÍBV}} |3 |0 |3 |} {{Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu}} {{röð | fyrir = [[Borgunarbikar kvenna í knattspyrnu 2015|Borgunarbikar&nbsp;kvenna&nbsp;2015]] | listi = [[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu]] | eftir = [[Borgunarbikar kvenna í knattspyrnu 2017|Borgunarbikar&nbsp;kvenna&nbsp;2017]] }} ==Tilvísanir== {{reflist|2}} {{Knattspyrna á Íslandi 2016}} [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] [[Flokkur:Bikarkeppni kvenna á Íslandi]] 2hgxi4zgi6dlszdag52srz795grqnpp 0 133749 1982000 1798333 2026-10-06T15:18:22Z Berserkur 10188 1982000 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name=''Runnareynir'' | image = Sorbus sambucifolia 1.JPG | image_caption = Sorbus sambucifolia | image2 = | image2_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = [[Reynisætt]] (''Maloideae'') | genus = [[Reyniviður]] (''Sorbus'') | subgenus = ''Sorbus'' | sectio = Sambucifoliae | species = '''Sorbus sambucifolia''' | taxon = Sorbus sambucifolia | taxon_authority = ([[Adelbert von Chamisso|Cham.]] &amp; Schltdl.) [[Max Joseph Roemer|M. Roem.]] | synonyms = ''Sorbus sambucifolia'' var.'' pseudogracilis'' <small>C. K. Schneider</small><br>''Pyrus sambucifolia'' <small>[[Adelbert von Chamisso|Cham.]] &amp; Schltdl.</small> | range_map = | range_map_width = 240px | range_map_caption = }} '''Runnareynir''' er [[reyniviður|reynitegund]]. == Lýsing == Runnareynir er runni, 1 til 2 m. Blöðin eru fjaðurlaga, 9 til 20 sm löng, með 7 til 11 lensulaga og tenntum smáblöðum. Þau eru glansandi græn að ofan og fölgræn að neðan. Blómin 10mm í ögn hangandi hálfsveip, hvít með rauðleitum blæ. Fáblóma. Berin eru rauð, 12 til 20mm löng og 10 til 16 mm breið. Breytileg, tvílitna tegund (2n=34).<ref>{{Cite web |url=http://lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=2393&fl=2 |title=Geymd eintak |access-date=2016-04-15 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808123404/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=2393&fl=2 |url-status=dead }}</ref> == Útbreiðsla og búsvæði == Runnareynir er upprunninn frá Norðaustur Asíu; [[Aljútaeyjar]] austur til [[Kamtsjatka]] og strendur A Rússlands og til fjalla í Japan (Hokkaido og norðurhéruðum Honshu, vex við jaðar fjallaskóga). == Myndir == <gallery> Sorbus sambucifolia 2.JPG Sorbus sambucifolia 3.JPG Sorbus sambucifolia 5.JPG Sorbus sambucifolia 4.JPG </gallery> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commonscat|Sorbus sambucifolia}} {{Wikilífverur|Sorbus sambucifolia}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Reynisætt]] tbedm87xj3aygj4btar9l777elpeaqa 0 134320 1982016 1968539 2026-10-06T17:03:13Z Alexsandroclaudino92 121541 1982016 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Bishop Warda.jpg|right|thumb|210px|Erkibiskup Bashar Matti Warda.]] '''Bashar Warda''', (fullt nafn '''Bashar Matti Warda''', [[arabíska]] ''بشار متي وردة'' - f. [[15. júní]], [[1969]]) er [[erkibiskup]] Kaldeisk-kaþólsku kirkjunnar í [[Arbil]] á [[Írak]].<ref>[http://www.tempi.it/noi-siamo-odiati-perche-ci-ostiniamo-a-esistere-come-cristiani#.Vz-TXiF_tkg «Noi siamo odiati perché ci ostiniamo a esistere come cristiani»]</ref>; <ref>{{Cite web |url=http://www.catholicnewsagency.com/news/those-whove-stayed-what-now-for-christians-in-syria-and-iraq-40374/ |title=Those who've stayed – what now for Christians in Syria and Iraq? |access-date=2016-06-12 |archive-date=2021-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308054507/https://www.catholicnewsagency.com/news/those-whove-stayed-what-now-for-christians-in-syria-and-iraq-40374 |url-status=dead }}</ref>;<ref>{{Cite web |url=http://www.avvenire.it/Chiesa/Pagine/liverani-monsignor-warda-erbil-iraq.aspx |title=Warda: aiutate i cristiani perseguitati d'Iraq |access-date=2016-06-12 |archive-date=2016-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616173430/http://www.avvenire.it/Chiesa/Pagine/liverani-monsignor-warda-erbil-iraq.aspx |url-status=dead }}</ref> Hann var skipaður prestur árið 1993 og frá 2007 til 2013 gegndi hann þjónustu við kirkjuna í [[Zākhō]]. [[24. maí]] [[2010]] var hann síðan settur erkibiskup í Arbil og tók við af [[Yacoub Denha Scher]].<ref>{{cite web |url=http://www.cruxnow.com/cns/2015/08/28/iraqi-archbishop-the-plight-of-fleeing-christians-makes-him-quarrel-with-god/ |title=Iraqi archbishop: The plight of fleeing Christians makes him ''quarrel with God'' |access-date=2016-06-12 |archive-date=2016-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160425105232/http://www.cruxnow.com/cns/2015/08/28/iraqi-archbishop-the-plight-of-fleeing-christians-makes-him-quarrel-with-god/ |url-status=dead }}</ref>; <ref>{{cite web |url=http://www.angelusnews.com/news/world/christians-disappearing-from-iraq-bishops-lament-5585/#.V1ShByF_tkg |title=Christians disappearing from Iraq, bishops lament |access-date=2016-06-12 |archive-date=2016-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160605221126/http://www.angelusnews.com/news/world/christians-disappearing-from-iraq-bishops-lament-5585/#.V1ShByF_tkg |url-status=dead }}</ref> == Myndir == <gallery> Mynd:Bishops Malvestiti and Warda.jpg|Biskup [[Maurizio Malvestiti|Malvestiti]] og biskup Warda á aðdraganda [[Hvítasunnudagur]] í dómkirkjunni í Lodi, [[14. maí]] [[2016]]. </gallery> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Ítarefni == * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bwarda.html Catholic-Hierarchy] * [http://www.chaldean-church.com/ Erkiskupsdæmið í Arbil]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150314153527/http://www.chaldean-church.com/ |date=2015-03-14 }} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Erkibiskup kaþólsku kirkjunnar á [[Arbil]] | frá = 2011 | til = | fyrir = [[Yacoub Denha Scher]] | eftir = Enn í embætti }} {{Töfluendir}} {{DEFAULTSORT:Warda, Bashar}} [[Flokkur:Íraskir kaþólskir biskupar]] {{fe|1969|Warda, Bashar}} jxin11r2g5jcraq9gfe4s88kx8zrywc 0 134490 1982001 1965399 2026-10-06T15:21:36Z Berserkur 10188 1982001 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Syriner.JPG|thumb|Sýrena er algengur runni á Íslandi.]] '''Runni''' er viðarkennd planta eða lágvaxið [[tré]]. Munurinn milli trjáa og runna er ekki skýr en oft er talað um runnar séu um 1-5 metrar að hæð. Sumir gera þann greinarmun á trjám og runnum að tré séu, eða geti verið, með einn miðlægan stofn en runnar séu með fleiri stofna og enginn þeirra miðlægur eða ríkjandi. Sama tegund af tré getur verið runni undir erfiðum kringumstæðum en tré við betri skilyrði. <ref>[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=20858 Hvaða trjátegundir voru á Íslandi við landnám?] Vísindavefur. Skoðað 9. júlí, 2016</ref> Hægt er að klippa tré til, svosem [[Víðir (ættkvísl)|víðitegundir]], þannig að runni skapist. Tilgangurinn getur þá verið [[limgerði]] eða [[skjólbelti]]. ==Runnar á Íslandi== Ýmsir runnar eru í notkun á Íslandi. Víðitegundir eru vinsælar t.d. afbrigði af [[gulvíðir|gulvíði]], [[ilmbjörk|birki]] er oft klippt til og tegundir eins og [[toppar]], [[gljámispill]], [[yllir]] og [[sýrena]] eru algengar. ===Dæmi um runna=== *'''[[Birki]]'''/[[fjalldrapi]] * '''Einir''': [[Himalajaeinir]], [[kínaeinir]], [[einir]] *'''[[Elri]]''': [[Sitkaelri]], [[kjarrelri]] *'''Fura''': [[Fjallafura]], [[runnafura]] *'''[[Kvistir]]''': [[Birkikvistur]], [[dögglingskvistur]], [[úlfakvistur]], [[víðikvistur]], [[japanskvistur]], [[bogakvistur]] *'''Misplar''': [[Gljámispill]], [[breiðumispill]], [[grámispill]] *'''[[Reyniviður|Reynir]]''': [[Úlfareynir]], [[Koparreynir]], [[kínareynir]], [[strandreynir]], [[bergreynir]] *'''Rifs''': [[Hélurrifs]], [[fjallarifs]], [[rauðberjarifs]], [[sólber]] *'''[[Runnamura]]''' *'''[[Sýrenur]]''': [[Gljásýrena]], [[næfursýrena]], [[fagursýrena]] *'''[[Toppar]]''': [[Blátoppur]], [[dúntoppur]], [[klukkutoppur]], [[glótoppur]] *'''Viburnum''': [[Bersarunni]], [[lambarunni]] *'''[[Víðir (ættkvísl)|Víðir]]''': [[Gulvíðir]], [[alaskavíðir]], [[viðja]], [[jörfavíðir]], [[gljávíðir]],[[loðvíðir]], [[myrtuvíðir]] *'''[[Yllir]]''': [[rauðyllir]], [[dúnyllir]] *'''[[Ýviður]]''' * '''[[Þyrnar]]''': [[Hrafnþyrnir]] * [[Hafþyrnir]] * [[Sveighyrnir]] ==Tilvísanir== [[Flokkur:Tré]] 0cvrrhyciay2gd06c4sd4duykv0xi1w 0 137518 1982057 1954619 2026-10-06T22:50:41Z ~2026-53784-50 121552 1982057 wikitext text/x-wiki '''Frúardagur''' er annað tveggja [[Leikfélag|leikfélaga]] [[MR|Menntaskólans í Reykjavík]]. Leikfélagið var stofnað árið 2010 og hefur frá árinu 2014 sett upp [[Söngleikur|söngleik]] að hausti til sem nemendur skólans koma að. Leikfélagið heyrir undir nemendafélagið [[Framtíðin|Framtíðina]], annað tveggja nemendafélaga skólans. == Saga félagsins == Frúardagur var stofnað árið 2010 eftir að stofnmeðlimirnir Arnór Gunnar Gunnarsson og Birnir Jón Sigurðsson komust hvorugir í leikhóp eina leikfélags skólans, [[Herranótt|Herranætur]].<ref>{{vefheimild|url=https://hugras.is/2014/11/leg-hugleiks-i-uppfaerslu-fruardags/|titill=Leg Hugleiks í uppfærslu Frúardags|ár=2014|mánuður=11. nóvember|útgefandi=Hugrás}}</ref> Nafn félagsins er hugsað sem andstæða við nafn Herranætur. Starfsemi félagsins var í fyrstu í litlum sniðum og meira í gríni gerð en alvöru. Eftir að Arnór og Birnir útskrifuðust úr skólanum lá starfsemi félagsins niðri þangað til að hópur nemenda endurvakti félagið árið 2014 með það að markmiði að efla leikhúslíf MR-inga og bjóða upp vettvang fyrir leiklist, tónlist, dans og myndlist. Um haustið sama ár setti Frúardagur svo upp sína fyrstu stórsýningu þegar leikfélagið setti upp söngleikinn ''Leg'' eftir [[Hugleikur Dagsson|Hugleik Dagsson]]. Leikstjórar voru stofnmeðlimirnir Arnór Gunnar og Birnir Jón en að sýningunni komu hátt í 70 nemendur skólans. Leg var sett upp í [[Gaflaraleikhúsið|Gaflaraleikhúsinu]] í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]] og fékk sýningin stórgóðar móttökur en uppselt var á allar fimm sýningarnar.<ref>{{vefheimild|url=https://midi.is/leikhus/1/8618/Leg-Songleikur|titill=Leg - Söngleikur|ár=2014|mánuður=1. nóvember|útgefandi=Midi.is}}</ref> Formaður Frúardags skólaárið 2014-15 var Jóhanna Embla O Þorsteinsdóttir. Velgegni og vinsældir fyrstu sýningarinnar gáfu leikfélaginu byr undir báða vængi og hefur Frúardagur sett upp leiksýningu á hverju ári síðan, að 2020 undantöldu vegna heimsfaraldursins. == Uppsetningar == {| class="wikitable" style="margin-right: 0;" ! scope="col" |Uppsetning ! scope="col" |Ár ! scope="col" |Leikstjórn ! scope="col" |Höfundur ! scope="col" |Sýningarstaður |- | scope="row" |''Leg'' | style="text-align:center;" |2014 |Arnór Gunnar Gunnarsson og Birnir Jón Sigurðsson |[[Hugleikur Dagsson]] |Gaflaraleikhúsið |- | scope="row" |''Ástin er diskó, lífið er pönk'' | style="text-align:center;" |2015 |Eva Halldóra Guðmundsdóttir og Guðmundur Felixson | [[Hallgrímur Helgason]] | [[Bæjarbíó]] |- | scope="row" |''High School Musical'' | style="text-align:center;" |2016 | Jóhann Kristófer Stefánsson og Sigurbjartur Sturla Atlason | Peter Barsocchini | Gaflaraleikhúsið |- | scope="row" |''Forðist okkur'' | style="text-align:center;" |2017 | Kolfinna Nikulásdóttir og Steiney Skúladóttir |[[Hugleikur Dagsson]] | Garðatorg 1 |- |''Mean Boys'' |2018 |Alma Mjöll Ólafsdóttir og Matthías Tryggvi Haraldsson |Leikhópur |Suðurströnd 2 |- |''Bachelorið'' |2019 |Snæfríður Sól Gunnarsdóttir |Leikhópur |Dansverkstæðið Hjarðarhaga 47 |- |''Drepfyndið'' |2020 |Fjölnir Gíslason |Fjölnir Gíslason, leikhópur |*''Ekki sýnt vegna Covid'' |- |''Dead Poets Society'' |2021 |Bjarki Björnsson og Jón Ólafur Hannesson |Bjarki Börnsson, Jón Ólafur Hannesson og leikhópur |Harpan |- |Koppafeyti |2022 |Bjartur Örn Bachman | |Gamla Bíó |- |Músagildran |2023 |Rebekka Magnúsdóttir |Agatha Christie |Gamla Bíó |- |Rocky Horror Show |2024 |Berta Sigríðardóttir |Richard O'Brien |Gamla Bíó |- |Ástandið |2025 |Berta Sigríðardóttir | |Gamla Bíó |} == Tenglar == * [https://twitter.com/fruardagurmr Frúardagur á Twitter] ==Tengt efni== * [[Herranótt]] – Hitt leikfélag [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólans í Reykjavík]] == Tilvitnanir == {{reflist}} [[Flokkur:Íslensk leikfélög]] [[Flokkur:Menntaskólinn í Reykjavík]] 7620h7py4ilf8oq8zwsgep3n0jqyan6 0 139707 1982092 1663626 2026-10-07T08:44:47Z Dimmi Dan 121565 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1982092 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Hopscotch_to_oblivion.jpg|thumb|right|„Óminnisparís“ á þaki í Barselóna á Spáni.]] '''Svartur húmor''', '''svört kímni''' eða '''grátt gaman''' er tegund [[kímni]] þar sem umfjöllunarefnið er viðkvæmt, sorglegt eða [[bannhelgi|bannhelgt]]. [[Gálgahúmor]] er tegund af svörtum húmor þar sem gert er grín að dauðanum, stríði, [[Sjúkdómur|sjúkdómum]] og glæpum. Svartur húmor gengur út á að tala af léttúð um hluti sem vekja ótta, viðbjóð og hrylling eða þykja siðlausir. Grínið byggist á ósamræminu milli umfjöllunarefnisins og umfjöllunarmátans. Svartur húmor getur falið í sér [[forlagahyggja|forlagahyggju]] og [[kaldhæðni]]. Franski súrrealistinn [[André Breton]] notaði hugtakið í umfjöllun um verk [[Jonathan Swift]] 1935. Hann gaf síðan út safnritið ''[[Anthologie de l'humour noir]]'' árið 1940 sem innihélt verk 45 höfunda, þar á meðal [[Edgar Allan Poe]], [[Lewis Carroll]], [[Arthur Rimbaud]], [[Franz Kafka]] og [[Marcel Duchamp]]. == Íslensk dæmi um svartan húmor == Í Skarðsárannál [[Björn Jónsson á Skarðsá|Björns Jónssonar]] má finna eftirfarandi frásögn af [[Aftaka|aftöku]] árið 1602, sem höfð hefur verið til dæmis um íslenskan gálgahúmor, í bókstaflegri merkingu: : „Tekinn af á [[alþingi]] Björn Þorleifsson fyrir kvennamál og svall, fékk góða iðran. Biskupinn herra Oddur áminnti hann sjálfur. Hann kvaddi menn með handabandi, áður sig niður lagði á höggstokkinn, og bauð svo öllum góða nótt. Var hann með öllu óbundinn. Jon böðull, er höggva skyldi, var þá orðinn gamall og slæmur og krassaði í höggunum, en Björn lá kyr á grúfu, og þá sex höggin voru komin, leit Björn við og mælti: Höggðu betur, maður! Lá hann svo grafkyr, en sá slæmi skálkur krassaði ein 30 högg, áður af fór höfuðið, og var það hryggilegt að sjá. Voru þá áminningar gerðar yfirvöldunum þeim veraldlegu, að hafa örugga menn til slíks embættis, svo landið yrði ekki að spotti í þeirri grein.“<ref>Björn Jónsson, Annalar Þess froma og velvitra Sauluga Biørns Jonssonar á Skardsau Fordum Løgrettumanns í Hegranes-Sýslu, 1774. Ritið finnst á bækur.is. Frásögnin er skrásett með nútímaletri í: Alþingisbækur Íslands III. bindi, 1595-1605.</ref> Þó má finna enn eldri dæmi um svartan húmor í íslenskum bókmenntaarfi, meðal annars í [[Fóstbræðra saga|Fóstbræðra sögu]], en úr eftirfarandi frásögn af þarflausu morði er komið það [[orðatiltæki]] að einhver ''liggi vel við höggi'': :„Þorgeir hafði riðið undan suður og er hann kom til Hvassafells stóðu þar menn úti. Sauðamaður var þá heim kominn frá fé sínu og stóð þar í túninu og studdist fram á staf sinn og talaði við aðra menn. Stafurinn var lágur en maðurinn móður og var hann nokkuð bjúgur, steyldur á hæli og lengdi hálsinn. En er Þorgeir sá það reiddi hann upp öxina og lét detta á hálsinn. Öxin beit vel og fauk af höfuðið og kom víðsfjarri niður. Þorgeir reið síðan í brott en þeim féllust öllum hendur er í túninu höfðu verið. Litlu síðar komu þeir frændur eftir. Voru þeim þá sögð þessi tíðindi og þótti þeim þetta eigi hafa vel til borið. Er svo sagt að þeir frændur bættu víg þetta fyrir Þorgeir. Riðu þeir síðan til móts við Þorgeir. Hann fagnar þeim vel. Þeir spurðu hví Þorgeir hefði þetta víg vegið eða hvað Þorgeir fyndi til um mann þenna. Þorgeir svarar: „Eigi hafði hann nokkurar sakar til móts við mig en hitt var satt að eg mátti eigi við bindast er hann stóð svo vel til höggsins.““ ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur}} [[Flokkur:Grín]] k8f8do90yeovsvfmi6s28qg8jc8apj0 0 141279 1982100 1979334 2026-10-07T10:08:29Z TKSnaevarr 53243 1982100 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Borgarastyrjöldin í Jemen | partof = [[Arabíski veturinn|arabíska vetrinum]] | image = Yemeni Civil War.svg | width = 480px | image_size = 300px | caption = Myndin sýnir áætlað yfirráðasvæði stríðandi fylkinga í september 2026. <div style="text-align: left;">{{legend|#008090|Undir stjórn [[Hútar|Húta]]}} {{legend|#FFB6C1|Undir stjórn alþjóðlega viðurkenndu ríkisstjórnarinnar og bandamanna hennar}} </div> | date = 16. september 2014 –<br />({{Aldur í árum, mánuðum og dögum|2014|09|16}}) | place = [[Jemen]], suðurhluti [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] | territory = 28. apríl 2020: Hútar stjórna öllu [[Norður-Jemen]] að undanskildu landstjórnarumdæminu [[Ma'rib]].<ref name=95Jawf>{{Cite news|last1=|first1=|last2=|first2=|url=https://english.iswnews.com/13024/audience-question-did-ansar-allah-liberated-95-of-al-jawf/|title=Audience Question: Did Ansar Allah Liberated 95% of al-Jawf?|date=2020-04-30|work=Islamic World News|access-date=2020-04-30|language=en-us|archive-date=2020-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511160324/https://english.iswnews.com/13024/audience-question-did-ansar-allah-liberated-95-of-al-jawf/|url-status=dead}}</ref><ref name=key>{{Cite news|title=Yemen: Houthi army spokesman declares end of Jawf operation, holds ‘key to Marib’ |access-date=1 May 2020 |website=[[Middle East Monitor]] |url=https://www.middleeastmonitor.com/20200501-yemen-houthi-army-spokesman-declares-end-of-jawf-operation-holds-key-to-marib/}}</ref> | result = | status = * [[Hútar]] stjórna jemensku höfuðborginni [[Sana]] * Hernaðarbandalag undir stjórn Sáda leiðir íhlutun til að koma fyrri stjórn aftur til valda * Fyrrum forsetinn [[Ali Abdullah Saleh]] drepinn í átökum við Húta * [[Umbreytingaráð suðursins]] (STC) hertekur [[Aden]] * Stjórnarherinn endurtekur Aden og suðurhluta Jemens í gagnsókn, STC er leyst upp | combatants_header = Helstu stríðsaðilar | combatant1 = * [[File:Houthis emblem.svg|20px]] [[Hútí-fylkingin]] * [[File:Yemeni Armed Forces Emblem.svg|20px]] Stuðningsmenn [[Ali Abdullah Saleh|Saleh]] (til ársins 2017) {{Collapsible list |title='''Meintir stuðningsaðilar:''' |1={{IRN}} [[Íran]]<br /> |2=[[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|20px]] [[Hizbollah]] |3={{PRK}} [[Norður-Kórea]] |date=June 2018}} | combatant2 = {{nowrap|'''{{YEM}} Ríkisstjórn [[Jemen]]s'''}} * [[File:Flag of the Yemen Armed Forces.svg|20px]] Öryggissveitir hliðhollar leiðtogaráði ríkisstjórnar Jemens * Þjóðarher Jemens * [[Al-Islah]] '''Alþjóðlegt hernaðarbandalag undir stjórn Sádi-Arabíu'''<br/> {{SAU}} [[Sádi-Arabía]]<br/> {{ARE}} [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]]<br/> {{SEN}} [[Senegal]]<br/> {{SDN}} [[Súdan]]<br/> {{MAR}} [[Marokkó]]<br/> {{QAT}} [[Katar]] {{Collapsible list |title='''Færri en 1.000 hermenn:''' |1={{BHR}} [[Barein]] |2={{EGY}} [[Egyptaland]] |3={{KWT}} [[Kúveit]] |4={{JOR}} [[Jórdanía]] }} {{Collapsible list |title='''Stuðningsaðilar:''' |1={{UK}} [[Bretland]] |2={{FRA}} [[Frakkland]] |3={{ITA}} [[Ítalía]] |4={{USA}} [[Bandaríkin]] |5={{ESP}} [[Spánn]] |6=[[File:Flag of NATO.svg|20px]] [[Atlantshafsbandalagið]] |7={{CHE}} [[Sviss]] }} ---- '''[[File:Flag of South Yemen.svg|22px|border]] Aðskilnaðarsinnar í suðurhluta Jemens * [[Umbreytingaráð suðursins]] (2017–2026) {{Collapsible list |title='''Stuðningsaðilar:''' |1={{ARE}} [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] }} | combatant3 = '''[[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Al-Kaída]]'''<br> '''[[File:ShababFlag.svg|20px]] [[Ansar al-Sjaría]]''' ---- '''[[File:Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg|20px]] [[Íslamska ríkið]]''' | commander1 = * [[File:Houthis emblem.svg|20px]] [[Abdúl Malik al-Hútí]] * {{YEM}} [[Ali Abdullah Saleh]] {{KIA}} (til 2017) | commander2 = {{YEM}} [[Abdrabbuh Mansur Hadi]] (2012–2022)<br/>{{YEM}} [[Rashad al-Alimi]] (2022–)<br/>{{SAU}} [[Salman bin Abdul Aziz al-Sád|Salman konungur]]<br/>{{SAU}} [[Múhameð bin Salman]]<br/>{{ARE}} [[Múhameð bin Zayed]]<br/>{{QAT}} [[Tamim bin Hamad Al Thani]] (2015–17)<br/>{{SEN}} [[Macky Sall]]<br/>{{MAR}} [[Múhameð 6. Marokkókonungur|Múhameð 6.]] (2015–19)<br /> {{Collapsible list | title = '''Með færri en 1.000 hermenn''' | 1 = {{JOR}} [[Abdúlla 2. Jórdaníukonungur|Abdúlla 2.]] | 2 = {{EGY}} [[Abd al-Fattah as-Sisi]] | 3 = {{KWT}} [[Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah]] (2015–20) | 4 = {{BHR}} [[Hamad bin Isa Al Khalifa]] }} ---- [[File:Flag of South Yemen.svg|20px]] [[Aidarus al-Zoubaidi]] | commander3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Qasim al-Raymi]] ---- [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Abu Bilal al-Harbi]] | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = 150.000–200.000 hermenn | strength2 = {{SAU}} 100 herflugvélar og 150.000 hermenn<br/>{{ARE}} 30 herflugvélar<br/>{{BHR}} 15 herflugvélar og 300 hermenn<br/>{{KWT}} 15 herflugvélar<br/>{{QAT}} 10 herflugvélar og 1.000 hermenn<br/>{{JOR}} 6 herflugvélar<br/>{{MAR}} 6 herflugvélar og 1.500 hermenn<br/>{{SDN}} 4 herflugvélar og 6.000 hermenn<br/>{{SEN}} 2.100 hermenn<br/>{{EGY}} 4 herskip og herflugvélar<br />1.800 málaliðar | strength3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Ansar al-Sjaría]] * [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] 6.000–8.000 vígamenn ---- [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] ISIL: 300 | casualties1 = „Þúsundir“ drepnir (samkvæmt Al Jazeera í maí 2018)<br />11.000+ drepnir (samkvæmt talningum Sáda) | casualties2 ={{SAU}}1.000-3.000 hermenn drepnir<br /> {{ARE}} 130+ hermenn drepnir<br />{{BHR}} 8 hermenn drepnir<br>{{QAT}} 4 hermenn drepnir<br>{{MAR}} 1 hermaður drepinn | casualties3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] 1.000 drepnir, 1.500 handsamaðir | casualties4 = 91.600+ drepnir alls í Jemen (11.700+ óbreyttir borgarar)<br/>500+ drepnir alls í Sádi-Arabíu<br/>49.960 særðir alls í Jemen (10.768 óbreyttir borgarar)<br/>3.154.572 manns á vergangi 84.701 börn látin úr sulti<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/11/21/yemen-children-hunger/2076683002/|title=Save the Children says 85,000 kids may have died of hunger in Yemen|first=Associated|last=Press|publisher=}}</ref> og 2.556 látin úr [[Kólera|kólerufaraldri]]<ref>{{Cite web|url=http://www.emro.who.int/pandemic-epidemic-diseases/cholera/outbreak-update-cholera-in-yemen-25-october-2018.html|title=Outbreak update – Cholera in Yemen, 25 October 2018|last=CSR|website=www.emro.who.int|access-date=2018-10-25}}</ref> | notes = | campaignbox = }} '''Borgarastyrjöldin í Jemen''' eru átök sem hófust árið 2014 og eru tveir hópar sem berjast þar um völd. Annars vegar eru það [[Hútí-fylkingin]] og hópar sem studdu [[Ali Abdullah Saleh]] fyrrum forseta landsins. Þeir stjórna höfuðstaðnum [[Sana]]. Hins vegar eru það hópar sem styðja alþjóðlega viðurkennda stjórn Jemens, sem nú er í höndum leiðtogaráðs undir stjórn [[Rashad al-Alimi]], og hafa höfuðstöðvar í borginni [[Aden]]. Stjórnvöld [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] hafa blandað sér í átökin og styðja stjórn al-Alimi. Þar sem uppreisnarher Húta nýtur stuðnings stjórnvalda í [[Íran]] er gjarnan litið á átökin í Jemen sem [[leppstríð]] á milli Írans og Sádi-Arabíu um áhrif í [[Mið-Austurlönd]]um.<ref>{{Vefheimild|titill=Íran og Sádi-Arabía: Í köldu stríði|url=https://www.frettabladid.is/frettir/iran-og-sadi-arabia-i-koeldu-strii/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2018|mánuður=6. apríl|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223425/https://www.frettabladid.is/frettir/iran-og-sadi-arabia-i-koeldu-strii/|safnmánuður=24. mars|safnár=2023}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Tugir barna féllu í loftárásum Sádi-Araba og bandamanna|url=https://www.frettabladid.is/frettir/tugir-barna-fellu-i-loftarasum-sadi-araba-og-bandamanna/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2018|mánuður=10. ágúst|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223434/https://www.frettabladid.is/frettir/tugir-barna-fellu-i-loftarasum-sadi-araba-og-bandamanna/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref> Um 100.000 manns hafa látist í stríðinu, þar af um 12.000 óbreyttir borgarar, og um 50.000 særst. Sér í lagi hafa stríðsátökin komið illa niður á jemenskum börnum.<ref>{{Vefheimild|titill=„Jemen er helvíti á jörðu fyrir börn“|höfundur=Lovísa Arnardóttir|url=https://www.frettabladid.is/frettir/jemen-er-helviti-a-joeru-fyrir-boern|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=16. nóvember|safnslóð=https://web.archive.org/web/20210423022122/https://www.frettabladid.is/frettir/jemen-er-helviti-a-joeru-fyrir-boern/|safnár=2021|safnmánuður=23. apríl}}</ref> ==Saga== Upphaf borgarastyrjaldarinnar í [[Jemen]] má rekja til [[Arabíska vorið|arabíska vorsins]] og fjöldamótmæla sem þá fóru fram gegn stjórn forsetans [[Ali Abdullah Saleh]].<ref name=sunna>{{Vefheimild|titill=Hvað geng­ur á í Jemen?|höfundur=Sunna Ósk Loga­dótt­ir|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/03/28/hvad_gengur_a_i_jemen/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=28. mars}}</ref> Í byrjun 2011 var Saleh hrakinn frá völdum og varaforseti hans, [[Abdrabbuh Mansur Hadi]], var kjörinn forseti í kosningum sem fóru fram næsta ár.<ref name=sunna/> Hadi erfði erfiða stöðu frá forvera sínum og þurfti bæði að takast á við skæruhernað vígahópa eins og [[Al-Kaída]], víðtæka spillingu í jemenska stjórnkerfinu, matarskort, atvinnuleysi og aðskilnaðarsinna í suðurhluta landsins.<ref name=sunna/> Þessir erfiðleikar leiddu til þess að stjórn hans varð berskjölduð gegn uppreisn. Á árunum 2012 til 2013 stýrði stjórn Hadi nokkurs konar þjóðfundi í Jemen þar sem reynt var að útkljá framtíðarskipulag landsins. Áætlanir voru gerðar í samráði við ýmsa þjóðfélagshópa um að skipta landinu í sex hluta og setja nýja stjórnarskrá.<ref>{{Vefheimild|titill=Hvernig hófst ein versta mannúðarkrísa heims? |höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2020-06-07-hvernig-hofst-ein-versta-mannudarkrisa-heims|útgefandi=[[RÚV]]|dags=7. júní 2020|skoðað=20. janúar 2024}}</ref> [[Hútí-fylkingin]], vopnuð samtök minnihlutahóps [[sjía]]múslima í Jemen, hafði lengi háð skærur gegn stjórnarher landsins, en eftir að ný stjórn tók við völdum nýttu þeir sér veikleika hennar og lögðu undir sig norðurhluta Jemen. Í september árið 2014 gerðu Hútar áhlaup á höfuðborgina [[Sana]] og tókst að leggja hana undir sig í janúar árið 2015.<ref name=sunna/> Hadi forseti var settur í stofufangelsi en í febrúar sama ár tókst honum að flýja úr haldi og koma sér upp bækistöðvum í borginni [[Aden]], sunnar í landinu.<ref name=sunna/> Stuttu síðar gerðu Hútar bandalag við öryggissveitir sem enn voru hliðhollar gamla forsetanum, Saleh, og gerðu tilraun til að ræna völdum í landinu og setja Saleh aftur á forsetastól. Hadi forseti flúði land, en uppreisn Hútanna var nú farin að vekja athygli grannríkisins [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]]. Sádar óttuðust að Hútarnir nytu stuðnings keppinauta þeirra, hins sjíaíslamska [[Íran]]s, og ákváðu því að grípa inn í styrjöldina með loftárásum ásamt bandalagi átta annarra ríkja.<ref>{{Vefheimild|titill=Gleymda stríðið í Jemen|höfundur=Sveinn H. Guðmarsson|url=http://www.ruv.is/frett/gleymda-stridid-i-jemen|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2016|mánuður=8. desember}}</ref> Einkum hefur [[Bandaríkjaher|her]] [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] veitt Sádum ríkulega aðstoð í styrjöldinni.<ref>{{Vefheimild|titill=Gleymda stríðið í Jemen|höfundur=Guðrún Margrét Guðmundsdóttir|url=https://stundin.is/grein/5104/|útgefandi=''[[Stundin]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=30. júlí}}</ref> Deilt er þó um hversu mikil ítök, ef einhver, Íranar hafa í hreyfingu Húta.<ref>{{Vefheimild|titill=Söguleg átök í Jemen|höfundur=Pálmi Jónasson|url=http://www.ruv.is/frett/soguleg-atok-i-jemen|útgefandi=''[[RÚV]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2015|mánuður=26. mars}}</ref> Vegna stríðsástandsins hafa öfgahreyfingar á borð við [[Ríki íslams]] einnig náð fótfestu í Jemen og hafa sölsað undir sig landsvæði í suðurhluta landsins.<ref name=sunna/> Í lok ársins 2017 flosnaði upp úr bandalagi Hútanna og fyrrum forsetans Saleh. Hersveitir Saleh í Aden háðu orrustu við Hútana og Saleh var skotinn til bana er hann reyndi að flýja úr borginni yfir á yfirráðasvæði Sáda.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrr­ver­andi for­seti Jem­ens myrt­ur|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/12/04/fyrrverandi_forseti_jemens_myrtur/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=14. desember}}</ref> Brestir hafa einnig myndast í bandalaginu sem berst gegn Hútunum. Þann 11. ágúst árið 2019 tókst [[Umbreytingaráð suðursins|Umbreytingaráði suðursins]] (STC), sveitum aðskilnaðarsinna sem vilja aukið sjálfræði fyrir suðurhluta Jemens, að hertaka borgina Aden, þar sem stjórn Hadi hafði haft aðsetur sitt, með hjálp [[Sameinuðu arabísku furstadæmin|Sameinuðu arabísku furstadæmanna]].<ref>{{Vefheimild|titill=Brestir í hernaðarbandalagi gegn Hútum í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/brestir-i-hernadarbandalagi-gegn-hutum-i-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=11. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Að­skilnaðar­sinnar ná yfir­ráðum á for­seta­höllinni í Jemen|url=https://www.visir.is/g/2019190819885|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=11. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/adskilnadarsinnar-treysta-stodu-sina-i-aden|titill=Aðskilnaðarsinnar treysta stöðu sína í Aden|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=29. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Kristján Róbert Kristjánsson}}</ref> Stjórn Hadi komst þann 5. nóvember sama ár að samkomulagi við STC um að ríkisstjórninni yrði leyft að snúa aftur til Aden og skyldi mynda 24 ráðherra ríkisstjórn þar sem stjórnarsinnar og STC fengu 12 ráðherra hvor.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/samkomulag-um-sudurhluta-jemens|titill=Samkomulag um suðurhluta Jemens|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=6. nóvember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=6. nóvember|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref> Stjórn STC rauf þetta samkomulag hins vegar í apríl árið 2020 og lýsti yfir sjálfstæði Suður-Jemens.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2020/04/26/lysa-yfir-sjalfstjorn-i-sudur-jemen|titill=Lýsa yfir sjálfstjórn í Suður-Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=26. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2020550886d/jemenskir-ad-skilnadar-sinnar-lysa-yfir-sjalf-staedi|titill=Jemenskir að­skilnaðar­sinnar lýsa yfir sjálf­stæði|útgefandi=''Vísir''|ár=2020|mánuður=26. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Ráðið dró sjálfstæðisyfirlýsinguna til baka í lok júlí sama ár.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2020/07/29/sjalfstaedisyfirlysing-afturkollud|titill=Sjálfstæðisyfirlýsing afturkölluð|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=29. júlí|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=29. júlí|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Þann 14. september 2019 var gerð [[Drónaárásir|drónaárás]] á tvær olíuvinnslustöðvar sádi-arabíska ríkisolíufyrirtækisins [[Aramco]] innan Sádi-Arabíu. Árásin skaðaði olíuframleiðslu Sáda og hafði mikil áhrif á alþjóðlegt olíuverð. Hútar lýstu yfir ábyrgð á árásinni en Sádar og Bandaríkjamenn sökuðu Írana um að standa að baki henni.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/kennir-iran-um-drona-arasir-a-sadi-arabiu|titill=Kennir Íran um dróna-árásir á Sádi Arabíu|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=14. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Freyr Gígja Gunnarsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/dronaaras-a-oliuvinnslustodvar-i-sadi-arabiu|titill=Drónaárás á olíuvinnslustöðvar í Sádi-Arabíu|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=14. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Andri Yrkill Valsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/09/17/segja_skotstad_flauganna_vera_fundinn/|titill=Segja skotstað flaug­anna vera fund­inn|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=17. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september}}</ref> Íranar neituðu sök í málinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2019190919276|titill=Íranir neita á­byrgð í á­rásum á olíu­vinnslu­stöðvar Sádi-Arabíu|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=17. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Þann 7. apríl 2022 tilkynnti Hadi að hann hygðist stíga til hliðar og framselja sérstöku leiðtogaráði völd sín sem forseti.<ref>{{Vefheimild|titill=Forseti Jemen færir leiðtogaráði völd sín|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/07/forseti-jemen-faerir-leidtogaradi-vold-sin|útgefandi=RÚV|ár=2022|mánuður=7. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=7. apríl|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Samið var um vopnahlé í styrjöldinni árið 2022 sem dró úr stærstu hernaðaraðgerðunum. Næstu árin frusu framlínur í stríðinu en Jemen var áfram klofið.<ref>{{Vefheimild|titill=Jemen|url=https://globalis.is/loend/jemen|útgefandi=Globalis|dags=7. október 2026}}</ref> Í byrjun desember 2025 hóf Umbreytingaráð suðursins stórsókn inn á yfirráðasvæði ríkisstjórnarinnar í Hadramout-héraði og annars staðar í Suður-Jemen og lagði það undir sig á skömmum tíma.<ref name="fault line2">{{cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/artc-hadramout-the-fault-line-that-could-decide-southern-yemen-s-future|title=Hadramout: the fault line that could decide southern Yemen's future - analysis|author=Marwan Nabil|work=i24News|date=9 December 2025|access-date=10 December 2025|archive-date=7 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260107060258/https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/artc-hadramout-the-fault-line-that-could-decide-southern-yemen-s-future|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sofx.com/uae-backed-forces-claim-full-control-of-southern-yemen/|title=UAE-Backed Forces Claim Full Control of Southern Yemen|author=|work=SOFX|date=9 December 2025|access-date=9 December 2025|archive-date=7 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260107060259/https://www.sofx.com/uae-backed-forces-claim-full-control-of-southern-yemen/|url-status=live}}</ref> Sádi-arabískar hersveitir skárust í leikinn og leiddu gagnsókn ásamt stjórnarhernum á móti Umbreytingaráðinu og endurheimtu stjórn í Aden 7. janúar 2026.<ref name=":0">{{Cite web |title=Saudi-backed forces move on Aden as Yemen secessionist leader vanishes |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/7/saudi-led-coalition-strikes-yemen-says-stc-leader-al-zubaidi-has-fled |access-date=2026-01-10 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=UAE-backed separatists withdraw from key Yemeni city after Saudi strikes |url=https://www.middleeasteye.net/news/uae-backed-separatists-withdraw-key-yemeni-city-after-saudi-strikes |access-date=2026-01-10 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Í kjölfarið gáfu fulltrúar Umbreytingaráðsins í [[Ríad]] út yfirlýsingu um að samtökin hefðu verið leyst upp.<ref name=":3">{{Cite web |title=Yemen's STC denies dissolution, demands release of detained delegation in Riyadh |url=https://english.news.cn/20260110/3e1dedae47d4469e8257d0756b1235bd/c.html |access-date=2026-01-11 |website=english.news.cn}}</ref> Í september 2026 gerðu Hútar skyndisókn og hertóku svæði og eyjar við strönd [[Rauðahaf]]sins sem gerðu þeim kleift að ógna skipasiglingum um [[Mandab-sund]]. Þeir lýstu því yfir að öllum væri öruggt að sigla um sundið nema skipum Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|titill= Hútar hertóku mikilvægar eyjar í Rauðahafi |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-09-12-hutar-hertoku-mikilvaegar-eyjar-i-raudahafi-486872|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 12. september 2026 |skoðað=14. september 2026|höfundur=Brynja Dögg Friðriksdóttir}}</ref> Stjórnarherinn gerði gagnsókn með aðstoð Sáda í október og hrakti Húta frá miklum hluta svæðisins sem þeir höfðu lagt undir sig við Rauðahaf. [[Tyrkland]] og [[Pakistan]], bandamenn Sádi-Arabíu innan hins nýja [[Mekkabandalagið|Mekkabandalags]], féllust jafnframt á að senda hermenn til Jemens.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262944402d/hutar-sagdir-horfa-fra-mynni-rauda-hafs|titill=Hútar sagðir hörfa frá mynni Rauða­hafs|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=5. október 2026 |skoðað=7. október 2026 |höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> ==Stríðsglæpir== Allir stríðsaðilar í jemensku borgarastyrjöldinni hafa sætt ásökunum um [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]] og [[mannréttindabrot]]. Í ágúst árið 2018 gaf rannsóknarnefnd mannréttindasérfræðinga [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] út skýrslu þar sem því var lýst yfir að hvorki stjórnarher Jemens, alþjóðabandalag Sáda né Hútí-fylkingin hafi reynt að takmarka mannfall óbreyttra borgara í stríðinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/08/28/stridsglaepir_af_halfu_allra_adila/|titill=Stríðsglæp­ir af hálfu allra aðila|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=28. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/amnesty-stridsglaepir-framdir-i-jemen|titill=Amnesty: Stríðsglæpir framdir í Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=12. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> Samkvæmt skýrslunni hefur hernaðarbandalag Sádi-Arabíu gert að minnsta kosti 32 árásir á sjúkrahús, skóla, moskur og menningarhús sem njóta verndar samkvæmt alþjóðalögum. Þá voru rakin fjölmörg tilfelli þar sem hernaðarbandalagið hefur ráðist á íbúðahverfi, markaði og önnur opin almenningssvæði með þeim afleiðingum að hundruðir óbreyttra borgara hafa látið lífið.<ref name=fréttablaðstríðsglæpir>{{Vefheimild|url=https://www.frettabladid.is/frettir/saka-striandi-fylkingar-um-strisglaepi/|titill=Saka stríðandi fylkingar um stríðsglæpi|útgefandi=''Fréttablaðið''|ár=2018|mánuður=29. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223535/https://www.frettabladid.is/frettir/saka-striandi-fylkingar-um-strisglaepi/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref> Í skýrslu sem [[Amnesty International]] gaf út um styrjöldina í júlí sama ár voru stjórnarher Jemens og hersveitir Sameinuðu arabísku furstadæmanna sökuð um gróf mannréttindabrot á borð við kerfisbundin mannrán og [[pyntingar]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/amnesty-stridsglaepir-framdir-i-jemen|titill=Amnesty: Stríðsglæpir framdir í Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=12. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> Í skýrslunni eru Sameinuðu arabísku furstadæmin sökuð um að hafa komið upp valdakerfi á hernámssvæðum sínum í Jemen þar sem jemenskir borgarar er handteknir af tilefnislausu og pyntaðir, meðal annars með raflostum og kynferðislegu ofbeldi.<ref>{{Vefheimild|titill=‘GOD ONLY KNOWS IF HE’S ALIVE’|url=https://www.amnesty.org/download/Documents/MDE3186822018ENGLISH.PDF|útgefandi=[[Amnesty International]]|tungumál=enska|ár=2018|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Í skýrslu sem fréttastofan [[AP]] vann í samstarfi við [[Pulitzer-stofnunin|Pulitzer-stofnunina]] og birti í desember 2018 var komist að þeirri niðurstöðu að Hútar pynti fanga sína. Samkvæmt skýrslunni hafa um þúsund verið pyntaðir og 186 látist af um 18.000 skráðum föngum Hútí-fylkingarinnar.<ref>{{Vefheimild|titill=Hútar sakaðir um að beita fanga pyntingum|url=https://www.visir.is/g/2018181209070/hutar-sakadir-um-ad-beita-fanga-pyntingum-|útgefandi=''Vísir''|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|ár=2018|mánuður=8. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Í skýrslu Sameinuðu þjóðanna eru Hútar jafnframt sakaðir um að brjóta á kvenfrelsi og trúfrelsi á yfirráðasvæði sínu og um að hafa fangelsað Jemena sem aðhyllast [[Bahá'í trúin|Bahá'í-trú]].<ref name=fréttablaðstríðsglæpir/> [[Bandaríkin]], [[Bretland]] og [[Frakkland]] hafa verið sökuð um hlutdeild í stríðsglæpum alþjóðabandalagsins vegna vopnasölu ríkjanna til Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2019190909660|titill=Bandaríkjamenn, Bretar og Frakkar mögulega samsekir um stríðsglæpi í Jemen|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=3. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Í mars árið 2019 samþykktu bæði [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings|fulltrúadeild]] og [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] frumvarp þess efnis að Bandaríkin skyldu hætta hernaðarstuðningi og vopnasölum til Sádi-Arabíu<ref>{{Vefheimild|titill=Vilja hætta að styðja stríðið í Jemen|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/03/13/vilja_haetta_ad_stydja_stridid_i_jemen/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=13. mars|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> en [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseti beitti neitunarvaldi gegn ályktuninni. Trump færði þær röksemdir að vopnasölur til Sáda væru nauðsynlegar til að verjast Írönum og bandamönnum þeirra í Austurlöndum nær og að án nákvæmra vopna yrði mannfall óbreyttra borgara í styrjöldinni enn meira.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Kristján Róbert Kristjánsson|titill=Trump beitti neitunarvaldi|url=https://www.ruv.is/frett/trump-beitti-neitunarvaldi|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=25. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Eftir að stjórnarskipti urðu í Bandaríkjunum árið 2021 tilkynnti [[Joe Biden]], nýr forseti landsins, hins vegar þann 4. febrúar að Bandaríkin hygðust hætta fjárstuðningi við stjórnarherinn í stríðinu.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Hildur Margrét Jóhannsdóttir|titill=Bandaríkin hætta fjárveitingum til stjórnarhers Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/2021/02/04/bandarikin-haetta-fjarveitingum-til-stjornarhers-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2021|mánuður=4. febrúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=5. febrúar}}</ref> Stjórn Bidens hóf hins vegar aftur að selja bandalagi Sáda vopn árið 2022.<ref>{{cite web|last1=Almosawa|first1=Shuaib|title=As U.S. Focuses on Ukraine, Yemen Starves|url=https://theintercept.com/2022/03/16/yemen-war-biden-us-support-saudi-arabia/|website=[[The Intercept]]|date=16 March 2022|access-date=1 April 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Biden Doubles Down on a Failed Yemen Policy|url=https://www.hrw.org/news/2022/02/15/biden-doubles-down-failed-yemen-policy|website=[[Human Rights Watch]]|access-date=1 April 2022|language=en|date=15 February 2022}}</ref> ==Friðarumleitanir== Alþjóðlegar friðarumleitanir í borgarastyrjöldinni hafa borið takmarkaðan árangur. Í desember árið 2018 hittust fulltrúar Húta og ríkisstjórnar Jemen þó í friðarviðræðum sem haldnar voru í [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]] í Svíþjóð með milligöngu Sameinuðu þjóðanna. Á fundinum var fallist á vopnahlé í héraðinu [[Hodeida]] og að sveitir beggja fylkinga myndu hverfa frá hafnarborginni Hodeida, sem er ein mikilvægasta borg landsins fyrir innflutning á matvælum. Í stað þeirra voru [[Friðargæslusveitir Sameinuðu þjóðanna|öryggissveitir á vegum Sameinuðu þjóðanna]] staðsettar í borginni.<ref>{{Vefheimild|titill=Samið um vopnahlé í Hodeidah|url=https://www.frettabladid.is/frettir/sami-um-vopnahle-i-hodeidah/|útgefandi=''Fréttablaðið''|ár=2018|mánuður=13. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223554/https://www.frettabladid.is/frettir/sami-um-vopnahle-i-hodeidah/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Samið um vopnahlé í Hodeida|url=https://www.mbl.is/frettir/burdargrein/2018/12/13/samid_um_vopnahle_i_hodeida/|útgefandi=mbl.is|ár=2018|mánuður=13. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Vopnahléð í Hodeida var enn í gildi í júlí 2019 en er talið brothætt.<ref>{{Vefheimild|titill=Hodeidah Ceasefire Holding But Faster Progress Key to Stopping Yemen from Sliding into Regional War, Deepening Humanitarian Crisis, Speakers Tell Security Council|url=https://www.un.org/press/en/2019/sc13887.doc.htm|útgefandi=[[Sameinuðu þjóðirnar]]|ár=2019|mánuður=18. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|tungumál=enska}}</ref> Þann 8. apríl 2020 lýsti hernaðarbandalag Sáda einhliða yfir vopnahléi vegna [[Kórónaveirufaraldur 2019-2020|kórónaveirufaraldursins]] það ár.<ref>{{Vefheimild|titill=Vopnahléi lýst yfir vegna kórónuveirufaraldursins|url=https://www.ruv.is/frett/2020/04/08/vopnahlei-lyst-yfir-vegna-koronuveirufaraldursins|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=8. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Ásrún Brynja Ingvardóttir}}</ref> Í mars 2022 féllust stríðandi fylkingar á tveggja mánaða vopnahlé.<ref>{{Vefheimild|titill=Tveggja mánaða vopnahlé boðað í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/01/tveggja-manada-vopnahle-bodad-i-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2022|mánuður=1. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=3. apríl|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> ==Tímalína== [[Mynd:Destroyed house in the south of Sanaa 12-6-2015-4.jpg|thumb|right|Hús í rúst í Sana árið 2015.]] ===2015=== * 25. mars: Forsetinn [[Abdrabbuh Mansur Hadi]] flýr höfuðborgina [[Sana]]. Sama dag hefur Sádí Arabía loftárásir gegn Hútum.<ref>{{cite news|url=https://news.vice.com/article/with-a-bounty-on-his-head-yemens-president-flees-as-rebels-advance|agency=VICE News|title=Saudi Arabia Launches Airstrikes in Yemen as President Flees Amid Rebel Advance|date=25 March 2015|access-date=25 March 2015|first=John|last=Beck|archive-date=11 júlí 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711142547/https://news.vice.com/article/with-a-bounty-on-his-head-yemens-president-flees-as-rebels-advance|url-status=dead}}</ref> * 26. mars: Flugher Sádí Arabíu gerir árásir á alþjóðaflugvöllinn í Sana'a og herflugvöllinn al Dulaimi. Alls látast 17 í árásunum.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/yemen-security-sanaa-airport/update-1-planes-strike-airport-military-airbase-in-yemens-sanaa-residents-idUSL6N0WS01K20150326?feedType=RSS&feedName=industrialsSector |title=UPDATE 1-Planes strike airport, military airbase in Yemen's Sanaa-residents}}</ref> * 27. mars: Hersveitir undir forystu Sádí Arabíu og Egyptalands gera árásir á Jemen annan daginn í röð, sem skilja eftir sig 10 látna í umdæminu Saada. Sádí Arabía lýsir því jafnframt yfir að flugbanni verði skýrt uppi haldið.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/03/27/middleeast/yemen-saudi-arabia-airstrikes/index.html |title=Saudi-led coalition pounds Yemen with airstrikes for a second day}}</ref> *28. mars: Loftárásir halda áfram, Sádí Arabía gerir fullt tilkall til Jemensks flugsvæðis og flugumferðar.<ref>{{Cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/2015/03/yemen-aden-saudi-arabia-150327174924579.html |title=Saudi-led air strikes hit Yemen for third straight day}}</ref> Ennfremur heldur Sádí Arabía því fram að hafa eyðilagt eldflaugageymslu í eigu Húta samstundis því að flytja á brott hóp á vegum Sameinuðu Þjóðanna í [[Sana'a]].<ref>{{Cite web |url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/03/28/-Decisive-Storm-destroys-Houthi-missile-stockpile-.html |title=‘Decisive Storm’ destroys Houthi missile stockpile}}</ref> *29. mars: Þrátt fyrir flugbann sett af Sádí Arabíu, sendir [[Pakistan]] Boeing 747 þotu til þess að flytja á brott pakistanska ríkisborgara frá Jemen sökum neyðarástandsins.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-pakistan/pakistan-sends-747-jumbo-jets-to-evacuate-distraught-nationals-from-yemen-idUSKBN0MP03J20150329 |title=Pakistan sends 747 jumbo jets to evacuate distraught nationals from Yemen}}</ref> *30. mars: [[Kína]] safnar ríkisborgurum sínum í landinu burt vegna áhyggja af öryggisástandinu.<ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/68af10fd112a4fa0b9e4508c778887e7/china-evacuating-yemen-suspending-anti-piracy-patrols |title=China evacuates 571 from Yemen, suspends anti-piracy patrols}}</ref> Flóttamannabúðir í Harad Umdæmi verða fyrir loftárásum Sádí Arabíu þar sem minnst 40 látast. [[Hútar]] bæta undir sig landsvæði við seinasta vígi Hadi forseta í [[Aden]].<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security/air-strike-kills-at-least-40-at-yemen-camp-for-displaced-idUSKBN0ML0YC20150330?irpc=932 |title=Air strike kills at least 40 at Yemen camp for displaced}}</ref> *2. apríl: [[Al-Kaída]] gerir árás á fangelsi í [[Al Mukalla]], og frelsar 270 fanga.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/04/02/middleeast/yemen-prison-break/index.html |title=Officials: Al Qaeda fighters free 270 from Yemeni prison}}</ref> *3. apríl: Flugvélar frá Sádi-Arabíu kasta út vopnum og sjúkrabúnaði yfir [[Tawahi]].<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-aden-houthis/yemeni-fighters-repel-houthis-in-aden-after-arms-drop-idUSKBN0MU0KU20150403 |title=Yemeni fighters repel Houthis in Aden after arms drop}}</ref> *10. apríl: Pakistanska þingið kýs gegn tillögu um að ganga til liðs við bandalag Sádi-Arabíu og Egyptalands og lýsir yfir hlutleysi sínu.<ref>{{Cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/2015/04/pakistan-rules-military-operations-yemen-150410074921586.html |title=Pakistan parliament backs neutrality in Yemen conflict}}</ref> Sameinuðu þjóðirnar vara við því að ástandið haldi áfram að fara versnandi samtímis því sem þær flytja mannúðaraðstoð ýmiskonar til landsins.<ref>{{Cite web |url=https://www.voanews.com/a/united-nations-warns-the-situation-in-yemen-continues-to-deteriorate/2714374.html |title=UN Warns Yemen Situation Continues to Deteriorate}}</ref> Indland flytur í veg 5600 manns frá Jemen þar með talið 690 ríkisborgara sína, sem hluta að því sem þeir kalla aðgerðina Raahat þrátt fyrir flugbann.<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/2015/04/11/world/asia/india-concludes-evacuation-of-its-citizens-from-yemen.html?nytmobile=0 |title=India Concludes Evacuation of Its Citizens From Yemen}}</ref> *11. apríl: Sádi-Arabía staðhæfir að loftárásir þeirra hafi orðið yfir 500 Hútum að bana. Ríkisstjórn Jemen heldur því fram að 385 óbreyttir borgarar hafi látist og 342 særst. [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]] heldur því á hinn bóginnn fram að 648 manns hafi látist og 2191 særst, þar með talið hermenn.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/04/11/middleeast/yemen-crisis-saudi-arabia/ |title=Yemen crisis: More than 500 rebels killed in airstrikes, Saudi Arabia says}}</ref> *14. apríl: [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] kýs refsiaðgerðir gegn Hútum með 14 atkvæðum með, 0 á móti og 1 atkvæði sem sat hjá frá Rússum. Refsiaðgerðirnar innihalda vopnasölubann til að stemma stigu við ofbeldinu. Rússar sögðust einungis myndu styðja vopnasölubann sem næði jafnt til fylkinganna á meðan Bandaríkin eru að taka klára afstöðu gegn Hútum og með Sádí-Arabíu og stjórnarhernum.<ref>{{Cite web |url=http://beta.latimes.com/world/middleeast/la-fg-un-yemen-arms-embargo-20150414-story.html |title=With Russia abstaining, Security Council punishes Yemeni rebel leaders }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> *16. apríl: Al-Kaída klófestir [[Riyan-flugvöllur|Riyan-flugvöll]] í borginni [[Al Mukalla]] sunnarlega í landinu.<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtontimes.com/news/2015/apr/16/al-qaeda-captures-major-airport-oil-terminal-south/ |title=Al Qaeda captures major airport, oil terminal in south Yemen}}</ref> ===2016=== *1 október: Skip, af gerðinni [[HSV-2 Swift]], í eigu Sameinuðu Arabísku Furstadæmanna sem notaðist við mannúðarstörf verður fyrir árásum Húta og skemmist. ===2017=== *23. janúar: Fylgismenn Hadi taka höfnina [[Mokha]] frá Hútum. Hún hafði verið undir stjórn Húta frá nóvember 2014.<ref>[http://www.aljazeera.com/news/2017/01/yemen-army-claims-control-port-city-mokha-170123135044827.html Yemen army claims control of port city of Mokha]</ref> *18. apríl: Þyrla frá Sádí Arabíu af gerðinni ''Black Hawk'' er skotin niður með 12 hermönnum. Hútar lýsa yfir ábyrgð.<ref>https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-saudi-idUSKBN17K1W0</ref> *4. nóvember: Flugskeyti sem skotið var af Hútum var skotið niður í lofti yfir alþjóðaflugvellinum í [[Ríad]] í Sádí Arabíu. <ref name=BBC>{{cite web |title= Saudis accuse Iran of 'direct aggression' over Yemen missile |publisher= BBC |date= November 7, 2017 |url= http://www.bbc.com/news/world-middle-east-41899643 |access-date= November 11, 2017}}</ref> Var af gerðinni [[Volcano H-2]] þótt Bandaríkin hafi sagt að það hafi verið af írönsku gerðinni Qiam 1.<ref name="USUN: Qiam 1">{{cite web |title=Press Release: Ambassador Haley on Weapons of Iranian Origin Used in Attack on Saudi Arabia |date=7 November 2017 |publisher=United States Mission to the United Nations |url=https://usun.state.gov/remarks/8090 |access-date=7 janúar 2018 |archive-date=11 apríl 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411124443/https://usun.state.gov/remarks/8090 |url-status=dead }}</ref> *28. nóvember: Slær í bardaga milli Húta og sveita forsetans. Fyrrum forsetinn [[Ali Abdullah Saleh]] sem studdi Hadi var skotinn til bana á flótta úr borginni. *7. desember: Hersveitir hliðhollar Hadi grípa svæðishlutann Al-Khoukha við rauðahafsströndina.<ref>{{cite web |title= Saudi-backed fighters capture coastal area in Yemen from Houthis |publisher= Reuters|date= December 7, 2017 |url= https://www.reuters.com/article/us-yemen-security/saudi-backed-fighters-capture-coastal-area-in-yemen-from-houthis-idUSKBN1E11IM?il=0 |access-date= December 7, 2017}}</ref> ===2018=== * 3. maí: [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] hliðholl Hadi setja niður hermenn á eyjunni [[Sokotra]] og taka stjórn á flugvelli og höfnum. * 13. desember: Fulltrúar Húta og stjórnarsinna semja um vopnahlé í borginni Hodeida eftir friðarviðræður í Stokkhólmi. * 18. desember: Vopnahlé í Hodeida tekur gildi.<ref>{{Vefheimild|titill=Vopnahlé í Hodeida á miðnætti|url=https://www.ruv.is/frett/vopnahle-i-hodeida-a-midnaetti|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=17. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=1. október|höfundur=Ásgeir Tómasson}}</ref> ===2019=== * 11. ágúst: [[Umbreytingaráð suðursins]] hertekur Aden og hrekur ríkisstjórn Hadi frá borginni með aðstoð Sameinuðu arabísku furstadæmanna. * 14. september: [[Drónaárásir]] eru gerðar á tvær olíuvinnslustöðvar [[Aramco]] í Sádi-Arabíu. * 28. september: Hútar lýsa því yfir að „þúsundir“ sádi-arabískra hermanna hafi verið handteknir eftir áhlaup Húta á landamærum Jemen og Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|titill=Tóku „þúsund­ir“ Sádi-Ar­aba til fanga|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/09/28/toku_thusundir_sadi_araba_til_fanga/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=28. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> ===2020=== * 27. september: Stríðandi fylkingar í Jemen samþykktu fangaskipti í gegnum [[Sameinuðu þjóðirnar]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2020/09/27/fangaskipti-samthykkt-i-jemen|title=Fangaskipti samþykkt í Jemen|last=robertj|date=2020-09-27|website=RÚV|language=is|access-date=2022-04-27}}</ref> ===2021=== * 3. nóvember: 145 uppreisnarmenn úr Húta drepnir í loftárásum nálægt borginni [[Marib]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/11/03/segjast_hafa_drepid_115_uppreisnarmenn/|title=Segjast hafa drepið 115 uppreisnarmenn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-04-28}}</ref> ===2022=== * 14. febrúar: Fimm starfsmönnum Sameinuðu Þjóðanna var rænt.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/02/14/fimm-starfsmonnum-sameinudu-thjodanna-raent-i-jemen|title=Fimm starfsmönnum Sameinuðu Þjóðanna rænt í Jemen|last=markusthth|date=2022-02-14|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref> * 2. apríl: Tveggja mánaða vopnahlé hófst.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/01/tveggja-manada-vopnahle-bodad-i-jemen|title=Tveggja mánaða vopnahlé boðað í Jemen|last=markusthth|date=2022-04-01|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/02/vopnahle-hafid-milli-stridandi-fylkinga-i-jemen|title=Vopnahlé hafið milli stríðandi fylkinga í Jemen|last=markusthth|date=2022-04-02|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref> ==Heimildir== {{reflist|2}} [[Flokkur:Borgarastríð]] [[Flokkur:Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)| ]] [[Flokkur:Leppstríð]] [[Flokkur:Stríð á 21. öld]] [[Flokkur:Saga Jemen]] [[Flokkur:Saga Sádi-Arabíu]] dljvrm1nqrx1cbl49xhjzexukupy2re 1982101 1982100 2026-10-07T10:10:24Z TKSnaevarr 53243 1982101 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Borgarastyrjöldin í Jemen | partof = [[Arabíski veturinn|arabíska vetrinum]] | image = Yemeni Civil War.svg | width = 480px | image_size = 300px | caption = Myndin sýnir áætlað yfirráðasvæði stríðandi fylkinga í september 2026. <div style="text-align: left;">{{legend|#008090|Undir stjórn [[Hútar|Húta]]}} {{legend|#FFB6C1|Undir stjórn alþjóðlega viðurkenndu ríkisstjórnarinnar og bandamanna hennar}} </div> | date = 16. september 2014 –<br />({{Aldur í árum, mánuðum og dögum|2014|09|16}}) | place = [[Jemen]], suðurhluti [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] | territory = 28. apríl 2020: Hútar stjórna öllu [[Norður-Jemen]] að undanskildu landstjórnarumdæminu [[Ma'rib]].<ref name=95Jawf>{{Cite news|last1=|first1=|last2=|first2=|url=https://english.iswnews.com/13024/audience-question-did-ansar-allah-liberated-95-of-al-jawf/|title=Audience Question: Did Ansar Allah Liberated 95% of al-Jawf?|date=2020-04-30|work=Islamic World News|access-date=2020-04-30|language=en-us|archive-date=2020-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511160324/https://english.iswnews.com/13024/audience-question-did-ansar-allah-liberated-95-of-al-jawf/|url-status=dead}}</ref><ref name=key>{{Cite news|title=Yemen: Houthi army spokesman declares end of Jawf operation, holds ‘key to Marib’ |access-date=1 May 2020 |website=[[Middle East Monitor]] |url=https://www.middleeastmonitor.com/20200501-yemen-houthi-army-spokesman-declares-end-of-jawf-operation-holds-key-to-marib/}}</ref> | result = | status = * [[Hútar]] stjórna jemensku höfuðborginni [[Sana]] * Hernaðarbandalag undir stjórn Sáda leiðir íhlutun til að koma fyrri stjórn aftur til valda * Fyrrum forsetinn [[Ali Abdullah Saleh]] drepinn í átökum við Húta * [[Umbreytingaráð suðursins]] (STC) hertekur [[Aden]] * Stjórnarherinn endurtekur Aden og suðurhluta Jemens í gagnsókn, STC er leyst upp | combatants_header = Helstu stríðsaðilar | combatant1 = * [[File:Houthis emblem.svg|20px]] [[Hútí-fylkingin]] * [[File:Yemeni Armed Forces Emblem.svg|20px]] Stuðningsmenn [[Ali Abdullah Saleh|Saleh]] (til ársins 2017) {{Collapsible list |title='''Stuðningsaðilar:''' |1={{IRN}} [[Íran]]<br /> |2=[[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|20px]] [[Hizbollah]] |3={{PRK}} [[Norður-Kórea]] |date=June 2018}} | combatant2 = {{nowrap|'''{{YEM}} Ríkisstjórn [[Jemen]]s'''}} * [[File:Flag of the Yemen Armed Forces.svg|20px]] Öryggissveitir hliðhollar leiðtogaráði ríkisstjórnar Jemens * Þjóðarher Jemens * [[Al-Islah]] '''Alþjóðlegt hernaðarbandalag undir stjórn Sádi-Arabíu'''<br/> {{SAU}} [[Sádi-Arabía]]<br/> {{ARE}} [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]]<br/> {{SEN}} [[Senegal]]<br/> {{SDN}} [[Súdan]]<br/> {{MAR}} [[Marokkó]]<br/> {{QAT}} [[Katar]] {{Collapsible list |title='''Færri en 1.000 hermenn:''' |1={{BHR}} [[Barein]] |2={{EGY}} [[Egyptaland]] |3={{KWT}} [[Kúveit]] |4={{JOR}} [[Jórdanía]] }} {{Collapsible list |title='''Stuðningsaðilar:''' |1={{UK}} [[Bretland]] |2={{FRA}} [[Frakkland]] |3={{ITA}} [[Ítalía]] |4={{USA}} [[Bandaríkin]] |5={{ESP}} [[Spánn]] |6=[[File:Flag of NATO.svg|20px]] [[Atlantshafsbandalagið]] |7={{CHE}} [[Sviss]] }} ---- '''[[File:Flag of South Yemen.svg|22px|border]] Aðskilnaðarsinnar í suðurhluta Jemens * [[Umbreytingaráð suðursins]] (2017–2026) {{Collapsible list |title='''Stuðningsaðilar:''' |1={{ARE}} [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] }} | combatant3 = '''[[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Al-Kaída]]'''<br> '''[[File:ShababFlag.svg|20px]] [[Ansar al-Sjaría]]''' ---- '''[[File:Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg|20px]] [[Íslamska ríkið]]''' | commander1 = * [[File:Houthis emblem.svg|20px]] [[Abdúl Malik al-Hútí]] * {{YEM}} [[Ali Abdullah Saleh]] {{KIA}} (til 2017) | commander2 = {{YEM}} [[Abdrabbuh Mansur Hadi]] (2012–2022)<br/>{{YEM}} [[Rashad al-Alimi]] (2022–)<br/>{{SAU}} [[Salman bin Abdul Aziz al-Sád|Salman konungur]]<br/>{{SAU}} [[Múhameð bin Salman]]<br/>{{ARE}} [[Múhameð bin Zayed]]<br/>{{QAT}} [[Tamim bin Hamad Al Thani]] (2015–17)<br/>{{SEN}} [[Macky Sall]]<br/>{{MAR}} [[Múhameð 6. Marokkókonungur|Múhameð 6.]] (2015–19)<br /> {{Collapsible list | title = '''Með færri en 1.000 hermenn''' | 1 = {{JOR}} [[Abdúlla 2. Jórdaníukonungur|Abdúlla 2.]] | 2 = {{EGY}} [[Abd al-Fattah as-Sisi]] | 3 = {{KWT}} [[Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah]] (2015–20) | 4 = {{BHR}} [[Hamad bin Isa Al Khalifa]] }} ---- [[File:Flag of South Yemen.svg|20px]] [[Aidarus al-Zoubaidi]] | commander3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Qasim al-Raymi]] ---- [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Abu Bilal al-Harbi]] | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = 150.000–200.000 hermenn | strength2 = {{SAU}} 100 herflugvélar og 150.000 hermenn<br/>{{ARE}} 30 herflugvélar<br/>{{BHR}} 15 herflugvélar og 300 hermenn<br/>{{KWT}} 15 herflugvélar<br/>{{QAT}} 10 herflugvélar og 1.000 hermenn<br/>{{JOR}} 6 herflugvélar<br/>{{MAR}} 6 herflugvélar og 1.500 hermenn<br/>{{SDN}} 4 herflugvélar og 6.000 hermenn<br/>{{SEN}} 2.100 hermenn<br/>{{EGY}} 4 herskip og herflugvélar<br />1.800 málaliðar | strength3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Ansar al-Sjaría]] * [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] 6.000–8.000 vígamenn ---- [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] ISIL: 300 | casualties1 = „Þúsundir“ drepnir (samkvæmt Al Jazeera í maí 2018)<br />11.000+ drepnir (samkvæmt talningum Sáda) | casualties2 ={{SAU}}1.000-3.000 hermenn drepnir<br /> {{ARE}} 130+ hermenn drepnir<br />{{BHR}} 8 hermenn drepnir<br>{{QAT}} 4 hermenn drepnir<br>{{MAR}} 1 hermaður drepinn | casualties3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] 1.000 drepnir, 1.500 handsamaðir | casualties4 = 91.600+ drepnir alls í Jemen (11.700+ óbreyttir borgarar)<br/>500+ drepnir alls í Sádi-Arabíu<br/>49.960 særðir alls í Jemen (10.768 óbreyttir borgarar)<br/>3.154.572 manns á vergangi 84.701 börn látin úr sulti<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/11/21/yemen-children-hunger/2076683002/|title=Save the Children says 85,000 kids may have died of hunger in Yemen|first=Associated|last=Press|publisher=}}</ref> og 2.556 látin úr [[Kólera|kólerufaraldri]]<ref>{{Cite web|url=http://www.emro.who.int/pandemic-epidemic-diseases/cholera/outbreak-update-cholera-in-yemen-25-october-2018.html|title=Outbreak update – Cholera in Yemen, 25 October 2018|last=CSR|website=www.emro.who.int|access-date=2018-10-25}}</ref> | notes = | campaignbox = }} '''Borgarastyrjöldin í Jemen''' eru átök sem hófust árið 2014 og eru tveir hópar sem berjast þar um völd. Annars vegar eru það [[Hútí-fylkingin]] og hópar sem studdu [[Ali Abdullah Saleh]] fyrrum forseta landsins. Þeir stjórna höfuðstaðnum [[Sana]]. Hins vegar eru það hópar sem styðja alþjóðlega viðurkennda stjórn Jemens, sem nú er í höndum leiðtogaráðs undir stjórn [[Rashad al-Alimi]], og hafa höfuðstöðvar í borginni [[Aden]]. Stjórnvöld [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] hafa blandað sér í átökin og styðja stjórn al-Alimi. Þar sem uppreisnarher Húta nýtur stuðnings stjórnvalda í [[Íran]] er gjarnan litið á átökin í Jemen sem [[leppstríð]] á milli Írans og Sádi-Arabíu um áhrif í [[Mið-Austurlönd]]um.<ref>{{Vefheimild|titill=Íran og Sádi-Arabía: Í köldu stríði|url=https://www.frettabladid.is/frettir/iran-og-sadi-arabia-i-koeldu-strii/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2018|mánuður=6. apríl|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223425/https://www.frettabladid.is/frettir/iran-og-sadi-arabia-i-koeldu-strii/|safnmánuður=24. mars|safnár=2023}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Tugir barna féllu í loftárásum Sádi-Araba og bandamanna|url=https://www.frettabladid.is/frettir/tugir-barna-fellu-i-loftarasum-sadi-araba-og-bandamanna/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2018|mánuður=10. ágúst|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223434/https://www.frettabladid.is/frettir/tugir-barna-fellu-i-loftarasum-sadi-araba-og-bandamanna/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref> Um 100.000 manns hafa látist í stríðinu, þar af um 12.000 óbreyttir borgarar, og um 50.000 særst. Sér í lagi hafa stríðsátökin komið illa niður á jemenskum börnum.<ref>{{Vefheimild|titill=„Jemen er helvíti á jörðu fyrir börn“|höfundur=Lovísa Arnardóttir|url=https://www.frettabladid.is/frettir/jemen-er-helviti-a-joeru-fyrir-boern|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=16. nóvember|safnslóð=https://web.archive.org/web/20210423022122/https://www.frettabladid.is/frettir/jemen-er-helviti-a-joeru-fyrir-boern/|safnár=2021|safnmánuður=23. apríl}}</ref> ==Saga== Upphaf borgarastyrjaldarinnar í [[Jemen]] má rekja til [[Arabíska vorið|arabíska vorsins]] og fjöldamótmæla sem þá fóru fram gegn stjórn forsetans [[Ali Abdullah Saleh]].<ref name=sunna>{{Vefheimild|titill=Hvað geng­ur á í Jemen?|höfundur=Sunna Ósk Loga­dótt­ir|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/03/28/hvad_gengur_a_i_jemen/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=28. mars}}</ref> Í byrjun 2011 var Saleh hrakinn frá völdum og varaforseti hans, [[Abdrabbuh Mansur Hadi]], var kjörinn forseti í kosningum sem fóru fram næsta ár.<ref name=sunna/> Hadi erfði erfiða stöðu frá forvera sínum og þurfti bæði að takast á við skæruhernað vígahópa eins og [[Al-Kaída]], víðtæka spillingu í jemenska stjórnkerfinu, matarskort, atvinnuleysi og aðskilnaðarsinna í suðurhluta landsins.<ref name=sunna/> Þessir erfiðleikar leiddu til þess að stjórn hans varð berskjölduð gegn uppreisn. Á árunum 2012 til 2013 stýrði stjórn Hadi nokkurs konar þjóðfundi í Jemen þar sem reynt var að útkljá framtíðarskipulag landsins. Áætlanir voru gerðar í samráði við ýmsa þjóðfélagshópa um að skipta landinu í sex hluta og setja nýja stjórnarskrá.<ref>{{Vefheimild|titill=Hvernig hófst ein versta mannúðarkrísa heims? |höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2020-06-07-hvernig-hofst-ein-versta-mannudarkrisa-heims|útgefandi=[[RÚV]]|dags=7. júní 2020|skoðað=20. janúar 2024}}</ref> [[Hútí-fylkingin]], vopnuð samtök minnihlutahóps [[sjía]]múslima í Jemen, hafði lengi háð skærur gegn stjórnarher landsins, en eftir að ný stjórn tók við völdum nýttu þeir sér veikleika hennar og lögðu undir sig norðurhluta Jemen. Í september árið 2014 gerðu Hútar áhlaup á höfuðborgina [[Sana]] og tókst að leggja hana undir sig í janúar árið 2015.<ref name=sunna/> Hadi forseti var settur í stofufangelsi en í febrúar sama ár tókst honum að flýja úr haldi og koma sér upp bækistöðvum í borginni [[Aden]], sunnar í landinu.<ref name=sunna/> Stuttu síðar gerðu Hútar bandalag við öryggissveitir sem enn voru hliðhollar gamla forsetanum, Saleh, og gerðu tilraun til að ræna völdum í landinu og setja Saleh aftur á forsetastól. Hadi forseti flúði land, en uppreisn Hútanna var nú farin að vekja athygli grannríkisins [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]]. Sádar óttuðust að Hútarnir nytu stuðnings keppinauta þeirra, hins sjíaíslamska [[Íran]]s, og ákváðu því að grípa inn í styrjöldina með loftárásum ásamt bandalagi átta annarra ríkja.<ref>{{Vefheimild|titill=Gleymda stríðið í Jemen|höfundur=Sveinn H. Guðmarsson|url=http://www.ruv.is/frett/gleymda-stridid-i-jemen|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2016|mánuður=8. desember}}</ref> Einkum hefur [[Bandaríkjaher|her]] [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] veitt Sádum ríkulega aðstoð í styrjöldinni.<ref>{{Vefheimild|titill=Gleymda stríðið í Jemen|höfundur=Guðrún Margrét Guðmundsdóttir|url=https://stundin.is/grein/5104/|útgefandi=''[[Stundin]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=30. júlí}}</ref> Deilt er þó um hversu mikil ítök, ef einhver, Íranar hafa í hreyfingu Húta.<ref>{{Vefheimild|titill=Söguleg átök í Jemen|höfundur=Pálmi Jónasson|url=http://www.ruv.is/frett/soguleg-atok-i-jemen|útgefandi=''[[RÚV]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2015|mánuður=26. mars}}</ref> Vegna stríðsástandsins hafa öfgahreyfingar á borð við [[Ríki íslams]] einnig náð fótfestu í Jemen og hafa sölsað undir sig landsvæði í suðurhluta landsins.<ref name=sunna/> Í lok ársins 2017 flosnaði upp úr bandalagi Hútanna og fyrrum forsetans Saleh. Hersveitir Saleh í Aden háðu orrustu við Hútana og Saleh var skotinn til bana er hann reyndi að flýja úr borginni yfir á yfirráðasvæði Sáda.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrr­ver­andi for­seti Jem­ens myrt­ur|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/12/04/fyrrverandi_forseti_jemens_myrtur/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=14. desember}}</ref> Brestir hafa einnig myndast í bandalaginu sem berst gegn Hútunum. Þann 11. ágúst árið 2019 tókst [[Umbreytingaráð suðursins|Umbreytingaráði suðursins]] (STC), sveitum aðskilnaðarsinna sem vilja aukið sjálfræði fyrir suðurhluta Jemens, að hertaka borgina Aden, þar sem stjórn Hadi hafði haft aðsetur sitt, með hjálp [[Sameinuðu arabísku furstadæmin|Sameinuðu arabísku furstadæmanna]].<ref>{{Vefheimild|titill=Brestir í hernaðarbandalagi gegn Hútum í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/brestir-i-hernadarbandalagi-gegn-hutum-i-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=11. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Að­skilnaðar­sinnar ná yfir­ráðum á for­seta­höllinni í Jemen|url=https://www.visir.is/g/2019190819885|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=11. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/adskilnadarsinnar-treysta-stodu-sina-i-aden|titill=Aðskilnaðarsinnar treysta stöðu sína í Aden|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=29. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Kristján Róbert Kristjánsson}}</ref> Stjórn Hadi komst þann 5. nóvember sama ár að samkomulagi við STC um að ríkisstjórninni yrði leyft að snúa aftur til Aden og skyldi mynda 24 ráðherra ríkisstjórn þar sem stjórnarsinnar og STC fengu 12 ráðherra hvor.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/samkomulag-um-sudurhluta-jemens|titill=Samkomulag um suðurhluta Jemens|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=6. nóvember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=6. nóvember|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref> Stjórn STC rauf þetta samkomulag hins vegar í apríl árið 2020 og lýsti yfir sjálfstæði Suður-Jemens.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2020/04/26/lysa-yfir-sjalfstjorn-i-sudur-jemen|titill=Lýsa yfir sjálfstjórn í Suður-Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=26. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2020550886d/jemenskir-ad-skilnadar-sinnar-lysa-yfir-sjalf-staedi|titill=Jemenskir að­skilnaðar­sinnar lýsa yfir sjálf­stæði|útgefandi=''Vísir''|ár=2020|mánuður=26. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Ráðið dró sjálfstæðisyfirlýsinguna til baka í lok júlí sama ár.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2020/07/29/sjalfstaedisyfirlysing-afturkollud|titill=Sjálfstæðisyfirlýsing afturkölluð|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=29. júlí|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=29. júlí|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Þann 14. september 2019 var gerð [[Drónaárásir|drónaárás]] á tvær olíuvinnslustöðvar sádi-arabíska ríkisolíufyrirtækisins [[Aramco]] innan Sádi-Arabíu. Árásin skaðaði olíuframleiðslu Sáda og hafði mikil áhrif á alþjóðlegt olíuverð. Hútar lýstu yfir ábyrgð á árásinni en Sádar og Bandaríkjamenn sökuðu Írana um að standa að baki henni.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/kennir-iran-um-drona-arasir-a-sadi-arabiu|titill=Kennir Íran um dróna-árásir á Sádi Arabíu|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=14. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Freyr Gígja Gunnarsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/dronaaras-a-oliuvinnslustodvar-i-sadi-arabiu|titill=Drónaárás á olíuvinnslustöðvar í Sádi-Arabíu|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=14. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Andri Yrkill Valsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/09/17/segja_skotstad_flauganna_vera_fundinn/|titill=Segja skotstað flaug­anna vera fund­inn|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=17. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september}}</ref> Íranar neituðu sök í málinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2019190919276|titill=Íranir neita á­byrgð í á­rásum á olíu­vinnslu­stöðvar Sádi-Arabíu|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=17. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Þann 7. apríl 2022 tilkynnti Hadi að hann hygðist stíga til hliðar og framselja sérstöku leiðtogaráði völd sín sem forseti.<ref>{{Vefheimild|titill=Forseti Jemen færir leiðtogaráði völd sín|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/07/forseti-jemen-faerir-leidtogaradi-vold-sin|útgefandi=RÚV|ár=2022|mánuður=7. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=7. apríl|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Samið var um vopnahlé í styrjöldinni árið 2022 sem dró úr stærstu hernaðaraðgerðunum. Næstu árin frusu framlínur í stríðinu en Jemen var áfram klofið.<ref>{{Vefheimild|titill=Jemen|url=https://globalis.is/loend/jemen|útgefandi=Globalis|dags=7. október 2026}}</ref> Í byrjun desember 2025 hóf Umbreytingaráð suðursins stórsókn inn á yfirráðasvæði ríkisstjórnarinnar í Hadramout-héraði og annars staðar í Suður-Jemen og lagði það undir sig á skömmum tíma.<ref name="fault line2">{{cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/artc-hadramout-the-fault-line-that-could-decide-southern-yemen-s-future|title=Hadramout: the fault line that could decide southern Yemen's future - analysis|author=Marwan Nabil|work=i24News|date=9 December 2025|access-date=10 December 2025|archive-date=7 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260107060258/https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/artc-hadramout-the-fault-line-that-could-decide-southern-yemen-s-future|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sofx.com/uae-backed-forces-claim-full-control-of-southern-yemen/|title=UAE-Backed Forces Claim Full Control of Southern Yemen|author=|work=SOFX|date=9 December 2025|access-date=9 December 2025|archive-date=7 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260107060259/https://www.sofx.com/uae-backed-forces-claim-full-control-of-southern-yemen/|url-status=live}}</ref> Sádi-arabískar hersveitir skárust í leikinn og leiddu gagnsókn ásamt stjórnarhernum á móti Umbreytingaráðinu og endurheimtu stjórn í Aden 7. janúar 2026.<ref name=":0">{{Cite web |title=Saudi-backed forces move on Aden as Yemen secessionist leader vanishes |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/7/saudi-led-coalition-strikes-yemen-says-stc-leader-al-zubaidi-has-fled |access-date=2026-01-10 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=UAE-backed separatists withdraw from key Yemeni city after Saudi strikes |url=https://www.middleeasteye.net/news/uae-backed-separatists-withdraw-key-yemeni-city-after-saudi-strikes |access-date=2026-01-10 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Í kjölfarið gáfu fulltrúar Umbreytingaráðsins í [[Ríad]] út yfirlýsingu um að samtökin hefðu verið leyst upp.<ref name=":3">{{Cite web |title=Yemen's STC denies dissolution, demands release of detained delegation in Riyadh |url=https://english.news.cn/20260110/3e1dedae47d4469e8257d0756b1235bd/c.html |access-date=2026-01-11 |website=english.news.cn}}</ref> Í september 2026 gerðu Hútar skyndisókn og hertóku svæði og eyjar við strönd [[Rauðahaf]]sins sem gerðu þeim kleift að ógna skipasiglingum um [[Mandab-sund]]. Þeir lýstu því yfir að öllum væri öruggt að sigla um sundið nema skipum Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|titill= Hútar hertóku mikilvægar eyjar í Rauðahafi |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-09-12-hutar-hertoku-mikilvaegar-eyjar-i-raudahafi-486872|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 12. september 2026 |skoðað=14. september 2026|höfundur=Brynja Dögg Friðriksdóttir}}</ref> Stjórnarherinn gerði gagnsókn með aðstoð Sáda í október og hrakti Húta frá miklum hluta svæðisins sem þeir höfðu lagt undir sig við Rauðahaf. [[Tyrkland]] og [[Pakistan]], bandamenn Sádi-Arabíu innan hins nýja [[Mekkabandalagið|Mekkabandalags]], féllust jafnframt á að senda hermenn til Jemens.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262944402d/hutar-sagdir-horfa-fra-mynni-rauda-hafs|titill=Hútar sagðir hörfa frá mynni Rauða­hafs|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=5. október 2026 |skoðað=7. október 2026 |höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> ==Stríðsglæpir== Allir stríðsaðilar í jemensku borgarastyrjöldinni hafa sætt ásökunum um [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]] og [[mannréttindabrot]]. Í ágúst árið 2018 gaf rannsóknarnefnd mannréttindasérfræðinga [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] út skýrslu þar sem því var lýst yfir að hvorki stjórnarher Jemens, alþjóðabandalag Sáda né Hútí-fylkingin hafi reynt að takmarka mannfall óbreyttra borgara í stríðinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/08/28/stridsglaepir_af_halfu_allra_adila/|titill=Stríðsglæp­ir af hálfu allra aðila|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=28. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/amnesty-stridsglaepir-framdir-i-jemen|titill=Amnesty: Stríðsglæpir framdir í Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=12. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> Samkvæmt skýrslunni hefur hernaðarbandalag Sádi-Arabíu gert að minnsta kosti 32 árásir á sjúkrahús, skóla, moskur og menningarhús sem njóta verndar samkvæmt alþjóðalögum. Þá voru rakin fjölmörg tilfelli þar sem hernaðarbandalagið hefur ráðist á íbúðahverfi, markaði og önnur opin almenningssvæði með þeim afleiðingum að hundruðir óbreyttra borgara hafa látið lífið.<ref name=fréttablaðstríðsglæpir>{{Vefheimild|url=https://www.frettabladid.is/frettir/saka-striandi-fylkingar-um-strisglaepi/|titill=Saka stríðandi fylkingar um stríðsglæpi|útgefandi=''Fréttablaðið''|ár=2018|mánuður=29. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223535/https://www.frettabladid.is/frettir/saka-striandi-fylkingar-um-strisglaepi/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref> Í skýrslu sem [[Amnesty International]] gaf út um styrjöldina í júlí sama ár voru stjórnarher Jemens og hersveitir Sameinuðu arabísku furstadæmanna sökuð um gróf mannréttindabrot á borð við kerfisbundin mannrán og [[pyntingar]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/amnesty-stridsglaepir-framdir-i-jemen|titill=Amnesty: Stríðsglæpir framdir í Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=12. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> Í skýrslunni eru Sameinuðu arabísku furstadæmin sökuð um að hafa komið upp valdakerfi á hernámssvæðum sínum í Jemen þar sem jemenskir borgarar er handteknir af tilefnislausu og pyntaðir, meðal annars með raflostum og kynferðislegu ofbeldi.<ref>{{Vefheimild|titill=‘GOD ONLY KNOWS IF HE’S ALIVE’|url=https://www.amnesty.org/download/Documents/MDE3186822018ENGLISH.PDF|útgefandi=[[Amnesty International]]|tungumál=enska|ár=2018|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Í skýrslu sem fréttastofan [[AP]] vann í samstarfi við [[Pulitzer-stofnunin|Pulitzer-stofnunina]] og birti í desember 2018 var komist að þeirri niðurstöðu að Hútar pynti fanga sína. Samkvæmt skýrslunni hafa um þúsund verið pyntaðir og 186 látist af um 18.000 skráðum föngum Hútí-fylkingarinnar.<ref>{{Vefheimild|titill=Hútar sakaðir um að beita fanga pyntingum|url=https://www.visir.is/g/2018181209070/hutar-sakadir-um-ad-beita-fanga-pyntingum-|útgefandi=''Vísir''|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|ár=2018|mánuður=8. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Í skýrslu Sameinuðu þjóðanna eru Hútar jafnframt sakaðir um að brjóta á kvenfrelsi og trúfrelsi á yfirráðasvæði sínu og um að hafa fangelsað Jemena sem aðhyllast [[Bahá'í trúin|Bahá'í-trú]].<ref name=fréttablaðstríðsglæpir/> [[Bandaríkin]], [[Bretland]] og [[Frakkland]] hafa verið sökuð um hlutdeild í stríðsglæpum alþjóðabandalagsins vegna vopnasölu ríkjanna til Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2019190909660|titill=Bandaríkjamenn, Bretar og Frakkar mögulega samsekir um stríðsglæpi í Jemen|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=3. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Í mars árið 2019 samþykktu bæði [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings|fulltrúadeild]] og [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] frumvarp þess efnis að Bandaríkin skyldu hætta hernaðarstuðningi og vopnasölum til Sádi-Arabíu<ref>{{Vefheimild|titill=Vilja hætta að styðja stríðið í Jemen|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/03/13/vilja_haetta_ad_stydja_stridid_i_jemen/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=13. mars|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> en [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseti beitti neitunarvaldi gegn ályktuninni. Trump færði þær röksemdir að vopnasölur til Sáda væru nauðsynlegar til að verjast Írönum og bandamönnum þeirra í Austurlöndum nær og að án nákvæmra vopna yrði mannfall óbreyttra borgara í styrjöldinni enn meira.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Kristján Róbert Kristjánsson|titill=Trump beitti neitunarvaldi|url=https://www.ruv.is/frett/trump-beitti-neitunarvaldi|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=25. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Eftir að stjórnarskipti urðu í Bandaríkjunum árið 2021 tilkynnti [[Joe Biden]], nýr forseti landsins, hins vegar þann 4. febrúar að Bandaríkin hygðust hætta fjárstuðningi við stjórnarherinn í stríðinu.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Hildur Margrét Jóhannsdóttir|titill=Bandaríkin hætta fjárveitingum til stjórnarhers Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/2021/02/04/bandarikin-haetta-fjarveitingum-til-stjornarhers-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2021|mánuður=4. febrúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=5. febrúar}}</ref> Stjórn Bidens hóf hins vegar aftur að selja bandalagi Sáda vopn árið 2022.<ref>{{cite web|last1=Almosawa|first1=Shuaib|title=As U.S. Focuses on Ukraine, Yemen Starves|url=https://theintercept.com/2022/03/16/yemen-war-biden-us-support-saudi-arabia/|website=[[The Intercept]]|date=16 March 2022|access-date=1 April 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Biden Doubles Down on a Failed Yemen Policy|url=https://www.hrw.org/news/2022/02/15/biden-doubles-down-failed-yemen-policy|website=[[Human Rights Watch]]|access-date=1 April 2022|language=en|date=15 February 2022}}</ref> ==Friðarumleitanir== Alþjóðlegar friðarumleitanir í borgarastyrjöldinni hafa borið takmarkaðan árangur. Í desember árið 2018 hittust fulltrúar Húta og ríkisstjórnar Jemen þó í friðarviðræðum sem haldnar voru í [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]] í Svíþjóð með milligöngu Sameinuðu þjóðanna. Á fundinum var fallist á vopnahlé í héraðinu [[Hodeida]] og að sveitir beggja fylkinga myndu hverfa frá hafnarborginni Hodeida, sem er ein mikilvægasta borg landsins fyrir innflutning á matvælum. Í stað þeirra voru [[Friðargæslusveitir Sameinuðu þjóðanna|öryggissveitir á vegum Sameinuðu þjóðanna]] staðsettar í borginni.<ref>{{Vefheimild|titill=Samið um vopnahlé í Hodeidah|url=https://www.frettabladid.is/frettir/sami-um-vopnahle-i-hodeidah/|útgefandi=''Fréttablaðið''|ár=2018|mánuður=13. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223554/https://www.frettabladid.is/frettir/sami-um-vopnahle-i-hodeidah/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Samið um vopnahlé í Hodeida|url=https://www.mbl.is/frettir/burdargrein/2018/12/13/samid_um_vopnahle_i_hodeida/|útgefandi=mbl.is|ár=2018|mánuður=13. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Vopnahléð í Hodeida var enn í gildi í júlí 2019 en er talið brothætt.<ref>{{Vefheimild|titill=Hodeidah Ceasefire Holding But Faster Progress Key to Stopping Yemen from Sliding into Regional War, Deepening Humanitarian Crisis, Speakers Tell Security Council|url=https://www.un.org/press/en/2019/sc13887.doc.htm|útgefandi=[[Sameinuðu þjóðirnar]]|ár=2019|mánuður=18. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|tungumál=enska}}</ref> Þann 8. apríl 2020 lýsti hernaðarbandalag Sáda einhliða yfir vopnahléi vegna [[Kórónaveirufaraldur 2019-2020|kórónaveirufaraldursins]] það ár.<ref>{{Vefheimild|titill=Vopnahléi lýst yfir vegna kórónuveirufaraldursins|url=https://www.ruv.is/frett/2020/04/08/vopnahlei-lyst-yfir-vegna-koronuveirufaraldursins|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=8. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Ásrún Brynja Ingvardóttir}}</ref> Í mars 2022 féllust stríðandi fylkingar á tveggja mánaða vopnahlé.<ref>{{Vefheimild|titill=Tveggja mánaða vopnahlé boðað í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/01/tveggja-manada-vopnahle-bodad-i-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2022|mánuður=1. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=3. apríl|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> ==Tímalína== [[Mynd:Destroyed house in the south of Sanaa 12-6-2015-4.jpg|thumb|right|Hús í rúst í Sana árið 2015.]] ===2015=== * 25. mars: Forsetinn [[Abdrabbuh Mansur Hadi]] flýr höfuðborgina [[Sana]]. Sama dag hefur Sádí Arabía loftárásir gegn Hútum.<ref>{{cite news|url=https://news.vice.com/article/with-a-bounty-on-his-head-yemens-president-flees-as-rebels-advance|agency=VICE News|title=Saudi Arabia Launches Airstrikes in Yemen as President Flees Amid Rebel Advance|date=25 March 2015|access-date=25 March 2015|first=John|last=Beck|archive-date=11 júlí 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711142547/https://news.vice.com/article/with-a-bounty-on-his-head-yemens-president-flees-as-rebels-advance|url-status=dead}}</ref> * 26. mars: Flugher Sádí Arabíu gerir árásir á alþjóðaflugvöllinn í Sana'a og herflugvöllinn al Dulaimi. Alls látast 17 í árásunum.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/yemen-security-sanaa-airport/update-1-planes-strike-airport-military-airbase-in-yemens-sanaa-residents-idUSL6N0WS01K20150326?feedType=RSS&feedName=industrialsSector |title=UPDATE 1-Planes strike airport, military airbase in Yemen's Sanaa-residents}}</ref> * 27. mars: Hersveitir undir forystu Sádí Arabíu og Egyptalands gera árásir á Jemen annan daginn í röð, sem skilja eftir sig 10 látna í umdæminu Saada. Sádí Arabía lýsir því jafnframt yfir að flugbanni verði skýrt uppi haldið.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/03/27/middleeast/yemen-saudi-arabia-airstrikes/index.html |title=Saudi-led coalition pounds Yemen with airstrikes for a second day}}</ref> *28. mars: Loftárásir halda áfram, Sádí Arabía gerir fullt tilkall til Jemensks flugsvæðis og flugumferðar.<ref>{{Cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/2015/03/yemen-aden-saudi-arabia-150327174924579.html |title=Saudi-led air strikes hit Yemen for third straight day}}</ref> Ennfremur heldur Sádí Arabía því fram að hafa eyðilagt eldflaugageymslu í eigu Húta samstundis því að flytja á brott hóp á vegum Sameinuðu Þjóðanna í [[Sana'a]].<ref>{{Cite web |url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/03/28/-Decisive-Storm-destroys-Houthi-missile-stockpile-.html |title=‘Decisive Storm’ destroys Houthi missile stockpile}}</ref> *29. mars: Þrátt fyrir flugbann sett af Sádí Arabíu, sendir [[Pakistan]] Boeing 747 þotu til þess að flytja á brott pakistanska ríkisborgara frá Jemen sökum neyðarástandsins.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-pakistan/pakistan-sends-747-jumbo-jets-to-evacuate-distraught-nationals-from-yemen-idUSKBN0MP03J20150329 |title=Pakistan sends 747 jumbo jets to evacuate distraught nationals from Yemen}}</ref> *30. mars: [[Kína]] safnar ríkisborgurum sínum í landinu burt vegna áhyggja af öryggisástandinu.<ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/68af10fd112a4fa0b9e4508c778887e7/china-evacuating-yemen-suspending-anti-piracy-patrols |title=China evacuates 571 from Yemen, suspends anti-piracy patrols}}</ref> Flóttamannabúðir í Harad Umdæmi verða fyrir loftárásum Sádí Arabíu þar sem minnst 40 látast. [[Hútar]] bæta undir sig landsvæði við seinasta vígi Hadi forseta í [[Aden]].<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security/air-strike-kills-at-least-40-at-yemen-camp-for-displaced-idUSKBN0ML0YC20150330?irpc=932 |title=Air strike kills at least 40 at Yemen camp for displaced}}</ref> *2. apríl: [[Al-Kaída]] gerir árás á fangelsi í [[Al Mukalla]], og frelsar 270 fanga.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/04/02/middleeast/yemen-prison-break/index.html |title=Officials: Al Qaeda fighters free 270 from Yemeni prison}}</ref> *3. apríl: Flugvélar frá Sádi-Arabíu kasta út vopnum og sjúkrabúnaði yfir [[Tawahi]].<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-aden-houthis/yemeni-fighters-repel-houthis-in-aden-after-arms-drop-idUSKBN0MU0KU20150403 |title=Yemeni fighters repel Houthis in Aden after arms drop}}</ref> *10. apríl: Pakistanska þingið kýs gegn tillögu um að ganga til liðs við bandalag Sádi-Arabíu og Egyptalands og lýsir yfir hlutleysi sínu.<ref>{{Cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/2015/04/pakistan-rules-military-operations-yemen-150410074921586.html |title=Pakistan parliament backs neutrality in Yemen conflict}}</ref> Sameinuðu þjóðirnar vara við því að ástandið haldi áfram að fara versnandi samtímis því sem þær flytja mannúðaraðstoð ýmiskonar til landsins.<ref>{{Cite web |url=https://www.voanews.com/a/united-nations-warns-the-situation-in-yemen-continues-to-deteriorate/2714374.html |title=UN Warns Yemen Situation Continues to Deteriorate}}</ref> Indland flytur í veg 5600 manns frá Jemen þar með talið 690 ríkisborgara sína, sem hluta að því sem þeir kalla aðgerðina Raahat þrátt fyrir flugbann.<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/2015/04/11/world/asia/india-concludes-evacuation-of-its-citizens-from-yemen.html?nytmobile=0 |title=India Concludes Evacuation of Its Citizens From Yemen}}</ref> *11. apríl: Sádi-Arabía staðhæfir að loftárásir þeirra hafi orðið yfir 500 Hútum að bana. Ríkisstjórn Jemen heldur því fram að 385 óbreyttir borgarar hafi látist og 342 særst. [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]] heldur því á hinn bóginnn fram að 648 manns hafi látist og 2191 særst, þar með talið hermenn.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/04/11/middleeast/yemen-crisis-saudi-arabia/ |title=Yemen crisis: More than 500 rebels killed in airstrikes, Saudi Arabia says}}</ref> *14. apríl: [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] kýs refsiaðgerðir gegn Hútum með 14 atkvæðum með, 0 á móti og 1 atkvæði sem sat hjá frá Rússum. Refsiaðgerðirnar innihalda vopnasölubann til að stemma stigu við ofbeldinu. Rússar sögðust einungis myndu styðja vopnasölubann sem næði jafnt til fylkinganna á meðan Bandaríkin eru að taka klára afstöðu gegn Hútum og með Sádí-Arabíu og stjórnarhernum.<ref>{{Cite web |url=http://beta.latimes.com/world/middleeast/la-fg-un-yemen-arms-embargo-20150414-story.html |title=With Russia abstaining, Security Council punishes Yemeni rebel leaders }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> *16. apríl: Al-Kaída klófestir [[Riyan-flugvöllur|Riyan-flugvöll]] í borginni [[Al Mukalla]] sunnarlega í landinu.<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtontimes.com/news/2015/apr/16/al-qaeda-captures-major-airport-oil-terminal-south/ |title=Al Qaeda captures major airport, oil terminal in south Yemen}}</ref> ===2016=== *1 október: Skip, af gerðinni [[HSV-2 Swift]], í eigu Sameinuðu Arabísku Furstadæmanna sem notaðist við mannúðarstörf verður fyrir árásum Húta og skemmist. ===2017=== *23. janúar: Fylgismenn Hadi taka höfnina [[Mokha]] frá Hútum. Hún hafði verið undir stjórn Húta frá nóvember 2014.<ref>[http://www.aljazeera.com/news/2017/01/yemen-army-claims-control-port-city-mokha-170123135044827.html Yemen army claims control of port city of Mokha]</ref> *18. apríl: Þyrla frá Sádí Arabíu af gerðinni ''Black Hawk'' er skotin niður með 12 hermönnum. Hútar lýsa yfir ábyrgð.<ref>https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-saudi-idUSKBN17K1W0</ref> *4. nóvember: Flugskeyti sem skotið var af Hútum var skotið niður í lofti yfir alþjóðaflugvellinum í [[Ríad]] í Sádí Arabíu. <ref name=BBC>{{cite web |title= Saudis accuse Iran of 'direct aggression' over Yemen missile |publisher= BBC |date= November 7, 2017 |url= http://www.bbc.com/news/world-middle-east-41899643 |access-date= November 11, 2017}}</ref> Var af gerðinni [[Volcano H-2]] þótt Bandaríkin hafi sagt að það hafi verið af írönsku gerðinni Qiam 1.<ref name="USUN: Qiam 1">{{cite web |title=Press Release: Ambassador Haley on Weapons of Iranian Origin Used in Attack on Saudi Arabia |date=7 November 2017 |publisher=United States Mission to the United Nations |url=https://usun.state.gov/remarks/8090 |access-date=7 janúar 2018 |archive-date=11 apríl 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411124443/https://usun.state.gov/remarks/8090 |url-status=dead }}</ref> *28. nóvember: Slær í bardaga milli Húta og sveita forsetans. Fyrrum forsetinn [[Ali Abdullah Saleh]] sem studdi Hadi var skotinn til bana á flótta úr borginni. *7. desember: Hersveitir hliðhollar Hadi grípa svæðishlutann Al-Khoukha við rauðahafsströndina.<ref>{{cite web |title= Saudi-backed fighters capture coastal area in Yemen from Houthis |publisher= Reuters|date= December 7, 2017 |url= https://www.reuters.com/article/us-yemen-security/saudi-backed-fighters-capture-coastal-area-in-yemen-from-houthis-idUSKBN1E11IM?il=0 |access-date= December 7, 2017}}</ref> ===2018=== * 3. maí: [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] hliðholl Hadi setja niður hermenn á eyjunni [[Sokotra]] og taka stjórn á flugvelli og höfnum. * 13. desember: Fulltrúar Húta og stjórnarsinna semja um vopnahlé í borginni Hodeida eftir friðarviðræður í Stokkhólmi. * 18. desember: Vopnahlé í Hodeida tekur gildi.<ref>{{Vefheimild|titill=Vopnahlé í Hodeida á miðnætti|url=https://www.ruv.is/frett/vopnahle-i-hodeida-a-midnaetti|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=17. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=1. október|höfundur=Ásgeir Tómasson}}</ref> ===2019=== * 11. ágúst: [[Umbreytingaráð suðursins]] hertekur Aden og hrekur ríkisstjórn Hadi frá borginni með aðstoð Sameinuðu arabísku furstadæmanna. * 14. september: [[Drónaárásir]] eru gerðar á tvær olíuvinnslustöðvar [[Aramco]] í Sádi-Arabíu. * 28. september: Hútar lýsa því yfir að „þúsundir“ sádi-arabískra hermanna hafi verið handteknir eftir áhlaup Húta á landamærum Jemen og Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|titill=Tóku „þúsund­ir“ Sádi-Ar­aba til fanga|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/09/28/toku_thusundir_sadi_araba_til_fanga/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=28. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> ===2020=== * 27. september: Stríðandi fylkingar í Jemen samþykktu fangaskipti í gegnum [[Sameinuðu þjóðirnar]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2020/09/27/fangaskipti-samthykkt-i-jemen|title=Fangaskipti samþykkt í Jemen|last=robertj|date=2020-09-27|website=RÚV|language=is|access-date=2022-04-27}}</ref> ===2021=== * 3. nóvember: 145 uppreisnarmenn úr Húta drepnir í loftárásum nálægt borginni [[Marib]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/11/03/segjast_hafa_drepid_115_uppreisnarmenn/|title=Segjast hafa drepið 115 uppreisnarmenn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-04-28}}</ref> ===2022=== * 14. febrúar: Fimm starfsmönnum Sameinuðu Þjóðanna var rænt.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/02/14/fimm-starfsmonnum-sameinudu-thjodanna-raent-i-jemen|title=Fimm starfsmönnum Sameinuðu Þjóðanna rænt í Jemen|last=markusthth|date=2022-02-14|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref> * 2. apríl: Tveggja mánaða vopnahlé hófst.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/01/tveggja-manada-vopnahle-bodad-i-jemen|title=Tveggja mánaða vopnahlé boðað í Jemen|last=markusthth|date=2022-04-01|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/02/vopnahle-hafid-milli-stridandi-fylkinga-i-jemen|title=Vopnahlé hafið milli stríðandi fylkinga í Jemen|last=markusthth|date=2022-04-02|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref> ==Heimildir== {{reflist|2}} [[Flokkur:Borgarastríð]] [[Flokkur:Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)| ]] [[Flokkur:Leppstríð]] [[Flokkur:Stríð á 21. öld]] [[Flokkur:Saga Jemen]] [[Flokkur:Saga Sádi-Arabíu]] jnmn52gein3cy3nfo9tq7udmba4df9s 1982102 1982101 2026-10-07T10:12:03Z TKSnaevarr 53243 /* Stríðsglæpir */ 1982102 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Borgarastyrjöldin í Jemen | partof = [[Arabíski veturinn|arabíska vetrinum]] | image = Yemeni Civil War.svg | width = 480px | image_size = 300px | caption = Myndin sýnir áætlað yfirráðasvæði stríðandi fylkinga í september 2026. <div style="text-align: left;">{{legend|#008090|Undir stjórn [[Hútar|Húta]]}} {{legend|#FFB6C1|Undir stjórn alþjóðlega viðurkenndu ríkisstjórnarinnar og bandamanna hennar}} </div> | date = 16. september 2014 –<br />({{Aldur í árum, mánuðum og dögum|2014|09|16}}) | place = [[Jemen]], suðurhluti [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] | territory = 28. apríl 2020: Hútar stjórna öllu [[Norður-Jemen]] að undanskildu landstjórnarumdæminu [[Ma'rib]].<ref name=95Jawf>{{Cite news|last1=|first1=|last2=|first2=|url=https://english.iswnews.com/13024/audience-question-did-ansar-allah-liberated-95-of-al-jawf/|title=Audience Question: Did Ansar Allah Liberated 95% of al-Jawf?|date=2020-04-30|work=Islamic World News|access-date=2020-04-30|language=en-us|archive-date=2020-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511160324/https://english.iswnews.com/13024/audience-question-did-ansar-allah-liberated-95-of-al-jawf/|url-status=dead}}</ref><ref name=key>{{Cite news|title=Yemen: Houthi army spokesman declares end of Jawf operation, holds ‘key to Marib’ |access-date=1 May 2020 |website=[[Middle East Monitor]] |url=https://www.middleeastmonitor.com/20200501-yemen-houthi-army-spokesman-declares-end-of-jawf-operation-holds-key-to-marib/}}</ref> | result = | status = * [[Hútar]] stjórna jemensku höfuðborginni [[Sana]] * Hernaðarbandalag undir stjórn Sáda leiðir íhlutun til að koma fyrri stjórn aftur til valda * Fyrrum forsetinn [[Ali Abdullah Saleh]] drepinn í átökum við Húta * [[Umbreytingaráð suðursins]] (STC) hertekur [[Aden]] * Stjórnarherinn endurtekur Aden og suðurhluta Jemens í gagnsókn, STC er leyst upp | combatants_header = Helstu stríðsaðilar | combatant1 = * [[File:Houthis emblem.svg|20px]] [[Hútí-fylkingin]] * [[File:Yemeni Armed Forces Emblem.svg|20px]] Stuðningsmenn [[Ali Abdullah Saleh|Saleh]] (til ársins 2017) {{Collapsible list |title='''Stuðningsaðilar:''' |1={{IRN}} [[Íran]]<br /> |2=[[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|20px]] [[Hizbollah]] |3={{PRK}} [[Norður-Kórea]] |date=June 2018}} | combatant2 = {{nowrap|'''{{YEM}} Ríkisstjórn [[Jemen]]s'''}} * [[File:Flag of the Yemen Armed Forces.svg|20px]] Öryggissveitir hliðhollar leiðtogaráði ríkisstjórnar Jemens * Þjóðarher Jemens * [[Al-Islah]] '''Alþjóðlegt hernaðarbandalag undir stjórn Sádi-Arabíu'''<br/> {{SAU}} [[Sádi-Arabía]]<br/> {{ARE}} [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]]<br/> {{SEN}} [[Senegal]]<br/> {{SDN}} [[Súdan]]<br/> {{MAR}} [[Marokkó]]<br/> {{QAT}} [[Katar]] {{Collapsible list |title='''Færri en 1.000 hermenn:''' |1={{BHR}} [[Barein]] |2={{EGY}} [[Egyptaland]] |3={{KWT}} [[Kúveit]] |4={{JOR}} [[Jórdanía]] }} {{Collapsible list |title='''Stuðningsaðilar:''' |1={{UK}} [[Bretland]] |2={{FRA}} [[Frakkland]] |3={{ITA}} [[Ítalía]] |4={{USA}} [[Bandaríkin]] |5={{ESP}} [[Spánn]] |6=[[File:Flag of NATO.svg|20px]] [[Atlantshafsbandalagið]] |7={{CHE}} [[Sviss]] }} ---- '''[[File:Flag of South Yemen.svg|22px|border]] Aðskilnaðarsinnar í suðurhluta Jemens * [[Umbreytingaráð suðursins]] (2017–2026) {{Collapsible list |title='''Stuðningsaðilar:''' |1={{ARE}} [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] }} | combatant3 = '''[[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Al-Kaída]]'''<br> '''[[File:ShababFlag.svg|20px]] [[Ansar al-Sjaría]]''' ---- '''[[File:Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg|20px]] [[Íslamska ríkið]]''' | commander1 = * [[File:Houthis emblem.svg|20px]] [[Abdúl Malik al-Hútí]] * {{YEM}} [[Ali Abdullah Saleh]] {{KIA}} (til 2017) | commander2 = {{YEM}} [[Abdrabbuh Mansur Hadi]] (2012–2022)<br/>{{YEM}} [[Rashad al-Alimi]] (2022–)<br/>{{SAU}} [[Salman bin Abdul Aziz al-Sád|Salman konungur]]<br/>{{SAU}} [[Múhameð bin Salman]]<br/>{{ARE}} [[Múhameð bin Zayed]]<br/>{{QAT}} [[Tamim bin Hamad Al Thani]] (2015–17)<br/>{{SEN}} [[Macky Sall]]<br/>{{MAR}} [[Múhameð 6. Marokkókonungur|Múhameð 6.]] (2015–19)<br /> {{Collapsible list | title = '''Með færri en 1.000 hermenn''' | 1 = {{JOR}} [[Abdúlla 2. Jórdaníukonungur|Abdúlla 2.]] | 2 = {{EGY}} [[Abd al-Fattah as-Sisi]] | 3 = {{KWT}} [[Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah]] (2015–20) | 4 = {{BHR}} [[Hamad bin Isa Al Khalifa]] }} ---- [[File:Flag of South Yemen.svg|20px]] [[Aidarus al-Zoubaidi]] | commander3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Qasim al-Raymi]] ---- [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Abu Bilal al-Harbi]] | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = 150.000–200.000 hermenn | strength2 = {{SAU}} 100 herflugvélar og 150.000 hermenn<br/>{{ARE}} 30 herflugvélar<br/>{{BHR}} 15 herflugvélar og 300 hermenn<br/>{{KWT}} 15 herflugvélar<br/>{{QAT}} 10 herflugvélar og 1.000 hermenn<br/>{{JOR}} 6 herflugvélar<br/>{{MAR}} 6 herflugvélar og 1.500 hermenn<br/>{{SDN}} 4 herflugvélar og 6.000 hermenn<br/>{{SEN}} 2.100 hermenn<br/>{{EGY}} 4 herskip og herflugvélar<br />1.800 málaliðar | strength3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[Ansar al-Sjaría]] * [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] 6.000–8.000 vígamenn ---- [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] ISIL: 300 | casualties1 = „Þúsundir“ drepnir (samkvæmt Al Jazeera í maí 2018)<br />11.000+ drepnir (samkvæmt talningum Sáda) | casualties2 ={{SAU}}1.000-3.000 hermenn drepnir<br /> {{ARE}} 130+ hermenn drepnir<br />{{BHR}} 8 hermenn drepnir<br>{{QAT}} 4 hermenn drepnir<br>{{MAR}} 1 hermaður drepinn | casualties3 = [[File:ShababFlag.svg|22px|border]] 1.000 drepnir, 1.500 handsamaðir | casualties4 = 91.600+ drepnir alls í Jemen (11.700+ óbreyttir borgarar)<br/>500+ drepnir alls í Sádi-Arabíu<br/>49.960 særðir alls í Jemen (10.768 óbreyttir borgarar)<br/>3.154.572 manns á vergangi 84.701 börn látin úr sulti<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/11/21/yemen-children-hunger/2076683002/|title=Save the Children says 85,000 kids may have died of hunger in Yemen|first=Associated|last=Press|publisher=}}</ref> og 2.556 látin úr [[Kólera|kólerufaraldri]]<ref>{{Cite web|url=http://www.emro.who.int/pandemic-epidemic-diseases/cholera/outbreak-update-cholera-in-yemen-25-october-2018.html|title=Outbreak update – Cholera in Yemen, 25 October 2018|last=CSR|website=www.emro.who.int|access-date=2018-10-25}}</ref> | notes = | campaignbox = }} '''Borgarastyrjöldin í Jemen''' eru átök sem hófust árið 2014 og eru tveir hópar sem berjast þar um völd. Annars vegar eru það [[Hútí-fylkingin]] og hópar sem studdu [[Ali Abdullah Saleh]] fyrrum forseta landsins. Þeir stjórna höfuðstaðnum [[Sana]]. Hins vegar eru það hópar sem styðja alþjóðlega viðurkennda stjórn Jemens, sem nú er í höndum leiðtogaráðs undir stjórn [[Rashad al-Alimi]], og hafa höfuðstöðvar í borginni [[Aden]]. Stjórnvöld [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] hafa blandað sér í átökin og styðja stjórn al-Alimi. Þar sem uppreisnarher Húta nýtur stuðnings stjórnvalda í [[Íran]] er gjarnan litið á átökin í Jemen sem [[leppstríð]] á milli Írans og Sádi-Arabíu um áhrif í [[Mið-Austurlönd]]um.<ref>{{Vefheimild|titill=Íran og Sádi-Arabía: Í köldu stríði|url=https://www.frettabladid.is/frettir/iran-og-sadi-arabia-i-koeldu-strii/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2018|mánuður=6. apríl|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223425/https://www.frettabladid.is/frettir/iran-og-sadi-arabia-i-koeldu-strii/|safnmánuður=24. mars|safnár=2023}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Tugir barna féllu í loftárásum Sádi-Araba og bandamanna|url=https://www.frettabladid.is/frettir/tugir-barna-fellu-i-loftarasum-sadi-araba-og-bandamanna/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2018|mánuður=10. ágúst|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223434/https://www.frettabladid.is/frettir/tugir-barna-fellu-i-loftarasum-sadi-araba-og-bandamanna/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref> Um 100.000 manns hafa látist í stríðinu, þar af um 12.000 óbreyttir borgarar, og um 50.000 særst. Sér í lagi hafa stríðsátökin komið illa niður á jemenskum börnum.<ref>{{Vefheimild|titill=„Jemen er helvíti á jörðu fyrir börn“|höfundur=Lovísa Arnardóttir|url=https://www.frettabladid.is/frettir/jemen-er-helviti-a-joeru-fyrir-boern|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=16. nóvember|safnslóð=https://web.archive.org/web/20210423022122/https://www.frettabladid.is/frettir/jemen-er-helviti-a-joeru-fyrir-boern/|safnár=2021|safnmánuður=23. apríl}}</ref> ==Saga== Upphaf borgarastyrjaldarinnar í [[Jemen]] má rekja til [[Arabíska vorið|arabíska vorsins]] og fjöldamótmæla sem þá fóru fram gegn stjórn forsetans [[Ali Abdullah Saleh]].<ref name=sunna>{{Vefheimild|titill=Hvað geng­ur á í Jemen?|höfundur=Sunna Ósk Loga­dótt­ir|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/03/28/hvad_gengur_a_i_jemen/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=28. mars}}</ref> Í byrjun 2011 var Saleh hrakinn frá völdum og varaforseti hans, [[Abdrabbuh Mansur Hadi]], var kjörinn forseti í kosningum sem fóru fram næsta ár.<ref name=sunna/> Hadi erfði erfiða stöðu frá forvera sínum og þurfti bæði að takast á við skæruhernað vígahópa eins og [[Al-Kaída]], víðtæka spillingu í jemenska stjórnkerfinu, matarskort, atvinnuleysi og aðskilnaðarsinna í suðurhluta landsins.<ref name=sunna/> Þessir erfiðleikar leiddu til þess að stjórn hans varð berskjölduð gegn uppreisn. Á árunum 2012 til 2013 stýrði stjórn Hadi nokkurs konar þjóðfundi í Jemen þar sem reynt var að útkljá framtíðarskipulag landsins. Áætlanir voru gerðar í samráði við ýmsa þjóðfélagshópa um að skipta landinu í sex hluta og setja nýja stjórnarskrá.<ref>{{Vefheimild|titill=Hvernig hófst ein versta mannúðarkrísa heims? |höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2020-06-07-hvernig-hofst-ein-versta-mannudarkrisa-heims|útgefandi=[[RÚV]]|dags=7. júní 2020|skoðað=20. janúar 2024}}</ref> [[Hútí-fylkingin]], vopnuð samtök minnihlutahóps [[sjía]]múslima í Jemen, hafði lengi háð skærur gegn stjórnarher landsins, en eftir að ný stjórn tók við völdum nýttu þeir sér veikleika hennar og lögðu undir sig norðurhluta Jemen. Í september árið 2014 gerðu Hútar áhlaup á höfuðborgina [[Sana]] og tókst að leggja hana undir sig í janúar árið 2015.<ref name=sunna/> Hadi forseti var settur í stofufangelsi en í febrúar sama ár tókst honum að flýja úr haldi og koma sér upp bækistöðvum í borginni [[Aden]], sunnar í landinu.<ref name=sunna/> Stuttu síðar gerðu Hútar bandalag við öryggissveitir sem enn voru hliðhollar gamla forsetanum, Saleh, og gerðu tilraun til að ræna völdum í landinu og setja Saleh aftur á forsetastól. Hadi forseti flúði land, en uppreisn Hútanna var nú farin að vekja athygli grannríkisins [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]]. Sádar óttuðust að Hútarnir nytu stuðnings keppinauta þeirra, hins sjíaíslamska [[Íran]]s, og ákváðu því að grípa inn í styrjöldina með loftárásum ásamt bandalagi átta annarra ríkja.<ref>{{Vefheimild|titill=Gleymda stríðið í Jemen|höfundur=Sveinn H. Guðmarsson|url=http://www.ruv.is/frett/gleymda-stridid-i-jemen|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2016|mánuður=8. desember}}</ref> Einkum hefur [[Bandaríkjaher|her]] [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] veitt Sádum ríkulega aðstoð í styrjöldinni.<ref>{{Vefheimild|titill=Gleymda stríðið í Jemen|höfundur=Guðrún Margrét Guðmundsdóttir|url=https://stundin.is/grein/5104/|útgefandi=''[[Stundin]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=30. júlí}}</ref> Deilt er þó um hversu mikil ítök, ef einhver, Íranar hafa í hreyfingu Húta.<ref>{{Vefheimild|titill=Söguleg átök í Jemen|höfundur=Pálmi Jónasson|url=http://www.ruv.is/frett/soguleg-atok-i-jemen|útgefandi=''[[RÚV]]''|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2015|mánuður=26. mars}}</ref> Vegna stríðsástandsins hafa öfgahreyfingar á borð við [[Ríki íslams]] einnig náð fótfestu í Jemen og hafa sölsað undir sig landsvæði í suðurhluta landsins.<ref name=sunna/> Í lok ársins 2017 flosnaði upp úr bandalagi Hútanna og fyrrum forsetans Saleh. Hersveitir Saleh í Aden háðu orrustu við Hútana og Saleh var skotinn til bana er hann reyndi að flýja úr borginni yfir á yfirráðasvæði Sáda.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrr­ver­andi for­seti Jem­ens myrt­ur|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/12/04/fyrrverandi_forseti_jemens_myrtur/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuðurskoðað=17. desember|árskoðað=2018|ár=2017|mánuður=14. desember}}</ref> Brestir hafa einnig myndast í bandalaginu sem berst gegn Hútunum. Þann 11. ágúst árið 2019 tókst [[Umbreytingaráð suðursins|Umbreytingaráði suðursins]] (STC), sveitum aðskilnaðarsinna sem vilja aukið sjálfræði fyrir suðurhluta Jemens, að hertaka borgina Aden, þar sem stjórn Hadi hafði haft aðsetur sitt, með hjálp [[Sameinuðu arabísku furstadæmin|Sameinuðu arabísku furstadæmanna]].<ref>{{Vefheimild|titill=Brestir í hernaðarbandalagi gegn Hútum í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/brestir-i-hernadarbandalagi-gegn-hutum-i-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=11. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Að­skilnaðar­sinnar ná yfir­ráðum á for­seta­höllinni í Jemen|url=https://www.visir.is/g/2019190819885|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=11. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/adskilnadarsinnar-treysta-stodu-sina-i-aden|titill=Aðskilnaðarsinnar treysta stöðu sína í Aden|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=29. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Kristján Róbert Kristjánsson}}</ref> Stjórn Hadi komst þann 5. nóvember sama ár að samkomulagi við STC um að ríkisstjórninni yrði leyft að snúa aftur til Aden og skyldi mynda 24 ráðherra ríkisstjórn þar sem stjórnarsinnar og STC fengu 12 ráðherra hvor.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/samkomulag-um-sudurhluta-jemens|titill=Samkomulag um suðurhluta Jemens|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=6. nóvember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=6. nóvember|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref> Stjórn STC rauf þetta samkomulag hins vegar í apríl árið 2020 og lýsti yfir sjálfstæði Suður-Jemens.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2020/04/26/lysa-yfir-sjalfstjorn-i-sudur-jemen|titill=Lýsa yfir sjálfstjórn í Suður-Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=26. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2020550886d/jemenskir-ad-skilnadar-sinnar-lysa-yfir-sjalf-staedi|titill=Jemenskir að­skilnaðar­sinnar lýsa yfir sjálf­stæði|útgefandi=''Vísir''|ár=2020|mánuður=26. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Ráðið dró sjálfstæðisyfirlýsinguna til baka í lok júlí sama ár.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/2020/07/29/sjalfstaedisyfirlysing-afturkollud|titill=Sjálfstæðisyfirlýsing afturkölluð|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=29. júlí|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=29. júlí|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Þann 14. september 2019 var gerð [[Drónaárásir|drónaárás]] á tvær olíuvinnslustöðvar sádi-arabíska ríkisolíufyrirtækisins [[Aramco]] innan Sádi-Arabíu. Árásin skaðaði olíuframleiðslu Sáda og hafði mikil áhrif á alþjóðlegt olíuverð. Hútar lýstu yfir ábyrgð á árásinni en Sádar og Bandaríkjamenn sökuðu Írana um að standa að baki henni.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/kennir-iran-um-drona-arasir-a-sadi-arabiu|titill=Kennir Íran um dróna-árásir á Sádi Arabíu|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=14. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Freyr Gígja Gunnarsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/dronaaras-a-oliuvinnslustodvar-i-sadi-arabiu|titill=Drónaárás á olíuvinnslustöðvar í Sádi-Arabíu|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=14. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Andri Yrkill Valsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/09/17/segja_skotstad_flauganna_vera_fundinn/|titill=Segja skotstað flaug­anna vera fund­inn|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=17. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september}}</ref> Íranar neituðu sök í málinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2019190919276|titill=Íranir neita á­byrgð í á­rásum á olíu­vinnslu­stöðvar Sádi-Arabíu|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=17. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. september|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Þann 7. apríl 2022 tilkynnti Hadi að hann hygðist stíga til hliðar og framselja sérstöku leiðtogaráði völd sín sem forseti.<ref>{{Vefheimild|titill=Forseti Jemen færir leiðtogaráði völd sín|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/07/forseti-jemen-faerir-leidtogaradi-vold-sin|útgefandi=RÚV|ár=2022|mánuður=7. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=7. apríl|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Samið var um vopnahlé í styrjöldinni árið 2022 sem dró úr stærstu hernaðaraðgerðunum. Næstu árin frusu framlínur í stríðinu en Jemen var áfram klofið.<ref>{{Vefheimild|titill=Jemen|url=https://globalis.is/loend/jemen|útgefandi=Globalis|dags=7. október 2026}}</ref> Í byrjun desember 2025 hóf Umbreytingaráð suðursins stórsókn inn á yfirráðasvæði ríkisstjórnarinnar í Hadramout-héraði og annars staðar í Suður-Jemen og lagði það undir sig á skömmum tíma.<ref name="fault line2">{{cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/artc-hadramout-the-fault-line-that-could-decide-southern-yemen-s-future|title=Hadramout: the fault line that could decide southern Yemen's future - analysis|author=Marwan Nabil|work=i24News|date=9 December 2025|access-date=10 December 2025|archive-date=7 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260107060258/https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/artc-hadramout-the-fault-line-that-could-decide-southern-yemen-s-future|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sofx.com/uae-backed-forces-claim-full-control-of-southern-yemen/|title=UAE-Backed Forces Claim Full Control of Southern Yemen|author=|work=SOFX|date=9 December 2025|access-date=9 December 2025|archive-date=7 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260107060259/https://www.sofx.com/uae-backed-forces-claim-full-control-of-southern-yemen/|url-status=live}}</ref> Sádi-arabískar hersveitir skárust í leikinn og leiddu gagnsókn ásamt stjórnarhernum á móti Umbreytingaráðinu og endurheimtu stjórn í Aden 7. janúar 2026.<ref name=":0">{{Cite web |title=Saudi-backed forces move on Aden as Yemen secessionist leader vanishes |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/7/saudi-led-coalition-strikes-yemen-says-stc-leader-al-zubaidi-has-fled |access-date=2026-01-10 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=UAE-backed separatists withdraw from key Yemeni city after Saudi strikes |url=https://www.middleeasteye.net/news/uae-backed-separatists-withdraw-key-yemeni-city-after-saudi-strikes |access-date=2026-01-10 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Í kjölfarið gáfu fulltrúar Umbreytingaráðsins í [[Ríad]] út yfirlýsingu um að samtökin hefðu verið leyst upp.<ref name=":3">{{Cite web |title=Yemen's STC denies dissolution, demands release of detained delegation in Riyadh |url=https://english.news.cn/20260110/3e1dedae47d4469e8257d0756b1235bd/c.html |access-date=2026-01-11 |website=english.news.cn}}</ref> Í september 2026 gerðu Hútar skyndisókn og hertóku svæði og eyjar við strönd [[Rauðahaf]]sins sem gerðu þeim kleift að ógna skipasiglingum um [[Mandab-sund]]. Þeir lýstu því yfir að öllum væri öruggt að sigla um sundið nema skipum Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|titill= Hútar hertóku mikilvægar eyjar í Rauðahafi |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-09-12-hutar-hertoku-mikilvaegar-eyjar-i-raudahafi-486872|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 12. september 2026 |skoðað=14. september 2026|höfundur=Brynja Dögg Friðriksdóttir}}</ref> Stjórnarherinn gerði gagnsókn með aðstoð Sáda í október og hrakti Húta frá miklum hluta svæðisins sem þeir höfðu lagt undir sig við Rauðahaf. [[Tyrkland]] og [[Pakistan]], bandamenn Sádi-Arabíu innan hins nýja [[Mekkabandalagið|Mekkabandalags]], féllust jafnframt á að senda hermenn til Jemens.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262944402d/hutar-sagdir-horfa-fra-mynni-rauda-hafs|titill=Hútar sagðir hörfa frá mynni Rauða­hafs|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=5. október 2026 |skoðað=7. október 2026 |höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> ==Stríðsglæpir== Allir stríðsaðilar í jemensku borgarastyrjöldinni hafa sætt ásökunum um [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]] og [[mannréttindabrot]]. Í ágúst árið 2018 gaf rannsóknarnefnd mannréttindasérfræðinga [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] út skýrslu þar sem því var lýst yfir að hvorki stjórnarher Jemens, alþjóðabandalag Sáda né Hútí-fylkingin hafi reynt að takmarka mannfall óbreyttra borgara í stríðinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/08/28/stridsglaepir_af_halfu_allra_adila/|titill=Stríðsglæp­ir af hálfu allra aðila|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=28. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/amnesty-stridsglaepir-framdir-i-jemen|titill=Amnesty: Stríðsglæpir framdir í Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=12. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> Samkvæmt skýrslunni hefur hernaðarbandalag Sádi-Arabíu gert að minnsta kosti 32 árásir á sjúkrahús, skóla, moskur og menningarhús sem njóta verndar samkvæmt alþjóðalögum. Þá voru rakin fjölmörg tilfelli þar sem hernaðarbandalagið hefur ráðist á íbúðahverfi, markaði og önnur opin almenningssvæði með þeim afleiðingum að hundruðir óbreyttra borgara hafa látið lífið.<ref name=fréttablaðstríðsglæpir>{{Vefheimild|url=https://www.frettabladid.is/frettir/saka-striandi-fylkingar-um-strisglaepi/|titill=Saka stríðandi fylkingar um stríðsglæpi|útgefandi=''Fréttablaðið''|ár=2018|mánuður=29. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223535/https://www.frettabladid.is/frettir/saka-striandi-fylkingar-um-strisglaepi/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref> Í skýrslu sem [[Amnesty International]] gaf út um styrjöldina í júlí sama ár voru stjórnarher Jemens og hersveitir Sameinuðu arabísku furstadæmanna sökuð um gróf mannréttindabrot á borð við kerfisbundin mannrán og [[pyntingar]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/amnesty-stridsglaepir-framdir-i-jemen|titill=Amnesty: Stríðsglæpir framdir í Jemen|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=12. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> Í skýrslunni voru Sameinuðu arabísku furstadæmin sökuð um að hafa komið upp valdakerfi á hernámssvæðum sínum í Jemen þar sem jemenskir borgarar væru handteknir af tilefnislausu og pyntaðir, meðal annars með raflostum og kynferðislegu ofbeldi.<ref>{{Vefheimild|titill=‘GOD ONLY KNOWS IF HE’S ALIVE’|url=https://www.amnesty.org/download/Documents/MDE3186822018ENGLISH.PDF|útgefandi=[[Amnesty International]]|tungumál=enska|ár=2018|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Í skýrslu sem fréttastofan [[AP]] vann í samstarfi við [[Pulitzer-stofnunin|Pulitzer-stofnunina]] og birti í desember 2018 var komist að þeirri niðurstöðu að Hútar pyntuðu fanga sína. Samkvæmt skýrslunni höfðu um þúsund verið pyntaðir og 186 látist af um 18.000 skráðum föngum Hútí-fylkingarinnar.<ref>{{Vefheimild|titill=Hútar sakaðir um að beita fanga pyntingum|url=https://www.visir.is/g/2018181209070/hutar-sakadir-um-ad-beita-fanga-pyntingum-|útgefandi=''Vísir''|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|ár=2018|mánuður=8. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Í skýrslu Sameinuðu þjóðanna voru Hútar jafnframt sakaðir um að brjóta á kvenfrelsi og trúfrelsi á yfirráðasvæði sínu og um að hafa fangelsað Jemena sem aðhyllast [[Bahá'í trúin|Bahá'í-trú]].<ref name=fréttablaðstríðsglæpir/> [[Bandaríkin]], [[Bretland]] og [[Frakkland]] hafa verið sökuð um hlutdeild í stríðsglæpum alþjóðabandalagsins vegna vopnasölu ríkjanna til Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2019190909660|titill=Bandaríkjamenn, Bretar og Frakkar mögulega samsekir um stríðsglæpi í Jemen|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=3. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Í mars árið 2019 samþykktu bæði [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings|fulltrúadeild]] og [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] frumvarp þess efnis að Bandaríkin skyldu hætta hernaðarstuðningi og vopnasölum til Sádi-Arabíu<ref>{{Vefheimild|titill=Vilja hætta að styðja stríðið í Jemen|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/03/13/vilja_haetta_ad_stydja_stridid_i_jemen/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=13. mars|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> en [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseti beitti neitunarvaldi gegn ályktuninni. Trump færði þær röksemdir að vopnasölur til Sáda væru nauðsynlegar til að verjast Írönum og bandamönnum þeirra í Austurlöndum nær og að án nákvæmra vopna yrði mannfall óbreyttra borgara í styrjöldinni enn meira.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Kristján Róbert Kristjánsson|titill=Trump beitti neitunarvaldi|url=https://www.ruv.is/frett/trump-beitti-neitunarvaldi|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=25. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Eftir að stjórnarskipti urðu í Bandaríkjunum árið 2021 tilkynnti [[Joe Biden]], nýr forseti landsins, hins vegar þann 4. febrúar að Bandaríkin hygðust hætta fjárstuðningi við stjórnarherinn í stríðinu.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Hildur Margrét Jóhannsdóttir|titill=Bandaríkin hætta fjárveitingum til stjórnarhers Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/2021/02/04/bandarikin-haetta-fjarveitingum-til-stjornarhers-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2021|mánuður=4. febrúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=5. febrúar}}</ref> Stjórn Bidens hóf hins vegar aftur að selja bandalagi Sáda vopn árið 2022.<ref>{{cite web|last1=Almosawa|first1=Shuaib|title=As U.S. Focuses on Ukraine, Yemen Starves|url=https://theintercept.com/2022/03/16/yemen-war-biden-us-support-saudi-arabia/|website=[[The Intercept]]|date=16 March 2022|access-date=1 April 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Biden Doubles Down on a Failed Yemen Policy|url=https://www.hrw.org/news/2022/02/15/biden-doubles-down-failed-yemen-policy|website=[[Human Rights Watch]]|access-date=1 April 2022|language=en|date=15 February 2022}}</ref> ==Friðarumleitanir== Alþjóðlegar friðarumleitanir í borgarastyrjöldinni hafa borið takmarkaðan árangur. Í desember árið 2018 hittust fulltrúar Húta og ríkisstjórnar Jemen þó í friðarviðræðum sem haldnar voru í [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]] í Svíþjóð með milligöngu Sameinuðu þjóðanna. Á fundinum var fallist á vopnahlé í héraðinu [[Hodeida]] og að sveitir beggja fylkinga myndu hverfa frá hafnarborginni Hodeida, sem er ein mikilvægasta borg landsins fyrir innflutning á matvælum. Í stað þeirra voru [[Friðargæslusveitir Sameinuðu þjóðanna|öryggissveitir á vegum Sameinuðu þjóðanna]] staðsettar í borginni.<ref>{{Vefheimild|titill=Samið um vopnahlé í Hodeidah|url=https://www.frettabladid.is/frettir/sami-um-vopnahle-i-hodeidah/|útgefandi=''Fréttablaðið''|ár=2018|mánuður=13. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20230324223554/https://www.frettabladid.is/frettir/sami-um-vopnahle-i-hodeidah/|safnár=2023|safnmánuður=24. mars}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Samið um vopnahlé í Hodeida|url=https://www.mbl.is/frettir/burdargrein/2018/12/13/samid_um_vopnahle_i_hodeida/|útgefandi=mbl.is|ár=2018|mánuður=13. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> Vopnahléð í Hodeida var enn í gildi í júlí 2019 en er talið brothætt.<ref>{{Vefheimild|titill=Hodeidah Ceasefire Holding But Faster Progress Key to Stopping Yemen from Sliding into Regional War, Deepening Humanitarian Crisis, Speakers Tell Security Council|url=https://www.un.org/press/en/2019/sc13887.doc.htm|útgefandi=[[Sameinuðu þjóðirnar]]|ár=2019|mánuður=18. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september|tungumál=enska}}</ref> Þann 8. apríl 2020 lýsti hernaðarbandalag Sáda einhliða yfir vopnahléi vegna [[Kórónaveirufaraldur 2019-2020|kórónaveirufaraldursins]] það ár.<ref>{{Vefheimild|titill=Vopnahléi lýst yfir vegna kórónuveirufaraldursins|url=https://www.ruv.is/frett/2020/04/08/vopnahlei-lyst-yfir-vegna-koronuveirufaraldursins|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=8. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=26. apríl|höfundur=Ásrún Brynja Ingvardóttir}}</ref> Í mars 2022 féllust stríðandi fylkingar á tveggja mánaða vopnahlé.<ref>{{Vefheimild|titill=Tveggja mánaða vopnahlé boðað í Jemen|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/01/tveggja-manada-vopnahle-bodad-i-jemen|útgefandi=RÚV|ár=2022|mánuður=1. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=3. apríl|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> ==Tímalína== [[Mynd:Destroyed house in the south of Sanaa 12-6-2015-4.jpg|thumb|right|Hús í rúst í Sana árið 2015.]] ===2015=== * 25. mars: Forsetinn [[Abdrabbuh Mansur Hadi]] flýr höfuðborgina [[Sana]]. Sama dag hefur Sádí Arabía loftárásir gegn Hútum.<ref>{{cite news|url=https://news.vice.com/article/with-a-bounty-on-his-head-yemens-president-flees-as-rebels-advance|agency=VICE News|title=Saudi Arabia Launches Airstrikes in Yemen as President Flees Amid Rebel Advance|date=25 March 2015|access-date=25 March 2015|first=John|last=Beck|archive-date=11 júlí 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711142547/https://news.vice.com/article/with-a-bounty-on-his-head-yemens-president-flees-as-rebels-advance|url-status=dead}}</ref> * 26. mars: Flugher Sádí Arabíu gerir árásir á alþjóðaflugvöllinn í Sana'a og herflugvöllinn al Dulaimi. Alls látast 17 í árásunum.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/yemen-security-sanaa-airport/update-1-planes-strike-airport-military-airbase-in-yemens-sanaa-residents-idUSL6N0WS01K20150326?feedType=RSS&feedName=industrialsSector |title=UPDATE 1-Planes strike airport, military airbase in Yemen's Sanaa-residents}}</ref> * 27. mars: Hersveitir undir forystu Sádí Arabíu og Egyptalands gera árásir á Jemen annan daginn í röð, sem skilja eftir sig 10 látna í umdæminu Saada. Sádí Arabía lýsir því jafnframt yfir að flugbanni verði skýrt uppi haldið.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/03/27/middleeast/yemen-saudi-arabia-airstrikes/index.html |title=Saudi-led coalition pounds Yemen with airstrikes for a second day}}</ref> *28. mars: Loftárásir halda áfram, Sádí Arabía gerir fullt tilkall til Jemensks flugsvæðis og flugumferðar.<ref>{{Cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/2015/03/yemen-aden-saudi-arabia-150327174924579.html |title=Saudi-led air strikes hit Yemen for third straight day}}</ref> Ennfremur heldur Sádí Arabía því fram að hafa eyðilagt eldflaugageymslu í eigu Húta samstundis því að flytja á brott hóp á vegum Sameinuðu Þjóðanna í [[Sana'a]].<ref>{{Cite web |url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/03/28/-Decisive-Storm-destroys-Houthi-missile-stockpile-.html |title=‘Decisive Storm’ destroys Houthi missile stockpile}}</ref> *29. mars: Þrátt fyrir flugbann sett af Sádí Arabíu, sendir [[Pakistan]] Boeing 747 þotu til þess að flytja á brott pakistanska ríkisborgara frá Jemen sökum neyðarástandsins.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-pakistan/pakistan-sends-747-jumbo-jets-to-evacuate-distraught-nationals-from-yemen-idUSKBN0MP03J20150329 |title=Pakistan sends 747 jumbo jets to evacuate distraught nationals from Yemen}}</ref> *30. mars: [[Kína]] safnar ríkisborgurum sínum í landinu burt vegna áhyggja af öryggisástandinu.<ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/68af10fd112a4fa0b9e4508c778887e7/china-evacuating-yemen-suspending-anti-piracy-patrols |title=China evacuates 571 from Yemen, suspends anti-piracy patrols}}</ref> Flóttamannabúðir í Harad Umdæmi verða fyrir loftárásum Sádí Arabíu þar sem minnst 40 látast. [[Hútar]] bæta undir sig landsvæði við seinasta vígi Hadi forseta í [[Aden]].<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security/air-strike-kills-at-least-40-at-yemen-camp-for-displaced-idUSKBN0ML0YC20150330?irpc=932 |title=Air strike kills at least 40 at Yemen camp for displaced}}</ref> *2. apríl: [[Al-Kaída]] gerir árás á fangelsi í [[Al Mukalla]], og frelsar 270 fanga.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/04/02/middleeast/yemen-prison-break/index.html |title=Officials: Al Qaeda fighters free 270 from Yemeni prison}}</ref> *3. apríl: Flugvélar frá Sádi-Arabíu kasta út vopnum og sjúkrabúnaði yfir [[Tawahi]].<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-aden-houthis/yemeni-fighters-repel-houthis-in-aden-after-arms-drop-idUSKBN0MU0KU20150403 |title=Yemeni fighters repel Houthis in Aden after arms drop}}</ref> *10. apríl: Pakistanska þingið kýs gegn tillögu um að ganga til liðs við bandalag Sádi-Arabíu og Egyptalands og lýsir yfir hlutleysi sínu.<ref>{{Cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/2015/04/pakistan-rules-military-operations-yemen-150410074921586.html |title=Pakistan parliament backs neutrality in Yemen conflict}}</ref> Sameinuðu þjóðirnar vara við því að ástandið haldi áfram að fara versnandi samtímis því sem þær flytja mannúðaraðstoð ýmiskonar til landsins.<ref>{{Cite web |url=https://www.voanews.com/a/united-nations-warns-the-situation-in-yemen-continues-to-deteriorate/2714374.html |title=UN Warns Yemen Situation Continues to Deteriorate}}</ref> Indland flytur í veg 5600 manns frá Jemen þar með talið 690 ríkisborgara sína, sem hluta að því sem þeir kalla aðgerðina Raahat þrátt fyrir flugbann.<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/2015/04/11/world/asia/india-concludes-evacuation-of-its-citizens-from-yemen.html?nytmobile=0 |title=India Concludes Evacuation of Its Citizens From Yemen}}</ref> *11. apríl: Sádi-Arabía staðhæfir að loftárásir þeirra hafi orðið yfir 500 Hútum að bana. Ríkisstjórn Jemen heldur því fram að 385 óbreyttir borgarar hafi látist og 342 særst. [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]] heldur því á hinn bóginnn fram að 648 manns hafi látist og 2191 særst, þar með talið hermenn.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2015/04/11/middleeast/yemen-crisis-saudi-arabia/ |title=Yemen crisis: More than 500 rebels killed in airstrikes, Saudi Arabia says}}</ref> *14. apríl: [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] kýs refsiaðgerðir gegn Hútum með 14 atkvæðum með, 0 á móti og 1 atkvæði sem sat hjá frá Rússum. Refsiaðgerðirnar innihalda vopnasölubann til að stemma stigu við ofbeldinu. Rússar sögðust einungis myndu styðja vopnasölubann sem næði jafnt til fylkinganna á meðan Bandaríkin eru að taka klára afstöðu gegn Hútum og með Sádí-Arabíu og stjórnarhernum.<ref>{{Cite web |url=http://beta.latimes.com/world/middleeast/la-fg-un-yemen-arms-embargo-20150414-story.html |title=With Russia abstaining, Security Council punishes Yemeni rebel leaders }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> *16. apríl: Al-Kaída klófestir [[Riyan-flugvöllur|Riyan-flugvöll]] í borginni [[Al Mukalla]] sunnarlega í landinu.<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtontimes.com/news/2015/apr/16/al-qaeda-captures-major-airport-oil-terminal-south/ |title=Al Qaeda captures major airport, oil terminal in south Yemen}}</ref> ===2016=== *1 október: Skip, af gerðinni [[HSV-2 Swift]], í eigu Sameinuðu Arabísku Furstadæmanna sem notaðist við mannúðarstörf verður fyrir árásum Húta og skemmist. ===2017=== *23. janúar: Fylgismenn Hadi taka höfnina [[Mokha]] frá Hútum. Hún hafði verið undir stjórn Húta frá nóvember 2014.<ref>[http://www.aljazeera.com/news/2017/01/yemen-army-claims-control-port-city-mokha-170123135044827.html Yemen army claims control of port city of Mokha]</ref> *18. apríl: Þyrla frá Sádí Arabíu af gerðinni ''Black Hawk'' er skotin niður með 12 hermönnum. Hútar lýsa yfir ábyrgð.<ref>https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-saudi-idUSKBN17K1W0</ref> *4. nóvember: Flugskeyti sem skotið var af Hútum var skotið niður í lofti yfir alþjóðaflugvellinum í [[Ríad]] í Sádí Arabíu. <ref name=BBC>{{cite web |title= Saudis accuse Iran of 'direct aggression' over Yemen missile |publisher= BBC |date= November 7, 2017 |url= http://www.bbc.com/news/world-middle-east-41899643 |access-date= November 11, 2017}}</ref> Var af gerðinni [[Volcano H-2]] þótt Bandaríkin hafi sagt að það hafi verið af írönsku gerðinni Qiam 1.<ref name="USUN: Qiam 1">{{cite web |title=Press Release: Ambassador Haley on Weapons of Iranian Origin Used in Attack on Saudi Arabia |date=7 November 2017 |publisher=United States Mission to the United Nations |url=https://usun.state.gov/remarks/8090 |access-date=7 janúar 2018 |archive-date=11 apríl 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411124443/https://usun.state.gov/remarks/8090 |url-status=dead }}</ref> *28. nóvember: Slær í bardaga milli Húta og sveita forsetans. Fyrrum forsetinn [[Ali Abdullah Saleh]] sem studdi Hadi var skotinn til bana á flótta úr borginni. *7. desember: Hersveitir hliðhollar Hadi grípa svæðishlutann Al-Khoukha við rauðahafsströndina.<ref>{{cite web |title= Saudi-backed fighters capture coastal area in Yemen from Houthis |publisher= Reuters|date= December 7, 2017 |url= https://www.reuters.com/article/us-yemen-security/saudi-backed-fighters-capture-coastal-area-in-yemen-from-houthis-idUSKBN1E11IM?il=0 |access-date= December 7, 2017}}</ref> ===2018=== * 3. maí: [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] hliðholl Hadi setja niður hermenn á eyjunni [[Sokotra]] og taka stjórn á flugvelli og höfnum. * 13. desember: Fulltrúar Húta og stjórnarsinna semja um vopnahlé í borginni Hodeida eftir friðarviðræður í Stokkhólmi. * 18. desember: Vopnahlé í Hodeida tekur gildi.<ref>{{Vefheimild|titill=Vopnahlé í Hodeida á miðnætti|url=https://www.ruv.is/frett/vopnahle-i-hodeida-a-midnaetti|útgefandi=RÚV|ár=2018|mánuður=17. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=1. október|höfundur=Ásgeir Tómasson}}</ref> ===2019=== * 11. ágúst: [[Umbreytingaráð suðursins]] hertekur Aden og hrekur ríkisstjórn Hadi frá borginni með aðstoð Sameinuðu arabísku furstadæmanna. * 14. september: [[Drónaárásir]] eru gerðar á tvær olíuvinnslustöðvar [[Aramco]] í Sádi-Arabíu. * 28. september: Hútar lýsa því yfir að „þúsundir“ sádi-arabískra hermanna hafi verið handteknir eftir áhlaup Húta á landamærum Jemen og Sádi-Arabíu.<ref>{{Vefheimild|titill=Tóku „þúsund­ir“ Sádi-Ar­aba til fanga|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/09/28/toku_thusundir_sadi_araba_til_fanga/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuður=28. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. september}}</ref> ===2020=== * 27. september: Stríðandi fylkingar í Jemen samþykktu fangaskipti í gegnum [[Sameinuðu þjóðirnar]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2020/09/27/fangaskipti-samthykkt-i-jemen|title=Fangaskipti samþykkt í Jemen|last=robertj|date=2020-09-27|website=RÚV|language=is|access-date=2022-04-27}}</ref> ===2021=== * 3. nóvember: 145 uppreisnarmenn úr Húta drepnir í loftárásum nálægt borginni [[Marib]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/11/03/segjast_hafa_drepid_115_uppreisnarmenn/|title=Segjast hafa drepið 115 uppreisnarmenn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-04-28}}</ref> ===2022=== * 14. febrúar: Fimm starfsmönnum Sameinuðu Þjóðanna var rænt.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/02/14/fimm-starfsmonnum-sameinudu-thjodanna-raent-i-jemen|title=Fimm starfsmönnum Sameinuðu Þjóðanna rænt í Jemen|last=markusthth|date=2022-02-14|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref> * 2. apríl: Tveggja mánaða vopnahlé hófst.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/01/tveggja-manada-vopnahle-bodad-i-jemen|title=Tveggja mánaða vopnahlé boðað í Jemen|last=markusthth|date=2022-04-01|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/02/vopnahle-hafid-milli-stridandi-fylkinga-i-jemen|title=Vopnahlé hafið milli stríðandi fylkinga í Jemen|last=markusthth|date=2022-04-02|website=RÚV|language=is|access-date=2022-05-17}}</ref> ==Heimildir== {{reflist|2}} [[Flokkur:Borgarastríð]] [[Flokkur:Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)| ]] [[Flokkur:Leppstríð]] [[Flokkur:Stríð á 21. öld]] [[Flokkur:Saga Jemen]] [[Flokkur:Saga Sádi-Arabíu]] c25pj241jyw4zactc6pkd1xmwqccuu5 0 144405 1982033 1878363 2026-10-06T18:08:42Z CommonsDelinker 1159 Skráin Sachalin.png var fjarlægð og henni eytt af Commons af [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] vegna þess að per [[:c:Commons:Deletion requests/Files found with Автор = Latitude|]] 1982033 wikitext text/x-wiki {{Coord|51|N|143|E|region:RU_type:isle_scale:5000000|display=title}} [[Mynd:Sea of Okhotsk map with state labels.png|thumb|Lega eyjunnar.]] '''Sakhalín''' (eða '''Sakalíneyja''') ([[rússneska]]: Сахалин) er eyja í austur-[[Rússland]]i og hluti af [[Sakhalínfylki]]. Eyjan er rétt austur af meginlandi Rússlands og norður af [[Japan]] og er stærsta eyja Rússlands. Hún er 948 km löng frá norðri til suðurs og er breidd frá vestri til austurs 25 til 170 km. Stærð er 72.492 ferkílómetrar. Hæsti punkturinn er Lopatin-fjall; 1.609 metrar yfir sjávarmáli. Á eyjunni eru austur og vestur-Sakhalínfjallgarðarnir. Milli þeirra er Tym-Pornískaja dalurinn. Íbúar eru um hálf milljón (2010) í Sakhalín og búa um 175.000 í borginni [[Júzhno-Sakhalínsk]]. Olíu- og gasiðnaður er mikilvægur iðnaður fyrir samfélagið. Eyjan var bitbein Japana og Rússa á 19. og 20. öld. Eftir [[seinni heimsstyrjöld]] tóku Rússar yfir eyjuna og ráku þaðan 400.000 Japani. Eyjan er skógi vaxin og meðal helstu tegunda trjá eru: [[Runnafura]], [[dáríulerki]], [[japansgreni]], [[steinbjörk]], [[mansjúríubjörk]], [[heggur]] og [[eyjaþinur]]. [[Bjarndýr]], [[refur]] og [[hreindýr]] eru meðal stærri [[spendýr]]a. ==Heimild== {{commonscat|Sakhalin}} * {{wpheimild|tungumál= no|titill= Sakhalin|mánuðurskoðað= 31. maí|árskoðað= 2018 }} [[Flokkur:Rússneskar eyjar]] rdqq020ej2sfivq8pjfc76l6q1jqdhz 0 146231 1982042 1979289 2026-10-06T19:19:29Z Nipas2 54688 /* Fjórðungsúrslit */ 1982042 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 1. deild kvenna 2016 | mynd = | ár = '''2016''' | Meistarar = '''{{Lið Haukar}}''' | upp um deild = '''{{Lið Grindavík}}<br>{{Lið Haukar}}''' | spilaðir leikir = 142 | mörk skoruð = 529 (3.73 m/leik) | markahæstur = '''18 mörk (B riðill)'''<br/>[[Sveindís Jane Jónsdóttir]] ({{Lið Keflavík}})<br/>'''14 mörk (A riðill)'''<br>[[Björk Gunnarsdóttir]] ({{Lið HK/Víkingur}})<br/>'''9 mörk (C riðill)'''<br/>[[Jesse Shugg]] ({{Lið Tindastóll}}) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2015|2015]] - [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2017|2017]] |}} Leikar í '''1. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 35. sinn árið '''2016'''. {{clear}} == A riðill == === Liðin === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=180| Lið !width=100| Bær !width=220| Leikvangur !width=540| Þjálfari !width=240| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2015|2015]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fram}} | [[Reykjavík]] | [[Framvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Hajrudin Cardaklija]] | 3. sæti, B riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið HK/Víkingur}} | [[Reykjavík]] | [[Víkingsvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Sigurbjartur Sigurjónsson]] | 1. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hvíti riddarinn}} | [[Mosfellsbær]] | [[Tungubakkavöllur]] |style="text-align: left;"|[[Sigurbjartur Sigurjónsson]]<br/>[[Arnar Ingi Valsson]] | 7. sæti, B riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍR}} | [[Reykjavík]] | [[Hertz völlurinn]] |style="text-align: left;"|[[Guðmundur Guðjónsson]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið KH}} | [[Reykjavík]] | [[Valsvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Jón Aðalsteinn Kristjánsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Skínandi}} | [[Garðabær]] | [[Samsung völlurinn]] |style="text-align: left;"|[[Theódór Sveinjónsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Víkingur Ó.}} | [[Ólafsvík]] | [[Ólafsvíkurvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Björn Sólmar Valgeirsson]] | 4. sæti, B riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þróttur R.}} | [[Reykjavík]] | [[Þróttarvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Nik Anthony Chamberlain]] | 10. s., [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2015|Pepsideild]] |} === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== ''Staðan fyrir 14. umferð, 1. september 2016''.<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna A riðill 2016|url=http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=35647&Rodun=U|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2018}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=50| !width=160|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=180|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|HK|1}}"| ||'''[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]/[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]]''' ||14||11||1||2||44||9||35||'''34''' |align="center" rowspan="3"|'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2016#Fjórðungsúrslit|Fjórðungsúrslit]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍR|1}}"| ||'''[[ÍR]]''' ||14||10||3||1||31||5||26||'''33''' |-style="background:#D0F0C0;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur Ó.|1}}"| ||'''[[Víkingur Ólafsvík|Víkingur Ó.]]''' ||14||9||1||4||23||13||10||'''28''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur]] ||14||6||6||2||26||7||19||'''24''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] ||14||5||2||7||17||21||-4||'''17''' |- |6|| ||[[Knattspyrnufélagið Hlídarendi|KH]] ||14||3||3||8||19||22||-3||'''12''' |- |7|| ||{{Lið Skínandi}} ||14||2||2||10||7||28||-21||'''8''' |- |-style="background:#FFCCCC;" |8||||'''[[Hvíti riddarinn]]''' ||14||1||0||13||9||71||-62||'''3''' | align="center" | '''Fall í''' [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2017|'''2. deild''']] |} ==== Töfluyfirlit ==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Fra!!HKV!!Hví!!&nbsp;ÍR&nbsp;!!&nbsp;KH&nbsp;!!Skí!!Vík!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Fram}} ||'''XXX'''||1-0||7-1||0-1||1-1||0-0||0-1||0-1 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið HK/Víkingur}} ||5-0||'''XXX'''||8-1||1-2||3-1||3-0||3-0||1-1 |- |align="left"|{{Lið Hvíti riddarinn}} ||0-2||0-7||'''XXX'''||0-8||0-6||2-0||2-3||0-7 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið ÍR}} ||2-0||0-2||5-0||'''XXX'''||1-1||4-0||2-0||0-0 |- |align="left"|{{Lið KH}} ||1-2||1-4||3-0||0-2||'''XXX'''||3-0||2-3||0-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Skínandi}} ||1-4||1-4||3-0||0-2||1-0||'''XXX'''||0-2||0-2 |- |align="left"|{{Lið Víkingur Ó.}} ||2-0||1-2||7-0||1-2||1-0||1-0||'''XXX'''||0-0 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||5-0||0-1||6-2||0-0||1-1||1-1||0-1||'''XXX''' |} ==== Markahæstu leikmenn ==== ''Lokaniðurstaða 1. september 2016''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=420|Nafn !width=100|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' |[[Björk Gunnarsdóttir]] |'''{{Lið HK/Víkingur}}''' |14 |1 |14 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' |[[Samira Suleman]] |'''[[Víkingur Ólafsvík|Víkingur Ó.]]''' |13 |3 |14 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' |[[Sandra Dögg Bjarnadóttir]] |'''[[ÍR]]''' |9 |0 |14 |- | '''4''' |[[Margrét Sveinsdóttir]] |[[ÍR]] |7 |0 |10 |- | '''5''' |[[Milena Pesic]] |{{Lið HK/Víkingur}} |7 |0 |14 |} == B riðill == ===Liðin === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=180| Lið !width=100| Bær !width=220| Leikvangur !width=540| Þjálfari !width=240| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2015|2015]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Afturelding}} | [[Mosfellsbær]] | [[N1-völlurinn Varmá]] |style="text-align: left;"|[[Júlíus Ármann Júlíusson]] | 9. s., [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2015|Pepsideild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[Bessastaðavöllur]] |style="text-align: left;"|[[Birgir Jónasson]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Augnablik}} | [[Kopavogur]] | [[Fífan]] |style="text-align: left;"|[[Daði Rafnsson]], [[Sigurður Víðisson]], [[Sölvi Guðmundsson]] | 3. sæti, A riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fjölnir}} | [[Reykjavík]] | [[Extra völlurinn]] |style="text-align: left;"|[[Gunnar Már Guðmundsson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grindavík}} | [[Grindavík]] | [[Grindavíkurvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Guðmundur Valur Sigurðsson]] | 1. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grótta}} | [[Seltjarnarnes]] | [[Valhúsavöllur]] |style="text-align: left;"|[[Guðjón Kristinsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Haukar}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Schenkervöllurinn]] |style="text-align: left;"|[[Kjartan Stefánsson]]<br/>[[Jóhann Unnar Sigurðsson]] | 4. sæti, A riðill |- |style="text-align: left;"|{{Lið Keflavík}} | [[Keflavík]] | [[Nettóvöllurinn]] |style="text-align: left;"|[[Gunnar Magnús Jónsson]] | 6. sæti, A riðill |} === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== ''Staðan fyrir 14. umferð, 1. september 2016''.<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna B riðill 2016|url=http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=35643&Rodun=U|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2018|archive-date=2016-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408220855/http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=35643&Rodun=U|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=50| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=80|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Grindavík|1}}"| ||'''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]''' ||14||12||1||1||46||4||42||'''37''' |align="center" rowspan="3"|'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2016#Fjórðungsúrslit|Fjórðungsúrslit]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Haukar|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]]''' ||14||9||1||4||42||14||28||'''28''' |-style="background:#D0F0C0;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Keflavík|1}}"| ||'''[[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|Keflavík]]''' ||14||8||1||5||38||13||25||'''25''' |-style="background:#FFCCCC;" |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Augnablik|1}}"| ||'''[[Augnablik]]''' ||14||7||3||4||30||19||11||'''24''' | align="center" rowspan="5"| '''Fall í [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2017|2. deild]]''' |-style="background:#FFCCCC;" |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Fjölnir|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnir]]''' ||14||7||0||7||31||21||10||'''21''' |-style="background:#FFCCCC;" |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Afturelding|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Afturelding|Afturelding]]''' ||14||6||0||8||32||22||10||'''18''' |-style="background:#FFCCCC;" |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Álftanes|1}}"| ||'''[[Ungmennafélag Álftaness|Álftanes]]''' ||14||3||2||9||21||30||-9||'''11''' |-style="background:#FFCCCC;" |8||style="background:#{{Fótboltalitur|Grótta|1}}"| ||'''[[Íþróttafélagið Grótta|Grótta]]''' ||14||0||0||14||7||124||-117||'''0''' |} ==== Töfluyfirlit ==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Aft!!Álf!!Aug!!Fjö!!Gri!!Gró!!Hau!!Kef |- |list2 = |align="left"|{{Lið Afturelding}} ||'''XXX'''||1-0||2-3||2-3||1-4||10-1||0-1||1-0 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Álftanes}} ||0-2||'''XXX'''||3-3||2-1||0-2||1-2||1-2||1-2 |- |align="left"|{{Lið Augnablik}} ||2-0||2-0||'''XXX'''||1-3||1-1||8-0||2-1||0-1 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Fjölnir}} ||0-2||2-1||3-0||'''XXX'''||0-2||11-1||0-2||1-0 |- |align="left"|{{Lið Grindavík}} ||3-0||5-0||3-0||2-0||'''XXX'''||9-0||3-0||2-1 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Grótta}} ||0-10||0-8||0-6||1-5||0-7||'''XXX'''||0-10||1-11 |- |align="left"|{{Lið Haukar}} ||2-0||5-0||0-0||3-2||0-3||14-0||'''XXX'''||1-3 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Keflavík}} ||3-1||1-1||1-2||2-0||1-0||12-1||0-1||'''XXX''' |} ==== Markahæstu leikmenn ==== ''Lokaniðurstaða 1. september 2016''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=420|Nafn !width=100|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' |'''[[Sveindís Jane Jónsdóttir]]''' |{{Lið Keflavík}} |18 |1 |14 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' |'''[[Harpa Lind Guðnadóttir]]''' |{{Lið Fjölnir}} |12 |0 |14 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' |'''[[Marjani Hing-Glover]]''' |{{Lið Grindavík}} |11 |0 |14 |- | '''4''' |[[Elena Brynjarsdóttir]] |{{Lið Afturelding}} |9 |1 |12 |- | '''5''' |[[Oddný Sigurbergsdóttir]] |{{Lið Álftanes}} |9 |0 |14 |} == C riðill == ===Liðin === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=240| Lið !width=100| Bær !width=160| Leikvangur !width=500| Þjálfari !width=100| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2015|2015]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Einherji}} | [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] | [[Vopnafjarðarvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Sigurður Donys Sigurðsson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] | [[Fellabær]] | [[Fellavöllur]] |style="text-align: left;"|[[Jónas Ástþór Hafsteinsson]] | 2./7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hamrarnir}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] |style="text-align: left;"|[[Egill Ármann Kristinsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] |style="text-align: left;"|[[Viktor Steingrímsson]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Tindastóll}} | [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]] | [[Sauðárkróksvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Atli Víðir Hjartarson]], [[Arnar Skúli Atlason]], [[Dúfa Dröfn Ásbjörnsdóttir]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Völsungur}} | [[Húsavík]] | [[Húsavíkurvöllur]] |style="text-align: left;"|[[Benóný Valur Jakobsson]], [[Þórhallur Valur Benónýsson]] | 1. sæti |} === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== ''Staðan fyrir 10. umferð, 25. ágúst 2016''.<ref>{{cite web|title=1. deild kvenna C riðill 2016|url=http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=35650&Rodun=U|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1. september 2018}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=90| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=180|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||10||8||1||1||40||14||26||'''25''' |align="center" rowspan="2"|'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2016#Fjórðungsúrslit|Fjórðungsúrslit]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||||'''[[Hamrarnir]]'''<ref>Þar sem Völsungur mætti ekki til leiks gegn Einherja breytist röða liða þannig að Hamrarnir eru nr. 2 og Sindri nr. 3. Reglugerð KSÍ um knattspyrnumót ákvæði 39.1.</ref> ||10||5||1||4||11||9||2||'''16''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Sindri|Sindri]] ||10||5||1||4||19||17||2||'''16''' |-style="background:#FFCCCC;" |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Einherji|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Einherji|Einherji]]''' ||10||5||1||4||17||19||-2||'''16''' | align="center" rowspan="3"| '''Fall í [[2. deild kvenna í knattspyrnu| 2. deild]]''' |-style="background:#FFCCCC;" |5||||'''[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]]''' ||10||3||2||5||11||17||-6||'''11''' |-style="background:#FFCCCC;" |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Völsungur|1}}"| ||'''[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]]''' ||10||1||0||9||8||30||-22||'''3''' |} ==== Töfluyfirlit ==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Ein!!FHL!!Ham!!Sin!!Tin!!Völ |- |list2 = |align="left"|{{Lið Einherji}} ||'''XXX'''||2-0||1-0||2-0||3-6||3-0 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|&nbsp;[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||1-1||'''XXX'''||0-0||1-0||3-5||3-1 |- |align="left"|{{Lið Hamrarnir}} ||2-1||1-0||'''XXX'''||1-0||2-1||0-1 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Sindri}} ||3-1||3-0||3-0||'''XXX'''||3-3||3-0 |- |align="left"|{{Lið Tindastóll}} ||6-0||3-1||2-1||6-0||'''XXX'''||6-0 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Völsungur}} ||1-3||1-2||0-4||3-4||1-2||'''XXX''' |} ==== Markahæstu leikmenn ==== ''Lokaniðurstaða 25. ágúst 2016''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=420|Nafn !width=100|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' |'''[[Jesse Shugg]]''' |'''{{Lið Tindastóll}}''' |9 |0 |5 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' |'''[[Barbara Kopacsi]]''' |'''{{Lið Einherji}}''' |9 |1 |9 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' |'''[[Alex Nicole Alugas]]''' |'''{{Lið Sindri}}''' |7 |0 |6 |- | '''4''' |[[Kasey Wyer]] |{{Lið Tindastóll}} |6 |0 |8 |- | '''5''' |[[Hugrún Pálsdóttir]] |{{Lið Tindastóll}} |5 |0 |9 |- | '''6''' |[[Ingibjörg Lúcía Ragnarsdóttir]] |{{Lið Sindri}} |5 |1 |10 |- | '''7''' |[[Vigdís Edda Friðriksdóttir]] |{{Lið Tindastóll}} |5 |0 |10 |} == Úrslit == ''Frá 3. september til 27. september 2016''.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/?motnumer=35648|title=1. deild kvenna 2016 úrslit|website=www.ksí.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=10. september 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://us.women.soccerway.com/national/iceland/1-deild-women/2016/group-a/r34757/|title=1. deild kvenna 2016, A-B-C and promotion play-offs|work=Soccerway|accessdate=2. september 2018|language=en}}</ref> === Fjórðungsúrslit === {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 3. september 2016<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Víkingur Ó.}} |úrslit= 0 – 4 |lið2= {{Lið Grindavík}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=391459 Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= [[Marjani Hing-Glover]] {{mark|19}}<nowiki></nowiki>[[Sashana Carolyn Campbell]] {{mark|25}}<br>[[Marjani Hing-Glover]] {{mark|39}}<nowiki></nowiki><br>[[Rakel Lind Ragnarsdóttir]] {{mark|83}} |leikvangur= [[Ólafsvíkurvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Steinar Berg Sævarsson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 3. september 2016<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Keflavík}} |úrslit= 3 – 2 |lið2= {{Lið Tindastóll}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=391437 Leikskýrsla] |mörk1= [[Katla María Þórðardóttir]] {{mark|60}}<nowiki></nowiki>[[Sveindís Jane Jónsdóttir]] {{mark|77}}<br>[[Amber Pennybaker]] {{mark|85}} |mörk2= [[Jesse Shugg]] {{mark|20}}<nowiki></nowiki>[[Jesse Shugg]] {{mark|65}} |leikvangur= [[Nettóvöllurinn]] |áhorfendur= 134 |dómari= [[Sigursteinn Árni Brynjólfsson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 3. september 2016<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Haukar}} |úrslit= 1 – 0 |lið2= {{Lið HK/Víkingur}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=391457 Leikskýrsla] |mörk1= [[Alexandra Jóhannsdóttir]] {{mark|52}} |mörk2= |leikvangur= [[Ásvellir]] |áhorfendur= |dómari= [[Egill Arnar Sigurþórsson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 3. september 2016<br />15:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Hamrarnir}} |úrslit= 2 – 5 |lið2= {{Lið ÍR}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=391458 Leikskýrsla] |mörk1= [[Oddný Karólína Hafsteinsdóttir]] {{mark|31}}<nowiki></nowiki>[[Aldís Auðbjörg Garðarsdóttir]] {{mark|35}} |mörk2= [[Andrea Magnúsdóttir]] {{mark|15}}<nowiki></nowiki>[[Andrea Magnúsdóttir]] {{mark|19}}<br>[[Heba Björg Þórhallsdóttir]] {{mark|62}}<nowiki></nowiki><br>[[Alda Ólafsdóttir]] {{mark|75}}<br>[[Sandra Dögg Bjarnadóttir]] {{mark|90+5}} |leikvangur= [[Akureyrarvöllur|KA-völlur]] |áhorfendur= 58 |dómari= Helgi Ólafsson |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 7. september 2016<br />17:15 [[GMT]] |lið1= {{Lið Grindavík}} |úrslit= 4 – 0 |lið2= {{Lið Víkingur Ó.}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=391460 Leikskýrsla] |mörk1= [[Marjani Hing-Glover]] {{mark|17}}<nowiki></nowiki>[[Lauren Brennan]] {{mark|30}}<br>[[Lauren Brennan]] {{mark|61}}<nowiki></nowiki><br>[[Helga Guðrún Kristinsdóttir]] {{mark|66}} |mörk2= |leikvangur= [[Grindavíkurvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Steinar Stephensen]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 7. september 2016<br />17:15 [[GMT]] |lið1= {{Lið Tindastóll}} |úrslit= 0 – 3 |lið2= {{Lið Keflavík}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=391462 Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= [[Sveindís Jane Jónsdóttir]] {{mark|54}}<nowiki></nowiki>[[Sveindís Jane Jónsdóttir]] {{mark|65}}<nowiki></nowiki><br>[[Amber Pennybaker]] {{mark|77|víti}} |leikvangur= [[Sauðárkróksvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Eðvarð Eðvarðsson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 7. september 2016<br />17:15 [[GMT]] |lið1= {{Lið HK/Víkingur}} |úrslit= 2 – 2 |lið2= {{Lið Haukar}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=391438 Leikskýrsla] |mörk1= [[Margrét Sif Magnúsdóttir]] {{mark|13}}<nowiki></nowiki>[[Guðrún Björg Eggertsdóttir]] {{mark|36}} |mörk2= [[Heiða Rakel Guðmundsdóttir]] {{mark|19}}<nowiki></nowiki>[[Alexandra Jóhannsdóttir]] {{mark|29}} |leikvangur= [[Víkingsvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Kristján Már Ólafs]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 7. september 2016<br />17:15 [[GMT]] |lið1= {{Lið ÍR}} |úrslit= 9 – 0 |lið2= {{Lið Hamrarnir}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=391461 Leikskýrsla] |mörk1= [[Anna Bára Másdóttir]] {{mark|6}}<nowiki></nowiki>[[Heba Björg Þórhallsdóttir]] {{mark|15}}<br>[[Ástrós Eiðsdóttir]] {{mark|26}}<nowiki></nowiki><br>[[Ástrós Eiðsdóttir]] {{mark|44}}<br>[[Lilja Gunnarsdóttir]] {{mark|45}}<nowiki></nowiki><br>[[Ástrós Eiðsdóttir]] {{mark|75}}<br>[[Ástrós Eiðsdóttir]] {{mark|78}}<nowiki></nowiki><br>[[Alda Ólafsdóttir]] {{mark|84}}<br>[[Alda Ólafsdóttir]] {{mark|88}} |mörk2= |leikvangur= [[Hertz völlurinn]] |áhorfendur= 70 |dómari= [[Sævar Sigurðsson]] |}} === Undanúrslit === {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 10. september 2016<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið ÍR}} |úrslit= 0 – 2 |lið2= {{Lið Grindavík}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=391463 Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= [[Sashana Carolyn Campbell]] {{mark|73}}<nowiki></nowiki>[[Marjani Hing-Glover]] {{mark|89}} |leikvangur= [[Hertz völlurinn]] |áhorfendur= 92 |dómari= [[Atli Haukur Arnarsson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 11. september 2016<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Keflavík}} |úrslit= 1 – 0 |lið2= {{Lið Haukar}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=391439 Leikskýrsla] |mörk1= [[Sveindís Jane Jónsdóttir]] {{mark|63}} |mörk2= |leikvangur= [[Nettóvöllurinn]] |áhorfendur= 201 |dómari= [[Arnar Ingi Ingvarsson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 23. september 2016<br />16:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Grindavík}} |úrslit= 1 – 0 |lið2= {{Lið ÍR}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=391477 Leikskýrsla] |mörk1= [[Lauren Brennan]] {{mark|33}} |mörk2= |leikvangur= [[Grindavíkurvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Gunnþór Steinar Jónsson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 23. september 2016<br />19:15 [[GMT]] |lið1= {{Lið Haukar}} |úrslit= 3 – 1 |lið2= {{Lið Keflavík}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=391440 Leikskýrsla] |mörk1= [[Heiða Rakel Guðmundsdóttir]] {{mark|46}}<nowiki></nowiki>[[Heiða Rakel Guðmundsdóttir]] {{mark|50}}<br>[[Þóra Kristín Klemenzdóttir]] ([[Sjálfsmark|sm.]]) {{mark|87}} |mörk2= [[Sveindís Jane Jónsdóttir]] {{mark|76}} |leikvangur= [[Ásvellir]] |áhorfendur= 300 |dómari= [[Arnar Ingi Ingvarsson]] |}} === Þriðja og fjórða sæti === {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 27. september 2016<br />19:15 [[GMT]] |lið1= {{Lið Keflavík}} |úrslit= 4 – 2 |lið2= {{Lið ÍR}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=391441 Leikskýrsla] |mörk1= [[Sveindís Jane Jónsdóttir]] {{mark|3}}<nowiki></nowiki>[[Sveindís Jane Jónsdóttir]] {{mark|25}}<br>[[Sveindís Jane Jónsdóttir]] {{mark|33}}<nowiki></nowiki><br>[[Sveindís Jane Jónsdóttir]] {{mark|78}} |mörk2= [[Sandra Dögg Bjarnadóttir]] {{mark|7}}<nowiki></nowiki>[[Sandra Dögg Bjarnadóttir]] {{mark|74}} |leikvangur= [[Reykjaneshöllin]] |áhorfendur= |dómari= [[Halldór Breiðfjörð Jóhannsson]] |}} === Úrslitaleikur === {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 27. september 2016<br />16:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Grindavík}} |úrslit= 1 – 5 |lið2= {{Lið Haukar}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=391442 Leikskýrsla] |mörk1= [[Dröfn Einarsdóttir]] {{mark|5}} |mörk2= [[Þórdís Elva Ágústsdóttir]] {{mark|26}}<nowiki></nowiki>[[Dagrún Birta Karlsdóttir]] {{mark|51}}<br>[[Heiða Rakel Guðmundsdóttir]] {{mark|54}}<nowiki></nowiki><br>[[Hildigunnur Ólafsdóttir]] {{mark|57}}<br>[[Alexandra Jóhannsdóttir]] {{mark|90+2}} |leikvangur= [[Grindavíkurvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Guðrún Fema Ólafsdóttir]] |}} {{1. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild kvenna]] | fyrir = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2015|1.&nbsp;deild kvenna&nbsp;2015]] | eftir = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2017|1.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2017]] }} == Tilvísanir og heimildir == {{reflist|2}} {{reflist}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=35647|title=1. deild kvenna 2016, A riðill|work=KSÍ|accessdate=2. september 2018}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=35643|title=1. deild kvenna 2016, B riðill|work=KSÍ|accessdate=2. september 2018}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=35650|title=1. deild kvenna 2016, C riðill|work=KSÍ|accessdate=2. september 2018}} *{{cite web|url=https://us.women.soccerway.com/national/iceland/1-deild-women/2016/group-a/r34757/|title=1. deild kvenna 2016, A-B-C and promotion play-offs|work=Soccerway|accessdate=2. september 2018|language=en}} {{Knattspyrna á Íslandi 2016}} [[Flokkur:1. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] imdrlpyzlrey3dnhuhjmfms8mtbh1ii 10 151719 1982105 1933069 2026-10-07T10:24:52Z TKSnaevarr 53243 1982105 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Nóbelsverðlaun í efnafræði | title = [[Nóbelsverðlaunin í efnafræði]] | state = collapsed | bodyclass = hlist | image = [[File:Nobel prize medal.svg|80px|link=|alt=]] | nowrapitems = yes | group1 = 1901–1925 | list1 = * 1901: [[Jacobus Henricus van 't Hoff|Jacobus van 't Hoff]] * 1902: [[Emil Fischer]] * 1903: [[Svante Arrhenius]] * 1904: [[William Ramsay]] * 1905: [[Adolf von Baeyer]] * 1906: [[Henri Moissan]] * 1907: [[Eduard Buchner]] * 1908: [[Ernest Rutherford]] * 1909: [[Wilhelm Ostwald]] * 1910: [[Otto Wallach]] * 1911: [[Marie Curie]] * 1912: [[Victor Grignard]] / [[Paul Sabatier]] * 1913: [[Alfred Werner]] * 1914: [[Theodore William Richards|Theodore Richards]] * 1915: [[Richard Willstätter]] * 1916: ''<small>Engin verðlaun voru veitt</small>'' * 1917: ''<small>Engin verðlaun voru veitt</small>'' * 1918: [[Fritz Haber]] * 1919: ''<small>Engin verðlaun voru veitt</small>'' * 1920: [[Walther Nernst]] * 1921: [[Frederick Soddy]] * 1922: [[Francis William Aston|Francis Aston]] * 1923: [[Fritz Pregl]] * 1924: ''<small>Engin verðlaun voru veitt</small>'' * 1925: [[Richard Adolf Zsigmondy|Richard Zsigmondy]] | group2 = 1926–1950 | list2 = * 1926: [[Theodor Svedberg]] * 1927: [[Heinrich Otto Wieland|Heinrich Wieland]] * 1928: [[Adolf Windaus]] * 1929: [[Arthur Harden]] / [[Hans von Euler-Chelpin]] * 1930: [[Hans Fischer]] * 1931: [[Carl Bosch]] / [[Friedrich Bergius]] * 1932: [[Irving Langmuir]] * 1933: ''<small>Engin verðlaun voru veitt</small>'' * 1934: [[Harold Urey]] * 1935: [[Frédéric Joliot-Curie]] / [[Irène Joliot-Curie]] * 1936: [[Peter Debye]] * 1937: [[Norman Haworth]] / [[Paul Karrer]] * 1938: [[Richard Kuhn]] * 1939: [[Adolf Butenandt]] / [[Leopold Ružička]] * 1940: ''<small>Engin verðlaun voru veitt</small>'' * 1941: ''<small>Engin verðlaun voru veitt</small>'' * 1942: ''<small>Engin verðlaun voru veitt</small>'' * 1943: [[George de Hevesy]] * 1944: [[Otto Hahn]] * 1945: [[Artturi Ilmari Virtanen|Artturi Virtanen]] * 1946: [[James B. Sumner]] / [[John Howard Northrop|John Northrop]] / [[Wendell Meredith Stanley]] * 1947: [[Robert Robinson]] * 1948: [[Arne Tiselius]] * 1949: [[William Giauque]] * 1950: [[Otto Diels]] / [[Kurt Alder]] | group3 = 1951–1975 | list3 = * 1951: [[Edwin McMillan]] / [[Glenn T. Seaborg]] * 1952: [[Archer Martin]] / [[Richard Laurence Millington Synge|Richard Synge]] * 1953: [[Hermann Staudinger]] * 1954: [[Linus Pauling]] * 1955: [[Vincent du Vigneaud]] * 1956: [[Cyril Norman Hinshelwood|Cyril Hinshelwood]] / [[Níkolaj Semjonov]] * 1957: [[Alexander R. Todd|Alexander Todd]] * 1958: [[Frederick Sanger]] * 1959: [[Jaroslav Heyrovský]] * 1960: [[Willard Libby]] * 1961: [[Melvin Calvin]] * 1962: [[Max Perutz]] / [[John Kendrew]] * 1963: [[Karl Ziegler]] / [[Giulio Natta]] * 1964: [[Dorothy Hodgkin]] * 1965: [[Robert Burns Woodward|Robert Woodward]] * 1966: [[Robert S. Mulliken]] * 1967: [[Manfred Eigen]] / [[Ronald George Wreyford Norrish|Ronald Norrish]] / [[George Porter]] * 1968: [[Lars Onsager]] * 1969: [[Derek Barton]] / [[Odd Hassel]] * 1970: [[Luis Federico Leloir]] * 1971: [[Gerhard Herzberg]] * 1972: [[Christian B. Anfinsen]] / [[Stanford Moore]] / [[William Howard Stein|William Stein]] * 1973: [[Ernst Otto Fischer]] / [[Geoffrey Wilkinson]] * 1974: [[Paul Flory]] * 1975: [[John Cornforth]] / [[Vladimir Prelog]] | group4 = 1976–2000 | list4 = * 1976: [[William Lipscomb]] * 1977: [[Ilya Prigogine]] * 1978: [[Peter D. Mitchell]] * 1979: [[Herbert C. Brown]] / [[Georg Wittig]] * 1980: [[Paul Berg]] / [[Walter Gilbert]] / [[Frederick Sanger]] * 1981: [[Kenichi Fukui]] / [[Roald Hoffmann]] * 1982: [[Aaron Klug]] * 1983: [[Henry Taube]] * 1984: [[Robert Bruce Merrifield|Robert Merrifield]] * 1985: [[Herbert A. Hauptman]] / [[Jerome Karle]] * 1986: [[Dudley R. Herschbach]] / [[Yuan T. Lee]] / [[John Polanyi]] * 1987: [[Donald J. Cram]] / [[Jean-Marie Lehn]] / [[Charles J. Pedersen]] * 1988: [[Johann Deisenhofer]] / [[Robert Huber]] / [[Hartmut Michel]] * 1989: [[Sidney Altman]] / [[Thomas Cech]] * 1990: [[Elias James Corey|Elias Corey]] * 1991: [[Richard R. Ernst]] * 1992: [[Rudolph A. Marcus]] * 1993: [[Kary Mullis]] / [[Michael Smith]] * 1994: [[George Andrew Olah|George Olah]] * 1995: [[Paul J. Crutzen]] / [[Mario J. Molina]] / [[F. Sherwood Rowland]] * 1996: [[Robert Curl]] / [[Harry Kroto|Harold Kroto]] / [[Richard Smalley]] * 1997: [[Paul D. Boyer]] / [[John E. Walker]] / [[Jens Christian Skou]] * 1998: [[Walter Kohn]] / [[John Pople]] * 1999: [[Ahmed Zewail]] * 2000: [[Alan J. Heeger]] / [[Alan MacDiarmid]] / [[Hideki Shirakawa]] | group5 = 2001–2025 | list5 = * 2001: [[William Standish Knowles|William Knowles]] / [[Ryōji Noyori|Ryoji Noyori]] / [[Karl Barry Sharpless|K. Barry Sharpless]] * 2002: [[John Fenn]] / [[Koichi Tanaka]] / [[Kurt Wüthrich]] * 2003: [[Peter Agre]] / [[Roderick MacKinnon]] * 2004: [[Aaron Ciechanover]] / [[Avram Hershko]] / [[Irwin Rose]] * 2005: [[Robert H. Grubbs]] / [[Richard R. Schrock]] / [[Yves Chauvin]] * 2006: [[Roger D. Kornberg]] * 2007: [[Gerhard Ertl]] * 2008: [[Osamu Shimomura]] / [[Martin Chalfie]] / [[Roger Y. Tsien]] * 2009: [[Venkatraman Ramakrishnan]] / [[Thomas A. Steitz]] / [[Ada Yonath|Ada E. Yonath]] * 2010: [[Richard F. Heck]] / [[Akira Suzuki]] / [[Ei-ichi Negishi]] * 2011: [[Dan Shechtman]] * 2012: [[Robert Lefkowitz]] / [[Brian Kobilka]] * 2013: [[Martin Karplus]] / [[Michael Levitt]] / [[Arieh Warshel]] * 2014: [[Eric Betzig]] / [[Stefan Hell]] / [[William E. Moerner]] * 2015: [[Tomas Lindahl]] / [[Paul L. Modrich]] / [[Aziz Sancar]] * 2016: [[Jean-Pierre Sauvage]] / [[Fraser Stoddart]] / [[Ben Feringa]] * 2017: [[Jacques Dubochet]] / [[Joachim Frank]] / [[Richard Henderson]] * 2018: [[Frances Arnold]] / [[Greg Winter]] / [[George Smith]] * 2019: [[John B. Goodenough]] / [[M. Stanley Whittingham]] / [[Akira Yoshino]] * 2020: [[Emmanuelle Charpentier]] / [[Jennifer Doudna]] * 2021: [[Benjamin List]] / [[David MacMillan]] * 2022: [[Carolyn R. Bertozzi|Carolyn Bertozzi]] / [[Morten Meldal]] / [[K. Barry Sharpless]] * 2023: [[Moungi Bawendi]] / [[Lou­is Brus]] / [[Al­ex­ei Ekimov]] * 2024: [[David Baker]] / [[Demis Hassabis]] / [[John M. Jumper]] * 2025: [[Omar M. Yaghi]] / [[Susumu Kitagawa]] / [[Richard Robson]] | group6 = 2026– | list6 = * 2026: [[Henry Kagan]] / [[Kenso Soai]] }}<noinclude>[[Flokkur:Þemasnið]]</noinclude> t6nbosyh71duct38kuv15vb471md1o1 1982107 1982105 2026-10-07T10:30:14Z TKSnaevarr 53243 1982107 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Nóbelsverðlaun í efnafræði | title = [[Nóbelsverðlaunin í efnafræði]] | state = collapsed | bodyclass = hlist | image = [[File:Nobel prize medal.svg|80px|link=|alt=]] | nowrapitems = yes | group1 = 1901–1925 | list1 = * 1901: [[Jacobus Henricus van 't Hoff|Jacobus van 't Hoff]] * 1902: [[Emil Fischer]] * 1903: [[Svante Arrhenius]] * 1904: [[William Ramsay]] * 1905: [[Adolf von Baeyer]] * 1906: [[Henri Moissan]] * 1907: [[Eduard Buchner]] * 1908: [[Ernest Rutherford]] * 1909: [[Wilhelm Ostwald]] * 1910: [[Otto Wallach]] * 1911: [[Marie Curie]] * 1912: [[Victor Grignard]] / [[Paul Sabatier]] * 1913: [[Alfred Werner]] * 1914: [[Theodore William Richards|Theodore Richards]] * 1915: [[Richard Willstätter]] * 1916: ''<small>Engin verðlaun voru veitt</small>'' * 1917: ''<small>Engin verðlaun voru veitt</small>'' * 1918: [[Fritz Haber]] * 1919: ''<small>Engin verðlaun voru veitt</small>'' * 1920: [[Walther Nernst]] * 1921: [[Frederick Soddy]] * 1922: [[Francis William Aston|Francis Aston]] * 1923: [[Fritz Pregl]] * 1924: ''<small>Engin verðlaun voru veitt</small>'' * 1925: [[Richard Adolf Zsigmondy|Richard Zsigmondy]] | group2 = 1926–1950 | list2 = * 1926: [[Theodor Svedberg]] * 1927: [[Heinrich Otto Wieland|Heinrich Wieland]] * 1928: [[Adolf Windaus]] * 1929: [[Arthur Harden]] / [[Hans von Euler-Chelpin]] * 1930: [[Hans Fischer]] * 1931: [[Carl Bosch]] / [[Friedrich Bergius]] * 1932: [[Irving Langmuir]] * 1933: ''<small>Engin verðlaun voru veitt</small>'' * 1934: [[Harold Urey]] * 1935: [[Frédéric Joliot-Curie]] / [[Irène Joliot-Curie]] * 1936: [[Peter Debye]] * 1937: [[Norman Haworth]] / [[Paul Karrer]] * 1938: [[Richard Kuhn]] * 1939: [[Adolf Butenandt]] / [[Leopold Ružička]] * 1940: ''<small>Engin verðlaun voru veitt</small>'' * 1941: ''<small>Engin verðlaun voru veitt</small>'' * 1942: ''<small>Engin verðlaun voru veitt</small>'' * 1943: [[George de Hevesy]] * 1944: [[Otto Hahn]] * 1945: [[Artturi Ilmari Virtanen|Artturi Virtanen]] * 1946: [[James B. Sumner]] / [[John Howard Northrop|John Northrop]] / [[Wendell Meredith Stanley]] * 1947: [[Robert Robinson]] * 1948: [[Arne Tiselius]] * 1949: [[William Giauque]] * 1950: [[Otto Diels]] / [[Kurt Alder]] | group3 = 1951–1975 | list3 = * 1951: [[Edwin McMillan]] / [[Glenn T. Seaborg]] * 1952: [[Archer Martin]] / [[Richard Laurence Millington Synge|Richard Synge]] * 1953: [[Hermann Staudinger]] * 1954: [[Linus Pauling]] * 1955: [[Vincent du Vigneaud]] * 1956: [[Cyril Norman Hinshelwood|Cyril Hinshelwood]] / [[Níkolaj Semjonov]] * 1957: [[Alexander R. Todd|Alexander Todd]] * 1958: [[Frederick Sanger]] * 1959: [[Jaroslav Heyrovský]] * 1960: [[Willard Libby]] * 1961: [[Melvin Calvin]] * 1962: [[Max Perutz]] / [[John Kendrew]] * 1963: [[Karl Ziegler]] / [[Giulio Natta]] * 1964: [[Dorothy Hodgkin]] * 1965: [[Robert Burns Woodward|Robert Woodward]] * 1966: [[Robert S. Mulliken]] * 1967: [[Manfred Eigen]] / [[Ronald George Wreyford Norrish|Ronald Norrish]] / [[George Porter]] * 1968: [[Lars Onsager]] * 1969: [[Derek Barton]] / [[Odd Hassel]] * 1970: [[Luis Federico Leloir]] * 1971: [[Gerhard Herzberg]] * 1972: [[Christian B. Anfinsen]] / [[Stanford Moore]] / [[William Howard Stein|William Stein]] * 1973: [[Ernst Otto Fischer]] / [[Geoffrey Wilkinson]] * 1974: [[Paul Flory]] * 1975: [[John Cornforth]] / [[Vladimir Prelog]] | group4 = 1976–2000 | list4 = * 1976: [[William Lipscomb]] * 1977: [[Ilya Prigogine]] * 1978: [[Peter D. Mitchell]] * 1979: [[Herbert C. Brown]] / [[Georg Wittig]] * 1980: [[Paul Berg]] / [[Walter Gilbert]] / [[Frederick Sanger]] * 1981: [[Kenichi Fukui]] / [[Roald Hoffmann]] * 1982: [[Aaron Klug]] * 1983: [[Henry Taube]] * 1984: [[Robert Bruce Merrifield|Robert Merrifield]] * 1985: [[Herbert A. Hauptman]] / [[Jerome Karle]] * 1986: [[Dudley R. Herschbach]] / [[Yuan T. Lee]] / [[John Polanyi]] * 1987: [[Donald J. Cram]] / [[Jean-Marie Lehn]] / [[Charles J. Pedersen]] * 1988: [[Johann Deisenhofer]] / [[Robert Huber]] / [[Hartmut Michel]] * 1989: [[Sidney Altman]] / [[Thomas Cech]] * 1990: [[Elias James Corey|Elias Corey]] * 1991: [[Richard R. Ernst]] * 1992: [[Rudolph A. Marcus]] * 1993: [[Kary Mullis]] / [[Michael Smith]] * 1994: [[George Andrew Olah|George Olah]] * 1995: [[Paul J. Crutzen]] / [[Mario J. Molina]] / [[F. Sherwood Rowland]] * 1996: [[Robert Curl]] / [[Harry Kroto|Harold Kroto]] / [[Richard Smalley]] * 1997: [[Paul D. Boyer]] / [[John E. Walker]] / [[Jens Christian Skou]] * 1998: [[Walter Kohn]] / [[John Pople]] * 1999: [[Ahmed Zewail]] * 2000: [[Alan J. Heeger]] / [[Alan MacDiarmid]] / [[Hideki Shirakawa]] | group5 = 2001–2025 | list5 = * 2001: [[William Standish Knowles|William Knowles]] / [[Ryōji Noyori|Ryoji Noyori]] / [[Karl Barry Sharpless|K. Barry Sharpless]] * 2002: [[John Fenn]] / [[Koichi Tanaka]] / [[Kurt Wüthrich]] * 2003: [[Peter Agre]] / [[Roderick MacKinnon]] * 2004: [[Aaron Ciechanover]] / [[Avram Hershko]] / [[Irwin Rose]] * 2005: [[Robert H. Grubbs]] / [[Richard R. Schrock]] / [[Yves Chauvin]] * 2006: [[Roger D. Kornberg]] * 2007: [[Gerhard Ertl]] * 2008: [[Osamu Shimomura]] / [[Martin Chalfie]] / [[Roger Y. Tsien]] * 2009: [[Venkatraman Ramakrishnan]] / [[Thomas A. Steitz]] / [[Ada Yonath|Ada E. Yonath]] * 2010: [[Richard F. Heck]] / [[Akira Suzuki]] / [[Ei-ichi Negishi]] * 2011: [[Dan Shechtman]] * 2012: [[Robert Lefkowitz]] / [[Brian Kobilka]] * 2013: [[Martin Karplus]] / [[Michael Levitt]] / [[Arieh Warshel]] * 2014: [[Eric Betzig]] / [[Stefan Hell]] / [[William E. Moerner]] * 2015: [[Tomas Lindahl]] / [[Paul L. Modrich]] / [[Aziz Sancar]] * 2016: [[Jean-Pierre Sauvage]] / [[Fraser Stoddart]] / [[Ben Feringa]] * 2017: [[Jacques Dubochet]] / [[Joachim Frank]] / [[Richard Henderson]] * 2018: [[Frances Arnold]] / [[Greg Winter]] / [[George Smith]] * 2019: [[John B. Goodenough]] / [[M. Stanley Whittingham]] / [[Akira Yoshino]] * 2020: [[Emmanuelle Charpentier]] / [[Jennifer Doudna]] * 2021: [[Benjamin List]] / [[David MacMillan]] * 2022: [[Carolyn R. Bertozzi|Carolyn Bertozzi]] / [[Morten Meldal]] / [[K. Barry Sharpless]] * 2023: [[Moungi Bawendi]] / [[Lou­is Brus]] / [[Al­ex­ei Ekimov]] * 2024: [[David Baker]] / [[Demis Hassabis]] / [[John M. Jumper]] * 2025: [[Omar M. Yaghi]] / [[Susumu Kitagawa]] / [[Richard Robson]] | group6 = 2026– | list6 = * 2026: [[Henri B. Kagan]] / [[Kenso Soai]] }}<noinclude>[[Flokkur:Þemasnið]]</noinclude> 2oj5ag1ragaphwmmaq5daa9s6uqmzd2 0 156326 1982095 1980697 2026-10-07T09:19:52Z TKSnaevarr 53243 1982095 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Ana Brnabić | mynd = Ana Brnabić in 2025 3x4 (cropped).jpg | myndatexti1 = Ana Brnabić árið 2025. | titill = Forseti Serbíu<br>{{small|(starfandi)}} | stjórnartíð_start = 27. september 2026 | stjórnartíð_end = | forsætisráðherra = [[Đuro Macut]] | forveri = [[Aleksandar Vučić]] | titill2 = Forsætisráðherra Serbíu | stjórnartíð_start2 = [[29. júní]] [[2017]] | stjórnartíð_end2 = [[6. febrúar]] [[2024]] | forseti2 = [[Aleksandar Vučić]] | forveri2 = [[Ivica Dačić]] {{small|(starfandi)}} | eftirmaður2 = [[Ivica Dačić]] {{small|(starfandi)}} | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1975|9|28}} | fæðingarstaður = [[Belgrad]], [[Serbía|Serbíu]], [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|Júgóslavíu]] | þjóderni = [[Serbía|Serbnesk]] | maki = Milica Đurđić | stjórnmálaflokkur = [[Serbneski framfaraflokkurinn]] | bústaður = | atvinna = | háskóli = [[Northwood-háskóli]]<br>[[Háskólinn í Hull]] | starf = Stjórnmálamaður | undirskrift = Ana Brnabic Signature.png | nafn_á_frummáli = {{Nobold|Ана Брнабић}} }} '''Ana Brnabić''' (f. 28. september 1975) er [[Serbía|serbneskur]] stjórnmálamaður og fyrrverandi forsætisráðherra Serbíu. Hún er fyrsta konan sem hefur gegnt embætti forsætisráðherra í landinu og er auk þess önnur samkynhneigða konan í heimi sem hefur gegnt embætti ríkisstjórnarleiðtoga, á eftir [[Jóhanna Sigurðardóttir|Jóhönnu Sigurðardóttur]] á [[Ísland]]i. Brnabić hóf þátttöku í serbneskum stjórnmálum árið 2016 þegar hún var skipuð ráðherra opinberrar stjórnsýslu og sveitastjórna í ríkisstjórn [[Aleksandar Vučić|Aleksandars Vučić]] þáverandi forsætisráðherra. Áður hafði Brnabić unnið í áratug í serbneskri stjórnsýslu og hjá ýmsum alþjóðastofnunum.<ref name=mbl2017>{{Vefheimild|titill=For­dóm­ar í garð for­sæt­is­ráðherra|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/07/16/fordomar_i_gard_forsaetisradherra/|útgefandi=''Morgunblaðið''|höfundur=Pétur Magnússon|ár=2017|mánuður=16. júlí|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=11. mars}}</ref> Árið 2017 var Aleksandar Vučić kjörinn forseti Serbíu. Hann tók við forsetaembættinu í júní sama ár og tilnefndi Brnabić til að taka við af sér sem forsætisráðherra. Brnabić varð forsætisráðherra Serbíu þann 29. júní og hvatti við það tilefni serbneska þingið til að hjálpa henni að nú­tíma­væða sam­fé­lag Serbíu með því að end­ur­reisa hag­kerfi lands­ins og berjast gegn spill­ingu.<ref name=mbl2017/> Brnabić var óflokksbundin þegar hún tók við embætti forsætisráðherra en árið 2019 gekk hún í [[Serbneski framfaraflokkurinn|Serbneska framfaraflokkinn]], stjórnarflokk Vučićs forseta. Þótt forsetaembætti Serbíu eigi að heita táknrænt og að mestu valdalaust var Vučić áfram almennt talinn valdamesti maður í Serbíu og stjórnarandstæðingar sökuðu Brnabić um að vera handbendi eða strengjabrúða hans. Brnabić sjálf neitaði þessu ekki og gekkst jafnvel við því að Vučić starfaði sem „leiðbeinandi“ hennar.<ref>{{Vefheimild | url=https://www.danas.rs/politika/brnabic-vucic-da-ima-ulogu-mentora-nad-premijerom/ | titill=Brnabić: Vučić da ima ulogu mentora nad premijerom | útgefandi=Danas | mánuður=6. júní|ár=2017 | mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað= 2020| tungumál=serbneska}}</ref> Þótt útnefning Brnabić sé talið framfaraskref í réttindabaráttu hinsegin fólks í Serbíu hefur Brnabić sætt gagnrýni fyrir að neita að útmála sjálfa sig sem málsvara hinsegin samfélagsins. Meðal annars studdi hún ekki frumvarp um lögleiðingu á [[Hjónaband samkynhneigðra|hjónabandi samkynhneigðra]] í Serbíu árið 2016 og hefur sagt að hún vilji ekki „vera stimpluð sem sam­kyn­hneigður ráðherra, al­veg eins og sam­starfs­menn [hennar] vilja ekki vera skil­greind­ir sem gagn­kyn­hneigðir.“<ref name=mbl2017/> Árið 2017 varð Brnabić hins vegar fyrst serbneskra forsætisráðherra til að sækja [[Gleðiganga|gleðigöngu]].<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/serbia-lgbt-pride-gay-ana-brnabic-march-violence-harassment-extremists-belgrade-eu-a7951756.html |title=Serbia's first openly-gay Prime Minister Ana Brnabic joins hundreds of marchers at LGBT pride event |publisher=The Independent |date=17. september 2017}}</ref> Brnabić varð [[starfandi forseti]] Serbíu þann 27. september 2026 eftir að Vučić sagði af sér til að taka þátt í væntanlegum þingkosningum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-09-27-forseti-serbiu-segir-af-ser-488199|titill= Forseti Serbíu segir af sér |dags= 27. september 2026 |skoðað=27. september 2026|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Erla María Davíðsdóttir}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Forsætisráðherra Serbíu | frá =[[29. júní]] [[2017]] | til = [[6. febrúar]] [[2024]] | fyrir = [[Ivica Dačić]]<br>{{small|(starfandi)}} | eftir = [[Ivica Dačić]]<br>{{small|(starfandi)}} }} {{Töfluendir}} {{DEFAULTSORT:Brnabić, Ana}} {{f|1975}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Serbíu]] ctyx5klwe358kyc9n8ri96xu8bca5mu 0 156517 1982081 1724537 2026-10-07T03:03:13Z Fyxi 84003 snið 1982081 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Agðir | nafn_í_eignarfalli = Agða | nafn_á_frummáli = Agder | tegund_byggðar = [[Fylki Noregs|Fylki]] | fáni = Flag of Agder.svg | fáni_stærð = | skjaldarmerki = Agder våpen.svg | viðurnefni = | kort = Norway Counties Agder Position.svg | kort_stærð = 200px | kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Suður-Noregur]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1. janúar 2020 | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Statistics Norway |access-date=2026-10-07}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 16.434 | flatarmál_land_km2 = | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb" /> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 323.930 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = NO-42 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Agðir''' ([[norska]]: ''Agder'') er [[Fylki Noregs|fylki]] í [[Noregur|Noregi]] sem stofnað var 1. janúar 2020 þegar [[Vestur-Agðir]] og [[Austur-Agðir]] sameinuðust. Stærð fylkisins er 16.434 ferkílómetrar. Íbúar voru 323.930 árið 2026.<ref name="ssb" /> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} {{Stubbur|Noregur}} [[Flokkur:Agðir| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] {{s|2020}} e7tdfoqbus73rdl9ij840z3ubdznxsk 1982083 1982081 2026-10-07T03:26:47Z Fyxi 84003 1982083 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Agðir | nafn_í_eignarfalli = Agða | nafn_á_frummáli = Agder | tegund_byggðar = [[Fylki Noregs|Fylki]] | fáni = Flag of Agder.svg | mynd = Steaming away 2.jpg | mynd_stærð = | mynd_texti = Setesdal | fáni_stærð = | skjaldarmerki = Agder våpen.svg | viðurnefni = | kort = Norway Counties Agder Position.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Suður-Noregur]] | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Kristjánssandur]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1. janúar 2020 | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Statistics Norway |access-date=2026-10-07}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 16.434 | flatarmál_land_km2 = | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb" /> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 323.930 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = NO-42 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Agðir''' ([[norska]]: ''Agder'') er [[Fylki Noregs|fylki]] í [[Noregur|Noregi]] sem stofnað var 1. janúar 2020 þegar [[Vestur-Agðir]] og [[Austur-Agðir]] sameinuðust. Stærð fylkisins er 16.434 ferkílómetrar. Íbúar voru 323.930 árið 2026.<ref name="ssb" /> Höfuðstaður fylkisins er [[Kristjánssandur]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} {{Stubbur|Noregur}} [[Flokkur:Agðir| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] {{s|2020}} n4iwqewvp8sjaaovmtpfnbolmcven7g 1982117 1982083 2026-10-07T11:33:01Z Fyxi 84003 sveitarfélög 1982117 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Agðir | nafn_í_eignarfalli = Agða | nafn_á_frummáli = Agder | tegund_byggðar = [[Fylki Noregs|Fylki]] | fáni = Flag of Agder.svg | mynd = Steaming away 2.jpg | mynd_stærð = | mynd_texti = Setesdal | fáni_stærð = | skjaldarmerki = Agder våpen.svg | viðurnefni = | kort = Norway Counties Agder Position.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Suður-Noregur]] | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Kristjánssandur]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1. janúar 2020 | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Statistics Norway |access-date=2026-10-07}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 16.434 | flatarmál_land_km2 = | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb" /> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 323.930 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = NO-42 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Agðir''' ([[norska]]: ''Agder'') er [[Fylki Noregs|fylki]] í [[Noregur|Noregi]] sem stofnað var 1. janúar 2020 þegar [[Vestur-Agðir]] og [[Austur-Agðir]] sameinuðust. Stærð fylkisins er 16.434 ferkílómetrar. Íbúar voru 323.930 árið 2026.<ref name="ssb" /> Höfuðstaður fylkisins er [[Kristjánssandur]]. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í fylkinu eru 25. * [[Åmli]] * [[Arendal]] * [[Åseral]] * [[Birkenes]] * [[Bygland]] * [[Bykle]] * [[Evje og Hornnes]] * [[Farsund]] * [[Flekkefjord]] * [[Froland]] * [[Gjerstad]] * [[Grimstad]] * [[Hægebostad]] * [[Iveland]] * [[Kristiansand]] * [[Kvinesdal]] * [[Lillesand]] * [[Lindesnes]] * [[Lyngdal]] * [[Risør]] * [[Sirdal]] * [[Tvedestrand]] * [[Valle]] * [[Vegårshei]] * [[Vennesla]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} {{Stubbur|Noregur}} [[Flokkur:Agðir| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] {{s|2020}} qpu78n849o8y9d9dguc2d88vsuoz72a 0 156521 1982111 1667664 2026-10-07T10:59:26Z EmausBot 13659 Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Heiðmörk (Noregi)]] 1982111 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Heiðmörk (Noregi)]] 91qq19yzpgghbhxmbv5bcjvcnweewlo 10 163017 1982014 1973696 2026-10-06T16:58:02Z CommonsDelinker 1159 Skráin Safavid_Flag.svg var fjarlægð og henni eytt af Commons af [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] vegna þess að per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]] 1982014 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Íran | flag alias = Flag of Iran.svg | flag alias-1502 = Flag of Persia (1502–1524).svg | flag alias-1576 = | flag alias-1665 = Flag of Persia (1665).svg | flag alias-1736 = Nadir Shah Flag.svg | flag alias-1760 = Zand Dynasty flag.svg | flag alias-1849 = Amir Kabir Flag.svg | flag alias-1907 = Flag of Persia (1907).svg | flag alias-1910 = Flag of Persia (1910-1925).svg | flag alias-1925 = State Flag of Iran (1925).svg | flag alias-1964 = State Flag of Iran (1964).svg | flag alias-naval = Flag of the Islamic Republic of Iran Navy.svg | flag alias-air force = Flag of the Islamic Republic of Iran Air Force.svg | link alias-football = Íranska {{{mw|karla}}}landsliðið í knattspyrnu | flag alias-army = Flag of the Islamic Republic of Iran Army Ground Forces.svg | link alias-army = Landher Írans | link alias-naval = Sjóher Írans | link alias-air force = Flugher Írans | name = {{{name|}}} | size = {{{size|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> |var1 = 1502 |var2 = 1576 |var3 = 1665 |var4 = 1736 |var5 = 1760 |var6 = 1849 |var7 = 1907 |var8 = 1910 |var9 = 1925 |var10 = 1964 | redir1 = IRN | redir2 = Iran </noinclude> }} k78f75z8gta2k8amgkrytg2gv9y8ghb 1982028 1982014 2026-10-06T17:46:40Z CommonsDelinker 1159 Skráin Nadir_Shah_Flag.svg var fjarlægð og henni eytt af Commons af [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] vegna þess að per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]] 1982028 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Íran | flag alias = Flag of Iran.svg | flag alias-1502 = Flag of Persia (1502–1524).svg | flag alias-1576 = | flag alias-1665 = Flag of Persia (1665).svg | flag alias-1736 = | flag alias-1760 = Zand Dynasty flag.svg | flag alias-1849 = Amir Kabir Flag.svg | flag alias-1907 = Flag of Persia (1907).svg | flag alias-1910 = Flag of Persia (1910-1925).svg | flag alias-1925 = State Flag of Iran (1925).svg | flag alias-1964 = State Flag of Iran (1964).svg | flag alias-naval = Flag of the Islamic Republic of Iran Navy.svg | flag alias-air force = Flag of the Islamic Republic of Iran Air Force.svg | link alias-football = Íranska {{{mw|karla}}}landsliðið í knattspyrnu | flag alias-army = Flag of the Islamic Republic of Iran Army Ground Forces.svg | link alias-army = Landher Írans | link alias-naval = Sjóher Írans | link alias-air force = Flugher Írans | name = {{{name|}}} | size = {{{size|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> |var1 = 1502 |var2 = 1576 |var3 = 1665 |var4 = 1736 |var5 = 1760 |var6 = 1849 |var7 = 1907 |var8 = 1910 |var9 = 1925 |var10 = 1964 | redir1 = IRN | redir2 = Iran </noinclude> }} mr0y8iml0rn1zxqw1wr8tsllfbojhct 0 165173 1982058 1855592 2026-10-06T23:28:59Z ~2026-53846-80 121553 1982058 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Diiriye_Guure_-_Darawiish_&_Dhulbahante_sultan.jpg|thumb|hægri|Diiriye Guure.]] '''Garad Diiriye Guure''' ([[1860]] – [[1920]]) var konungur [[Darawiish]]s á árunum [[1895]] til [[1920]] og garad (lávarður) [[Dhulbhante]]s og síðar [[konungur Nugaal]]. Hann er einna helst frægur að hafa stofnað and-nýlenduveldi Dervish.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=uxIOAQAAMAAJ&q=%22Diiriye+Guure%22|title=Taariikhdii daraawiishta iyo Sayid Maxamad Cabdille Xasan, 1895-1920|last1=Ciise|first1=Jaamac Cumar|year=2005}}</ref><ref>{{Cite web|year=1907|title=Official History of the Operations in Somaliland, 1901-04|url=https://books.google.com/books?id=fZQLAAAAIAAJ&q=%22guarantee+of+any+kind+as+to+%22+gure}}</ref> == Heimildir == <references/> [[Flokkur:Einveldi]] 56hxb6qurbtzn7sqkng919l7qtodr28 0 168546 1982067 1760870 2026-10-07T01:23:31Z Fyxi 84003 1982067 wikitext text/x-wiki '''Bodø''' getur átt við: * [[Bodø (borg)|Bodø]], borg í samnefndu sveitarfélagi í Norður-Noregi. * [[Bodø (sveitarfélag)|Bodø]], sveitarfélag í Norður-Noregi. {{Aðgreining}} 016l65m5q1bepg61sfe99pkj0sjyyhq 0 168548 1982068 1870497 2026-10-07T01:24:19Z Fyxi 84003 1982068 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Bodø 2006.jpg|thumb|Bodø.]] '''Bodø''' er höfuðborg í [[Bodø (sveitarfélag)|samnefndu sveitarfélagi]] í [[Nordland]]-fylki í Norður-Noregi. Íbúar eru um 41.000 (2018). Hún er rétt norðan [[norðurheimskautsbaugur|heimskautsbaugs]] og er nefnd eftir bænum Boðvin. [[Bodø/Glimt]] er knattspyrnufélag borgarinnar. Norski herinn hefur lengi verið með herstöð í Bodö. Í [[seinni heimstyrjöldin]]ni eyðilagði [[Þýskaland|þýski]] flugherinn, [[Luftwaffe]], meira en helminginn af öllum bænum. Þá misstu 3.500 manns heimili sín og 15 létust. Þessi atburður gerðist [[27. maí]], árið [[1940]]. Á þeim tíma var íbúafjöldi bæjarins 6.000. Bodø var ein af [[Menningarborg Evrópu|Menningarborgum Evrópu]] 2024. {{25 stærstu borgir Noregs}} [[Flokkur:Borgir og bæir í Nordland]] kkjben7qhchu266p4g3rfgv54zwylnt 0 171494 1982098 1967524 2026-10-07T09:38:44Z ~2026-54040-49 121571 1982098 wikitext text/x-wiki [[File:Kharkiv in Ukraine (claims hatched).svg|thumb|right|Kort sem sýnir staðsetningu Dníprópetrovskfylk í Úkraínu.]] '''Kharkívfylki''' (Á úkraínsku: Харківська́ о́бласть - með latnesku stafrófi: Kharkívska oblast) er fylki í Úkraínu. Höfuðborgin er [[Kharkív]], önnur stærsta borg Úkraínu. ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Stjórnsýsluskipting Úkraínu}} [[Flokkur:Fylki í Úkraínu]] cnya9466mmm0byf2c3ph10rwmgswzpa 0 176490 1982041 1981206 2026-10-06T19:12:59Z Nipas2 54688 Completed 1982041 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Lengjudeild kvenna 2021 | mynd = | ár = '''2021''' | Meistarar = '''{{Lið KR}}''' | upp um deild = '''{{Lið KR}}<br>{{Lið Afturelding}}''' | spilaðir leikir = 90 | mörk skoruð = 328 (3.64 m/leik) | markahæstur = '''23 mörk'''<br>[[Guðrún Elísabet Björgvinsdóttir|Guðrún Elísabet Björgvinsdóttir]] ([[Afturelding]]) | haldið hreinu = {{Lið Grindavík}} 4-4 {{Lið FH}} | stærsti heimasigur = {{Lið FH}} 7-1 {{Lið Augnablik}} | stærsti útisigur = {{Lið Haukar}} 2-6 {{Lið Afturelding}} | tímabil = [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] - [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] |}} Árið '''2021''' verður '''Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna''' haldið í 40. sinn. {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! | Lið ! | Bær ! | Leikvangur ! | Þjálfari ! | Staðan [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Afturelding}} | [[Mosfellsbær]] | [[Fagverksvöllurinn Varmá]] | style="text-align: left;"|[[Bjarki Már Sverrisson]], [[Alexander Aron Davorsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Augnablik}} | [[Kopavogur]] | [[Fífan]], [[Kópavogsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Kristrún Lilja Daðadóttir]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið FH}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]] | style="text-align: left;"|[[Guðni Eiríksson]], [[Hlynur Svan Eiríksson]] | 9. s. í [[Pepsimaxdeild_kvenna í knattspyrnu 2020|Pepsimaxdeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grindavík}} | [[Reykjavík]] | [[Grindavíkurvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Jón Ólafur Daníelsson]], [[Kristrún Lilja Daðadóttir]] | 1. s., [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2. deild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grótta}} | [[Seltjarnarnes]] | [[Vivaldivöllurinn]] | style="text-align: left;"|[[Pétur Rögnvaldsson]], [[Magnús Örn Helgason]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Haukar}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Ásvellir]] | style="text-align: left;"|[[Þorleifur Óskarsson]], [[Helga Helgadóttir]] og [[Guðrún Jóna Kristjánsdóttir]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið HK}} | [[Kópavogur]] | [[Kórinn]] | style="text-align: left;"|[[Milena Pešić]], [[Úlfur Blandon]] og [[Ómar Ingi Guðmundsson]] | 2. s., [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2. deild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍA}} | [[Akranes]] | [[Norðurálsvöllurinn]] | style="text-align: left;"|[[Aron Ýmir Pétursson]], [[Unnar Þór Garðarsson]] og [[Björn Sólmar Valgeirsson]] | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið KR}} | [[Reykjavík]] | [[KR-völlur|Meistaravellir]] | style="text-align: left;"|[[Jóhannes Karl Sigursteinsson]] | 10. s. í [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2020|Pepsimaxdeild]] |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] | [[Reykjavík]] | [[Víkingsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[John Henry Andrews]] | 7. sæti |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=180|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|KR|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]''' ||18||13||3||2||50||20||30||'''42''' |align="center" rowspan="2"|'''[[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2022|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Afturelding|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Afturelding|Afturelding]]''' ||18||12||4||2||49||18||31||'''40''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]] ||18||11||3||4||44||25||19||'''36''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] ||18||9||4||5||34||32||2||'''31''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Haukar|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]] ||18||6||4||8||28||35||-7||'''22''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Grindavík|1}}"| ||[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]] ||18||3||8||7||28||34||-6||'''17''' |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Augnablik|1}}"| ||[[Augnablik]] ||18||5||2||11||28||41||-13||'''17''' |- |8||style="background:#{{Fótboltalitur|HK|1}}"| ||[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] ||18||4||4||10||24||40||-16||'''16''' |-class="t-deild-pink" |9||style="background:#{{Fótboltalitur|Grótta|1}}"| ||'''[[Íþróttafélagið Grótta|Grótta]]''' ||18||5||1||12||23||41||-18||'''16''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2022|2. deild]]''' |-class="t-deild-pink"' |10||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍA|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]]''' ||18||4||3||11||20||42||-22||'''15''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar.''</small>. == Töfluyfirlit == ''Heimaliðið er vinstra megin''. {{Dökkt þema deild}} {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style=" font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Lengjudeild 2021!!Aft!!Aug!!&nbsp;FH&nbsp;!!Gri!!Gró!!Hau!!&nbsp;HK&nbsp;!!&nbsp;ÍA&nbsp;!!&nbsp;KR&nbsp;!!Vik |- |align="left"|{{Lið Afturelding}} ||'''XXX'''||1-1||4-0||2-2||4-2||3-1||6-2||3-0||0-3||4-0 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" |[[Augnablik]] |0-3||'''XXX'''||1-4||1-1||2-1||1-3||4-2||4-2||2-1||1-2 |- | align="left" |{{Lið FH}} |1-1||7-1||'''XXX'''||1-0||3-1||1-1||3-2||1-0||0-2||2-4 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Grindavík}} |1-0||1-0||4-4||'''XXX'''||3-1||1-1||1-1||2-3||3-3||1-1 |- | align="left" |{{Lið Grótta}} |1-3||3-2||1-5||3-1||'''XXX'''||1-2||1-2||2-1||0-3||0-3 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Haukar}} |2-6||3-2||2-1||3-2||3-1||'''XXX'''||0-1||3-3||3-4||0-2 |- | align="left" |{{Lið HK}} |0-2||0-2||1-2||1-1||1-2||2-1||'''XXX'''||0-1||1-4||2-2 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið ÍA}} |0-3||2-1||0-3||3-2||0-2||0-0||1-2||'''XXX'''||1-1||1-5 |- | align="left" |{{Lið KR}} |1-1||3-2||0-2||5-2||2-0||2-0||4-1||4-1||'''XXX'''||6-0 |- class="t-game-results" | align="left" |{{Lið Víkingur R.}} |1-3||2-1||0-4||1-0||1-1||2-0||3-3||4-1||1-2||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 9. september 2021''.<ref>{{cite web|title=Lengjudeild kvenna 2021 markahæstir|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190054&banner-tab=overview&toggle=results|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate= 9. september 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti ! |Nafn ! |Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Guðrún Elísabet Björgvinsdóttir]]''' | {{Lið Afturelding}} | 23 | | 17 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Alexandra Taberner]]''' | {{Lið Grindavík}} | 14 | | 17 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Guðmunda Brynja Óladóttir]]''' | {{Lið KR}} | 13 | | 11 |- | '''4''' | [[Kristín Erna Sigurlásdóttir]] | [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] | 13 | | 15 |} {{1. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[1. deild kvenna í knattspyrnu|Lengjudeild]] | fyrir = [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2020|Lengjudeild&nbsp;kvenna&nbsp;2020]] | eftir = [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2022|Lengjudeild&nbsp;kvenna&nbsp;2022]] }} == Tilvísanir og heimildir == {{reflist|2}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=42375|title=Lengjudeild kvenna 2021|work=KSÍ|accessdate=27. september 2023}} {{Knattspyrna á Íslandi 2021}} [[Flokkur:1. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] sotxrbpi17hmygs26py8vl6m80bvjef 0 176502 1982007 1981271 2026-10-06T16:04:21Z Nipas2 54688 Updated 1982007 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Besta deild kvenna 2023 | mynd = [[Mynd:BestaLeague.png|250px]] | ár = '''2023''' | Meistarar = '''{{Lið Valur}}''' | fallið lið = '''{{Lið ÍBV}}'''<br/>'''{{Lið Selfoss}}''' | spilaðir leikir = '''110''' | mörk skoruð = 304 (2.76 m/leik) | markahæstur = '''15 mörk'''<br>[[Bryndís Arna Níelsdóttir]] ({{Lið Valur}}) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = {{Lið Tindastóll}} 7-2 {{Lið ÍBV}}<br>{{Lið Valur}} 6-0 {{Lið Þór/KA}} | stærsti útisigur = {{Lið ÍBV}} 1-7 {{Lið Valur}}<br>{{Lið Keflavík}} 0-6 {{Lið Breiðablik}} | tímabil = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] - [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024|2024]] |}} Árið '''2023''' var '''Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna''' haldið í 52. sinn. {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=80| Lið ! | Bær ! | Leikvangur ! | Þjálfari og aðstoðarþjálfari (aðs) !width=120| Staðan [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Breiðablik}} | [[Kópavogur]] | [[Kópavogsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Ásmundur Arnarsson]] (þ) [[Ana Victoria Cate]], [[Kristófer Sigurgeirsson]] og, [[Ólafur Pétursson (f. 1971)|Ólafur Pétursson]] (aðs) | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið FH}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]] | style="text-align: left;"|[[Guðni Eiríksson]] og [[Hlynur Svan Eiríksson]] (þ), [[Dagur Óli Davíðsson]] og [[Hjörtur Hinriksson]] (aðs) | [[Lengjudeild_kvenna_í_knattspyrnu_2022#Stigatafla|1. sæti í Lengjud.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍBV}} | [[Vestmannaeyjar]] | [[Hásteinsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Todor Plamenov Hristov]] (þ), [[Mikkel Vandal Hasling]] (aðs) | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Keflavík}} | [[Keflavík]] | [[Keflavíkurvöllur|Nettóvöllurinn]] | style="text-align: left;"|[[Jonathan Ricardo Glenn]] (þ), [[Guðrún Jóna Kristjánsdóttir]] og [[Sigurður Hilmar Guðjónsson]] (aðs) | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Selfoss}} | [[Selfoss]] | [[Selfossvöllur|Jáverk-völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Björn Sigurbjörnsson]] (þ), [[Óttar Gunnlaugsson]] og [[Gunnar Geir Gunnlaugsson]] (aðs) | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Stjarnan}} | [[Garðabær]] | [[Stjörnuvöllur|Samsung völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Kristján Guðmundsson]] (þ), [[Andri Freyr Hafsteinsson]] og [[Rajko Stanisic]] (aðs) | 2. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Tindastóll}} | [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]] | [[Sauðárkróksvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Halldór Jón Sigurðsson]] (þ), [[Konráð Freyr Sigurðsson]] og [[Dominic Louis Furness]] (aðs) | [[Lengjudeild_kvenna_í_knattspyrnu_2022#Stigatafla|2. sæti í Lengjud.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Valur}} | [[Reykjavík]] | [[Vodafonevöllur|Origo völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Pétur Pétursson (f. 1959)|Pétur Pétursson]] og [[Matthías Guðmundsson]] (þ), [[Ásgerður Stefanía Baldursdóttir]], [[Gísli Þór Einarsson]] og [[Jóhann Emil Elíasson]] (aðs) | 1. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þór/KA}} | [[Akureyri]] | [[Þórsvöllur|VÍS völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Jóhann Kristinn Gunnarsson]] (þ), [[Birkir Hermann Björgvinsson]], [[Pétur Heiðar Kristjánsson]] og [[Angela Mary Helgadóttir]] (aðs) | 7. sæti |- |style="text-align: left;"| [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] | [[Reykjavík]] | [[AVIS völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Nik Anthony Chamberlain]] (þ),[[Ben Chapman]] og [[Edda Garðarsdóttir]] (aðs) | 4. sæti |} === Staðan í deildinni === ====Stigatafla==== ''Staðan eftir 18. umferð, 27. ágúst 2023''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2023|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=46264|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=4. október 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=80|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=300|Athugasemdir |-style="background:#87CEFA;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' ||18||13||3||2||42||15||27||'''42''' | align="center" rowspan="6"|'''Forkeppni í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023#Efri hluti|efri hluta]]''' |-style="background:#87CEFA;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||18||10||4||4||42||20||22||'''34''' |-style="background:#87CEFA;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]''' ||18||8||5||5||26||19||14||'''29''' |-style="background:#87CEFA;" |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]]''' ||18||8||4||6||31||22||9||'''28''' |-style="background:#87CEFA;" |5||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||'''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]''' ||18||8||4||6||25||20||5||'''28''' |-style="background:#87CEFA;" |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||'''[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]]''' ||18||8||2||8||25||24||1||'''26''' |- style="background:#FFCCCC;" |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||18||5||4||9||14||32||-18||'''19''' | align="center" rowspan="4"| '''Forkeppni í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023#Neðri hluti|neðri hluta]]''' |- style="background:#FFCCCC;" |8||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBV|1}}"| ||'''[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]''' ||18||5||3||10||15||27||-12||'''18''' |- style="background:#FFCCCC;" |9||style="background:#{{Fótboltalitur|Keflavík|1}}"| ||'''[[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|Keflavík]]''' ||18||4||5||9||11||27||-16||'''17''' |- style="background:#FFCCCC;" |10||style="background:#{{Fótboltalitur|Selfoss|1}}"| ||'''[[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]]''' ||18||3||2||13||10||35||-25||'''11''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> ====Töfluyfirlit==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Besta deild 2023!!Bre!!&nbsp;FH&nbsp;!!ÍBV!!Kef!!Sel!!Stj!!Tin!!Val!!Þ/K!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||3-2||0-0||2-0||4-0||1-1||4-0||2-1||4-2||2-2 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið FH}} ||1-1||'''XXX'''||2-1||3-1||2-0||0-1||1-0||2-3||0-1||0-0 |- |align="left"|{{Lið ÍBV}} ||0-3||0-2||'''XXX'''||1-0||1-0||1-2||1-2||1-7||0-1||3-0 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Keflavík}} ||0-6||1-1||0-0||'''XXX'''||1-0||1-1||0-1||1-1||0-1||1-0 |- |align="left" |{{Lið Selfoss}} ||0-3||1-3||0-2||1-0||'''XXX'''||2-1||3-1||0-3||1-2||1-2 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Stjarnan}} ||4-2||0-2||1-0||3-0||3-0||'''XXX'''||2-1||2-0||0-1||0-2 |- |align="left" |{{Lið Tindastóll}} ||0-3||1-1||4-1||0-0||0-0||1-0||'''XXX'''||0-3||0-0||1-3 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Valur}} ||1-0||2-0||2-0||4-1||1-1||1-1||5-0||'''XXX'''||1-0||2-1 |- |align="left"|{{Lið Þór/KA}} ||2-0||0-2||0-2||1-2||3-0||3-0||5-0||2-3||'''XXX'''||0-4 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||4-2||4-1||1-1||1-2||3-0||1-1||0-2||1-2||2-1||'''XXX''' |} === Efri hluti === ====Stigatafla==== ''Staðan eftir 22. umferð, 6. október 2023''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2023 - efri hluti|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=44442|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=6. október 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=80|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=360|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' ||23||15||4||4||52||19||33||'''49''' |align="center" |'''Forkeppni Meistaradeildar Evrópu''' |-style="background:#EAFFEA;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||23||13||4||6||50||28||22||'''43''' |align="center" |'''Þátttakendur Meistaradeildar Evrópu undankeppni''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] ||23||11||5||7||40||27||13||'''35''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]] ||23||11||5||7||33||25||8||'''38''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]] ||23||10||3||10||31||35||-4||'''33''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]] ||23||8||5||10||31||32||-1||'''29''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> ====Töfluyfirlit==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Efri hluti 2023!!Bre!!&nbsp;FH&nbsp;!!Stj!!Val!!Þ/K!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||3-1||2-0||—||—||0-4 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið FH}} ||—||'''XXX'''||—||—||0-0||2-3 |- |align="left"|{{Lið Stjarnan}} ||—||3-2||'''XXX'''||1-0||—||0-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Valur}} ||0-1||3-1||—||'''XXX'''||6-0||— |- |align="left"|{{Lið Þór/KA}} ||3-2||—||1-3||—||'''XXX'''||— |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||—||—||—||1-1||0-2||'''XXX''' |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. === Neðri hluti === ====Stigatafla==== ''Staðan eftir 21. umferð, 27. ágúst 2023''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2023 - neðri hluti|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=44541|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=6. október 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=80|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=300|Athugasemdir |- |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]] ||21||7||5||9||24||36||-12||'''26''' |- |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Keflavík|1}}"| ||[[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|Keflavík]] ||21||6||6||9||15||29||-14||'''24''' |- style="background:#FFCCCC;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBV|1}}"| ||'''[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]''' ||21||6||3||12||20||37||-17||'''21''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í''' [[1. deild kvenna í knattspyrnu|'''Lengjudeild''']] |-style="background:#FFCCCC;" |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Selfoss|1}}"| ||'''[[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]]''' ||21||3||2||16||12||40||-28||'''11''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> ====Töfluyfirlit==== ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Neðri hluti 2023!!ÍBV!!Kef!!Sel!!Tin |- |list2 = |align="left"|{{Lið ÍBV}} ||'''XXX'''||1-2||2-1||— |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Keflavík}} ||—||'''XXX'''||1-0||— |- |align="left" |{{Lið Selfoss}} ||—||—||'''XXX'''||1-2 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Tindastóll}} ||7-2||1-1||—||'''XXX''' |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. == Markahæstu leikmenn == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti ! |Nafn ! |Félag ! |Mörk ! |Leikir ! |Mö und ! |Le und ! |Mö úrs ! |Le úrs |-style="background:#FFD700;" |'''1''' |'''[[Bryndís Arna Níelsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=Bryndís Arna Níelsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=86011|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> |{{Lið Valur}} | 15 | 22 | 14 | 18 | 1 | 4 |-style="background:#C0C0C0;" |'''2''' |'''[[Agla María Albertsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=Agla María Albertsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=38462|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> |{{Lið Breiðablik}} | 10 | 23 | 7 | 18 | 3 | 5 |- ! style="background:#D2B48C;" |'''3''' |'''[[Sandra María Jessen]]'''<ref>{{cite web|title=Sandra María Jessen|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=5527|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> |{{Lið Þór/KA}} | 8 | 23 | 6 | 14 | 2 | 5 |- ! style="background:#D2B48C;" |'''3''' |'''[[Katla Tryggvadóttir]]'''<ref>{{cite web|title=Katla Tryggvadóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=57293|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> |{{Lið Þróttur R.}} | 8 | 19 | 6 | 14 | 2 | 5 |- ! style="background:#D2B48C;" |'''3''' |'''[[Katrín Ásbjörnsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=Katrín Ásbjörnsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=18295|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> |{{Lið Breiðablik}} | 8 | 22 | 6 | 17 | 2 | 5 |- ! style="background:#D2B48C;" |'''3''' |'''[[Murielle Tiernan]]'''<ref>{{cite web|title=Murielle Tiernan|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=79915|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> |{{Lið Tindastóll}} | 8 | 20 | 4 | 17 | 4 | 3 |- ! style="background:#D2B48C;" |'''3''' |'''[[Andrea Mist Pálsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=Andrea Mist Pálsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=36753|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> |{{Lið Stjarnan}} | 8 | 23 | 4 | 18 | 4 | 5 |- | 4 |[[:it:Birta Georgsdóttir|Birta Georgsdóttir]]<ref>{{cite web|title=Birta Georgsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=51853|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> |{{Lið Breiðablik}} | 7 | 21 | 6 | 18 | 1 | 3 |} <small> ''Útskýringar: Mö und = mörk skoruð í undankeppninni, Le und = undankeppnisleikir, Mö úrs = mörk skoruð í úrslitaleiknum, Le úrs = úrslitaleikirnir.''</small> == Fróðleikur == {| class="wikitable" style="text-align: center; mArgin: 0 auto;" |- !Sigurvegari Pepsideildar 2023 |- |- |[[Mynd:Valur.png|100px|Valur]]<br/>'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]'''<br/>'''13. Titill''' |} {{Leiktímabil í knattspyrnu kvenna}} {{röð | listi = [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild]] | fyrir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2022|Besta&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2022]] | eftir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024|2024]] }} == Tilvísanir og heimildir == {{reflist|2}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190222&banner-tab=overview|title=Besta deild kvenna 2023|work=KSÍ|accessdate=6. október 2026}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190172&banner-tab=overview|title=Besta deild kvenna - Efri hluti 2023|work=KSÍ|accessdate=6. október 2026}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190176&banner-tab=overview|title=Besta deild kvenna - Efri hluti 2023 - Neðri hluti|work=KSÍ|accessdate=6. október 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2023}} [[Flokkur:Úrvalsdeildir kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] f479gkanuhopbm8s8hk8xivz8fi8e98 0 176584 1981983 1978285 2026-10-06T13:18:47Z Nipas2 54688 Completed 1981983 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Lengjudeild kvenna 2022 | mynd = | ár = '''2022''' | Meistarar = '''{{Lið FH}}''' | upp um deild = '''{{Lið FH}}<br>{{Lið Tindastóll}}''' | spilaðir leikir = 90 | mörk skoruð = 272 (3.02 m/leik) | markahæstur = '''16 mörk'''<br>[[Linli Tu]]&nbsp;({{Lið FHL}}) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = {{Lið FHL}}&nbsp;6-1&nbsp;{{Lið Fjölnir}}<br>[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]]&nbsp;6-1&nbsp;{{Lið Fjölnir}}<br>{{Lið Tindastóll}}&nbsp;5-4&nbsp;[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] | stærsti útisigur = {{Lið Augnablik}}&nbsp;0-5&nbsp;{{Lið FH}}<br>{{Lið Augnablik}}&nbsp;0-5&nbsp;{{Lið Tindastóll}}<br>{{Lið Haukar}}&nbsp;0-5&nbsp;{{Lið Tindastóll}} | tímabil = [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] - [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2023|2023]] |}} Árið '''2022''' verður '''Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna''' haldið í 41. sinn. {{clear}} == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! | Lið ! | Bær ! | Leikvangur ! | Þjálfari !width=140| Staðan [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Augnablik}} | [[Kópavogur]] | [[Kópavogsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Hilmar Þór Sigurjónsson]], [[Kristrún Lilja Daðadóttir]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið FH}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]] | style="text-align: left;"|[[Guðni Eiríksson]], [[Hlynur Svan Eiríksson]], [[Halldór Jón Sigurðsson]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið FHL}} | [[Fellabær]] | [[Fjarðabyggðarhöllin]] | style="text-align: left;"|[[Pálmi Þór Jónasson]], [[Björgvin Karl Gunnarsson]] | 1. s. í [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2. deild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fjölnir}} | [[Reykjavík]] | [[:en:Fjölnisvöllur|Extra völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Júlíus Ármann Júlíusson]], [[Theódór Sveinjónsson]] | 3. s. í [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2. deild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fylkir}} | [[Árbær]] | [[Fylkisvöllur|Würthvöllurinn]] | style="text-align: left;"|[[Jón Steindór Þorsteinsson]], [[Rakel Logadóttir]] | 10. s. í [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2021|Pepsimaxd.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grindavík}} | [[Reykjavík]] | [[Grindavíkurvöllur|Stakkavíkurvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Anton Ingi Rúnarsson]], [[Jón Ólafur Daníelsson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Haukar}} | [[Hafnarfjörður]] | [[:en:Ásvellir|Ásvellir]], [[Origo völlurinn]],<br>[[Reykjaneshöllin]] |style="text-align: left;"|[[Alexandre Fernandez Massot]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið HK}} | [[Kópavogur]] | [[Kórinn]] | style="text-align: left;"|[[Lidija Stojkanović]], [[Guðni Þór Einarsson]] | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Tindastóll}} | [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]] | [[:en:Sauðárkróksvöllur|Sauðárkróksvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Halldór Jón Sigurðsson]] | 9. s. í [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2021|Pepsimaxd.]] |- |style="text-align: left;"| [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] | [[Reykjavík]] | [[Víkingsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[John Henry Andrews]] | 4. sæti |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=60| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||'''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]''' ||18||12||6||0||46||9||17||'''42''' |align="center" rowspan="2"|'''[[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||18||12||5||1||43||15||28||'''41''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] ||18||12||2||4||41||23||18||'''38''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|HK|1}}"| ||[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] ||18||10||4||4||31||17||14||'''34''' |- |5||||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||18||7||6||5||34||26||8||'''27''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Fylkir|1}}"| ||[[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkir]] ||18||4||9||5||17||20||-3||'''21''' |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Grindavík|1}}"| ||[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]] ||18||6||2||10||16||31||-15||'''20''' |- |8||style="background:#{{Fótboltalitur|Augnablik|1}}"| ||[[Augnablik]] ||18||5||1||12||21||36||-15||'''16''' |-class="t-deild-pink" |9||style="background:#{{Fótboltalitur|Haukar|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]]''' ||18||2||2||14||14||47||-33||'''8''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í''' [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2023|'''2. deild''']] |-class="t-deild-pink"' |10||style="background:#{{Fótboltalitur|Fjölnir|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnir]]''' ||18||1||1||16||9||48||-39||'''4''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir unnir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skoruð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Sm = Stig/meðaltal''.</small> == Töfluyfirlit == ''Heimaliðið er vinstra megin''. {{Dökkt þema deild}} {| class="wikitable" align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style=" font-size: 90%; text-align: center" |-style="background:#F0F0F0;" ! align="left" |Lengjudeild 2022 !Aug !&nbsp;FH&nbsp; !FHL !Fjö !Fyl !Gri !Hau !&nbsp;HK&nbsp; !Tin !Vík |- | align="left" |{{Lið Augnablik}} |'''XXX''' |0-5 |0-2 |3-0 |0-2 |0-3 |2-0 |1-2 |0-5 |2-3 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið FH}} |1-0 |'''XXX''' |4-1 |1-0 |0-0 |6-0 |6-0 |0-0 |1-1 |3-2 |- |align="left"|{{Lið FHL}} |3-1 |1-2 |'''XXX''' |6-1 |2-1 |3-0 |3-1 |1-4 |2-3 |1-3 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Fjölnir}} |1-2 |0-0 |0-3 |'''XXX''' |1-4 |0-3 |1-2 |0-1 |0-2 |0-2 |- |align="left"|{{Lið Fylkir}} |1-1 |1-1 |0-0 |1-0 |'''XXX''' |2-1 |2-2 |1-3 |0-1 |0-4 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Grindavík}} |1-4 |0-4 |0-0 |2-0 |0-0 |'''XXX''' |2-0 |2-1 |0-2 |0-0 |- | align="left" |{{Lið Haukar}} |0-3 |0-4 |2-2 |1-2 |3-1 |1-2 |'''XXX''' |0-3 |0-5 |1-2 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið HK}} |1-0 |1-3 |1-1 |4-2 |0-0 |2-0 |4-1 |'''XXX''' |1-1 |1-2 |- | align="left" |{{Lið Tindastóll}} |3-0 |2-2 |2-2 |5-0 |1-1 |2-0 |1-0 |0-1 |'''XXX''' |5-4 |-style="background:#F0F0F0;" | align="left" |[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] |3-2 |0-3 |1-1 |6-1 |0-0 |3-0 |2-0 |2-1 |1-2 |'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 9. september 2022''.<ref>{{cite web|title=Lengjudeild kvenna 2022 markahæstir|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190197&banner-tab=overview|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate= 10. september 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=400|Nafn !width=120|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Linli Tu]]''' | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | 23 | | 17 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Murielle Tiernan]]''' | {{Lið Tindastóll}} | 15 | | 17 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Christabel Oduro]]''' | [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] | 12 | | 17 |- | 4 | [[Telma Hjaltalín Þrastardóttir]] | {{Lið FH}} | 10 | | 17 |} {{1. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[1. deild kvenna í knattspyrnu|Lengjudeild]] | fyrir = [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2021|Lengjudeild&nbsp;kvenna&nbsp;2021]] | eftir = [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2023|Lengjudeild&nbsp;kvenna&nbsp;2023]] }} == Tilvísanir og heimildir == {{reflist|2}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=43703|title=Lengjudeild kvenna 2022|work=KSÍ|accessdate=27. september 2023}} {{Knattspyrna á Íslandi 2022}} [[Flokkur:1. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] 1uo8yhn1dz7dl4tvhzq4h5240h70lp5 0 176716 1982009 1981409 2026-10-06T16:13:43Z Nipas2 54688 1982009 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Besta deild kvenna 2022 | mynd = [[Mynd:BestaLeague.png|250px]] | ár = '''2022''' | Meistarar = '''{{Lið Valur}}''' | fallið lið = '''{{Lið Afturelding}}'''<br/>'''{{Lið KR}}''' | spilaðir leikir = '''90''' | mörk skoruð = 308 (3.42 m/leik) | markahæstur = '''11 mörk'''<br>[[Jasmín Erla Ingadóttir]] ({{Lið Stjarnan}}) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = {{Lið Breiðablik}} 9-2 {{Lið ÍBV}} | stærsti útisigur = {{Lið Þór/KA }}2-5 {{Lið Stjarnan}} | tímabil = [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] - [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023|2023]] |}} Árið '''2022''' var '''Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna''' haldið í 51. sinn. {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=120| Lið ! | Bær ! | Leikvangur ! | Þjálfari ! | Staðan [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Afturelding}} | [[Mosfellsbær]] | [[Malbikstöðin að Varmá]] | style="text-align: left;"|[[Alexander Aron Davorsson]] og [[Bjarki Már Sverrisson]] | [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2021#Stigatafla|2. sæti í Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Breiðablik}} | [[Kópavogur]] | [[Kópavogsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Ásmundur Arnarsson]] og [[Kristófer Sigurgeirsson]] | 2. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍBV}} | [[Vestmannaeyjar]] | [[Hásteinsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Jonathan Ricardo Glenn]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Keflavík}} | [[Keflavík]] | [[Keflavíkurvöllur |HS Orku völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Gunnar Magnús Jónsson]] | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið KR}} | [[Reykjavík]] | [[Meistaravellir (knattspyrnuvöllur)|Meistaravellir]] | style="text-align: left;"|[[Jóhannes Karl Sigursteinsson]] | [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2021#Stigatafla|1. sæti í Lengjud.]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Selfoss}} | [[Selfoss]] | [[Selfossvöllur|Jáverk-völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Björn Sigurbjörnsson]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Stjarnan}} | [[Garðabær]] | [[Stjörnuvöllur|Samsung völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Kristján Guðmundsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Valur}} | [[Reykjavík]] | [[Vodafonevöllur|Origo völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Matthías Guðmundsson]] og [[Pétur Pétursson (f. 1959)|Pétur Pétursson]] | 1. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þór/KA}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | style="text-align: left;"|[[Perry John James Mclachlan]] og [[Jón Stefán Jónsson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"| [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] | [[Reykjavík]] | [[AVIS völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Nik Anthony Chamberlain]] | 3. sæti |} == Staðan í deildinni == ===Stigatafla=== ''Staðan eftir 18. umferð, 1. október 2022''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2022|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=43702|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=13. október 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=80|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig ! |Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' ||18||13||4||1||51||10||41||'''43''' |align="center" |'''Forkeppni Meistaradeildar Evrópu''' |- |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]] ||18||11||4||3||45||16||39||'''37''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||[[Breiðablik UBK|Breiðablik]] ||18||10||3||5||41||13||28||'''33''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] ||18||10||1||7||37||24||13||'''31''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Selfoss|1}}"| ||[[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]] ||18||8||5||5||24||17||7||'''29''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBV|1}}"| ||[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]] ||18||8||5||5||27||28||-1||'''29''' |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]] ||18||5||2||11||25||47||-22||'''17''' |- |8||style="background:#{{Fótboltalitur|Keflavík|1}}"| ||[[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|Keflavík]] ||18||5||1||12||21||39||-18||'''16''' |- style="background:#FFCCCC;" |9||style="background:#{{Fótboltalitur|Afturelding|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Afturelding|Afturelding]]''' ||18||4||0||14||17||50||-33||'''12''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í''' [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2023|'''Lengjudeild''']] |- style="background:#FFCCCC;" |10||style="background:#{{Fótboltalitur|KR|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]''' ||18||3||1||14||20||64||-42||'''10''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> == Töfluyfirlit == ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style=" font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Besta deild 2022!!Aft!!Bre!!ÍBV!!Kef!!&nbsp;KR&nbsp;!!Sel!!Stj!!Val!!Þ/K!!Þró |- | align="left" |{{Lið Afturelding}} |'''XXX'''||1-6||0-1||2-3||2-1||1-4||1-3||1-3||1-2||0-2 |- style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Breiðablik}} |3-0||'''XXX'''||0-1||3-0||5-0||1-0||3-0||0-1||4-1||2-3 |- | align="left" |{{Lið ÍBV}} ||3-0||0-0||'''XXX'''||3-2||3-1||0-1||1-1||0-3||5-4||1-2 |- style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Keflavík}} ||1-2||1-0||1-2||'''XXX'''||1-3||0-2||1-0||0-5||1-3||1-2 |- | align="left" |{{Lið KR}} ||1-0||0-4||0-2||0-4||'''XXX'''||3-5||1-2||0-6||3-2||1-3 |- style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Selfoss}} ||0-1||2-0||0-0||0-0||3-1||'''XXX'''||1-1||0-1||2-0||1-1 |- | align="left" |{{Lið Stjarnan}} ||7-1||2-2||4-0||4-0||5-1||3-1||'''XXX'''||0-2||5-0||2-0 |- style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Valur}} ||6-1||1-1||1-1||3-0||9-1||1-1||1-1||'''XXX'''||3-0||2-0 |- | align="left" |{{Lið Þór/KA}} ||0-1||0-4||3-3||3-2||3-3||0-1||0-4||2-1||'''XXX'''||1-0 |- style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Þróttur R.}} ||4-2||0-3||5-1||2-3||5-0||3-0||0-1||1-2||4-1||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Mörk ! |Félag ! |Leikmaður ! |Athugasemd |-style="background:#FFD700;" | 11||{{Lið Stjarnan}}||'''[[Jasmín Erla Ingadóttir]]'''||Gullskór |-style="background:#C0C0C0;" | 9||{{Lið Stjarnan}}<br>{{Lið Stjarnan}}<br>{{Lið Þróttur R.}}||'''[[Katrín Ásbjörnsdóttir]]'''<br>'''[[Gyða Kristín Gunnarsdóttir]]'''<br>'''[[Danielle Julia Marcano]]'''||Silfurskór |- align="center" rowspan=3 |- |-style="background:#CD7F32;" | 8||{{Lið Selfoss}}<br>{{Lið Selfoss}}<br>[[Þór/KA]]||'''[[Brenna Lovera]]'''<br>'''[[Cyera Makenzie Hintzen]]'''<br>'''[[Sandra María Jessen]]'''||Bronsskór |- align="center" rowspan=3 |} == Fróðleikur == {| class="wikitable" style="text-align: center; mArgin: 0 auto;" |- !Sigurvegari Pepsideildar 2022 |- |- |[[Mynd:Valur.png|100px|Valur]]<br/>'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]'''<br/>'''13. Titill''' |} {{Leiktímabil í knattspyrnu kvenna}} {{röð | listi = [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild]] | fyrir = [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2021|Pepsimaxdeild&nbsp;kvenna&nbsp;2021]] | eftir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023|Besta&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2023]] }} == Tilvísanir og heimildir == {{reflist|2}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190196&banner-tab=overview|title=Besta deild kvenna 2022|work=KSÍ|accessdate=6. október 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2022}} [[Flokkur:2022]] [[Flokkur:Úrvalsdeildir kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] 3s5z6s3xrr90quv63rlds1818racqjn 2 184338 1982008 1980885 2026-10-06T16:08:16Z MáneyMánadóttir 103358 /* Ýmsar hugsanir */ 1982008 wikitext text/x-wiki {{Kassar byrja|Notandaupplýsingar}} {{#babel:is-2}} {{Kassar enda}} :''Það má vera að ég sé dreymin / En þú, þú ert íslenski draumurinn'' :: &mdash; [[Bríet (söngkona)|Bríet]], [[Logi Pedro]], [[Unnsteinn Manúel]], ''Íslenski draumurinn'' '''Vertu sæl(l) og velkomin(n)!''' Máney heiti ég og Mánadóttir er ég. Ég er ekki frá Íslandi og bý heldur ekki þar (þó að ég óskaði mér kannski að ég hefði fæðst og alist upp á Fróni) , en hefur áhuga á landi og á íslensku máli. Ég er skynsegin/einhverf. Það er stundum sagt að einhverfir hafa oft sín séráhugamál; ég trúi því ekki alveg en ef svo er þá er íslenskan kannski mitt. Þú getur skrifað mér skilaboð á íslensku á spjallsíðunni minni ef þú vilt. Athugaðu samt að ég sé oft upptekin og geti ekki svarað strax. Svo er ég líka oft feimin, kannski meira að segja of feimin til að svara þér. Íslenskan mín er alls ekki fullkomin, ég veit það vel. En ef það eru einhverjar villur í því sem ég segi eða skrifa, eða ef það mætti orða betur eitthvað sem ég skrifaði, þá afsakaðu þetta vinsamlegast, leiðréttu bara (líka t.d. hérna á þessari síðu) og láttu mig svo vita. Það er besta leið fyrir mig til að læra. Mig langar að gera það sem ég kann til að styðja íslenskuna, þetta ástkæra, ylhýra mál sem er svo fallegt. == Ýmsar hugsanir == === Spurnarorð í íslensku === * ''hver'' og ''hvor'' eru '''spurnarfornöfn.''' * ''hvílíkur'' er flokkað sem '''spurnarfornafn''' en svo segir BÍN að ''[d]æmi um veika beygingu eru til og þess vegna er ógerlegt annað en að greina orðið sem lýsingarorð[.]'' Sjálf myndi ég samt flokka ''hvílíkur'' sem '''spurnarákvæðisorð''' (e. ''interrogative determiner''). * ''hvaða'' sýnist mér líka vera '''spurnarfornafn''' þó að það fallbeygist ekki. * ''hvaðan'', ''hvar'', ''hvenær'', ''hví'', ''hve'', ''hvert'' og ''hversu'' eru '''spurnaratviksorð.''' * ''hvernig'' getur verið '''spurnaratviksorð''' (''Hvernig gengur?'') en líka '''spurnarákvæðisorð''' (''Hvernig ís viltu?''). * ''af hverju'', ''til hvers'', ''hvers vegna'' eru kannski best flokkuð sem '''spurnaratviksliðir''' (e. ''interrogative adverbials''), eða kannski '''spurnarforsetningarliðir''' þó mér finnist betra að leggja áherslu á atvikslega eðlið þeirra en ekki forsetningarnar í þeim. * ''hvers konar'', ''hvers lags'', ''hvers slags'' og ''hvers kyns'' myndi ég kalla '''spurnarákvæðisliðir.''' Samt eru þau skráð sem lýsingarorð í BÍN sem rituð eru í tveim orðum og þess vegna ætti ég kannski flokka þau sem '''spurnarákvæðisorð''' sem rituð eru í þveim orðum. Hér sýnist hugtökin/orð ''spurnarákvæðisorð,'' ''spurnaratvikisliður'', ''spurnarforsetningarliður'' og ''spurnarákvæðisliður'' ekki vera til í íslensku eða íslenskri málfræði hingað til. Ég sjálf er auðvitað enginn sérfræðingur í tungumálum heldur bara nemi. === ''gaman'' sem nafnorð/lýsingarorð === Það er hægt að segja ''það var mjög gaman í gærkvöldi'' og þar er ''mjög'' atviksorð þó að ''gaman'' sé nafnorð. Það sama má ekki segja um "venjuleg" nafnorð; t.d. er ekki hægt að segja ''*það var mjög skemmtun í gærkvöldi.'' Er ''gaman'' þá líka til sem lýsingarorð? En ef það er svona, hví segir maður þá ekki ''*partíið var mjög gaman''? Mér sýnist ''gaman'' vera hér eins konar bland af nafnorði og lýsingarorði: kannski "tvíorð". == Uppáhaldssíður mínar == :''Norðurljósin skrifa nafnið þitt í nótt'' :: &mdash; [[Todmobile]], ''Lommér að sjá'' * Listar: ** [[Listi yfir íslensk eiginnöfn karlmanna]] ** [[Listi yfir íslensk eiginnöfn kvenna]] ** [[Listi yfir kynhlutlaus íslensk eiginnöfn]] ** [[Listi yfir íslensk millinöfn]] *** [[:Flokkur:Íslensk mannanöfn sem notuð eru sem karl- og kvenmannsnöfn]] *** [[:Flokkur:Íslensk mannanöfn sem áður voru notuð sem karl- og kvenmannsnöfn]] * Nöfn eftir notkun: ** [[Íslensk mannanöfn eftir notkun|Algengustu nöfn]] ** [[Íslensk mannanöfn sem hafa þrjá til níu nafnhafa|Þrjá til níu nafnhafar]] ** [[Íslensk mannanöfn sem hafa tvo nafnhafa|Tvo nafnhafar]] ** [[Íslensk mannanöfn sem hafa einn nafnhafa (A-J)|Einn nafnhafi (A–J)]] ** [[Íslensk mannanöfn sem hafa einn nafnhafa (K-Ö)|Einn nafnhafi (K–Ö)]] == Hrossanöfn == :''Sturlungar riðu þeysireið á þingið, / fremstur var hestur með hringvafið fax'' :: &mdash; [[Bubbi]], ''12 hvítir hestar'' * [[Notandi:MáneyMánadóttir/Listi yfir íslensk stóðhestanöfn]] * [[Notandi:MáneyMánadóttir/Listi yfir íslensk hryssunöfn]] == Ávextir == * [[Notandi:MáneyMánadóttir/Listi yfir ávexti]] == Ýmislegt gagnlegt == * [[wiktionary:Appendix:Icelandic Swadesh list]] subeh61ij6yn7sdjl7omjl5rzqey1t7 0 188411 1982004 1936507 2026-10-06T15:41:47Z TKSnaevarr 53243 /* Æviágrip */ 1982004 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Alassane Ouattara | mynd = Alassane Ouattara - 2024 (cropped).jpg | myndatexti1 = Alassane Ouattara árið 2024. | titill= Forseti Fílabeinsstrandarinnar | stjórnartíð_start = 4. desember 2010 | stjórnartíð_end = | forsætisráðherra = [[Guillaume Soro]]<br />[[Jeannot Ahoussou-Kouadio]]<br />[[Daniel Kablan Duncan]]<br />[[Amadou Gon Coulibaly]]<br />[[Hamed Bakayoko]]<br />[[Patrick Achi]]<br />[[Robert Beugré Mambé]] | vara_forseti = [[Daniel Kablan Duncan]]<br>[[Tiémoko Meyliet Koné]] | forveri = [[Laurent Gbagbo]] | titill2= Forsætisráðherra Fílabeinsstrandarinnar | stjórnartíð_start2 = 7. nóvember 1990 | stjórnartíð_end2 = 9. desember 1993 | forseti2 = [[Félix Houphouët-Boigny]] | forveri2 = [[Félix Houphouët-Boigny]] | eftirmaður2 = [[Daniel Kablan Duncan]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1942|1|1}} | fæðingarstaður = [[Dimbokro]], [[Fílabeinsströndin]]ni | stjórnmálaflokkur = [[Lýðræðisflokkurinn (Fílabeinsströndin)|Lýðræðisflokkurinn]] (fyrir 1994)<br>[[Lýðveldisfylkingin (Fílabeinsströndin)|Lýðveldisfylkingin]] (1994–) | maki = Barbara Jean Davis (g. 1966, skilin)​<br>Dominique Nouvian ​(g. 1991) | börn = 2 | háskóli = [[Drexel-háskóli]] ([[Baccalaureus Scientiarum|BS]])<br>[[Pennsylvaníuháskóli]] ([[Magister in Artibus|MA]], [[Philosophiae Doctor|PhD]]) }} '''Alassane Dramane Ouattara''' (f. 1. janúar 1942) er stjórnmálamaður frá [[Fílabeinsströndin|Fílabeinsströndinni]] sem hefur verið forseti Fílabeinsstrandarinnar frá árinu 2010. Ouattara er hagfræðingur og hefur starfað fyrir [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðinn]]<ref name="BBC-Online">[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12934834 "Ivory Coast's Alassane Ouattara in profile"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620091406/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12934834 |date=20 June 2018 }}, [[BBC News]], 11. apríl 2011.</ref> og [[Seðlabanki Vestur-Afríkuríkja|Seðlabanka Vestur-Afríkuríkja]]. Hann var forsætisráðherra Fílabeinsstrandarinnar frá nóvember 1990 til desember 1993 í stjórnartíð [[Félix Houphouët-Boigny]] forseta.<ref name=IMF>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/np/omd/bios/Ado.htm |title=Profile at IMF website |access-date=2011-04-11 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20051221095339/http://www.imf.org/external/np/omd/bios/Ado.htm |archive-date=21 December 2005 |df=dmy}}, 12. desember 2005.</ref><ref name=ADO>[http://www.ado.ci/ CV at Ouattara's website] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071109032129/http://www.ado.ci/ |date=9 November 2007}}.</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/world/a-tale-of-2-presidents-1.987162 |title=A tale of 2 presidents |publisher=CBC News |date=25 March 2011 |access-date=26 January 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026051547/https://www.cbc.ca/news/world/a-tale-of-2-presidents-1.987162 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://dailytrust.dailytrust.com/index.php?option=com_content&view=article&id=10022:gbagbo-preventing-ecowas-military-misadventure-in-cote-divoire&catid=7:opinion&Itemid=12 |title=Gbagbo: Preventing ECOWAS military misadventure in Cote d'Ivoire |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708221638/http://dailytrust.dailytrust.com/index.php?option=com_content&view=article&id=10022%3Agbagbo-preventing-ecowas-military-misadventure-in-cote-divoire&catid=7%3Aopinion&Itemid=12 |archive-date=8 July 2011}}</ref> Ouattara varð forseti [[Lýðræðisflokkurinn (Fílabeinsströndin)|Lýðveldisfylkingarinnar]], stjórnmálaflokks á Fílabeinsströndinni, árið 1999. == Æviágrip == Alassane Ouattara fæddist á Fílabeinsströndinni en ólst upp í [[Búrkína Fasó]], landi foreldra sinna.<ref>{{Tímarit.is|5365607|Bakarinn loksins bakaður?|blað=Morgunblaðið|útgáfudagsetning=2. apríl 2011|blaðsíða=28|höfundur=Bogi Þór Arason}}</ref> Ouattara nam við [[Pennsylvaníuháskóli|Pennsylvaníuháskóla]] í Bandaríkjunum og útskrifaðist með mastersgráðu í hagfræði árið 1967 og doktorsgráðu árið 1972. Hann vann frá 1968 til 1990 hjá [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]]. Í nóvember árið 1990 skipaði [[Félix Houphouët-Boigny]] forseti Fílabeinsstrandarinnar Ouattara forsætisráðherra. Þegar Houphouët-Boigny lést árið 1993 var Ouattara nefndur sem mögulegur eftirmaður hans en hann tapaði baráttunni um forsetaembættið fyrir [[Henri Konan Bédié]].<ref name=dv>{{Tímarit.is|6379923|Uppgangur og hnignun á Fílabeinsströndinni|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=13. apríl 2011|blaðsíða=16|höfundur=Björn Teitsson}}</ref> Frá 1994 til 1999 vann hann aftur fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Hann hefur alfarið einbeitt sér að landspólitík Fílabeinsstrandarinnar frá árinu 1999. Ouattara er múslimi og kemur frá norðurhluta Fílabeinsstrandarinnar. Þess vegna var honum ekki leyft að bjóða sig fram til forseta árin 1995 og 2000. Dregið var í efa að foreldrar hans hefðu haft ríkisfang í landinu. Stjórnmálaflokkur Ouattara varð hlutskarpastur í sveitarstjórnarkosningum árið 2001 og hugsanlegt er að hann hefði getað unnið forsetakosningarnar 2000 ef hann hefði fengið leyfi til framboðs. Þegar [[fyrsta borgarastyrjöld Fílabeinsstrandarinnar]] braust út árið 2002 flúði Ouattara land af ótta um líf sitt og fór í útlegð til [[Gabon]] og [[Frakkland]]s. === Forseti === Þegar boðað var til fyrstu forsetakosninganna á Fílabeinsströndinni frá árinu 2000 vann Ouattara sigur í annarri umferð þann 28. nóvember 2010 (enginn hafði hlotið meirihluta í fyrstu umferðinni). Andstæðingur Ouattara, sitjandi forsetinn [[Laurent Gbagbo]], neitaði að viðurkenna ósigur en alþjóðasamfélagið viðurkenndi Ouattara sem réttkjörinn forseta, þar á meðal [[Afríkusambandið]], [[öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]], [[Evrópusambandið]] (sérstaklega fyrrverandi herraþjóð Fílabeinsstrandarinnar, Frakkland) og [[Bandaríkin]]. Út braust [[Önnur borgarastyrjöld Fílabeinsstrandarinnar|önnur borgarastyrjöld]] milli stuðningsmanna Gbagbo og Ouattara en [[friðargæslusveitir Sameinuðu þjóðanna]] skárust í leikinn til stuðnings Ouattara.<ref>{{Tímarit.is|6379798|Gbagbo rambar á barmi falls|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=6. apríl 2011|blaðsíða=19|höfundur=Björn Teitsson}}</ref> Með þeirra hjálp var Gbagbo komið frá völdum og Ouattara var staðfestur sem nýr forseti Fílabeinsstrandarinnar í apríl 2011.<ref>{{Tímarit.is|6379965|Blóðug átök um áratugaskeið|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=15. apríl 2011|blaðsíða=26|höfundur=Björn Teitsson}}</ref> Ouattara var endurkjörinn árið 2015. Stjórnarskrá Fílabeinsstrandarinnar kveður á um að forsetinn megi aðeins gegna tveimur kjörtímabilum en Ouattara bauð sig engu að síður fram í þriðja skipti árið 2020 og færði rök fyrir því að þar sem stjórnarskránni hefði verið breytt árið 2016 teldust fyrstu tvö kjörtímabil hans ekki með.<ref>{{Kilde www|url=https://www.dw.com/en/ivory-coast-court-clears-president-ouattaras-contentious-third-term-bid/a-54928804|tittel=Ivory Coast court clears President Ouattara's contentious third-term bid|besøksdato=2021-03-12|dato=2020-09-15|fornavn=|etternavn=|språk=en-GB|verk=Deutsche Welle (www.dw.com)}}</ref> Framboð Ouattara var harðlega gagnrýnt og stjórnarandstaðan sniðgekk kosningarnar.<ref>{{Vefheimild|titill=Forseti Fílabeinsstrandarinnar hvetur til rósemi|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2020-10-31-forseti-filabeinsstrandarinnar-hvetur-til-rosemi|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 31. október 2020|skoðað=29. október 2025|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Í kosningunum 31. október 2020 fékk Ouattara 94,27% atkvæðanna.<ref>{{Vefheimild|titill= Ou­attara hlaut 94 prósent at­kvæða|url=https://www.visir.is/g/20202032666d/ou-attara-hlaut-94-prosent-at-kvaeda|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 3. nóvember 2020 |skoðað=29. október 2025|höfundur=Atli Ísleifsson}}</ref> Ouattara boðaði í upphafi að hann myndi ekki bjóða sig fram aftur í forsetakosningum Fílabeinsstrandarinnar árið 2025. Honum snerist hins vegar hugur eftir að tilvonandi eftirmaður hans, forsætisráðherrann [[Amadou Gon Coulibaly]], lést skyndilega árið 2020. Ouattara gaf því kost á sér á ný og bannaði helstu keppinautum sínum, fyrrum forsetanum Laurent Gbagbo og [[Tidjane Thiam]], fyrrverandi forstjóra [[Credit Suisse]], að bjóða sig fram.<ref>{{Vefheimild|titill=Stefnir í umdeildan kosningasigur Ouattara|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2025/10/25/stefnir_i_umdeildan_kosningasigur_ouattara/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 25. október 2025 |skoðað=29. október 2025}}</ref> Ouattara var lýstur sigurvegari kosninganna þann 28. október 2025.<ref>{{Vefheimild|titill=Ouattara lýstur sigurvegari á Fílabeinsströndinni|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-10-28-ouattara-lystur-sigurvegari-a-filabeinsstrondinni-457294|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 28. október 2020|skoðað=29. október 2025}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill=Forseti Fílabeinsstrandarinnar |frá=4. desember 2010 |til= |fyrir=[[Laurent Gbagbo]] |eftir=Enn í embætti }} {{Erfðatafla |titill=Forsætisráðherra Fílabeinsstrandarinnar |frá=7. nóvember 1990 |til=9. desember 1993 |fyrir=[[Félix Houphouët-Boigny]] |eftir=[[Daniel Kablan Duncan]] }} {{Töfluendir}} {{DEFAULTSORT:Ouattara, Alassane}} {{f|1942}} [[Flokkur:Forsetar Fílabeinsstrandarinnar]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Fílabeinsstrandarinnar]] 5kabpawhhgxzs6u23h05aqbo27qr4ta 10 192257 1982109 1973938 2026-10-07T10:51:14Z Nipas2 54688 1982109 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Knattspyrna á Íslandi 2026 | title = Knattspyrna á Íslandi 2026 | above = | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = Deildarkeppnir | list1 = {{Navbox|child |group2 = Karlar |list2= [[Besta deild karla í knattspyrnu 2026|Besta deild]] · [[Inkassodeild karla í knattspyrnu 2026|Inkassodeild]] · [[2. deild karla í knattspyrnu 2026|2. deild]] · [[3. deild karla í knattspyrnu 2026|3. deild]] · [[4. deild karla í knattspyrnu 2026|4. deild]] |group3= Konur |list3 = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2026|Besta deild]] · [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2026|Lengjudeild]] · [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2026|2. deild]] }} | group2 = Bikarkeppnir | list2 = {{Navbox|child |group1 = Mjólkurbikarinn |list1 = [[Úrslitaleikur Mjólkurbikars karla 2026|Mjólkurbikar karla]] · [[Mjólkurbikar kvenna í knattspyrnu 2026|Mjólkurbikar kvenna]] |group2 = Lengjubikarinn |list2 = [[Lengjubikar karla í knattspyrnu 2026|Lengjubikar karla]] · [[Lengjubikar kvenna í knattspyrnu 2026|Lengjubikar kvenna]] |group3 = Meistarakeppni KSÍ |list3 = [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu 2026|Meistarakeppni karla]] · [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu 2026|Meistarakeppni kvenna]] }} | group3 | list3 = {{Navbox|child |above = '''Félagslið''' |group1 = Besta deild karla |list1 = |group2 = Besta deild kvenna |list2 = [[Breiðablik]] · [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]] · [[Knattspyrnufélagið Fram]] · {{Lið Grindavík/Njarðvík}} · [[Íþróttabandalag Vestmannaeyja]] · [[Ungmennafélagið Stjarnan]] · [[Knattspyrnufélagið Valur]] · [[Knattspyrnufélagið Víkingur]] · [[Þór Akureyri|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]] · [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] | group4 | list4 = {{Navbox|child |above = '''[[Snið:Knattspyrna á Íslandi 2025|2025]]''' <-- '''·''' --> '''[[Snið:Knattspyrna á Íslandi 2027|2027]]''' }} }} }} <noinclude> [[Flokkur:Knattspyrnusnið]] </noinclude> 7papzbx28sdqla3ojmyhxt50u64c9ml 0 193029 1981998 1981270 2026-10-06T15:02:53Z Nipas2 54688 COmpleted adding new top scorer table 1981998 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Besta deild kvenna 2024 | mynd = [[Mynd:BestaLeague.png|250px]] | ár = '''2024''' | Meistarar = '''{{Lið Breiðablik}}''' | fallið lið = '''{{Lið Keflavík}}'''<br/>'''{{Lið Fylkir}}''' | spilaðir leikir = '''111''' | mörk skoruð = 355 (3.20 m/leik) | markahæstur = '''22 mörk'''<br>[[Sandra María Jessen]] ([[Þór/KA]]) | haldið hreinu = {{Lið Tindastóll}} 3-3 {{Lið Þór/KA}} | stærsti heimasigur = Valur 7-2 Víkingur R. | stærsti útisigur = FH 0-4 Þór/KA<br>FH 2-4 Valur | tímabil = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023|2023]] - [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]] |}} Árið '''2024''' var '''Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna''' haldið í 53. sinn. {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! width=120| Lið ! | Bær ! | Leikvangur ! | Þjálfari og aðstoðarþjálfari (aðs) ! width=200| Staðan [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023|2023]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Breiðablik}} | [[Kópavogur]] | [[Kópavogsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Nik Anthony Chamberlain]] | [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023#Efri hluti|2. sæti í Besta deild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið FH}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]] | style="text-align: left;"|[[Guðni Eiríksson]], [[Hlynur Svan Eiríksson]] | [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023#Efri hluti|6. sæti í Besta deild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fylkir}} | [[Árbær]] | [[Fylkisvöllur|Würth völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Gunnar Magnús Jónsson]] | [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2023#Stigatafla|2. s. í Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Keflavík}} | [[Keflavík]] | [[Keflavíkurvöllur|HS Orku völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Guðrún Jóna Kristjánsdóttir]] | [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023#Neðri hluti|8. sæti í Besta deild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Stjarnan}} | [[Garðabær]] | [[Stjörnuvöllur|Samsung völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Jóhannes Karl Sigursteinsson]] | [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023#Efri hluti|4. sæti í Besta deild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Tindastóll}} | [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]] | [[Sauðárkróksvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Halldór Jón Sigurðsson]], [[Konráð Freyr Sigurðsson]] | [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023#Efri hluti|7. sæti í Besta deild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Valur}} | [[Reykjavík]] | [[Valsvöllur|N1-Völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Pétur Pétursson (f. 1959)|Pétur Pétursson]] | [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023#Efri hluti|Meistarar 2023]] |- |style="text-align: left;"| [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] | [[Reykjavík]] | [[Víkingsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[John Henry Andrews]], [[John Henry Andrews]], [[Kristófer Sigurgeirsson]] | [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2023#Stigatafla|1. s. í Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þór/KA}} | [[Akureyri]] | [[Þórsvöllur|VÍS völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Jóhann Kristinn Gunnarsson]] | [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023#Efri hluti|5. sæti í Besta deild]] |- |style="text-align: left;"| [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] | [[Reykjavík]] | [[AVIS völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Ólafur Helgi Kristjánsson]] | [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023#Efri hluti|3. sæti í Besta deild]] |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan eftir 18. umferð, 25. ágúst 2024''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2024|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190133&banner-tab=overview|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=30. september 2024}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=300|Athugasemdir |-style="background:#87CEFA;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' ||18||16||1||1||48||16||32||'''49''' | align="center" rowspan="6"|'''Forkeppni í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024#Efri hluti|efri hluta]]''' |-style="background:#87CEFA;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||18||16||0||2||46||9||37||'''48''' |-style="background:#87CEFA;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||'''[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]]''' ||18||9||3||6||40||28||12||'''30''' |-style="background:#87CEFA;" |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]]''' ||18||8||5||5||28||29||-1||'''29''' |-style="background:#87CEFA;" |5||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||'''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]''' ||18||8||1||9||30||36||-6||'''25''' |-style="background:#87CEFA;" |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]]''' ||18||7||2||9||23||27||-4||'''23''' |- style="background:#FFCCCC;" |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]''' ||18||6||3||9||22||34||-12||'''21''' | align="center" rowspan="4"| '''Forkeppni í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024#Neðri hluti|neðri hluta]]''' |- style="background:#FFCCCC;" |8||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||18||3||4||11||20||41||-21||'''13''' |- style="background:#FFCCCC;" |9||style="background:#{{Fótboltalitur|Fylkir|1}}"| ||'''[[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkir]]''' ||18||2||4||12||17||34||-17||'''10''' |- style="background:#FFCCCC;" |10||style="background:#{{Fótboltalitur|Keflavík|1}}"| ||'''[[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|Keflavík]]''' ||18||3||1||14||16||36||-20||'''10''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Besta deild 2024!!Bre!!&nbsp;FH&nbsp;!!Fyl!!Kef!!Stj!!Tin!!Val!!Vík!!Þ/K!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||3-0||1-0||3-0||5-1||3-0||2-1||4-0||4-2||3-0 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið FH}} ||0-4||'''XXX'''||3-1||1-0||1-2||4-1||2-4||2-2||0-4||1-0 |- |align="left"|{{Lið Fylkir}} ||0-2||0-3||'''XXX'''||4-2||0-1||4-1||1-4||0-0||2-2||1-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Keflavík}} ||0-2||3-4||1-0||'''XXX'''||2-3||0-2||1-2||1-2||0-1||1-0 |- |align="left" |{{Lið Stjarnan}} ||0-1||4-3||2-1||1-0||'''XXX'''||0-2||1-1||1-2||1-4||1-2 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Tindastóll}} ||0-1||0-1||3-0||1-1||0-0||'''XXX'''||1-4||1-1||3-3||1-2 |- |align="left" |{{Lið Valur}} ||1-0||3-1||2-0||2-1||4-0||3-1||'''XXX'''||7-2||3-1||1-0 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Víkingur R.}} ||2-1||3-2||2-2||0-1||3-2||5-1||0-2||'''XXX'''||1-2||0-0 |- |align="left"|{{Lið Þór/KA}} ||0-3||0-1||3-1||4-0||2-2||5-0||1-2||0-2||'''XXX'''||2-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||2-4||2-1||1-0||4-2||1-0||4-2||1-2||0-1||2-4||'''XXX''' |} == Efri hluti == === Stigatafla === ''Staðan eftir 23. umferð, 5. október 2024''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2024 - efri hluti|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190137&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=30. september 2024}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig ! |Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||23||20||1||2||64||13||51||'''61''' |align="center" |'''Forkeppni Meistaradeildar Evrópu''' |-style="background:#EAFFEA;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' ||23||19||3||1||54||18||36||'''60''' |align="center" |'''Þátttakendur Meistaradeildar Evrópu undankeppni''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] ||23||10||6||7||34||36||-2||'''36''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]] ||23||10||4||9||42||36||6||'''34''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] ||23||8||5||10||29||33||-4||'''29''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]] ||23||8||1||14||32||49||-17||'''25''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Efri hluti 2024!!Bre!!&nbsp;FH&nbsp;!!Val!!Vík!!Þ/K!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||4-2||—||4-0||6-1||— |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið FH}} ||—||'''XXX'''||—||0-3||—||0-3 |- |align="left"|{{Lið Valur}} ||0-0||2-0||'''XXX'''||—||—||1-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Víkingur R.}} ||—||—||1-2||'''XXX'''||—||1-1 |- |align="left"|{{Lið Þór/KA}} ||—||1-0||0-1||0-1||'''XXX'''||— |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||1-4||—||—||—||0-0||'''XXX''' |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. == Neðri hluti == === Stigatafla === ''Staðan eftir 21. umferð, 14. september 2024''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2024 - neðri hluti|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190140&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=30. september 2024}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig ! |Athugasemdir |- |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]] ||21||7||4||10||29||41||-12||'''25''' |- |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]] ||21||5||4||12||26||44||-18||'''19''' |- style="background:#FFCCCC;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Keflavík|1}}"| ||'''[[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|Keflavík]]''' ||21||4||2||15||25||43||-18||'''14''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2024|Lengjudeild]]''' |- style="background:#FFCCCC;" |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Fylkir|1}}"| ||'''[[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkir]]''' ||21||3||4||14||20||42||-22||'''13''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Neðri hluti 2024!!Fyl!!Kef!!Stj!!Tin |- |list2 = |align="left"|{{Lið Fylkir}} ||'''XXX'''||1-4||—||— |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Keflavík}} ||—||'''XXX'''||4-4||— |- |align="left"|{{Lið Stjarnan}} ||1-2||—||'''XXX'''||2-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Tindastóll}} ||3-0||2-1||—||'''XXX''' |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. == Markahæstu leikmenn == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti ! |Nafn ! |Félag ! |Mörk ! |Leikir ! |Mö und ! |Le und ! |Mö úrs ! |Le úrs |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Sandra María Jessen]]'''<ref>{{cite web|title=Sandra María Jessen|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=5527|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | [[Þór/KA]] | 22 | 23 | 20 | 18 | 2 | 5 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Jordyn Rhodes]]'''<ref>{{cite web|title=Jordyn Rhodes|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=84640|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | {{Lið Tindastóll}} |12 |21 |10 |18 |2 |3 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Vigdís Lilja Kristjánsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=Vigdís Lilja Kristjánsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=42425|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 11 | 23 | 10 | 18 | 1 | 5 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Andrea Rut Bjarnadóttir]]'''<ref>{{cite web|title=Andrea Rut Bjarnadóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=57385|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 11 | 21 | 7 | 16 | 4 | 5 |- | '''4''' | [[Samantha Rose Smith]]<ref>{{cite web|title=Samantha Rose Smith|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=86157|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 9 | 7 | 1 | 2 | 8 | 5 |- | '''5''' | [[Agla María Albertsdóttir]]<ref>{{cite web|title=Agla María Albertsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=38462|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 8 | 16 | 7 | 11 | 1 | 5 |- | '''5''' | [[Jasmín Erla Ingadóttir]]<ref>{{cite web|title=Jasmín Erla Ingadóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=41982|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | {{Lið Valur}} | 8 | 21 | 8 | 16 | 0 | 5 |- | '''5''' | [[Shaina Faiena Ashouri]]<ref>{{cite web|title=Shaina Faiena Ashouri|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=85948|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | {{Lið Víkingur R.}} | 8 | 23 | 5 | 18 | 3 | 5 |- | '''6''' | [[Amanda Jacobsen Andradóttir]]<ref>{{cite web|title=Amanda Jacobsen Andradóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=57425|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | {{Lið Valur}} | 7 | 10 | 7 | 10 | 0 | 0 |} <small> ''Útskýringar: Mö und = mörk skoruð í undankeppninni, Le und = undankeppnisleikir, Mö úrs = mörk skoruð í úrslitaleiknum, Le úrs = úrslitaleikirnir.''</small> == Fróðleikur == {| class="wikitable" style="text-align: center; mArgin: 0 auto;" |- !Sigurvegari Besta deildin 2024 |- |- |[[Mynd:Breidablik.png|100px|Breiðablik]]<br/>'''[[Breiðablik]]'''<br/>'''19. Titill''' |} {{Leiktímabil í knattspyrnu kvenna}} {{röð | listi = [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild]] | fyrir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023|Besta&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2023]] | eftir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]] }} == Tilvísanir og heimildir == {{reflist|2}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190133&banner-tab=overview|title=Besta deild kvenna 2024|work=KSÍ|accessdate=6. október 2026}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190137&banner-tab=overview|title=Besta deild kvenna - Efri hluti 2024|work=KSÍ|accessdate=6. október 2026}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190140&banner-tab=overview|title=Besta deild kvenna - Efri hluti 2024 - Neðri hluti|work=KSÍ|accessdate=6. október 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2024}} [[Flokkur:Úrvalsdeildir kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] n30hqmxc1mq9s3483020qgoinnn9upl 1982005 1981998 2026-10-06T15:48:44Z Nipas2 54688 /* Liðin */ 1982005 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Besta deild kvenna 2024 | mynd = [[Mynd:BestaLeague.png|250px]] | ár = '''2024''' | Meistarar = '''{{Lið Breiðablik}}''' | fallið lið = '''{{Lið Keflavík}}'''<br/>'''{{Lið Fylkir}}''' | spilaðir leikir = '''111''' | mörk skoruð = 355 (3.20 m/leik) | markahæstur = '''22 mörk'''<br>[[Sandra María Jessen]] ([[Þór/KA]]) | haldið hreinu = {{Lið Tindastóll}} 3-3 {{Lið Þór/KA}} | stærsti heimasigur = Valur 7-2 Víkingur R. | stærsti útisigur = FH 0-4 Þór/KA<br>FH 2-4 Valur | tímabil = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023|2023]] - [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]] |}} Árið '''2024''' var '''Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna''' haldið í 53. sinn. {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! width=120| Lið ! | Bær ! | Leikvangur ! | Þjálfari og aðstoðarþjálfari (aðs) ! width=200| Staðan [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023|2023]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Breiðablik}} | [[Kópavogur]] | [[Kópavogsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Nik Anthony Chamberlain]] | 2. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið FH}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]] | style="text-align: left;"|[[Guðni Eiríksson]], [[Hlynur Svan Eiríksson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fylkir}} | [[Árbær]] | [[Fylkisvöllur|Würth völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Gunnar Magnús Jónsson]] | [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2023#Stigatafla|2. s. í Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Keflavík}} | [[Keflavík]] | [[Keflavíkurvöllur|HS Orku völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Guðrún Jóna Kristjánsdóttir]] | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Stjarnan}} | [[Garðabær]] | [[Stjörnuvöllur|Samsung völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Jóhannes Karl Sigursteinsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Tindastóll}} | [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]] | [[Sauðárkróksvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Halldór Jón Sigurðsson]], [[Konráð Freyr Sigurðsson]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Valur}} | [[Reykjavík]] | [[Valsvöllur|N1-Völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Pétur Pétursson (f. 1959)|Pétur Pétursson]] | Meistarar 2023 |- |style="text-align: left;"| [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] | [[Reykjavík]] | [[Víkingsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[John Henry Andrews]], [[John Henry Andrews]], [[Kristófer Sigurgeirsson]] | [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2023#Stigatafla|1. s. í Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þór/KA}} | [[Akureyri]] | [[Þórsvöllur|VÍS völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Jóhann Kristinn Gunnarsson]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"| [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] | [[Reykjavík]] | [[AVIS völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Ólafur Helgi Kristjánsson]] | 3. sæti |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan eftir 18. umferð, 25. ágúst 2024''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2024|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190133&banner-tab=overview|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=30. september 2024}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=300|Athugasemdir |-style="background:#87CEFA;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' ||18||16||1||1||48||16||32||'''49''' | align="center" rowspan="6"|'''Forkeppni í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024#Efri hluti|efri hluta]]''' |-style="background:#87CEFA;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||18||16||0||2||46||9||37||'''48''' |-style="background:#87CEFA;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||'''[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]]''' ||18||9||3||6||40||28||12||'''30''' |-style="background:#87CEFA;" |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]]''' ||18||8||5||5||28||29||-1||'''29''' |-style="background:#87CEFA;" |5||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||'''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]''' ||18||8||1||9||30||36||-6||'''25''' |-style="background:#87CEFA;" |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]]''' ||18||7||2||9||23||27||-4||'''23''' |- style="background:#FFCCCC;" |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]''' ||18||6||3||9||22||34||-12||'''21''' | align="center" rowspan="4"| '''Forkeppni í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024#Neðri hluti|neðri hluta]]''' |- style="background:#FFCCCC;" |8||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||18||3||4||11||20||41||-21||'''13''' |- style="background:#FFCCCC;" |9||style="background:#{{Fótboltalitur|Fylkir|1}}"| ||'''[[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkir]]''' ||18||2||4||12||17||34||-17||'''10''' |- style="background:#FFCCCC;" |10||style="background:#{{Fótboltalitur|Keflavík|1}}"| ||'''[[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|Keflavík]]''' ||18||3||1||14||16||36||-20||'''10''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Besta deild 2024!!Bre!!&nbsp;FH&nbsp;!!Fyl!!Kef!!Stj!!Tin!!Val!!Vík!!Þ/K!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||3-0||1-0||3-0||5-1||3-0||2-1||4-0||4-2||3-0 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið FH}} ||0-4||'''XXX'''||3-1||1-0||1-2||4-1||2-4||2-2||0-4||1-0 |- |align="left"|{{Lið Fylkir}} ||0-2||0-3||'''XXX'''||4-2||0-1||4-1||1-4||0-0||2-2||1-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Keflavík}} ||0-2||3-4||1-0||'''XXX'''||2-3||0-2||1-2||1-2||0-1||1-0 |- |align="left" |{{Lið Stjarnan}} ||0-1||4-3||2-1||1-0||'''XXX'''||0-2||1-1||1-2||1-4||1-2 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Tindastóll}} ||0-1||0-1||3-0||1-1||0-0||'''XXX'''||1-4||1-1||3-3||1-2 |- |align="left" |{{Lið Valur}} ||1-0||3-1||2-0||2-1||4-0||3-1||'''XXX'''||7-2||3-1||1-0 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Víkingur R.}} ||2-1||3-2||2-2||0-1||3-2||5-1||0-2||'''XXX'''||1-2||0-0 |- |align="left"|{{Lið Þór/KA}} ||0-3||0-1||3-1||4-0||2-2||5-0||1-2||0-2||'''XXX'''||2-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||2-4||2-1||1-0||4-2||1-0||4-2||1-2||0-1||2-4||'''XXX''' |} == Efri hluti == === Stigatafla === ''Staðan eftir 23. umferð, 5. október 2024''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2024 - efri hluti|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190137&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=30. september 2024}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig ! |Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||23||20||1||2||64||13||51||'''61''' |align="center" |'''Forkeppni Meistaradeildar Evrópu''' |-style="background:#EAFFEA;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' ||23||19||3||1||54||18||36||'''60''' |align="center" |'''Þátttakendur Meistaradeildar Evrópu undankeppni''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] ||23||10||6||7||34||36||-2||'''36''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]] ||23||10||4||9||42||36||6||'''34''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] ||23||8||5||10||29||33||-4||'''29''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]] ||23||8||1||14||32||49||-17||'''25''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Efri hluti 2024!!Bre!!&nbsp;FH&nbsp;!!Val!!Vík!!Þ/K!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||4-2||—||4-0||6-1||— |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið FH}} ||—||'''XXX'''||—||0-3||—||0-3 |- |align="left"|{{Lið Valur}} ||0-0||2-0||'''XXX'''||—||—||1-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Víkingur R.}} ||—||—||1-2||'''XXX'''||—||1-1 |- |align="left"|{{Lið Þór/KA}} ||—||1-0||0-1||0-1||'''XXX'''||— |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||1-4||—||—||—||0-0||'''XXX''' |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. == Neðri hluti == === Stigatafla === ''Staðan eftir 21. umferð, 14. september 2024''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2024 - neðri hluti|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190140&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=30. september 2024}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig ! |Athugasemdir |- |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]] ||21||7||4||10||29||41||-12||'''25''' |- |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]] ||21||5||4||12||26||44||-18||'''19''' |- style="background:#FFCCCC;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Keflavík|1}}"| ||'''[[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|Keflavík]]''' ||21||4||2||15||25||43||-18||'''14''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2024|Lengjudeild]]''' |- style="background:#FFCCCC;" |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Fylkir|1}}"| ||'''[[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkir]]''' ||21||3||4||14||20||42||-22||'''13''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Neðri hluti 2024!!Fyl!!Kef!!Stj!!Tin |- |list2 = |align="left"|{{Lið Fylkir}} ||'''XXX'''||1-4||—||— |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Keflavík}} ||—||'''XXX'''||4-4||— |- |align="left"|{{Lið Stjarnan}} ||1-2||—||'''XXX'''||2-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Tindastóll}} ||3-0||2-1||—||'''XXX''' |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. == Markahæstu leikmenn == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti ! |Nafn ! |Félag ! |Mörk ! |Leikir ! |Mö und ! |Le und ! |Mö úrs ! |Le úrs |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Sandra María Jessen]]'''<ref>{{cite web|title=Sandra María Jessen|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=5527|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | [[Þór/KA]] | 22 | 23 | 20 | 18 | 2 | 5 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Jordyn Rhodes]]'''<ref>{{cite web|title=Jordyn Rhodes|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=84640|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | {{Lið Tindastóll}} |12 |21 |10 |18 |2 |3 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Vigdís Lilja Kristjánsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=Vigdís Lilja Kristjánsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=42425|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 11 | 23 | 10 | 18 | 1 | 5 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Andrea Rut Bjarnadóttir]]'''<ref>{{cite web|title=Andrea Rut Bjarnadóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=57385|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 11 | 21 | 7 | 16 | 4 | 5 |- | '''4''' | [[Samantha Rose Smith]]<ref>{{cite web|title=Samantha Rose Smith|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=86157|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 9 | 7 | 1 | 2 | 8 | 5 |- | '''5''' | [[Agla María Albertsdóttir]]<ref>{{cite web|title=Agla María Albertsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=38462|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 8 | 16 | 7 | 11 | 1 | 5 |- | '''5''' | [[Jasmín Erla Ingadóttir]]<ref>{{cite web|title=Jasmín Erla Ingadóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=41982|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | {{Lið Valur}} | 8 | 21 | 8 | 16 | 0 | 5 |- | '''5''' | [[Shaina Faiena Ashouri]]<ref>{{cite web|title=Shaina Faiena Ashouri|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=85948|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | {{Lið Víkingur R.}} | 8 | 23 | 5 | 18 | 3 | 5 |- | '''6''' | [[Amanda Jacobsen Andradóttir]]<ref>{{cite web|title=Amanda Jacobsen Andradóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=57425|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. september 2026}}</ref> | {{Lið Valur}} | 7 | 10 | 7 | 10 | 0 | 0 |} <small> ''Útskýringar: Mö und = mörk skoruð í undankeppninni, Le und = undankeppnisleikir, Mö úrs = mörk skoruð í úrslitaleiknum, Le úrs = úrslitaleikirnir.''</small> == Fróðleikur == {| class="wikitable" style="text-align: center; mArgin: 0 auto;" |- !Sigurvegari Besta deildin 2024 |- |- |[[Mynd:Breidablik.png|100px|Breiðablik]]<br/>'''[[Breiðablik]]'''<br/>'''19. Titill''' |} {{Leiktímabil í knattspyrnu kvenna}} {{röð | listi = [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild]] | fyrir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023|Besta&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2023]] | eftir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]] }} == Tilvísanir og heimildir == {{reflist|2}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190133&banner-tab=overview|title=Besta deild kvenna 2024|work=KSÍ|accessdate=6. október 2026}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190137&banner-tab=overview|title=Besta deild kvenna - Efri hluti 2024|work=KSÍ|accessdate=6. október 2026}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190140&banner-tab=overview|title=Besta deild kvenna - Efri hluti 2024 - Neðri hluti|work=KSÍ|accessdate=6. október 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2024}} [[Flokkur:Úrvalsdeildir kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] rbzydanodvdr9mctl2dg95bd3efyqd6 0 193059 1982089 1981543 2026-10-07T08:20:20Z ~2026-53904-97 121564 útgáfu dagstening tvibrrri 1982089 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk | heiti = Saint Pete | fæðingarnafn = Pétur Már Guðmundsson | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1997|06|16}} | starf = Rappari | foreldrar = [[Brynhildur Pétursdóttir]] (móðir) | mynd = Saint-Pete-2026-09-11-crop.jpg | mynd_texti = Saint Pete árið 2026. | uppruni = [[Akureyri]] á Íslandi }} '''Pétur Már Guðmundsson''' (f. 16. júní 1997), betur þekktur sem '''Saint Pete''', er íslenskur rappari frá [[Akureyri]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252681299d/syndir-a-moti-straumnum-i-old-school-hip-hopi|title=Syndir á móti straumnum í old school hip­hopi - Vísir|last=Arnardóttir|first=Lovísa|date=2025-01-31|website=visir.is|language=is|access-date=2026-10-02}}</ref> == Hljóðritaskrá == === Breiðskífur === * ''TVÍBRRRI'' (2026) === Stuttskífur === * ''Græni pakkinn'' (2024) === Smáskífur === * "Akureyri" (2023) með [[Úlfur Úlfur|Úlfi Úlfi]] og KÁ-AKÁ * "Pýramídar" (2025) með [[Daniel Alvin]] * "LYFTESSU" (2025) með Lugi * "EN EKKI HVAÐ?" (2025) með [[Emmsjé Gauti|Emmsjé Gauta]] og [[Daniil]] * "Hverfið" (2025) með Hverfinu * "Superman" (2025) * "Ekkert breyst" (2026) * "City of Joy" (2026) með [[FM95BLÖ]] == Tilvísanir == <references /> [[Flokkur:Fólk fætt árið 1997]] [[Flokkur:Íslenskir rapparar]] nwiqe7fnb3kdjpphkquz5hpjqvcwnbc 0 193086 1981995 1981904 2026-10-06T14:13:32Z Nipas2 54688 Completing the page using Besta symbol 1981995 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Besta deild kvenna 2025 | mynd = [[Mynd:BestaLeague.png|250px]] | ár = '''2025''' | Meistarar = '''{{Lið Breiðablik}}''' | fallið lið = '''{{Lið Tindastóll}}'''<br/>'''{{Lið FHL}}''' | spilaðir leikir = '''90''' | mörk skoruð = 344 (3.82 m/leik) | markahæstur = '''23 mörk'''<br>[[Berglind Björg Þorvaldsdóttir]] ({{Lið Breiðablik}}) | haldið hreinu = {{Lið Tindastóll}} 2-2 {{Lið Valur}} | stærsti heimasigur = {{Lið Breiðablik}} 9-2 {{Lið Þór/KA}} | stærsti útisigur = {{Lið FHL}} 1-5 {{Lið Breiðablik}}<br>{{Lið Tindastóll}} 1-5 {{Lið Breiðablik}} | tímabil = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024|2024]] - [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2026|2026]] |}} Árið '''2025''' var '''Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna''' haldið í 54. sinn. {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! width=120| Lið ! | Bær ! | Leikvangur ! | Þjálfari og aðstoðarþjálfari (aðs) ! width=220| Staðan [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024|2024]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Breiðablik}} | [[Kópavogur]] | [[Kópavogsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Nik Anthony Chamberlain]] | Meistarar 2024 |- |style="text-align: left;"|{{Lið FH}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]] | style="text-align: left;"|[[Guðni Eiríksson]], [[Hlynur Svan Eiríksson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | [[Fellabær]] | [[SÚN-völlurinn]], [[Fjarðabyggðarhöllin]] | style="text-align: left;"|[[Björgvin Karl Gunnarsson]], [[Ljubisa Radovanovic]] | 1. sæti í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2024#Stigatafla|Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fram}} | [[Reykjavík]] | [[Framvöllur Úlfarsárdal|Lambhagavöllurinn]] | style="text-align: left;"|[[Óskar Smári Haraldsson]] | 2. sæti í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2024#Stigatafla|Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Stjarnan}} | [[Garðabær]] | [[Stjörnuvöllur|Samsung völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Jóhannes Karl Sigursteinsson]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Tindastóll}} | [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]] | [[Sauðárkróksvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Halldór Jón Sigurðsson]], [[Konráð Freyr Sigurðsson]] | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Valur}} | [[Reykjavík]] | [[Valsvöllur|N1-Völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Matthías Guðmundsson]], [[Jóhannes Karl Sigursteinsson]] | 2. sæti |- |style="text-align: left;"| [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] | [[Reykjavík]] | [[Víkingsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Jón Páll Pálmason]], [[Einar Guðnason]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þór/KA}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | style="text-align: left;"|[[Jóhann Hilmar Hreiðarsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"| [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] | [[Reykjavík]] | [[AVIS völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Ólafur Helgi Kristjánsson]] | 5. sæti |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan eftir 18. umferð, 20. september 2025''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2025|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190372&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=5. october 2026 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=300|Athugasemdir |-style="background:#87CEFA;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||18||16||1||1||77||15||62||'''49''' | align="center" rowspan="6"|'''Forkeppni í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025#Efri hluti|efri hluta]]''' |-style="background:#87CEFA;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||'''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]''' ||18||12||2||4||44||21||23||'''38''' |-style="background:#87CEFA;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]]''' ||18||11||3||4||34||22||12||'''36''' |-style="background:#87CEFA;" |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' ||18||8||3||7||30||27||3||'''27''' |-style="background:#87CEFA;" |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]]''' ||18||8||1||9||40||39||1||'''25''' |-style="background:#87CEFA;" |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]''' ||18||8||1||9||31||36||-5||'''25''' |- style="background:#FFCCCC;" |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||'''[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]]''' ||18||7||0||11||31||41||-10||'''21''' | align="center" rowspan="4"| '''Forkeppni í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025#Neðri hluti|neðri hluta]]''' |- style="background:#FFCCCC;" |8||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]''' ||18||7||0||11||24||43||-19||'''21''' |- style="background:#FFCCCC;" |9||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||18||5||2||11||22||44||-22||'''17''' |- style="background:#FFCCCC;" |10||| ||'''[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]]''' ||18||1||1||16||11||56||-46||'''4''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Besta deild 2025!!Bre!!&nbsp;FH&nbsp;!!FHL!!Fra!!Stj!!Tin!!Val!!Vík!!Þ/K!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||2-1||6-0||7-1||6-1||5-0||4-0||4-0||9-2||3-1 |- style="background:#F0F0F0;"2 |align="left"|{{Lið FH}} ||2-1||'''XXX'''||3-1||3-1||2-1||5-1||1-2||1-2||5-3||3-0 |- |align="left"|{{Lið FHL}} ||1-5||0-2||'''XXX'''||3-2||0-3||1-4||0-2||0-4||2-5||0-4 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Fram}} ||1-6||0-2||0-2||'''XXX'''||3-1||1-0||1-0||2-5||1-3||1-3 |- |align="left" |{{Lið Stjarnan}} ||0-3||2-2||1-0||3-1||'''XXX'''||3-0||1-0||2-6||4-1||2-0 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Tindastóll}} ||1-5||0-4||1-0||1-0||1-2||'''XXX'''||2-2||1-5||2-0||1-1 |- |align="left" |{{Lið Valur}} ||0-3||0-0||2-1||1-2||4-2||6-2||'''XXX'''||1-1||3-0||1-3 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Víkingur R.}} ||2-4||1-4||4-0||1-2||2-1||1-4||3-2||'''XXX'''||1-4||0-1 |- |align="left"|{{Lið Þór/KA}} ||0-2||0-3||4-0||1-2||1-0||2-1||1-2||4-1||'''XXX'''||0-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||2-2||4-1||2-2||3-1||4-2||1-0||0-2||2-1||2-0||'''XXX''' |} == Efri hluti == === Stigatafla === ''Staðan eftir 23. umferð, 18. október 2025''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2025 - efri hluti|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190360&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=5. october 2026 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig ! |Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||23||18||2||3||87||25||62||'''56''' |align="center" |'''Forkeppni Meistaradeildar Evrópu''' |-style="background:#EAFFEA;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||'''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]''' ||23||15||3||5||58||30||28||'''48''' |align="center" |'''Þátttakendur Meistaradeildar Evrópu undankeppni''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] ||23||15||3||5||42||30||12||'''48''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]] ||23||10||2||11||40||44||-4||'''32''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] ||23||9||2||12||50||49||1||'''29''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] ||23||8||5||10||33||36||-3||'''29''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Efri hluti 2025!!Bre!!&nbsp;FH&nbsp;!!Stj!!Val!!Vík!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||3-2||1-2||—||3-2||— |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið FH}} ||—||'''XXX'''||—||1-1||3-2||4-0 |- |align="left" |{{Lið Stjarnan}} ||—||3-4||'''XXX'''||—||—||0-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Valur}} ||1-1||—||1-3||'''XXX'''||—||— |- |align="left" |{{Lið Víkingur R.}} ||—||—||1-1||3-0||'''XXX'''||— |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||3-2||—||—||1-0||3-2||'''XXX''' |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. == Neðri hluti == === Stigatafla === ''Staðan eftir 21. umferð, 11. október 2025''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2025 - neðri hluti|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190355&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=5. october 2026 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig ! |Athugasemdir |- |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]] ||21||9||1||11||38||44||-6||'''28''' |- |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] ||21||8||2||11||32||47||-15||'''26''' |- style="background:#FFCCCC;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||21||6||3||12||30||52||-22||'''21''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2026|Lengjudeild]]''' |- style="background:#FFCCCC;" |4||| ||'''[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]]''' ||21||1||1||19||15||68||-53||'''4''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Neðri hluti 2025!!FHL!!Fra!!Tin!!Þ/K |- |list2 = |align="left"|{{Lið FHL}} ||'''XXX'''||—||—||2-3 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Fram}} ||4-0||'''XXX'''||3-3||— |- |align="left"|{{Lið Tindastóll}} ||5-2||—||'''XXX'''||— |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þór/KA}} ||—||1-1||3-0||'''XXX''' |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. == Markahæstu leikmenn == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti ! |Nafn ! |Félag ! |Mörk ! |Leikir ! |Mö und ! |Le und ! |Mö úrs ! |Le úrs |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Berglind Björg Þorvaldsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=Mar Rubio Garcia|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=19298|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. october 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 23 | 22 | 20 | 17 | 3 | 5 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Birta Georgsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=Birta Georgsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=51853|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. october 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 15 | 17 | 15 | 17 | 0 | 0 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Sandra María Jessen]]'''<ref>{{cite web|title=Sandra María Jessen|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=5527|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=5. september 2026}}</ref> | {{Lið Þór/KA}} | 15 | 18 | 10 | 14 | 5 | 4 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Samantha Rose Smith]]'''<ref>{{cite web|title=Samantha Rose Smith|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=86157|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=5. september 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 12 | 23 | 10 | 18 | 2 | 5 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Úlfa Dís Kreye Úlfarsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=Úlfa Dís Kreye Úlfarsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=54251|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=5. september 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 12 | 22 | 9 | 17 | 3 | 5 |- | '''4''' | [[Murielle Tiernan]]<ref>{{cite web|title=Murielle Tiernan|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=79915|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=5. september 2026}}</ref> | {{Lið Fram}} | 11 | 21 | 10 | 18 | 1 | 3 |- | '''3''' | [[Agla María Albertsdóttir]]<ref>{{cite web|title=Agla María Albertsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=38462|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=5. september 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 10 | 18 | 10 | 18 | 0 | 0 |} <small> ''Útskýringar: Mö und = mörk skoruð í undankeppninni, Le und = undankeppnisleikir, Mö úrs = mörk skoruð í úrslitaleiknum, Le úrs = úrslitaleikirnir.''</small> == Fróðleikur == {| class="wikitable" style="text-align: center; mArgin: 0 auto;" |- !Sigurvegari Besta deildin 2025 |- |- |[[Mynd:Breidablik.png|100px|Breiðablik]]<br/>'''[[Breiðablik]]'''<br/>'''20. Titill''' |} {{Leiktímabil í knattspyrnu kvenna}} {{röð | listi = [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild]] | fyrir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024|Besta&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2024]] | eftir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2026|2026]] }} == Heimild == {{reflist|2}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190372&banner-tab=overview|title=Besta deild kvenna 2025|work=KSÍ|accessdate=6. október 2026}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190360&banner-tab=overview|title=Besta deild kvenna - Efri hluti 2025|work=KSÍ|accessdate=6. október 2026}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190355&banner-tab=overview|title=Besta deild kvenna - Efri hluti 2025 - Neðri hluti|work=KSÍ|accessdate=6. október 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2025}} [[Flokkur:1. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] 1uix2758g6o3etnqxwu4ynvuih5afvo 1982103 1981995 2026-10-07T10:17:44Z Nipas2 54688 1982103 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Besta deild kvenna 2025 | mynd = [[Mynd:BestaLeague.png|250px]] | ár = '''2025''' | Meistarar = '''{{Lið Breiðablik}}''' | fallið lið = '''{{Lið Tindastóll}}'''<br/>'''{{Lið FHL}}''' | spilaðir leikir = '''90''' | mörk skoruð = 344 (3.82 m/leik) | markahæstur = '''23 mörk'''<br>[[Berglind Björg Þorvaldsdóttir]] ({{Lið Breiðablik}}) | haldið hreinu = {{Lið Tindastóll}} 2-2 {{Lið Valur}} | stærsti heimasigur = {{Lið Breiðablik}} 9-2 {{Lið Þór/KA}} | stærsti útisigur = {{Lið FHL}} 1-5 {{Lið Breiðablik}}<br>{{Lið Tindastóll}} 1-5 {{Lið Breiðablik}} | tímabil = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024|2024]] - [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2026|2026]] |}} Árið '''2025''' var '''Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna''' haldið í 54. sinn. {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! width=120| Lið ! | Bær ! | Leikvangur ! | Þjálfari og aðstoðarþjálfari (aðs) ! width=220| Staðan [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024|2024]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Breiðablik}} | [[Kópavogur]] | [[Kópavogsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Nik Anthony Chamberlain]] | Meistarar 2024 |- |style="text-align: left;"|{{Lið FH}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]] | style="text-align: left;"|[[Guðni Eiríksson]], [[Hlynur Svan Eiríksson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | [[Fellabær]] | [[SÚN-völlurinn]], [[Fjarðabyggðarhöllin]] | style="text-align: left;"|[[Björgvin Karl Gunnarsson]], [[Ljubisa Radovanovic]] | 1. sæti í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2024#Stigatafla|Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fram}} | [[Reykjavík]] | [[Framvöllur Úlfarsárdal|Lambhagavöllurinn]] | style="text-align: left;"|[[Óskar Smári Haraldsson]] | 2. sæti í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2024#Stigatafla|Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Stjarnan}} | [[Garðabær]] | [[Stjörnuvöllur|Samsung völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Jóhannes Karl Sigursteinsson]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Tindastóll}} | [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]] | [[Sauðárkróksvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Halldór Jón Sigurðsson]], [[Konráð Freyr Sigurðsson]] | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Valur}} | [[Reykjavík]] | [[Valsvöllur|N1-Völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Matthías Guðmundsson]], [[Jóhannes Karl Sigursteinsson]] | 2. sæti |- |style="text-align: left;"| [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] | [[Reykjavík]] | [[Víkingsvöllur]] | style="text-align: left;"|[[Jón Páll Pálmason]], [[Einar Guðnason]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þór/KA}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | style="text-align: left;"|[[Jóhann Hilmar Hreiðarsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"| [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] | [[Reykjavík]] | [[AVIS völlurinn]] | style="text-align: left;"|[[Ólafur Helgi Kristjánsson]] | 5. sæti |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan eftir 18. umferð, 20. september 2025''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2025|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190372&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=5. october 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=300|Athugasemdir |-style="background:#87CEFA;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||18||16||1||1||77||15||62||'''49''' | align="center" rowspan="6"|'''Forkeppni í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025#Efri hluti|efri hluta]]''' |-style="background:#87CEFA;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||'''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]''' ||18||12||2||4||44||21||23||'''38''' |-style="background:#87CEFA;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]]''' ||18||11||3||4||34||22||12||'''36''' |-style="background:#87CEFA;" |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' ||18||8||3||7||30||27||3||'''27''' |-style="background:#87CEFA;" |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]]''' ||18||8||1||9||40||39||1||'''25''' |-style="background:#87CEFA;" |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]''' ||18||8||1||9||31||36||-5||'''25''' |- style="background:#FFCCCC;" |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||'''[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]]''' ||18||7||0||11||31||41||-10||'''21''' | align="center" rowspan="4"| '''Forkeppni í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025#Neðri hluti|neðri hluta]]''' |- style="background:#FFCCCC;" |8||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]''' ||18||7||0||11||24||43||-19||'''21''' |- style="background:#FFCCCC;" |9||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||18||5||2||11||22||44||-22||'''17''' |- style="background:#FFCCCC;" |10||| ||'''[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]]''' ||18||1||1||16||11||56||-46||'''4''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Besta deild 2025!!Bre!!&nbsp;FH&nbsp;!!FHL!!Fra!!Stj!!Tin!!Val!!Vík!!Þ/K!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||2-1||6-0||7-1||6-1||5-0||4-0||4-0||9-2||3-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið FH}} ||2-1||'''XXX'''||3-1||3-1||2-1||5-1||1-2||1-2||5-3||3-0 |- |align="left"|{{Lið FHL}} ||1-5||0-2||'''XXX'''||3-2||0-3||1-4||0-2||0-4||2-5||0-4 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Fram}} ||1-6||0-2||0-2||'''XXX'''||3-1||1-0||1-0||2-5||1-3||1-3 |- |align="left" |{{Lið Stjarnan}} ||0-3||2-2||1-0||3-1||'''XXX'''||3-0||1-0||2-6||4-1||2-0 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Tindastóll}} ||1-5||0-4||1-0||1-0||1-2||'''XXX'''||2-2||1-5||2-0||1-1 |- |align="left" |{{Lið Valur}} ||0-3||0-0||2-1||1-2||4-2||6-2||'''XXX'''||1-1||3-0||1-3 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Víkingur R.}} ||2-4||1-4||4-0||1-2||2-1||1-4||3-2||'''XXX'''||1-4||0-1 |- |align="left"|{{Lið Þór/KA}} ||0-2||0-3||4-0||1-2||1-0||2-1||1-2||4-1||'''XXX'''||0-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||2-2||4-1||2-2||3-1||4-2||1-0||0-2||2-1||2-0||'''XXX''' |} == Efri hluti == === Stigatafla === ''Staðan eftir 23. umferð, 18. október 2025''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2025 - efri hluti|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190360&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=5. october 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig ! |Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||23||18||2||3||87||25||62||'''56''' |align="center" |'''Forkeppni Meistaradeildar Evrópu''' |-style="background:#EAFFEA;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||'''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]''' ||23||15||3||5||58||30||28||'''48''' |align="center" |'''Þátttakendur Meistaradeildar Evrópu undankeppni''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] ||23||15||3||5||42||30||12||'''48''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]] ||23||10||2||11||40||44||-4||'''32''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] ||23||9||2||12||50||49||1||'''29''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] ||23||8||5||10||33||36||-3||'''29''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Efri hluti 2025!!Bre!!&nbsp;FH&nbsp;!!Stj!!Val!!Vík!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||3-2||1-2||—||3-2||— |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið FH}} ||—||'''XXX'''||—||1-1||3-2||4-0 |- |align="left" |{{Lið Stjarnan}} ||—||3-4||'''XXX'''||—||—||0-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Valur}} ||1-1||—||1-3||'''XXX'''||—||— |- |align="left" |{{Lið Víkingur R.}} ||—||—||1-1||3-0||'''XXX'''||— |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||3-2||—||—||1-0||3-2||'''XXX''' |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. == Neðri hluti == === Stigatafla === ''Staðan eftir 21. umferð, 11. október 2025''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2025 - neðri hluti|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190355&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=5. october 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig ! |Athugasemdir |- |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]] ||21||9||1||11||38||44||-6||'''28''' |- |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] ||21||8||2||11||32||47||-15||'''26''' |- style="background:#FFCCCC;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||21||6||3||12||30||52||-22||'''21''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2026|Lengjudeild]]''' |- style="background:#FFCCCC;" |4||| ||'''[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]]''' ||21||1||1||19||15||68||-53||'''4''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Neðri hluti 2025!!FHL!!Fra!!Tin!!Þ/K |- |list2 = |align="left"|{{Lið FHL}} ||'''XXX'''||—||—||2-3 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Fram}} ||4-0||'''XXX'''||3-3||— |- |align="left"|{{Lið Tindastóll}} ||5-2||—||'''XXX'''||— |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þór/KA}} ||—||1-1||3-0||'''XXX''' |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. == Markahæstu leikmenn == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti ! |Nafn ! |Félag ! |Mörk ! |Leikir ! |Mö und ! |Le und ! |Mö úrs ! |Le úrs |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Berglind Björg Þorvaldsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=Mar Rubio Garcia|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=19298|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. october 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 23 | 22 | 20 | 17 | 3 | 5 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Birta Georgsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=Birta Georgsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=51853|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. october 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 15 | 17 | 15 | 17 | 0 | 0 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Sandra María Jessen]]'''<ref>{{cite web|title=Sandra María Jessen|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=5527|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=5. september 2026}}</ref> | {{Lið Þór/KA}} | 15 | 18 | 10 | 14 | 5 | 4 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Samantha Rose Smith]]'''<ref>{{cite web|title=Samantha Rose Smith|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=86157|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=5. september 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 12 | 23 | 10 | 18 | 2 | 5 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Úlfa Dís Kreye Úlfarsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=Úlfa Dís Kreye Úlfarsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=54251|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=5. september 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 12 | 22 | 9 | 17 | 3 | 5 |- | '''4''' | [[Murielle Tiernan]]<ref>{{cite web|title=Murielle Tiernan|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=79915|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=5. september 2026}}</ref> | {{Lið Fram}} | 11 | 21 | 10 | 18 | 1 | 3 |- | '''3''' | [[Agla María Albertsdóttir]]<ref>{{cite web|title=Agla María Albertsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=38462|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=5. september 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 10 | 18 | 10 | 18 | 0 | 0 |} <small> ''Útskýringar: Mö und = mörk skoruð í undankeppninni, Le und = undankeppnisleikir, Mö úrs = mörk skoruð í úrslitaleiknum, Le úrs = úrslitaleikirnir.''</small> == Fróðleikur == {| class="wikitable" style="text-align: center; mArgin: 0 auto;" |- !Sigurvegari Besta deildin 2025 |- |- |[[Mynd:Breidablik.png|100px|Breiðablik]]<br/>'''[[Breiðablik]]'''<br/>'''20. Titill''' |} {{Leiktímabil í knattspyrnu kvenna}} {{röð | listi = [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild]] | fyrir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024|Besta&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2024]] | eftir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2026|2026]] }} == Heimild == {{reflist|2}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190372&banner-tab=overview|title=Besta deild kvenna 2025|work=KSÍ|accessdate=6. október 2026}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190360&banner-tab=overview|title=Besta deild kvenna - Efri hluti 2025|work=KSÍ|accessdate=6. október 2026}} *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190355&banner-tab=overview|title=Besta deild kvenna - Efri hluti 2025 - Neðri hluti|work=KSÍ|accessdate=6. október 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2025}} [[Flokkur:1. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] f3o0m44crt7a7vo0pw33nqm5ae5nkir 0 193087 1982112 1981917 2026-10-07T10:59:36Z EmausBot 13659 Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Ojibvar]] 1982112 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Ojibvar]] 2e9oibdzkk3uyz8kh6yjo18fhdyrh8p 0 193095 1981968 1981967 2026-10-06T12:00:20Z Salvor 70 setja inn tengla 1981968 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Anne Applebaum | mynd = MS241015 304 (cropped).jpg | mynd_texti = Applebaum árið 2024 | fæðingarnafn = Anne Elizabeth Applebaum | fæðingardagur = {{Birth date and age|1964|7|25}}<ref name="Interview">{{cite web |url=http://www.citypaper.ee/interview_with_anne_applebaum/ |title=Interview with Anne Applebaum |last=Petrone |first=Justine |work=City Paper |publisher=Baltic News Ltd |access-date=October 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720124829/http://www.citypaper.ee/interview_with_anne_applebaum/ |archive-date=July 20, 2011 |url-status=dead }}</ref> | fæðingarstaður = Washington, D.C., U.S. | dánardagur = | dánarstaður = | ríkisfang = {{hlist|United States|Poland }} | menntun = {{Plainlist| * [[Yale University]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) * [[London School of Economics]] ([[MSc]]) * [[St Antony's College, Oxford]] }} | þekkt_fyrir = Ritsmíðar um [[Sovétríkin]] og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]] | maki = {{Marriage|[[Radosław Sikorski]]|June 27, 1992}} | börn = 2 | verðlaun = [[Pulitzer Prize for General Nonfiction]] | vefsíða = {{Official URL}} }} '''Anne Elizabeth Applebaum'''<ref name="NYT1992">{{Cite news |date=June 28, 1992 |title=Weddings: Anne Applebaum, Radek Sikorski |url=https://www.nytimes.com/1992/06/28/style/weddings-anne-applebaum-radek-sikorski.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112145013/https://www.nytimes.com/1992/06/28/style/weddings-anne-applebaum-radek-sikorski.html |archive-date=January 12, 2021 |access-date=February 14, 2017 |work=[[The New York Times]]}}</ref> (fædd [[25. júlí]] [[1964]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Blaðamennska|blaðamaður]], [[sagnfræðingur]] og álitsgjafi um [[Utanríkismál|utanríkismálastefnu]]. Hún hefur skrifað mikið um sögu [[Kommúnismi|kommúnisma]] og þróun borgaralegs samfélags í [[Mið-Evrópa|Mið]]<nowiki/>- og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]]. Hún varð [[Pólland|pólskur]] [[ríkisborgari]] árið [[2013]] og er gift Radosław Sikorski, utanríkisráðherra Póllands.<ref name="DR20260927">{{Cite news |last=Nielsen |first=Søren |date=September 27, 2026 |title=Amerikansk topanalytiker i interview med DR: USA's drømme om Grønland lever videre |url=https://www.dr.dk/nyheder/udland/amerikansk-topanalytiker-i-interview-med-dr-usa-s-droemme-om-groenland-lever-videre |access-date=September 27, 2026 |publisher=[[DR (broadcaster)|DR]] |language=da}}</ref> Applebaum hefur starfað fyrir tímaritin The Economist og The Spectator<ref name="Cohen20200712">{{Cite news |last=Cohen |first=Nick |date=July 12, 2020 |title=Anne Applebaum: how my old friends paved the way for Trump and Brexit |url=https://www.theguardian.com/books/2020/jul/12/anne-applebaum-how-my-old-friends-paved-the-way-for-trump-and-brexit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804051705/https://www.theguardian.com/books/2020/jul/12/anne-applebaum-how-my-old-friends-paved-the-way-for-trump-and-brexit |archive-date=August 4, 2020 |access-date=August 4, 2020 |work=The Observer |location=London}}</ref> og var í ritstjórn tímaritsins ''[[The Washington Post]]'' frá [[2002]] til [[2006]].<ref name="Anne Applebaum">{{Cite news |title=Anne Applebaum |url=https://www.washingtonpost.com/people/anne-applebaum/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610003544/https://www.washingtonpost.com/people/anne-applebaum/ |archive-date=June 10, 2019 |access-date=April 20, 2017 |work=The Washington Post |language=en}}</ref> Árið 2004 vann hún Pulitzer-verðlaunin fyrir sannsögulegar bókmenntir fyrir ritverk sitt Gulag: A History.<ref name="NYT20040405">{{Cite news |date=April 5, 2004 |title='The Known World' Wins Pulitzer Prize for Fiction |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/ref/arts/05pulitzers-arts.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818010516/http://www.nytimes.com/ref/arts/05pulitzers-arts.html |archive-date=August 18, 2017 |access-date=March 2, 2020 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Hún er starfar og skrifar fyrir The Atlantic<ref name="Atlantic2019115">{{Cite news |date=November 15, 2019 |title=Press Release: Anne Applebaum Joins The Atlantic as Staff Writer |url=https://www.theatlantic.com/press-releases/archive/2019/11/anne-applebaum-joins-atlantic-staff-writer/602083/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128143003/https://www.theatlantic.com/press-releases/archive/2019/11/anne-applebaum-joins-atlantic-staff-writer/602083/ |archive-date=November 28, 2020 |access-date=March 2, 2020 |work=The Atlantic}}</ref> og er félagi við SNF Agora Institute og School of Advanced International Studies við Johns Hopkins háskólann.<ref name="snfagora.jhu.edu">{{Cite web|url=https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum: Stavros Niarchos Foundation SNF Agora Institute at Johns Hopkins|website=snfagora.jhu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128220936/https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|archive-date=November 28, 2019|access-date=April 13, 2020}}</ref> Applebaum gefur einnig út fréttabréfið Open Letters.<ref name="DR20260927" /> Bók Applebaum ''Einræði hf.:einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum'' kom út á íslensku árið 2026.<ref>Applebaum, A., Björn Bjarnason, & Ugla  útgefandi. (2026). ''Einræði hf. : einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum''. Ugla.</ref><ref>[https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/silfrid/39454/bo8cv9 Viðtal við Önnu Applebaum, Silfrið, RÚV mín 29:06]</ref> == Menntun == Applebaum nam sovéska sögu undir Wolfgang Leonhard haustið 1982 við Yale háskólann.<ref name="IC">{{Cite book|title=Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944–1956|last=Applebaum|first=Anne|date=2012|publisher=Doubleday|isbn=9780385515696|location=New York USA|page=282,508}}</ref> Sumarið 1985 var hún í [[Sankti Pétursborg|Leningrad]] í Sovétríkjunum (nú Sankti Pétursborg í Rússlandi) en það er reynsla sem hún segir að hafi hjálpað til við að móta skoðanir sínar.<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |title=Russia and the Great Forgetting |url=https://www.commentarymagazine.com/articles/russia-great-forgetting/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601223629/https://www.commentarymagazine.com/articles/russia-great-forgetting/ |archive-date=June 1, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=[[Commentary (magazine)|Commentary]]}}</ref> Applebaum lauk BA-próf frá Yale árið 1986 í sögu og bókmenntum.<ref>{{Cite web|url=http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2014/anne-applebaum?set_language=en|title=Anne Applebaum – internationales literaturfestival berlin|website=Literaturfestival.com|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302031208/http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2014/anne-applebaum?set_language=en|archive-date=March 2, 2017|access-date=April 3, 2017}}</ref><ref name="IC" /> Hún fékk tveggja ára Marshall námsstyrk við [[London School of Economics]] og lauk þaðan meistaragráðu í [[Alþjóðasamskipti|alþjóðasamskiptum]] (1987).<ref name="NYT_wdg">{{Cite news |date=December 8, 1991 |title=Anne E. Applebaum to Wed in June |url=https://www.nytimes.com/1991/12/08/style/anne-e-applebaum-to-wed-in-june.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219062732/http://www.nytimes.com/1991/12/08/style/anne-e-applebaum-to-wed-in-june.html |archive-date=February 19, 2018 |access-date=April 23, 2008 |work=[[The New York Times]] |quote=... is a summa cum laude graduate of Yale University, where she was elected to Phi Beta Kappa.}}</ref> Hún stundaði einnig nám við St Antony's College, Oxford, áður en hún varð blaðamaður fyrir The Economist og flutti til [[Varsjá]], Póllands, árið 1988.<ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordna.org/amer-alumni-authors-march-2018|title=Anne Applebaum|publisher=University of Oxford|archive-url=https://web.archive.org/web/20250326044704/https://www.oxfordna.org/amer-alumni-authors-march-2018|archive-date=March 26, 2025|access-date=2 April 2025|quote=As a celebration of our alumni, each month we will highlight a new book written by one of Oxford's North American-based alumni. For March 2018, our author is Anne Applebaum (St Antony's College, 1986).}}</ref><ref name="Wash-Bio">{{Cite news |title=Anne Applebaum |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/opinions/biographies/anne-applebaum.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102539/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/opinions/biographies/anne-applebaum.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=October 3, 2009 |work=The Washington Post}}</ref> Applebaum fór til Berlínar í nóvember 1989 til að skrifa fréttir um fall Berlínarmúrsins.<ref name="FP_2020">{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2020/08/15/the-tragic-romance-of-the-middle-aged-western-liberal/|title=The Tragic Romance of the Nostalgic Western Liberal|last=Ivan Krastev|authorlink=Ivan Krastev|date=August 15, 2020|publisher=Foreign Policy|access-date=November 15, 2022}}</ref> == Ferill == Applebaum skrifaði mikið um [[Fall Berlínarmúrsins]] og fall kommúnismans sem blaðamaður hjá The Economist og The Independent. Árið 1991 sneri hún aftur til Englands til að vinna fyrir The Economist; hún var síðar ráðin sem erlendur ritstjóri og síðar aðstoðarritstjóri tímaritsins The Spectator, og síðar pólitískur ritstjóri Evening Standard.<ref>{{Cite web|url=https://ninedotsprize.org/board_members/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum|website=The Nine Dots Prize|language=en-GB|access-date=September 1, 2022}}</ref> Árið 1994 gaf hún út sína fyrstu bók, Between East and West: Across the Borderlands of Europe og er það ferðasögu sem lýsir uppgangi þjóðernishyggju í nýju ríkjum fyrrum Sovétríkjanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtontimes.com/news/2017/jul/23/book-review-between-east-and-west-across-the-borde/|title=Book Review: 'Between East and West: Across the Borderlands of Europe'|last=Hopley|first=Claire|date=July 23, 2017|website=The Washington Times|language=en-US|access-date=September 1, 2022}}</ref> Árið 2001 tók hún viðtal við [[Tony Blair]] forsætisráðherra.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 19, 2001 |title=I am still normal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/4722273/I-am-still-normal.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623001052/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/4722273/I-am-still-normal.html |archive-date=June 23, 2018 |access-date=September 27, 2021 |work=The Telegraph}}</ref> Hún skrifaði einnig fræðiritið Gulag: A History (2003), um fangabúðir Sovétríkjanna og fékk Pulitzer-verðlaunin árið 2004.<ref name="NYT20040405" /><ref name="Idaho">{{Cite web|url=http://archives.mtexpress.com/index2.php?ID=2005102224&var_Year=2004&var_Month=11&var_Day=17|title=From concentration camps to cotton|date=March 25, 2005|website=Idaho Mountain express and guide.|publisher=Express publishing inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621170913/http://archives.mtexpress.com/index2.php?ID=2005102224&var_Year=2004&var_Month=11&var_Day=17|archive-date=June 21, 2018|access-date=October 3, 2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pulitzer.org/works/2004-General-Nonfiction|title=The 2004 Pulitzer Prize Winners General Nonfiction|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002161041/http://www.pulitzer.org/works/2004-General-Nonfiction|archive-date=October 2, 2009|access-date=October 3, 2009}}</ref> Applebaum hefur verið í ritstjórn The ''Washington Post'', og var dálkahöfundur dagblaðsins í 17 ár.<ref name="Anne Applebaum" /><ref name="Atlantic2019115" /> Auk þess var hún aðstoðarfélagi við American Enterprise Institute, íhaldssama hugmyndafræðistofu.<ref>{{Cite news |last=Leonard |first=Brooke |date=May 8, 2008 |title=Turning Abkhazia into a War |url=http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=17660 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113214131/http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=17660 |archive-date=January 13, 2009 |access-date=December 31, 2008 |work=[[National Interest]] |location=New York City}}</ref> Önnur bók hennar um sagnfræðilegt efni , Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944-56, var gefin út árið 2012 . Frá 2011 til 2016 stofnaði hún og stýrði Transitions Forum við Legatum Institute, alþjóðlegu hugmynda- og menntastofnun með höfuðstöðvar í London. Meðal annarra verkefna stýrði hún tveggja ára verkefni sem rannsakaði samband lýðræðis og vöxt í Brasilíu, Indlandi og Suður-Afríku;<ref>{{Cite web|url=http://www.li.com/programmes/democracy-works|title=Democracy Works|website=li.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128191107/https://www.li.com/programmes/democracy-works|archive-date=January 28, 2019|access-date=April 17, 2017}}</ref> stofnaði Framtíð Sýrlands<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/preparing-for-a-syrian-transition_ghani_lockhart_november-2012.pdf?sfvrsn=0|title=Preparing for a Syrian Transition: Lessons from the Past, Thinking for the Future|last=Ghani|first=Ashraf|last2=Lockhart|first2=Clare|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202033109/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/preparing-for-a-syrian-transition_ghani_lockhart_november-2012.pdf?sfvrsn=0|archive-date=December 2, 2020|access-date=May 24, 2025}}</ref> og Framtíð Írans<ref>{{Cite web|url=http://www.li.com/programmes/the-future-of-iran|title=The Future of Iran|website=li.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418081945/http://www.li.com/programmes/the-future-of-iran|archive-date=April 18, 2017|access-date=April 17, 2017}}</ref> verkefni um stofnunarbreytingar í þessum löndum; og lét gera ritgerðasafn um spillingu í Georgíu,<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/georgia_transitions_a4_2014web.pdf?sfvrsn=0|title=Revolutionary Tactics: Insights from Police and Justice Reform in Georgia|last=Pomerantsev|first=Peter|last2=Robertson|first2=Geoffrey|date=June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120100320/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/georgia_transitions_a4_2014web.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 20, 2020|access-date=April 17, 2017|last3=Ratković|first3=Jovan|last4=Applebaum|first4=Anne}}</ref> Moldóvu,<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/moldova-the-failing-champion-of-european-integration-a4.pdf?sfvrsn=0|title=Moldova: The Failing Champion of European Integration|last=Soloviev|first=Vladimir|date=July 2014|others=Translated and edited by Olga Khvostunova|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107171958/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/moldova-the-failing-champion-of-european-integration-a4.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 7, 2020|access-date=April 17, 2017}}</ref> og Úkraínu.<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/ukraine_imr_a4_web.pdf?sfvrsn=0|title=Looting Ukraine: How East and West Teamed up to Steal a Country|last=Bullough|first=Oliver|date=July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117224328/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/ukraine_imr_a4_web.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 17, 2020|access-date=April 17, 2017}}</ref> Applebaum varð kennari 2016 við London School of Economics (LSE) í [[:en:London_School_of_Economics#LSE_Institute_of_Global_Affairs|Institute for Global Affairs]] og þar starfrækti hún verkefnið Arena þar sem fjallað var um upplýsingafölsun og áróður á 21 öld.<ref>{{Cite web|url=https://www.lse.ac.uk/iga/people/home.aspx|title=People|publisher=London School of Economics|language=en-GB|access-date=April 13, 2020}}{{Dead link|date=February 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Árið 2019, flutti hún það verkefni til t SNF Agora Institute við Johns Hopkins University.<ref name="snfagora.jhu.edu2">{{Cite web|url=https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum: Stavros Niarchos Foundation SNF Agora Institute at Johns Hopkins|website=snfagora.jhu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128220936/https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|archive-date=November 28, 2019|access-date=April 13, 2020|url-status=live}}</ref> Árið 2017 gaf hún út þriðju sögulega bók sína, Red Famine: Stalin's War on Ukraine, a history of the [[Hungursneyðin í Sovét-Úkraínu|Holodomor]] (the 1932-33 human-made hungur in Soviet Ukraine). Bókin vann Lionel Gelber verðlaunin<ref name="Gelber2018">{{Cite web|url=https://www.newswire.ca/news-releases/anne-applebaums-red-famine-wins-the-2018-lionel-gelber-prize-676698163.html|title=Anne Applebaum's Red Famine Wins the 2018 Lionel Gelber Prize|last=Prize|first=The Lionel Gelber|website=newswire.ca|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804175330/https://www.newswire.ca/news-releases/anne-applebaums-red-famine-wins-the-2018-lionel-gelber-prize-676698163.html|archive-date=August 4, 2020|access-date=April 13, 2020}}</ref> og Duff Cooper verðlaunin,<ref>{{Cite web|url=http://www.theduffcooperprize.org/past-duff-cooper-prize-winners|title=Past Winners of The Duff Cooper Prize – The Duff Cooper Prize|website=theduffcooperprize.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912231809/http://www.theduffcooperprize.org/past-duff-cooper-prize-winners|archive-date=September 12, 2019|access-date=April 13, 2020}}</ref> Í nóvember 2019 tilkynnti The Atlantic að Applebaum myndi frá janúar 2020 verða í hópi blaðamanna þar<ref name="Atlantic2019115" /> Hún var á lista Prospect árið 2020 yfir 50 bestu hugsuði fyrir [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 tímabil]]. Í júlí 2020 kom út bókin hennar ''Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism''. Bókin er sambland af endurminningum og pólitískri greiningu. Bókn var á vinsældalistaistum tímaritsins ''[[Der Spiegel]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.lehmanns.de/listing/2280-spiegel-bestseller-sachbuch-hardcover-nr-13-2021|title=Spiegel Bestseller: Sachbuch / Hardcover (Nr. 13/2021) – versandkostenfrei online kaufen – Lehmanns.de|website=lehmanns.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927145701/https://www.lehmanns.de/listing/2280-spiegel-bestseller-sachbuch-hardcover-nr-13-2021|archive-date=September 27, 2021|access-date=September 27, 2021}}</ref> og <nowiki><i id="mwATo">The New York Times</i></nowiki>.<ref>{{Cite news |title=Combined Print & E-Book Nonfiction – Best Sellers – Books – August 9, 2020 – The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2020/08/09/combined-print-and-e-book-nonfiction/ |access-date=September 27, 2021 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Í júlí 2020 var Applebaum ein af 153 sem skrifuðu undir "Harper's Letter" (einnig þekkt sem "A Letter on Justice and Open Debate"); en það skjal lýsti áhyggjum af því að "frjálst flæði upplýsinga og hugmynda, lífblóð frjálslyndis samfélags, væri á hverjum degi að verða takmarkaðra." Applebaum er meðlimur í hugveitunni Council on Foreign Relations.<ref>{{Cite web|url=http://www.cfr.org/about/membership/roster.html|title=Membership Roster – Council on Foreign Relations|website=Cfr.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727040345/http://www.cfr.org/about/membership/roster.html|archive-date=July 27, 2014|access-date=April 3, 2017}}</ref> Hún er í stjórn National Endowment for Democracy and Renew Democracy Initiative.<ref>{{Cite web|url=http://www.ned.org/about/board-of-directors/|title=Board of Directors – NATIONAL ENDOWMENT FOR DEMOCRACY|website=Ned.org|language=en-US|access-date=March 28, 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Boot |first=Max |date=April 25, 2018 |title=The political center is fighting back |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508152332/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |archive-date=May 8, 2019 |access-date=April 23, 2019 |work=The Washington Post}}</ref> Hún er einnig í ritstjórn tímaritsins The American Interest<ref>{{Cite web|url=http://www.the-american-interest.com/masthead/|title=Editorial board|publisher=The American Interest|access-date=April 3, 2017}}</ref> og Journal of Democracy.<ref>{{Cite web|url=https://www.journalofdemocracy.org/about/masthead/|title=Masthead|website=Journal of Democracy|language=en-US|access-date=2025-08-12}}</ref> Hún var í stjórn Institute for War and Peace Reporting.<ref>{{Cite web|url=https://iwpr.net/about|title=About IWPR {{!}} Institute for War and Peace Reporting|date=December 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141206145719/https://iwpr.net/about|archive-date=December 6, 2014|access-date=January 17, 2020}}</ref> Auk þess var hún aðstoðarfélagi við Center for European Policy Analysis (CEPA), þar sem hún leiddi verkefni sem miðaði að því að berjast gegn rússneskri upplýsingafölsun í Mið- og Austur-Evrópu (CEE).<ref>{{Cite web|url=http://cepa.org/anne-aplebaum|title=Anne Applebaum {{!}} CEPA|date=April 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409230453/http://cepa.org/anne-aplebaum|archive-date=April 9, 2016|access-date=February 25, 2020}}</ref> === Sovétríkin og Rússland === Applebaum hefur í skrifum sínum verið gagnrýnin á Rússland og stjórn Pútíns".<ref name=":0">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Sheila |author-link=Sheila Fitzpatrick |date=August 25, 2017 |title=Red Famine by Anne Applebaum review – did Stalin deliberately let Ukraine starve? |url=https://www.theguardian.com/books/2017/aug/25/red-famine-stalins-war-on-ukraine-anne-applebaum-review?CMP=share_btn_fb |access-date=August 25, 2017 |work=[[The Guardian]] |quote=For scholars, the most interesting part of the book will be the two excellent historiographical chapters in which she teases out the political and scholarly impulses tending to minimise the famine in Soviet times ('The Cover-Up') and does the same for post-Soviet Ukrainian exploitation of the issue ('The Holodomor in History and Memory')}}</ref> og fall [[Fall Berlínarmúrsins]] árið 1989 var upphafspunktur alls sem Applebaum gerði á næstu þremur áratugum.<ref name="FP_2020" /> Árið 2000 lýsti Applebaum tengslum milli hins þá nýkjörna forseta Rússlands [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]]; fyrrum leiðtoga Sovétríkjanna [[Júríj Andropov|Yuri Andropov]]; og fyrrum leyniþjónustunnar [[KGB]].<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |date=April 10, 2000 |title=Secret Agent Man |url=http://www.weeklystandard.com/secret-agent-man/article/12293 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829140652/http://www.weeklystandard.com/secret-agent-man/article/12293 |archive-date=August 29, 2017 |access-date=April 3, 2017 |work=Weekly Standard}}</ref>Árið 2008 hóf hún að tala um Pútínisma sem andlýðræðislega hugmyndafræði en á þessum tíma var Putin af flestum talinn pragmatisti hliðhollur Vesturlöndum. Applebaum hefur gagnrýnt aðgerðir Vesturlanda í tengslum við innrás Rússa í Úkraníu og haldið fram að Bandaríkin og bandamenn þeirra ættu ekki að gera spilltu rússnesku ríki kleift að raska jafnvægi í Evrópu .<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 5, 2014 |title=Russia's Western enablers |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-russias-western-enablers/2014/03/05/bcba2a88-a4a6-11e3-8466-d34c451760b9_story.html |work=[[The Washington Post]]}}</ref>  Árið 2014, skrifaði hún umfjöllun um bók Karen Dawisha ''Putin's Kleptocracy'' fyrir ''The New York Review of Books''; í þeirri umfjöllum spyr hún hvort að mikilvægasta saga seinustu tuttugu ára hafi ekki verið brostið lýðræði og uppgangur nýrrar tegundar rússneskrar valdboðsstefnu. Hún lýsir goðsögninni um rússneska niðurlægingu og færir rök fyrir að [[Atlantshafsbandalagið|NATO]] og útþensla Evrópusambandsins skilað miklum árangri.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=October 17, 2014 |title=The myth of Russian humiliation |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-nato-pays-a-heavy-price-for-giving-russia-too-much-credita-true-achievement-under-threat/2014/10/17/5b3a6f2a-5617-11e4-809b-8cc0a295c773_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601232220/https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-nato-pays-a-heavy-price-for-giving-russia-too-much-credita-true-achievement-under-threat/2014/10/17/5b3a6f2a-5617-11e4-809b-8cc0a295c773_story.html |archive-date=June 1, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref>  Í júlí 2016 fyrir bandarísku forsetakosningarnar skrifaði hún um tengsl milli [[Donald Trump]] og Rússlands;<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=July 21, 2016 |title=How a Trump presidency could destabilize Europe |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/how-a-trump-presidency-could-destabilize-europe/2016/07/21/9ec38a20-4f75-11e6-a422-83ab49ed5e6a_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602205423/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/how-a-trump-presidency-could-destabilize-europe/2016/07/21/9ec38a20-4f75-11e6-a422-83ab49ed5e6a_story.html |archive-date=June 2, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> hún skrifaði að stuðningur Rússlands við Trump væri hluti af stærri rússnesku pólitísku markmiði sem gengi út á að valda glundroða á Vesturlöndum.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |last2=Lucas |first2=Edward |date=May 6, 2016 |title=The danger of Russian disinformation |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/the-danger-of-russian-disinformation/2016/05/06/b31d9718-12d5-11e6-8967-7ac733c56f12_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513090510/https://www.washingtonpost.com/opinions/the-danger-of-russian-disinformation/2016/05/06/b31d9718-12d5-11e6-8967-7ac733c56f12_story.html |archive-date=May 13, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> Í desember 2019, skrifaði hún í ''The Atlantic að á 21. öld verði einnig að berjast við nýtt fyrirbæri, hægri sinnaða menntamenn sem nú væru mjög gagnrýnir á eigin samfélög og sem hefðu byrjar að viðra sig upp við hægrisinnaða einræðisherra sem hefðu óbeit á Ameríku.'' "<ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/12/false-romance-russia/603433/|title=The False Romance of Russia|last=Applebaum|first=Anne|date=December 12, 2019|website=The Atlantic|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912204854/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/12/false-romance-russia/603433/|archive-date=September 12, 2021|access-date=September 27, 2021}}</ref> === Mið-Evrópa === Applebaum hefur skrifað um sögu Mið- og Austur-Evrópu, einkum Póllands. Í lok bókarinnar Iron Curtain heldur hún því fram að endurreisn borgaralegs samfélags væri mikilvægasta og erfiðasta áskorun fyrir ríkin í Mið-Evrópu; í annarri ritgerð hélt hún því fram að þráhyggja nútíma einræðis um kúgun borgaralegs samfélags sé komin frá [[Vladímír Lenín|Vladimir Lenín]].<ref>{{Cite journal |last=Applebaum |first=Anne |date=October 19, 2015 |title=The Leninist Roots of Civil Society Repression |url=https://muse.jhu.edu/article/595919 |journal=Journal of Democracy |volume=26 |issue=4 |pages=21–27 |doi=10.1353/jod.2015.0068 |issn=1086-3214 |s2cid=146420524 |url-access=subscription}}</ref> Hún hefur skrifað ritgerðir um pólska kvikmyndagerðarmanninn [[Andrzej Wajda]]; tvíhliða hernámi nasista og Sovétríkjanna í Mið-Evrópu; og hvers vegna það er ónákvæmt að skilgreina Austur-Evrópíu sem eina heild.<ref>{{Cite web|url=http://www.prospectmagazine.co.uk/magazine/does-eastern-europe-still-exist|title=Does Eastern Europe still exist?|last=Anne|first=Applebaum|website=Prospect Magazine|language=en-US|access-date=April 11, 2017}}</ref> === Upplýsingafölsun, áróður og falsfréttir === Applebaum hefur skrifað um rússneska rógsherferð gegn henni árið 2014 á tíma þar sem hún skrifaði mikið um innlimun Krímsskaga í Rússland. Hún hefur gagnrýnt hvernig samfélagsmiðlar hafa grafið undan lýðræðisumræðu um allan heim.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=December 10, 2015 |title=Mark Zuckerberg should spend $45&nbsp;billion on undoing Facebook's damage to democracies |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/mark-zuckerberg-could-spend-45-billion-on-undoing-facebooks-damage/2015/12/10/4b7d1ba0-9e91-11e5-a3c5-c77f2cc5a43c_story.html |access-date=April 11, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> === Þjóðernishyggja === Í mars 2016, í kosningabaráttu Bandaríkjanna 2016, skrifaði Applebaum grein fyrir The ''Washington Post'' með titlinum: "Er þetta endir Vesturlanda eins og við þekkjum þau?"; Í greinninni er því haldið fram að aðeins þurfi tvær eða þrjár kosningar sem fara illa til að NATO líði undir lok, Evrópusambandið leysist upp og ef til vill endalokum hins frjalslynda heimsskipunar.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 4, 2016 |title=Is this the end of the West as we know it? |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/donald-trump-and-the-end-of-nato/2016/03/04/e8c4b9ca-e146-11e5-8d98-4b3d9215ade1_story.html |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> Applebaum studdi [[Hillary Clinton]] til forseta í júlí 2016 vegna þess að hún lítur á Trump sem "mann sem virðist ætlaður að eyðileggja þau bandalög sem varðveita alþjóðlegan frið og bandaríska völd".<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=July 28, 2016 |title=Why we need a President Clinton |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/why-we-need-a-president-clinton/2016/07/28/aaa40e76-54ef-11e6-bbf5-957ad17b4385_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416081448/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/why-we-need-a-president-clinton/2016/07/28/aaa40e76-54ef-11e6-bbf5-957ad17b4385_story.html |archive-date=April 16, 2019 |access-date=January 16, 2019 |work=The Washington Post}}</ref> Applebaum skrifaði grein í ''Washington Post'' í mars 2016  sem leiddi til þess að svissneska fréttablaðið ''Tages-Anzeiger'' og þýska fréttatímaritið ''[[Der Spiegel]]'' tóku viðtöl við hana. Þessar greinar birtust í desember 2016<ref>{{Cite news |last=Cassidy |first=Alan |last2=Loser |first2=Philipp |date=December 27, 2016 |title=Ähnlich wie in den 1930er-Jahren |url=http://www.tagesanzeiger.ch/ausland/amerika/es-liegt-etwas-aehnliches-in-der-luft-wie-in-den-1930erjahren/story/27519272 |access-date=April 3, 2017 |work=Tages-Anzeiger |language=de |issn=1422-9994}}</ref> og janúår 2017.<ref>{{Cite news |last=Scheuermann |first=Christoph |last2=Repinski |first2=Gordon |date=January 20, 2017 |title=Historian Anne Applebaum on Trump: 'Protest Is Insufficient' |url=http://www.spiegel.de/international/world/anne-applebaum-interview-about-president-donald-trump-a-1130988.html |access-date=April 20, 2017 |work=Der Spiegel}}</ref> Hún skrifaði að alþjóðlegar popúlistahreyfingar kölluðu þá mjög hægri sinnaðar hreyfingar og öfgahreyfingar lengst til hægri ekki íhaldshreyfingar eins og það hugstak var venjulega skilið. Hún skrifaði að popúlistahreyfingar í Evrópu deildu hugmyndum, hugmyndafræði, vinum og stofnendum og reyndu að taka yfir nútíma stofnanir með valdi til að fara aftur í tímann. Applebaum hefur lagt áherslu á hættu á nýrri alþjóðlegri þjóðernishyggju þar sem slíkar hreyfingar sameinast eins og hreyfingin [[Lög og réttlæti|Law and Justice]] í Póllandi, [[Lega Nord|Northern League]] í Ítalíu og Freedom Party í Austurríki.<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |date=January 15, 2019 |title=The anti-Europeans have a plan for crippling the European Union |url=https://www.washingtonpost.com/gdpr-consent/?destination=%2fopinions%2fglobal-opinions%2fthe-anti-europeans-have-a-plan-for-crippling-the-european-union%2f2019%2f01%2f13%2fd8af6ab0-15ed-11e9-b6ad-9cfd62dbb0a8_story.html%3f |work=The Washington Post}}</ref> == Úrval af útgáfum == * ''Between East and West: Across the Borderlands of Europe'', Pantheon, (1994), reprinted by Random House, 1995; Penguin, 2015; and Anchor, 2017, {{ISBN|0679421505}} * ''Gulag: A History'', Doubleday, (2003), 677 pages, {{ISBN|0-7679-0056-1}}; paperback, Bantam Dell, 2004, 736 pages, {{ISBN|1-4000-3409-4}} * ''Gulag Voices : An Anthology'', Yale University Press, (2011), 224 pages, {{ISBN|9780300177831}}; hardback * ''Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe, 1944–1956'', Allen Lane, (2012), 614 pages, {{ISBN|978-0-713-99868-9}} / Doubleday {{ISBN|978-0-385-51569-6}} * ''From a Polish Country House Kitchen'' with Danielle Crittenden, Chronicle Books, (2012), 288 pages, {{ISBN|1-452-11055-7}}; hardback * ''Red Famine: Stalin's War on Ukraine,'' Penguin Randomhouse, (2017)<ref>{{Cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/236713/red-famine-by-anne-applebaum/9780385538855/|title=Red Famine by Anne Applebaum {{!}} PenguinRandomHouse.com|language=en-US|access-date=April 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170421091616/http://www.penguinrandomhouse.com/books/236713/red-famine-by-anne-applebaum/9780385538855/|archive-date=April 21, 2017}}</ref><ref name=":0" /> * ''Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism'', Doubleday, (2020), 224 pages, {{ISBN|978-0385545808}}; hardback * ''Wybór'' (Choice), Agora, (2021), 320 pages, {{ISBN|978-8326838255}}; hardback * ''Autocracy, Inc.: The Dictators Who Want to Run the World'', Doubleday, (2024), 224 pages, {{ISBN|978-0385549936}}; hardback == Tilvísanir == [[Flokkur:Fólk fætt árið 1964]] [[Flokkur:Síður með óyfirfarnar þýðingar]] pmatzvdrw8ogjl0omigsqvmoa3jjs0r 1981971 1981968 2026-10-06T12:25:21Z Salvor 70 tenglaprýða, laga stafsetningu 1981971 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Anne Applebaum | mynd = MS241015 304 (cropped).jpg | mynd_texti = Applebaum árið 2024 | fæðingarnafn = Anne Elizabeth Applebaum | fæðingardagur = {{Birth date and age|1964|7|25}}<ref name="Interview">{{cite web |url=http://www.citypaper.ee/interview_with_anne_applebaum/ |title=Interview with Anne Applebaum |last=Petrone |first=Justine |work=City Paper |publisher=Baltic News Ltd |access-date=October 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720124829/http://www.citypaper.ee/interview_with_anne_applebaum/ |archive-date=July 20, 2011 |url-status=dead }}</ref> | fæðingarstaður = Washington, D.C., U.S. | dánardagur = | dánarstaður = | ríkisfang = {{hlist|United States|Poland }} | menntun = {{Plainlist| * [[Yale University]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) * [[London School of Economics]] ([[MSc]]) * [[St Antony's College, Oxford]] }} | þekkt_fyrir = Ritsmíðar um [[Sovétríkin]] og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]] | maki = {{Marriage|[[Radosław Sikorski]]|June 27, 1992}} | börn = 2 | verðlaun = [[Pulitzer Prize for General Nonfiction]] | vefsíða = {{Official URL}} }} '''Anne Elizabeth Applebaum'''<ref name="NYT1992">{{Cite news |date=June 28, 1992 |title=Weddings: Anne Applebaum, Radek Sikorski |url=https://www.nytimes.com/1992/06/28/style/weddings-anne-applebaum-radek-sikorski.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112145013/https://www.nytimes.com/1992/06/28/style/weddings-anne-applebaum-radek-sikorski.html |archive-date=January 12, 2021 |access-date=February 14, 2017 |work=[[The New York Times]]}}</ref> (fædd [[25. júlí]] [[1964]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Blaðamennska|blaðamaður]], [[sagnfræðingur]] og álitsgjafi um [[Utanríkismál|utanríkismálastefnu]]. Hún hefur skrifað mikið um sögu [[Kommúnismi|kommúnisma]] og þróun borgaralegs samfélags í [[Mið-Evrópa|Mið]]<nowiki/>- og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]]. Hún varð [[Pólland|pólskur]] [[ríkisborgari]] árið [[2013]] og er gift Radosław Sikorski, utanríkisráðherra Póllands.<ref name="DR20260927">{{Cite news |last=Nielsen |first=Søren |date=September 27, 2026 |title=Amerikansk topanalytiker i interview med DR: USA's drømme om Grønland lever videre |url=https://www.dr.dk/nyheder/udland/amerikansk-topanalytiker-i-interview-med-dr-usa-s-droemme-om-groenland-lever-videre |access-date=September 27, 2026 |publisher=[[DR (broadcaster)|DR]] |language=da}}</ref> Applebaum hefur starfað fyrir tímaritin [[The Economist]] og [[The Spectator]]<ref name="Cohen20200712">{{Cite news |last=Cohen |first=Nick |date=July 12, 2020 |title=Anne Applebaum: how my old friends paved the way for Trump and Brexit |url=https://www.theguardian.com/books/2020/jul/12/anne-applebaum-how-my-old-friends-paved-the-way-for-trump-and-brexit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804051705/https://www.theguardian.com/books/2020/jul/12/anne-applebaum-how-my-old-friends-paved-the-way-for-trump-and-brexit |archive-date=August 4, 2020 |access-date=August 4, 2020 |work=The Observer |location=London}}</ref> og var í ritstjórn tímaritsins ''[[The Washington Post]]'' frá [[2002]] til [[2006]].<ref name="Anne Applebaum">{{Cite news |title=Anne Applebaum |url=https://www.washingtonpost.com/people/anne-applebaum/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610003544/https://www.washingtonpost.com/people/anne-applebaum/ |archive-date=June 10, 2019 |access-date=April 20, 2017 |work=The Washington Post |language=en}}</ref> Árið 2004 vann hún Pulitzer-verðlaunin fyrir sannsögulegar bókmenntir fyrir ritverk sitt Gulag: A History.<ref name="NYT20040405">{{Cite news |date=April 5, 2004 |title='The Known World' Wins Pulitzer Prize for Fiction |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/ref/arts/05pulitzers-arts.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818010516/http://www.nytimes.com/ref/arts/05pulitzers-arts.html |archive-date=August 18, 2017 |access-date=March 2, 2020 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Hún er starfar og skrifar fyrir [[The Atlantic]]<ref name="Atlantic2019115">{{Cite news |date=November 15, 2019 |title=Press Release: Anne Applebaum Joins The Atlantic as Staff Writer |url=https://www.theatlantic.com/press-releases/archive/2019/11/anne-applebaum-joins-atlantic-staff-writer/602083/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128143003/https://www.theatlantic.com/press-releases/archive/2019/11/anne-applebaum-joins-atlantic-staff-writer/602083/ |archive-date=November 28, 2020 |access-date=March 2, 2020 |work=The Atlantic}}</ref> og er félagi við SNF Agora Institute og School of Advanced International Studies við [[Johns Hopkins-háskóli|Johns Hopkins]] háskólann.<ref name="snfagora.jhu.edu">{{Cite web|url=https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum: Stavros Niarchos Foundation SNF Agora Institute at Johns Hopkins|website=snfagora.jhu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128220936/https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|archive-date=November 28, 2019|access-date=April 13, 2020}}</ref> Applebaum gefur einnig út fréttabréfið Open Letters.<ref name="DR20260927" /> Bók Applebaum ''[[Einræði hf.:einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum]]'' kom út á [[Íslenska|íslensku]] árið [[2026]].<ref>Applebaum, A., Björn Bjarnason, & Ugla  útgefandi. (2026). ''Einræði hf. : einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum''. Ugla.</ref><ref>[https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/silfrid/39454/bo8cv9 Viðtal við Önnu Applebaum, Silfrið, RÚV mín 29:06]</ref> == Menntun == Applebaum nam sovéska sögu undir Wolfgang Leonhard haustið 1982 við Yale háskólann.<ref name="IC">{{Cite book|title=Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944–1956|last=Applebaum|first=Anne|date=2012|publisher=Doubleday|isbn=9780385515696|location=New York USA|page=282,508}}</ref> Sumarið 1985 var hún í [[Sankti Pétursborg|Leningrad]] í Sovétríkjunum (nú Sankti Pétursborg í Rússlandi) en það er reynsla sem hún segir að hafi hjálpað til við að móta skoðanir sínar.<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |title=Russia and the Great Forgetting |url=https://www.commentarymagazine.com/articles/russia-great-forgetting/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601223629/https://www.commentarymagazine.com/articles/russia-great-forgetting/ |archive-date=June 1, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=[[Commentary (magazine)|Commentary]]}}</ref> Applebaum lauk BA-próf frá Yale árið 1986 í sögu og bókmenntum.<ref>{{Cite web|url=http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2014/anne-applebaum?set_language=en|title=Anne Applebaum – internationales literaturfestival berlin|website=Literaturfestival.com|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302031208/http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2014/anne-applebaum?set_language=en|archive-date=March 2, 2017|access-date=April 3, 2017}}</ref><ref name="IC" /> Hún fékk tveggja ára Marshall námsstyrk við [[London School of Economics]] og lauk þaðan meistaragráðu í [[Alþjóðasamskipti|alþjóðasamskiptum]] (1987).<ref name="NYT_wdg">{{Cite news |date=December 8, 1991 |title=Anne E. Applebaum to Wed in June |url=https://www.nytimes.com/1991/12/08/style/anne-e-applebaum-to-wed-in-june.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219062732/http://www.nytimes.com/1991/12/08/style/anne-e-applebaum-to-wed-in-june.html |archive-date=February 19, 2018 |access-date=April 23, 2008 |work=[[The New York Times]] |quote=... is a summa cum laude graduate of Yale University, where she was elected to Phi Beta Kappa.}}</ref> Hún stundaði einnig nám við St Antony's College, Oxford, áður en hún varð blaðamaður fyrir The Economist og flutti til [[Varsjá]], Póllands, árið 1988.<ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordna.org/amer-alumni-authors-march-2018|title=Anne Applebaum|publisher=University of Oxford|archive-url=https://web.archive.org/web/20250326044704/https://www.oxfordna.org/amer-alumni-authors-march-2018|archive-date=March 26, 2025|access-date=2 April 2025|quote=As a celebration of our alumni, each month we will highlight a new book written by one of Oxford's North American-based alumni. For March 2018, our author is Anne Applebaum (St Antony's College, 1986).}}</ref><ref name="Wash-Bio">{{Cite news |title=Anne Applebaum |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/opinions/biographies/anne-applebaum.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102539/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/opinions/biographies/anne-applebaum.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=October 3, 2009 |work=The Washington Post}}</ref> Applebaum fór til [[Berlín|Berlínar]] í nóvember [[1989]] til að skrifa fréttir um [[fall Berlínarmúrsins]].<ref name="FP_2020">{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2020/08/15/the-tragic-romance-of-the-middle-aged-western-liberal/|title=The Tragic Romance of the Nostalgic Western Liberal|last=Ivan Krastev|authorlink=Ivan Krastev|date=August 15, 2020|publisher=Foreign Policy|access-date=November 15, 2022}}</ref> == Ferill == Applebaum skrifaði mikið um [[Fall Berlínarmúrsins]] og fall kommúnismans sem blaðamaður hjá The Economist og The Independent. Árið 1991 sneri hún aftur til Englands til að vinna fyrir The Economist; hún var síðar ráðin sem erlendur ritstjóri og síðar aðstoðarritstjóri tímaritsins The Spectator, og síðar pólitískur ritstjóri Evening Standard.<ref>{{Cite web|url=https://ninedotsprize.org/board_members/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum|website=The Nine Dots Prize|language=en-GB|access-date=September 1, 2022}}</ref> Árið 1994 gaf hún út sína fyrstu bók, Between East and West: Across the Borderlands of Europe og er það ferðasögu sem lýsir uppgangi þjóðernishyggju í nýju ríkjum fyrrum Sovétríkjanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtontimes.com/news/2017/jul/23/book-review-between-east-and-west-across-the-borde/|title=Book Review: 'Between East and West: Across the Borderlands of Europe'|last=Hopley|first=Claire|date=July 23, 2017|website=The Washington Times|language=en-US|access-date=September 1, 2022}}</ref> Árið 2001 tók hún viðtal við [[Tony Blair]] forsætisráðherra.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 19, 2001 |title=I am still normal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/4722273/I-am-still-normal.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623001052/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/4722273/I-am-still-normal.html |archive-date=June 23, 2018 |access-date=September 27, 2021 |work=The Telegraph}}</ref> Hún skrifaði einnig fræðiritið Gulag: A History (2003), um fangabúðir Sovétríkjanna og fékk Pulitzer-verðlaunin árið 2004.<ref name="NYT20040405" /><ref name="Idaho">{{Cite web|url=http://archives.mtexpress.com/index2.php?ID=2005102224&var_Year=2004&var_Month=11&var_Day=17|title=From concentration camps to cotton|date=March 25, 2005|website=Idaho Mountain express and guide.|publisher=Express publishing inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621170913/http://archives.mtexpress.com/index2.php?ID=2005102224&var_Year=2004&var_Month=11&var_Day=17|archive-date=June 21, 2018|access-date=October 3, 2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pulitzer.org/works/2004-General-Nonfiction|title=The 2004 Pulitzer Prize Winners General Nonfiction|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002161041/http://www.pulitzer.org/works/2004-General-Nonfiction|archive-date=October 2, 2009|access-date=October 3, 2009}}</ref> Applebaum hefur verið í ritstjórn The ''Washington Post'', og var dálkahöfundur dagblaðsins í 17 ár.<ref name="Anne Applebaum" /><ref name="Atlantic2019115" /> Auk þess var hún aðstoðarfélagi við American Enterprise Institute, íhaldssama hugmyndafræðistofu.<ref>{{Cite news |last=Leonard |first=Brooke |date=May 8, 2008 |title=Turning Abkhazia into a War |url=http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=17660 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113214131/http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=17660 |archive-date=January 13, 2009 |access-date=December 31, 2008 |work=[[National Interest]] |location=New York City}}</ref> Önnur bók hennar um sagnfræðilegt efni , Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944-56, var gefin út árið 2012 . Frá 2011 til 2016 stofnaði hún og stýrði Transitions Forum við Legatum Institute, alþjóðlegu hugmynda- og menntastofnun með höfuðstöðvar í London. Meðal annarra verkefna stýrði hún tveggja ára verkefni sem rannsakaði samband lýðræðis og vöxt í Brasilíu, Indlandi og Suður-Afríku;<ref>{{Cite web|url=http://www.li.com/programmes/democracy-works|title=Democracy Works|website=li.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128191107/https://www.li.com/programmes/democracy-works|archive-date=January 28, 2019|access-date=April 17, 2017}}</ref> stofnaði Framtíð Sýrlands<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/preparing-for-a-syrian-transition_ghani_lockhart_november-2012.pdf?sfvrsn=0|title=Preparing for a Syrian Transition: Lessons from the Past, Thinking for the Future|last=Ghani|first=Ashraf|last2=Lockhart|first2=Clare|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202033109/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/preparing-for-a-syrian-transition_ghani_lockhart_november-2012.pdf?sfvrsn=0|archive-date=December 2, 2020|access-date=May 24, 2025}}</ref> og Framtíð Írans<ref>{{Cite web|url=http://www.li.com/programmes/the-future-of-iran|title=The Future of Iran|website=li.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418081945/http://www.li.com/programmes/the-future-of-iran|archive-date=April 18, 2017|access-date=April 17, 2017}}</ref> verkefni um stofnunarbreytingar í þessum löndum; og lét gera ritgerðasafn um spillingu í Georgíu,<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/georgia_transitions_a4_2014web.pdf?sfvrsn=0|title=Revolutionary Tactics: Insights from Police and Justice Reform in Georgia|last=Pomerantsev|first=Peter|last2=Robertson|first2=Geoffrey|date=June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120100320/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/georgia_transitions_a4_2014web.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 20, 2020|access-date=April 17, 2017|last3=Ratković|first3=Jovan|last4=Applebaum|first4=Anne}}</ref> Moldóvu,<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/moldova-the-failing-champion-of-european-integration-a4.pdf?sfvrsn=0|title=Moldova: The Failing Champion of European Integration|last=Soloviev|first=Vladimir|date=July 2014|others=Translated and edited by Olga Khvostunova|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107171958/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/moldova-the-failing-champion-of-european-integration-a4.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 7, 2020|access-date=April 17, 2017}}</ref> og Úkraínu.<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/ukraine_imr_a4_web.pdf?sfvrsn=0|title=Looting Ukraine: How East and West Teamed up to Steal a Country|last=Bullough|first=Oliver|date=July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117224328/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/ukraine_imr_a4_web.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 17, 2020|access-date=April 17, 2017}}</ref> Applebaum varð kennari [[2016]] við London School of Economics (LSE) í [[:en:London_School_of_Economics#LSE_Institute_of_Global_Affairs|Institute for Global Affairs]] og þar starfrækti hún verkefnið Arena þar sem fjallað var um upplýsingafölsun og áróður á 21 öld.<ref>{{Cite web|url=https://www.lse.ac.uk/iga/people/home.aspx|title=People|publisher=London School of Economics|language=en-GB|access-date=April 13, 2020}}{{Dead link|date=February 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Árið 2019, flutti hún það verkefni til t SNF Agora Institute við Johns Hopkins University.<ref name="snfagora.jhu.edu2">{{Cite web|url=https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum: Stavros Niarchos Foundation SNF Agora Institute at Johns Hopkins|website=snfagora.jhu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128220936/https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|archive-date=November 28, 2019|access-date=April 13, 2020|url-status=live}}</ref> Árið 2017 gaf hún út þriðju sögulega bók sína, Red Famine: Stalin's War on Ukraine, a history of the [[Hungursneyðin í Sovét-Úkraínu|Holodomor]] (the 1932-33 human-made hungur in Soviet Ukraine). Bókin vann Lionel Gelber verðlaunin<ref name="Gelber2018">{{Cite web|url=https://www.newswire.ca/news-releases/anne-applebaums-red-famine-wins-the-2018-lionel-gelber-prize-676698163.html|title=Anne Applebaum's Red Famine Wins the 2018 Lionel Gelber Prize|last=Prize|first=The Lionel Gelber|website=newswire.ca|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804175330/https://www.newswire.ca/news-releases/anne-applebaums-red-famine-wins-the-2018-lionel-gelber-prize-676698163.html|archive-date=August 4, 2020|access-date=April 13, 2020}}</ref> og Duff Cooper verðlaunin,<ref>{{Cite web|url=http://www.theduffcooperprize.org/past-duff-cooper-prize-winners|title=Past Winners of The Duff Cooper Prize – The Duff Cooper Prize|website=theduffcooperprize.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912231809/http://www.theduffcooperprize.org/past-duff-cooper-prize-winners|archive-date=September 12, 2019|access-date=April 13, 2020}}</ref> Í nóvember 2019 tilkynnti The Atlantic að Applebaum myndi frá janúar 2020 verða í hópi blaðamanna þar<ref name="Atlantic2019115" /> Hún var á lista Prospect árið 2020 yfir 50 bestu hugsuði heimsins á tímum [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldursins.]] Í júlí 2020 kom út bókin hennar ''Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism''. Bókin er sambland af endurminningum og pólitískri greiningu. Bókn var á vinsældalistaistum tímaritsins ''[[Der Spiegel]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.lehmanns.de/listing/2280-spiegel-bestseller-sachbuch-hardcover-nr-13-2021|title=Spiegel Bestseller: Sachbuch / Hardcover (Nr. 13/2021) – versandkostenfrei online kaufen – Lehmanns.de|website=lehmanns.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927145701/https://www.lehmanns.de/listing/2280-spiegel-bestseller-sachbuch-hardcover-nr-13-2021|archive-date=September 27, 2021|access-date=September 27, 2021}}</ref> og The New York Times.<ref>{{Cite news |title=Combined Print & E-Book Nonfiction – Best Sellers – Books – August 9, 2020 – The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2020/08/09/combined-print-and-e-book-nonfiction/ |access-date=September 27, 2021 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Í júlí 2020 var Applebaum ein af 153 sem skrifuðu undir "Harper's Letter" (einnig þekkt sem "A Letter on Justice and Open Debate"); en það skjal lýsti áhyggjum af því að "frjálst flæði upplýsinga og hugmynda, lífblóð frjálslyndis samfélags, væri á hverjum degi að verða takmarkaðra." Applebaum er meðlimur í hugveitunni Council on Foreign Relations.<ref>{{Cite web|url=http://www.cfr.org/about/membership/roster.html|title=Membership Roster – Council on Foreign Relations|website=Cfr.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727040345/http://www.cfr.org/about/membership/roster.html|archive-date=July 27, 2014|access-date=April 3, 2017}}</ref> Hún er í stjórn National Endowment for Democracy and Renew Democracy Initiative.<ref>{{Cite web|url=http://www.ned.org/about/board-of-directors/|title=Board of Directors – NATIONAL ENDOWMENT FOR DEMOCRACY|website=Ned.org|language=en-US|access-date=March 28, 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Boot |first=Max |date=April 25, 2018 |title=The political center is fighting back |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508152332/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |archive-date=May 8, 2019 |access-date=April 23, 2019 |work=The Washington Post}}</ref> Hún er einnig í ritstjórn tímaritsins The American Interest<ref>{{Cite web|url=http://www.the-american-interest.com/masthead/|title=Editorial board|publisher=The American Interest|access-date=April 3, 2017}}</ref> og Journal of Democracy.<ref>{{Cite web|url=https://www.journalofdemocracy.org/about/masthead/|title=Masthead|website=Journal of Democracy|language=en-US|access-date=2025-08-12}}</ref> Hún var í stjórn Institute for War and Peace Reporting.<ref>{{Cite web|url=https://iwpr.net/about|title=About IWPR {{!}} Institute for War and Peace Reporting|date=December 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141206145719/https://iwpr.net/about|archive-date=December 6, 2014|access-date=January 17, 2020}}</ref> Auk þess var hún aðstoðarfélagi við Center for European Policy Analysis (CEPA), þar sem hún leiddi verkefni sem miðaði að því að berjast gegn rússneskri upplýsingafölsun í Mið- og Austur-Evrópu (CEE).<ref>{{Cite web|url=http://cepa.org/anne-aplebaum|title=Anne Applebaum {{!}} CEPA|date=April 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409230453/http://cepa.org/anne-aplebaum|archive-date=April 9, 2016|access-date=February 25, 2020}}</ref> === Sovétríkin og Rússland === Applebaum hefur í skrifum sínum verið gagnrýnin á Rússland og stjórn Pútíns".<ref name=":0">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Sheila |author-link=Sheila Fitzpatrick |date=August 25, 2017 |title=Red Famine by Anne Applebaum review – did Stalin deliberately let Ukraine starve? |url=https://www.theguardian.com/books/2017/aug/25/red-famine-stalins-war-on-ukraine-anne-applebaum-review?CMP=share_btn_fb |access-date=August 25, 2017 |work=[[The Guardian]] |quote=For scholars, the most interesting part of the book will be the two excellent historiographical chapters in which she teases out the political and scholarly impulses tending to minimise the famine in Soviet times ('The Cover-Up') and does the same for post-Soviet Ukrainian exploitation of the issue ('The Holodomor in History and Memory')}}</ref> og fall [[Fall Berlínarmúrsins]] árið 1989 var upphafspunktur alls sem Applebaum gerði á næstu þremur áratugum.<ref name="FP_2020" /> Árið 2000 lýsti Applebaum tengslum milli hins þá nýkjörna forseta Rússlands [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]]; fyrrum leiðtoga Sovétríkjanna [[Júríj Andropov|Yuri Andropov]]; og fyrrum leyniþjónustunnar [[KGB]].<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |date=April 10, 2000 |title=Secret Agent Man |url=http://www.weeklystandard.com/secret-agent-man/article/12293 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829140652/http://www.weeklystandard.com/secret-agent-man/article/12293 |archive-date=August 29, 2017 |access-date=April 3, 2017 |work=Weekly Standard}}</ref>Árið 2008 hóf hún að tala um Pútínisma sem andlýðræðislega hugmyndafræði en á þessum tíma var Putin af flestum talinn pragmatisti hliðhollur Vesturlöndum. Applebaum hefur gagnrýnt aðgerðir Vesturlanda í tengslum við innrás Rússa í Úkraníu og haldið fram að Bandaríkin og bandamenn þeirra ættu ekki að gera spilltu rússnesku ríki kleift að raska jafnvægi í Evrópu .<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 5, 2014 |title=Russia's Western enablers |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-russias-western-enablers/2014/03/05/bcba2a88-a4a6-11e3-8466-d34c451760b9_story.html |work=[[The Washington Post]]}}</ref>  Árið 2014, skrifaði hún umfjöllun um bók Karen Dawisha ''Putin's Kleptocracy'' fyrir ''T<nowiki/>[[he New York Review of Books]]''; í þeirri umfjöllun spyr hún hvort að mikilvægasta saga seinustu tuttugu ára hafi ekki verið brostið lýðræði og uppgangur nýrrar tegundar rússneskrar valdboðsstefnu. Hún lýsir goðsögninni um rússneska niðurlægingu og færir rök fyrir að [[Atlantshafsbandalagið|NATO]] og útþensla [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] hafi skilað miklum árangri.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=October 17, 2014 |title=The myth of Russian humiliation |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-nato-pays-a-heavy-price-for-giving-russia-too-much-credita-true-achievement-under-threat/2014/10/17/5b3a6f2a-5617-11e4-809b-8cc0a295c773_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601232220/https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-nato-pays-a-heavy-price-for-giving-russia-too-much-credita-true-achievement-under-threat/2014/10/17/5b3a6f2a-5617-11e4-809b-8cc0a295c773_story.html |archive-date=June 1, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref>  Í aðdraganda bandarísku forsetakosningarnar Í júlí 2016 skrifaði hún grein um tengsl milli [[Donald Trump]] og Rússlands;<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=July 21, 2016 |title=How a Trump presidency could destabilize Europe |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/how-a-trump-presidency-could-destabilize-europe/2016/07/21/9ec38a20-4f75-11e6-a422-83ab49ed5e6a_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602205423/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/how-a-trump-presidency-could-destabilize-europe/2016/07/21/9ec38a20-4f75-11e6-a422-83ab49ed5e6a_story.html |archive-date=June 2, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> hún skrifaði að stuðningur Rússlands við Trump væri hluti af stærri rússnesku pólitísku markmiði sem gengi út á að valda glundroða á Vesturlöndum.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |last2=Lucas |first2=Edward |date=May 6, 2016 |title=The danger of Russian disinformation |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/the-danger-of-russian-disinformation/2016/05/06/b31d9718-12d5-11e6-8967-7ac733c56f12_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513090510/https://www.washingtonpost.com/opinions/the-danger-of-russian-disinformation/2016/05/06/b31d9718-12d5-11e6-8967-7ac733c56f12_story.html |archive-date=May 13, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> Í desember 2019, skrifaði hún í ''The Atlantic að á 21. öld verði einnig að berjast við'' nýtt fyrirbæri, hægri sinnaða menntamenn sem nú væru mjög gagnrýnir á eigin samfélög og sem hefðu byrjað að viðra sig upp við hægrisinnaða einræðisherra sem hefðu óbeit á Ameríku. <ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/12/false-romance-russia/603433/|title=The False Romance of Russia|last=Applebaum|first=Anne|date=December 12, 2019|website=The Atlantic|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912204854/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/12/false-romance-russia/603433/|archive-date=September 12, 2021|access-date=September 27, 2021}}</ref> === Mið-Evrópa === Applebaum hefur skrifað um sögu Mið- og Austur-Evrópu, einkum Póllands. Í lok bókar sinnar Járnhliðið (e. Iron Curtain) heldur hún því fram að endurreisn borgaralegs samfélags væri mikilvægasta og erfiðasta áskorun fyrir ríkin í Mið-Evrópu; í annarri ritgerð hélt hún því fram að þráhyggja nútíma einræðis um kúgun borgaralegs samfélags sé komin frá [[Vladímír Lenín|Vladimir Lenín]].<ref>{{Cite journal |last=Applebaum |first=Anne |date=October 19, 2015 |title=The Leninist Roots of Civil Society Repression |url=https://muse.jhu.edu/article/595919 |journal=Journal of Democracy |volume=26 |issue=4 |pages=21–27 |doi=10.1353/jod.2015.0068 |issn=1086-3214 |s2cid=146420524 |url-access=subscription}}</ref> Hún hefur skrifað ritgerðir um pólska kvikmyndagerðarmanninn [[Andrzej Wajda]]; tvíhliða hernám [[Nasistar|nasista]] og Sovétríkjanna í Mið-Evrópu; og útskýrt hvers vegna það er ónákvæmt að skilgreina Austur-Evrópu sem eina heild.<ref>{{Cite web|url=http://www.prospectmagazine.co.uk/magazine/does-eastern-europe-still-exist|title=Does Eastern Europe still exist?|last=Anne|first=Applebaum|website=Prospect Magazine|language=en-US|access-date=April 11, 2017}}</ref> === Upplýsingafölsun, áróður og falsfréttir === Applebaum hefur skrifað um rússneska rógsherferð gegn henni árið 2014 á tíma þar sem hún skrifaði mikið um [[Innlimun Krímskaga í Rússland|innlimun Krímsskaga í Rússland]]. Hún hefur gagnrýnt hvernig samfélagsmiðlar hafa grafið undan lýðræðisumræðu um allan heim.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=December 10, 2015 |title=Mark Zuckerberg should spend $45&nbsp;billion on undoing Facebook's damage to democracies |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/mark-zuckerberg-could-spend-45-billion-on-undoing-facebooks-damage/2015/12/10/4b7d1ba0-9e91-11e5-a3c5-c77f2cc5a43c_story.html |access-date=April 11, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> === Þjóðernishyggja === Í mars 2016, í kosningabaráttu Bandaríkjanna 2016, skrifaði Applebaum grein í The ''Washington Post'' með fyrirsögninni: "Er þetta endir Vesturlanda eins og við þekkjum þau?"; Í greininni er því haldið fram að aðeins þurfi tvær eða þrjár kosningar sem fara illa til að NATO líði undir lok, Evrópusambandið leysist upp og valdi ef til vill endalokum hinnar frjálslyndu heimsskipunar.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 4, 2016 |title=Is this the end of the West as we know it? |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/donald-trump-and-the-end-of-nato/2016/03/04/e8c4b9ca-e146-11e5-8d98-4b3d9215ade1_story.html |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> Applebaum studdi [[Hillary Clinton]] til forseta í júlí 2016 vegna þess að hún lítur á Trump sem "mann sem virðist vilja eyðileggja þau bandalög sem varðveita alþjóðlegan frið og bandaríska völd".<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=July 28, 2016 |title=Why we need a President Clinton |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/why-we-need-a-president-clinton/2016/07/28/aaa40e76-54ef-11e6-bbf5-957ad17b4385_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416081448/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/why-we-need-a-president-clinton/2016/07/28/aaa40e76-54ef-11e6-bbf5-957ad17b4385_story.html |archive-date=April 16, 2019 |access-date=January 16, 2019 |work=The Washington Post}}</ref> Applebaum skrifaði grein í ''Washington Post'' í mars 2016  sem leiddi til þess að svissneska fréttablaðið ''Tages-Anzeiger'' og þýska fréttatímaritið ''[[Der Spiegel]]'' tóku viðtöl við hana. Þessar greinar birtust í desember 2016<ref>{{Cite news |last=Cassidy |first=Alan |last2=Loser |first2=Philipp |date=December 27, 2016 |title=Ähnlich wie in den 1930er-Jahren |url=http://www.tagesanzeiger.ch/ausland/amerika/es-liegt-etwas-aehnliches-in-der-luft-wie-in-den-1930erjahren/story/27519272 |access-date=April 3, 2017 |work=Tages-Anzeiger |language=de |issn=1422-9994}}</ref> og janúæ 2017.<ref>{{Cite news |last=Scheuermann |first=Christoph |last2=Repinski |first2=Gordon |date=January 20, 2017 |title=Historian Anne Applebaum on Trump: 'Protest Is Insufficient' |url=http://www.spiegel.de/international/world/anne-applebaum-interview-about-president-donald-trump-a-1130988.html |access-date=April 20, 2017 |work=Der Spiegel}}</ref> Hún skrifaði að alþjóðlegar popúlistahreyfingar kölluðu mjög hægri sinnaðar hreyfingar og öfgahreyfingar sem standa lengst til hægri ekki íhaldshreyfingar eins og það hugtak er venjulega skilið. Hún skrifaði að popúlistahreyfingar í Evrópu deildu hugmyndum, hugmyndafræði, vinum og stofnendum og reyndu að taka yfir nútíma stofnanir með valdi til að fara aftur í tímann. Applebaum hefur lagt áherslu á hættu á nýrri alþjóðlegri þjóðernishyggju þar sem slíkar ýmsar hreyfingar sameinast eins og hreyfingin [[Lög og réttlæti|Law and Justice]] í Póllandi, [[Lega Nord|Northern League]] í Ítalíu og Freedom Party í Austurríki.<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |date=January 15, 2019 |title=The anti-Europeans have a plan for crippling the European Union |url=https://www.washingtonpost.com/gdpr-consent/?destination=%2fopinions%2fglobal-opinions%2fthe-anti-europeans-have-a-plan-for-crippling-the-european-union%2f2019%2f01%2f13%2fd8af6ab0-15ed-11e9-b6ad-9cfd62dbb0a8_story.html%3f |work=The Washington Post}}</ref> == Úrval af ritsmíðum eftir Applebaum == * ''Between East and West: Across the Borderlands of Europe'', Pantheon, (1994), reprinted by Random House, 1995; Penguin, 2015; and Anchor, 2017, {{ISBN|0679421505}} * ''Gulag: A History'', Doubleday, (2003), 677 pages, {{ISBN|0-7679-0056-1}}; paperback, Bantam Dell, 2004, 736 pages, {{ISBN|1-4000-3409-4}} * ''Gulag Voices : An Anthology'', Yale University Press, (2011), 224 pages, {{ISBN|9780300177831}}; hardback * ''Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe, 1944–1956'', Allen Lane, (2012), 614 pages, {{ISBN|978-0-713-99868-9}} / Doubleday {{ISBN|978-0-385-51569-6}} * ''From a Polish Country House Kitchen'' with Danielle Crittenden, Chronicle Books, (2012), 288 pages, {{ISBN|1-452-11055-7}}; hardback * ''Red Famine: Stalin's War on Ukraine,'' Penguin Randomhouse, (2017)<ref>{{Cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/236713/red-famine-by-anne-applebaum/9780385538855/|title=Red Famine by Anne Applebaum {{!}} PenguinRandomHouse.com|language=en-US|access-date=April 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170421091616/http://www.penguinrandomhouse.com/books/236713/red-famine-by-anne-applebaum/9780385538855/|archive-date=April 21, 2017}}</ref><ref name=":0" /> * ''Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism'', Doubleday, (2020), 224 pages, {{ISBN|978-0385545808}}; hardback * ''Wybór'' (Choice), Agora, (2021), 320 pages, {{ISBN|978-8326838255}}; hardback * ''Autocracy, Inc.: The Dictators Who Want to Run the World'', Doubleday, (2024), 224 pages, {{ISBN|978-0385549936}}; hardback == Tilvísanir == [[Flokkur:Fólk fætt árið 1964]] [[Flokkur:Síður með óyfirfarnar þýðingar]] guh7ae6nmiu5a60qmwek2mqkf3uiuur 1981972 1981971 2026-10-06T12:37:54Z Salvor 70 /* Þjóðernishyggja */ 1981972 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Anne Applebaum | mynd = MS241015 304 (cropped).jpg | mynd_texti = Applebaum árið 2024 | fæðingarnafn = Anne Elizabeth Applebaum | fæðingardagur = {{Birth date and age|1964|7|25}}<ref name="Interview">{{cite web |url=http://www.citypaper.ee/interview_with_anne_applebaum/ |title=Interview with Anne Applebaum |last=Petrone |first=Justine |work=City Paper |publisher=Baltic News Ltd |access-date=October 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720124829/http://www.citypaper.ee/interview_with_anne_applebaum/ |archive-date=July 20, 2011 |url-status=dead }}</ref> | fæðingarstaður = Washington, D.C., U.S. | dánardagur = | dánarstaður = | ríkisfang = {{hlist|United States|Poland }} | menntun = {{Plainlist| * [[Yale University]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) * [[London School of Economics]] ([[MSc]]) * [[St Antony's College, Oxford]] }} | þekkt_fyrir = Ritsmíðar um [[Sovétríkin]] og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]] | maki = {{Marriage|[[Radosław Sikorski]]|June 27, 1992}} | börn = 2 | verðlaun = [[Pulitzer Prize for General Nonfiction]] | vefsíða = {{Official URL}} }} '''Anne Elizabeth Applebaum'''<ref name="NYT1992">{{Cite news |date=June 28, 1992 |title=Weddings: Anne Applebaum, Radek Sikorski |url=https://www.nytimes.com/1992/06/28/style/weddings-anne-applebaum-radek-sikorski.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112145013/https://www.nytimes.com/1992/06/28/style/weddings-anne-applebaum-radek-sikorski.html |archive-date=January 12, 2021 |access-date=February 14, 2017 |work=[[The New York Times]]}}</ref> (fædd [[25. júlí]] [[1964]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Blaðamennska|blaðamaður]], [[sagnfræðingur]] og álitsgjafi um [[Utanríkismál|utanríkismálastefnu]]. Hún hefur skrifað mikið um sögu [[Kommúnismi|kommúnisma]] og þróun borgaralegs samfélags í [[Mið-Evrópa|Mið]]<nowiki/>- og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]]. Hún varð [[Pólland|pólskur]] [[ríkisborgari]] árið [[2013]] og er gift Radosław Sikorski, utanríkisráðherra Póllands.<ref name="DR20260927">{{Cite news |last=Nielsen |first=Søren |date=September 27, 2026 |title=Amerikansk topanalytiker i interview med DR: USA's drømme om Grønland lever videre |url=https://www.dr.dk/nyheder/udland/amerikansk-topanalytiker-i-interview-med-dr-usa-s-droemme-om-groenland-lever-videre |access-date=September 27, 2026 |publisher=[[DR (broadcaster)|DR]] |language=da}}</ref> Applebaum hefur starfað fyrir tímaritin [[The Economist]] og [[The Spectator]]<ref name="Cohen20200712">{{Cite news |last=Cohen |first=Nick |date=July 12, 2020 |title=Anne Applebaum: how my old friends paved the way for Trump and Brexit |url=https://www.theguardian.com/books/2020/jul/12/anne-applebaum-how-my-old-friends-paved-the-way-for-trump-and-brexit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804051705/https://www.theguardian.com/books/2020/jul/12/anne-applebaum-how-my-old-friends-paved-the-way-for-trump-and-brexit |archive-date=August 4, 2020 |access-date=August 4, 2020 |work=The Observer |location=London}}</ref> og var í ritstjórn tímaritsins ''[[The Washington Post]]'' frá [[2002]] til [[2006]].<ref name="Anne Applebaum">{{Cite news |title=Anne Applebaum |url=https://www.washingtonpost.com/people/anne-applebaum/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610003544/https://www.washingtonpost.com/people/anne-applebaum/ |archive-date=June 10, 2019 |access-date=April 20, 2017 |work=The Washington Post |language=en}}</ref> Árið 2004 vann hún Pulitzer-verðlaunin fyrir sannsögulegar bókmenntir fyrir ritverk sitt Gulag: A History.<ref name="NYT20040405">{{Cite news |date=April 5, 2004 |title='The Known World' Wins Pulitzer Prize for Fiction |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/ref/arts/05pulitzers-arts.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818010516/http://www.nytimes.com/ref/arts/05pulitzers-arts.html |archive-date=August 18, 2017 |access-date=March 2, 2020 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Hún er starfar og skrifar fyrir [[The Atlantic]]<ref name="Atlantic2019115">{{Cite news |date=November 15, 2019 |title=Press Release: Anne Applebaum Joins The Atlantic as Staff Writer |url=https://www.theatlantic.com/press-releases/archive/2019/11/anne-applebaum-joins-atlantic-staff-writer/602083/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128143003/https://www.theatlantic.com/press-releases/archive/2019/11/anne-applebaum-joins-atlantic-staff-writer/602083/ |archive-date=November 28, 2020 |access-date=March 2, 2020 |work=The Atlantic}}</ref> og er félagi við SNF Agora Institute og School of Advanced International Studies við [[Johns Hopkins-háskóli|Johns Hopkins]] háskólann.<ref name="snfagora.jhu.edu">{{Cite web|url=https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum: Stavros Niarchos Foundation SNF Agora Institute at Johns Hopkins|website=snfagora.jhu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128220936/https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|archive-date=November 28, 2019|access-date=April 13, 2020}}</ref> Applebaum gefur einnig út fréttabréfið Open Letters.<ref name="DR20260927" /> Bók Applebaum ''[[Einræði hf.:einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum]]'' kom út á [[Íslenska|íslensku]] árið [[2026]].<ref>Applebaum, A., Björn Bjarnason, & Ugla  útgefandi. (2026). ''Einræði hf. : einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum''. Ugla.</ref><ref>[https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/silfrid/39454/bo8cv9 Viðtal við Önnu Applebaum, Silfrið, RÚV mín 29:06]</ref> == Menntun == Applebaum nam sovéska sögu undir Wolfgang Leonhard haustið 1982 við Yale háskólann.<ref name="IC">{{Cite book|title=Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944–1956|last=Applebaum|first=Anne|date=2012|publisher=Doubleday|isbn=9780385515696|location=New York USA|page=282,508}}</ref> Sumarið 1985 var hún í [[Sankti Pétursborg|Leningrad]] í Sovétríkjunum (nú Sankti Pétursborg í Rússlandi) en það er reynsla sem hún segir að hafi hjálpað til við að móta skoðanir sínar.<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |title=Russia and the Great Forgetting |url=https://www.commentarymagazine.com/articles/russia-great-forgetting/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601223629/https://www.commentarymagazine.com/articles/russia-great-forgetting/ |archive-date=June 1, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=[[Commentary (magazine)|Commentary]]}}</ref> Applebaum lauk BA-próf frá Yale árið 1986 í sögu og bókmenntum.<ref>{{Cite web|url=http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2014/anne-applebaum?set_language=en|title=Anne Applebaum – internationales literaturfestival berlin|website=Literaturfestival.com|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302031208/http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2014/anne-applebaum?set_language=en|archive-date=March 2, 2017|access-date=April 3, 2017}}</ref><ref name="IC" /> Hún fékk tveggja ára Marshall námsstyrk við [[London School of Economics]] og lauk þaðan meistaragráðu í [[Alþjóðasamskipti|alþjóðasamskiptum]] (1987).<ref name="NYT_wdg">{{Cite news |date=December 8, 1991 |title=Anne E. Applebaum to Wed in June |url=https://www.nytimes.com/1991/12/08/style/anne-e-applebaum-to-wed-in-june.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219062732/http://www.nytimes.com/1991/12/08/style/anne-e-applebaum-to-wed-in-june.html |archive-date=February 19, 2018 |access-date=April 23, 2008 |work=[[The New York Times]] |quote=... is a summa cum laude graduate of Yale University, where she was elected to Phi Beta Kappa.}}</ref> Hún stundaði einnig nám við St Antony's College, Oxford, áður en hún varð blaðamaður fyrir The Economist og flutti til [[Varsjá]], Póllands, árið 1988.<ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordna.org/amer-alumni-authors-march-2018|title=Anne Applebaum|publisher=University of Oxford|archive-url=https://web.archive.org/web/20250326044704/https://www.oxfordna.org/amer-alumni-authors-march-2018|archive-date=March 26, 2025|access-date=2 April 2025|quote=As a celebration of our alumni, each month we will highlight a new book written by one of Oxford's North American-based alumni. For March 2018, our author is Anne Applebaum (St Antony's College, 1986).}}</ref><ref name="Wash-Bio">{{Cite news |title=Anne Applebaum |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/opinions/biographies/anne-applebaum.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102539/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/opinions/biographies/anne-applebaum.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=October 3, 2009 |work=The Washington Post}}</ref> Applebaum fór til [[Berlín|Berlínar]] í nóvember [[1989]] til að skrifa fréttir um [[fall Berlínarmúrsins]].<ref name="FP_2020">{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2020/08/15/the-tragic-romance-of-the-middle-aged-western-liberal/|title=The Tragic Romance of the Nostalgic Western Liberal|last=Ivan Krastev|authorlink=Ivan Krastev|date=August 15, 2020|publisher=Foreign Policy|access-date=November 15, 2022}}</ref> == Ferill == Applebaum skrifaði mikið um [[Fall Berlínarmúrsins]] og fall kommúnismans sem blaðamaður hjá The Economist og The Independent. Árið 1991 sneri hún aftur til Englands til að vinna fyrir The Economist; hún var síðar ráðin sem erlendur ritstjóri og síðar aðstoðarritstjóri tímaritsins The Spectator, og síðar pólitískur ritstjóri Evening Standard.<ref>{{Cite web|url=https://ninedotsprize.org/board_members/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum|website=The Nine Dots Prize|language=en-GB|access-date=September 1, 2022}}</ref> Árið 1994 gaf hún út sína fyrstu bók, Between East and West: Across the Borderlands of Europe og er það ferðasögu sem lýsir uppgangi þjóðernishyggju í nýju ríkjum fyrrum Sovétríkjanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtontimes.com/news/2017/jul/23/book-review-between-east-and-west-across-the-borde/|title=Book Review: 'Between East and West: Across the Borderlands of Europe'|last=Hopley|first=Claire|date=July 23, 2017|website=The Washington Times|language=en-US|access-date=September 1, 2022}}</ref> Árið 2001 tók hún viðtal við [[Tony Blair]] forsætisráðherra.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 19, 2001 |title=I am still normal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/4722273/I-am-still-normal.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623001052/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/4722273/I-am-still-normal.html |archive-date=June 23, 2018 |access-date=September 27, 2021 |work=The Telegraph}}</ref> Hún skrifaði einnig fræðiritið Gulag: A History (2003), um fangabúðir Sovétríkjanna og fékk Pulitzer-verðlaunin árið 2004.<ref name="NYT20040405" /><ref name="Idaho">{{Cite web|url=http://archives.mtexpress.com/index2.php?ID=2005102224&var_Year=2004&var_Month=11&var_Day=17|title=From concentration camps to cotton|date=March 25, 2005|website=Idaho Mountain express and guide.|publisher=Express publishing inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621170913/http://archives.mtexpress.com/index2.php?ID=2005102224&var_Year=2004&var_Month=11&var_Day=17|archive-date=June 21, 2018|access-date=October 3, 2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pulitzer.org/works/2004-General-Nonfiction|title=The 2004 Pulitzer Prize Winners General Nonfiction|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002161041/http://www.pulitzer.org/works/2004-General-Nonfiction|archive-date=October 2, 2009|access-date=October 3, 2009}}</ref> Applebaum hefur verið í ritstjórn The ''Washington Post'', og var dálkahöfundur dagblaðsins í 17 ár.<ref name="Anne Applebaum" /><ref name="Atlantic2019115" /> Auk þess var hún aðstoðarfélagi við American Enterprise Institute, íhaldssama hugmyndafræðistofu.<ref>{{Cite news |last=Leonard |first=Brooke |date=May 8, 2008 |title=Turning Abkhazia into a War |url=http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=17660 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113214131/http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=17660 |archive-date=January 13, 2009 |access-date=December 31, 2008 |work=[[National Interest]] |location=New York City}}</ref> Önnur bók hennar um sagnfræðilegt efni , Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944-56, var gefin út árið 2012 . Frá 2011 til 2016 stofnaði hún og stýrði Transitions Forum við Legatum Institute, alþjóðlegu hugmynda- og menntastofnun með höfuðstöðvar í London. Meðal annarra verkefna stýrði hún tveggja ára verkefni sem rannsakaði samband lýðræðis og vöxt í Brasilíu, Indlandi og Suður-Afríku;<ref>{{Cite web|url=http://www.li.com/programmes/democracy-works|title=Democracy Works|website=li.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128191107/https://www.li.com/programmes/democracy-works|archive-date=January 28, 2019|access-date=April 17, 2017}}</ref> stofnaði Framtíð Sýrlands<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/preparing-for-a-syrian-transition_ghani_lockhart_november-2012.pdf?sfvrsn=0|title=Preparing for a Syrian Transition: Lessons from the Past, Thinking for the Future|last=Ghani|first=Ashraf|last2=Lockhart|first2=Clare|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202033109/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/preparing-for-a-syrian-transition_ghani_lockhart_november-2012.pdf?sfvrsn=0|archive-date=December 2, 2020|access-date=May 24, 2025}}</ref> og Framtíð Írans<ref>{{Cite web|url=http://www.li.com/programmes/the-future-of-iran|title=The Future of Iran|website=li.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418081945/http://www.li.com/programmes/the-future-of-iran|archive-date=April 18, 2017|access-date=April 17, 2017}}</ref> verkefni um stofnunarbreytingar í þessum löndum; og lét gera ritgerðasafn um spillingu í Georgíu,<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/georgia_transitions_a4_2014web.pdf?sfvrsn=0|title=Revolutionary Tactics: Insights from Police and Justice Reform in Georgia|last=Pomerantsev|first=Peter|last2=Robertson|first2=Geoffrey|date=June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120100320/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/georgia_transitions_a4_2014web.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 20, 2020|access-date=April 17, 2017|last3=Ratković|first3=Jovan|last4=Applebaum|first4=Anne}}</ref> Moldóvu,<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/moldova-the-failing-champion-of-european-integration-a4.pdf?sfvrsn=0|title=Moldova: The Failing Champion of European Integration|last=Soloviev|first=Vladimir|date=July 2014|others=Translated and edited by Olga Khvostunova|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107171958/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/moldova-the-failing-champion-of-european-integration-a4.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 7, 2020|access-date=April 17, 2017}}</ref> og Úkraínu.<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/ukraine_imr_a4_web.pdf?sfvrsn=0|title=Looting Ukraine: How East and West Teamed up to Steal a Country|last=Bullough|first=Oliver|date=July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117224328/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/ukraine_imr_a4_web.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 17, 2020|access-date=April 17, 2017}}</ref> Applebaum varð kennari [[2016]] við London School of Economics (LSE) í [[:en:London_School_of_Economics#LSE_Institute_of_Global_Affairs|Institute for Global Affairs]] og þar starfrækti hún verkefnið Arena þar sem fjallað var um upplýsingafölsun og áróður á 21 öld.<ref>{{Cite web|url=https://www.lse.ac.uk/iga/people/home.aspx|title=People|publisher=London School of Economics|language=en-GB|access-date=April 13, 2020}}{{Dead link|date=February 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Árið 2019, flutti hún það verkefni til t SNF Agora Institute við Johns Hopkins University.<ref name="snfagora.jhu.edu2">{{Cite web|url=https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum: Stavros Niarchos Foundation SNF Agora Institute at Johns Hopkins|website=snfagora.jhu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128220936/https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|archive-date=November 28, 2019|access-date=April 13, 2020|url-status=live}}</ref> Árið 2017 gaf hún út þriðju sögulega bók sína, Red Famine: Stalin's War on Ukraine, a history of the [[Hungursneyðin í Sovét-Úkraínu|Holodomor]] (the 1932-33 human-made hungur in Soviet Ukraine). Bókin vann Lionel Gelber verðlaunin<ref name="Gelber2018">{{Cite web|url=https://www.newswire.ca/news-releases/anne-applebaums-red-famine-wins-the-2018-lionel-gelber-prize-676698163.html|title=Anne Applebaum's Red Famine Wins the 2018 Lionel Gelber Prize|last=Prize|first=The Lionel Gelber|website=newswire.ca|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804175330/https://www.newswire.ca/news-releases/anne-applebaums-red-famine-wins-the-2018-lionel-gelber-prize-676698163.html|archive-date=August 4, 2020|access-date=April 13, 2020}}</ref> og Duff Cooper verðlaunin,<ref>{{Cite web|url=http://www.theduffcooperprize.org/past-duff-cooper-prize-winners|title=Past Winners of The Duff Cooper Prize – The Duff Cooper Prize|website=theduffcooperprize.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912231809/http://www.theduffcooperprize.org/past-duff-cooper-prize-winners|archive-date=September 12, 2019|access-date=April 13, 2020}}</ref> Í nóvember 2019 tilkynnti The Atlantic að Applebaum myndi frá janúar 2020 verða í hópi blaðamanna þar<ref name="Atlantic2019115" /> Hún var á lista Prospect árið 2020 yfir 50 bestu hugsuði heimsins á tímum [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldursins.]] Í júlí 2020 kom út bókin hennar ''Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism''. Bókin er sambland af endurminningum og pólitískri greiningu. Bókn var á vinsældalistaistum tímaritsins ''[[Der Spiegel]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.lehmanns.de/listing/2280-spiegel-bestseller-sachbuch-hardcover-nr-13-2021|title=Spiegel Bestseller: Sachbuch / Hardcover (Nr. 13/2021) – versandkostenfrei online kaufen – Lehmanns.de|website=lehmanns.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927145701/https://www.lehmanns.de/listing/2280-spiegel-bestseller-sachbuch-hardcover-nr-13-2021|archive-date=September 27, 2021|access-date=September 27, 2021}}</ref> og The New York Times.<ref>{{Cite news |title=Combined Print & E-Book Nonfiction – Best Sellers – Books – August 9, 2020 – The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2020/08/09/combined-print-and-e-book-nonfiction/ |access-date=September 27, 2021 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Í júlí 2020 var Applebaum ein af 153 sem skrifuðu undir "Harper's Letter" (einnig þekkt sem "A Letter on Justice and Open Debate"); en það skjal lýsti áhyggjum af því að "frjálst flæði upplýsinga og hugmynda, lífblóð frjálslyndis samfélags, væri á hverjum degi að verða takmarkaðra." Applebaum er meðlimur í hugveitunni Council on Foreign Relations.<ref>{{Cite web|url=http://www.cfr.org/about/membership/roster.html|title=Membership Roster – Council on Foreign Relations|website=Cfr.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727040345/http://www.cfr.org/about/membership/roster.html|archive-date=July 27, 2014|access-date=April 3, 2017}}</ref> Hún er í stjórn National Endowment for Democracy and Renew Democracy Initiative.<ref>{{Cite web|url=http://www.ned.org/about/board-of-directors/|title=Board of Directors – NATIONAL ENDOWMENT FOR DEMOCRACY|website=Ned.org|language=en-US|access-date=March 28, 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Boot |first=Max |date=April 25, 2018 |title=The political center is fighting back |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508152332/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |archive-date=May 8, 2019 |access-date=April 23, 2019 |work=The Washington Post}}</ref> Hún er einnig í ritstjórn tímaritsins The American Interest<ref>{{Cite web|url=http://www.the-american-interest.com/masthead/|title=Editorial board|publisher=The American Interest|access-date=April 3, 2017}}</ref> og Journal of Democracy.<ref>{{Cite web|url=https://www.journalofdemocracy.org/about/masthead/|title=Masthead|website=Journal of Democracy|language=en-US|access-date=2025-08-12}}</ref> Hún var í stjórn Institute for War and Peace Reporting.<ref>{{Cite web|url=https://iwpr.net/about|title=About IWPR {{!}} Institute for War and Peace Reporting|date=December 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141206145719/https://iwpr.net/about|archive-date=December 6, 2014|access-date=January 17, 2020}}</ref> Auk þess var hún aðstoðarfélagi við Center for European Policy Analysis (CEPA), þar sem hún leiddi verkefni sem miðaði að því að berjast gegn rússneskri upplýsingafölsun í Mið- og Austur-Evrópu (CEE).<ref>{{Cite web|url=http://cepa.org/anne-aplebaum|title=Anne Applebaum {{!}} CEPA|date=April 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409230453/http://cepa.org/anne-aplebaum|archive-date=April 9, 2016|access-date=February 25, 2020}}</ref> === Sovétríkin og Rússland === Applebaum hefur í skrifum sínum verið gagnrýnin á Rússland og stjórn Pútíns".<ref name=":0">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Sheila |author-link=Sheila Fitzpatrick |date=August 25, 2017 |title=Red Famine by Anne Applebaum review – did Stalin deliberately let Ukraine starve? |url=https://www.theguardian.com/books/2017/aug/25/red-famine-stalins-war-on-ukraine-anne-applebaum-review?CMP=share_btn_fb |access-date=August 25, 2017 |work=[[The Guardian]] |quote=For scholars, the most interesting part of the book will be the two excellent historiographical chapters in which she teases out the political and scholarly impulses tending to minimise the famine in Soviet times ('The Cover-Up') and does the same for post-Soviet Ukrainian exploitation of the issue ('The Holodomor in History and Memory')}}</ref> og fall [[Fall Berlínarmúrsins]] árið 1989 var upphafspunktur alls sem Applebaum gerði á næstu þremur áratugum.<ref name="FP_2020" /> Árið 2000 lýsti Applebaum tengslum milli hins þá nýkjörna forseta Rússlands [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]]; fyrrum leiðtoga Sovétríkjanna [[Júríj Andropov|Yuri Andropov]]; og fyrrum leyniþjónustunnar [[KGB]].<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |date=April 10, 2000 |title=Secret Agent Man |url=http://www.weeklystandard.com/secret-agent-man/article/12293 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829140652/http://www.weeklystandard.com/secret-agent-man/article/12293 |archive-date=August 29, 2017 |access-date=April 3, 2017 |work=Weekly Standard}}</ref>Árið 2008 hóf hún að tala um Pútínisma sem andlýðræðislega hugmyndafræði en á þessum tíma var Putin af flestum talinn pragmatisti hliðhollur Vesturlöndum. Applebaum hefur gagnrýnt aðgerðir Vesturlanda í tengslum við innrás Rússa í Úkraníu og haldið fram að Bandaríkin og bandamenn þeirra ættu ekki að gera spilltu rússnesku ríki kleift að raska jafnvægi í Evrópu .<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 5, 2014 |title=Russia's Western enablers |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-russias-western-enablers/2014/03/05/bcba2a88-a4a6-11e3-8466-d34c451760b9_story.html |work=[[The Washington Post]]}}</ref>  Árið 2014, skrifaði hún umfjöllun um bók Karen Dawisha ''Putin's Kleptocracy'' fyrir ''T<nowiki/>[[he New York Review of Books]]''; í þeirri umfjöllun spyr hún hvort að mikilvægasta saga seinustu tuttugu ára hafi ekki verið brostið lýðræði og uppgangur nýrrar tegundar rússneskrar valdboðsstefnu. Hún lýsir goðsögninni um rússneska niðurlægingu og færir rök fyrir að [[Atlantshafsbandalagið|NATO]] og útþensla [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] hafi skilað miklum árangri.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=October 17, 2014 |title=The myth of Russian humiliation |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-nato-pays-a-heavy-price-for-giving-russia-too-much-credita-true-achievement-under-threat/2014/10/17/5b3a6f2a-5617-11e4-809b-8cc0a295c773_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601232220/https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-nato-pays-a-heavy-price-for-giving-russia-too-much-credita-true-achievement-under-threat/2014/10/17/5b3a6f2a-5617-11e4-809b-8cc0a295c773_story.html |archive-date=June 1, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref>  Í aðdraganda bandarísku forsetakosningarnar Í júlí 2016 skrifaði hún grein um tengsl milli [[Donald Trump]] og Rússlands;<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=July 21, 2016 |title=How a Trump presidency could destabilize Europe |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/how-a-trump-presidency-could-destabilize-europe/2016/07/21/9ec38a20-4f75-11e6-a422-83ab49ed5e6a_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602205423/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/how-a-trump-presidency-could-destabilize-europe/2016/07/21/9ec38a20-4f75-11e6-a422-83ab49ed5e6a_story.html |archive-date=June 2, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> hún skrifaði að stuðningur Rússlands við Trump væri hluti af stærri rússnesku pólitísku markmiði sem gengi út á að valda glundroða á Vesturlöndum.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |last2=Lucas |first2=Edward |date=May 6, 2016 |title=The danger of Russian disinformation |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/the-danger-of-russian-disinformation/2016/05/06/b31d9718-12d5-11e6-8967-7ac733c56f12_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513090510/https://www.washingtonpost.com/opinions/the-danger-of-russian-disinformation/2016/05/06/b31d9718-12d5-11e6-8967-7ac733c56f12_story.html |archive-date=May 13, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> Í desember 2019, skrifaði hún í ''The Atlantic að á 21. öld verði einnig að berjast við'' nýtt fyrirbæri, hægri sinnaða menntamenn sem nú væru mjög gagnrýnir á eigin samfélög og sem hefðu byrjað að viðra sig upp við hægrisinnaða einræðisherra sem hefðu óbeit á Ameríku. <ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/12/false-romance-russia/603433/|title=The False Romance of Russia|last=Applebaum|first=Anne|date=December 12, 2019|website=The Atlantic|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912204854/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/12/false-romance-russia/603433/|archive-date=September 12, 2021|access-date=September 27, 2021}}</ref> === Mið-Evrópa === Applebaum hefur skrifað um sögu Mið- og Austur-Evrópu, einkum Póllands. Í lok bókar sinnar Járnhliðið (e. Iron Curtain) heldur hún því fram að endurreisn borgaralegs samfélags væri mikilvægasta og erfiðasta áskorun fyrir ríkin í Mið-Evrópu; í annarri ritgerð hélt hún því fram að þráhyggja nútíma einræðis um kúgun borgaralegs samfélags sé komin frá [[Vladímír Lenín|Vladimir Lenín]].<ref>{{Cite journal |last=Applebaum |first=Anne |date=October 19, 2015 |title=The Leninist Roots of Civil Society Repression |url=https://muse.jhu.edu/article/595919 |journal=Journal of Democracy |volume=26 |issue=4 |pages=21–27 |doi=10.1353/jod.2015.0068 |issn=1086-3214 |s2cid=146420524 |url-access=subscription}}</ref> Hún hefur skrifað ritgerðir um pólska kvikmyndagerðarmanninn [[Andrzej Wajda]]; tvíhliða hernám [[Nasistar|nasista]] og Sovétríkjanna í Mið-Evrópu; og útskýrt hvers vegna það er ónákvæmt að skilgreina Austur-Evrópu sem eina heild.<ref>{{Cite web|url=http://www.prospectmagazine.co.uk/magazine/does-eastern-europe-still-exist|title=Does Eastern Europe still exist?|last=Anne|first=Applebaum|website=Prospect Magazine|language=en-US|access-date=April 11, 2017}}</ref> === Upplýsingafölsun, áróður og falsfréttir === Applebaum hefur skrifað um rússneska rógsherferð gegn henni árið 2014 á tíma þar sem hún skrifaði mikið um [[Innlimun Krímskaga í Rússland|innlimun Krímsskaga í Rússland]]. Hún hefur gagnrýnt hvernig samfélagsmiðlar hafa grafið undan lýðræðisumræðu um allan heim.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=December 10, 2015 |title=Mark Zuckerberg should spend $45&nbsp;billion on undoing Facebook's damage to democracies |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/mark-zuckerberg-could-spend-45-billion-on-undoing-facebooks-damage/2015/12/10/4b7d1ba0-9e91-11e5-a3c5-c77f2cc5a43c_story.html |access-date=April 11, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> === Þjóðernishyggja === Í mars 2016, í kosningabaráttu Bandaríkjanna 2016, skrifaði Applebaum grein í The ''Washington Post'' með fyrirsögninni: "Er þetta endir Vesturlanda eins og við þekkjum þau?"; Í greininni er því haldið fram að aðeins þurfi tvær eða þrjár [[kosningar]] sem fara illa til að NATO líði undir lok, Evrópusambandið leysist upp og valdi ef til vill endalokum hinnar frjálslyndu heimsskipunar.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 4, 2016 |title=Is this the end of the West as we know it? |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/donald-trump-and-the-end-of-nato/2016/03/04/e8c4b9ca-e146-11e5-8d98-4b3d9215ade1_story.html |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> Applebaum studdi [[Hillary Clinton]] til forseta í júlí 2016 vegna þess að hún lítur á Trump sem "mann sem virðist vilja eyðileggja þau bandalög sem varðveita alþjóðlegan frið og bandaríska völd".<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=July 28, 2016 |title=Why we need a President Clinton |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/why-we-need-a-president-clinton/2016/07/28/aaa40e76-54ef-11e6-bbf5-957ad17b4385_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416081448/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/why-we-need-a-president-clinton/2016/07/28/aaa40e76-54ef-11e6-bbf5-957ad17b4385_story.html |archive-date=April 16, 2019 |access-date=January 16, 2019 |work=The Washington Post}}</ref> Applebaum skrifaði grein í ''Washington Post'' í mars 2016  sem leiddi til þess að svissneska fréttablaðið ''Tages-Anzeiger'' og þýska fréttatímaritið ''[[Der Spiegel]]'' tóku viðtöl við hana. Þessar greinar birtust í desember 2016<ref>{{Cite news |last=Cassidy |first=Alan |last2=Loser |first2=Philipp |date=December 27, 2016 |title=Ähnlich wie in den 1930er-Jahren |url=http://www.tagesanzeiger.ch/ausland/amerika/es-liegt-etwas-aehnliches-in-der-luft-wie-in-den-1930erjahren/story/27519272 |access-date=April 3, 2017 |work=Tages-Anzeiger |language=de |issn=1422-9994}}</ref> og janúæ 2017.<ref>{{Cite news |last=Scheuermann |first=Christoph |last2=Repinski |first2=Gordon |date=January 20, 2017 |title=Historian Anne Applebaum on Trump: 'Protest Is Insufficient' |url=http://www.spiegel.de/international/world/anne-applebaum-interview-about-president-donald-trump-a-1130988.html |access-date=April 20, 2017 |work=Der Spiegel}}</ref> Hún skrifaði að alþjóðlegar popúlistahreyfingar kölluðu mjög hægri sinnaðar hreyfingar og öfgahreyfingar sem standa lengst til hægri ekki íhaldshreyfingar eins og það hugtak er venjulega skilið. Hún skrifaði að popúlistahreyfingar í Evrópu deildu hugmyndum, hugmyndafræði, vinum og stofnendum og reyndu að taka yfir nútíma stofnanir með valdi til að fara aftur í tímann. Applebaum hefur lagt áherslu á hættu á nýrri alþjóðlegri þjóðernishyggju þar sem slíkar ýmsar hreyfingar sameinast eins og hreyfingin [[Lög og réttlæti|Law and Justice]] í Póllandi, [[Lega Nord|Northern League]] í Ítalíu og Freedom Party í Austurríki.<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |date=January 15, 2019 |title=The anti-Europeans have a plan for crippling the European Union |url=https://www.washingtonpost.com/gdpr-consent/?destination=%2fopinions%2fglobal-opinions%2fthe-anti-europeans-have-a-plan-for-crippling-the-european-union%2f2019%2f01%2f13%2fd8af6ab0-15ed-11e9-b6ad-9cfd62dbb0a8_story.html%3f |work=The Washington Post}}</ref> == Úrval af ritsmíðum eftir Applebaum == * ''Between East and West: Across the Borderlands of Europe'', Pantheon, (1994), reprinted by Random House, 1995; Penguin, 2015; and Anchor, 2017, {{ISBN|0679421505}} * ''Gulag: A History'', Doubleday, (2003), 677 pages, {{ISBN|0-7679-0056-1}}; paperback, Bantam Dell, 2004, 736 pages, {{ISBN|1-4000-3409-4}} * ''Gulag Voices : An Anthology'', Yale University Press, (2011), 224 pages, {{ISBN|9780300177831}}; hardback * ''Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe, 1944–1956'', Allen Lane, (2012), 614 pages, {{ISBN|978-0-713-99868-9}} / Doubleday {{ISBN|978-0-385-51569-6}} * ''From a Polish Country House Kitchen'' with Danielle Crittenden, Chronicle Books, (2012), 288 pages, {{ISBN|1-452-11055-7}}; hardback * ''Red Famine: Stalin's War on Ukraine,'' Penguin Randomhouse, (2017)<ref>{{Cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/236713/red-famine-by-anne-applebaum/9780385538855/|title=Red Famine by Anne Applebaum {{!}} PenguinRandomHouse.com|language=en-US|access-date=April 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170421091616/http://www.penguinrandomhouse.com/books/236713/red-famine-by-anne-applebaum/9780385538855/|archive-date=April 21, 2017}}</ref><ref name=":0" /> * ''Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism'', Doubleday, (2020), 224 pages, {{ISBN|978-0385545808}}; hardback * ''Wybór'' (Choice), Agora, (2021), 320 pages, {{ISBN|978-8326838255}}; hardback * ''Autocracy, Inc.: The Dictators Who Want to Run the World'', Doubleday, (2024), 224 pages, {{ISBN|978-0385549936}}; hardback == Tilvísanir == [[Flokkur:Fólk fætt árið 1964]] [[Flokkur:Síður með óyfirfarnar þýðingar]] g9q1bzv9zirzq7codhvgdqagi0c2sul 1981974 1981972 2026-10-06T12:39:27Z Berserkur 10188 1981974 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Anne Applebaum | mynd = MS241015 304 (cropped).jpg | mynd_texti = Applebaum árið 2024 | fæðingarnafn = Anne Elizabeth Applebaum | fæðingardagur = {{Birth date and age|1964|7|25}}<ref name="Interview">{{cite web |url=http://www.citypaper.ee/interview_with_anne_applebaum/ |title=Interview with Anne Applebaum |last=Petrone |first=Justine |work=City Paper |publisher=Baltic News Ltd |access-date=October 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720124829/http://www.citypaper.ee/interview_with_anne_applebaum/ |archive-date=July 20, 2011 |url-status=dead }}</ref> | fæðingarstaður = Washington, D.C., U.S. | dánardagur = | dánarstaður = | ríkisfang = {{hlist|United States|Poland }} | menntun = {{Plainlist| * [[Yale University]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) * [[London School of Economics]] ([[MSc]]) * [[St Antony's College, Oxford]] }} | þekkt_fyrir = Ritsmíðar um [[Sovétríkin]] og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]] | maki = {{Marriage|[[Radosław Sikorski]]|June 27, 1992}} | börn = 2 | verðlaun = [[Pulitzer Prize for General Nonfiction]] | vefsíða = {{Official URL}} }} '''Anne Elizabeth Applebaum'''<ref name="NYT1992">{{Cite news |date=June 28, 1992 |title=Weddings: Anne Applebaum, Radek Sikorski |url=https://www.nytimes.com/1992/06/28/style/weddings-anne-applebaum-radek-sikorski.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112145013/https://www.nytimes.com/1992/06/28/style/weddings-anne-applebaum-radek-sikorski.html |archive-date=January 12, 2021 |access-date=February 14, 2017 |work=[[The New York Times]]}}</ref> (fædd [[25. júlí]] [[1964]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Blaðamennska|blaðamaður]], [[sagnfræðingur]] og álitsgjafi um [[Utanríkismál|utanríkismálastefnu]]. Hún hefur skrifað mikið um sögu [[Kommúnismi|kommúnisma]] og þróun borgaralegs samfélags í [[Mið-Evrópa|Mið]]<nowiki/>- og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]]. Hún varð [[Pólland|pólskur]] [[ríkisborgari]] árið [[2013]] og er gift Radosław Sikorski, utanríkisráðherra Póllands.<ref name="DR20260927">{{Cite news |last=Nielsen |first=Søren |date=September 27, 2026 |title=Amerikansk topanalytiker i interview med DR: USA's drømme om Grønland lever videre |url=https://www.dr.dk/nyheder/udland/amerikansk-topanalytiker-i-interview-med-dr-usa-s-droemme-om-groenland-lever-videre |access-date=September 27, 2026 |publisher=[[DR (broadcaster)|DR]] |language=da}}</ref> Applebaum hefur starfað fyrir tímaritin [[The Economist]] og [[The Spectator]]<ref name="Cohen20200712">{{Cite news |last=Cohen |first=Nick |date=July 12, 2020 |title=Anne Applebaum: how my old friends paved the way for Trump and Brexit |url=https://www.theguardian.com/books/2020/jul/12/anne-applebaum-how-my-old-friends-paved-the-way-for-trump-and-brexit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804051705/https://www.theguardian.com/books/2020/jul/12/anne-applebaum-how-my-old-friends-paved-the-way-for-trump-and-brexit |archive-date=August 4, 2020 |access-date=August 4, 2020 |work=The Observer |location=London}}</ref> og var í ritstjórn tímaritsins ''[[The Washington Post]]'' frá [[2002]] til [[2006]].<ref name="Anne Applebaum">{{Cite news |title=Anne Applebaum |url=https://www.washingtonpost.com/people/anne-applebaum/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610003544/https://www.washingtonpost.com/people/anne-applebaum/ |archive-date=June 10, 2019 |access-date=April 20, 2017 |work=The Washington Post |language=en}}</ref> Árið 2004 vann hún Pulitzer-verðlaunin fyrir sannsögulegar bókmenntir fyrir ritverk sitt Gulag: A History.<ref name="NYT20040405">{{Cite news |date=April 5, 2004 |title='The Known World' Wins Pulitzer Prize for Fiction |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/ref/arts/05pulitzers-arts.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818010516/http://www.nytimes.com/ref/arts/05pulitzers-arts.html |archive-date=August 18, 2017 |access-date=March 2, 2020 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Hún er starfar og skrifar fyrir [[The Atlantic]]<ref name="Atlantic2019115">{{Cite news |date=November 15, 2019 |title=Press Release: Anne Applebaum Joins The Atlantic as Staff Writer |url=https://www.theatlantic.com/press-releases/archive/2019/11/anne-applebaum-joins-atlantic-staff-writer/602083/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128143003/https://www.theatlantic.com/press-releases/archive/2019/11/anne-applebaum-joins-atlantic-staff-writer/602083/ |archive-date=November 28, 2020 |access-date=March 2, 2020 |work=The Atlantic}}</ref> og er félagi við SNF Agora Institute og School of Advanced International Studies við [[Johns Hopkins-háskóli|Johns Hopkins]] háskólann.<ref name="snfagora.jhu.edu">{{Cite web|url=https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum: Stavros Niarchos Foundation SNF Agora Institute at Johns Hopkins|website=snfagora.jhu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128220936/https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|archive-date=November 28, 2019|access-date=April 13, 2020}}</ref> Applebaum gefur einnig út fréttabréfið Open Letters.<ref name="DR20260927" /> Bók Applebaum ''[[Einræði hf.:einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum]]'' kom út á [[Íslenska|íslensku]] árið [[2026]].<ref>Applebaum, A., Björn Bjarnason, & Ugla  útgefandi. (2026). ''Einræði hf. : einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum''. Ugla.</ref><ref>[https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/silfrid/39454/bo8cv9 Viðtal við Önnu Applebaum, Silfrið, RÚV mín 29:06]</ref> == Menntun == Applebaum nam sovéska sögu undir Wolfgang Leonhard haustið 1982 við Yale háskólann.<ref name="IC">{{Cite book|title=Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944–1956|last=Applebaum|first=Anne|date=2012|publisher=Doubleday|isbn=9780385515696|location=New York USA|page=282,508}}</ref> Sumarið 1985 var hún í [[Sankti Pétursborg|Leningrad]] í Sovétríkjunum (nú Sankti Pétursborg í Rússlandi) en það er reynsla sem hún segir að hafi hjálpað til við að móta skoðanir sínar.<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |title=Russia and the Great Forgetting |url=https://www.commentarymagazine.com/articles/russia-great-forgetting/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601223629/https://www.commentarymagazine.com/articles/russia-great-forgetting/ |archive-date=June 1, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=[[Commentary (magazine)|Commentary]]}}</ref> Applebaum lauk BA-próf frá Yale árið 1986 í sögu og bókmenntum.<ref>{{Cite web|url=http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2014/anne-applebaum?set_language=en|title=Anne Applebaum – internationales literaturfestival berlin|website=Literaturfestival.com|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302031208/http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2014/anne-applebaum?set_language=en|archive-date=March 2, 2017|access-date=April 3, 2017}}</ref><ref name="IC" /> Hún fékk tveggja ára Marshall námsstyrk við [[London School of Economics]] og lauk þaðan meistaragráðu í [[Alþjóðasamskipti|alþjóðasamskiptum]] (1987).<ref name="NYT_wdg">{{Cite news |date=December 8, 1991 |title=Anne E. Applebaum to Wed in June |url=https://www.nytimes.com/1991/12/08/style/anne-e-applebaum-to-wed-in-june.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219062732/http://www.nytimes.com/1991/12/08/style/anne-e-applebaum-to-wed-in-june.html |archive-date=February 19, 2018 |access-date=April 23, 2008 |work=[[The New York Times]] |quote=... is a summa cum laude graduate of Yale University, where she was elected to Phi Beta Kappa.}}</ref> Hún stundaði einnig nám við St Antony's College, Oxford, áður en hún varð blaðamaður fyrir The Economist og flutti til [[Varsjá]], Póllands, árið 1988.<ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordna.org/amer-alumni-authors-march-2018|title=Anne Applebaum|publisher=University of Oxford|archive-url=https://web.archive.org/web/20250326044704/https://www.oxfordna.org/amer-alumni-authors-march-2018|archive-date=March 26, 2025|access-date=2 April 2025|quote=As a celebration of our alumni, each month we will highlight a new book written by one of Oxford's North American-based alumni. For March 2018, our author is Anne Applebaum (St Antony's College, 1986).}}</ref><ref name="Wash-Bio">{{Cite news |title=Anne Applebaum |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/opinions/biographies/anne-applebaum.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102539/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/opinions/biographies/anne-applebaum.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=October 3, 2009 |work=The Washington Post}}</ref> Applebaum fór til [[Berlín|Berlínar]] í nóvember [[1989]] til að skrifa fréttir um [[fall Berlínarmúrsins]].<ref name="FP_2020">{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2020/08/15/the-tragic-romance-of-the-middle-aged-western-liberal/|title=The Tragic Romance of the Nostalgic Western Liberal|last=Ivan Krastev|authorlink=Ivan Krastev|date=August 15, 2020|publisher=Foreign Policy|access-date=November 15, 2022}}</ref> == Ferill == Applebaum skrifaði mikið um [[Fall Berlínarmúrsins]] og fall kommúnismans sem blaðamaður hjá The Economist og The Independent. Árið 1991 sneri hún aftur til Englands til að vinna fyrir The Economist; hún var síðar ráðin sem erlendur ritstjóri og síðar aðstoðarritstjóri tímaritsins The Spectator, og síðar pólitískur ritstjóri Evening Standard.<ref>{{Cite web|url=https://ninedotsprize.org/board_members/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum|website=The Nine Dots Prize|language=en-GB|access-date=September 1, 2022}}</ref> Árið 1994 gaf hún út sína fyrstu bók, Between East and West: Across the Borderlands of Europe og er það ferðasögu sem lýsir uppgangi þjóðernishyggju í nýju ríkjum fyrrum Sovétríkjanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtontimes.com/news/2017/jul/23/book-review-between-east-and-west-across-the-borde/|title=Book Review: 'Between East and West: Across the Borderlands of Europe'|last=Hopley|first=Claire|date=July 23, 2017|website=The Washington Times|language=en-US|access-date=September 1, 2022}}</ref> Árið 2001 tók hún viðtal við [[Tony Blair]] forsætisráðherra.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 19, 2001 |title=I am still normal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/4722273/I-am-still-normal.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623001052/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/4722273/I-am-still-normal.html |archive-date=June 23, 2018 |access-date=September 27, 2021 |work=The Telegraph}}</ref> Hún skrifaði einnig fræðiritið Gulag: A History (2003), um fangabúðir Sovétríkjanna og fékk Pulitzer-verðlaunin árið 2004.<ref name="NYT20040405" /><ref name="Idaho">{{Cite web|url=http://archives.mtexpress.com/index2.php?ID=2005102224&var_Year=2004&var_Month=11&var_Day=17|title=From concentration camps to cotton|date=March 25, 2005|website=Idaho Mountain express and guide.|publisher=Express publishing inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621170913/http://archives.mtexpress.com/index2.php?ID=2005102224&var_Year=2004&var_Month=11&var_Day=17|archive-date=June 21, 2018|access-date=October 3, 2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pulitzer.org/works/2004-General-Nonfiction|title=The 2004 Pulitzer Prize Winners General Nonfiction|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002161041/http://www.pulitzer.org/works/2004-General-Nonfiction|archive-date=October 2, 2009|access-date=October 3, 2009}}</ref> Applebaum hefur verið í ritstjórn The ''Washington Post'', og var dálkahöfundur dagblaðsins í 17 ár.<ref name="Anne Applebaum" /><ref name="Atlantic2019115" /> Auk þess var hún aðstoðarfélagi við American Enterprise Institute, íhaldssama hugmyndafræðistofu.<ref>{{Cite news |last=Leonard |first=Brooke |date=May 8, 2008 |title=Turning Abkhazia into a War |url=http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=17660 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113214131/http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=17660 |archive-date=January 13, 2009 |access-date=December 31, 2008 |work=[[National Interest]] |location=New York City}}</ref> Önnur bók hennar um sagnfræðilegt efni , Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944-56, var gefin út árið 2012 . Frá 2011 til 2016 stofnaði hún og stýrði Transitions Forum við Legatum Institute, alþjóðlegu hugmynda- og menntastofnun með höfuðstöðvar í London. Meðal annarra verkefna stýrði hún tveggja ára verkefni sem rannsakaði samband lýðræðis og vöxt í Brasilíu, Indlandi og Suður-Afríku;<ref>{{Cite web|url=http://www.li.com/programmes/democracy-works|title=Democracy Works|website=li.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128191107/https://www.li.com/programmes/democracy-works|archive-date=January 28, 2019|access-date=April 17, 2017}}</ref> stofnaði Framtíð Sýrlands<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/preparing-for-a-syrian-transition_ghani_lockhart_november-2012.pdf?sfvrsn=0|title=Preparing for a Syrian Transition: Lessons from the Past, Thinking for the Future|last=Ghani|first=Ashraf|last2=Lockhart|first2=Clare|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202033109/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/preparing-for-a-syrian-transition_ghani_lockhart_november-2012.pdf?sfvrsn=0|archive-date=December 2, 2020|access-date=May 24, 2025}}</ref> og Framtíð Írans<ref>{{Cite web|url=http://www.li.com/programmes/the-future-of-iran|title=The Future of Iran|website=li.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418081945/http://www.li.com/programmes/the-future-of-iran|archive-date=April 18, 2017|access-date=April 17, 2017}}</ref> verkefni um stofnunarbreytingar í þessum löndum; og lét gera ritgerðasafn um spillingu í Georgíu,<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/georgia_transitions_a4_2014web.pdf?sfvrsn=0|title=Revolutionary Tactics: Insights from Police and Justice Reform in Georgia|last=Pomerantsev|first=Peter|last2=Robertson|first2=Geoffrey|date=June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120100320/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/georgia_transitions_a4_2014web.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 20, 2020|access-date=April 17, 2017|last3=Ratković|first3=Jovan|last4=Applebaum|first4=Anne}}</ref> Moldóvu,<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/moldova-the-failing-champion-of-european-integration-a4.pdf?sfvrsn=0|title=Moldova: The Failing Champion of European Integration|last=Soloviev|first=Vladimir|date=July 2014|others=Translated and edited by Olga Khvostunova|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107171958/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/moldova-the-failing-champion-of-european-integration-a4.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 7, 2020|access-date=April 17, 2017}}</ref> og Úkraínu.<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/ukraine_imr_a4_web.pdf?sfvrsn=0|title=Looting Ukraine: How East and West Teamed up to Steal a Country|last=Bullough|first=Oliver|date=July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117224328/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/ukraine_imr_a4_web.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 17, 2020|access-date=April 17, 2017}}</ref> Applebaum varð kennari [[2016]] við London School of Economics (LSE) í [[:en:London_School_of_Economics#LSE_Institute_of_Global_Affairs|Institute for Global Affairs]] og þar starfrækti hún verkefnið Arena þar sem fjallað var um upplýsingafölsun og áróður á 21 öld.<ref>{{Cite web|url=https://www.lse.ac.uk/iga/people/home.aspx|title=People|publisher=London School of Economics|language=en-GB|access-date=April 13, 2020}}{{Dead link|date=February 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Árið 2019, flutti hún það verkefni til t SNF Agora Institute við Johns Hopkins University.<ref name="snfagora.jhu.edu2">{{Cite web|url=https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum: Stavros Niarchos Foundation SNF Agora Institute at Johns Hopkins|website=snfagora.jhu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128220936/https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|archive-date=November 28, 2019|access-date=April 13, 2020|url-status=live}}</ref> Árið 2017 gaf hún út þriðju sögulega bók sína, Red Famine: Stalin's War on Ukraine, a history of the [[Hungursneyðin í Sovét-Úkraínu|Holodomor]] (the 1932-33 human-made hungur in Soviet Ukraine). Bókin vann Lionel Gelber verðlaunin<ref name="Gelber2018">{{Cite web|url=https://www.newswire.ca/news-releases/anne-applebaums-red-famine-wins-the-2018-lionel-gelber-prize-676698163.html|title=Anne Applebaum's Red Famine Wins the 2018 Lionel Gelber Prize|last=Prize|first=The Lionel Gelber|website=newswire.ca|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804175330/https://www.newswire.ca/news-releases/anne-applebaums-red-famine-wins-the-2018-lionel-gelber-prize-676698163.html|archive-date=August 4, 2020|access-date=April 13, 2020}}</ref> og Duff Cooper verðlaunin,<ref>{{Cite web|url=http://www.theduffcooperprize.org/past-duff-cooper-prize-winners|title=Past Winners of The Duff Cooper Prize – The Duff Cooper Prize|website=theduffcooperprize.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912231809/http://www.theduffcooperprize.org/past-duff-cooper-prize-winners|archive-date=September 12, 2019|access-date=April 13, 2020}}</ref> Í nóvember 2019 tilkynnti The Atlantic að Applebaum myndi frá janúar 2020 verða í hópi blaðamanna þar<ref name="Atlantic2019115" /> Hún var á lista Prospect árið 2020 yfir 50 bestu hugsuði heimsins á tímum [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldursins.]] Í júlí 2020 kom út bókin hennar ''Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism''. Bókin er sambland af endurminningum og pólitískri greiningu. Bókn var á vinsældalistaistum tímaritsins ''[[Der Spiegel]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.lehmanns.de/listing/2280-spiegel-bestseller-sachbuch-hardcover-nr-13-2021|title=Spiegel Bestseller: Sachbuch / Hardcover (Nr. 13/2021) – versandkostenfrei online kaufen – Lehmanns.de|website=lehmanns.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927145701/https://www.lehmanns.de/listing/2280-spiegel-bestseller-sachbuch-hardcover-nr-13-2021|archive-date=September 27, 2021|access-date=September 27, 2021}}</ref> og The New York Times.<ref>{{Cite news |title=Combined Print & E-Book Nonfiction – Best Sellers – Books – August 9, 2020 – The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2020/08/09/combined-print-and-e-book-nonfiction/ |access-date=September 27, 2021 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Í júlí 2020 var Applebaum ein af 153 sem skrifuðu undir "Harper's Letter" (einnig þekkt sem "A Letter on Justice and Open Debate"); en það skjal lýsti áhyggjum af því að "frjálst flæði upplýsinga og hugmynda, lífblóð frjálslyndis samfélags, væri á hverjum degi að verða takmarkaðra." Applebaum er meðlimur í hugveitunni Council on Foreign Relations.<ref>{{Cite web|url=http://www.cfr.org/about/membership/roster.html|title=Membership Roster – Council on Foreign Relations|website=Cfr.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727040345/http://www.cfr.org/about/membership/roster.html|archive-date=July 27, 2014|access-date=April 3, 2017}}</ref> Hún er í stjórn National Endowment for Democracy and Renew Democracy Initiative.<ref>{{Cite web|url=http://www.ned.org/about/board-of-directors/|title=Board of Directors – NATIONAL ENDOWMENT FOR DEMOCRACY|website=Ned.org|language=en-US|access-date=March 28, 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Boot |first=Max |date=April 25, 2018 |title=The political center is fighting back |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508152332/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |archive-date=May 8, 2019 |access-date=April 23, 2019 |work=The Washington Post}}</ref> Hún er einnig í ritstjórn tímaritsins The American Interest<ref>{{Cite web|url=http://www.the-american-interest.com/masthead/|title=Editorial board|publisher=The American Interest|access-date=April 3, 2017}}</ref> og Journal of Democracy.<ref>{{Cite web|url=https://www.journalofdemocracy.org/about/masthead/|title=Masthead|website=Journal of Democracy|language=en-US|access-date=2025-08-12}}</ref> Hún var í stjórn Institute for War and Peace Reporting.<ref>{{Cite web|url=https://iwpr.net/about|title=About IWPR {{!}} Institute for War and Peace Reporting|date=December 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141206145719/https://iwpr.net/about|archive-date=December 6, 2014|access-date=January 17, 2020}}</ref> Auk þess var hún aðstoðarfélagi við Center for European Policy Analysis (CEPA), þar sem hún leiddi verkefni sem miðaði að því að berjast gegn rússneskri upplýsingafölsun í Mið- og Austur-Evrópu (CEE).<ref>{{Cite web|url=http://cepa.org/anne-aplebaum|title=Anne Applebaum {{!}} CEPA|date=April 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409230453/http://cepa.org/anne-aplebaum|archive-date=April 9, 2016|access-date=February 25, 2020}}</ref> === Sovétríkin og Rússland === Applebaum hefur í skrifum sínum verið gagnrýnin á Rússland og stjórn Pútíns".<ref name=":0">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Sheila |author-link=Sheila Fitzpatrick |date=August 25, 2017 |title=Red Famine by Anne Applebaum review – did Stalin deliberately let Ukraine starve? |url=https://www.theguardian.com/books/2017/aug/25/red-famine-stalins-war-on-ukraine-anne-applebaum-review?CMP=share_btn_fb |access-date=August 25, 2017 |work=[[The Guardian]] |quote=For scholars, the most interesting part of the book will be the two excellent historiographical chapters in which she teases out the political and scholarly impulses tending to minimise the famine in Soviet times ('The Cover-Up') and does the same for post-Soviet Ukrainian exploitation of the issue ('The Holodomor in History and Memory')}}</ref> og fall [[Fall Berlínarmúrsins]] árið 1989 var upphafspunktur alls sem Applebaum gerði á næstu þremur áratugum.<ref name="FP_2020" /> Árið 2000 lýsti Applebaum tengslum milli hins þá nýkjörna forseta Rússlands [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]]; fyrrum leiðtoga Sovétríkjanna [[Júríj Andropov|Yuri Andropov]]; og fyrrum leyniþjónustunnar [[KGB]].<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |date=April 10, 2000 |title=Secret Agent Man |url=http://www.weeklystandard.com/secret-agent-man/article/12293 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829140652/http://www.weeklystandard.com/secret-agent-man/article/12293 |archive-date=August 29, 2017 |access-date=April 3, 2017 |work=Weekly Standard}}</ref>Árið 2008 hóf hún að tala um Pútínisma sem andlýðræðislega hugmyndafræði en á þessum tíma var Putin af flestum talinn pragmatisti hliðhollur Vesturlöndum. Applebaum hefur gagnrýnt aðgerðir Vesturlanda í tengslum við innrás Rússa í Úkraníu og haldið fram að Bandaríkin og bandamenn þeirra ættu ekki að gera spilltu rússnesku ríki kleift að raska jafnvægi í Evrópu .<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 5, 2014 |title=Russia's Western enablers |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-russias-western-enablers/2014/03/05/bcba2a88-a4a6-11e3-8466-d34c451760b9_story.html |work=[[The Washington Post]]}}</ref>  Árið 2014, skrifaði hún umfjöllun um bók Karen Dawisha ''Putin's Kleptocracy'' fyrir ''T<nowiki/>[[he New York Review of Books]]''; í þeirri umfjöllun spyr hún hvort að mikilvægasta saga seinustu tuttugu ára hafi ekki verið brostið lýðræði og uppgangur nýrrar tegundar rússneskrar valdboðsstefnu. Hún lýsir goðsögninni um rússneska niðurlægingu og færir rök fyrir að [[Atlantshafsbandalagið|NATO]] og útþensla [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] hafi skilað miklum árangri.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=October 17, 2014 |title=The myth of Russian humiliation |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-nato-pays-a-heavy-price-for-giving-russia-too-much-credita-true-achievement-under-threat/2014/10/17/5b3a6f2a-5617-11e4-809b-8cc0a295c773_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601232220/https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-nato-pays-a-heavy-price-for-giving-russia-too-much-credita-true-achievement-under-threat/2014/10/17/5b3a6f2a-5617-11e4-809b-8cc0a295c773_story.html |archive-date=June 1, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref>  Í aðdraganda bandarísku forsetakosningarnar Í júlí 2016 skrifaði hún grein um tengsl milli [[Donald Trump]] og Rússlands;<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=July 21, 2016 |title=How a Trump presidency could destabilize Europe |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/how-a-trump-presidency-could-destabilize-europe/2016/07/21/9ec38a20-4f75-11e6-a422-83ab49ed5e6a_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602205423/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/how-a-trump-presidency-could-destabilize-europe/2016/07/21/9ec38a20-4f75-11e6-a422-83ab49ed5e6a_story.html |archive-date=June 2, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> hún skrifaði að stuðningur Rússlands við Trump væri hluti af stærri rússnesku pólitísku markmiði sem gengi út á að valda glundroða á Vesturlöndum.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |last2=Lucas |first2=Edward |date=May 6, 2016 |title=The danger of Russian disinformation |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/the-danger-of-russian-disinformation/2016/05/06/b31d9718-12d5-11e6-8967-7ac733c56f12_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513090510/https://www.washingtonpost.com/opinions/the-danger-of-russian-disinformation/2016/05/06/b31d9718-12d5-11e6-8967-7ac733c56f12_story.html |archive-date=May 13, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> Í desember 2019, skrifaði hún í ''The Atlantic að á 21. öld verði einnig að berjast við'' nýtt fyrirbæri, hægri sinnaða menntamenn sem nú væru mjög gagnrýnir á eigin samfélög og sem hefðu byrjað að viðra sig upp við hægrisinnaða einræðisherra sem hefðu óbeit á Ameríku. <ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/12/false-romance-russia/603433/|title=The False Romance of Russia|last=Applebaum|first=Anne|date=December 12, 2019|website=The Atlantic|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912204854/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/12/false-romance-russia/603433/|archive-date=September 12, 2021|access-date=September 27, 2021}}</ref> === Mið-Evrópa === Applebaum hefur skrifað um sögu Mið- og Austur-Evrópu, einkum Póllands. Í lok bókar sinnar Járnhliðið (e. Iron Curtain) heldur hún því fram að endurreisn borgaralegs samfélags væri mikilvægasta og erfiðasta áskorun fyrir ríkin í Mið-Evrópu; í annarri ritgerð hélt hún því fram að þráhyggja nútíma einræðis um kúgun borgaralegs samfélags sé komin frá [[Vladímír Lenín|Vladimir Lenín]].<ref>{{Cite journal |last=Applebaum |first=Anne |date=October 19, 2015 |title=The Leninist Roots of Civil Society Repression |url=https://muse.jhu.edu/article/595919 |journal=Journal of Democracy |volume=26 |issue=4 |pages=21–27 |doi=10.1353/jod.2015.0068 |issn=1086-3214 |s2cid=146420524 |url-access=subscription}}</ref> Hún hefur skrifað ritgerðir um pólska kvikmyndagerðarmanninn [[Andrzej Wajda]]; tvíhliða hernám [[Nasistar|nasista]] og Sovétríkjanna í Mið-Evrópu; og útskýrt hvers vegna það er ónákvæmt að skilgreina Austur-Evrópu sem eina heild.<ref>{{Cite web|url=http://www.prospectmagazine.co.uk/magazine/does-eastern-europe-still-exist|title=Does Eastern Europe still exist?|last=Anne|first=Applebaum|website=Prospect Magazine|language=en-US|access-date=April 11, 2017}}</ref> === Upplýsingafölsun, áróður og falsfréttir === Applebaum hefur skrifað um rússneska rógsherferð gegn henni árið 2014 á tíma þar sem hún skrifaði mikið um [[Innlimun Krímskaga í Rússland|innlimun Krímsskaga í Rússland]]. Hún hefur gagnrýnt hvernig samfélagsmiðlar hafa grafið undan lýðræðisumræðu um allan heim.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=December 10, 2015 |title=Mark Zuckerberg should spend $45&nbsp;billion on undoing Facebook's damage to democracies |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/mark-zuckerberg-could-spend-45-billion-on-undoing-facebooks-damage/2015/12/10/4b7d1ba0-9e91-11e5-a3c5-c77f2cc5a43c_story.html |access-date=April 11, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> === Þjóðernishyggja === Í mars 2016, í kosningabaráttu Bandaríkjanna 2016, skrifaði Applebaum grein í The ''Washington Post'' með fyrirsögninni: "Er þetta endir Vesturlanda eins og við þekkjum þau?"; Í greininni er því haldið fram að aðeins þurfi tvær eða þrjár [[kosningar]] sem fara illa til að NATO líði undir lok, Evrópusambandið leysist upp og valdi ef til vill endalokum hinnar frjálslyndu heimsskipunar.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 4, 2016 |title=Is this the end of the West as we know it? |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/donald-trump-and-the-end-of-nato/2016/03/04/e8c4b9ca-e146-11e5-8d98-4b3d9215ade1_story.html |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> Applebaum studdi [[Hillary Clinton]] til forseta í júlí 2016 vegna þess að hún lítur á Trump sem "mann sem virðist vilja eyðileggja þau bandalög sem varðveita alþjóðlegan frið og bandaríska völd".<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=July 28, 2016 |title=Why we need a President Clinton |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/why-we-need-a-president-clinton/2016/07/28/aaa40e76-54ef-11e6-bbf5-957ad17b4385_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416081448/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/why-we-need-a-president-clinton/2016/07/28/aaa40e76-54ef-11e6-bbf5-957ad17b4385_story.html |archive-date=April 16, 2019 |access-date=January 16, 2019 |work=The Washington Post}}</ref> Applebaum skrifaði grein í ''Washington Post'' í mars 2016  sem leiddi til þess að svissneska fréttablaðið ''Tages-Anzeiger'' og þýska fréttatímaritið ''[[Der Spiegel]]'' tóku viðtöl við hana. Þessar greinar birtust í desember 2016<ref>{{Cite news |last=Cassidy |first=Alan |last2=Loser |first2=Philipp |date=December 27, 2016 |title=Ähnlich wie in den 1930er-Jahren |url=http://www.tagesanzeiger.ch/ausland/amerika/es-liegt-etwas-aehnliches-in-der-luft-wie-in-den-1930erjahren/story/27519272 |access-date=April 3, 2017 |work=Tages-Anzeiger |language=de |issn=1422-9994}}</ref> og janúæ 2017.<ref>{{Cite news |last=Scheuermann |first=Christoph |last2=Repinski |first2=Gordon |date=January 20, 2017 |title=Historian Anne Applebaum on Trump: 'Protest Is Insufficient' |url=http://www.spiegel.de/international/world/anne-applebaum-interview-about-president-donald-trump-a-1130988.html |access-date=April 20, 2017 |work=Der Spiegel}}</ref> Hún skrifaði að alþjóðlegar popúlistahreyfingar kölluðu mjög hægri sinnaðar hreyfingar og öfgahreyfingar sem standa lengst til hægri ekki íhaldshreyfingar eins og það hugtak er venjulega skilið. Hún skrifaði að popúlistahreyfingar í Evrópu deildu hugmyndum, hugmyndafræði, vinum og stofnendum og reyndu að taka yfir nútíma stofnanir með valdi til að fara aftur í tímann. Applebaum hefur lagt áherslu á hættu á nýrri alþjóðlegri þjóðernishyggju þar sem slíkar ýmsar hreyfingar sameinast eins og hreyfingin [[Lög og réttlæti|Law and Justice]] í Póllandi, [[Lega Nord|Northern League]] í Ítalíu og Freedom Party í Austurríki.<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |date=January 15, 2019 |title=The anti-Europeans have a plan for crippling the European Union |url=https://www.washingtonpost.com/gdpr-consent/?destination=%2fopinions%2fglobal-opinions%2fthe-anti-europeans-have-a-plan-for-crippling-the-european-union%2f2019%2f01%2f13%2fd8af6ab0-15ed-11e9-b6ad-9cfd62dbb0a8_story.html%3f |work=The Washington Post}}</ref> == Úrval af ritsmíðum eftir Applebaum == * ''Between East and West: Across the Borderlands of Europe'', Pantheon, (1994), reprinted by Random House, 1995; Penguin, 2015; and Anchor, 2017, {{ISBN|0679421505}} * ''Gulag: A History'', Doubleday, (2003), 677 pages, {{ISBN|0-7679-0056-1}}; paperback, Bantam Dell, 2004, 736 pages, {{ISBN|1-4000-3409-4}} * ''Gulag Voices : An Anthology'', Yale University Press, (2011), 224 pages, {{ISBN|9780300177831}}; hardback * ''Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe, 1944–1956'', Allen Lane, (2012), 614 pages, {{ISBN|978-0-713-99868-9}} / Doubleday {{ISBN|978-0-385-51569-6}} * ''From a Polish Country House Kitchen'' with Danielle Crittenden, Chronicle Books, (2012), 288 pages, {{ISBN|1-452-11055-7}}; hardback * ''Red Famine: Stalin's War on Ukraine,'' Penguin Randomhouse, (2017)<ref>{{Cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/236713/red-famine-by-anne-applebaum/9780385538855/|title=Red Famine by Anne Applebaum {{!}} PenguinRandomHouse.com|language=en-US|access-date=April 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170421091616/http://www.penguinrandomhouse.com/books/236713/red-famine-by-anne-applebaum/9780385538855/|archive-date=April 21, 2017}}</ref><ref name=":0" /> * ''Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism'', Doubleday, (2020), 224 pages, {{ISBN|978-0385545808}}; hardback * ''Wybór'' (Choice), Agora, (2021), 320 pages, {{ISBN|978-8326838255}}; hardback * ''Autocracy, Inc.: The Dictators Who Want to Run the World'', Doubleday, (2024), 224 pages, {{ISBN|978-0385549936}}; hardback == Tilvísanir == [[Flokkur:Bandarískir blaðamenn]] [[Flokkur:Bandarískir sagnfræðingar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1964]] [[Flokkur:Síður með óyfirfarnar þýðingar]] m8acnoa9tuay7soywc7pz5tnl7kk6yh 1981988 1981974 2026-10-06T13:31:04Z Salvor 70 bæta inn tengli 1981988 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Anne Applebaum | mynd = MS241015 304 (cropped).jpg | mynd_texti = Applebaum árið 2024 | fæðingarnafn = Anne Elizabeth Applebaum | fæðingardagur = {{Birth date and age|1964|7|25}}<ref name="Interview">{{cite web |url=http://www.citypaper.ee/interview_with_anne_applebaum/ |title=Interview with Anne Applebaum |last=Petrone |first=Justine |work=City Paper |publisher=Baltic News Ltd |access-date=October 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720124829/http://www.citypaper.ee/interview_with_anne_applebaum/ |archive-date=July 20, 2011 |url-status=dead }}</ref> | fæðingarstaður = Washington, D.C., U.S. | dánardagur = | dánarstaður = | ríkisfang = {{hlist|United States|Poland }} | menntun = {{Plainlist| * [[Yale University]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) * [[London School of Economics]] ([[MSc]]) * [[St Antony's College, Oxford]] }} | þekkt_fyrir = Ritsmíðar um [[Sovétríkin]] og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]] | maki = {{Marriage|[[Radosław Sikorski]]|June 27, 1992}} | börn = 2 | verðlaun = [[Pulitzer Prize for General Nonfiction]] | vefsíða = {{Official URL}} }} '''Anne Elizabeth Applebaum'''<ref name="NYT1992">{{Cite news |date=June 28, 1992 |title=Weddings: Anne Applebaum, Radek Sikorski |url=https://www.nytimes.com/1992/06/28/style/weddings-anne-applebaum-radek-sikorski.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112145013/https://www.nytimes.com/1992/06/28/style/weddings-anne-applebaum-radek-sikorski.html |archive-date=January 12, 2021 |access-date=February 14, 2017 |work=[[The New York Times]]}}</ref> (fædd [[25. júlí]] [[1964]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Blaðamennska|blaðamaður]], [[sagnfræðingur]] og álitsgjafi um [[Utanríkismál|utanríkismálastefnu]]. Hún hefur skrifað mikið um sögu [[Kommúnismi|kommúnisma]] og þróun borgaralegs samfélags í [[Mið-Evrópa|Mið]]<nowiki/>- og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]]. Hún varð [[Pólland|pólskur]] [[ríkisborgari]] árið [[2013]] og er gift Radosław Sikorski, utanríkisráðherra Póllands.<ref name="DR20260927">{{Cite news |last=Nielsen |first=Søren |date=September 27, 2026 |title=Amerikansk topanalytiker i interview med DR: USA's drømme om Grønland lever videre |url=https://www.dr.dk/nyheder/udland/amerikansk-topanalytiker-i-interview-med-dr-usa-s-droemme-om-groenland-lever-videre |access-date=September 27, 2026 |publisher=[[DR (broadcaster)|DR]] |language=da}}</ref> Applebaum hefur starfað fyrir tímaritin [[The Economist]] og [[The Spectator]]<ref name="Cohen20200712">{{Cite news |last=Cohen |first=Nick |date=July 12, 2020 |title=Anne Applebaum: how my old friends paved the way for Trump and Brexit |url=https://www.theguardian.com/books/2020/jul/12/anne-applebaum-how-my-old-friends-paved-the-way-for-trump-and-brexit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804051705/https://www.theguardian.com/books/2020/jul/12/anne-applebaum-how-my-old-friends-paved-the-way-for-trump-and-brexit |archive-date=August 4, 2020 |access-date=August 4, 2020 |work=The Observer |location=London}}</ref> og var í ritstjórn tímaritsins ''[[The Washington Post]]'' frá [[2002]] til [[2006]].<ref name="Anne Applebaum">{{Cite news |title=Anne Applebaum |url=https://www.washingtonpost.com/people/anne-applebaum/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610003544/https://www.washingtonpost.com/people/anne-applebaum/ |archive-date=June 10, 2019 |access-date=April 20, 2017 |work=The Washington Post |language=en}}</ref> Árið 2004 vann hún Pulitzer-verðlaunin fyrir sannsögulegar bókmenntir fyrir ritverk sitt Gulag: A History.<ref name="NYT20040405">{{Cite news |date=April 5, 2004 |title='The Known World' Wins Pulitzer Prize for Fiction |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/ref/arts/05pulitzers-arts.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818010516/http://www.nytimes.com/ref/arts/05pulitzers-arts.html |archive-date=August 18, 2017 |access-date=March 2, 2020 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Hún er starfar og skrifar fyrir [[The Atlantic]]<ref name="Atlantic2019115">{{Cite news |date=November 15, 2019 |title=Press Release: Anne Applebaum Joins The Atlantic as Staff Writer |url=https://www.theatlantic.com/press-releases/archive/2019/11/anne-applebaum-joins-atlantic-staff-writer/602083/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128143003/https://www.theatlantic.com/press-releases/archive/2019/11/anne-applebaum-joins-atlantic-staff-writer/602083/ |archive-date=November 28, 2020 |access-date=March 2, 2020 |work=The Atlantic}}</ref> og er félagi við SNF Agora Institute og School of Advanced International Studies við [[Johns Hopkins-háskóli|Johns Hopkins]] háskólann.<ref name="snfagora.jhu.edu">{{Cite web|url=https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum: Stavros Niarchos Foundation SNF Agora Institute at Johns Hopkins|website=snfagora.jhu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128220936/https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|archive-date=November 28, 2019|access-date=April 13, 2020}}</ref> Applebaum gefur einnig út fréttabréfið Open Letters.<ref name="DR20260927" /> Bók Applebaum [[Einræði hf|''Einræði hf.:einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum'']] kom út á [[Íslenska|íslensku]] árið [[2026]].<ref>Applebaum, A., Björn Bjarnason, & Ugla  útgefandi. (2026). ''Einræði hf. : einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum''. Ugla.</ref><ref>[https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/silfrid/39454/bo8cv9 Viðtal við Önnu Applebaum, Silfrið, RÚV mín 29:06]</ref> == Menntun == Applebaum nam sovéska sögu undir Wolfgang Leonhard haustið 1982 við Yale háskólann.<ref name="IC">{{Cite book|title=Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944–1956|last=Applebaum|first=Anne|date=2012|publisher=Doubleday|isbn=9780385515696|location=New York USA|page=282,508}}</ref> Sumarið 1985 var hún í [[Sankti Pétursborg|Leningrad]] í Sovétríkjunum (nú Sankti Pétursborg í Rússlandi) en það er reynsla sem hún segir að hafi hjálpað til við að móta skoðanir sínar.<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |title=Russia and the Great Forgetting |url=https://www.commentarymagazine.com/articles/russia-great-forgetting/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601223629/https://www.commentarymagazine.com/articles/russia-great-forgetting/ |archive-date=June 1, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=[[Commentary (magazine)|Commentary]]}}</ref> Applebaum lauk BA-próf frá Yale árið 1986 í sögu og bókmenntum.<ref>{{Cite web|url=http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2014/anne-applebaum?set_language=en|title=Anne Applebaum – internationales literaturfestival berlin|website=Literaturfestival.com|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302031208/http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2014/anne-applebaum?set_language=en|archive-date=March 2, 2017|access-date=April 3, 2017}}</ref><ref name="IC" /> Hún fékk tveggja ára Marshall námsstyrk við [[London School of Economics]] og lauk þaðan meistaragráðu í [[Alþjóðasamskipti|alþjóðasamskiptum]] (1987).<ref name="NYT_wdg">{{Cite news |date=December 8, 1991 |title=Anne E. Applebaum to Wed in June |url=https://www.nytimes.com/1991/12/08/style/anne-e-applebaum-to-wed-in-june.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219062732/http://www.nytimes.com/1991/12/08/style/anne-e-applebaum-to-wed-in-june.html |archive-date=February 19, 2018 |access-date=April 23, 2008 |work=[[The New York Times]] |quote=... is a summa cum laude graduate of Yale University, where she was elected to Phi Beta Kappa.}}</ref> Hún stundaði einnig nám við St Antony's College, Oxford, áður en hún varð blaðamaður fyrir The Economist og flutti til [[Varsjá]], Póllands, árið 1988.<ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordna.org/amer-alumni-authors-march-2018|title=Anne Applebaum|publisher=University of Oxford|archive-url=https://web.archive.org/web/20250326044704/https://www.oxfordna.org/amer-alumni-authors-march-2018|archive-date=March 26, 2025|access-date=2 April 2025|quote=As a celebration of our alumni, each month we will highlight a new book written by one of Oxford's North American-based alumni. For March 2018, our author is Anne Applebaum (St Antony's College, 1986).}}</ref><ref name="Wash-Bio">{{Cite news |title=Anne Applebaum |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/opinions/biographies/anne-applebaum.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102539/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/opinions/biographies/anne-applebaum.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=October 3, 2009 |work=The Washington Post}}</ref> Applebaum fór til [[Berlín|Berlínar]] í nóvember [[1989]] til að skrifa fréttir um [[fall Berlínarmúrsins]].<ref name="FP_2020">{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2020/08/15/the-tragic-romance-of-the-middle-aged-western-liberal/|title=The Tragic Romance of the Nostalgic Western Liberal|last=Ivan Krastev|authorlink=Ivan Krastev|date=August 15, 2020|publisher=Foreign Policy|access-date=November 15, 2022}}</ref> == Ferill == Applebaum skrifaði mikið um [[Fall Berlínarmúrsins]] og fall kommúnismans sem blaðamaður hjá The Economist og The Independent. Árið 1991 sneri hún aftur til Englands til að vinna fyrir The Economist; hún var síðar ráðin sem erlendur ritstjóri og síðar aðstoðarritstjóri tímaritsins The Spectator, og síðar pólitískur ritstjóri Evening Standard.<ref>{{Cite web|url=https://ninedotsprize.org/board_members/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum|website=The Nine Dots Prize|language=en-GB|access-date=September 1, 2022}}</ref> Árið 1994 gaf hún út sína fyrstu bók, Between East and West: Across the Borderlands of Europe og er það ferðasögu sem lýsir uppgangi þjóðernishyggju í nýju ríkjum fyrrum Sovétríkjanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtontimes.com/news/2017/jul/23/book-review-between-east-and-west-across-the-borde/|title=Book Review: 'Between East and West: Across the Borderlands of Europe'|last=Hopley|first=Claire|date=July 23, 2017|website=The Washington Times|language=en-US|access-date=September 1, 2022}}</ref> Árið 2001 tók hún viðtal við [[Tony Blair]] forsætisráðherra.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 19, 2001 |title=I am still normal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/4722273/I-am-still-normal.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623001052/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/4722273/I-am-still-normal.html |archive-date=June 23, 2018 |access-date=September 27, 2021 |work=The Telegraph}}</ref> Hún skrifaði einnig fræðiritið Gulag: A History (2003), um fangabúðir Sovétríkjanna og fékk Pulitzer-verðlaunin árið 2004.<ref name="NYT20040405" /><ref name="Idaho">{{Cite web|url=http://archives.mtexpress.com/index2.php?ID=2005102224&var_Year=2004&var_Month=11&var_Day=17|title=From concentration camps to cotton|date=March 25, 2005|website=Idaho Mountain express and guide.|publisher=Express publishing inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621170913/http://archives.mtexpress.com/index2.php?ID=2005102224&var_Year=2004&var_Month=11&var_Day=17|archive-date=June 21, 2018|access-date=October 3, 2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pulitzer.org/works/2004-General-Nonfiction|title=The 2004 Pulitzer Prize Winners General Nonfiction|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002161041/http://www.pulitzer.org/works/2004-General-Nonfiction|archive-date=October 2, 2009|access-date=October 3, 2009}}</ref> Applebaum hefur verið í ritstjórn The ''Washington Post'', og var dálkahöfundur dagblaðsins í 17 ár.<ref name="Anne Applebaum" /><ref name="Atlantic2019115" /> Auk þess var hún aðstoðarfélagi við American Enterprise Institute, íhaldssama hugmyndafræðistofu.<ref>{{Cite news |last=Leonard |first=Brooke |date=May 8, 2008 |title=Turning Abkhazia into a War |url=http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=17660 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113214131/http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=17660 |archive-date=January 13, 2009 |access-date=December 31, 2008 |work=[[National Interest]] |location=New York City}}</ref> Önnur bók hennar um sagnfræðilegt efni , Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944-56, var gefin út árið 2012 . Frá 2011 til 2016 stofnaði hún og stýrði Transitions Forum við Legatum Institute, alþjóðlegu hugmynda- og menntastofnun með höfuðstöðvar í London. Meðal annarra verkefna stýrði hún tveggja ára verkefni sem rannsakaði samband lýðræðis og vöxt í Brasilíu, Indlandi og Suður-Afríku;<ref>{{Cite web|url=http://www.li.com/programmes/democracy-works|title=Democracy Works|website=li.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128191107/https://www.li.com/programmes/democracy-works|archive-date=January 28, 2019|access-date=April 17, 2017}}</ref> stofnaði Framtíð Sýrlands<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/preparing-for-a-syrian-transition_ghani_lockhart_november-2012.pdf?sfvrsn=0|title=Preparing for a Syrian Transition: Lessons from the Past, Thinking for the Future|last=Ghani|first=Ashraf|last2=Lockhart|first2=Clare|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202033109/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/preparing-for-a-syrian-transition_ghani_lockhart_november-2012.pdf?sfvrsn=0|archive-date=December 2, 2020|access-date=May 24, 2025}}</ref> og Framtíð Írans<ref>{{Cite web|url=http://www.li.com/programmes/the-future-of-iran|title=The Future of Iran|website=li.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418081945/http://www.li.com/programmes/the-future-of-iran|archive-date=April 18, 2017|access-date=April 17, 2017}}</ref> verkefni um stofnunarbreytingar í þessum löndum; og lét gera ritgerðasafn um spillingu í Georgíu,<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/georgia_transitions_a4_2014web.pdf?sfvrsn=0|title=Revolutionary Tactics: Insights from Police and Justice Reform in Georgia|last=Pomerantsev|first=Peter|last2=Robertson|first2=Geoffrey|date=June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120100320/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/georgia_transitions_a4_2014web.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 20, 2020|access-date=April 17, 2017|last3=Ratković|first3=Jovan|last4=Applebaum|first4=Anne}}</ref> Moldóvu,<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/moldova-the-failing-champion-of-european-integration-a4.pdf?sfvrsn=0|title=Moldova: The Failing Champion of European Integration|last=Soloviev|first=Vladimir|date=July 2014|others=Translated and edited by Olga Khvostunova|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107171958/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/moldova-the-failing-champion-of-european-integration-a4.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 7, 2020|access-date=April 17, 2017}}</ref> og Úkraínu.<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/ukraine_imr_a4_web.pdf?sfvrsn=0|title=Looting Ukraine: How East and West Teamed up to Steal a Country|last=Bullough|first=Oliver|date=July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117224328/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/ukraine_imr_a4_web.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 17, 2020|access-date=April 17, 2017}}</ref> Applebaum varð kennari [[2016]] við London School of Economics (LSE) í [[:en:London_School_of_Economics#LSE_Institute_of_Global_Affairs|Institute for Global Affairs]] og þar starfrækti hún verkefnið Arena þar sem fjallað var um upplýsingafölsun og áróður á 21 öld.<ref>{{Cite web|url=https://www.lse.ac.uk/iga/people/home.aspx|title=People|publisher=London School of Economics|language=en-GB|access-date=April 13, 2020}}{{Dead link|date=February 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Árið 2019, flutti hún það verkefni til t SNF Agora Institute við Johns Hopkins University.<ref name="snfagora.jhu.edu2">{{Cite web|url=https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum: Stavros Niarchos Foundation SNF Agora Institute at Johns Hopkins|website=snfagora.jhu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128220936/https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|archive-date=November 28, 2019|access-date=April 13, 2020|url-status=live}}</ref> Árið 2017 gaf hún út þriðju sögulega bók sína, Red Famine: Stalin's War on Ukraine, a history of the [[Hungursneyðin í Sovét-Úkraínu|Holodomor]] (the 1932-33 human-made hungur in Soviet Ukraine). Bókin vann Lionel Gelber verðlaunin<ref name="Gelber2018">{{Cite web|url=https://www.newswire.ca/news-releases/anne-applebaums-red-famine-wins-the-2018-lionel-gelber-prize-676698163.html|title=Anne Applebaum's Red Famine Wins the 2018 Lionel Gelber Prize|last=Prize|first=The Lionel Gelber|website=newswire.ca|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804175330/https://www.newswire.ca/news-releases/anne-applebaums-red-famine-wins-the-2018-lionel-gelber-prize-676698163.html|archive-date=August 4, 2020|access-date=April 13, 2020}}</ref> og Duff Cooper verðlaunin,<ref>{{Cite web|url=http://www.theduffcooperprize.org/past-duff-cooper-prize-winners|title=Past Winners of The Duff Cooper Prize – The Duff Cooper Prize|website=theduffcooperprize.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912231809/http://www.theduffcooperprize.org/past-duff-cooper-prize-winners|archive-date=September 12, 2019|access-date=April 13, 2020}}</ref> Í nóvember 2019 tilkynnti The Atlantic að Applebaum myndi frá janúar 2020 verða í hópi blaðamanna þar<ref name="Atlantic2019115" /> Hún var á lista Prospect árið 2020 yfir 50 bestu hugsuði heimsins á tímum [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldursins.]] Í júlí 2020 kom út bókin hennar ''Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism''. Bókin er sambland af endurminningum og pólitískri greiningu. Bókn var á vinsældalistaistum tímaritsins ''[[Der Spiegel]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.lehmanns.de/listing/2280-spiegel-bestseller-sachbuch-hardcover-nr-13-2021|title=Spiegel Bestseller: Sachbuch / Hardcover (Nr. 13/2021) – versandkostenfrei online kaufen – Lehmanns.de|website=lehmanns.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927145701/https://www.lehmanns.de/listing/2280-spiegel-bestseller-sachbuch-hardcover-nr-13-2021|archive-date=September 27, 2021|access-date=September 27, 2021}}</ref> og The New York Times.<ref>{{Cite news |title=Combined Print & E-Book Nonfiction – Best Sellers – Books – August 9, 2020 – The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2020/08/09/combined-print-and-e-book-nonfiction/ |access-date=September 27, 2021 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Í júlí 2020 var Applebaum ein af 153 sem skrifuðu undir "Harper's Letter" (einnig þekkt sem "A Letter on Justice and Open Debate"); en það skjal lýsti áhyggjum af því að "frjálst flæði upplýsinga og hugmynda, lífblóð frjálslyndis samfélags, væri á hverjum degi að verða takmarkaðra." Applebaum er meðlimur í hugveitunni Council on Foreign Relations.<ref>{{Cite web|url=http://www.cfr.org/about/membership/roster.html|title=Membership Roster – Council on Foreign Relations|website=Cfr.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727040345/http://www.cfr.org/about/membership/roster.html|archive-date=July 27, 2014|access-date=April 3, 2017}}</ref> Hún er í stjórn National Endowment for Democracy and Renew Democracy Initiative.<ref>{{Cite web|url=http://www.ned.org/about/board-of-directors/|title=Board of Directors – NATIONAL ENDOWMENT FOR DEMOCRACY|website=Ned.org|language=en-US|access-date=March 28, 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Boot |first=Max |date=April 25, 2018 |title=The political center is fighting back |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508152332/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |archive-date=May 8, 2019 |access-date=April 23, 2019 |work=The Washington Post}}</ref> Hún er einnig í ritstjórn tímaritsins The American Interest<ref>{{Cite web|url=http://www.the-american-interest.com/masthead/|title=Editorial board|publisher=The American Interest|access-date=April 3, 2017}}</ref> og Journal of Democracy.<ref>{{Cite web|url=https://www.journalofdemocracy.org/about/masthead/|title=Masthead|website=Journal of Democracy|language=en-US|access-date=2025-08-12}}</ref> Hún var í stjórn Institute for War and Peace Reporting.<ref>{{Cite web|url=https://iwpr.net/about|title=About IWPR {{!}} Institute for War and Peace Reporting|date=December 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141206145719/https://iwpr.net/about|archive-date=December 6, 2014|access-date=January 17, 2020}}</ref> Auk þess var hún aðstoðarfélagi við Center for European Policy Analysis (CEPA), þar sem hún leiddi verkefni sem miðaði að því að berjast gegn rússneskri upplýsingafölsun í Mið- og Austur-Evrópu (CEE).<ref>{{Cite web|url=http://cepa.org/anne-aplebaum|title=Anne Applebaum {{!}} CEPA|date=April 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409230453/http://cepa.org/anne-aplebaum|archive-date=April 9, 2016|access-date=February 25, 2020}}</ref> === Sovétríkin og Rússland === Applebaum hefur í skrifum sínum verið gagnrýnin á Rússland og stjórn Pútíns".<ref name=":0">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Sheila |author-link=Sheila Fitzpatrick |date=August 25, 2017 |title=Red Famine by Anne Applebaum review – did Stalin deliberately let Ukraine starve? |url=https://www.theguardian.com/books/2017/aug/25/red-famine-stalins-war-on-ukraine-anne-applebaum-review?CMP=share_btn_fb |access-date=August 25, 2017 |work=[[The Guardian]] |quote=For scholars, the most interesting part of the book will be the two excellent historiographical chapters in which she teases out the political and scholarly impulses tending to minimise the famine in Soviet times ('The Cover-Up') and does the same for post-Soviet Ukrainian exploitation of the issue ('The Holodomor in History and Memory')}}</ref> og fall [[Fall Berlínarmúrsins]] árið 1989 var upphafspunktur alls sem Applebaum gerði á næstu þremur áratugum.<ref name="FP_2020" /> Árið 2000 lýsti Applebaum tengslum milli hins þá nýkjörna forseta Rússlands [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]]; fyrrum leiðtoga Sovétríkjanna [[Júríj Andropov|Yuri Andropov]]; og fyrrum leyniþjónustunnar [[KGB]].<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |date=April 10, 2000 |title=Secret Agent Man |url=http://www.weeklystandard.com/secret-agent-man/article/12293 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829140652/http://www.weeklystandard.com/secret-agent-man/article/12293 |archive-date=August 29, 2017 |access-date=April 3, 2017 |work=Weekly Standard}}</ref>Árið 2008 hóf hún að tala um Pútínisma sem andlýðræðislega hugmyndafræði en á þessum tíma var Putin af flestum talinn pragmatisti hliðhollur Vesturlöndum. Applebaum hefur gagnrýnt aðgerðir Vesturlanda í tengslum við innrás Rússa í Úkraníu og haldið fram að Bandaríkin og bandamenn þeirra ættu ekki að gera spilltu rússnesku ríki kleift að raska jafnvægi í Evrópu .<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 5, 2014 |title=Russia's Western enablers |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-russias-western-enablers/2014/03/05/bcba2a88-a4a6-11e3-8466-d34c451760b9_story.html |work=[[The Washington Post]]}}</ref>  Árið 2014, skrifaði hún umfjöllun um bók Karen Dawisha ''Putin's Kleptocracy'' fyrir ''T<nowiki/>[[he New York Review of Books]]''; í þeirri umfjöllun spyr hún hvort að mikilvægasta saga seinustu tuttugu ára hafi ekki verið brostið lýðræði og uppgangur nýrrar tegundar rússneskrar valdboðsstefnu. Hún lýsir goðsögninni um rússneska niðurlægingu og færir rök fyrir að [[Atlantshafsbandalagið|NATO]] og útþensla [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] hafi skilað miklum árangri.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=October 17, 2014 |title=The myth of Russian humiliation |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-nato-pays-a-heavy-price-for-giving-russia-too-much-credita-true-achievement-under-threat/2014/10/17/5b3a6f2a-5617-11e4-809b-8cc0a295c773_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601232220/https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-nato-pays-a-heavy-price-for-giving-russia-too-much-credita-true-achievement-under-threat/2014/10/17/5b3a6f2a-5617-11e4-809b-8cc0a295c773_story.html |archive-date=June 1, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref>  Í aðdraganda bandarísku forsetakosningarnar Í júlí 2016 skrifaði hún grein um tengsl milli [[Donald Trump]] og Rússlands;<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=July 21, 2016 |title=How a Trump presidency could destabilize Europe |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/how-a-trump-presidency-could-destabilize-europe/2016/07/21/9ec38a20-4f75-11e6-a422-83ab49ed5e6a_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602205423/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/how-a-trump-presidency-could-destabilize-europe/2016/07/21/9ec38a20-4f75-11e6-a422-83ab49ed5e6a_story.html |archive-date=June 2, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> hún skrifaði að stuðningur Rússlands við Trump væri hluti af stærri rússnesku pólitísku markmiði sem gengi út á að valda glundroða á Vesturlöndum.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |last2=Lucas |first2=Edward |date=May 6, 2016 |title=The danger of Russian disinformation |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/the-danger-of-russian-disinformation/2016/05/06/b31d9718-12d5-11e6-8967-7ac733c56f12_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513090510/https://www.washingtonpost.com/opinions/the-danger-of-russian-disinformation/2016/05/06/b31d9718-12d5-11e6-8967-7ac733c56f12_story.html |archive-date=May 13, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> Í desember 2019, skrifaði hún í ''The Atlantic að á 21. öld verði einnig að berjast við'' nýtt fyrirbæri, hægri sinnaða menntamenn sem nú væru mjög gagnrýnir á eigin samfélög og sem hefðu byrjað að viðra sig upp við hægrisinnaða einræðisherra sem hefðu óbeit á Ameríku. <ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/12/false-romance-russia/603433/|title=The False Romance of Russia|last=Applebaum|first=Anne|date=December 12, 2019|website=The Atlantic|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912204854/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/12/false-romance-russia/603433/|archive-date=September 12, 2021|access-date=September 27, 2021}}</ref> === Mið-Evrópa === Applebaum hefur skrifað um sögu Mið- og Austur-Evrópu, einkum Póllands. Í lok bókar sinnar Járnhliðið (e. Iron Curtain) heldur hún því fram að endurreisn borgaralegs samfélags væri mikilvægasta og erfiðasta áskorun fyrir ríkin í Mið-Evrópu; í annarri ritgerð hélt hún því fram að þráhyggja nútíma einræðis um kúgun borgaralegs samfélags sé komin frá [[Vladímír Lenín|Vladimir Lenín]].<ref>{{Cite journal |last=Applebaum |first=Anne |date=October 19, 2015 |title=The Leninist Roots of Civil Society Repression |url=https://muse.jhu.edu/article/595919 |journal=Journal of Democracy |volume=26 |issue=4 |pages=21–27 |doi=10.1353/jod.2015.0068 |issn=1086-3214 |s2cid=146420524 |url-access=subscription}}</ref> Hún hefur skrifað ritgerðir um pólska kvikmyndagerðarmanninn [[Andrzej Wajda]]; tvíhliða hernám [[Nasistar|nasista]] og Sovétríkjanna í Mið-Evrópu; og útskýrt hvers vegna það er ónákvæmt að skilgreina Austur-Evrópu sem eina heild.<ref>{{Cite web|url=http://www.prospectmagazine.co.uk/magazine/does-eastern-europe-still-exist|title=Does Eastern Europe still exist?|last=Anne|first=Applebaum|website=Prospect Magazine|language=en-US|access-date=April 11, 2017}}</ref> === Upplýsingafölsun, áróður og falsfréttir === Applebaum hefur skrifað um rússneska rógsherferð gegn henni árið 2014 á tíma þar sem hún skrifaði mikið um [[Innlimun Krímskaga í Rússland|innlimun Krímsskaga í Rússland]]. Hún hefur gagnrýnt hvernig samfélagsmiðlar hafa grafið undan lýðræðisumræðu um allan heim.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=December 10, 2015 |title=Mark Zuckerberg should spend $45&nbsp;billion on undoing Facebook's damage to democracies |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/mark-zuckerberg-could-spend-45-billion-on-undoing-facebooks-damage/2015/12/10/4b7d1ba0-9e91-11e5-a3c5-c77f2cc5a43c_story.html |access-date=April 11, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> === Þjóðernishyggja === Í mars 2016, í kosningabaráttu Bandaríkjanna 2016, skrifaði Applebaum grein í The ''Washington Post'' með fyrirsögninni: "Er þetta endir Vesturlanda eins og við þekkjum þau?"; Í greininni er því haldið fram að aðeins þurfi tvær eða þrjár [[kosningar]] sem fara illa til að NATO líði undir lok, Evrópusambandið leysist upp og valdi ef til vill endalokum hinnar frjálslyndu heimsskipunar.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 4, 2016 |title=Is this the end of the West as we know it? |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/donald-trump-and-the-end-of-nato/2016/03/04/e8c4b9ca-e146-11e5-8d98-4b3d9215ade1_story.html |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> Applebaum studdi [[Hillary Clinton]] til forseta í júlí 2016 vegna þess að hún lítur á Trump sem "mann sem virðist vilja eyðileggja þau bandalög sem varðveita alþjóðlegan frið og bandaríska völd".<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=July 28, 2016 |title=Why we need a President Clinton |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/why-we-need-a-president-clinton/2016/07/28/aaa40e76-54ef-11e6-bbf5-957ad17b4385_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416081448/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/why-we-need-a-president-clinton/2016/07/28/aaa40e76-54ef-11e6-bbf5-957ad17b4385_story.html |archive-date=April 16, 2019 |access-date=January 16, 2019 |work=The Washington Post}}</ref> Applebaum skrifaði grein í ''Washington Post'' í mars 2016  sem leiddi til þess að svissneska fréttablaðið ''Tages-Anzeiger'' og þýska fréttatímaritið ''[[Der Spiegel]]'' tóku viðtöl við hana. Þessar greinar birtust í desember 2016<ref>{{Cite news |last=Cassidy |first=Alan |last2=Loser |first2=Philipp |date=December 27, 2016 |title=Ähnlich wie in den 1930er-Jahren |url=http://www.tagesanzeiger.ch/ausland/amerika/es-liegt-etwas-aehnliches-in-der-luft-wie-in-den-1930erjahren/story/27519272 |access-date=April 3, 2017 |work=Tages-Anzeiger |language=de |issn=1422-9994}}</ref> og janúæ 2017.<ref>{{Cite news |last=Scheuermann |first=Christoph |last2=Repinski |first2=Gordon |date=January 20, 2017 |title=Historian Anne Applebaum on Trump: 'Protest Is Insufficient' |url=http://www.spiegel.de/international/world/anne-applebaum-interview-about-president-donald-trump-a-1130988.html |access-date=April 20, 2017 |work=Der Spiegel}}</ref> Hún skrifaði að alþjóðlegar popúlistahreyfingar kölluðu mjög hægri sinnaðar hreyfingar og öfgahreyfingar sem standa lengst til hægri ekki íhaldshreyfingar eins og það hugtak er venjulega skilið. Hún skrifaði að popúlistahreyfingar í Evrópu deildu hugmyndum, hugmyndafræði, vinum og stofnendum og reyndu að taka yfir nútíma stofnanir með valdi til að fara aftur í tímann. Applebaum hefur lagt áherslu á hættu á nýrri alþjóðlegri þjóðernishyggju þar sem slíkar ýmsar hreyfingar sameinast eins og hreyfingin [[Lög og réttlæti|Law and Justice]] í Póllandi, [[Lega Nord|Northern League]] í Ítalíu og Freedom Party í Austurríki.<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |date=January 15, 2019 |title=The anti-Europeans have a plan for crippling the European Union |url=https://www.washingtonpost.com/gdpr-consent/?destination=%2fopinions%2fglobal-opinions%2fthe-anti-europeans-have-a-plan-for-crippling-the-european-union%2f2019%2f01%2f13%2fd8af6ab0-15ed-11e9-b6ad-9cfd62dbb0a8_story.html%3f |work=The Washington Post}}</ref> == Úrval af ritsmíðum eftir Applebaum == * ''Between East and West: Across the Borderlands of Europe'', Pantheon, (1994), reprinted by Random House, 1995; Penguin, 2015; and Anchor, 2017, {{ISBN|0679421505}} * ''Gulag: A History'', Doubleday, (2003), 677 pages, {{ISBN|0-7679-0056-1}}; paperback, Bantam Dell, 2004, 736 pages, {{ISBN|1-4000-3409-4}} * ''Gulag Voices : An Anthology'', Yale University Press, (2011), 224 pages, {{ISBN|9780300177831}}; hardback * ''Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe, 1944–1956'', Allen Lane, (2012), 614 pages, {{ISBN|978-0-713-99868-9}} / Doubleday {{ISBN|978-0-385-51569-6}} * ''From a Polish Country House Kitchen'' with Danielle Crittenden, Chronicle Books, (2012), 288 pages, {{ISBN|1-452-11055-7}}; hardback * ''Red Famine: Stalin's War on Ukraine,'' Penguin Randomhouse, (2017)<ref>{{Cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/236713/red-famine-by-anne-applebaum/9780385538855/|title=Red Famine by Anne Applebaum {{!}} PenguinRandomHouse.com|language=en-US|access-date=April 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170421091616/http://www.penguinrandomhouse.com/books/236713/red-famine-by-anne-applebaum/9780385538855/|archive-date=April 21, 2017}}</ref><ref name=":0" /> * ''Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism'', Doubleday, (2020), 224 pages, {{ISBN|978-0385545808}}; hardback * ''Wybór'' (Choice), Agora, (2021), 320 pages, {{ISBN|978-8326838255}}; hardback * ''Autocracy, Inc.: The Dictators Who Want to Run the World'', Doubleday, (2024), 224 pages, {{ISBN|978-0385549936}}; hardback == Tilvísanir == [[Flokkur:Bandarískir blaðamenn]] [[Flokkur:Bandarískir sagnfræðingar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1964]] [[Flokkur:Síður með óyfirfarnar þýðingar]] 6cru92manfgp2d7c8xueftg3m6q64nh 1981999 1981988 2026-10-06T15:09:35Z TKSnaevarr 53243 /* Þjóðernishyggja */ 1981999 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Anne Applebaum | mynd = MS241015 304 (cropped).jpg | mynd_texti = Applebaum árið 2024 | fæðingarnafn = Anne Elizabeth Applebaum | fæðingardagur = {{Birth date and age|1964|7|25}}<ref name="Interview">{{cite web |url=http://www.citypaper.ee/interview_with_anne_applebaum/ |title=Interview with Anne Applebaum |last=Petrone |first=Justine |work=City Paper |publisher=Baltic News Ltd |access-date=October 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720124829/http://www.citypaper.ee/interview_with_anne_applebaum/ |archive-date=July 20, 2011 |url-status=dead }}</ref> | fæðingarstaður = Washington, D.C., U.S. | dánardagur = | dánarstaður = | ríkisfang = {{hlist|United States|Poland }} | menntun = {{Plainlist| * [[Yale University]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) * [[London School of Economics]] ([[MSc]]) * [[St Antony's College, Oxford]] }} | þekkt_fyrir = Ritsmíðar um [[Sovétríkin]] og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]] | maki = {{Marriage|[[Radosław Sikorski]]|June 27, 1992}} | börn = 2 | verðlaun = [[Pulitzer Prize for General Nonfiction]] | vefsíða = {{Official URL}} }} '''Anne Elizabeth Applebaum'''<ref name="NYT1992">{{Cite news |date=June 28, 1992 |title=Weddings: Anne Applebaum, Radek Sikorski |url=https://www.nytimes.com/1992/06/28/style/weddings-anne-applebaum-radek-sikorski.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112145013/https://www.nytimes.com/1992/06/28/style/weddings-anne-applebaum-radek-sikorski.html |archive-date=January 12, 2021 |access-date=February 14, 2017 |work=[[The New York Times]]}}</ref> (fædd [[25. júlí]] [[1964]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Blaðamennska|blaðamaður]], [[sagnfræðingur]] og álitsgjafi um [[Utanríkismál|utanríkismálastefnu]]. Hún hefur skrifað mikið um sögu [[Kommúnismi|kommúnisma]] og þróun borgaralegs samfélags í [[Mið-Evrópa|Mið]]<nowiki/>- og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]]. Hún varð [[Pólland|pólskur]] [[ríkisborgari]] árið [[2013]] og er gift Radosław Sikorski, utanríkisráðherra Póllands.<ref name="DR20260927">{{Cite news |last=Nielsen |first=Søren |date=September 27, 2026 |title=Amerikansk topanalytiker i interview med DR: USA's drømme om Grønland lever videre |url=https://www.dr.dk/nyheder/udland/amerikansk-topanalytiker-i-interview-med-dr-usa-s-droemme-om-groenland-lever-videre |access-date=September 27, 2026 |publisher=[[DR (broadcaster)|DR]] |language=da}}</ref> Applebaum hefur starfað fyrir tímaritin [[The Economist]] og [[The Spectator]]<ref name="Cohen20200712">{{Cite news |last=Cohen |first=Nick |date=July 12, 2020 |title=Anne Applebaum: how my old friends paved the way for Trump and Brexit |url=https://www.theguardian.com/books/2020/jul/12/anne-applebaum-how-my-old-friends-paved-the-way-for-trump-and-brexit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804051705/https://www.theguardian.com/books/2020/jul/12/anne-applebaum-how-my-old-friends-paved-the-way-for-trump-and-brexit |archive-date=August 4, 2020 |access-date=August 4, 2020 |work=The Observer |location=London}}</ref> og var í ritstjórn tímaritsins ''[[The Washington Post]]'' frá [[2002]] til [[2006]].<ref name="Anne Applebaum">{{Cite news |title=Anne Applebaum |url=https://www.washingtonpost.com/people/anne-applebaum/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610003544/https://www.washingtonpost.com/people/anne-applebaum/ |archive-date=June 10, 2019 |access-date=April 20, 2017 |work=The Washington Post |language=en}}</ref> Árið 2004 vann hún Pulitzer-verðlaunin fyrir sannsögulegar bókmenntir fyrir ritverk sitt Gulag: A History.<ref name="NYT20040405">{{Cite news |date=April 5, 2004 |title='The Known World' Wins Pulitzer Prize for Fiction |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/ref/arts/05pulitzers-arts.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818010516/http://www.nytimes.com/ref/arts/05pulitzers-arts.html |archive-date=August 18, 2017 |access-date=March 2, 2020 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Hún er starfar og skrifar fyrir [[The Atlantic]]<ref name="Atlantic2019115">{{Cite news |date=November 15, 2019 |title=Press Release: Anne Applebaum Joins The Atlantic as Staff Writer |url=https://www.theatlantic.com/press-releases/archive/2019/11/anne-applebaum-joins-atlantic-staff-writer/602083/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128143003/https://www.theatlantic.com/press-releases/archive/2019/11/anne-applebaum-joins-atlantic-staff-writer/602083/ |archive-date=November 28, 2020 |access-date=March 2, 2020 |work=The Atlantic}}</ref> og er félagi við SNF Agora Institute og School of Advanced International Studies við [[Johns Hopkins-háskóli|Johns Hopkins]] háskólann.<ref name="snfagora.jhu.edu">{{Cite web|url=https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum: Stavros Niarchos Foundation SNF Agora Institute at Johns Hopkins|website=snfagora.jhu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128220936/https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|archive-date=November 28, 2019|access-date=April 13, 2020}}</ref> Applebaum gefur einnig út fréttabréfið Open Letters.<ref name="DR20260927" /> Bók Applebaum [[Einræði hf|''Einræði hf.:einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum'']] kom út á [[Íslenska|íslensku]] árið [[2026]].<ref>Applebaum, A., Björn Bjarnason, & Ugla  útgefandi. (2026). ''Einræði hf. : einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum''. Ugla.</ref><ref>[https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/silfrid/39454/bo8cv9 Viðtal við Önnu Applebaum, Silfrið, RÚV mín 29:06]</ref> == Menntun == Applebaum nam sovéska sögu undir Wolfgang Leonhard haustið 1982 við Yale háskólann.<ref name="IC">{{Cite book|title=Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944–1956|last=Applebaum|first=Anne|date=2012|publisher=Doubleday|isbn=9780385515696|location=New York USA|page=282,508}}</ref> Sumarið 1985 var hún í [[Sankti Pétursborg|Leningrad]] í Sovétríkjunum (nú Sankti Pétursborg í Rússlandi) en það er reynsla sem hún segir að hafi hjálpað til við að móta skoðanir sínar.<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |title=Russia and the Great Forgetting |url=https://www.commentarymagazine.com/articles/russia-great-forgetting/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601223629/https://www.commentarymagazine.com/articles/russia-great-forgetting/ |archive-date=June 1, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=[[Commentary (magazine)|Commentary]]}}</ref> Applebaum lauk BA-próf frá Yale árið 1986 í sögu og bókmenntum.<ref>{{Cite web|url=http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2014/anne-applebaum?set_language=en|title=Anne Applebaum – internationales literaturfestival berlin|website=Literaturfestival.com|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302031208/http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2014/anne-applebaum?set_language=en|archive-date=March 2, 2017|access-date=April 3, 2017}}</ref><ref name="IC" /> Hún fékk tveggja ára Marshall námsstyrk við [[London School of Economics]] og lauk þaðan meistaragráðu í [[Alþjóðasamskipti|alþjóðasamskiptum]] (1987).<ref name="NYT_wdg">{{Cite news |date=December 8, 1991 |title=Anne E. Applebaum to Wed in June |url=https://www.nytimes.com/1991/12/08/style/anne-e-applebaum-to-wed-in-june.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219062732/http://www.nytimes.com/1991/12/08/style/anne-e-applebaum-to-wed-in-june.html |archive-date=February 19, 2018 |access-date=April 23, 2008 |work=[[The New York Times]] |quote=... is a summa cum laude graduate of Yale University, where she was elected to Phi Beta Kappa.}}</ref> Hún stundaði einnig nám við St Antony's College, Oxford, áður en hún varð blaðamaður fyrir The Economist og flutti til [[Varsjá]], Póllands, árið 1988.<ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordna.org/amer-alumni-authors-march-2018|title=Anne Applebaum|publisher=University of Oxford|archive-url=https://web.archive.org/web/20250326044704/https://www.oxfordna.org/amer-alumni-authors-march-2018|archive-date=March 26, 2025|access-date=2 April 2025|quote=As a celebration of our alumni, each month we will highlight a new book written by one of Oxford's North American-based alumni. For March 2018, our author is Anne Applebaum (St Antony's College, 1986).}}</ref><ref name="Wash-Bio">{{Cite news |title=Anne Applebaum |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/opinions/biographies/anne-applebaum.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102539/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/opinions/biographies/anne-applebaum.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=October 3, 2009 |work=The Washington Post}}</ref> Applebaum fór til [[Berlín|Berlínar]] í nóvember [[1989]] til að skrifa fréttir um [[fall Berlínarmúrsins]].<ref name="FP_2020">{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2020/08/15/the-tragic-romance-of-the-middle-aged-western-liberal/|title=The Tragic Romance of the Nostalgic Western Liberal|last=Ivan Krastev|authorlink=Ivan Krastev|date=August 15, 2020|publisher=Foreign Policy|access-date=November 15, 2022}}</ref> == Ferill == Applebaum skrifaði mikið um [[Fall Berlínarmúrsins]] og fall kommúnismans sem blaðamaður hjá The Economist og The Independent. Árið 1991 sneri hún aftur til Englands til að vinna fyrir The Economist; hún var síðar ráðin sem erlendur ritstjóri og síðar aðstoðarritstjóri tímaritsins The Spectator, og síðar pólitískur ritstjóri Evening Standard.<ref>{{Cite web|url=https://ninedotsprize.org/board_members/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum|website=The Nine Dots Prize|language=en-GB|access-date=September 1, 2022}}</ref> Árið 1994 gaf hún út sína fyrstu bók, Between East and West: Across the Borderlands of Europe og er það ferðasögu sem lýsir uppgangi þjóðernishyggju í nýju ríkjum fyrrum Sovétríkjanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtontimes.com/news/2017/jul/23/book-review-between-east-and-west-across-the-borde/|title=Book Review: 'Between East and West: Across the Borderlands of Europe'|last=Hopley|first=Claire|date=July 23, 2017|website=The Washington Times|language=en-US|access-date=September 1, 2022}}</ref> Árið 2001 tók hún viðtal við [[Tony Blair]] forsætisráðherra.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 19, 2001 |title=I am still normal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/4722273/I-am-still-normal.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623001052/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/4722273/I-am-still-normal.html |archive-date=June 23, 2018 |access-date=September 27, 2021 |work=The Telegraph}}</ref> Hún skrifaði einnig fræðiritið Gulag: A History (2003), um fangabúðir Sovétríkjanna og fékk Pulitzer-verðlaunin árið 2004.<ref name="NYT20040405" /><ref name="Idaho">{{Cite web|url=http://archives.mtexpress.com/index2.php?ID=2005102224&var_Year=2004&var_Month=11&var_Day=17|title=From concentration camps to cotton|date=March 25, 2005|website=Idaho Mountain express and guide.|publisher=Express publishing inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621170913/http://archives.mtexpress.com/index2.php?ID=2005102224&var_Year=2004&var_Month=11&var_Day=17|archive-date=June 21, 2018|access-date=October 3, 2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pulitzer.org/works/2004-General-Nonfiction|title=The 2004 Pulitzer Prize Winners General Nonfiction|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002161041/http://www.pulitzer.org/works/2004-General-Nonfiction|archive-date=October 2, 2009|access-date=October 3, 2009}}</ref> Applebaum hefur verið í ritstjórn The ''Washington Post'', og var dálkahöfundur dagblaðsins í 17 ár.<ref name="Anne Applebaum" /><ref name="Atlantic2019115" /> Auk þess var hún aðstoðarfélagi við American Enterprise Institute, íhaldssama hugmyndafræðistofu.<ref>{{Cite news |last=Leonard |first=Brooke |date=May 8, 2008 |title=Turning Abkhazia into a War |url=http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=17660 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113214131/http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=17660 |archive-date=January 13, 2009 |access-date=December 31, 2008 |work=[[National Interest]] |location=New York City}}</ref> Önnur bók hennar um sagnfræðilegt efni , Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944-56, var gefin út árið 2012 . Frá 2011 til 2016 stofnaði hún og stýrði Transitions Forum við Legatum Institute, alþjóðlegu hugmynda- og menntastofnun með höfuðstöðvar í London. Meðal annarra verkefna stýrði hún tveggja ára verkefni sem rannsakaði samband lýðræðis og vöxt í Brasilíu, Indlandi og Suður-Afríku;<ref>{{Cite web|url=http://www.li.com/programmes/democracy-works|title=Democracy Works|website=li.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128191107/https://www.li.com/programmes/democracy-works|archive-date=January 28, 2019|access-date=April 17, 2017}}</ref> stofnaði Framtíð Sýrlands<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/preparing-for-a-syrian-transition_ghani_lockhart_november-2012.pdf?sfvrsn=0|title=Preparing for a Syrian Transition: Lessons from the Past, Thinking for the Future|last=Ghani|first=Ashraf|last2=Lockhart|first2=Clare|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202033109/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/preparing-for-a-syrian-transition_ghani_lockhart_november-2012.pdf?sfvrsn=0|archive-date=December 2, 2020|access-date=May 24, 2025}}</ref> og Framtíð Írans<ref>{{Cite web|url=http://www.li.com/programmes/the-future-of-iran|title=The Future of Iran|website=li.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418081945/http://www.li.com/programmes/the-future-of-iran|archive-date=April 18, 2017|access-date=April 17, 2017}}</ref> verkefni um stofnunarbreytingar í þessum löndum; og lét gera ritgerðasafn um spillingu í Georgíu,<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/georgia_transitions_a4_2014web.pdf?sfvrsn=0|title=Revolutionary Tactics: Insights from Police and Justice Reform in Georgia|last=Pomerantsev|first=Peter|last2=Robertson|first2=Geoffrey|date=June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120100320/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/georgia_transitions_a4_2014web.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 20, 2020|access-date=April 17, 2017|last3=Ratković|first3=Jovan|last4=Applebaum|first4=Anne}}</ref> Moldóvu,<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/moldova-the-failing-champion-of-european-integration-a4.pdf?sfvrsn=0|title=Moldova: The Failing Champion of European Integration|last=Soloviev|first=Vladimir|date=July 2014|others=Translated and edited by Olga Khvostunova|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107171958/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/moldova-the-failing-champion-of-european-integration-a4.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 7, 2020|access-date=April 17, 2017}}</ref> og Úkraínu.<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/ukraine_imr_a4_web.pdf?sfvrsn=0|title=Looting Ukraine: How East and West Teamed up to Steal a Country|last=Bullough|first=Oliver|date=July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117224328/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/ukraine_imr_a4_web.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 17, 2020|access-date=April 17, 2017}}</ref> Applebaum varð kennari [[2016]] við London School of Economics (LSE) í [[:en:London_School_of_Economics#LSE_Institute_of_Global_Affairs|Institute for Global Affairs]] og þar starfrækti hún verkefnið Arena þar sem fjallað var um upplýsingafölsun og áróður á 21 öld.<ref>{{Cite web|url=https://www.lse.ac.uk/iga/people/home.aspx|title=People|publisher=London School of Economics|language=en-GB|access-date=April 13, 2020}}{{Dead link|date=February 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Árið 2019, flutti hún það verkefni til t SNF Agora Institute við Johns Hopkins University.<ref name="snfagora.jhu.edu2">{{Cite web|url=https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum: Stavros Niarchos Foundation SNF Agora Institute at Johns Hopkins|website=snfagora.jhu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128220936/https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|archive-date=November 28, 2019|access-date=April 13, 2020|url-status=live}}</ref> Árið 2017 gaf hún út þriðju sögulega bók sína, Red Famine: Stalin's War on Ukraine, a history of the [[Hungursneyðin í Sovét-Úkraínu|Holodomor]] (the 1932-33 human-made hungur in Soviet Ukraine). Bókin vann Lionel Gelber verðlaunin<ref name="Gelber2018">{{Cite web|url=https://www.newswire.ca/news-releases/anne-applebaums-red-famine-wins-the-2018-lionel-gelber-prize-676698163.html|title=Anne Applebaum's Red Famine Wins the 2018 Lionel Gelber Prize|last=Prize|first=The Lionel Gelber|website=newswire.ca|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804175330/https://www.newswire.ca/news-releases/anne-applebaums-red-famine-wins-the-2018-lionel-gelber-prize-676698163.html|archive-date=August 4, 2020|access-date=April 13, 2020}}</ref> og Duff Cooper verðlaunin,<ref>{{Cite web|url=http://www.theduffcooperprize.org/past-duff-cooper-prize-winners|title=Past Winners of The Duff Cooper Prize – The Duff Cooper Prize|website=theduffcooperprize.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912231809/http://www.theduffcooperprize.org/past-duff-cooper-prize-winners|archive-date=September 12, 2019|access-date=April 13, 2020}}</ref> Í nóvember 2019 tilkynnti The Atlantic að Applebaum myndi frá janúar 2020 verða í hópi blaðamanna þar<ref name="Atlantic2019115" /> Hún var á lista Prospect árið 2020 yfir 50 bestu hugsuði heimsins á tímum [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldursins.]] Í júlí 2020 kom út bókin hennar ''Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism''. Bókin er sambland af endurminningum og pólitískri greiningu. Bókn var á vinsældalistaistum tímaritsins ''[[Der Spiegel]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.lehmanns.de/listing/2280-spiegel-bestseller-sachbuch-hardcover-nr-13-2021|title=Spiegel Bestseller: Sachbuch / Hardcover (Nr. 13/2021) – versandkostenfrei online kaufen – Lehmanns.de|website=lehmanns.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927145701/https://www.lehmanns.de/listing/2280-spiegel-bestseller-sachbuch-hardcover-nr-13-2021|archive-date=September 27, 2021|access-date=September 27, 2021}}</ref> og The New York Times.<ref>{{Cite news |title=Combined Print & E-Book Nonfiction – Best Sellers – Books – August 9, 2020 – The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2020/08/09/combined-print-and-e-book-nonfiction/ |access-date=September 27, 2021 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Í júlí 2020 var Applebaum ein af 153 sem skrifuðu undir "Harper's Letter" (einnig þekkt sem "A Letter on Justice and Open Debate"); en það skjal lýsti áhyggjum af því að "frjálst flæði upplýsinga og hugmynda, lífblóð frjálslyndis samfélags, væri á hverjum degi að verða takmarkaðra." Applebaum er meðlimur í hugveitunni Council on Foreign Relations.<ref>{{Cite web|url=http://www.cfr.org/about/membership/roster.html|title=Membership Roster – Council on Foreign Relations|website=Cfr.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727040345/http://www.cfr.org/about/membership/roster.html|archive-date=July 27, 2014|access-date=April 3, 2017}}</ref> Hún er í stjórn National Endowment for Democracy and Renew Democracy Initiative.<ref>{{Cite web|url=http://www.ned.org/about/board-of-directors/|title=Board of Directors – NATIONAL ENDOWMENT FOR DEMOCRACY|website=Ned.org|language=en-US|access-date=March 28, 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Boot |first=Max |date=April 25, 2018 |title=The political center is fighting back |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508152332/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |archive-date=May 8, 2019 |access-date=April 23, 2019 |work=The Washington Post}}</ref> Hún er einnig í ritstjórn tímaritsins The American Interest<ref>{{Cite web|url=http://www.the-american-interest.com/masthead/|title=Editorial board|publisher=The American Interest|access-date=April 3, 2017}}</ref> og Journal of Democracy.<ref>{{Cite web|url=https://www.journalofdemocracy.org/about/masthead/|title=Masthead|website=Journal of Democracy|language=en-US|access-date=2025-08-12}}</ref> Hún var í stjórn Institute for War and Peace Reporting.<ref>{{Cite web|url=https://iwpr.net/about|title=About IWPR {{!}} Institute for War and Peace Reporting|date=December 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141206145719/https://iwpr.net/about|archive-date=December 6, 2014|access-date=January 17, 2020}}</ref> Auk þess var hún aðstoðarfélagi við Center for European Policy Analysis (CEPA), þar sem hún leiddi verkefni sem miðaði að því að berjast gegn rússneskri upplýsingafölsun í Mið- og Austur-Evrópu (CEE).<ref>{{Cite web|url=http://cepa.org/anne-aplebaum|title=Anne Applebaum {{!}} CEPA|date=April 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409230453/http://cepa.org/anne-aplebaum|archive-date=April 9, 2016|access-date=February 25, 2020}}</ref> === Sovétríkin og Rússland === Applebaum hefur í skrifum sínum verið gagnrýnin á Rússland og stjórn Pútíns".<ref name=":0">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Sheila |author-link=Sheila Fitzpatrick |date=August 25, 2017 |title=Red Famine by Anne Applebaum review – did Stalin deliberately let Ukraine starve? |url=https://www.theguardian.com/books/2017/aug/25/red-famine-stalins-war-on-ukraine-anne-applebaum-review?CMP=share_btn_fb |access-date=August 25, 2017 |work=[[The Guardian]] |quote=For scholars, the most interesting part of the book will be the two excellent historiographical chapters in which she teases out the political and scholarly impulses tending to minimise the famine in Soviet times ('The Cover-Up') and does the same for post-Soviet Ukrainian exploitation of the issue ('The Holodomor in History and Memory')}}</ref> og fall [[Fall Berlínarmúrsins]] árið 1989 var upphafspunktur alls sem Applebaum gerði á næstu þremur áratugum.<ref name="FP_2020" /> Árið 2000 lýsti Applebaum tengslum milli hins þá nýkjörna forseta Rússlands [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]]; fyrrum leiðtoga Sovétríkjanna [[Júríj Andropov|Yuri Andropov]]; og fyrrum leyniþjónustunnar [[KGB]].<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |date=April 10, 2000 |title=Secret Agent Man |url=http://www.weeklystandard.com/secret-agent-man/article/12293 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829140652/http://www.weeklystandard.com/secret-agent-man/article/12293 |archive-date=August 29, 2017 |access-date=April 3, 2017 |work=Weekly Standard}}</ref>Árið 2008 hóf hún að tala um Pútínisma sem andlýðræðislega hugmyndafræði en á þessum tíma var Putin af flestum talinn pragmatisti hliðhollur Vesturlöndum. Applebaum hefur gagnrýnt aðgerðir Vesturlanda í tengslum við innrás Rússa í Úkraníu og haldið fram að Bandaríkin og bandamenn þeirra ættu ekki að gera spilltu rússnesku ríki kleift að raska jafnvægi í Evrópu .<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 5, 2014 |title=Russia's Western enablers |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-russias-western-enablers/2014/03/05/bcba2a88-a4a6-11e3-8466-d34c451760b9_story.html |work=[[The Washington Post]]}}</ref>  Árið 2014, skrifaði hún umfjöllun um bók Karen Dawisha ''Putin's Kleptocracy'' fyrir ''T<nowiki/>[[he New York Review of Books]]''; í þeirri umfjöllun spyr hún hvort að mikilvægasta saga seinustu tuttugu ára hafi ekki verið brostið lýðræði og uppgangur nýrrar tegundar rússneskrar valdboðsstefnu. Hún lýsir goðsögninni um rússneska niðurlægingu og færir rök fyrir að [[Atlantshafsbandalagið|NATO]] og útþensla [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] hafi skilað miklum árangri.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=October 17, 2014 |title=The myth of Russian humiliation |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-nato-pays-a-heavy-price-for-giving-russia-too-much-credita-true-achievement-under-threat/2014/10/17/5b3a6f2a-5617-11e4-809b-8cc0a295c773_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601232220/https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-nato-pays-a-heavy-price-for-giving-russia-too-much-credita-true-achievement-under-threat/2014/10/17/5b3a6f2a-5617-11e4-809b-8cc0a295c773_story.html |archive-date=June 1, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref>  Í aðdraganda bandarísku forsetakosningarnar Í júlí 2016 skrifaði hún grein um tengsl milli [[Donald Trump]] og Rússlands;<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=July 21, 2016 |title=How a Trump presidency could destabilize Europe |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/how-a-trump-presidency-could-destabilize-europe/2016/07/21/9ec38a20-4f75-11e6-a422-83ab49ed5e6a_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602205423/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/how-a-trump-presidency-could-destabilize-europe/2016/07/21/9ec38a20-4f75-11e6-a422-83ab49ed5e6a_story.html |archive-date=June 2, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> hún skrifaði að stuðningur Rússlands við Trump væri hluti af stærri rússnesku pólitísku markmiði sem gengi út á að valda glundroða á Vesturlöndum.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |last2=Lucas |first2=Edward |date=May 6, 2016 |title=The danger of Russian disinformation |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/the-danger-of-russian-disinformation/2016/05/06/b31d9718-12d5-11e6-8967-7ac733c56f12_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513090510/https://www.washingtonpost.com/opinions/the-danger-of-russian-disinformation/2016/05/06/b31d9718-12d5-11e6-8967-7ac733c56f12_story.html |archive-date=May 13, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> Í desember 2019, skrifaði hún í ''The Atlantic að á 21. öld verði einnig að berjast við'' nýtt fyrirbæri, hægri sinnaða menntamenn sem nú væru mjög gagnrýnir á eigin samfélög og sem hefðu byrjað að viðra sig upp við hægrisinnaða einræðisherra sem hefðu óbeit á Ameríku. <ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/12/false-romance-russia/603433/|title=The False Romance of Russia|last=Applebaum|first=Anne|date=December 12, 2019|website=The Atlantic|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912204854/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/12/false-romance-russia/603433/|archive-date=September 12, 2021|access-date=September 27, 2021}}</ref> === Mið-Evrópa === Applebaum hefur skrifað um sögu Mið- og Austur-Evrópu, einkum Póllands. Í lok bókar sinnar Járnhliðið (e. Iron Curtain) heldur hún því fram að endurreisn borgaralegs samfélags væri mikilvægasta og erfiðasta áskorun fyrir ríkin í Mið-Evrópu; í annarri ritgerð hélt hún því fram að þráhyggja nútíma einræðis um kúgun borgaralegs samfélags sé komin frá [[Vladímír Lenín|Vladimir Lenín]].<ref>{{Cite journal |last=Applebaum |first=Anne |date=October 19, 2015 |title=The Leninist Roots of Civil Society Repression |url=https://muse.jhu.edu/article/595919 |journal=Journal of Democracy |volume=26 |issue=4 |pages=21–27 |doi=10.1353/jod.2015.0068 |issn=1086-3214 |s2cid=146420524 |url-access=subscription}}</ref> Hún hefur skrifað ritgerðir um pólska kvikmyndagerðarmanninn [[Andrzej Wajda]]; tvíhliða hernám [[Nasistar|nasista]] og Sovétríkjanna í Mið-Evrópu; og útskýrt hvers vegna það er ónákvæmt að skilgreina Austur-Evrópu sem eina heild.<ref>{{Cite web|url=http://www.prospectmagazine.co.uk/magazine/does-eastern-europe-still-exist|title=Does Eastern Europe still exist?|last=Anne|first=Applebaum|website=Prospect Magazine|language=en-US|access-date=April 11, 2017}}</ref> === Upplýsingafölsun, áróður og falsfréttir === Applebaum hefur skrifað um rússneska rógsherferð gegn henni árið 2014 á tíma þar sem hún skrifaði mikið um [[Innlimun Krímskaga í Rússland|innlimun Krímsskaga í Rússland]]. Hún hefur gagnrýnt hvernig samfélagsmiðlar hafa grafið undan lýðræðisumræðu um allan heim.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=December 10, 2015 |title=Mark Zuckerberg should spend $45&nbsp;billion on undoing Facebook's damage to democracies |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/mark-zuckerberg-could-spend-45-billion-on-undoing-facebooks-damage/2015/12/10/4b7d1ba0-9e91-11e5-a3c5-c77f2cc5a43c_story.html |access-date=April 11, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> === Þjóðernishyggja === Í mars 2016, í kosningabaráttu Bandaríkjanna 2016, skrifaði Applebaum grein í The ''Washington Post'' með fyrirsögninni: "Er þetta endir Vesturlanda eins og við þekkjum þau?"; Í greininni er því haldið fram að aðeins þurfi tvær eða þrjár [[kosningar]] sem fara illa til að NATO líði undir lok, Evrópusambandið leysist upp og valdi ef til vill endalokum hinnar frjálslyndu heimsskipunar.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 4, 2016 |title=Is this the end of the West as we know it? |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/donald-trump-and-the-end-of-nato/2016/03/04/e8c4b9ca-e146-11e5-8d98-4b3d9215ade1_story.html |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> Applebaum studdi [[Hillary Clinton]] til forseta í júlí 2016 vegna þess að hún lítur á Trump sem "mann sem virðist vilja eyðileggja þau bandalög sem varðveita alþjóðlegan frið og bandaríska völd".<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=July 28, 2016 |title=Why we need a President Clinton |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/why-we-need-a-president-clinton/2016/07/28/aaa40e76-54ef-11e6-bbf5-957ad17b4385_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416081448/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/why-we-need-a-president-clinton/2016/07/28/aaa40e76-54ef-11e6-bbf5-957ad17b4385_story.html |archive-date=April 16, 2019 |access-date=January 16, 2019 |work=The Washington Post}}</ref> Applebaum skrifaði grein í ''Washington Post'' í mars 2016  sem leiddi til þess að svissneska fréttablaðið ''Tages-Anzeiger'' og þýska fréttatímaritið ''[[Der Spiegel]]'' tóku viðtöl við hana. Þessar greinar birtust í desember 2016<ref>{{Cite news |last=Cassidy |first=Alan |last2=Loser |first2=Philipp |date=December 27, 2016 |title=Ähnlich wie in den 1930er-Jahren |url=http://www.tagesanzeiger.ch/ausland/amerika/es-liegt-etwas-aehnliches-in-der-luft-wie-in-den-1930erjahren/story/27519272 |access-date=April 3, 2017 |work=Tages-Anzeiger |language=de |issn=1422-9994}}</ref> og janúæ 2017.<ref>{{Cite news |last=Scheuermann |first=Christoph |last2=Repinski |first2=Gordon |date=January 20, 2017 |title=Historian Anne Applebaum on Trump: 'Protest Is Insufficient' |url=http://www.spiegel.de/international/world/anne-applebaum-interview-about-president-donald-trump-a-1130988.html |access-date=April 20, 2017 |work=Der Spiegel}}</ref> Hún skrifaði að alþjóðlegar popúlistahreyfingar kölluðu mjög hægri sinnaðar hreyfingar og öfgahreyfingar sem standa lengst til hægri ekki íhaldshreyfingar eins og það hugtak er venjulega skilið. Hún skrifaði að popúlistahreyfingar í Evrópu deildu hugmyndum, hugmyndafræði, vinum og stofnendum og reyndu að taka yfir nútíma stofnanir með valdi til að fara aftur í tímann. Applebaum hefur lagt áherslu á hættu á nýrri alþjóðlegri þjóðernishyggju þar sem slíkar ýmsar hreyfingar sameinast eins og hreyfingin [[Lög og réttlæti]] í Póllandi, [[Lega Nord|Norðurbandalagið]] í Ítalíu og [[Frelsisflokkurinn (Austurríki)|Frelsisflokkurinn]] í Austurríki.<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |date=January 15, 2019 |title=The anti-Europeans have a plan for crippling the European Union |url=https://www.washingtonpost.com/gdpr-consent/?destination=%2fopinions%2fglobal-opinions%2fthe-anti-europeans-have-a-plan-for-crippling-the-european-union%2f2019%2f01%2f13%2fd8af6ab0-15ed-11e9-b6ad-9cfd62dbb0a8_story.html%3f |work=The Washington Post}}</ref> == Úrval af ritsmíðum eftir Applebaum == * ''Between East and West: Across the Borderlands of Europe'', Pantheon, (1994), reprinted by Random House, 1995; Penguin, 2015; and Anchor, 2017, {{ISBN|0679421505}} * ''Gulag: A History'', Doubleday, (2003), 677 pages, {{ISBN|0-7679-0056-1}}; paperback, Bantam Dell, 2004, 736 pages, {{ISBN|1-4000-3409-4}} * ''Gulag Voices : An Anthology'', Yale University Press, (2011), 224 pages, {{ISBN|9780300177831}}; hardback * ''Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe, 1944–1956'', Allen Lane, (2012), 614 pages, {{ISBN|978-0-713-99868-9}} / Doubleday {{ISBN|978-0-385-51569-6}} * ''From a Polish Country House Kitchen'' with Danielle Crittenden, Chronicle Books, (2012), 288 pages, {{ISBN|1-452-11055-7}}; hardback * ''Red Famine: Stalin's War on Ukraine,'' Penguin Randomhouse, (2017)<ref>{{Cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/236713/red-famine-by-anne-applebaum/9780385538855/|title=Red Famine by Anne Applebaum {{!}} PenguinRandomHouse.com|language=en-US|access-date=April 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170421091616/http://www.penguinrandomhouse.com/books/236713/red-famine-by-anne-applebaum/9780385538855/|archive-date=April 21, 2017}}</ref><ref name=":0" /> * ''Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism'', Doubleday, (2020), 224 pages, {{ISBN|978-0385545808}}; hardback * ''Wybór'' (Choice), Agora, (2021), 320 pages, {{ISBN|978-8326838255}}; hardback * ''Autocracy, Inc.: The Dictators Who Want to Run the World'', Doubleday, (2024), 224 pages, {{ISBN|978-0385549936}}; hardback == Tilvísanir == [[Flokkur:Bandarískir blaðamenn]] [[Flokkur:Bandarískir sagnfræðingar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1964]] [[Flokkur:Síður með óyfirfarnar þýðingar]] qs84yi9xgh0mqcw8k02s2xniyae28p2 1982018 1981999 2026-10-06T17:04:42Z Salvor 70 1982018 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Anne Applebaum | mynd = MS241015 304 (cropped).jpg | mynd_texti = Applebaum árið 2024 | fæðingarnafn = Anne Elizabeth Applebaum | fæðingardagur = {{Birth date and age|1964|7|25}}<ref name="Interview">{{cite web |url=http://www.citypaper.ee/interview_with_anne_applebaum/ |title=Interview with Anne Applebaum |last=Petrone |first=Justine |work=City Paper |publisher=Baltic News Ltd |access-date=October 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720124829/http://www.citypaper.ee/interview_with_anne_applebaum/ |archive-date=July 20, 2011 |url-status=dead }}</ref> | fæðingarstaður = Washington, D.C., U.S. | dánardagur = | dánarstaður = | ríkisfang = {{hlist|Bandaríkin|Póland }} | menntun = {{Plainlist| * [[Yale University]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) * [[London School of Economics]] ([[MSc]]) * [[St Antony's College, Oxford]] }} | þekkt_fyrir = Ritsmíðar um [[Sovétríkin]] og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]] | maki = {{Marriage|[[Radosław Sikorski]]|June 27, 1992}} | börn = 2 | verðlaun = [[Pulitzer Prize for General Nonfiction]] | vefsíða = {{Official URL}} }} '''Anne Elizabeth Applebaum'''<ref name="NYT1992">{{Cite news |date=June 28, 1992 |title=Weddings: Anne Applebaum, Radek Sikorski |url=https://www.nytimes.com/1992/06/28/style/weddings-anne-applebaum-radek-sikorski.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112145013/https://www.nytimes.com/1992/06/28/style/weddings-anne-applebaum-radek-sikorski.html |archive-date=January 12, 2021 |access-date=February 14, 2017 |work=[[The New York Times]]}}</ref> (fædd [[25. júlí]] [[1964]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Blaðamennska|blaðamaður]], [[sagnfræðingur]] og álitsgjafi um [[Utanríkismál|utanríkismálastefnu]]. Hún hefur skrifað mikið um sögu [[Kommúnismi|kommúnisma]] og þróun borgaralegs samfélags í [[Mið-Evrópa|Mið]]<nowiki/>- og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]]. Hún varð [[Pólland|pólskur]] [[ríkisborgari]] árið [[2013]] og er gift Radosław Sikorski, utanríkisráðherra Póllands.<ref name="DR20260927">{{Cite news |last=Nielsen |first=Søren |date=September 27, 2026 |title=Amerikansk topanalytiker i interview med DR: USA's drømme om Grønland lever videre |url=https://www.dr.dk/nyheder/udland/amerikansk-topanalytiker-i-interview-med-dr-usa-s-droemme-om-groenland-lever-videre |access-date=September 27, 2026 |publisher=[[DR (broadcaster)|DR]] |language=da}}</ref> Applebaum hefur starfað fyrir tímaritin [[The Economist]] og [[The Spectator]]<ref name="Cohen20200712">{{Cite news |last=Cohen |first=Nick |date=July 12, 2020 |title=Anne Applebaum: how my old friends paved the way for Trump and Brexit |url=https://www.theguardian.com/books/2020/jul/12/anne-applebaum-how-my-old-friends-paved-the-way-for-trump-and-brexit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804051705/https://www.theguardian.com/books/2020/jul/12/anne-applebaum-how-my-old-friends-paved-the-way-for-trump-and-brexit |archive-date=August 4, 2020 |access-date=August 4, 2020 |work=The Observer |location=London}}</ref> og var í ritstjórn tímaritsins ''[[The Washington Post]]'' frá [[2002]] til [[2006]].<ref name="Anne Applebaum">{{Cite news |title=Anne Applebaum |url=https://www.washingtonpost.com/people/anne-applebaum/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610003544/https://www.washingtonpost.com/people/anne-applebaum/ |archive-date=June 10, 2019 |access-date=April 20, 2017 |work=The Washington Post |language=en}}</ref> Árið 2004 vann hún Pulitzer-verðlaunin fyrir sannsögulegar bókmenntir fyrir ritverk sitt Gulag: A History.<ref name="NYT20040405">{{Cite news |date=April 5, 2004 |title='The Known World' Wins Pulitzer Prize for Fiction |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/ref/arts/05pulitzers-arts.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818010516/http://www.nytimes.com/ref/arts/05pulitzers-arts.html |archive-date=August 18, 2017 |access-date=March 2, 2020 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Hún er starfar og skrifar fyrir [[The Atlantic]]<ref name="Atlantic2019115">{{Cite news |date=November 15, 2019 |title=Press Release: Anne Applebaum Joins The Atlantic as Staff Writer |url=https://www.theatlantic.com/press-releases/archive/2019/11/anne-applebaum-joins-atlantic-staff-writer/602083/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128143003/https://www.theatlantic.com/press-releases/archive/2019/11/anne-applebaum-joins-atlantic-staff-writer/602083/ |archive-date=November 28, 2020 |access-date=March 2, 2020 |work=The Atlantic}}</ref> og er félagi við SNF Agora Institute og School of Advanced International Studies við [[Johns Hopkins-háskóli|Johns Hopkins]] háskólann.<ref name="snfagora.jhu.edu">{{Cite web|url=https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum: Stavros Niarchos Foundation SNF Agora Institute at Johns Hopkins|website=snfagora.jhu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128220936/https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|archive-date=November 28, 2019|access-date=April 13, 2020}}</ref> Applebaum gefur einnig út fréttabréfið Open Letters.<ref name="DR20260927" /> Bók Applebaum [[Einræði hf|''Einræði hf.:einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum'']] kom út á [[Íslenska|íslensku]] árið [[2026]].<ref>Applebaum, A., Björn Bjarnason, & Ugla  útgefandi. (2026). ''Einræði hf. : einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum''. Ugla.</ref><ref>[https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/silfrid/39454/bo8cv9 Viðtal við Önnu Applebaum, Silfrið, RÚV mín 29:06]</ref> == Menntun == Applebaum nam sovéska sögu undir Wolfgang Leonhard haustið 1982 við Yale háskólann.<ref name="IC">{{Cite book|title=Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944–1956|last=Applebaum|first=Anne|date=2012|publisher=Doubleday|isbn=9780385515696|location=New York USA|page=282,508}}</ref> Sumarið 1985 var hún í [[Sankti Pétursborg|Leningrad]] í Sovétríkjunum (nú Sankti Pétursborg í Rússlandi) en það er reynsla sem hún segir að hafi hjálpað til við að móta skoðanir sínar.<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |title=Russia and the Great Forgetting |url=https://www.commentarymagazine.com/articles/russia-great-forgetting/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601223629/https://www.commentarymagazine.com/articles/russia-great-forgetting/ |archive-date=June 1, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=[[Commentary (magazine)|Commentary]]}}</ref> Applebaum lauk BA-próf frá Yale árið 1986 í sögu og bókmenntum.<ref>{{Cite web|url=http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2014/anne-applebaum?set_language=en|title=Anne Applebaum – internationales literaturfestival berlin|website=Literaturfestival.com|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302031208/http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2014/anne-applebaum?set_language=en|archive-date=March 2, 2017|access-date=April 3, 2017}}</ref><ref name="IC" /> Hún fékk tveggja ára Marshall námsstyrk við [[London School of Economics]] og lauk þaðan meistaragráðu í [[Alþjóðasamskipti|alþjóðasamskiptum]] (1987).<ref name="NYT_wdg">{{Cite news |date=December 8, 1991 |title=Anne E. Applebaum to Wed in June |url=https://www.nytimes.com/1991/12/08/style/anne-e-applebaum-to-wed-in-june.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219062732/http://www.nytimes.com/1991/12/08/style/anne-e-applebaum-to-wed-in-june.html |archive-date=February 19, 2018 |access-date=April 23, 2008 |work=[[The New York Times]] |quote=... is a summa cum laude graduate of Yale University, where she was elected to Phi Beta Kappa.}}</ref> Hún stundaði einnig nám við St Antony's College, Oxford, áður en hún varð blaðamaður fyrir The Economist og flutti til [[Varsjá]], Póllands, árið 1988.<ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordna.org/amer-alumni-authors-march-2018|title=Anne Applebaum|publisher=University of Oxford|archive-url=https://web.archive.org/web/20250326044704/https://www.oxfordna.org/amer-alumni-authors-march-2018|archive-date=March 26, 2025|access-date=2 April 2025|quote=As a celebration of our alumni, each month we will highlight a new book written by one of Oxford's North American-based alumni. For March 2018, our author is Anne Applebaum (St Antony's College, 1986).}}</ref><ref name="Wash-Bio">{{Cite news |title=Anne Applebaum |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/opinions/biographies/anne-applebaum.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102539/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/opinions/biographies/anne-applebaum.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=October 3, 2009 |work=The Washington Post}}</ref> Applebaum fór til [[Berlín|Berlínar]] í nóvember [[1989]] til að skrifa fréttir um [[fall Berlínarmúrsins]].<ref name="FP_2020">{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2020/08/15/the-tragic-romance-of-the-middle-aged-western-liberal/|title=The Tragic Romance of the Nostalgic Western Liberal|last=Ivan Krastev|authorlink=Ivan Krastev|date=August 15, 2020|publisher=Foreign Policy|access-date=November 15, 2022}}</ref> == Ferill == Applebaum skrifaði mikið um [[Fall Berlínarmúrsins]] og fall kommúnismans sem blaðamaður hjá The Economist og The Independent. Árið 1991 sneri hún aftur til Englands til að vinna fyrir The Economist; hún var síðar ráðin sem erlendur ritstjóri og síðar aðstoðarritstjóri tímaritsins The Spectator, og síðar pólitískur ritstjóri Evening Standard.<ref>{{Cite web|url=https://ninedotsprize.org/board_members/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum|website=The Nine Dots Prize|language=en-GB|access-date=September 1, 2022}}</ref> Árið 1994 gaf hún út sína fyrstu bók, Between East and West: Across the Borderlands of Europe og er það ferðasögu sem lýsir uppgangi þjóðernishyggju í nýju ríkjum fyrrum Sovétríkjanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtontimes.com/news/2017/jul/23/book-review-between-east-and-west-across-the-borde/|title=Book Review: 'Between East and West: Across the Borderlands of Europe'|last=Hopley|first=Claire|date=July 23, 2017|website=The Washington Times|language=en-US|access-date=September 1, 2022}}</ref> Árið 2001 tók hún viðtal við [[Tony Blair]] forsætisráðherra.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 19, 2001 |title=I am still normal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/4722273/I-am-still-normal.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623001052/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/4722273/I-am-still-normal.html |archive-date=June 23, 2018 |access-date=September 27, 2021 |work=The Telegraph}}</ref> Hún skrifaði einnig fræðiritið Gulag: A History (2003), um fangabúðir Sovétríkjanna og fékk Pulitzer-verðlaunin árið 2004.<ref name="NYT20040405" /><ref name="Idaho">{{Cite web|url=http://archives.mtexpress.com/index2.php?ID=2005102224&var_Year=2004&var_Month=11&var_Day=17|title=From concentration camps to cotton|date=March 25, 2005|website=Idaho Mountain express and guide.|publisher=Express publishing inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621170913/http://archives.mtexpress.com/index2.php?ID=2005102224&var_Year=2004&var_Month=11&var_Day=17|archive-date=June 21, 2018|access-date=October 3, 2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pulitzer.org/works/2004-General-Nonfiction|title=The 2004 Pulitzer Prize Winners General Nonfiction|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002161041/http://www.pulitzer.org/works/2004-General-Nonfiction|archive-date=October 2, 2009|access-date=October 3, 2009}}</ref> Applebaum hefur verið í ritstjórn The ''Washington Post'', og var dálkahöfundur dagblaðsins í 17 ár.<ref name="Anne Applebaum" /><ref name="Atlantic2019115" /> Auk þess var hún aðstoðarfélagi við American Enterprise Institute, íhaldssama hugmyndafræðistofu.<ref>{{Cite news |last=Leonard |first=Brooke |date=May 8, 2008 |title=Turning Abkhazia into a War |url=http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=17660 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113214131/http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=17660 |archive-date=January 13, 2009 |access-date=December 31, 2008 |work=[[National Interest]] |location=New York City}}</ref> Önnur bók hennar um sagnfræðilegt efni , Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944-56, var gefin út árið 2012 . Frá 2011 til 2016 stofnaði hún og stýrði Transitions Forum við Legatum Institute, alþjóðlegu hugmynda- og menntastofnun með höfuðstöðvar í London. Meðal annarra verkefna stýrði hún tveggja ára verkefni sem rannsakaði samband lýðræðis og vöxt í Brasilíu, Indlandi og Suður-Afríku;<ref>{{Cite web|url=http://www.li.com/programmes/democracy-works|title=Democracy Works|website=li.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128191107/https://www.li.com/programmes/democracy-works|archive-date=January 28, 2019|access-date=April 17, 2017}}</ref> stofnaði Framtíð Sýrlands<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/preparing-for-a-syrian-transition_ghani_lockhart_november-2012.pdf?sfvrsn=0|title=Preparing for a Syrian Transition: Lessons from the Past, Thinking for the Future|last=Ghani|first=Ashraf|last2=Lockhart|first2=Clare|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202033109/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/preparing-for-a-syrian-transition_ghani_lockhart_november-2012.pdf?sfvrsn=0|archive-date=December 2, 2020|access-date=May 24, 2025}}</ref> og Framtíð Írans<ref>{{Cite web|url=http://www.li.com/programmes/the-future-of-iran|title=The Future of Iran|website=li.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418081945/http://www.li.com/programmes/the-future-of-iran|archive-date=April 18, 2017|access-date=April 17, 2017}}</ref> verkefni um stofnunarbreytingar í þessum löndum; og lét gera ritgerðasafn um spillingu í Georgíu,<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/georgia_transitions_a4_2014web.pdf?sfvrsn=0|title=Revolutionary Tactics: Insights from Police and Justice Reform in Georgia|last=Pomerantsev|first=Peter|last2=Robertson|first2=Geoffrey|date=June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120100320/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/georgia_transitions_a4_2014web.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 20, 2020|access-date=April 17, 2017|last3=Ratković|first3=Jovan|last4=Applebaum|first4=Anne}}</ref> Moldóvu,<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/moldova-the-failing-champion-of-european-integration-a4.pdf?sfvrsn=0|title=Moldova: The Failing Champion of European Integration|last=Soloviev|first=Vladimir|date=July 2014|others=Translated and edited by Olga Khvostunova|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107171958/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/moldova-the-failing-champion-of-european-integration-a4.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 7, 2020|access-date=April 17, 2017}}</ref> og Úkraínu.<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/ukraine_imr_a4_web.pdf?sfvrsn=0|title=Looting Ukraine: How East and West Teamed up to Steal a Country|last=Bullough|first=Oliver|date=July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117224328/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/ukraine_imr_a4_web.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 17, 2020|access-date=April 17, 2017}}</ref> Applebaum varð kennari [[2016]] við London School of Economics (LSE) í [[:en:London_School_of_Economics#LSE_Institute_of_Global_Affairs|Institute for Global Affairs]] og þar starfrækti hún verkefnið Arena þar sem fjallað var um upplýsingafölsun og áróður á 21 öld.<ref>{{Cite web|url=https://www.lse.ac.uk/iga/people/home.aspx|title=People|publisher=London School of Economics|language=en-GB|access-date=April 13, 2020}}{{Dead link|date=February 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Árið 2019, flutti hún það verkefni til t SNF Agora Institute við Johns Hopkins University.<ref name="snfagora.jhu.edu2">{{Cite web|url=https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum: Stavros Niarchos Foundation SNF Agora Institute at Johns Hopkins|website=snfagora.jhu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128220936/https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|archive-date=November 28, 2019|access-date=April 13, 2020|url-status=live}}</ref> Árið 2017 gaf hún út þriðju sögulega bók sína, Red Famine: Stalin's War on Ukraine, a history of the [[Hungursneyðin í Sovét-Úkraínu|Holodomor]] (the 1932-33 human-made hungur in Soviet Ukraine). Bókin vann Lionel Gelber verðlaunin<ref name="Gelber2018">{{Cite web|url=https://www.newswire.ca/news-releases/anne-applebaums-red-famine-wins-the-2018-lionel-gelber-prize-676698163.html|title=Anne Applebaum's Red Famine Wins the 2018 Lionel Gelber Prize|last=Prize|first=The Lionel Gelber|website=newswire.ca|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804175330/https://www.newswire.ca/news-releases/anne-applebaums-red-famine-wins-the-2018-lionel-gelber-prize-676698163.html|archive-date=August 4, 2020|access-date=April 13, 2020}}</ref> og Duff Cooper verðlaunin,<ref>{{Cite web|url=http://www.theduffcooperprize.org/past-duff-cooper-prize-winners|title=Past Winners of The Duff Cooper Prize – The Duff Cooper Prize|website=theduffcooperprize.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912231809/http://www.theduffcooperprize.org/past-duff-cooper-prize-winners|archive-date=September 12, 2019|access-date=April 13, 2020}}</ref> Í nóvember 2019 tilkynnti The Atlantic að Applebaum myndi frá janúar 2020 verða í hópi blaðamanna þar<ref name="Atlantic2019115" /> Hún var á lista Prospect árið 2020 yfir 50 bestu hugsuði heimsins á tímum [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldursins.]] Í júlí 2020 kom út bókin hennar ''Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism''. Bókin er sambland af endurminningum og pólitískri greiningu. Bókn var á vinsældalistaistum tímaritsins ''[[Der Spiegel]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.lehmanns.de/listing/2280-spiegel-bestseller-sachbuch-hardcover-nr-13-2021|title=Spiegel Bestseller: Sachbuch / Hardcover (Nr. 13/2021) – versandkostenfrei online kaufen – Lehmanns.de|website=lehmanns.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927145701/https://www.lehmanns.de/listing/2280-spiegel-bestseller-sachbuch-hardcover-nr-13-2021|archive-date=September 27, 2021|access-date=September 27, 2021}}</ref> og The New York Times.<ref>{{Cite news |title=Combined Print & E-Book Nonfiction – Best Sellers – Books – August 9, 2020 – The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2020/08/09/combined-print-and-e-book-nonfiction/ |access-date=September 27, 2021 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Í júlí 2020 var Applebaum ein af 153 sem skrifuðu undir "Harper's Letter" (einnig þekkt sem "A Letter on Justice and Open Debate"); en það skjal lýsti áhyggjum af því að "frjálst flæði upplýsinga og hugmynda, lífblóð frjálslyndis samfélags, væri á hverjum degi að verða takmarkaðra." Applebaum er meðlimur í hugveitunni Council on Foreign Relations.<ref>{{Cite web|url=http://www.cfr.org/about/membership/roster.html|title=Membership Roster – Council on Foreign Relations|website=Cfr.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727040345/http://www.cfr.org/about/membership/roster.html|archive-date=July 27, 2014|access-date=April 3, 2017}}</ref> Hún er í stjórn National Endowment for Democracy and Renew Democracy Initiative.<ref>{{Cite web|url=http://www.ned.org/about/board-of-directors/|title=Board of Directors – NATIONAL ENDOWMENT FOR DEMOCRACY|website=Ned.org|language=en-US|access-date=March 28, 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Boot |first=Max |date=April 25, 2018 |title=The political center is fighting back |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508152332/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |archive-date=May 8, 2019 |access-date=April 23, 2019 |work=The Washington Post}}</ref> Hún er einnig í ritstjórn tímaritsins The American Interest<ref>{{Cite web|url=http://www.the-american-interest.com/masthead/|title=Editorial board|publisher=The American Interest|access-date=April 3, 2017}}</ref> og Journal of Democracy.<ref>{{Cite web|url=https://www.journalofdemocracy.org/about/masthead/|title=Masthead|website=Journal of Democracy|language=en-US|access-date=2025-08-12}}</ref> Hún var í stjórn Institute for War and Peace Reporting.<ref>{{Cite web|url=https://iwpr.net/about|title=About IWPR {{!}} Institute for War and Peace Reporting|date=December 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141206145719/https://iwpr.net/about|archive-date=December 6, 2014|access-date=January 17, 2020}}</ref> Auk þess var hún aðstoðarfélagi við Center for European Policy Analysis (CEPA), þar sem hún leiddi verkefni sem miðaði að því að berjast gegn rússneskri upplýsingafölsun í Mið- og Austur-Evrópu (CEE).<ref>{{Cite web|url=http://cepa.org/anne-aplebaum|title=Anne Applebaum {{!}} CEPA|date=April 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409230453/http://cepa.org/anne-aplebaum|archive-date=April 9, 2016|access-date=February 25, 2020}}</ref> === Sovétríkin og Rússland === Applebaum hefur í skrifum sínum verið gagnrýnin á Rússland og stjórn Pútíns".<ref name=":0">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Sheila |author-link=Sheila Fitzpatrick |date=August 25, 2017 |title=Red Famine by Anne Applebaum review – did Stalin deliberately let Ukraine starve? |url=https://www.theguardian.com/books/2017/aug/25/red-famine-stalins-war-on-ukraine-anne-applebaum-review?CMP=share_btn_fb |access-date=August 25, 2017 |work=[[The Guardian]] |quote=For scholars, the most interesting part of the book will be the two excellent historiographical chapters in which she teases out the political and scholarly impulses tending to minimise the famine in Soviet times ('The Cover-Up') and does the same for post-Soviet Ukrainian exploitation of the issue ('The Holodomor in History and Memory')}}</ref> og fall [[Fall Berlínarmúrsins]] árið 1989 var upphafspunktur alls sem Applebaum gerði á næstu þremur áratugum.<ref name="FP_2020" /> Árið 2000 lýsti Applebaum tengslum milli hins þá nýkjörna forseta Rússlands [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]]; fyrrum leiðtoga Sovétríkjanna [[Júríj Andropov|Yuri Andropov]]; og fyrrum leyniþjónustunnar [[KGB]].<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |date=April 10, 2000 |title=Secret Agent Man |url=http://www.weeklystandard.com/secret-agent-man/article/12293 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829140652/http://www.weeklystandard.com/secret-agent-man/article/12293 |archive-date=August 29, 2017 |access-date=April 3, 2017 |work=Weekly Standard}}</ref>Árið 2008 hóf hún að tala um Pútínisma sem andlýðræðislega hugmyndafræði en á þessum tíma var Putin af flestum talinn pragmatisti hliðhollur Vesturlöndum. Applebaum hefur gagnrýnt aðgerðir Vesturlanda í tengslum við innrás Rússa í Úkraníu og haldið fram að Bandaríkin og bandamenn þeirra ættu ekki að gera spilltu rússnesku ríki kleift að raska jafnvægi í Evrópu .<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 5, 2014 |title=Russia's Western enablers |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-russias-western-enablers/2014/03/05/bcba2a88-a4a6-11e3-8466-d34c451760b9_story.html |work=[[The Washington Post]]}}</ref>  Árið 2014, skrifaði hún umfjöllun um bók Karen Dawisha ''Putin's Kleptocracy'' fyrir ''T<nowiki/>[[he New York Review of Books]]''; í þeirri umfjöllun spyr hún hvort að mikilvægasta saga seinustu tuttugu ára hafi ekki verið brostið lýðræði og uppgangur nýrrar tegundar rússneskrar valdboðsstefnu. Hún lýsir goðsögninni um rússneska niðurlægingu og færir rök fyrir að [[Atlantshafsbandalagið|NATO]] og útþensla [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] hafi skilað miklum árangri.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=October 17, 2014 |title=The myth of Russian humiliation |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-nato-pays-a-heavy-price-for-giving-russia-too-much-credita-true-achievement-under-threat/2014/10/17/5b3a6f2a-5617-11e4-809b-8cc0a295c773_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601232220/https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-nato-pays-a-heavy-price-for-giving-russia-too-much-credita-true-achievement-under-threat/2014/10/17/5b3a6f2a-5617-11e4-809b-8cc0a295c773_story.html |archive-date=June 1, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref>  Í aðdraganda bandarísku forsetakosningarnar Í júlí 2016 skrifaði hún grein um tengsl milli [[Donald Trump]] og Rússlands;<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=July 21, 2016 |title=How a Trump presidency could destabilize Europe |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/how-a-trump-presidency-could-destabilize-europe/2016/07/21/9ec38a20-4f75-11e6-a422-83ab49ed5e6a_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602205423/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/how-a-trump-presidency-could-destabilize-europe/2016/07/21/9ec38a20-4f75-11e6-a422-83ab49ed5e6a_story.html |archive-date=June 2, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> hún skrifaði að stuðningur Rússlands við Trump væri hluti af stærri rússnesku pólitísku markmiði sem gengi út á að valda glundroða á Vesturlöndum.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |last2=Lucas |first2=Edward |date=May 6, 2016 |title=The danger of Russian disinformation |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/the-danger-of-russian-disinformation/2016/05/06/b31d9718-12d5-11e6-8967-7ac733c56f12_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513090510/https://www.washingtonpost.com/opinions/the-danger-of-russian-disinformation/2016/05/06/b31d9718-12d5-11e6-8967-7ac733c56f12_story.html |archive-date=May 13, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> Í desember 2019, skrifaði hún í ''The Atlantic að á 21. öld verði einnig að berjast við'' nýtt fyrirbæri, hægri sinnaða menntamenn sem nú væru mjög gagnrýnir á eigin samfélög og sem hefðu byrjað að viðra sig upp við hægrisinnaða einræðisherra sem hefðu óbeit á Ameríku. <ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/12/false-romance-russia/603433/|title=The False Romance of Russia|last=Applebaum|first=Anne|date=December 12, 2019|website=The Atlantic|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912204854/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/12/false-romance-russia/603433/|archive-date=September 12, 2021|access-date=September 27, 2021}}</ref> === Mið-Evrópa === Applebaum hefur skrifað um sögu Mið- og Austur-Evrópu, einkum Póllands. Í lok bókar sinnar Járnhliðið (e. Iron Curtain) heldur hún því fram að endurreisn borgaralegs samfélags væri mikilvægasta og erfiðasta áskorun fyrir ríkin í Mið-Evrópu; í annarri ritgerð hélt hún því fram að þráhyggja nútíma einræðis um kúgun borgaralegs samfélags sé komin frá [[Vladímír Lenín|Vladimir Lenín]].<ref>{{Cite journal |last=Applebaum |first=Anne |date=October 19, 2015 |title=The Leninist Roots of Civil Society Repression |url=https://muse.jhu.edu/article/595919 |journal=Journal of Democracy |volume=26 |issue=4 |pages=21–27 |doi=10.1353/jod.2015.0068 |issn=1086-3214 |s2cid=146420524 |url-access=subscription}}</ref> Hún hefur skrifað ritgerðir um pólska kvikmyndagerðarmanninn [[Andrzej Wajda]]; tvíhliða hernám [[Nasistar|nasista]] og Sovétríkjanna í Mið-Evrópu; og útskýrt hvers vegna það er ónákvæmt að skilgreina Austur-Evrópu sem eina heild.<ref>{{Cite web|url=http://www.prospectmagazine.co.uk/magazine/does-eastern-europe-still-exist|title=Does Eastern Europe still exist?|last=Anne|first=Applebaum|website=Prospect Magazine|language=en-US|access-date=April 11, 2017}}</ref> === Upplýsingafölsun, áróður og falsfréttir === Applebaum hefur skrifað um rússneska rógsherferð gegn henni árið 2014 á tíma þar sem hún skrifaði mikið um [[Innlimun Krímskaga í Rússland|innlimun Krímsskaga í Rússland]]. Hún hefur gagnrýnt hvernig samfélagsmiðlar hafa grafið undan lýðræðisumræðu um allan heim.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=December 10, 2015 |title=Mark Zuckerberg should spend $45&nbsp;billion on undoing Facebook's damage to democracies |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/mark-zuckerberg-could-spend-45-billion-on-undoing-facebooks-damage/2015/12/10/4b7d1ba0-9e91-11e5-a3c5-c77f2cc5a43c_story.html |access-date=April 11, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> === Þjóðernishyggja === Í mars 2016, í kosningabaráttu Bandaríkjanna 2016, skrifaði Applebaum grein í The ''Washington Post'' með fyrirsögninni: "Er þetta endir Vesturlanda eins og við þekkjum þau?"; Í greininni er því haldið fram að aðeins þurfi tvær eða þrjár [[kosningar]] sem fara illa til að NATO líði undir lok, Evrópusambandið leysist upp og valdi ef til vill endalokum hinnar frjálslyndu heimsskipunar.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 4, 2016 |title=Is this the end of the West as we know it? |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/donald-trump-and-the-end-of-nato/2016/03/04/e8c4b9ca-e146-11e5-8d98-4b3d9215ade1_story.html |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> Applebaum studdi [[Hillary Clinton]] til forseta í júlí 2016 vegna þess að hún lítur á Trump sem "mann sem virðist vilja eyðileggja þau bandalög sem varðveita alþjóðlegan frið og bandaríska völd".<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=July 28, 2016 |title=Why we need a President Clinton |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/why-we-need-a-president-clinton/2016/07/28/aaa40e76-54ef-11e6-bbf5-957ad17b4385_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416081448/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/why-we-need-a-president-clinton/2016/07/28/aaa40e76-54ef-11e6-bbf5-957ad17b4385_story.html |archive-date=April 16, 2019 |access-date=January 16, 2019 |work=The Washington Post}}</ref> Applebaum skrifaði grein í ''Washington Post'' í mars 2016  sem leiddi til þess að svissneska fréttablaðið ''Tages-Anzeiger'' og þýska fréttatímaritið ''[[Der Spiegel]]'' tóku viðtöl við hana. Þessar greinar birtust í desember 2016<ref>{{Cite news |last=Cassidy |first=Alan |last2=Loser |first2=Philipp |date=December 27, 2016 |title=Ähnlich wie in den 1930er-Jahren |url=http://www.tagesanzeiger.ch/ausland/amerika/es-liegt-etwas-aehnliches-in-der-luft-wie-in-den-1930erjahren/story/27519272 |access-date=April 3, 2017 |work=Tages-Anzeiger |language=de |issn=1422-9994}}</ref> og janúæ 2017.<ref>{{Cite news |last=Scheuermann |first=Christoph |last2=Repinski |first2=Gordon |date=January 20, 2017 |title=Historian Anne Applebaum on Trump: 'Protest Is Insufficient' |url=http://www.spiegel.de/international/world/anne-applebaum-interview-about-president-donald-trump-a-1130988.html |access-date=April 20, 2017 |work=Der Spiegel}}</ref> Hún skrifaði að alþjóðlegar popúlistahreyfingar kölluðu mjög hægri sinnaðar hreyfingar og öfgahreyfingar sem standa lengst til hægri ekki íhaldshreyfingar eins og það hugtak er venjulega skilið. Hún skrifaði að popúlistahreyfingar í Evrópu deildu hugmyndum, hugmyndafræði, vinum og stofnendum og reyndu að taka yfir nútíma stofnanir með valdi til að fara aftur í tímann. Applebaum hefur lagt áherslu á hættu á nýrri alþjóðlegri þjóðernishyggju þar sem slíkar ýmsar hreyfingar sameinast eins og hreyfingin [[Lög og réttlæti]] í Póllandi, [[Lega Nord|Norðurbandalagið]] í Ítalíu og [[Frelsisflokkurinn (Austurríki)|Frelsisflokkurinn]] í Austurríki.<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |date=January 15, 2019 |title=The anti-Europeans have a plan for crippling the European Union |url=https://www.washingtonpost.com/gdpr-consent/?destination=%2fopinions%2fglobal-opinions%2fthe-anti-europeans-have-a-plan-for-crippling-the-european-union%2f2019%2f01%2f13%2fd8af6ab0-15ed-11e9-b6ad-9cfd62dbb0a8_story.html%3f |work=The Washington Post}}</ref> == Úrval af ritsmíðum eftir Applebaum == * ''Between East and West: Across the Borderlands of Europe'', Pantheon, (1994), reprinted by Random House, 1995; Penguin, 2015; and Anchor, 2017, {{ISBN|0679421505}} * ''Gulag: A History'', Doubleday, (2003), 677 pages, {{ISBN|0-7679-0056-1}}; paperback, Bantam Dell, 2004, 736 pages, {{ISBN|1-4000-3409-4}} * ''Gulag Voices : An Anthology'', Yale University Press, (2011), 224 pages, {{ISBN|9780300177831}}; hardback * ''Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe, 1944–1956'', Allen Lane, (2012), 614 pages, {{ISBN|978-0-713-99868-9}} / Doubleday {{ISBN|978-0-385-51569-6}} * ''From a Polish Country House Kitchen'' with Danielle Crittenden, Chronicle Books, (2012), 288 pages, {{ISBN|1-452-11055-7}}; hardback * ''Red Famine: Stalin's War on Ukraine,'' Penguin Randomhouse, (2017)<ref>{{Cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/236713/red-famine-by-anne-applebaum/9780385538855/|title=Red Famine by Anne Applebaum {{!}} PenguinRandomHouse.com|language=en-US|access-date=April 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170421091616/http://www.penguinrandomhouse.com/books/236713/red-famine-by-anne-applebaum/9780385538855/|archive-date=April 21, 2017}}</ref><ref name=":0" /> * ''Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism'', Doubleday, (2020), 224 pages, {{ISBN|978-0385545808}}; hardback * ''Wybór'' (Choice), Agora, (2021), 320 pages, {{ISBN|978-8326838255}}; hardback * ''Autocracy, Inc.: The Dictators Who Want to Run the World'', Doubleday, (2024), 224 pages, {{ISBN|978-0385549936}}; hardback == Tilvísanir == [[Flokkur:Bandarískir blaðamenn]] [[Flokkur:Bandarískir sagnfræðingar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1964]] [[Flokkur:Síður með óyfirfarnar þýðingar]] akfdzhutbnf3rdl5x1tcwj9dajfzv02 1982020 1982018 2026-10-06T17:14:46Z Salvor 70 stafsetning og tenglar 1982020 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Anne Applebaum | mynd = MS241015 304 (cropped).jpg | mynd_texti = Applebaum árið 2024 | fæðingarnafn = Anne Elizabeth Applebaum | fæðingardagur = {{Birth date and age|1964|7|25}}<ref name="Interview">{{cite web |url=http://www.citypaper.ee/interview_with_anne_applebaum/ |title=Interview with Anne Applebaum |last=Petrone |first=Justine |work=City Paper |publisher=Baltic News Ltd |access-date=October 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720124829/http://www.citypaper.ee/interview_with_anne_applebaum/ |archive-date=July 20, 2011 |url-status=dead }}</ref> | fæðingarstaður = Washington, D.C., U.S. | dánardagur = | dánarstaður = | ríkisfang = {{hlist|Bandaríkin|Póland }} | menntun = {{Plainlist| * [[Yale University]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) * [[London School of Economics]] ([[MSc]]) * [[St Antony's College, Oxford]] }} | þekkt_fyrir = Ritsmíðar um [[Sovétríkin]] og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]] | maki = {{Marriage|[[Radosław Sikorski]]|June 27, 1992}} | börn = 2 | verðlaun = [[Pulitzer Prize for General Nonfiction]] | vefsíða = {{Official URL}} }} '''Anne Elizabeth Applebaum'''<ref name="NYT1992">{{Cite news |date=June 28, 1992 |title=Weddings: Anne Applebaum, Radek Sikorski |url=https://www.nytimes.com/1992/06/28/style/weddings-anne-applebaum-radek-sikorski.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112145013/https://www.nytimes.com/1992/06/28/style/weddings-anne-applebaum-radek-sikorski.html |archive-date=January 12, 2021 |access-date=February 14, 2017 |work=[[The New York Times]]}}</ref> (fædd [[25. júlí]] [[1964]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Blaðamennska|blaðamaður]], [[sagnfræðingur]], stjórnmálaskýrandi og álitsgjafi um [[Utanríkismál|utanríkismálastefnu]]. Hún hefur skrifað mikið um sögu [[Kommúnismi|kommúnisma]] og þróun borgaralegs samfélags í [[Mið-Evrópa|Mið]]<nowiki/>- og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]]. Hún varð [[Pólland|pólskur]] [[ríkisborgari]] árið [[2013]] og er gift Radosław Sikorski, utanríkisráðherra Póllands.<ref name="DR20260927">{{Cite news |last=Nielsen |first=Søren |date=September 27, 2026 |title=Amerikansk topanalytiker i interview med DR: USA's drømme om Grønland lever videre |url=https://www.dr.dk/nyheder/udland/amerikansk-topanalytiker-i-interview-med-dr-usa-s-droemme-om-groenland-lever-videre |access-date=September 27, 2026 |publisher=[[DR (broadcaster)|DR]] |language=da}}</ref> Applebaum hefur starfað fyrir tímaritin [[The Economist]] og [[The Spectator]]<ref name="Cohen20200712">{{Cite news |last=Cohen |first=Nick |date=July 12, 2020 |title=Anne Applebaum: how my old friends paved the way for Trump and Brexit |url=https://www.theguardian.com/books/2020/jul/12/anne-applebaum-how-my-old-friends-paved-the-way-for-trump-and-brexit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804051705/https://www.theguardian.com/books/2020/jul/12/anne-applebaum-how-my-old-friends-paved-the-way-for-trump-and-brexit |archive-date=August 4, 2020 |access-date=August 4, 2020 |work=The Observer |location=London}}</ref> og var í ritstjórn tímaritsins ''[[The Washington Post]]'' frá [[2002]] til [[2006]].<ref name="Anne Applebaum">{{Cite news |title=Anne Applebaum |url=https://www.washingtonpost.com/people/anne-applebaum/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610003544/https://www.washingtonpost.com/people/anne-applebaum/ |archive-date=June 10, 2019 |access-date=April 20, 2017 |work=The Washington Post |language=en}}</ref> Árið 2004 vann hún Pulitzer-verðlaunin fyrir sannsögulegar bókmenntir fyrir ritverk sitt Gulag: A History.<ref name="NYT20040405">{{Cite news |date=April 5, 2004 |title='The Known World' Wins Pulitzer Prize for Fiction |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/ref/arts/05pulitzers-arts.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818010516/http://www.nytimes.com/ref/arts/05pulitzers-arts.html |archive-date=August 18, 2017 |access-date=March 2, 2020 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Hún starfar og skrifar fyrir [[The Atlantic]]<ref name="Atlantic2019115">{{Cite news |date=November 15, 2019 |title=Press Release: Anne Applebaum Joins The Atlantic as Staff Writer |url=https://www.theatlantic.com/press-releases/archive/2019/11/anne-applebaum-joins-atlantic-staff-writer/602083/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128143003/https://www.theatlantic.com/press-releases/archive/2019/11/anne-applebaum-joins-atlantic-staff-writer/602083/ |archive-date=November 28, 2020 |access-date=March 2, 2020 |work=The Atlantic}}</ref> og er félagi við SNF Agora Institute og School of Advanced International Studies við [[Johns Hopkins-háskóli|Johns Hopkins]] háskólann.<ref name="snfagora.jhu.edu">{{Cite web|url=https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum: Stavros Niarchos Foundation SNF Agora Institute at Johns Hopkins|website=snfagora.jhu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128220936/https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|archive-date=November 28, 2019|access-date=April 13, 2020}}</ref> Applebaum gefur einnig út fréttabréfið Open Letters.<ref name="DR20260927" /> Bók Applebaum [[Einræði hf|''Einræði hf.:einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum'']] kom út á [[Íslenska|íslensku]] árið [[2026]].<ref>Applebaum, A., Björn Bjarnason, & Ugla  útgefandi. (2026). ''Einræði hf. : einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum''. Ugla.</ref><ref>[https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/silfrid/39454/bo8cv9 Viðtal við Önnu Applebaum, Silfrið, RÚV mín 29:06]</ref> == Menntun == Applebaum nam sovéska sögu undir Wolfgang Leonhard haustið 1982 við [[Yale-háskóli|Yale háskólann]].<ref name="IC">{{Cite book|title=Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944–1956|last=Applebaum|first=Anne|date=2012|publisher=Doubleday|isbn=9780385515696|location=New York USA|page=282,508}}</ref> Sumarið 1985 var hún í [[Sankti Pétursborg|Leningrad]] í Sovétríkjunum (nú [[Sankti Pétursborg]] í Rússlandi) en það er reynsla sem hún segir að hafi hjálpað til við að móta skoðanir sínar.<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |title=Russia and the Great Forgetting |url=https://www.commentarymagazine.com/articles/russia-great-forgetting/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601223629/https://www.commentarymagazine.com/articles/russia-great-forgetting/ |archive-date=June 1, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=[[Commentary (magazine)|Commentary]]}}</ref> Applebaum lauk BA-próf frá Yale árið [[1986]] í sögu og bókmenntum.<ref>{{Cite web|url=http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2014/anne-applebaum?set_language=en|title=Anne Applebaum – internationales literaturfestival berlin|website=Literaturfestival.com|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302031208/http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2014/anne-applebaum?set_language=en|archive-date=March 2, 2017|access-date=April 3, 2017}}</ref><ref name="IC" /> Hún fékk tveggja ára Marshall námsstyrk við [[London School of Economics]] og lauk þaðan meistaragráðu í [[Alþjóðasamskipti|alþjóðasamskiptum]] (1987).<ref name="NYT_wdg">{{Cite news |date=December 8, 1991 |title=Anne E. Applebaum to Wed in June |url=https://www.nytimes.com/1991/12/08/style/anne-e-applebaum-to-wed-in-june.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219062732/http://www.nytimes.com/1991/12/08/style/anne-e-applebaum-to-wed-in-june.html |archive-date=February 19, 2018 |access-date=April 23, 2008 |work=[[The New York Times]] |quote=... is a summa cum laude graduate of Yale University, where she was elected to Phi Beta Kappa.}}</ref> Hún stundaði einnig nám við St Antony's College, Oxford, áður en hún varð blaðamaður fyrir The Economist og flutti til [[Varsjá]], Póllands, árið 1988.<ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordna.org/amer-alumni-authors-march-2018|title=Anne Applebaum|publisher=University of Oxford|archive-url=https://web.archive.org/web/20250326044704/https://www.oxfordna.org/amer-alumni-authors-march-2018|archive-date=March 26, 2025|access-date=2 April 2025|quote=As a celebration of our alumni, each month we will highlight a new book written by one of Oxford's North American-based alumni. For March 2018, our author is Anne Applebaum (St Antony's College, 1986).}}</ref><ref name="Wash-Bio">{{Cite news |title=Anne Applebaum |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/opinions/biographies/anne-applebaum.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102539/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/opinions/biographies/anne-applebaum.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=October 3, 2009 |work=The Washington Post}}</ref> Applebaum fór til [[Berlín|Berlínar]] í nóvember [[1989]] til að skrifa fréttir um [[fall Berlínarmúrsins]].<ref name="FP_2020">{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2020/08/15/the-tragic-romance-of-the-middle-aged-western-liberal/|title=The Tragic Romance of the Nostalgic Western Liberal|last=Ivan Krastev|authorlink=Ivan Krastev|date=August 15, 2020|publisher=Foreign Policy|access-date=November 15, 2022}}</ref> == Ferill == Applebaum skrifaði mikið um [[Fall Berlínarmúrsins]] og fall kommúnismans sem blaðamaður hjá [[The Economist]] og [[The Independent]]. Árið [[1991]] sneri hún aftur til Englands til að vinna fyrir The Economist; hún var síðar ráðin sem erlendur ritstjóri og síðar aðstoðarritstjóri tímaritsins The Spectator, og síðar pólitískur ritstjóri Evening Standard.<ref>{{Cite web|url=https://ninedotsprize.org/board_members/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum|website=The Nine Dots Prize|language=en-GB|access-date=September 1, 2022}}</ref> Árið 1994 gaf hún út sína fyrstu bók, Between East and West: Across the Borderlands of Europe og er það ferðasögu sem lýsir uppgangi þjóðernishyggju í nýju ríkjum fyrrum Sovétríkjanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtontimes.com/news/2017/jul/23/book-review-between-east-and-west-across-the-borde/|title=Book Review: 'Between East and West: Across the Borderlands of Europe'|last=Hopley|first=Claire|date=July 23, 2017|website=The Washington Times|language=en-US|access-date=September 1, 2022}}</ref> Árið 2001 tók hún viðtal við [[Tony Blair]] forsætisráðherra.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 19, 2001 |title=I am still normal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/4722273/I-am-still-normal.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623001052/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/4722273/I-am-still-normal.html |archive-date=June 23, 2018 |access-date=September 27, 2021 |work=The Telegraph}}</ref> Hún skrifaði einnig fræðiritið Gulag: A History (2003), um fangabúðir Sovétríkjanna og fékk Pulitzer-verðlaunin árið 2004.<ref name="NYT20040405" /><ref name="Idaho">{{Cite web|url=http://archives.mtexpress.com/index2.php?ID=2005102224&var_Year=2004&var_Month=11&var_Day=17|title=From concentration camps to cotton|date=March 25, 2005|website=Idaho Mountain express and guide.|publisher=Express publishing inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621170913/http://archives.mtexpress.com/index2.php?ID=2005102224&var_Year=2004&var_Month=11&var_Day=17|archive-date=June 21, 2018|access-date=October 3, 2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pulitzer.org/works/2004-General-Nonfiction|title=The 2004 Pulitzer Prize Winners General Nonfiction|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002161041/http://www.pulitzer.org/works/2004-General-Nonfiction|archive-date=October 2, 2009|access-date=October 3, 2009}}</ref> Applebaum hefur verið í ritstjórn The ''Washington Post'', og var dálkahöfundur dagblaðsins í 17 ár.<ref name="Anne Applebaum" /><ref name="Atlantic2019115" /> Auk þess var hún aðstoðarfélagi við American Enterprise Institute, íhaldssama hugmyndafræðistofu.<ref>{{Cite news |last=Leonard |first=Brooke |date=May 8, 2008 |title=Turning Abkhazia into a War |url=http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=17660 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113214131/http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=17660 |archive-date=January 13, 2009 |access-date=December 31, 2008 |work=[[National Interest]] |location=New York City}}</ref> Önnur bók hennar um sagnfræðilegt efni , Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944-56, var gefin út árið 2012 . Frá 2011 til 2016 stofnaði hún og stýrði Transitions Forum við Legatum Institute, alþjóðlegu hugmynda- og menntastofnun með höfuðstöðvar í London. Meðal annarra verkefna stýrði hún tveggja ára verkefni sem rannsakaði samband lýðræðis og vaxtar í Brasilíu, Indlandi og Suður-Afríku;<ref>{{Cite web|url=http://www.li.com/programmes/democracy-works|title=Democracy Works|website=li.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128191107/https://www.li.com/programmes/democracy-works|archive-date=January 28, 2019|access-date=April 17, 2017}}</ref> stofnaði Framtíð Sýrlands<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/preparing-for-a-syrian-transition_ghani_lockhart_november-2012.pdf?sfvrsn=0|title=Preparing for a Syrian Transition: Lessons from the Past, Thinking for the Future|last=Ghani|first=Ashraf|last2=Lockhart|first2=Clare|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202033109/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/preparing-for-a-syrian-transition_ghani_lockhart_november-2012.pdf?sfvrsn=0|archive-date=December 2, 2020|access-date=May 24, 2025}}</ref> og Framtíð Írans<ref>{{Cite web|url=http://www.li.com/programmes/the-future-of-iran|title=The Future of Iran|website=li.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418081945/http://www.li.com/programmes/the-future-of-iran|archive-date=April 18, 2017|access-date=April 17, 2017}}</ref> sá um verkefni um stofnunarbreytingar í þessum löndum; og lét gera ritgerðasafn um spillingu í Georgíu,<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/georgia_transitions_a4_2014web.pdf?sfvrsn=0|title=Revolutionary Tactics: Insights from Police and Justice Reform in Georgia|last=Pomerantsev|first=Peter|last2=Robertson|first2=Geoffrey|date=June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120100320/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/georgia_transitions_a4_2014web.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 20, 2020|access-date=April 17, 2017|last3=Ratković|first3=Jovan|last4=Applebaum|first4=Anne}}</ref> Moldóvu,<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/moldova-the-failing-champion-of-european-integration-a4.pdf?sfvrsn=0|title=Moldova: The Failing Champion of European Integration|last=Soloviev|first=Vladimir|date=July 2014|others=Translated and edited by Olga Khvostunova|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107171958/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/moldova-the-failing-champion-of-european-integration-a4.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 7, 2020|access-date=April 17, 2017}}</ref> og Úkraínu.<ref>{{Cite web|url=https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/ukraine_imr_a4_web.pdf?sfvrsn=0|title=Looting Ukraine: How East and West Teamed up to Steal a Country|last=Bullough|first=Oliver|date=July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117224328/https://lif.blob.core.windows.net/lif/docs/default-source/publications/ukraine_imr_a4_web.pdf?sfvrsn=0|archive-date=November 17, 2020|access-date=April 17, 2017}}</ref> Applebaum varð kennari [[2016]] við London School of Economics (LSE) í [[:en:London_School_of_Economics#LSE_Institute_of_Global_Affairs|Institute for Global Affairs]] og þar starfrækti hún verkefnið Arena þar sem fjallað var um [[upplýsingafölsun]] og [[áróður]] á 21 öld.<ref>{{Cite web|url=https://www.lse.ac.uk/iga/people/home.aspx|title=People|publisher=London School of Economics|language=en-GB|access-date=April 13, 2020}}{{Dead link|date=February 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Árið 2019, flutti hún það verkefni til t SNF Agora Institute við Johns Hopkins University.<ref name="snfagora.jhu.edu2">{{Cite web|url=https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|title=Anne Applebaum: Stavros Niarchos Foundation SNF Agora Institute at Johns Hopkins|website=snfagora.jhu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128220936/https://snfagora.jhu.edu/person/anne-applebaum/|archive-date=November 28, 2019|access-date=April 13, 2020|url-status=live}}</ref> Árið 2017 gaf hún út þriðju sögulega bók sína, Red Famine: Stalin's War on Ukraine, a history of the [[Hungursneyðin í Sovét-Úkraínu|Holodomor]] (the 1932-33 human-made hungur in Soviet Ukraine). Bókin vann Lionel Gelber verðlaunin<ref name="Gelber2018">{{Cite web|url=https://www.newswire.ca/news-releases/anne-applebaums-red-famine-wins-the-2018-lionel-gelber-prize-676698163.html|title=Anne Applebaum's Red Famine Wins the 2018 Lionel Gelber Prize|last=Prize|first=The Lionel Gelber|website=newswire.ca|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804175330/https://www.newswire.ca/news-releases/anne-applebaums-red-famine-wins-the-2018-lionel-gelber-prize-676698163.html|archive-date=August 4, 2020|access-date=April 13, 2020}}</ref> og Duff Cooper verðlaunin,<ref>{{Cite web|url=http://www.theduffcooperprize.org/past-duff-cooper-prize-winners|title=Past Winners of The Duff Cooper Prize – The Duff Cooper Prize|website=theduffcooperprize.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912231809/http://www.theduffcooperprize.org/past-duff-cooper-prize-winners|archive-date=September 12, 2019|access-date=April 13, 2020}}</ref> Í nóvember 2019 tilkynnti The Atlantic að Applebaum myndi frá janúar 2020 verða í hópi blaðamanna þar<ref name="Atlantic2019115" /> Hún var á lista Prospect árið 2020 yfir 50 bestu hugsuði heimsins á tímum [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldursins.]] Í júlí 2020 kom út bókin hennar ''Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism''. Bókin er sambland af endurminningum og pólitískri greiningu. Bókn var á vinsældalistalistum tímaritsins ''[[Der Spiegel]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.lehmanns.de/listing/2280-spiegel-bestseller-sachbuch-hardcover-nr-13-2021|title=Spiegel Bestseller: Sachbuch / Hardcover (Nr. 13/2021) – versandkostenfrei online kaufen – Lehmanns.de|website=lehmanns.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927145701/https://www.lehmanns.de/listing/2280-spiegel-bestseller-sachbuch-hardcover-nr-13-2021|archive-date=September 27, 2021|access-date=September 27, 2021}}</ref> og [[The New York Times]].<ref>{{Cite news |title=Combined Print & E-Book Nonfiction – Best Sellers – Books – August 9, 2020 – The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2020/08/09/combined-print-and-e-book-nonfiction/ |access-date=September 27, 2021 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Í júlí 2020 var Applebaum ein af 153 sem skrifuðu undir "Harper's Letter" (einnig þekkt sem "A Letter on Justice and Open Debate"); en það skjal lýsti áhyggjum af því að "frjálst flæði upplýsinga og hugmynda, lífblóð frjálslyndis samfélags, væri á hverjum degi að verða takmarkaðra." Applebaum er meðlimur í hugveitunni Council on Foreign Relations.<ref>{{Cite web|url=http://www.cfr.org/about/membership/roster.html|title=Membership Roster – Council on Foreign Relations|website=Cfr.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727040345/http://www.cfr.org/about/membership/roster.html|archive-date=July 27, 2014|access-date=April 3, 2017}}</ref> Hún er í stjórn National Endowment for Democracy and Renew Democracy Initiative.<ref>{{Cite web|url=http://www.ned.org/about/board-of-directors/|title=Board of Directors – NATIONAL ENDOWMENT FOR DEMOCRACY|website=Ned.org|language=en-US|access-date=March 28, 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Boot |first=Max |date=April 25, 2018 |title=The political center is fighting back |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508152332/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |archive-date=May 8, 2019 |access-date=April 23, 2019 |work=The Washington Post}}</ref> Hún er einnig í ritstjórn tímaritsins The American Interest<ref>{{Cite web|url=http://www.the-american-interest.com/masthead/|title=Editorial board|publisher=The American Interest|access-date=April 3, 2017}}</ref> og Journal of Democracy.<ref>{{Cite web|url=https://www.journalofdemocracy.org/about/masthead/|title=Masthead|website=Journal of Democracy|language=en-US|access-date=2025-08-12}}</ref> Hún var í stjórn Institute for War and Peace Reporting.<ref>{{Cite web|url=https://iwpr.net/about|title=About IWPR {{!}} Institute for War and Peace Reporting|date=December 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141206145719/https://iwpr.net/about|archive-date=December 6, 2014|access-date=January 17, 2020}}</ref> Auk þess var hún aðstoðarfélagi við Center for European Policy Analysis (CEPA), þar sem hún leiddi verkefni sem miðaði að því að berjast gegn rússneskri upplýsingafölsun í Mið- og Austur-Evrópu (CEE).<ref>{{Cite web|url=http://cepa.org/anne-aplebaum|title=Anne Applebaum {{!}} CEPA|date=April 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409230453/http://cepa.org/anne-aplebaum|archive-date=April 9, 2016|access-date=February 25, 2020}}</ref> === Sovétríkin og Rússland === Applebaum hefur í skrifum sínum verið gagnrýnin á Rússland og stjórn Pútíns".<ref name=":0">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Sheila |author-link=Sheila Fitzpatrick |date=August 25, 2017 |title=Red Famine by Anne Applebaum review – did Stalin deliberately let Ukraine starve? |url=https://www.theguardian.com/books/2017/aug/25/red-famine-stalins-war-on-ukraine-anne-applebaum-review?CMP=share_btn_fb |access-date=August 25, 2017 |work=[[The Guardian]] |quote=For scholars, the most interesting part of the book will be the two excellent historiographical chapters in which she teases out the political and scholarly impulses tending to minimise the famine in Soviet times ('The Cover-Up') and does the same for post-Soviet Ukrainian exploitation of the issue ('The Holodomor in History and Memory')}}</ref> og fall [[Fall Berlínarmúrsins]] árið 1989 var upphafspunktur alls sem Applebaum gerði á næstu þremur áratugum.<ref name="FP_2020" /> Árið 2000 lýsti Applebaum tengslum milli hins þá nýkjörna forseta Rússlands [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]] og fyrrum leiðtoga Sovétríkjanna [[Júríj Andropov|Yuri Andropov]]; og fyrrum leyniþjónustunnar [[KGB]].<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |date=April 10, 2000 |title=Secret Agent Man |url=http://www.weeklystandard.com/secret-agent-man/article/12293 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829140652/http://www.weeklystandard.com/secret-agent-man/article/12293 |archive-date=August 29, 2017 |access-date=April 3, 2017 |work=Weekly Standard}}</ref>Árið 2008 hóf hún að tala um Pútínisma sem andlýðræðislega hugmyndafræði en á þessum tíma var Putin af flestum talinn pragmatisti hliðhollur Vesturlöndum. Applebaum hefur gagnrýnt aðgerðir Vesturlanda í tengslum við innrás Rússa í [[Úkraína|Úkraníu]] og haldið fram að Bandaríkin og bandamenn þeirra ættu ekki að gera spilltu rússnesku ríki kleift að raska jafnvægi í Evrópu .<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 5, 2014 |title=Russia's Western enablers |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-russias-western-enablers/2014/03/05/bcba2a88-a4a6-11e3-8466-d34c451760b9_story.html |work=[[The Washington Post]]}}</ref>  Árið 2014, skrifaði hún umfjöllun um bók Karen Dawisha ''Putin's Kleptocracy'' fyrir ''T<nowiki/>[[he New York Review of Books]]''; í þeirri umfjöllun spyr hún hvort að mikilvægasta saga seinustu tuttugu ára hafi ekki verið brostið lýðræði og uppgangur nýrrar tegundar rússneskrar valdboðsstefnu. Hún lýsir goðsögninni um rússneska niðurlægingu og færir rök fyrir að [[Atlantshafsbandalagið|NATO]] og útþensla [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] hafi skilað miklum árangri.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=October 17, 2014 |title=The myth of Russian humiliation |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-nato-pays-a-heavy-price-for-giving-russia-too-much-credita-true-achievement-under-threat/2014/10/17/5b3a6f2a-5617-11e4-809b-8cc0a295c773_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601232220/https://www.washingtonpost.com/opinions/anne-applebaum-nato-pays-a-heavy-price-for-giving-russia-too-much-credita-true-achievement-under-threat/2014/10/17/5b3a6f2a-5617-11e4-809b-8cc0a295c773_story.html |archive-date=June 1, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref>  Í aðdraganda bandarísku forsetakosningarnar Í júlí 2016 skrifaði hún grein um tengsl milli [[Donald Trump]] og Rússlands;<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=July 21, 2016 |title=How a Trump presidency could destabilize Europe |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/how-a-trump-presidency-could-destabilize-europe/2016/07/21/9ec38a20-4f75-11e6-a422-83ab49ed5e6a_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602205423/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/how-a-trump-presidency-could-destabilize-europe/2016/07/21/9ec38a20-4f75-11e6-a422-83ab49ed5e6a_story.html |archive-date=June 2, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> hún skrifaði að stuðningur Rússlands við Trump væri hluti af stærri rússnesku pólitísku markmiði sem gengi út á að valda glundroða á Vesturlöndum.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |last2=Lucas |first2=Edward |date=May 6, 2016 |title=The danger of Russian disinformation |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/the-danger-of-russian-disinformation/2016/05/06/b31d9718-12d5-11e6-8967-7ac733c56f12_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513090510/https://www.washingtonpost.com/opinions/the-danger-of-russian-disinformation/2016/05/06/b31d9718-12d5-11e6-8967-7ac733c56f12_story.html |archive-date=May 13, 2019 |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> Í desember 2019, skrifaði hún í ''The Atlantic að á 21. öld verði einnig að berjast við'' nýtt fyrirbæri, hægri sinnaða menntamenn sem nú væru mjög gagnrýnir á eigin samfélög og sem hefðu byrjað að viðra sig upp við hægrisinnaða einræðisherra sem hefðu óbeit á Ameríku. <ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/12/false-romance-russia/603433/|title=The False Romance of Russia|last=Applebaum|first=Anne|date=December 12, 2019|website=The Atlantic|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912204854/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/12/false-romance-russia/603433/|archive-date=September 12, 2021|access-date=September 27, 2021}}</ref> === Mið-Evrópa === Applebaum hefur skrifað um sögu Mið- og Austur-Evrópu, einkum Póllands. Í lok bókar sinnar Járnhliðið (e. Iron Curtain) heldur hún því fram að endurreisn borgaralegs samfélags væri mikilvægasta og erfiðasta áskorun fyrir ríki í Mið-Evrópu; í annarri ritgerð hélt hún því fram að þráhyggja nútíma einræðis um kúgun borgaralegs samfélags sé komin frá [[Vladímír Lenín|Vladimir Lenín]].<ref>{{Cite journal |last=Applebaum |first=Anne |date=October 19, 2015 |title=The Leninist Roots of Civil Society Repression |url=https://muse.jhu.edu/article/595919 |journal=Journal of Democracy |volume=26 |issue=4 |pages=21–27 |doi=10.1353/jod.2015.0068 |issn=1086-3214 |s2cid=146420524 |url-access=subscription}}</ref> Hún hefur skrifað ritgerðir um pólska kvikmyndagerðarmanninn [[Andrzej Wajda]]; tvíhliða hernám [[Nasistar|nasista]] og Sovétríkjanna í Mið-Evrópu; og útskýrt hvers vegna það er ónákvæmt að skilgreina Austur-Evrópu sem eina heild.<ref>{{Cite web|url=http://www.prospectmagazine.co.uk/magazine/does-eastern-europe-still-exist|title=Does Eastern Europe still exist?|last=Anne|first=Applebaum|website=Prospect Magazine|language=en-US|access-date=April 11, 2017}}</ref> === Upplýsingafölsun, áróður og falsfréttir === Applebaum hefur skrifað um rússneska rógsherferð gegn henni árið [[2014]] á tíma þar sem hún skrifaði mikið um [[Innlimun Krímskaga í Rússland|innlimun Krímsskaga í Rússland]]. Hún hefur gagnrýnt hvernig samfélagsmiðlar hafa grafið undan lýðræðisumræðu um allan heim.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=December 10, 2015 |title=Mark Zuckerberg should spend $45&nbsp;billion on undoing Facebook's damage to democracies |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/mark-zuckerberg-could-spend-45-billion-on-undoing-facebooks-damage/2015/12/10/4b7d1ba0-9e91-11e5-a3c5-c77f2cc5a43c_story.html |access-date=April 11, 2017 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref> === Þjóðernishyggja === Í mars 2016, í kosningabaráttu Bandaríkjanna 2016, skrifaði Applebaum grein í The ''Washington Post'' með fyrirsögninni: "Er þetta endir Vesturlanda eins og við þekkjum þau?"; Í greininni er því haldið fram að aðeins þurfi tvær eða þrjár [[kosningar]] sem fara illa til að NATO líði undir lok, Evrópusambandið leysist upp og valdi ef til vill endalokum hinnar frjálslyndu heimsskipunar.<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=March 4, 2016 |title=Is this the end of the West as we know it? |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/donald-trump-and-the-end-of-nato/2016/03/04/e8c4b9ca-e146-11e5-8d98-4b3d9215ade1_story.html |access-date=April 3, 2017 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> Applebaum studdi [[Hillary Clinton]] til forseta í júlí 2016 vegna þess að hún lítur á Trump sem "mann sem virðist vilja eyðileggja þau bandalög sem varðveita alþjóðlegan frið og bandarísk völd".<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=July 28, 2016 |title=Why we need a President Clinton |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/why-we-need-a-president-clinton/2016/07/28/aaa40e76-54ef-11e6-bbf5-957ad17b4385_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416081448/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/why-we-need-a-president-clinton/2016/07/28/aaa40e76-54ef-11e6-bbf5-957ad17b4385_story.html |archive-date=April 16, 2019 |access-date=January 16, 2019 |work=The Washington Post}}</ref> Applebaum skrifaði grein í ''Washington Post'' í mars 2016  sem leiddi til þess að svissneska fréttablaðið ''Tages-Anzeiger'' og þýska fréttatímaritið ''[[Der Spiegel]]'' tóku viðtöl við hana. Þessar greinar birtust í desember 2016<ref>{{Cite news |last=Cassidy |first=Alan |last2=Loser |first2=Philipp |date=December 27, 2016 |title=Ähnlich wie in den 1930er-Jahren |url=http://www.tagesanzeiger.ch/ausland/amerika/es-liegt-etwas-aehnliches-in-der-luft-wie-in-den-1930erjahren/story/27519272 |access-date=April 3, 2017 |work=Tages-Anzeiger |language=de |issn=1422-9994}}</ref> og janúar 2017.<ref>{{Cite news |last=Scheuermann |first=Christoph |last2=Repinski |first2=Gordon |date=January 20, 2017 |title=Historian Anne Applebaum on Trump: 'Protest Is Insufficient' |url=http://www.spiegel.de/international/world/anne-applebaum-interview-about-president-donald-trump-a-1130988.html |access-date=April 20, 2017 |work=Der Spiegel}}</ref> Hún skrifaði að alþjóðlegar popúlistahreyfingar kölluðu mjög hægri sinnaðar hreyfingar og öfgahreyfingar sem standa lengst til hægri ekki íhaldshreyfingar eins og það hugtak er venjulega skilið. Hún skrifaði að popúlistahreyfingar í Evrópu deildu hugmyndum, hugmyndafræði, vinum og stofnendum og reyndu að taka yfir nútíma stofnanir með valdi til að fara aftur í tímann. Applebaum hefur lagt áherslu á hættu á nýrri alþjóðlegri þjóðernishyggju þar sem slíkar ýmsar hreyfingar sameinast eins og hreyfingin [[Lög og réttlæti]] í Póllandi, [[Lega Nord|Norðurbandalagið]] í Ítalíu og [[Frelsisflokkurinn (Austurríki)|Frelsisflokkurinn]] í Austurríki.<ref>{{Cite news |last=Anne |first=Applebaum |date=January 15, 2019 |title=The anti-Europeans have a plan for crippling the European Union |url=https://www.washingtonpost.com/gdpr-consent/?destination=%2fopinions%2fglobal-opinions%2fthe-anti-europeans-have-a-plan-for-crippling-the-european-union%2f2019%2f01%2f13%2fd8af6ab0-15ed-11e9-b6ad-9cfd62dbb0a8_story.html%3f |work=The Washington Post}}</ref> == Úrval af ritsmíðum eftir Applebaum == * ''Between East and West: Across the Borderlands of Europe'', Pantheon, (1994), reprinted by Random House, 1995; Penguin, 2015; and Anchor, 2017, {{ISBN|0679421505}} * ''Gulag: A History'', Doubleday, (2003), 677 pages, {{ISBN|0-7679-0056-1}}; paperback, Bantam Dell, 2004, 736 pages, {{ISBN|1-4000-3409-4}} * ''Gulag Voices : An Anthology'', Yale University Press, (2011), 224 pages, {{ISBN|9780300177831}}; hardback * ''Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe, 1944–1956'', Allen Lane, (2012), 614 pages, {{ISBN|978-0-713-99868-9}} / Doubleday {{ISBN|978-0-385-51569-6}} * ''From a Polish Country House Kitchen'' with Danielle Crittenden, Chronicle Books, (2012), 288 pages, {{ISBN|1-452-11055-7}}; hardback * ''Red Famine: Stalin's War on Ukraine,'' Penguin Randomhouse, (2017)<ref>{{Cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/236713/red-famine-by-anne-applebaum/9780385538855/|title=Red Famine by Anne Applebaum {{!}} PenguinRandomHouse.com|language=en-US|access-date=April 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170421091616/http://www.penguinrandomhouse.com/books/236713/red-famine-by-anne-applebaum/9780385538855/|archive-date=April 21, 2017}}</ref><ref name=":0" /> * ''Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism'', Doubleday, (2020), 224 pages, {{ISBN|978-0385545808}}; hardback * ''Wybór'' (Choice), Agora, (2021), 320 pages, {{ISBN|978-8326838255}}; hardback * ''Autocracy, Inc.: The Dictators Who Want to Run the World'', Doubleday, (2024), 224 pages, {{ISBN|978-0385549936}}; hardback == Tilvísanir == [[Flokkur:Bandarískir blaðamenn]] [[Flokkur:Bandarískir sagnfræðingar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1964]] [[Flokkur:Síður með óyfirfarnar þýðingar]] 8ewuqhlye2if3bjblz0iwhholca087i 0 193096 1981984 2026-10-06T13:20:35Z Salvor 70 Búið til með því að þýða síðuna „[[:en:Special:Redirect/revision/1376037852|Autocracy, Inc.]]“ 1981984 wikitext text/x-wiki Einræði hf.; Einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum er fræðibók eftir [[Anne Applebaum]]. Bókin kom út á ensku árið 2024 .<ref name="Why Is Autocracy Thriving-2024">{{Cite news |date=July 20, 2024 |title=Why Is Autocracy Thriving? Anne Applebaum Says: It's the Economy, Stupid. |url=https://www.nytimes.com/2024/07/20/books/review/autocracy-inc-anne-applebaum.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241010043019/https://www.nytimes.com/2024/07/20/books/review/autocracy-inc-anne-applebaum.html |archive-date=October 10, 2024 |access-date=December 16, 2024 |language=en}}</ref><ref name="Simpson-2024">{{Cite news |last=Simpson |first=John |date=July 17, 2024 |title=Autocracy, Inc. by Anne Applebaum review – the devil you know |url=https://www.theguardian.com/books/article/2024/jul/17/autocracy-inc-by-anne-applebaum-review-the-devil-you-know |access-date=December 16, 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Bókin kom út á íslensku árið 2026 í þýðingu Björns Bjarnasonar hjá bókaútgáfunni Uglu. Bókin fjallar um hvernig einræðisstjórnir sem deila ekki sameiginlegri hugmyndafræði vinna saman að því að auka vald sitt og stjórn gagnvart lýðræðislegum og frjálslyndum ríkjum.<ref name="The Economist">{{Cite news |title=Taking on the global brotherhood of despots |url=https://www.economist.com/culture/2024/07/17/taking-on-the-global-brotherhood-of-despots |access-date=December 16, 2024 |work=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> Bókin á rætur að rekja til greinar sem Applebaum birti í tímaritinu The Atlantic: "The Bad Guys Are Winning".'''<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=November 15, 2021 |title=The Bad Guys Are Winning |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2021/12/the-autocrats-are-winning/620526/ |access-date=December 16, 2024 |work=The Atlantic |language=en |issn=2151-9463}}</ref><ref name="Zhu-2024">{{Cite web|url=https://www.thetimes.com/culture/books/article/autocracy-inc-dictators-who-want-to-run-world-anne-applebaum-review-pzcwhjf99|title=Autocracy, Inc by Anne Applebaum review – why the bad guys are winning|last=Zhu|first=Yuan Yi|date=July 25, 2024|website=thetimes.com|language=en|access-date=December 16, 2024}}</ref>''' Bókin var tilnefnd sem ein af "Books of the Year" af tímaritinu The Economist.<ref name="The Economist-2">{{Cite news |title=The best books of 2024, as chosen by The Economist |url=https://www.economist.com/culture/2024/11/22/the-best-books-of-2024-as-chosen-by-the-economist |access-date=December 16, 2024 |work=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> == Samantekt == Bókin lýsir tengslum einræðisstjórna á 21. öldinni, sem eru ekki lengur byggðar á sameiginlegri hugmyndafræði heldur á rányrkju og einhliða einbeitni til að varðveita persónulega auð sinn og völd".<ref name="Green-2024">{{Cite news |last=Green |first=Lloyd |date=July 27, 2024 |title=Autocracy, Inc review – fears for liberalism and democracy |url=https://www.theguardian.com/books/article/2024/jul/27/utocracy-inc-review-anne-applebaum |access-date=December 16, 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Þessi net einræðisríkja, þar á meðal [[Rússland]], [[Kína]], [[Íran|Íslamska lýðveldið Íran]], [[Venesúela]] og fleiri, nota alþjóðlegt efnahagskerfi og persónuleg tengsl til að styðja hvert annað við að viðhalda persónulegum auði sínum og halda fólki sínu kúguðu.<ref name="Zhu-2024" /> Höfundurinn kannar hvernig þessi einræðisríki vinna saman á nokkrum lykilvsviðum: áróður og stjórnun fjölmiðla, vopnaviðskipti og tækni og [[peningaþvætti]]. 0qg5wc3pv8f8cdabh5uaszakajkegz2 1981985 1981984 2026-10-06T13:24:12Z Salvor 70 1981985 wikitext text/x-wiki '''Einræði hf.; Einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum''' er fræðibók eftir [[Anne Applebaum]]. Bókin kom út á ensku árið 2024 .<ref name="Why Is Autocracy Thriving-2024">{{Cite news |date=July 20, 2024 |title=Why Is Autocracy Thriving? Anne Applebaum Says: It's the Economy, Stupid. |url=https://www.nytimes.com/2024/07/20/books/review/autocracy-inc-anne-applebaum.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241010043019/https://www.nytimes.com/2024/07/20/books/review/autocracy-inc-anne-applebaum.html |archive-date=October 10, 2024 |access-date=December 16, 2024 |language=en}}</ref><ref name="Simpson-2024">{{Cite news |last=Simpson |first=John |date=July 17, 2024 |title=Autocracy, Inc. by Anne Applebaum review – the devil you know |url=https://www.theguardian.com/books/article/2024/jul/17/autocracy-inc-by-anne-applebaum-review-the-devil-you-know |access-date=December 16, 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Bókin kom út á íslensku árið [[2026]] í þýðingu [[Björn Bjarnason (f. 1944)|Björns Bjarnasonar]] hjá bókaútgáfunni Uglu. Bókin fjallar um hvernig [[Einræðisstjórn|einræðisstjórnir]] sem deila ekki sameiginlegri hugmyndafræði vinna saman að því að auka vald sitt og stjórn gagnvart lýðræðislegum og frjálslyndum ríkjum.<ref name="The Economist">{{Cite news |title=Taking on the global brotherhood of despots |url=https://www.economist.com/culture/2024/07/17/taking-on-the-global-brotherhood-of-despots |access-date=December 16, 2024 |work=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> Bókin á upphaf að rekja til greinar sem Applebaum birti í tímaritinu The Atlantic: "The Bad Guys Are Winning".'''<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=November 15, 2021 |title=The Bad Guys Are Winning |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2021/12/the-autocrats-are-winning/620526/ |access-date=December 16, 2024 |work=The Atlantic |language=en |issn=2151-9463}}</ref><ref name="Zhu-2024">{{Cite web|url=https://www.thetimes.com/culture/books/article/autocracy-inc-dictators-who-want-to-run-world-anne-applebaum-review-pzcwhjf99|title=Autocracy, Inc by Anne Applebaum review – why the bad guys are winning|last=Zhu|first=Yuan Yi|date=July 25, 2024|website=thetimes.com|language=en|access-date=December 16, 2024}}</ref>''' Bókin var tilnefnd sem ein af "Books of the Year" af tímaritinu The Economist.<ref name="The Economist-2">{{Cite news |title=The best books of 2024, as chosen by The Economist |url=https://www.economist.com/culture/2024/11/22/the-best-books-of-2024-as-chosen-by-the-economist |access-date=December 16, 2024 |work=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> == Samantekt == Bókin lýsir tengslum einræðisstjórna á 21. öldinni, sem eru ekki lengur byggðar á sameiginlegri hugmyndafræði heldur á rányrkju og einhliða einbeitni til að varðveita persónulega auð sinn og völd".<ref name="Green-2024">{{Cite news |last=Green |first=Lloyd |date=July 27, 2024 |title=Autocracy, Inc review – fears for liberalism and democracy |url=https://www.theguardian.com/books/article/2024/jul/27/utocracy-inc-review-anne-applebaum |access-date=December 16, 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Þessi net einræðisríkja, þar á meðal [[Rússland|Rússlands]], [[Kína]], [[Íran|Íslamska lýðveldins í Íran]], [[Venesúela]] og fleiri, nota alþjóðlegt efnahagskerfi og persónuleg tengsl til að styðja hvert annað við að viðhalda persónulegum auði sínum og halda fólki sínu kúguðu.<ref name="Zhu-2024" /> Höfundurinn kannar hvernig þessi einræðisríki vinna saman á nokkrum lykilsviðum: áróður og stjórnun fjölmiðla, vopnaviðskipti og tækni og [[peningaþvætti]]. 4xjdsipbg39knofhx0jatv3s5670q8y 1981986 1981985 2026-10-06T13:24:35Z Salvor 70 1981986 wikitext text/x-wiki '''Einræði hf.; Einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum''' er fræðibók eftir [[Anne Applebaum]]. Bókin kom út á ensku árið 2024 .<ref name="Why Is Autocracy Thriving-2024">{{Cite news |date=July 20, 2024 |title=Why Is Autocracy Thriving? Anne Applebaum Says: It's the Economy, Stupid. |url=https://www.nytimes.com/2024/07/20/books/review/autocracy-inc-anne-applebaum.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241010043019/https://www.nytimes.com/2024/07/20/books/review/autocracy-inc-anne-applebaum.html |archive-date=October 10, 2024 |access-date=December 16, 2024 |language=en}}</ref><ref name="Simpson-2024">{{Cite news |last=Simpson |first=John |date=July 17, 2024 |title=Autocracy, Inc. by Anne Applebaum review – the devil you know |url=https://www.theguardian.com/books/article/2024/jul/17/autocracy-inc-by-anne-applebaum-review-the-devil-you-know |access-date=December 16, 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Bókin kom út á íslensku árið [[2026]] í þýðingu [[Björn Bjarnason (f. 1944)|Björns Bjarnasonar]] hjá bókaútgáfunni Uglu. Bókin fjallar um hvernig [[Einræðisstjórn|einræðisstjórnir]] sem deila ekki sameiginlegri hugmyndafræði vinna saman að því að auka vald sitt og stjórn gagnvart lýðræðislegum og frjálslyndum ríkjum.<ref name="The Economist">{{Cite news |title=Taking on the global brotherhood of despots |url=https://www.economist.com/culture/2024/07/17/taking-on-the-global-brotherhood-of-despots |access-date=December 16, 2024 |work=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> Bókin á upphaf að rekja til greinar sem Applebaum birti í tímaritinu The Atlantic: "The Bad Guys Are Winning".'''<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=November 15, 2021 |title=The Bad Guys Are Winning |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2021/12/the-autocrats-are-winning/620526/ |access-date=December 16, 2024 |work=The Atlantic |language=en |issn=2151-9463}}</ref><ref name="Zhu-2024">{{Cite web|url=https://www.thetimes.com/culture/books/article/autocracy-inc-dictators-who-want-to-run-world-anne-applebaum-review-pzcwhjf99|title=Autocracy, Inc by Anne Applebaum review – why the bad guys are winning|last=Zhu|first=Yuan Yi|date=July 25, 2024|website=thetimes.com|language=en|access-date=December 16, 2024}}</ref>''' Bókin var tilnefnd sem ein af "Books of the Year" af tímaritinu The Economist.<ref name="The Economist-2">{{Cite news |title=The best books of 2024, as chosen by The Economist |url=https://www.economist.com/culture/2024/11/22/the-best-books-of-2024-as-chosen-by-the-economist |access-date=December 16, 2024 |work=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> == Samantekt == Bókin lýsir tengslum einræðisstjórna á 21. öldinni, sem eru ekki lengur byggðar á sameiginlegri hugmyndafræði heldur á rányrkju og einhliða einbeitni til að varðveita persónulega auð sinn og völd".<ref name="Green-2024">{{Cite news |last=Green |first=Lloyd |date=July 27, 2024 |title=Autocracy, Inc review – fears for liberalism and democracy |url=https://www.theguardian.com/books/article/2024/jul/27/utocracy-inc-review-anne-applebaum |access-date=December 16, 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Þessi net einræðisríkja, þar á meðal [[Rússland|Rússlands]], [[Kína]], [[Íran|Íslamska lýðveldins í Íran]], [[Venesúela]] og fleiri, nota alþjóðlegt efnahagskerfi og persónuleg tengsl til að styðja hvert annað við að viðhalda persónulegum auði sínum og halda fólki sínu kúguðu.<ref name="Zhu-2024" /> Höfundurinn kannar hvernig þessi einræðisríki vinna saman á nokkrum lykilsviðum: áróður og stjórnun fjölmiðla, vopnaviðskipti og tækni og [[peningaþvætti]]. == Tilvísanir == ponviyi8d39kwh6fb66mpih08y72cs9 1981987 1981986 2026-10-06T13:27:36Z Salvor 70 bæta inn heimild 1981987 wikitext text/x-wiki '''Einræði hf.; Einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum''' er fræðibók eftir [[Anne Applebaum]]. Bókin kom út á ensku árið 2024 .<ref name="Why Is Autocracy Thriving-2024">{{Cite news |date=July 20, 2024 |title=Why Is Autocracy Thriving? Anne Applebaum Says: It's the Economy, Stupid. |url=https://www.nytimes.com/2024/07/20/books/review/autocracy-inc-anne-applebaum.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241010043019/https://www.nytimes.com/2024/07/20/books/review/autocracy-inc-anne-applebaum.html |archive-date=October 10, 2024 |access-date=December 16, 2024 |language=en}}</ref><ref name="Simpson-2024">{{Cite news |last=Simpson |first=John |date=July 17, 2024 |title=Autocracy, Inc. by Anne Applebaum review – the devil you know |url=https://www.theguardian.com/books/article/2024/jul/17/autocracy-inc-by-anne-applebaum-review-the-devil-you-know |access-date=December 16, 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Bókin kom út á íslensku árið [[2026]] í þýðingu [[Björn Bjarnason (f. 1944)|Björns Bjarnasonar]] hjá bókaútgáfunni Uglu. <ref>[https://www.bokatidindi.is/bok/einraedi-hf-16032 Applebaum, A., Björn Bjarnason, & Ugla  útgefandi. (2026). ''Einræði hf. : einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum''. Ugla. Bókatíðindi 2026]</ref>Bókin fjallar um hvernig [[Einræðisstjórn|einræðisstjórnir]] sem deila ekki sameiginlegri hugmyndafræði vinna saman að því að auka vald sitt og stjórn gagnvart lýðræðislegum og frjálslyndum ríkjum.<ref name="The Economist">{{Cite news |title=Taking on the global brotherhood of despots |url=https://www.economist.com/culture/2024/07/17/taking-on-the-global-brotherhood-of-despots |access-date=December 16, 2024 |work=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> Bókin á upphaf að rekja til greinar sem Applebaum birti í tímaritinu The Atlantic: "The Bad Guys Are Winning".'''<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=November 15, 2021 |title=The Bad Guys Are Winning |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2021/12/the-autocrats-are-winning/620526/ |access-date=December 16, 2024 |work=The Atlantic |language=en |issn=2151-9463}}</ref><ref name="Zhu-2024">{{Cite web|url=https://www.thetimes.com/culture/books/article/autocracy-inc-dictators-who-want-to-run-world-anne-applebaum-review-pzcwhjf99|title=Autocracy, Inc by Anne Applebaum review – why the bad guys are winning|last=Zhu|first=Yuan Yi|date=July 25, 2024|website=thetimes.com|language=en|access-date=December 16, 2024}}</ref>''' Bókin var tilnefnd sem ein af "Books of the Year" af tímaritinu The Economist.<ref name="The Economist-2">{{Cite news |title=The best books of 2024, as chosen by The Economist |url=https://www.economist.com/culture/2024/11/22/the-best-books-of-2024-as-chosen-by-the-economist |access-date=December 16, 2024 |work=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> == Samantekt == Bókin lýsir tengslum einræðisstjórna á 21. öldinni, sem eru ekki lengur byggðar á sameiginlegri hugmyndafræði heldur á rányrkju og einhliða einbeitni til að varðveita persónulega auð sinn og völd".<ref name="Green-2024">{{Cite news |last=Green |first=Lloyd |date=July 27, 2024 |title=Autocracy, Inc review – fears for liberalism and democracy |url=https://www.theguardian.com/books/article/2024/jul/27/utocracy-inc-review-anne-applebaum |access-date=December 16, 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Þessi net einræðisríkja, þar á meðal [[Rússland|Rússlands]], [[Kína]], [[Íran|Íslamska lýðveldins í Íran]], [[Venesúela]] og fleiri, nota alþjóðlegt efnahagskerfi og persónuleg tengsl til að styðja hvert annað við að viðhalda persónulegum auði sínum og halda fólki sínu kúguðu.<ref name="Zhu-2024" /> Höfundurinn kannar hvernig þessi einræðisríki vinna saman á nokkrum lykilsviðum: áróður og stjórnun fjölmiðla, vopnaviðskipti og tækni og [[peningaþvætti]]. == Tilvísanir == l6k69klcnyw171keq6gg9b37wcno8c2 1982003 1981987 2026-10-06T15:34:28Z TKSnaevarr 53243 1982003 wikitext text/x-wiki '''Einræði hf.; Einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum''' er fræðibók eftir [[Anne Applebaum]]. Bókin kom út á ensku árið 2024 .<ref name="Why Is Autocracy Thriving-2024">{{Cite news |date=July 20, 2024 |title=Why Is Autocracy Thriving? Anne Applebaum Says: It's the Economy, Stupid. |url=https://www.nytimes.com/2024/07/20/books/review/autocracy-inc-anne-applebaum.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241010043019/https://www.nytimes.com/2024/07/20/books/review/autocracy-inc-anne-applebaum.html |archive-date=October 10, 2024 |access-date=December 16, 2024 |language=en}}</ref><ref name="Simpson-2024">{{Cite news |last=Simpson |first=John |date=July 17, 2024 |title=Autocracy, Inc. by Anne Applebaum review – the devil you know |url=https://www.theguardian.com/books/article/2024/jul/17/autocracy-inc-by-anne-applebaum-review-the-devil-you-know |access-date=December 16, 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Bókin kom út á íslensku árið [[2026]] í þýðingu [[Björn Bjarnason (f. 1944)|Björns Bjarnasonar]] hjá bókaútgáfunni Uglu. <ref>[https://www.bokatidindi.is/bok/einraedi-hf-16032 Applebaum, A., Björn Bjarnason, & Ugla  útgefandi. (2026). ''Einræði hf. : einræðisherrarnir sem vilja stjórna heiminum''. Ugla. Bókatíðindi 2026]</ref>Bókin fjallar um hvernig [[Einræðisstjórn|einræðisstjórnir]] sem deila ekki sameiginlegri hugmyndafræði vinna saman að því að auka vald sitt og stjórn gagnvart lýðræðislegum og frjálslyndum ríkjum.<ref name="The Economist">{{Cite news |title=Taking on the global brotherhood of despots |url=https://www.economist.com/culture/2024/07/17/taking-on-the-global-brotherhood-of-despots |access-date=December 16, 2024 |work=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> Bókin á upphaf að rekja til greinar sem Applebaum birti í tímaritinu The Atlantic: "The Bad Guys Are Winning".'''<ref>{{Cite news |last=Applebaum |first=Anne |date=November 15, 2021 |title=The Bad Guys Are Winning |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2021/12/the-autocrats-are-winning/620526/ |access-date=December 16, 2024 |work=The Atlantic |language=en |issn=2151-9463}}</ref><ref name="Zhu-2024">{{Cite web|url=https://www.thetimes.com/culture/books/article/autocracy-inc-dictators-who-want-to-run-world-anne-applebaum-review-pzcwhjf99|title=Autocracy, Inc by Anne Applebaum review – why the bad guys are winning|last=Zhu|first=Yuan Yi|date=July 25, 2024|website=thetimes.com|language=en|access-date=December 16, 2024}}</ref>''' Bókin var tilnefnd sem ein af "Books of the Year" af tímaritinu The Economist.<ref name="The Economist-2">{{Cite news |title=The best books of 2024, as chosen by The Economist |url=https://www.economist.com/culture/2024/11/22/the-best-books-of-2024-as-chosen-by-the-economist |access-date=December 16, 2024 |work=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> == Samantekt == Bókin lýsir tengslum einræðisstjórna á 21. öldinni, sem eru ekki lengur byggðar á sameiginlegri hugmyndafræði heldur á rányrkju og einhliða einbeitni til að varðveita persónulega auð sinn og völd".<ref name="Green-2024">{{Cite news |last=Green |first=Lloyd |date=July 27, 2024 |title=Autocracy, Inc review – fears for liberalism and democracy |url=https://www.theguardian.com/books/article/2024/jul/27/utocracy-inc-review-anne-applebaum |access-date=December 16, 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Þessi net einræðisríkja, þar á meðal [[Rússland|Rússlands]], [[Kína]], [[Íran|Íslamska lýðveldins í Íran]], [[Venesúela]] og fleiri, nota alþjóðlegt efnahagskerfi og persónuleg tengsl til að styðja hvert annað við að viðhalda persónulegum auði sínum og halda fólki sínu kúguðu.<ref name="Zhu-2024" /> Höfundurinn kannar hvernig þessi einræðisríki vinna saman á nokkrum lykilsviðum: áróður og stjórnun fjölmiðla, vopnaviðskipti og tækni og [[peningaþvætti]]. == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Bókaárið 2024]] fcujri2omu8o8t8p8ela1hnw0nubbzw 0 193097 1982012 2026-10-06T16:56:05Z Salvor 70 Búið til með því að þýða síðuna „[[:en:Special:Redirect/revision/1365763075|The New York Review of Books]]“ 1982012 wikitext text/x-wiki   '''''The New York Review of Books''''' (eða '''''NYREV''''' eða '''''NYRB''''') er tímarit á ensku sem kemur út tvisvar í mánuði.<ref>Normally, it is published 20 times a year, with only one issue in each of January, July, August and September. See Tucker, Neely. [https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/the-new-york-review-of-books-turns-50/2013/11/06/5e031f64-4703-11e3-a196-3544a03c2351_story.html "''The New York Review of Books turns 50''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728131445/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/the-new-york-review-of-books-turns-50/2013/11/06/5e031f64-4703-11e3-a196-3544a03c2351_story.html|date=July 28, 2018}}, ''[[The Washington Post]]'', November 6, 2013</ref> Tímaritið var stofnað árið 1963. Í tímaritinu eru greinar um bókmenntir, menningu, hagfræði, vísindi og málefni samtímans. Bókin var gefin út í New York borg og er innblásin af þeirri hugmynd að umræða um mikilvægar bækur sé ómissandi bókmenntaverkefni. Tímaritið inniheldur langa og ítarlega ritdóma og greinarr, oft eftir þekkta rithöfunda og einnið frumsamin ljóð og einnig hefur bréfa- og einkamáladálka. Árið 1979 stofnaði tímaritið London Review of Books, sem varð fljótlega sjálfstætt. Árið 1990 stofnaði fyrirtækið ítalska útgáfu, la ''Rivista dei Libri'', sem var gefin út til ársins 2010. The Review rekur einnig bókaútgáfudeild, sem stofnuð árið 1999 og kallast New York Review Books. Sú deild gefur út endurprentanir klassískra bóka, auk ritsafna og barnabóka. 7sm7pidb1su7p13nhl9n652y0lwb21l 1982013 1982012 2026-10-06T16:57:17Z Salvor 70 1982013 wikitext text/x-wiki  '''''The New York Review of Books''''' (eða '''''NYREV''''' eða '''''NYRB''''') er tímarit á ensku sem kemur út tvisvar í mánuði.<ref>Normally, it is published 20 times a year, with only one issue in each of January, July, August and September. See Tucker, Neely. [https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/the-new-york-review-of-books-turns-50/2013/11/06/5e031f64-4703-11e3-a196-3544a03c2351_story.html "''The New York Review of Books turns 50''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728131445/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/the-new-york-review-of-books-turns-50/2013/11/06/5e031f64-4703-11e3-a196-3544a03c2351_story.html|date=July 28, 2018}}, ''[[The Washington Post]]'', November 6, 2013</ref> Tímaritið var stofnað árið 1963. Í tímaritinu eru greinar um bókmenntir, menningu, hagfræði, vísindi og málefni samtímans. Bókin var gefin út í New York borg og er innblásin af þeirri hugmynd að umræða um mikilvægar bækur sé ómissandi bókmenntaverkefni. Tímaritið inniheldur langa og ítarlega ritdóma og greinar, oft eftir þekkta rithöfunda og einnið frumsamin ljóð og einnig hefur bréfa- og einkamáladálka. Árið 1979 stofnaði tímaritið London Review of Books, sem varð fljótlega sjálfstætt. Árið 1990 stofnaði fyrirtækið ítalska útgáfu, la ''Rivista dei Libri'', sem var gefin út til ársins 2010. The Review rekur einnig bókaútgáfudeild, sem stofnuð árið 1999 og kallast New York Review Books. Sú deild gefur út endurprentanir klassískra bóka, auk ritsafna og barnabóka. == Tilvísanir == 59re0vn2pujrnr5evzsx65yb5qv8n34 1982015 1982013 2026-10-06T17:02:08Z Salvor 70 1982015 wikitext text/x-wiki  '''''The New York Review of Books''''' (eða '''''NYREV''''' eða '''''NYRB''''') er þekkt bókmenntatímarit á ensku sem kemur út tvisvar í mánuði.<ref>Normally, it is published 20 times a year, with only one issue in each of January, July, August and September. See Tucker, Neely. [https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/the-new-york-review-of-books-turns-50/2013/11/06/5e031f64-4703-11e3-a196-3544a03c2351_story.html "''The New York Review of Books turns 50''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728131445/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/the-new-york-review-of-books-turns-50/2013/11/06/5e031f64-4703-11e3-a196-3544a03c2351_story.html|date=July 28, 2018}}, ''[[The Washington Post]]'', November 6, 2013</ref> Tímaritið var stofnað árið [[1967|1963]]. Í tímaritinu eru greinar um bókmenntir, menningu, hagfræði, vísindi og málefni samtímans. Tímarritið er gefið út í [[New York-borg|New York]] borg og byggir á þeirri hugmynd að umræða um mikilvægar bækur sé mikilvæg menningarstarfsemi. Tímaritið inniheldur langa og ítarlega ritdóma og greinar, oft eftir þekkta rithöfunda en einnig frumsamin ljóð og í því eru einnig bréfa- og einkamáladálkar. Árið 1979 stofnaði tímaritið London Review of Books, sem varð fljótlega sjálfstætt. Árið 1990 stofnaði fyrirtækið ítalska útgáfu, la ''Rivista dei Libri'', sem var gefin út til ársins 2010. The Review rekur einnig bókaútgáfudeild, sem stofnuð árið 1999 og kallast New York Review Books. Sú deild gefur út endurprentanir klassískra bóka, auk ritsafna og barnabóka. == Tilvísanir == 03h7oblh0dtn4q6sldfvwsrs7ztn1wx 14 193098 1982026 2026-10-06T17:41:52Z Berserkur 10188 Bjó til síðu með „[[Flokkur:1397]] [[Flokkur:Stofnað á 14. öld]]“ 1982026 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:1397]] [[Flokkur:Stofnað á 14. öld]] j2d2vyuwp1pkmqdgwxttc8oxgvhzbfv 14 193099 1982027 2026-10-06T17:43:04Z Berserkur 10188 Bjó til síðu með „[[Flokkur:1523]] [[Flokkur:Lagt niður á 16. öld]]“ 1982027 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:1523]] [[Flokkur:Lagt niður á 16. öld]] lnofn8tvgb7eag5p2lhxqr91og37zuz 0 193100 1982029 2026-10-06T18:01:00Z Salvor 70 Búið til með því að þýða síðuna „[[:en:Special:Redirect/revision/1377116221|The Economist]]“ 1982029 wikitext text/x-wiki   The Economist er breskt fréttatímarit og tímarit um samtímamálefni. Tímaritið kemur út vikulega á prentútgáfu og daglega á stafrænu formi. Það birtir umfjallanir um efnahagsmál, viðskipti, heimshlutastjórnmál, tækni og menningu.<ref name="Somaiya-2015">{{Cite news |last=Somaiya |first=Ravi |date=4 August 2015 |title=Up for Sale, The Economist Is Unlikely to Alter Its Voice |url=https://www.nytimes.com/2015/08/05/business/media/a-sale-of-the-economist-is-unlikely-to-change-its-voice.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411065437/https://www.nytimes.com/2015/08/05/business/media/a-sale-of-the-economist-is-unlikely-to-change-its-voice.html |archive-date=11 April 2020 |access-date=11 April 2020 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Tímaritið er að mestu leyti skrifað og gefin út í [[London]],<ref name="peters">{{Cite news |last=Peters |first=Jeremy W. |date=8 August 2010 |title=''The Economist'' Tends Its Sophisticate Garden |url=https://www.nytimes.com/2010/08/09/business/media/09economist.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614173806/https://www.nytimes.com/2010/08/09/business/media/09economist.html |archive-date=14 June 2020 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}</ref> en hefur ritstjórnarskrifstofur í Bandaríkjunum og í helstu borgum í meginlandi Evrópu, Asíu og Mið-Austurlöndum.<ref name="isnewspaper">{{Cite news |last=Bloomgarden-Smoke |first=Kara |date=2 September 2013 |title=''The Economist'' Is a Newspaper, Even Though It Doesn't Look Like One |url=https://observer.com/2013/09/the-economist-is-a-newspaper-even-though-it-doesnt-look-like-one/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809041749/https://observer.com/2013/09/the-economist-is-a-newspaper-even-though-it-doesnt-look-like-one/ |archive-date=9 August 2020 |work=[[The Observer]]}}</ref><ref name="peters" /> Í tímaritinu er lögð áhersla á blaðamennsku sem studd er t gögnum og áhersla lögð á greina og túlka fréttir. The Economist var stofnað árið 1843 og í fyrstu sá skoski hagfræðingurinn James Wilson um dreifingu þess í því augnamiði að safna stuðningi við að afnema breska kornlögin (1815-1846) en það var kerfi innflutningstolla. Með tímanum varð umfjöllun víðfeðmari og blaðið fór að fjalla um stjórnmál almennt og málefni líðandi stundar, viðskipti og bresk stjórnmál. Um miðja og síðari hluta á 20. öld breyttist útlit tímaritsins og inntak, það komu lesendabréf, skopmyndir tengdar stjórnmálum, aðalgreinar, sérstakar skýrslur, listræn gagnrýni, bókmennta- og tækniþættir og blaðið varð ríkulega myndskreytt. <ref name="FrostWeingarten2017">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7rGhDgAAQBAJ&pg=PA27|title=The Broadview Guide to Writing: A Handbook for Students|last=Frost|first=Corey|last2=Weingarten|first2=Karen|last3=Babington|first3=Doug|last4=LePan|first4=Don|last5=Okun|first5=Maureen|date=30 May 2017|publisher=[[Broadview Press]]|isbn=978-1-55481-313-1|edition=6th|pages=27–|access-date=9 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629112957/https://books.google.com/books?id=7rGhDgAAQBAJ&pg=PA27|archive-date=29 June 2023}}</ref> Ritstjórnarstefna The Economist snýst aðallega um [[Klassísk frjálslyndisstefna|klassískt]], félagsleg og einkum efnahagslega frjálsræði. Blaðið hefur stutt róttæka miðstýringu, stuðlað að stefnu og ríkisstjórnum sem viðhalda miðstýrðri stjórnmálum. Blaðið berst venjulega fyrir efnahagslegri frjálsræði, einkum frjálsum mörkuðum, frjálsum viðskiptum, frelsi í innflytjendamálum , afnámi reglugerða og alþjóðavæðingu. Áskrift að blaðinu er dýr og ritstíll er talinn þannig að blaðið er talið höfða til hátekjuhópa. <ref name="peters" /><ref>{{Cite web|url=https://www.thedrum.com/opinion/2019/01/31/why-the-economist-swapped-its-famous-elitist-marketing-emotional-messaging|title=Why The Economist swapped its famous elitist marketing for emotional messaging|last=Burnell|first=Ian|date=31 January 2019|website=The Drum|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809015245/https://www.thedrum.com/opinion/2019/01/31/why-the-economist-swapped-its-famous-elitist-marketing-emotional-messaging|archive-date=9 August 2020|access-date=11 March 2020}}</ref> Blaðið telur marga lesendur sína vera áhrifafólk í viðskiptum og stefnumótun.<ref>{{Cite web|url=https://www.gatesnotes.com/Where-Can-I-Get-Unbiased-News|title=Where can I get unbiased news?|last=Gates|first=Bill|date=8 March 2010|website=GatesNotes - the blog of Bill Gates|publisher=2024 The Gates Notes LLC|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410193000/https://www.gatesnotes.com/Where-Can-I-Get-Unbiased-News|archive-date=10 April 2024|access-date=3 April 2024}}</ref> 91zy3jun55gwj0i8qn5b27ssdjnwi0v 1982030 1982029 2026-10-06T18:02:18Z Salvor 70 Salvor færði [[T he Economist]] á [[The Economist]]: Stafsetningarvilla í titli 1982029 wikitext text/x-wiki   The Economist er breskt fréttatímarit og tímarit um samtímamálefni. Tímaritið kemur út vikulega á prentútgáfu og daglega á stafrænu formi. Það birtir umfjallanir um efnahagsmál, viðskipti, heimshlutastjórnmál, tækni og menningu.<ref name="Somaiya-2015">{{Cite news |last=Somaiya |first=Ravi |date=4 August 2015 |title=Up for Sale, The Economist Is Unlikely to Alter Its Voice |url=https://www.nytimes.com/2015/08/05/business/media/a-sale-of-the-economist-is-unlikely-to-change-its-voice.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411065437/https://www.nytimes.com/2015/08/05/business/media/a-sale-of-the-economist-is-unlikely-to-change-its-voice.html |archive-date=11 April 2020 |access-date=11 April 2020 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Tímaritið er að mestu leyti skrifað og gefin út í [[London]],<ref name="peters">{{Cite news |last=Peters |first=Jeremy W. |date=8 August 2010 |title=''The Economist'' Tends Its Sophisticate Garden |url=https://www.nytimes.com/2010/08/09/business/media/09economist.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614173806/https://www.nytimes.com/2010/08/09/business/media/09economist.html |archive-date=14 June 2020 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}</ref> en hefur ritstjórnarskrifstofur í Bandaríkjunum og í helstu borgum í meginlandi Evrópu, Asíu og Mið-Austurlöndum.<ref name="isnewspaper">{{Cite news |last=Bloomgarden-Smoke |first=Kara |date=2 September 2013 |title=''The Economist'' Is a Newspaper, Even Though It Doesn't Look Like One |url=https://observer.com/2013/09/the-economist-is-a-newspaper-even-though-it-doesnt-look-like-one/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809041749/https://observer.com/2013/09/the-economist-is-a-newspaper-even-though-it-doesnt-look-like-one/ |archive-date=9 August 2020 |work=[[The Observer]]}}</ref><ref name="peters" /> Í tímaritinu er lögð áhersla á blaðamennsku sem studd er t gögnum og áhersla lögð á greina og túlka fréttir. The Economist var stofnað árið 1843 og í fyrstu sá skoski hagfræðingurinn James Wilson um dreifingu þess í því augnamiði að safna stuðningi við að afnema breska kornlögin (1815-1846) en það var kerfi innflutningstolla. Með tímanum varð umfjöllun víðfeðmari og blaðið fór að fjalla um stjórnmál almennt og málefni líðandi stundar, viðskipti og bresk stjórnmál. Um miðja og síðari hluta á 20. öld breyttist útlit tímaritsins og inntak, það komu lesendabréf, skopmyndir tengdar stjórnmálum, aðalgreinar, sérstakar skýrslur, listræn gagnrýni, bókmennta- og tækniþættir og blaðið varð ríkulega myndskreytt. <ref name="FrostWeingarten2017">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7rGhDgAAQBAJ&pg=PA27|title=The Broadview Guide to Writing: A Handbook for Students|last=Frost|first=Corey|last2=Weingarten|first2=Karen|last3=Babington|first3=Doug|last4=LePan|first4=Don|last5=Okun|first5=Maureen|date=30 May 2017|publisher=[[Broadview Press]]|isbn=978-1-55481-313-1|edition=6th|pages=27–|access-date=9 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629112957/https://books.google.com/books?id=7rGhDgAAQBAJ&pg=PA27|archive-date=29 June 2023}}</ref> Ritstjórnarstefna The Economist snýst aðallega um [[Klassísk frjálslyndisstefna|klassískt]], félagsleg og einkum efnahagslega frjálsræði. Blaðið hefur stutt róttæka miðstýringu, stuðlað að stefnu og ríkisstjórnum sem viðhalda miðstýrðri stjórnmálum. Blaðið berst venjulega fyrir efnahagslegri frjálsræði, einkum frjálsum mörkuðum, frjálsum viðskiptum, frelsi í innflytjendamálum , afnámi reglugerða og alþjóðavæðingu. Áskrift að blaðinu er dýr og ritstíll er talinn þannig að blaðið er talið höfða til hátekjuhópa. <ref name="peters" /><ref>{{Cite web|url=https://www.thedrum.com/opinion/2019/01/31/why-the-economist-swapped-its-famous-elitist-marketing-emotional-messaging|title=Why The Economist swapped its famous elitist marketing for emotional messaging|last=Burnell|first=Ian|date=31 January 2019|website=The Drum|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809015245/https://www.thedrum.com/opinion/2019/01/31/why-the-economist-swapped-its-famous-elitist-marketing-emotional-messaging|archive-date=9 August 2020|access-date=11 March 2020}}</ref> Blaðið telur marga lesendur sína vera áhrifafólk í viðskiptum og stefnumótun.<ref>{{Cite web|url=https://www.gatesnotes.com/Where-Can-I-Get-Unbiased-News|title=Where can I get unbiased news?|last=Gates|first=Bill|date=8 March 2010|website=GatesNotes - the blog of Bill Gates|publisher=2024 The Gates Notes LLC|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410193000/https://www.gatesnotes.com/Where-Can-I-Get-Unbiased-News|archive-date=10 April 2024|access-date=3 April 2024}}</ref> 91zy3jun55gwj0i8qn5b27ssdjnwi0v 1982032 1982030 2026-10-06T18:03:26Z Salvor 70 1982032 wikitext text/x-wiki The Economist er breskt fréttatímarit og tímarit um samtímamálefni. Tímaritið kemur út vikulega á prentútgáfu og daglega á stafrænu formi. Það birtir umfjallanir um efnahagsmál, viðskipti, heimshlutastjórnmál, tækni og menningu.<ref name="Somaiya-2015">{{Cite news |last=Somaiya |first=Ravi |date=4 August 2015 |title=Up for Sale, The Economist Is Unlikely to Alter Its Voice |url=https://www.nytimes.com/2015/08/05/business/media/a-sale-of-the-economist-is-unlikely-to-change-its-voice.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411065437/https://www.nytimes.com/2015/08/05/business/media/a-sale-of-the-economist-is-unlikely-to-change-its-voice.html |archive-date=11 April 2020 |access-date=11 April 2020 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Tímaritið er að mestu leyti skrifað og gefin út í [[London]],<ref name="peters">{{Cite news |last=Peters |first=Jeremy W. |date=8 August 2010 |title=''The Economist'' Tends Its Sophisticate Garden |url=https://www.nytimes.com/2010/08/09/business/media/09economist.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614173806/https://www.nytimes.com/2010/08/09/business/media/09economist.html |archive-date=14 June 2020 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}</ref> en hefur ritstjórnarskrifstofur í Bandaríkjunum og í helstu borgum í meginlandi Evrópu, Asíu og Mið-Austurlöndum.<ref name="isnewspaper">{{Cite news |last=Bloomgarden-Smoke |first=Kara |date=2 September 2013 |title=''The Economist'' Is a Newspaper, Even Though It Doesn't Look Like One |url=https://observer.com/2013/09/the-economist-is-a-newspaper-even-though-it-doesnt-look-like-one/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809041749/https://observer.com/2013/09/the-economist-is-a-newspaper-even-though-it-doesnt-look-like-one/ |archive-date=9 August 2020 |work=[[The Observer]]}}</ref><ref name="peters" /> Í tímaritinu er lögð áhersla á blaðamennsku sem studd er t gögnum og áhersla lögð á greina og túlka fréttir. The Economist var stofnað árið 1843 og í fyrstu sá skoski hagfræðingurinn James Wilson um dreifingu þess í því augnamiði að safna stuðningi við að afnema breska kornlögin (1815-1846) en það var kerfi innflutningstolla. Með tímanum varð umfjöllun víðfeðmari og blaðið fór að fjalla um stjórnmál almennt og málefni líðandi stundar, viðskipti og bresk stjórnmál. Um miðja og síðari hluta á 20. öld breyttist útlit tímaritsins og inntak, það komu lesendabréf, skopmyndir tengdar stjórnmálum, aðalgreinar, sérstakar skýrslur, listræn gagnrýni, bókmennta- og tækniþættir og blaðið varð ríkulega myndskreytt. <ref name="FrostWeingarten2017">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7rGhDgAAQBAJ&pg=PA27|title=The Broadview Guide to Writing: A Handbook for Students|last=Frost|first=Corey|last2=Weingarten|first2=Karen|last3=Babington|first3=Doug|last4=LePan|first4=Don|last5=Okun|first5=Maureen|date=30 May 2017|publisher=[[Broadview Press]]|isbn=978-1-55481-313-1|edition=6th|pages=27–|access-date=9 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629112957/https://books.google.com/books?id=7rGhDgAAQBAJ&pg=PA27|archive-date=29 June 2023}}</ref> Ritstjórnarstefna The Economist snýst aðallega um [[Klassísk frjálslyndisstefna|klassískt]], félagsleg og einkum efnahagslega frjálsræði. Blaðið hefur stutt róttæka miðstýringu, stuðlað að stefnu og ríkisstjórnum sem viðhalda miðstýrðri stjórnmálum. Blaðið berst venjulega fyrir efnahagslegri frjálsræði, einkum frjálsum mörkuðum, frjálsum viðskiptum, frelsi í innflytjendamálum , afnámi reglugerða og alþjóðavæðingu. Áskrift að blaðinu er dýr og ritstíll er talinn þannig að blaðið er talið höfða til hátekjuhópa. <ref name="peters" /><ref>{{Cite web|url=https://www.thedrum.com/opinion/2019/01/31/why-the-economist-swapped-its-famous-elitist-marketing-emotional-messaging|title=Why The Economist swapped its famous elitist marketing for emotional messaging|last=Burnell|first=Ian|date=31 January 2019|website=The Drum|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809015245/https://www.thedrum.com/opinion/2019/01/31/why-the-economist-swapped-its-famous-elitist-marketing-emotional-messaging|archive-date=9 August 2020|access-date=11 March 2020}}</ref> Blaðið telur marga lesendur sína vera áhrifafólk í viðskiptum og stefnumótun.<ref>{{Cite web|url=https://www.gatesnotes.com/Where-Can-I-Get-Unbiased-News|title=Where can I get unbiased news?|last=Gates|first=Bill|date=8 March 2010|website=GatesNotes - the blog of Bill Gates|publisher=2024 The Gates Notes LLC|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410193000/https://www.gatesnotes.com/Where-Can-I-Get-Unbiased-News|archive-date=10 April 2024|access-date=3 April 2024}}</ref> == Tilvísanir == pkt53sjwt47ihhkxo54se28flmppows 1982034 1982032 2026-10-06T18:11:04Z Salvor 70 tenglar og orðalagsbreytingar 1982034 wikitext text/x-wiki '''The Economist''' er breskt fréttatímarit og tímarit um samtímamálefni. Tímaritið kemur út vikulega á prentútgáfu og daglega á stafrænu formi. Það birtir umfjallanir um efnahagsmál, viðskipti, heimshlutastjórnmál (e. geopolitics) , tækni og menningu.<ref name="Somaiya-2015">{{Cite news |last=Somaiya |first=Ravi |date=4 August 2015 |title=Up for Sale, The Economist Is Unlikely to Alter Its Voice |url=https://www.nytimes.com/2015/08/05/business/media/a-sale-of-the-economist-is-unlikely-to-change-its-voice.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411065437/https://www.nytimes.com/2015/08/05/business/media/a-sale-of-the-economist-is-unlikely-to-change-its-voice.html |archive-date=11 April 2020 |access-date=11 April 2020 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Tímaritið er að mestu leyti skrifað og gefin út í [[London]],<ref name="peters">{{Cite news |last=Peters |first=Jeremy W. |date=8 August 2010 |title=''The Economist'' Tends Its Sophisticate Garden |url=https://www.nytimes.com/2010/08/09/business/media/09economist.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614173806/https://www.nytimes.com/2010/08/09/business/media/09economist.html |archive-date=14 June 2020 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}</ref> en hefur ritstjórnarskrifstofur í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og í helstu borgum í meginlandi [[Evrópa|Evrópu]], [[Asía|Asíu]] og [[Mið-Austurlönd|Mið-Austurlöndum]].<ref name="isnewspaper">{{Cite news |last=Bloomgarden-Smoke |first=Kara |date=2 September 2013 |title=''The Economist'' Is a Newspaper, Even Though It Doesn't Look Like One |url=https://observer.com/2013/09/the-economist-is-a-newspaper-even-though-it-doesnt-look-like-one/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809041749/https://observer.com/2013/09/the-economist-is-a-newspaper-even-though-it-doesnt-look-like-one/ |archive-date=9 August 2020 |work=[[The Observer]]}}</ref><ref name="peters" /> Í tímaritinu er lögð áhersla á blaðamennsku sem studd er gögnum og áhersla lögð á greina og túlka fréttir. The Economist var stofnað árið [[1843]] og í fyrstu sá skoski [[Hagfræðingur|hagfræðingurinn]] James Wilson um dreifingu þess í því augnamiði að safna stuðningi til að afnema [[Bresku kornlögin]] (1815-1846) en það var kerfi innflutningstolla. Með tímanum varð umfjöllun víðfeðmari og blaðið fór að fjalla um stjórnmál almennt og málefni líðandi stundar, viðskipti og bresk stjórnmál. Um miðja og síðari hluta á 20. öld breyttist útlit tímaritsins og inntak, það fóru að birtast lesendabréf, skopmyndir tengdar stjórnmálum, aðalgreinar og ítarlegar umfjallanir, sérstakar skýrslur, listræn gagnrýni, bókmennta- og tækniþættir og blaðið varð ríkulega myndskreytt. <ref name="FrostWeingarten2017">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7rGhDgAAQBAJ&pg=PA27|title=The Broadview Guide to Writing: A Handbook for Students|last=Frost|first=Corey|last2=Weingarten|first2=Karen|last3=Babington|first3=Doug|last4=LePan|first4=Don|last5=Okun|first5=Maureen|date=30 May 2017|publisher=[[Broadview Press]]|isbn=978-1-55481-313-1|edition=6th|pages=27–|access-date=9 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629112957/https://books.google.com/books?id=7rGhDgAAQBAJ&pg=PA27|archive-date=29 June 2023}}</ref> Ritstjórnarstefna The Economist snýst aðallega um [[Klassísk frjálslyndisstefna|klassískt]], félagslegt og einkum efnahagslega frjálsræði. Blaðið hefur stutt róttæka [[Miðstýring|miðstýringu]], stuðlað að stefnu og ríkisstjórnum sem viðhalda miðstýrðum stjórnmálum. Blaðið berst venjulega fyrir efnahagslegri frjálsræði, einkum frjálsum mörkuðum, frjálsum viðskiptum, frelsi í innflytjendamálum , afnámi reglugerða og [[Alþjóðavæðing|alþjóðavæðingu]]. Áskrift að blaðinu er dýr og ritstíll er talinn þannig að blaðið er talið höfða fremur til hátekjuhópa. <ref name="peters" /><ref>{{Cite web|url=https://www.thedrum.com/opinion/2019/01/31/why-the-economist-swapped-its-famous-elitist-marketing-emotional-messaging|title=Why The Economist swapped its famous elitist marketing for emotional messaging|last=Burnell|first=Ian|date=31 January 2019|website=The Drum|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809015245/https://www.thedrum.com/opinion/2019/01/31/why-the-economist-swapped-its-famous-elitist-marketing-emotional-messaging|archive-date=9 August 2020|access-date=11 March 2020}}</ref> Blaðið telur marga lesendur sína vera áhrifafólk í viðskiptum og stefnumótun.<ref>{{Cite web|url=https://www.gatesnotes.com/Where-Can-I-Get-Unbiased-News|title=Where can I get unbiased news?|last=Gates|first=Bill|date=8 March 2010|website=GatesNotes - the blog of Bill Gates|publisher=2024 The Gates Notes LLC|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410193000/https://www.gatesnotes.com/Where-Can-I-Get-Unbiased-News|archive-date=10 April 2024|access-date=3 April 2024}}</ref> == Tilvísanir == czlh7108yxiv2bl4oeytu8u1iz7i6t4 1982035 1982034 2026-10-06T18:37:19Z Berserkur 10188 1982035 wikitext text/x-wiki '''The Economist''' er breskt fréttatímarit og tímarit um samtímamálefni. Tímaritið kemur út vikulega á prentútgáfu og daglega á stafrænu formi. Það birtir umfjallanir um efnahagsmál, viðskipti, heimshlutastjórnmál (e. geopolitics) , tækni og menningu.<ref name="Somaiya-2015">{{Cite news |last=Somaiya |first=Ravi |date=4 August 2015 |title=Up for Sale, The Economist Is Unlikely to Alter Its Voice |url=https://www.nytimes.com/2015/08/05/business/media/a-sale-of-the-economist-is-unlikely-to-change-its-voice.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411065437/https://www.nytimes.com/2015/08/05/business/media/a-sale-of-the-economist-is-unlikely-to-change-its-voice.html |archive-date=11 April 2020 |access-date=11 April 2020 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Tímaritið er að mestu leyti skrifað og gefin út í [[London]],<ref name="peters">{{Cite news |last=Peters |first=Jeremy W. |date=8 August 2010 |title=''The Economist'' Tends Its Sophisticate Garden |url=https://www.nytimes.com/2010/08/09/business/media/09economist.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614173806/https://www.nytimes.com/2010/08/09/business/media/09economist.html |archive-date=14 June 2020 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}</ref> en hefur ritstjórnarskrifstofur í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og í helstu borgum í meginlandi [[Evrópa|Evrópu]], [[Asía|Asíu]] og [[Mið-Austurlönd|Mið-Austurlöndum]].<ref name="isnewspaper">{{Cite news |last=Bloomgarden-Smoke |first=Kara |date=2 September 2013 |title=''The Economist'' Is a Newspaper, Even Though It Doesn't Look Like One |url=https://observer.com/2013/09/the-economist-is-a-newspaper-even-though-it-doesnt-look-like-one/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809041749/https://observer.com/2013/09/the-economist-is-a-newspaper-even-though-it-doesnt-look-like-one/ |archive-date=9 August 2020 |work=[[The Observer]]}}</ref><ref name="peters" /> Í tímaritinu er lögð áhersla á blaðamennsku sem studd er gögnum og áhersla lögð á greina og túlka fréttir. The Economist var stofnað árið [[1843]] og í fyrstu sá skoski [[Hagfræðingur|hagfræðingurinn]] James Wilson um dreifingu þess í því augnamiði að safna stuðningi til að afnema [[Bresku kornlögin]] (1815-1846) en það var kerfi innflutningstolla. Með tímanum varð umfjöllun víðfeðmari og blaðið fór að fjalla um stjórnmál almennt og málefni líðandi stundar, viðskipti og bresk stjórnmál. Um miðja og síðari hluta á 20. öld breyttist útlit tímaritsins og inntak, það fóru að birtast lesendabréf, skopmyndir tengdar stjórnmálum, aðalgreinar og ítarlegar umfjallanir, sérstakar skýrslur, listræn gagnrýni, bókmennta- og tækniþættir og blaðið varð ríkulega myndskreytt. <ref name="FrostWeingarten2017">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7rGhDgAAQBAJ&pg=PA27|title=The Broadview Guide to Writing: A Handbook for Students|last=Frost|first=Corey|last2=Weingarten|first2=Karen|last3=Babington|first3=Doug|last4=LePan|first4=Don|last5=Okun|first5=Maureen|date=30 May 2017|publisher=[[Broadview Press]]|isbn=978-1-55481-313-1|edition=6th|pages=27–|access-date=9 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629112957/https://books.google.com/books?id=7rGhDgAAQBAJ&pg=PA27|archive-date=29 June 2023}}</ref> Ritstjórnarstefna The Economist snýst aðallega um [[Klassísk frjálslyndisstefna|klassískt]], félagslegt og einkum efnahagslega frjálsræði. Blaðið hefur stutt róttæka [[Miðstýring|miðstýringu]], stuðlað að stefnu og ríkisstjórnum sem viðhalda miðstýrðum stjórnmálum. Blaðið berst venjulega fyrir efnahagslegri frjálsræði, einkum frjálsum mörkuðum, frjálsum viðskiptum, frelsi í innflytjendamálum , afnámi reglugerða og [[Alþjóðavæðing|alþjóðavæðingu]]. Áskrift að blaðinu er dýr og ritstíll er talinn þannig að blaðið er talið höfða fremur til hátekjuhópa. <ref name="peters" /><ref>{{Cite web|url=https://www.thedrum.com/opinion/2019/01/31/why-the-economist-swapped-its-famous-elitist-marketing-emotional-messaging|title=Why The Economist swapped its famous elitist marketing for emotional messaging|last=Burnell|first=Ian|date=31 January 2019|website=The Drum|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809015245/https://www.thedrum.com/opinion/2019/01/31/why-the-economist-swapped-its-famous-elitist-marketing-emotional-messaging|archive-date=9 August 2020|access-date=11 March 2020}}</ref> Blaðið telur marga lesendur sína vera áhrifafólk í viðskiptum og stefnumótun.<ref>{{Cite web|url=https://www.gatesnotes.com/Where-Can-I-Get-Unbiased-News|title=Where can I get unbiased news?|last=Gates|first=Bill|date=8 March 2010|website=GatesNotes - the blog of Bill Gates|publisher=2024 The Gates Notes LLC|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410193000/https://www.gatesnotes.com/Where-Can-I-Get-Unbiased-News|archive-date=10 April 2024|access-date=3 April 2024}}</ref> == Tilvísanir == {{s|1843}} [[Flokkur:Bresk fréttatímarit]] bot0gkeo80r02e2rob83pc1jq79wptd 1982049 1982035 2026-10-06T20:52:22Z TKSnaevarr 53243 1982049 wikitext text/x-wiki '''The Economist''' er breskt fréttatímarit og tímarit um samtímamálefni. Tímaritið kemur út vikulega á prentútgáfu og daglega á stafrænu formi. Það birtir umfjallanir um efnahagsmál, viðskipti, heimshlutastjórnmál (e. geopolitics) , tækni og menningu.<ref name="Somaiya-2015">{{Cite news |last=Somaiya |first=Ravi |date=4 August 2015 |title=Up for Sale, The Economist Is Unlikely to Alter Its Voice |url=https://www.nytimes.com/2015/08/05/business/media/a-sale-of-the-economist-is-unlikely-to-change-its-voice.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411065437/https://www.nytimes.com/2015/08/05/business/media/a-sale-of-the-economist-is-unlikely-to-change-its-voice.html |archive-date=11 April 2020 |access-date=11 April 2020 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Tímaritið er að mestu leyti skrifað og gefin út í [[London]],<ref name="peters">{{Cite news |last=Peters |first=Jeremy W. |date=8 August 2010 |title=''The Economist'' Tends Its Sophisticate Garden |url=https://www.nytimes.com/2010/08/09/business/media/09economist.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614173806/https://www.nytimes.com/2010/08/09/business/media/09economist.html |archive-date=14 June 2020 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}</ref> en hefur ritstjórnarskrifstofur í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og í helstu borgum í meginlandi [[Evrópa|Evrópu]], [[Asía|Asíu]] og [[Mið-Austurlönd|Mið-Austurlöndum]].<ref name="isnewspaper">{{Cite news |last=Bloomgarden-Smoke |first=Kara |date=2 September 2013 |title=''The Economist'' Is a Newspaper, Even Though It Doesn't Look Like One |url=https://observer.com/2013/09/the-economist-is-a-newspaper-even-though-it-doesnt-look-like-one/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809041749/https://observer.com/2013/09/the-economist-is-a-newspaper-even-though-it-doesnt-look-like-one/ |archive-date=9 August 2020 |work=[[The Observer]]}}</ref><ref name="peters" /> Í tímaritinu er lögð áhersla á blaðamennsku sem studd er gögnum og áhersla lögð á greina og túlka fréttir. The Economist var stofnað árið [[1843]] og í fyrstu sá skoski [[Hagfræðingur|hagfræðingurinn]] James Wilson um dreifingu þess í því augnamiði að safna stuðningi til að afnema [[Kornlögin|bresku kornlögin]] (1815-1846) en það var kerfi innflutningstolla. Með tímanum varð umfjöllun víðfeðmari og blaðið fór að fjalla um stjórnmál almennt og málefni líðandi stundar, viðskipti og bresk stjórnmál. Um miðja og síðari hluta á 20. öld breyttist útlit tímaritsins og inntak, það fóru að birtast lesendabréf, skopmyndir tengdar stjórnmálum, aðalgreinar og ítarlegar umfjallanir, sérstakar skýrslur, listræn gagnrýni, bókmennta- og tækniþættir og blaðið varð ríkulega myndskreytt. <ref name="FrostWeingarten2017">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7rGhDgAAQBAJ&pg=PA27|title=The Broadview Guide to Writing: A Handbook for Students|last=Frost|first=Corey|last2=Weingarten|first2=Karen|last3=Babington|first3=Doug|last4=LePan|first4=Don|last5=Okun|first5=Maureen|date=30 May 2017|publisher=[[Broadview Press]]|isbn=978-1-55481-313-1|edition=6th|pages=27–|access-date=9 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629112957/https://books.google.com/books?id=7rGhDgAAQBAJ&pg=PA27|archive-date=29 June 2023}}</ref> Ritstjórnarstefna The Economist snýst aðallega um [[Klassísk frjálslyndisstefna|klassískt]], félagslegt og einkum efnahagslega frjálsræði. Blaðið hefur stutt róttæka [[Miðstýring|miðstýringu]], stuðlað að stefnu og ríkisstjórnum sem viðhalda miðstýrðum stjórnmálum. Blaðið berst venjulega fyrir efnahagslegri frjálsræði, einkum frjálsum mörkuðum, frjálsum viðskiptum, frelsi í innflytjendamálum , afnámi reglugerða og [[Alþjóðavæðing|alþjóðavæðingu]]. Áskrift að blaðinu er dýr og ritstíll er talinn þannig að blaðið er talið höfða fremur til hátekjuhópa. <ref name="peters" /><ref>{{Cite web|url=https://www.thedrum.com/opinion/2019/01/31/why-the-economist-swapped-its-famous-elitist-marketing-emotional-messaging|title=Why The Economist swapped its famous elitist marketing for emotional messaging|last=Burnell|first=Ian|date=31 January 2019|website=The Drum|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809015245/https://www.thedrum.com/opinion/2019/01/31/why-the-economist-swapped-its-famous-elitist-marketing-emotional-messaging|archive-date=9 August 2020|access-date=11 March 2020}}</ref> Blaðið telur marga lesendur sína vera áhrifafólk í viðskiptum og stefnumótun.<ref>{{Cite web|url=https://www.gatesnotes.com/Where-Can-I-Get-Unbiased-News|title=Where can I get unbiased news?|last=Gates|first=Bill|date=8 March 2010|website=GatesNotes - the blog of Bill Gates|publisher=2024 The Gates Notes LLC|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410193000/https://www.gatesnotes.com/Where-Can-I-Get-Unbiased-News|archive-date=10 April 2024|access-date=3 April 2024}}</ref> == Tilvísanir == {{s|1843}} [[Flokkur:Bresk fréttatímarit]] 637abjnt4t7glrgawohs1j1qik6g1ui 1982051 1982049 2026-10-06T21:04:28Z Salvor 70 stafsetningarvillur 1982051 wikitext text/x-wiki '''The Economist''' er breskt fréttatímarit og tímarit um samtímamálefni. Tímaritið kemur út vikulega á prentútgáfu og daglega á stafrænu formi. Það birtir umfjallanir um efnahagsmál, viðskipti, heimshlutastjórnmál (e. geopolitics) , tækni og menningu.<ref name="Somaiya-2015">{{Cite news |last=Somaiya |first=Ravi |date=4 August 2015 |title=Up for Sale, The Economist Is Unlikely to Alter Its Voice |url=https://www.nytimes.com/2015/08/05/business/media/a-sale-of-the-economist-is-unlikely-to-change-its-voice.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411065437/https://www.nytimes.com/2015/08/05/business/media/a-sale-of-the-economist-is-unlikely-to-change-its-voice.html |archive-date=11 April 2020 |access-date=11 April 2020 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Tímaritið er að mestu leyti skrifað og gefið út í [[London]],<ref name="peters">{{Cite news |last=Peters |first=Jeremy W. |date=8 August 2010 |title=''The Economist'' Tends Its Sophisticate Garden |url=https://www.nytimes.com/2010/08/09/business/media/09economist.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614173806/https://www.nytimes.com/2010/08/09/business/media/09economist.html |archive-date=14 June 2020 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}</ref> en hefur ritstjórnarskrifstofur í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og í helstu borgum í meginlandi [[Evrópa|Evrópu]], [[Asía|Asíu]] og [[Mið-Austurlönd|Mið-Austurlöndum]].<ref name="isnewspaper">{{Cite news |last=Bloomgarden-Smoke |first=Kara |date=2 September 2013 |title=''The Economist'' Is a Newspaper, Even Though It Doesn't Look Like One |url=https://observer.com/2013/09/the-economist-is-a-newspaper-even-though-it-doesnt-look-like-one/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809041749/https://observer.com/2013/09/the-economist-is-a-newspaper-even-though-it-doesnt-look-like-one/ |archive-date=9 August 2020 |work=[[The Observer]]}}</ref><ref name="peters" /> Í tímaritinu er lögð áhersla á blaðamennsku sem studd er gögnum og áhersla lögð á að greina og túlka fréttir. The Economist var stofnað árið [[1843]] og í fyrstu sá skoski [[Hagfræðingur|hagfræðingurinn]] James Wilson um dreifingu þess í því augnamiði að safna stuðningi til að afnema [[Kornlögin|bresku kornlögin]] (1815-1846) en það var kerfi innflutningstolla. Með tímanum varð umfjöllun víðfeðmari og blaðið fór að fjalla um stjórnmál almennt og málefni líðandi stundar, viðskipti og bresk stjórnmál. Um miðja og síðari hluta á 20. öld breyttist útlit tímaritsins og inntak, það fóru að birtast lesendabréf, skopmyndir tengdar stjórnmálum, aðalgreinar og ítarlegar umfjallanir, sérstakar skýrslur, listræn gagnrýni, bókmennta- og tækniþættir og blaðið varð ríkulega myndskreytt. <ref name="FrostWeingarten2017">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7rGhDgAAQBAJ&pg=PA27|title=The Broadview Guide to Writing: A Handbook for Students|last=Frost|first=Corey|last2=Weingarten|first2=Karen|last3=Babington|first3=Doug|last4=LePan|first4=Don|last5=Okun|first5=Maureen|date=30 May 2017|publisher=[[Broadview Press]]|isbn=978-1-55481-313-1|edition=6th|pages=27–|access-date=9 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629112957/https://books.google.com/books?id=7rGhDgAAQBAJ&pg=PA27|archive-date=29 June 2023}}</ref> Ritstjórnarstefna The Economist snýst aðallega um [[Klassísk frjálslyndisstefna|klassískt]], félagslegt og einkum efnahagslega frjálsræði. Blaðið hefur stutt róttæka [[Miðstýring|miðstýringu]], stuðlað að stefnu og ríkisstjórnum sem viðhalda miðstýrðum stjórnmálum. Blaðið berst venjulega fyrir efnahagslegu frjálsræði, einkum frjálsum mörkuðum, frjálsum viðskiptum, frelsi í innflytjendamálum, afnámi reglugerða og [[Alþjóðavæðing|alþjóðavæðingu]]. Áskrift að blaðinu er dýr og ritstíll er talinn þannig að blaðið er talið höfða fremur til hátekjuhópa. <ref name="peters" /><ref>{{Cite web|url=https://www.thedrum.com/opinion/2019/01/31/why-the-economist-swapped-its-famous-elitist-marketing-emotional-messaging|title=Why The Economist swapped its famous elitist marketing for emotional messaging|last=Burnell|first=Ian|date=31 January 2019|website=The Drum|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809015245/https://www.thedrum.com/opinion/2019/01/31/why-the-economist-swapped-its-famous-elitist-marketing-emotional-messaging|archive-date=9 August 2020|access-date=11 March 2020}}</ref> Blaðið telur enda marga lesendur sína vera áhrifafólk í viðskiptum og stefnumótun.<ref>{{Cite web|url=https://www.gatesnotes.com/Where-Can-I-Get-Unbiased-News|title=Where can I get unbiased news?|last=Gates|first=Bill|date=8 March 2010|website=GatesNotes - the blog of Bill Gates|publisher=2024 The Gates Notes LLC|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410193000/https://www.gatesnotes.com/Where-Can-I-Get-Unbiased-News|archive-date=10 April 2024|access-date=3 April 2024}}</ref> == Tilvísanir == {{s|1843}} [[Flokkur:Bresk fréttatímarit]] 3l7lur0dfr5nr45sqvn3q4i6s43k9mm 14 193102 1982037 2026-10-06T18:41:08Z Berserkur 10188 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Bresk tímarit]] [[Flokkur:Fréttatímarit eftir löndum]]“ 1982037 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Bresk tímarit]] [[Flokkur:Fréttatímarit eftir löndum]] lxgqtdu1h0vslzyaegswzxb68egahnz 0 193103 1982064 2026-10-07T01:07:36Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Lublin (hérað)]] 1982064 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Lublin (hérað)]] pbegbwdkdxbgzwqlkuwn36vmuk9khp0 0 193104 1982065 2026-10-07T01:07:51Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Konungsríkið Pólland]] 1982065 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Konungsríkið Pólland]] rn5oxf6pwrqwj6o3il654okrkdo079z 0 193105 1982070 2026-10-07T01:46:58Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Agðir]] 1982070 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Agðir]] piexmfkvxmgt9jkdzv2sjxghelmabi4 0 193106 1982073 2026-10-07T02:05:46Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Heiðmörk (Noregur)]] á [[Heiðmörk (Noregi)]] 1982073 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Heiðmörk (Noregi)]] 91qq19yzpgghbhxmbv5bcjvcnweewlo 0 193107 1982078 2026-10-07T02:26:17Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Tromsfylki]] á [[Troms]] yfir tilvísun 1982078 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Troms]] aysajjsfjvxkhbsufgypwqjdcpd58sq 0 193108 1982108 2026-10-07T10:46:14Z Nipas2 54688 Bjó til síðu með „{{Íþróttadeild | nafn = Besta deild kvenna 2026 | mynd = [[Mynd:BestaLeague.png|250px]] | ár = '''2026''' | Meistarar = '''?''' | fallið lið = '''{{Lið Valur}}'''<br/>'''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]]''' | spilaðir leikir = '''..''' | mörk skoruð = ... (.... m/leik) | markahæstur = '''.. mörk'''<br> | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]]...“ 1982108 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Besta deild kvenna 2026 | mynd = [[Mynd:BestaLeague.png|250px]] | ár = '''2026''' | Meistarar = '''?''' | fallið lið = '''{{Lið Valur}}'''<br/>'''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]]''' | spilaðir leikir = '''..''' | mörk skoruð = ... (.... m/leik) | markahæstur = '''.. mörk'''<br> | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]] - [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2027|2027]] |}} Árið '''2026''' var '''Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna''' haldið í 55. sinn. {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! width=120| Lið ! | Bær ! | Leikvangur ! | Þjálfari og aðstoðarþjálfari (aðs) ! width=220| Staðan [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Breiðablik}} | [[Kópavogur]] | [[Kópavogsvöllur]] | style="text-align: left;"| | Meistarar 2025 |- |style="text-align: left;"|{{Lið FH}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]] | style="text-align: left;"| | 2. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fram}} | [[Reykjavík]] | [[Framvöllur Úlfarsárdal|Lambhagavöllurinn]] | style="text-align: left;"| | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grindavík/Njarðvík}} | [[Reykjavík]] | [[JBÓ völlurinn]] | style="text-align: left;"| | 2. s. í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2025|Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍBV}} | [[Vestmannaeyjar]] | [[Hásteinsvöllur]] | style="text-align: left;"| | 1. s. í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2025|Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Stjarnan}} | [[Garðabær]] | [[Stjörnuvöllur|Samsung völlurinn]] | style="text-align: left;"| | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Valur}} | [[Reykjavík]] | [[Valsvöllur|N1-Völlurinn]] | style="text-align: left;"| | 6. sæti |- |style="text-align: left;"| [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] | [[Reykjavík]] | [[Víkingsvöllur]] | style="text-align: left;"| | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þór/KA}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | style="text-align: left;"| | 7. sæti |- |style="text-align: left;"| {{Lið Þróttur R.}} | [[Reykjavík]] | [[AVIS völlurinn]] | style="text-align: left;"| | 3. sæti |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan eftir 18. umferð, 30. ágúst 2026''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2026|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=7025645&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=18|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=7. october 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=300|Athugasemdir |-style="background:#87CEFA;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||18||12||1||5||46||21||25||'''37''' | align="center" rowspan="6"|'''Forkeppni í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2026#Efri hluti|efri hluta]]''' |-style="background:#87CEFA;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||'''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]''' ||18||11||4||3||56||32||24||'''37''' |-style="background:#87CEFA;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBV|1}}"| ||'''[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]''' ||18||8||3||7||31||34||-3||'''27''' |-style="background:#87CEFA;" |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]''' ||18||7||5||6||31||27||4||'''26''' |-style="background:#87CEFA;" |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]]''' ||18||6||5||7||24||27||-3||'''23''' |-style="background:#87CEFA;" |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||'''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]/[[Ungmennafélag Njarðvíkur|Njarðvík]]''' ||18||6||4||8||25||33||-8||'''22''' |- style="background:#FFCCCC;" |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]''' ||18||7||1||10||28||43||-15||'''22''' | align="center" rowspan="4"| '''Forkeppni í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2026#Neðri hluti|neðri hluta]]''' |- style="background:#FFCCCC;" |8||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' ||18||5||5||8||22||31||-9||'''20''' |- style="background:#FFCCCC;" |9||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]]''' ||18||6||2||10||27||38||-11||'''20''' |- style="background:#FFCCCC;" |10||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||'''[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]]''' ||18||5||4||9||24||28||-4||'''19''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Besta deild 2026!!Bre!!&nbsp;FH&nbsp;!!Fra!!G/N!!ÍBV!!Stj!!Val!!Vík!!Þ/K!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||-||-||-||-||-||-||-||-||- |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið FH}} ||-||'''XXX'''||-||-||-||-||-||-||-||- |- |align="left"|{{Lið Fram}} ||-||-||'''XXX'''||-||-||-||-||-||-||- |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Grindavík/Njarðvík}} ||-||-||-||'''XXX'''||-||-||-||-||-||- |- |align="left" |{{Lið ÍBV}} ||-||-||-||-||'''XXX'''||-||-||-||-||- |-style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Stjarnan}} ||-||-||-||-||-||'''XXX'''||-||-||-||- |- |align="left" |{{Lið Valur}} ||-||-||-||-||-||-||'''XXX'''||-||-||- |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Víkingur R.}} ||-||-||-||-||-||-||-||'''XXX'''||-||- |- |align="left"|{{Lið Þór/KA}} ||-||-||-||-||-||-||-||-||'''XXX'''||- |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||-||-||-||-||-||-||-||-||-||'''XXX''' |} == Efri hluti == === Stigatafla === ''Staðan eftir 21. umferð, 2. október 2026''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2026 - efri hluti|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190360&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=7. october 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig ! |Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||21||15||1||5||57||27||30||'''46''' |align="center" | |-style="background:#EAFFEA;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||'''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]''' ||21||13||4||4||64||35||29||'''43''' |-ì |3||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBV|1}}"| ||[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]] ||21||9||3||9||36||44||-8||'''30''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]] ||21||7||6||8||32||33||-1||'''27''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] ||21||7||5||9||36||37||-1||'''26''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]/[[Ungmennafélag Njarðvíkur|Njarðvík]] ||21||7||5||9||29||39||-10||'''26''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Efri hluti 2026!!Bre!!&nbsp;FH&nbsp;!!G/N!!ÍBV!!Stj!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||-||-||-||-||- |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið FH}} ||-||'''XXX'''||-||-||-||- |- |align="left"|{{Lið Grindavík/Njarðvík}} ||-||-||'''XXX'''||-||-||- |-style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið ÍBV}} ||-||-||-||'''XXX'''||-||- |- |align="left" |{{Lið Stjarnan}} ||-||-||-||-||'''XXX'''||- |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||-||-||-||-||-||'''XXX''' |} == Neðri hluti == === Stigatafla === ''Staðan eftir 21. umferð, 2. október 2026''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2026 - neðri hluti|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=7025661&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=7. october 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig ! |Athugasemdir |- |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] ||21||8||2||11||33||48||-15||'''26''' |- |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]] ||21||7||4||10||28||30||-2||'''25''' |- style="background:#FFCCCC;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' ||21||6||6||9||25||34||-9||'''24''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2027|Lengjudeild]]''' |- style="background:#FFCCCC;" |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]]''' ||21||6||4||11||30||43||-13||'''22''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === == Fróðleikur == {{Leiktímabil í knattspyrnu kvenna}} {{röð | listi = [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild]] | fyrir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025|Besta&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2026]] | eftir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2027|2027]] }} == Heimild == {{reflist|2}} {{Knattspyrna á Íslandi 2026}} [[Flokkur:1. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] os974oe4yg3yxw7b65uebrfstahs32b